turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Atatürk devri yüksek öğretim kurumları Türk İnkılap Tarihi öğretim

Türkiye'de Tarih öğretimi konusunda birçok çalışma yapılmış olmasına karşın, Atatürk devrindeki öğretim henüz yeterince araştırılmamıştır. Özellikle, bir 'rejim dersi' sayılan Türk İnkılap Tarihi derslerinin, Cumhuriyet'in kuruluşuna tanıklık eden gençlere ne şekilde verildiği incelenmeye değer bir konudur. Atatürk devri (1923-1938) yükseköğretim kurumlarının başında, 1933 'Üniversite Reformu' gereğince Darülfünun'un kaldırılmasıyla oluşturulan İstanbul Üniversitesi gelmektedir. İstanbul ve Ankara Üniversitelerinde okutulan Türk İnkılap Tarihi dersleri başlıca üç hoca tarafından verilmiştir: Mahmut Esat Bozkurt, Recep Peker ve Yusuf Kemal Tengirşenk. Bu derslerde XIX. ve XX. yüzyılların önemli siyasal gelişmeleri, devletlerarası ve sistem içi çatışmalar, İnkılap, Hürriyet gibi kavramlar ele alınmıştır. Derslerin genel ve ortak amacı Türk İnkılabı' m, dönemi ve coğrafyası çerçevesinde anlamlı bir yere oturtmak; gençlerde yurda, inkılaba ve gelişmeye karşı sevgi ve bağlılık yaratmaktır. Günümüzde yükseköğretim kurumlarında okutulan TC. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders kitaplarının içerikleri ele alınarak, Atatürk dönemi dersleriyle karşılaştırılmış, benzeyen ve farklılaşan yönleri belirlenmiştir.
1961 Anayasası'dan 12 Mart'a Cumhuriyet Senatosu

1876 yılında baslayan demokrasi hayatımız, ikili bir meclis sistemi ileyapılmıstır. 1921 ve 1924 Anayasaları ile Türkiye tek meclisli, TBMM bir yapıya sahip olmustur. 1924 Anayasası olağanüstü kosullar altında yeni devletin kurulusu, modernlesmesive köklü yapıya sahip olmasını sağlamaya çalısmıstır. Bu nedenlerle bu Anayasa kuvvetler birliği ilkesini meclise vermistir. Bu sayede hızlı ve kalıcı devrimler yapılabilmistir. Ancak 1946 yılında geçilen çok partili yasam neticesinde 1950 yılında iktidara gelen DP, demokratiklesmeyi unutmus ve antidemokratik davranıslarda bulunmuştur. Bunun neticesinde 27 Mayıs'ta yönetime el koyan askerler, çift meclisli bir yapı ile iktidarı sınırlandırma yolunagitmislerdir. 1961 Anayasası'nın getirdiği en önemli kurumlardan olan Cumhuriyet Senatosu üç türüyelerden olusmaktadır. Tabii üyeler, Seçilmis üyeler, Kontenjan senatörleri. Meclisten geçen kanun ve anayasalar, Senatoda tekrar görüsülecek ve böylece iktidarı elinde tutanlar, demokrasi ve rejim aleyhine yasa yapamayacaklardır. Ayrıca Senato denetim etkinlikleri ile de yürütmeyi kontrol edebilecekti.1961- 1971 yılları arasında baslarda etkili olan bu sistem 1965 yılından itibaren AP'ninhem Meclis'te hem de Senatoda çoğunluğu sağlaması sonucunu etkisini yitirmistir. Bu dönemde yasanan hükümet sorunları da bunun nedenlerinden birisidir. En çok tartısılan konulardan biri olan tabii senatörler, Senatoda en aktif üyelerdendir. Senatörler hemhükümetlerde görev almıslar hem de kriz durumlarında hükümet kurarak basbakanlıkyapmıslardır.
