turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Sultan II. Mahmud Dönemi'nde Avrupa devletlerinin dış politikaları ve Osmanlı Devleti

Sultan II. Mahmud döneminde Avrupa'da yaşanan siyasi ve sosyal gelişmeler Avrupa devletlerinin birbirleri ile olan politikalarının ve Osmanlı Devleti'ne karşı izledikleri siyasetin değişmesine sebep olmuştur. Bu tezde söz konusu dengelerin değişimi üzerinde durulmuştur. Bunun için ise dönemin siyasi olayları ele alınarak meselelerin bir bütünlük içerisinde değerlendirmesi yapılmıştır. Bu bağlamda çeşitli arşiv vesikaları transkiribe edilerek tahlil edilmiş ve dönemin siyasi olaylarını inceleyen telif ve tetkik eserlerden faydalanılmıştır. Özellikle Napolyon'un Fransa İmparatoru olarak Avrupa haritasını ve güç dengesini değiştirmesi ile Sanayi Devrimi'nin ardından yaşanan gelişmeler devletlerarası ilişkileri etkilemiştir. Diğer yandan Napolyon'un Mısır'ı işgal etmesi ile Osmanlı Devleti kendi toprağını korumak için yabancı devletlerle bir takım ittifaklar kurmaya başlamış ve bu suretle yıkılışına kadar takip edeceği 'denge siyaseti'ni uygulamaya koymuştur. Bu kapsamda Avrupa devletlerinin dış politikası ve bu politikaların Osmanlı Devleti'ne etkileri tartışılmıştır.
Trabzon Vilayeti'nde ecnebiler (1853-1908)

Trabzon Vilayeti, Osmanlı Devleti'nin önemli vilayetleri arasında yer almıştır. Doğal limanları, zengin yeraltı ve yer üstü kaynakları ile önemli bir konumda bulunmaktadır. Ayrıca, İran transit ticareti güzergahında yer alması uluslararası bağlamda önemini daha da arttırmıştır. Karadeniz'in uluslararası ticarete açılması ve ecnebi vapur kumpanyalarının Trabzon Vilayeti limanlarına düzenli seferler yapmaya başlamasıyla birlikte vilayetteki hareketlilik artmıştır. Ticaret amacıyla vilayete gelen ecnebilerin sayısındaki yükseliş Trabzon'da yabancı ülkelerin siyasi temsilciliklerinin açılmasıyla daha da pekişmiştir. XIX. yüzyılın ikinci yarısının başlarında gerçekleşen Kırım Savaşı (1853-1856) esnasında ve sonrasında Trabzon Vilayeti'ndeki hareketlilik daha da artmıştır. Bu tarihten sonra Trabzon Vilayeti limanlarına sefer yapan vapur kumpanyalarının sayısında da düzenli bir artış yaşandığı gözlemlenmektedir. Avrupa'dan gelen ticari emtianın Trabzon Vilayeti limanlarına gelerek buradan karayolu vasıtasıyla İran'a nakliyesi bölgenin gelişmesine ve değişmesine yol açmıştır. Ayrıca Avrupa'nın ihtiyaç duyduğu hammadde kaynaklarının Trabzon Vilayeti'nden ve daha iç kısımlarda kalan yerleşim bölgelerinden karşılanması ecnebi şirketlerinin vilayet dahilinde faaliyette bulunmalarına imkan sağlamıştır. Trabzon Vilayeti'nde artan ticari hareketlilik, bir takım gereksinimleri de beraberinde getirmiştir. İran ile yapılan ticarette mevcut karayollarının iyileştirilmesi ve yeni yolların yapılması kaçınılmaz olmuştur. Ayrıca, doğal limanların haricinde yeni limanların inşa edilmesi, Trabzon Vilayeti limanlarına gelen buharlıların daha rahat bir şekilde kıyıya yaklaşmalarına olanak sağlaması açısından elzem görülmüştür. Bu nedenle, Trabzon Vilayeti'nde gerçekleştirilmesi planlanan pek çok projede Avrupa'nın teknik bilgisinden Trabzon Vilayeti'ne gelen ecnebi mühendisler ve teknik elemanlar vasıtasıyla yararlanılmıştır. Trabzon Vilayeti'nde ayrıca, misyonerlik, eğitim, sağlık, taşımacılık gibi pek çok alanda, farklı meslek gruplarına mensup yabancı ülke vatandaşları varlık göstermiştir. Trabzon Vilayeti'nde Ecnebiler (1853-1908) adlı çalışmamızda, Trabzon Vilayeti'ne gelen ecnebilerin kimler oldukları, vilayette bulunma nedenleri ve bölgedeki faaliyetleri ele alınmıştır.
15-16. yüzyıllarda Bergama kazası

