turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Musul vilayetinde İngiltere'nin projesi 1918-1919

Musul Vilayeti, Osmanlı Devleti'nin önemli vilayetlerinden biriydi. Bu vilayette hem olumlu hem de olumsuz olaylar meydana gelmiştir. Musul halkının siyasi, ekonomik ve kültürel sektörlerde kendilerini geliştirmesinin Osmanlı Devleti'ne karşı tutumlarında büyük etkisi olmuştur. Bazen Osmanlı'ya karşı, bazen de Osmanlı'nın yanında yer alan bir tutum sergilemişlerdir. Ayrıca Musul Vilayeti halkının bir parçası olarak Kürtlerin de kendilerine göre milliyetçi faaliyetleri vardır. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na katılması sonucunda Arap, Kürt, Süryani ve Yezidi gibi bazı gruplar, bu durumu Osmanlıdan ayrılma fırsatı olarak görmüşlerdir. İngilizler aracılığıyla müttefik güçler ile işbirliği yapmayı öngörmüşlerdir. Lakin müttefik güçler, Musul'un kaderini Osmanlı'nın kaderine bağlamışlardır. Kürt meselesine karşı müttefiklerin tutumu ise değişiyordu. Kürt meselesini bölgede kendi çıkarlarına hizmet etmek amacıyla ele aldılar. İlk başta İngiltere ile Fransa Kürtleri desteklediler. İngilizler, Kürt özerkliğinin oluşturulmasını bölgedeki çıkarlarına hizmet edeceğinden, ayrıca hem Musul ile Türkiye arasında bir bariyer olarak hem de Arap ve Türk ulusal hareketleri karşısında kullanabileceğini düşündüğünden istiyordu. Sovyetler ise Kürtlerin İngilizler tarafından kolayca kullanılabileceklerini düşündükleri için bölgede herhangi bir Kürt Devleti'nin kurulmasına karşıydılar. Ayrıca bölgede herhangi bir Kürt oluşumunun güçlenmesinin İngilizlerin nüfuzunu da güçlendireceğini tahmin ediyorlardı. Fakat daha sonra Orta Doğu'da İngiliz Nüfuzunu bitirmek için Rusya Kürtleri Kullanmıştır. Musul, o dönemde Kemalizm'in Musul'u geri alma propagandalarına sahne olmaktaydı. Fakat bölgede kendi çıkarlarını korumak amacıyla İngilizler, Kemalizm propagandaları karşısında boş durmamışlardır. Kemalizm ile yerel ve diplomatik çatışma içinde bulunmuşlardır. Bu çatışmalar sonucunda İngilizler Musul'u Irak Devleti'ne bağlamayı başarmıştır. Türk İstiklal Harbi'ne karşı Kürtlerin tutumu ise genel olarak kararsız ve sürekli değişken bir seyir izlemekteydi. Ayrıca Kürtler, müttefik güçlerden destek alamadıklarında, ulusal haklarını elde etmek ve destek almak için müttefiklere karşı çatışmalarında doğrudan Türklere yöneliyorlardı. Ne olursa olsun Türklerle Rusların karşılıklı işbirlikleri ve Kemalizm harekatının Anadolu'daki zaferleri sonucunda müttefik güçler, Kürt meselesini yeniden ele almak durumunda kalmışlardır. İngilizler, Kürtlere verdikleri bütün vaatlerden vazgeçmişşlerdir.
Timar Ruznamçe Defterlerine göre Saruhan sancağı timarlı sipahileri (1595-1617)