Harf devrimi'nden köy enstitülerine Türkiye'de ilköğretim (1928-1940)

Eğitim sisteminin toplumun ve ulus-devletin ihtiyaçlarını karşılayabilecek bir biçime dönüştürülmesi için, Cumhuriyet'in kuruluşunun hemen ardından Tevhid-i Tedrisat Kanunu çıkarılmıştır. Bu düzenlemeyle eğitim sistemi dağınık yapısından kurtarılarak merkezileştirilmiş ve reformlara hazır hale getirilmiştir. 1928 yılında gerçekleştirilen Harf Devrimi'nde okuma yazma öğretiminde önemli bir dönüm noktası olmuş, modern ilköğretim anlayışının yaygınlaştırılması için zemin oluşturmuştur. Bu dönemde biçimlendirilen yönetim anlayışıyla, modernleşmenin eğitim yoluyla topluma benimsetilmesi hedeflenmiş; bu hedef doğrultusunda mevzuat, ders kitapları, müfredat programları, öğretim yöntemleri, ders dışı etkinlikler ve çocuklara verilen değer bakımından modern eğitim uygulamaları yaygınlaştırılmaya çalışılmıştır. Bu yönleriyle 1928- 1940 arası dönem, etkileri günümüze ulaşan modern ilköğretim sisteminin temellerinin atıldığı dönem olmuştur. Niteliksel açıdan parlak bir dönem olan 1928- 1940 yılları arasında özellikle 1929 ekonomik krizinin de etkileriyle okullaşma oranlarında öngörüldüğü ölçüde ilerleme sağlanamamıştır. Ekonomik realitelerin baskısıyla öğretmen istihdamında tasarruf yapılmış, ilköğretimin finansmanı merkezi bütçe içine alınamamış, Hususi İdareler tarafından eğitime yeterince kaynak ayrılamamıştır. Şehirlerde kısmen ilerleme kaydedilmekle birlikte, ilköğretim hizmetinin ülke genelinde dağılımında orantısızlıklar oluşmuştur. Ayrıca, az nüfuslu dağınık köy modelinin yaygınlığı nedeniyle köylerde öğretmen istihdamında da sorunlar yaşanmıştır. Bu durum, nüfusun çoğunluğunu oluşturan köylere eğitim hizmetinin götürülmesini geciktirse de köylerde nasıl bir eğitim sistemi kurulması gerektiği tartışmalarının da yapıldığı bir arayış dönemi olmuştur. Bu arayışın sonucu olarak, 1940 yılında, eğitim tarihimizin öne çıkan atılımlarından biri olan Köy Enstitüleri kurulmuştur.
Cumhuriyet Döneminde din politikası ve din-siyaset ilişkisi (1946-1960)

Bu araştırmada, 1946- 1960 döneminde Türkiye'de çok partili hayata geçiş politikaları ve bu süreçte din-siyaset ilişkisinin gelişimi doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. İlgili kişi, kurum ve olayları ele alan birincil kaynaklardaki yazılı ve görsel materyallerin içeriği çözümlenerek din ve siyaset arasındaki bağıntı yorumlanmıştır. Bu inceleme, 1946- 1960 dönemine ait Meclis Tutanakları, Meclis konuşmaları, kanunlar, parti kongreleri tartışmaları, seçim mitingleri, gazete haberleri biyografiler ve süreli mecmua yayınlarına dayanmaktadır. Çalışma temel olarak siyaset ve din arasındaki ilişki ve etkileşimleri kapsamında tek partili ve çok partili dönem iktidarlarının politikalarına dayanarak hazırlanmıştır. Din-siyaset ilişkisinin boyutları Cumhuriyet dönemi politikalarının dönemsel farklılaşmasına göre incelenmiştir. Yönetimsel dönüşüme bağlı değişimler üç bölümde ele alınmıştır. İlk bölümde, Osmanlı Devleti'nde yenilik hareketlerinin doğuşu olarak kabul edilen 'Tanzimat' döneminden Cumhuriyet'in ilk yıllarına din ile devlet arasındaki münasebet küresel olaylarla ilişkilendirilerek incelenmiştir. Yeni bir Türk Devleti'nin kurulması ve Dünya Savaşlarının din ve laikleşme konusundaki politikalara olan yansımaları değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, çok partili hayata geçiş ve Demokrat Parti'nin kuruluşuyla dinin siyasi hayattaki konumunun dönüşümü tartışılmıştır. Üçüncü bölümde DP'nin muhalefetten iktidara gelişiyle birlikte demokratik düzene geçiş çabalarının din-siyaset ilişkisine olan etkileri incelenmiştir. Yukarıda üç bölümde yapılan incelemeden 1946- 1960 arasındaki süreçte yaşanan düşünsel dönüşüm ve siyasi olayların din ve siyaset arasındaki ilişkinin yumuşamasında önemli rol oynadığı sonucuna varılmıştır. Çok partili hayata geçişle birlikte siyasi rekabet artmış ve bu rekabette avantaj elde edebilmek için Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren siyasi otoritenin kontrolü altında tutulan dine yönelik tutumda yumuşamaya gidilmiştir.