M. Ö. VTIL yüzyıldan itibaren Batı Anadolu'da önemli bir iskan merkezi olan Bergama, bu özelliğini Bergama krallığı, Roma ve Bizans imparatorlukları devrinde de devam ettirmiştir. 1071'den sonra Türk yerleşim alanlarından birisi olmuş, XIV. Yüzyılın başlarında tamamen Türk hakimiyetine girmiştir. Tahrir defterlerine göre XV. yüzyıl sonlarında Bergama'da 34 mahalle ve bir zımmi cemaatten oluşan 1.339 neferlik vergi nüfusu kayıtlıdır. Şehir nüfusu XVI. yüzyılın ilk yarısında 1 .517, 1573 yılında ise 2.476 nefere ulaşmıştır. XVI. yüzyılın ilk yarısında 5.190 nefer olan kaza nüfusu 1573' de 7 .877'ye yükselmiştir. Şehrin iktisadi olarak önemli bir yerleşim yeri olduğu, XVI. yüzyıl başlarında vakıfların mülkiyetinde ve gelirleri vakıflara ait 254 dükkan sayısının aynı yüzyılın sonlarına doğru 387 olmasından anlaşılmaktadır. Kaza nüfusunun önemli bir bölümü kırsal kesimde yaşamakta ziraat ve hayvancılıkla geçinmektedir. Bergama ekonomisinde hububat, bağ ve bahçe mahsulleri ilk sıralarda yer almaktadır.
Osmanlı modernleşme sürecinde Selanik Sanayi Mektebi

Osmanlı Devleti'nde 19. yüzyılın başlarından itibaren yoğunluk kazanan sanayileşme çabaları, yeni gelişen sanayi kollarında çalışacak kalifiye eleman yetiştirilmesi ihtiyacını da beraberinde getirmiştir. Bu durum, kuruluştan 19. yüzyılın ortalarına kadar Ahi teşkilatı ve lonca kurumu tarafından usta-çırak ilişkisi içerisinde yürütülen mesleki eğitim anlayışının değişmesine sebep olmuştur. Bunun sonucunda, ülkede gelişmeye başlayan modern sanayi şartlarına kalifiye eleman yetiştirmek amacıyla sanayi okulları açılmaya başlanmıştır. Bu okulların ilk örneği de 1863 yılında Mithat Paşa tarafından Niş'te kurulan ıslahhane olmuştur. Bu girişimin başarılı sonuçlar vermesi üzerine kısa sürede önce Balkanlar ve Anadolu'da olmak üzere birçok ıslahhane açılarak bu kurumlar hızla ülke genelinde yaygınlaşmıştır. Islahhaneler ilerleyen yıllarda daha da gelişerek sanayi mekteplerine dönüşmüştür. Çalışmamızın konusu olan Selanik Sanayi Mektebi de başlangıçta ıslahhane olarak açılmış, daha sonra sanayi mektebine dönüşmüş bir mesleki eğitim kurumudur. Bu çalışmada Selanik Sanayi Mektebi'nin kuruluşu, gelişimi, eğitim faaliyetleri ve Selanik'in işgali sonrasında okulun durumu incelenmeye çalışılmıştır.
15-16. yüzyıllarda Ayasuluğ kazası

