İç ve dış borçlanmada risk analizine dayalı borç yönetimi ve Türkiye açısından değerlendirilmesi (1980 ve sonrası)

Günümüzde kamu finansman yöntemleri içinde en önemlilerinden birini, borçlanmayla finansman yöntemi oluşturmaktadır. Borçlanmayla finansmandiğer finansman yöntemlerinden farklı olarak karşılığında bir ödemeyigerektirdiğinden yükümlülük yaratmaktadır. Söz konusu yükümlülük ise sadeceborçlanılan ekonomik birime geri ödemeyle kalmayıp, ekonominin geneline yayılan etkiler meydana getirmektedir. Borçlanmanın bu özellikli durumu, ekonominin bütününü etkileyecekolumsuzlukların önlenmesi ve faydalarından yararlanılması açısından etkin bir şekilde yönetimini gerektirmektedir. Borç yönetiminde temel olarak iki anaeksenin olduğu görülmektedir. Bunlardan ilki maliyet minimizasyonu, ikincisi ise risk analizidir. Her iki etmen birbirleriyle karşılıklı ancak zıt yönlü ilişki içerisindedir. Günümüzde borçlanmanın özellikle gelişmekte olan ülkeler açısından önemi ve büyüklüğü ile geniş anlamda etkiler yaratması, geçmişşten bu yana temel alınan maliyet minimizasyonu yaklaşımına ek olarak ve daha büyük öncelikle borç yönetiminde risk analizini gündeme getirmiştir. Risk analizine dayalı borç yönetimi, borçlanmayı etkileyebilecek risk unsurlarının dikkate alınarak analiz edilmesine, bulgulara göre stratejilerin geliştirilmesine ve politika önermelerinin yapılmasına dayanmaktadır. Bununla beraber analizin etkin bir şekilde yapılması için daha genelinde iki temel unsurundikkate alınması gerekmektedir. Bunlardan ilki, borç yönetiminde risk analizinin uygulanacağı ülkenin makroekonomik yapısındaki gelişmelerin izlenmesi ve daha ötesinde söz konusu yapıdaki planlama ve düzenlemelerin borçlanmaöncesinde gerçekleştirilmesidir. Sağlam bir makroekonomik öngörüsübulunmayan ülkelerde borç yönetiminde risk analizi, teknik bir yöntemden ilerigidemeyecektir. Dikkate alınması gereken unsurlardan ikincisi ise borç yükümlülüklerininkapsamıdır. Olağan borçlanmalar yanında koşullu yükümlülüklerin de hesaba katılması, analizin etkinliği ve doğruyu yansıtması açısından çok önemlidir. Devlet açısından borçlanma yükümlülüğü yaratan etmenlerin tümü mali risk olarak adlandırılmaktadır. Risk analizinde mali risk kapsamının ele alınması, sonuçta yapılacak strateji belirleme ve politika formasyonu gerçekleştirmeuğraşlarını temelden etkileyecektir. Mali risklerin yönetimi, özellikle koşulluyükümlülükleri bünyesinde barındırmasından dolayı olağan borç yönetiminden farklı olarak çeşitli zorunlulukları beraberinde getirmektedir. Bunlar; doğru ve etkin raporlama, muhasebeleştirme ve bütçelemedir. Çalışmanın konusu risk analizine dayalı borç yönetiminin teorik olarak ele alınması, tanımlanması ile etkileri ve sonuçlarının incelenmesidir. Türkiye açısından ise borç yönetiminde risk analizinin yapılmadığı dönemlerle karşılaştırılarak gelişiminin ortaya konması ve analiz uygulamasınıngetirdiklerinin irdelenmesi amaçlanmaktadır. Gelişmekte olan bir ülke olarak Türkiye'de borç yönetiminin özellikle risk analizi yapılmak yoluylagerçekleştirilmesi, borçlanmanın zararlı ve maliyetli etkilerinden arınmakbağlamında büyüme ve kalkınma uğraşısında önemli bir yol kat edilmesindefonksiyon görecektir.