Atatürk döneminde havacılık faaliyetleri

Türk'lerde havacılık, dünyadaki gelişimine paralel olarak başlamış, havacılığın özellikle savaşlardaki yeri yaşanarak öğrenilmiştir. Mustafa Kemal Atatürk havacılığın gelecekte ne kadar önem kazanacağını önceden sezmiş, döneminde havacılığa ve Türkiye'de havacılık sanayinin kurulmasına özel önem vermiştir. Cumhuriyetin ilk yıllarında her tür zorluğa karşın, hava kuvvetlerimizin bölgemizde etkin bir güç olabilmesi için bir yandan tedarik çalışmaları sürerken, diğer yandan bu uçakların ülkemizde üretilmesi için çeşitli devlet girişimleri ve özel teşebbüslerde bulunulmuştur. Bu çalışmalarla birlikte Türk Hava Kurumu kurularak bu yapılan faaliyetler için kaynak temin edilmeye çalışılmış, bu kurum vasıtası ile havacılık halk arasında yaygınlaştınlmıştır. Kurulan Devlet Hava Yollan ile bugünkü hava yollanmıza temel oluşturacak düzenlemeler ve yatırımlar yapılmıştır. Tüm bu tesis ve kurumların kuruluşlarından, kapanışlanna kadar sürede alınabilecek olumlu ve olumsuz dersler mevcuttur.
Hayatı ve kişiliği ile Adnan Adıvar

Adnan Adıvar (1882-1955), İstanbul'un, 'Zadegan-ı İlmiye' olarak nitelendirilen köklü ve aristokrat ailelerinden birine mensuptur. Doğal olarak, karakteri, çocukluk ve gençlik ve devresinin geçtiği bu ortamın izlerini taşır. Lise çağlarında, Osmanlı Devleti'nin son dönemine damgasını vuran özgürlükçü fikirlere sempati duymaya başlamıştır. Bu dönemde, doğu kültürüne ait kavram ve kurumların, kimi etkin çevreler tarafından yükselen değer olarak kabul edilmesi, kendisine, pozitivist, liberal, vatansever, özgürlükçü ve 'batıcı' bir karakter kazandırmıştır. Bu kimliği, yaşamının sonuna kadar onunla birlikte yaşayacaktır. Adnan Adıvar, neslinin iyi yetişmiş birçok ferdi gibi, tıp eğitimini tercih etmiş, gerek bu aşamada ve gerekse mezuniyetinin hemen akabinde, bilimsel açıdan gelişmek ve sahip olduğu görüşleri olgunlaştırabilmek için Avrupa'ya gitmiştir. Hiç şüphesiz bu sonucun ortaya çıkmasında, sözü edilen dönemde temas kurduğu ittihatçı ve pozitivist isimlerin de büyük etkisi vardır. Çünkü, söz konusu dönem, o ve çevresi için dayanılması güç bir istibdat yönetimine tanıklık etmektedir. II. Meşrutiyet'in ilanından sonra İstanbul'a dönmüş, yeni kurulan Tıp Fakültesi'nde, hem 'Müdür', hem de 'Dahiliye Müderris Muavinr sıfatıyla önemli hizmetlere imza atmıştır. Hilal-i Ahmer Cemiyeti'nin gelişmesi için ortaya koyduğu özverili çalışmaları ve Trablusgarp ve Balkan Savaşları şurasında sahra hastanelerini de kapsayan mesleki etkinlikleri, bu bağlamda vurgulanması gereken diğer önemli faaliyetleridir. Milli Mücadele döneminde, birçok vatansever gibi Anadolu'ya geçen Dr. Adıvar, 'VekiF ve 'TBMM İkinci ReisF sıfatıyla, yaşamsal gelişmelere bizzat katılmış, Mudanya Mütarekesi sürecinde döndüğü İstanbul'da da Hariciye Vekaleti'ni temsil etmiştir. Yeni dönemin ilk evrelerinde ise muhalefete geçmesi söz konusudur. Bu tavır değişikliği, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kuruluşuyla belirginleşmiştir. İzmir Suikastı 'nm neden olacağı gerginliği dikkate alarak bir süre sonra tekrar yurt dışına kaçmak zorunda kalan Dr. Adıvar, eşi Halide Edip ile birlikte, üç yıl Londra'da, 10 yıl da Paris'te ikamet etmiştir. Bu zaman zarfında, bilim tarihi ve felsefe başta olmak üzere sosyal bilimlerin çeşitli alanlarında incelemelerde bulunduğu da belirtilmelidir. IDr. Adıvar, ülkesine, ancak 1939 senesinde dönebilmiş, bundan sonra, yaşam felsefesi üzerinde odaklasan bilimsel ve sosyokültürel çalışmalarım temel eksen kabul eden bir tavır içine girmiştir. Hayatının bu son döneminde, DP listelerinden seçilerek VIII. TBMM'ye iştirak etmişse de büyük bir özveriyle ortaya koyduğu yasama etkinliklerine rağmen istediği biçimde etkin olamamıştır. 