Representation and identity in Jean Rhys's Wide Sargasso Sea: A rewriting of Charlotte Bronte's Jane Eyre

Viktorya döneminin klasiklerinden biri olan Charlotte Bronte'nin Jane Eyre adlı eserindeki aklını yitirip tavan arasına kapatılan ve eserde söz söylemesine fırsat verilmeyen Bertha karakteri Jean Rhys'i çok etkilemiştir. Jean Rhys on dokuzuncu yüzyıl Viktorya dönemine ait bir esere yeni bakış açılan getirerek yeniden yazma süreci içerisine girmiştir. Yirminci yüzyıl Karibyen kültüründe yetişen yazar aslında beyaz bir İngilizdir. Fakat kendisini her zaman Avrupa'nın soğuk iklimi ve insanlarından uzak hissetmiştir. Çocukluğunu ve gençliğini geçirdiği Dominik'in siyah ama sıcak kanlı yerli halkına olan yakınlığı göze çarpmaktadır. Charlotte Bronte'nin bir İngiliz klasiği olan Jane Eyre yapıtında Bertha'nm sessiz bırakılması ve deli kadın olarak yansıtılması Rhys'i çok etkilemiştir. Rhys duygularım şu şekilde açıklar: 'Jane Eyre'i çocukken okuduğumda, Bronte'nin Creole kadınlarını neden deli olarak yansıttığım merak ettim. Rochester'in ilk eşi olan Bertha'yı korkulası bir deli kadın olarak yansıtmak ne büyük bir ayıptı. Bertha'nın asıl hikayesini, olduğu gibi yansıtmak gerektiğini düşündüm. O'na bir hayat hikayesi yazmaya karar verdim''. Jean Rhys'in 1966 yılında edebiyata kazandırdığı Wide Sargasso Sea Bronte'nin romanında bir hayalet gibi yansıtılan Bertha'ya yeni bir hayat vermiştir. Karşımıza Antoinette kimliği ile çıkan Bertha çektiği sıkıntılarla akli dengesini kaybetmiştir. Öncelikle annesi tarafından reddedilmesi ve onun sevgisinden Harrison, Nancy R. Jean Rhys and The Novel As Women's Text. London: The University of North Caroline Press, 1968, 128. 159 yoksun büyümesi; değer verdiği zenci arkadaşı Tia'nın onu aldatması; Coulibri malikanesinin yanmasıyla kendisini güvende hissettiği evinden ve yerli halktan uzaklaşması; annesinin önce akli dengesini yitirmesi sonra ise vefat etmesi Antoinette'nin duyduğu acılan yavaş yavaş nefret duygusuna çevirmiştir. Kendisiyle sadece materyalistik sebeplerle evlenen ve romanda İngiliz emperyalizmini temsil eden Rochester'ın onu evdeki hizmetli, Amelie, ile aldatması, Antoinette'nin saflığından yararlanarak erkek egemenliğini gösteren tutumları Antoinette'yi günden güne içe kapanık ve tepkisiz bir kişilik yapmıştır. Sonunda istenen her şeye boyun eğen, Rochester'ın kendisiyle oyuncak bir bebek gibi oynadığı biri olmuştur. Ailesinin ve çevresindeki insanların onu aldatması veya reddetmesi Antoinette'yi yarı ölü pozisyona getirirken, eşinden gördüğü aldatılma, reddedilme ve sevgisizlik onu psikolojik ölüme götürmüştür. Fiziki ölümü ise romanın son bölümünde karşımıza çıkan İngiltere'deki Thornfield Hall'da gerçekleşecektir. Bu tezin konusunu Bronte'nin Jane Eyre ile Jean Rhys'in Wide Sargasso Sea romanları arasındaki geçişler ve önce yazılan bir esere yeni bir bakış açısıyla yaklaşmanın etkileri oluşturmuştur. Farklı iki yazarca yüzyılı aşkın bir zaman farkıyla yazılan Bronte ve Rhys versiyonlarının oluşmasında etkili olan faktörlerden bahsedilirken, Rhys'in Bronte'nin Jane Eyre adlı yapıtını Üçüncü Dünya Ülkesine ait marjinal konumdaki Bertha kimliğini yeni bakış açılarıyla nasıl ortaya koyduğu irdelenmiştir. Yeniden yazma ana teması üzerinde durulurken her iki eserde tavanarasındaki deli kadın imajım yansıtan Bertha incelemesinde feminist ve post- kolonyel teorilerden yararlanılmıştır. Sonuçta kendi duygularım ifade etmesine fırsat verilen Bertha'nın yeniden yaratım süreci içerisine girmesi Wide Sargasso Sea eserini 160 ilgiyle okunan etkileyici bir roman konumuna getirirken, ondokuzuneu yüzyılın Jane Eyre eserine farklı bakış açıları kattığından o eserin de gündemde kalıp tekrar okunmasına katkıda bulunmuştur.