Bu tezde Osmanlı İmparatorluğu'nun önemli sancaklarından biri olan ve 'Şehzadeler Sancağı' olarak adlandırılan Saruhan Sancağı'nın timarlı sipahilerin kimlikleri ve nitelikleri ile Osmanlı askeri ve sosyal yapısındaki fonksiyonları incelenmiştir. Çalışmanın zaman dilimi III. Mehmed ve I. Ahmed'in saltanat yıllarını içeren 1595- 1617 yılları arasıdır. Buhran döneminin bir sonucu olarak timar sisteminin revizyona uğramaya başlaması ve Celali isyanlarının Anadolu'da zuhur etmesi, sipahileri siyasi, sosyo-ekonomik, askeri ve toplumsal yönden olumsuz etkilemiştir. Timarlı sipahileri incelerken aynı zamanda bu dönemde yaşanan gelişmelerin Saruhan Sancağı'na olan etkisini de gözlemlemeye çalışacağız. Ayrıca, bu dönemin Manisa'nın tarihi coğrafyasına, timar sisteminin bölgede uygulanışına ve bu süreçte devlet-sipahi-köylü ilişkilerinin nasıl geliştiğine de açıklık getirilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmada timar ruznamçe defterleri esas kaynak olarak alınmakla beraber diğer kaynaklardan da istifade edilmek suretiyle bir timarlı sipahi profili çizilmeye uğraşılmıştır.
Hilafet ve Siyaset: Osmanlı Devleti'inin hac hizmetleri (1798-1876)

18. yüzyıl sonları ile 19. yüzyıl başlarında Mısır'daki Fransız işgali Osmanlı Devleti'nin bölgedeki siyasi varlığına büyük bir darbe vurmuştur. Osmanlı Devleti aynı sıralarda Hicaz'daki Vehhabi isyanı ile de uğraşmaktaydı. Osmanlı hilafeti bu olumsuz siyasi gelişmeler neticesinde haccın da kesintiye uğramasıyla büyük bir prestij kaybı yaşamıştır. Osmanlı Devleti bunun hemen akabinde uyguladığı politikalarla Hicaz'da prestij restorasyonuna girişmiş, bölgede idari yapılanma ve merkezle re-entegrasyon sürecini başlatmıştır. Bu çalışmada bu süreç ele alınmakta, özellikle bunun önemli bir öğesini oluşturan hac politikalarının işleyiş ve neticeleri incelenmektedir.
16. yüzyıl Osmanlı devlet yönetim sisteminde Enderun Saray Mektebi'nin yeri ve yönetim sistemi üzerindeki etkisi

Bu çalışmanın amacı, 16. yüzyılda Enderun Saray Mektebinde verilen eğitim ile Enderun Saray Mektebi'nin Osmanlı Devlet Yönetim sistemi üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Konu, tarihsel yöntemden yararlanılarak çalışılmıştır. Araştırmada, 16. yüzyılda Osmanlı Devletinde Enderun Saray Mektebi'nin önemi, bir bütünlük içinde ele alınmıştır. Veriler, kütüphane, internet kaynakları kullanılarak tarama yöntemiyle toplanmıştır. Konu ile ilgili tarihi kaynaklar, tezler ve araştırmalardan istifade edilmiştir. Tüm kaynaklar, bilimsel yöntemlere göre tasnifi yapıldıktan sonra; tahlil edilerek yorumlanmıştır. Bu araştırmada, yönetim evreninde Osmanlı devlet yönetimi örneklemi, yönetici evreninde; üst düzey yönetici dikkate alınmaktadır. Eğitim evrenindeyse, üst düzey yönetici eğitimi araştırılmaktadır. Araştırmada önce Osmanlı Devlet Yönetim Sistemi hakkında bilgi verilmiş, ardından genel olarak Osmanlı eğitimine değinilmiş sonrasındaysa Enderun Saray Mektebi'nin detaylı tanıtımına geçilerek her yönüyle incelenmeye çalışılmıştır. Edinilen tüm sonuçlar maddeler halinde sonuç bölümünde verilmiştir.
1 numaralı Ahıska Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi: H. 1183?1241/M. 1769?1825