1955 yılında vefat ettiğinde, çoğunluğu bilim adamlarından oluşan bir topluluk tarafından son yolculuğuna uğurlanmış, hükümet, kendisi için bir devlet töreni düzenlememiştir. Bunun en belirgin nedeni, felsefi yaklaşımlarına etki ederek tüm yaşamım şekillendiren aşırı duyarlı karakteridir. Daha açık bir ifade ile, temel yaklaşım biçimi olan eleştirel yönü nedeniyle yaşamının son döneminde yalan durduğu politik çevreden uzaklaşmış ve bu durum kendisi için düzenlenen cenaze törenine de yansımıştır. n
Milli mücadele'de zeybekler

Zeybekliğin kökeni ve tarihi ile ilgili net bilgiler bulunmamaktadır lakin artık Anadolu Türk kültürünün ürünü olduğu bir gerçektir. Zaman zaman devlet tarafından eşkıya olarak takip edildikleri gibi zaman zaman da devletle anlaşarak bölge asayişine memur olmuşlar yahut da savaşlara katılmışlardır. 1914'ten itibaren seferberlik dönemi ve mütareke dönemlerinde asker kaçaklarıyla mevcudunu iyice artıran Zeybek çetelerinin pek çoğu devletin yaptığı af çağrısıyla düze inmiş, İzmir'in işgalini takiben başlayan Kuva-yi Milliye hareketinde de ilk katılanlar onlar olmuş ve vurucu güç olarak ön saflarda yerlerini almışlardır.
Fransız kaynaklarına göre Lozan Barış Konferansında Fransa

Mudanya Ateşkes Anlaşması'nın imzalanmasından sonra, 'Doğu Sorunu'kapsamındaki meselelerin çözümlenmesi Lozan Barış görüşmeleri ile gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmeler, İtilaf Devletleri ile saltanatı kaldırarak milli egemenlik kavramına ne kadar önem verdiğini gösteren yeni Türkiye arasında yapılmıştır. İtilaf Devletleri kanadında ise 20 Ekim 1921 Ankara Anlaşması ile Türklerle olan ilişkilerini barışçıl bir platforma taşıyan Fransa da yer almıştır. Fransa o tarih itibariyle Türk topraklarında en fazla yatırım yapan ve bir o denli alacaklı durumunda olan batı ülkesiydi. Barış görüşmeleri kapsamında çözümlenmesi gereken birçok mesele bulunuyordu ve bunların her biri İtilaf Devletleri'nden birinin doğrudan ilgi alanındaydı. Bu nedenlegörüşmelerin ne kadar çetin ve zor geçeceğini tahmin etmek zor değildi. Lozan barış görüşmeleri, 20 Kasım 1922 tarihinde başlamış ve 24 Temmuz 1923 tarihinde sona ermiştir. Bu süreç içinde konferans çalışmalarına bir defa ara verilmekdurumunda kalınmıştır. Görüşmeler sırasında Fransa, esas itibariyle kapitülasyonlar, azınlıkların hakları, Osmanlı borçları, imtiyazlar ve kuponların ödenmesi meseleleri ile diğer konulara kıyasla daha fazla alakadar olmuştur. Fransa için önemli bir başka konu da Ankara Anlaşması ile belirlenen Türkiye-Suriyesınırının teyit edilmesi idi. Zira Fransa'nın Suriye'ye karşı tarihsel bir ilgisi vardı ve bu ülkedeki menfaat alanları Türkiye'deki menfaat alanları kadar önemliydi. Bununla birlikte, görüşmeler ile aynı tarihlere çakışan Almanya ile Fransa arasında Ruhr anlaşmazlığı da bulunmaktaydı. Fransa bu konu ile bu bölgedeki maddi emellerini gerçekleştirmek adına Lozan'a kıyasla daha fazla ilgilenmiştir. Lozan barış görüşmeleri sonucunda, Fransa kendisi için önemli olan konuların bir kısmından barışın sağlanması adına feragat etmiştir. Bu politika ve ulaşılan sonuç Fransız kamuoyunda çeşitli eleştirilere neden olmuştur. Fransa için çok önemli olan kapitülasyonlar kaldırılmış, Türkiye'de yaşayan yabancıların haklarının yasal güvence altına alınması sağlanmıştır. Osmanlı borçları, kuponların ödenmesi gibi konular ise konferans sonrasına bırakılmıştır. Lozan Barış Antlaşması ile Fransa, diğer müttefikleri gibi yeni Türkiye'nin bağımsız ve egemen bir ülke olduğu gerçeğini kabul etmiştir.
Milli Mücadele Dönemi'nde Kürdistan Teali Cemiyeti (1918-1927)

Balkan Savaşlarıyla zaten yıpranmış olan Osmanlı İmparatorluğu I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkması neticesinde 30 Ekim 1918 tarihinde Mondros Mütarekesi'ni imzalamıştı. Mütareke Dönemi'nde 17 Aralık 1918 tarihinde Seyyid Abdülkadir başkanlığında İstanbul'da kurulan Kürdistan Teali Cemiyeti ise o sırada örgütlü bir şekilde cereyan eden Kürtçülük hareketlerinin de en etkin yönlendiricisi konumundaydı. Kurulduğu günden itibaren yaptığı faaliyetlerle de adından oldukça sık söz ettiren Kürdistan Teali Cemiyeti, I. Dünya Savaşı sonunda Amerikan Cumhurbaşkanı Thomas Woodrow Wilson tarafından ilan edilen 14 İlke'nin yarattığı ortamdan faydalanmaya çalışarak bağımsız ya da otonom şeklinde bir Kürt Devleti oluşturma gayesiyle çalışmıştır. Cemiyet aynı zamanda 18 Ocak 1919 tarihinde toplanan Paris Barış Konferansı'nda Şerif Paşa aracılığıyla da sesini duyurmaya çalışmıştı. Bütün bunların yanı sıra Osmanlı İmparatorluğu'nun 10 Ağustos 1920 tarihinde imzaladığı Sevr Barış Antlaşması Kürtler ve cemiyet nezdinde de epey yankı uyandırmıştı. Sevr üzerine Kürdistan Teali Cemiyeti'nde geceli gündüzlü tartışma ve mücadeleler devam ederken bu arada örgüt tarafından oluşturulan bir heyet ise Ermenilere söz verilen Kürdistan'daki bu topraklar üzerinde Kürtlerin hak sahibi olduklarını Batılı Devletlerin temsilciliklerine izah etmeye çalışmıştı. Yine bu dönemde kendi amaçları doğrultusunda Batılı Devletlerle temas kurmaya çalışan cemiyet ise özellikle İngiltere ile iyi ilişkiler kurmuştu. Milli Mücadele Dönemi'nde iktidarda olan Osmanlı Hükümeti'yle de irtibatı olan Kürdistan Teali Cemiyeti 22 Aralık 1918 tarihinde Hürriyet ve İtilaf Partisi'yle imparatorluğa bağlı özerk bir Kürdistan'ın kurulması konusunda anlaşmışlardı. Cemiyet Anadolu'da başlayan Milli Mücadele Hareketi'nin de karşısında olmakla birlikte Ali Galip Olayı ve Koçkiri Ayaklanması'nda etkin bir rol oynadı. Kürdistan Teali Cemiyeti içindeki çekişme ve ayrışmaların 1919'un son ayları ile 1920 yılı içerisinde yoğunlaşması neticesinde cemiyetten ayrılan radikal Kürtçülerin oluşturduğu bir grup Teşkilat-ı İçtimaiye Cemiyeti'ni kurmuşlardı. Zararlı faaliyetlerinden dolayı mevcut yönetim tarafından kendisi hakkında kapatılma kararı alınan cemiyete bu kararın nasıl uygulandığı bilinmemektedir. Cumhuriyetin ilanından az önce hukuki varlığı sona eren Kürdistan Teali Cemiyeti tümüyle ortadan kaldırılamamıştı. Cemiyet varlığını illegal şekilde oluşan ve ileride Şeyh Sait Ayaklanması'nı birinci derecede örgütleyecek olan Kürt İstiklal Komitesi'yle sürdürürken ayaklanma sonunda ise Seyyid Abdülkadir suçlu bulunarak asılacaktı. Cemiyetin kapanmasına rağmen faaliyetlerini sürdürecek olan bir diğer kadro ise Milli Mücadele'nin başarıyla kazanılmasından sonra Suriye'ye kaçarak burada Taşnak Ermenileriyle cemiyet adına temasa geçerek Hoybun Cemiyeti'ni kuracaktır.