Osmanlı Devleti'nin yerel mahkeme kayıtları olan Şer'iyye sicilleri hiç şüphesiz şehir tarihçiliğinin en önemli kaynakları olduğu gibi sosyal, kültürel ve iktisadi tarihin vazgeçilemez belgeleri arasında yer almaktadır. Bu çalışmada H.1183-1241(M.1769-1825) tarihlerini ihtiva eden ve 194 sayfadan oluşan 1 numaralı Ahıska Şer'iyye Sicilinin transkrip ve değerlendirilmesi yapıldı. Sicilde yer alan belgelerin miras, boşanma ve mehir talebleri, tereke kayıtları, alacak-verecek davaları, vasi ve vekil tayini, nafaka talepleri, hayvan hırsızlığı, yaralama ve katl gibi konularla ilgili olduğu görüldü. Neticede Ahıska'nın 1769 ile 1825 yılları arasındaki sosyo-politik, sosyo ? ekonomik ve sosyo ? kültürel durumunun anlaşılmasına katkı sağlandı.
452 numaralı Elbistan Şer'iye Sicilleri H. 1284-1288 / M. 1868-1871 değerlendirme ve transkripsiyon

İnsanlarla alakalı bütün hukuki olayları, kadıların verdikleri karar suretlerini, hüccetleri ve yargıyı ilgilendiren çeşitli yazılı kağıtları ihtiva eden defterlere Şer'iye Sicili denir. Bu araştırmada, Osmanlı Devleti'nde uygulanan hukuk ve adliye teşkilatının fonksiyonları hakkında bilgi verilmiştir. Şer'iye Sicillerinin genel özellikleri ve tarihimizdeki öneminden bahsedilmiştir. Tez konumuz olan Elbistan 452 numaralı Şer'iye Sicili Defteri toplam 395 sayfadır. 1- 100. sayfa aralan çalışılmıştır. Defter H.1284- 1285 / M.1867- 1868 yıllarına aittir. Defterde yer alan konular; İ'lam, tereke, alım-satım, aile hukuku, vakfiye, vasi ve vekil tayinlerini içermektedir. Araştırmacılara kolaylık sağlamak amacıyla belgelerin özetleri çıkarılıp, daha sonra metin transkripsiyonu verilmiştir. Değerlendirme kısmında ise çalışmamız sırasında elde ettiğimiz sonuçları ele alarak, 19. yy. ın ikinci yarısında Elbistan'ın iktisadi, idari ve sosyal yapısı hakkında bilgiler verilmiştir. Elbistan, 19. yy. ın ikinci yarısında Halep Vilayeti'nin Maraş Sancağı'na bağlı bir kaza idi. Halk tarım, hayvancılık ve ticaretle uğraşıyordu. Burada yaşayan müslim ve gayrimüslim halk arasındaki ilişkiler çok iyi idi. Defterdeki yazı çeşidi hakkında bilgi vermek amacıyla ekler bölümünde belgelerden örnek birkaç fotokopi sunulmuştur.
Klasik dönemde Bursa'da bir semt: Hisar

Bu çalışmada Osmanlı Devleti'nin ilk başkenti olan Bursa'nın çekirdeği durumundaki Hisar'ın klasik Osmanlı dönemindeki durumu ele alınmıştır. Hisar yıkıcı muharebeler olmaksızın teslim alındığından Bizanslılarca inşa edilen şekliyle Osmanlılar'a geçmişştir. Rumlar'ın boşalttığı şehre Türkler'in yerleştirilmesinin ardından öncelikle devlet erkanınca başlatılan imar faaliyetleriyle Hisar, kısa zamanda Türk-İslam çehresi kazanmıştır. Surlarla çevrili olmanın sağladığı güven duygusunun da etkisiyle, burası kent büyüyüp genişledikten sonra bile elit kesimce tercih edilen bir yerleşim birimi olma özelliğini sürdürmüştür. Bu yüzden Hisar'ın kurulup gelişmesinde katkısı olan aileler aynı zamanda Bursa'nın tarihinde rol oynamış önemli şahıslardan meydana gelmişlerdir. Yerleşim alanı olarak gördüğü rağbetin neticesinde ev yapacak arsa bulunması gitgide güçleştiği için, dikey yapılaşma hız kazanmaya başlamıştır. Giyim-kuşam ya da mutfak kültürü gibi unsurlar pek tabii şehrin diğer kesimlerinden kayda değer bir farklılık arz etmemiştir. Ancak okullaşma oranındaki yükseklik nedeniyle eğitim-öğretim alanında Hisar, bir parça önde görünmektedir. Bünyesinde bulunan darphane, saray gibi kamusal mekanlar da onu, diğer semtlerden ayıran unsurlardır. Sonuç olarak denilebilir ki Hisar, Bizans ve Osmanlı kültürlerinin iç içe geçtiği, gerek sahip olduğu kurum ve kuruluşlarıyla, gerekse de sakinleriyle Bursa'nın müstesna bir semti olmuştur.
XIX. yy ortalarında Kütahya sancağı Simav kazasına bağlı Kalkan, Kestel, Kilise, Mamak, Samad ve yeniler köylerinin sosyo-ekonomik yapısı