Türk siyasal hayatında Hüseyin Abdullah Alpdoğan

ilk yıllarında Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da meydana gelen Şeyh Sait ve Ağrı İsyanlarından dolayı devlet bir takım tedbirler almıştır. Bu tedbirlerden biri de 1927'de kurulmaya başlanan Umumi Müfettişliklerdir. Tunceli'de Osmanlı Devleti'nin idaresi altında olduğu zamandan başlayarak Milli Mücadele döneminde ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında birçok asayişsizlik ve isyan hareketi meydana geldiği gibi buradaki aşiretler Şeyh Sait ve Ağrı İsyanları sırasında da benzer alışkanlıklarını sürdürmüştür. Sonunda devlet Tunceli'nin bu isyankar tavırlarını durdurmak ve bölgenin gelişmesini sağlamak için bir takım ıslah girişimlerinde bulunmaya başlamıştır. Bu girişimlerden bir tanesi de 1936'da IV. Umumi Müfettişliğin kurulması ve müfettiş olarak Hüseyin Abdullah Alpdoğan'ın tayin edilmesidir. Hüseyin Abdullah Alpdoğan IV. Umumi Müfettiş olarak bölgede asayiş, ekonomi, eğitim, sağlık ve bayındırlık alanlarında birçok faaliyet yürütmüştür. Ancak yürüttüğü bu faaliyetler en fazla bölgedeki ağa ve seyitleri rahatsız ettiğinden bunlar 1937- 1938 yıllarında birçok isyanın çıkmasına sebep olmuşlardır. Bu isyanlar Hüseyin Abdullah Alpdoğan tarafından başarılı bir şekilde bastırılmış ve Tunceli Cumhuriyetin değerleriyle buluşturulmaya başlamıştır.
Türk parlamento sisteminde Diyarbakır milletvekilleri ve faaliyetleri (1920-1950)

1876 yılında Meşrutiyet'in ilanıyla 'parlamento' kavramı Türk siyasi hayatındaki yerini aldı. Meşrutiyet'in gereği olarak da ilk anayasa olan 'Kanun-i Esasiye' 1876 yılında kabul edildi. 1877- 1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Padişah'ın anayasal yetkilerine dayanarak kapattığı parlamento, 1908'de II. Meşrutiyet'in ilanıyla yeniden açıldı. Bu süreç Birinci Dünya Savaşı'nın son bulduğu 1918 yılının sonlarına kadar sürdü. 30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi sonrası Osmanlı Mebusan Meclisi, Padişah Vahdettin'in Aralık 1918'de verdiği kararla tekrar kapatıldı. Milli Mücadele'nin başlamasıyla birlikte Meclis'in varlığı ve gerekliliği dile getirildi. Anadolu'daki milli hareketinin bir yansıması olarak 12 Ocak 1920'de Osmanlı Mebusan Meclisi İstanbul'da açıldı. Meclis'in bilinen en önemli kararı 28 Ocak 1920 tarihinde Misak-ı Milli'yi kabul etmesiydi. Bu durum 16 Mart 1920'de İstanbul'un işgal edilip, Osmanlı Mebusan Meclisi'nin kapatılmasına sebep oldu. Ancak 23 Nisan 1920 tarihinde Ankara'da TBMM'nin açılmasına imkan sağladı.1920- 1923 yılları arasında faaliyet gösteren I. TBMM'de görev alan Diyarbakır Milletvekilleri, ülkenin kurtuluşu için alınan bütün kararlara destek vermişlerdi. I. TBMM'nin amacı, öncelikle vatanın kurtuluşunu sağlamak olduğu için Diyarbakır Milletvekilleri de bölgesellikten ziyade milli hedefler doğrultusunda çalıştı. Milli Mücadele Dönemi'nin sona ermesiyle birlikte yeni idealler doğrultusunda kurulan TBMM çalışmalarına başladı. Diyarbakır Milletvekilleri de yaptığı çalışmalarla Meclis faaliyetlerinde yer aldı. Araştırma konusu kapsamında 1920- 1950 yılları arasında TBMM'de yer almış Diyarbakır Milletvekilleri'nin biyografileri, genel ve bölgesel faaliyetleri, sorunlara karşı ilgi ve katkıları, sosyal, kültürel, eğitim, güvenlik ve sağlık konularına ilişkin, Meclis'teki görüşmeler, soru önergeleri, alınan kararlar ve kanunlar incelendi. Tüm bu konuların ülke ve bölge sorunlarına yansıması karşısında Diyarbakır Milletvekillerinin takındıkları tavırlar da araştırma konusu içerisinde değerlendirildi.
Lozan Konferansı sonrasında tasfiye edilen Fransız imtiyazları

1838 Osmanlı-İngiliz Ticaret anlaşması ile Osmanlı Devleti bir yan sömürge olmuş, ardından da bu anlaşma esas alınarak bir sene sonra da Fransızlarla bir ticaret anlaşması yapılmış ve böylece Fransız emperyalizmine geçiş dönemi başlamıştır. Islahat Fermanı'yla Türkiye'ye giren Yabancı Sermaye, kazanç sağlayan bazı sektörlere yönelmiştir. Bazı istismarlara rağmen demiryolları uzun vadede Osmanlı ekonomisine faydalı olmuştur. I. Dünya savaşından mağlup çıkan Osmanlı Devleti Mondros ve Sevres antlaşmalarını kabul etmek zorunda kalmıştır. Lozan Konferans'ında, ardında bir takım pürüzler bırakmışsa da kapitülasyonlar kaldırılmış, Osmanlı borçları kısmi bir çözüme bağlanmış, Gümrük alanında S yıl süreyle 1916 Osmanlı Gümrük tarifesinin uygulanması ve bazı özel durumlar haricinde ithalat - ihracat kısıtlaması yapamaması kararlaştırılmıştır. Cumhuriyetin ilanından sonra Yeni Türk devleti ekonomik sorunlarla boğuşmak zorunda kalmış, ithalat ve ihracatta hayli kısıtlı kalmıştır. 1923- 1929 yılları arasında, tüm ekonomik güçlüklere rağmen bağımsız bir ekonomi izlemekte kararlı olan Türk Hükümeti ülkeyi çalışır durumda tutmak için, bu dönemde yabancı imtiyazlı şirketlere İzmir İktisat Kongresi'nin ruhuna uygun olarak çalışma imkanı tanınmış ve millileştirme programını yumuşak bir dizi hamleyle başlatmıştır. 13 Temmuz 1928'deki anlaşmayla Osmanlı Borçlarının Sterlin üzerinden ödenmesi kararı alınmış ve bununla Duyun-u Umumiye İdaresi tarihe gömülmüştür. Öte yandan, 1863'ten beri pek çok imtiyazı elinde bulunduran Osmanlı Bankası önemli bir takım imtiyazlarından tecrit edilmiştir. m 25 Kasım 1925'ten itibaren Türk hükümeti, % 7,5 faizli 1933 Türk borcunu tasfiye kararını almış, 24 Mayıs 1944'te Vichy hükümeti'nin kefaletiyle Fransız hamillerle bir anlaşmaya varmış 2. Cihan harbinin bitmesiyle Düyun-u Umumiye Meclisi 4 Ağustos 1948 protokolü ile sonuçlanan görüşmelerden sonra bahar 1950'de bitirilecek olan borç sayfası da böylece kapanmıştır. Türk Hükümeti özellikle 1931'den başlayarak kimisi kolay kimisi çok çetin olmak üzere pek çok yabancı şirketi millileştirmiştir 1939- 1945 yılları II. Dünya harbinin acı sonuçlarının görüldüğü ve enflasyonist baskıların olduğu bir dönemdir. Tüm güçlüklere rağmen Türkiye borçlarını ödediği gibi eski dönemlerin eseri olan imtiyazlı şirketlerin önemli kısmını millileştirmiştir.