Simav, tarih öncesi çağlardan günümüze kadar birçok topluluğun himayesi altında varlığını sürdürmüştür. Türklerin 1071 tarihinde Anadolu coğrafyasına gelmesi ile birlikte Simav'da Türk hakimiyeti başlamıştır. Osmanlı Devleti'nde ise Simav bir kaza statüsündedir. Genellikle Simav idari olarak Kütahya iline bağlıdır. Osmanlı döneminde Simav, Şeyh Bedrettin isyanı, Suhte olayları ve Nasuh Ağa vakası ile tarihte bir hayli sıkıntılı zamanlar yaşamıştır. Kurtuluş Savaşında ise Simav düşman taarruzlarına karşı önemli mücadeleler vermiştir.19. yy ortalarında kayda alınmaya başlanan Temettuat defterleri çeşitli yönlerden ele alınmış ve incelenmiştir. Temettuat defterleri Tanzimat dönemi sonrası Osmanlı ekonomisi hakkında bizlere önemli bilgiler vermektedir. Temettuat defterlerinde hane reislerinin isimleri, zirai ürünleri, hayvanları, ailelerin gelirleri gibi birçok konuda bilgiler bulunmaktadır. Bu defterleri günümüzde Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nden bulabilmek mümkündür. Çalışmamızda temettuat defterlerine göre Kütahya Sancağına bağlı Simav Kazası Kalkan, Kestel, Kilise, Mamak, Samad ve Yeniler köylerinin sosyo-ekonomik yapısı incelenmeye çalışılmıştır.
1844 tarihli nüfus defterlerine göre Beyşehir kazası

Bu çalışma 1844 tarihli nüfus kayıtlarına göre yapılmıştır. Bu nüfus defteri 7 Kasım 1844 tarihine aittir. Bu tarih, Hicri takvimde 25 Şevval 1260 tarihine karşılık gelir. Kayıtlara göre, Beyşehir Kazası 1844 tarihinde 34 köy ve bir kaza merkezine sahiptir. Defterde kayıtlı 2457 hane ve 6480 erkek vardır. Kadın nüfus kayıtlı değildir. Defterde her hane ve kişiye numara verilmiştir. Kişi kaydının hemen üstünde notlar bulunmaktadır. Bu notlar şahsın durumu hakkında bilgi vermektedir. Kayıtlara göre Beyşehir o dönemde genç nüfusa sahiptir. Erkek nüfusun yaş ortalaması %21,3'tür. Çoğunlukla çekirdek aile tipi mevcuttur. Erkek nüfusun boy tanımlaması %90 oranında orta boyludur. Erkek nüfusun %1,3'ü özürlü olarak kaydedilmiştir. Kayıtların %0,3'ü gulam olarak belirtilmiştir. 20 erkek kaza dışında öğrenim görmektedir. Toplam erkek nüfusta 468 kişi askerlikle ilişkilidir. Askerlikle ilişkili olan erkeklerin oranı %7,2'dir. Meslek sahibi olarak 2518 kişi deftere kaydedilmiştir. 6480 erkek nüfusun 3 /2'si tarımla uğraşmaktadır.
71 no'lu (d. no: 71, s. no: 2254)Amasya şer'iyye sicilinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi

Osmanlı arşivleri, günümüze kadar tamamen incelenmiş ve tasnif edilmiş değildir. Halbuki bu eşsiz arşivlerin okunarak, verilen bilgilerin taranması son derece önemlidir. Çünkü geçmişşin karanlıkta kalan yönlerinin aydınlatılması, bu günlerimizi daha iyi anlamamıza katkı sağlayacaktır. Amasya yöresi arşivlerini, hem yörenin bize yakın olmasından hem de buraya ait arşivlerin yeterince incelenmemesinden dolayı seçtik ve 71 NO'LU ( D. NO: 71 S. NO: 2254 ) Amasya Şer'iyye Sicili kayıtlarını tezimizin konusu olarak tespit ettik. Bu incelememizin sonunda, bugün artık kullanılmayan bir takım lakapların dönemin Amasya eşrafı tarafından durumlarını gösterircesine kullanıldığına şahit olduk. Yine Amasya merkezindeki medreselerin ayakta kalması için vakıfların kurulduğunu, halkın geçim düzeninin nasıl olduğunu ve nerede iskan ettiklerini, nüfus oranları ve benzeri durumlarını tespit ederek kayıt altına aldık. Kısaca bu çalışmamız bize, Amasya'nın eski yaşam tarzı ve sosyo-ekonomik durumu hakkında ayrıntılı bir bilgi sunmuştur.
Meşrutiyetin topluma anlatılması: Münazarat örneği

Bu çalışma İkinci Meşrutiyet'in ilanının ardından Osmanlı devleti sınırları içinde yaşayan insanlara meşruti fikirleri anlatma çabasına odaklanmıştır. Dönemin siyasetçileri ve entelektüelleri meşrutiyet ve onunla birlikte gelen hürriyetin kıymetini halka anlatmak için birçok eser ortaya koymuştur. Bediüzzaman Said Nursi'nin Münazarat başlıklı eseri bu çabanın önemli bir parçasıdır. Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerini gezen Nursi burada başta Kürt aşiretleri olmak üzere yaşayanlara Meşrutiyet'in ilanının faziletlerini anlatmıştır. Daha sonra bu yolculuk boyunca kendisine yöneltilen soruları ve verdiği cevapları bir araya getirerek daha fazla kişinin faydalanması için kitap olarak yayımlamıştır. Bu tezde Münazarat'ın yazım süreci tarihsel ve entelektüel arka plan çerçevesinde değerlendirilmiştir. Önce eserin yazıldığı dönemdeki bölgesel ve entelektüel iklim ele alınmıştır. Daha sonra Nursi'yi Münazarat'ı yazmaya götüren süreç incelenmiştir. Ardından da eserde geçen bazı kilit kavramlar bağımsız olarak değerlendirilmiştir.
Ming Hanedanı döneminde Osmanlı-Çin ilişkileri ve iklim değişiklikleri

XVI. ve XVII. yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu ve Çin'deki Ming Hanedanı dünyada iki büyük devlet olup etraflarında en etkili uluslararası güçlerdir. Coğrafi olarak uzak olmasına rağmen eski devirlerden itibaren başlayan Türk-Çin ilişkileri, bu dönemde Osmanlı ve Ming Hanedanları ile devam etmiştir. XVI.-XVII. yüzyıllar arasında Osmanlı-Çin ilişkilerini araştırmak için bu çalışmada Ali Ekber Khitayi'nin 'Hıtainame'si ve Seyfi Çelebi'nin 'Kitab-ı Tevarih-i Padişahan-ı Vilayet-i Hindu ve Hitay' gibi Osmanlı kaynakları ve Ming Hanedanı'na ait olan Mingshi gibi resmi hanedanlık kayıtlarından faydalanılarak iki devletin ilişkileri incelenecektir. Bunun dışında Osmanlı ile Çin arasındaki tarihin bu dönemlerinde tesadüfi olarak aşırı soğuklar, kuraklık, çekirge istilası, kıtlık, salgın hastalık ve isyanlar gibi birçok benzer sıkıntının yaşandığı görülmüştür. Küçük Buzul Çağı olarak bilinen iklim değişikliği ile bağlantı bu sıkıntılar Osmanlı İmparatorluğu'nun krizinde ciddi bir rol oynamış ve Ming Hanedanı'nın çöküşüne son derece etkili olmuştur. Günümüzde, iklim değişiklikleri insanların yaşamını her yanıyla etkilediğinden geçmişşteki toplumlara etkilerini araştırmak büyük önem taşımaktadır. Dolayısıyla, bu çalışmada Osmanlı İmparatorluğu'nun ve Ming Hanedanı döneminde Çin'in ekolojisi incelendikten sonra iki devletin yaşamış olduğu sosyal, iktisadi ve siyasi krizlerde iklim değişikliklerinin rolü analiz edilecektir.
Osmanlı hakimiyetinde Beyrut (1839-1918)

Doğu Akdeniz'in liman şehri olan Beyrut, dünyayı Ortadoğu'ya açan kapı olması sebebiyle önem arz etmektedir. Bu sebeple tarih içerisinde pek çok devletin ele geçirmek için mücadele ettiği şehirler arasında olmuştur. 1516 tarihinde Yavuz sultan Selim'in Mısır seferi ile Osmanlı topraklarına dahil olan Beyrut şehri, 1918'de İngilizlerin işgaline kadar Osmanlı hakimiyetinde kalmıştır. Osmanlı hakimiyetinde 1520'de küçük bir kaza ve nahiye statüsünde olan Beyrut, 17. yüzyılın başında Şam eyaletine bağlı sancak statüsü kazanmıştır. 1614'te Sayda, Beyrut ve Safed eyaletinin oluşturulması ile buraya dahil edilmiş, 1840 tarihinde Sayda eyaletinin merkezi olarak yapılandırılmıştır. 1864- 5 tarihinde Sayda eyaleti lağv edilerek toprakları Suriye eyaleti topraklarına dahil edilmiştir. 1887'de Osmanlı hükümeti batılı devletlerinde baskısı ile birlikte Beyrut vilayeti kurulması kararını almıştır.1839'de ilan edilen Tanzimat Fermanı ile birlikte Osmanlı devletinde birçok alanda yeni uygulamalar devreye girmiştir. Bu yenilik hareketleri diğer Osmanlı şehirlerinde olduğu gibi Beyrut'ta da etkisini göstermiştir. Batılı devletlerin bölgedeki faaliyetleri sonucunda 1840- 1860 tarihleri arasında Cebel-i Lübnan olayları yaşanmıştır. Bu olaylar sonucunda Beyrut şehri siyasi, sosyal, demografik ve iktisadi açılardan olumsuz şekilde etkilenmiştir. Şehir bu dönemde insan kaçakçılığının üst düzeylerde yaşandığı merkezlerden biri olmuştur. İncelenen dönemde, şehir nüfusunda Müslümanlar sürekli çoğunlukta olmuş, Müslümanları sırasıyla Rum, Maruni, Katolik ve diğer gruplar takip etmiştir. Nüfusu en fazla artan dini grup ise Yahudiler olmuşlardır. Eğitim alanında misyonerlik faaliyetlerinin yoğun bir şekilde yürütüldüğü şehirde, Amerika, Fransa, Rusya, İtalya ve Almanlara ait misyoner okulları bulunmaktadır. Osmanlı devleti de şehirde eğitim alanında pek çok değişiklik ve yatırım yapmıştır. Şehrin temel geçim kaynağı ticarete dayanmaktadır. Şehrin fiziki yapısından kaynaklanan nedenlerden dolayı tarım ve hayvancılık gelişmemiştir. Hayvancılık alanında, ipek böcekçiliği en önemli gelir kalemi olmuş şehir yabancı yatırımcılar tarafından ipek dokuma fabrikaları da açılmıştır. Şehirde kurulan liman ve rıhtım, havagazı, su, ve demiryolu gibi şirketlerin tamamına yakını batılı devletler tarafından işletilmiştir. İncelenen dönemde Fransızların şehir ekonomisinde büyük etkisi olmakla birlikte ticarette para birimi olarak Osmanlı kuruşunun yanı sıra Fransız frankıda ağırlıklı olarak kullanılmıştır. Osmanlı hakimiyetinde Beyrut şehri 1839- 1918 tarihleri arasında idari, siyasi, sosyal ve iktisadi değişim ve gelişmesi diğer Osmanlı sancak ve vilayetleri ile aynı oranda olmakla birlikte batılı devletlerin bölgedeki çıkarlarından dolayı değişiklik göstermiştir.
XIX. yüzyılın ikinci yarısında Bitlis vilayetinde Amerikan protestan misyonerleri ve faaliyetleri

Yeni kıtanın keşfiyle beraber 19. yüzyılın ilk yarısından itibaren Amerika'da ortaya çıkan Protestan Misyonerler, ilk etapta bu inançlarını tüm dünyaya yayma yolunu tercih etmişler, Osmanlı'da II. Mahmut'un saltanatının başlarından itibaren de Anadolu coğrafyasına gelmeye başlamışlardır. Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da teşkilatlanan Amerikalı Protestan Misyonerler, birçok okul, kilise, yetimhane gibi müesseseler inşa ederek, resmi yollardan Osmanlı coğrafyasında faaliyet yürütmüşlerdir. 1858 yılından itibaren Bitlis'te istasyon kuran Amerikan Board misyonerler, Ermeni Tehcirine kadar bölgenin siyasi, sosyal, iktisadi ve eğitim gibi alanlarında derin izler bırakmışlardır. Özellikle Amerikalı Knapp ailesinin Bitlis'te ve bölgede yarım asra yakın süre kalması ve faaliyet göstermesi; Osmanlı'nın siyasi anlamda birçok meseleyle uğraşmasına sebebiyet vermiştir. Misyoner Knapp ve ailesinin bölgede açmış oldukları okullar ve bölgede uzun yıllar Knapp ailesi ile beraber kalmış olan Cole ailesinin de bu okullardaki faaliyetleri, Bitlis gayr-i müslimleri içerisinde büyük bir etki uyandırmış ve bu okullara Ermenilerin rağbetini arttırmıştır. 1895 yılında Bitlis'te meydana gelen ayaklanma hadiselerinde, Bitlis Ermenileri üzerinde büyük bir baskı unsuru olan Amerikalı Misyonerler, olayların en büyük teşvik edici gücü, yerelde bulunan Ermenileri ihtilale götüren sürecin baş aktörleri olmuş ve olayların yatışmasının ardından bölgede gerçekleşen soruşturmalar neticesinde suçlu bulunarak bölgeden uzaklaştırılmışlardır.
Tanzimat reformları, iktidar ve kamuoyu

Bu tez Batı'nın biricikliği olarak sunulan 'kamuoyu' ve 'kamusal alan' kavramlarının farklı kültürlerde farklı gelişim süreçlerinin bir sonucu olarak var olabileceği fikrini ele almaktadır. Osmanlı Devleti, kendine has bir sosyal yapı, kamuoyu ve kamusal alana sahipti. Bu çalışma Osmanlı Devleti'nde kamuoyunun siyasi güç tarafından kontrol edildiğini ve şekillendirildiğini ileri sürer.
II. Meşrutiyet Dönemi'nde Bayezid Sancağı (1908-1918)

Osmanlı Devleti çok geniş bir coğrafyada yaklaşık altı yüzyıl hüküm sürmüş bir imparatorluk olmakla birlikte günümüzde mevcut büyük devletlerin birçoğunun gerçekleştiremediği bir istimalet ve müsamaha politikasıyla farklı unsurları bünyesinde barındırmıştır. Bu uzun ömürlü imparatorluk, fethedilen topraklarda çok katı idare politikaları uygulanmamış bilakis Osmanlı yönetim anlayışını yansıtacak şekilde küçük değişiklikler ile birlikte mevcut idare tarzları korunmuştur. Osmanlı taşra idaresi ile ilgili yapılan her çalışma bu konudaki bir eksiği gidermekte ve idare tarzının daha iyi anlaşılmasına hizmet etmektedir. Bu noktadan hareketle Bayezid Sancağı'nın Meşrutiyet dönemindeki sosyal, siyasi, ekonomik, durumunun yanı sıra aşiret alayları ve Ermeni Meselesinin Sancağa yansımaları çok yönlü bir şekilde araştırılarak incelenmiştir. Çalışma dört bölümü ihtiva etmektedir. Birinci Bölümde II. Meşrutiyet Dönemi olarak bilinen 1908- 1918 yılları arasında öne çıkan temel hususlara yer verilmiştir. İkinci Bölümde Bayezid Sancağı'nın tarihçesi verildikten sonra 1908- 1918 yılları arasında yaşanan idareci değişiklikleri, Osmanlı Devleti ile İran arasında yaşanan sınır anlaşmazlıkları, sosyo-ekonomik durum, nüfus yapısı, eğitim durumu gibi konular üzerinde durulmuştur. Üçüncü Bölümde Müslüman tebaanın asırlarca beraber yaşadığı ve son dönemlere kadar problem yaşamadığı Ermeniler ile ilgili genel bilgiler verildikten sonra bir kısmının dış mihrakların etkisinde kalarak devletin huzur ve asayişini tehdit eden faaliyetlerine değinilmiştir. Dördüncü Bölümde Sultan II. Abdülhamid devrinin projesi olan ve Meşrutiyet döneminden sonra da kimi yapısall değişikliklerle varlığı sürdürülen Aşiret Alayları ve bu teşkilatın Bayezid Sancağı'na yansımaları incelenmiştir.
Matbaanın Osmanlı eğitim tarihindeki yeri ve önemi

Çalışmamın giriş kısmında yazının ve kitabın önemi hakkında çeşitli bilgiler verdikten sonra matbaanın insanlık için önemi değerlendirilmiş, matbaa ile ilgili görüşlerini bildiren değerli bilim adamlarından bazılarının görüşleri bu bölüme taşınmıştır. Osmanlıların matbaaya karşı tavırları değerlendirilmiş, Lale Devri hakkında genel bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde matbaanın Johann Gutenberg'e kadar gelişimi hakkında bilgi verildikten sonra, modern matbaanın gelişmesi hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde ise İbrahim Müteferrika'nın hayatı, şahsiyeti ve eserleri hakkında bilgi verildikten sonra devlet tarafından desteklenen ilk Türk matbaasının kuruluş aşamalarına ve bu matbaada basılan eserlere değinilmiş ve haklarında toplanılan bilgilere geniş çapta yer verilmiştir. Üçüncü bölümde Osmanlı Devleti'nde azınlıkların kurdukları matbaalar hakkında bilgi verildikten sonra ilk Türk matbaasının kuruluşu, Müteferrika matbaasında basılan eserler, matbaanın gecikme sebepleri ve Müteferrika'nın ölümünden sonra Osmanlı matbaasının durumu hakkında ayrıntılı bilgiler verilmiştir. Dördüncü bölümde geleneksel Osmanlı bilim anlayışı ve Osmanlı eğitim hayatında matbaanın yeri ve önemi hakkında bilgiler verilmiştir. Sonuç bölümünde çalışmam hakkında genel bir değerlendirme yapıldıktan sonra, tarihte soru işaretleriyle dolu olan bu alanda daha geniş çapta araştırmaların yapılması gerektiği belirtilmiş ve çalışma sonlandırılmıştır.