Eski çağların önemli bir liman kenti olan Efes, Türkler tarafından ilk defa 24.10. 1304 tarihinde fethedilmiştir. Bu fetih yıllarında, şehir etrafında şehir etrafında çeşitli Türkmen gruplar yaşamakta idiyse de şehir uzun süre kale=şehir kimliğini devam ettirmiştir. Kale sahası, artan nüfusa yeterli gelmeyince, XIV. yüzyılın sonlarına doğru, nüfus, kaleden çıkarak kale civarında yeni mahalleler de oluşturarak, yerleşmeye başlamışlardır. Ayasuluğ şehri nüfusuna dair ilk bilgilerimiz 1473- 77 tarihli tahrir defteri olup, şehir 13 mahalle halinde tahrir edilmiştir. Bu mahallelerde 494 hane ve 55 mücerred yaşamakta idi. Bu meskun nüfusun dışında şehirde ayrıca 69 hane de yörük nüfus bulunmakta idi. Şehrin bu nüfusu 1512 senesinde yörüklerle beraber 798 hane 42 mücerred, 1529 senesinde ise 681 hane 205 mücerreddir. Kazanın ekonomisinde hububat XV ve XVI. Yüzyıllarda ilk sırada yer almaktadır. XVII. Yüzyılın ikinci yarısı ile beraber, çökme sürecine giren kazanın yerine, önceleri bir köyü olan Anya, bölgesel bir liman olarak yükselmiştir.
The ulema in the late-Ottoman Empire (1880-1920):The formation of professional ulema identity

Bu tez, ilmiye sınıfının mesleki ve ilmi kariyerlerine özel bir odaklanmayla, profesyonel ulema yapısının teşekkülünün bir panoramasını sunmaktadır. Tanzimat'ın başlangıcıyla birlikte şeyhülislam ofisinin yeniden düzenlenmesinin ardından ulemanın hem eğitim hem de mesleki kariyerlerinde büyük dönüşümler deneyimlenmiştir. Merkezi otorite tarafından ilmiye sınıfının profesyonel kariyerlerini yeniden tanımlamak adına eğitim, atanma ve terfi süreçlerine dair prosedürlere daha fazla müdahale hakkı tanıyan çok sayıda düzenleme yapılmıştır. Bu dönüşümlerin oluşturduğu dinamiklerden on dokuzuncu yüzyıl uleması etkinlenmiş ve böylece profesyonel ulema kimliği daha da görünür hale gelmiştir. Tanzimat'ın ilk yıllarından itibaren atılmaya başlanan, profesyonel ulema kimliğini oluşturan önemli adımlar, şeyhülislam ofisinin yeniden düzenlenmesi ile ulemanın eğitim ve meslek hayatlarında tecrübe ettikleri büyük dönüşümler bu tezin kapsamı içerisindedir. Bu çalışmada, Meşihat arşivinde bulunan Ulema Sicill-i Ahval dosyaları kullanılarak 1880- 1920 yılları arasında resmi olarak Osmanlı ilmiye sınıfında görev alan Osmanlı ulemasının sosyal kökeni, eğitim ve kariyer yaşamı, sosyal ve siyasal ağları ve ilişkileri prosopografik bir yöntemle incelenmektedir. Bu çalışma on dokuzuncu yüzyıl Osmanlı ulemasının gerçek yerini kapsamlı bir şekilde anlayabilmekten çok uzak olan mevcut literatüre arşiv belgelerini kullanarak bir cevap vermekte ve Geç dönem Osmanlı ulemasının sosyal ve mesleki tarihini aydınlatmayı hedeflemektedir.
(1748-1749 m. / 1161-1162 h.) Tarih ve 545 Numaralı Karahisar-ı Sahip Şer'iyye Sicili

Şer'iyye Sicilleri, mahkemeye intikal eden meseleler ve kadıların verdikleri kararların kaydedildiği defterlerdir. Bu defterler, Osmanlı tarihi araştırmalarında önemli kaynakalardan biridir. Özellikle şehir tarihi çalışmalarında kıymetli bilgileri ihtiva ederler. Şer'iyye sicillerinin, şehir tarihi araştırmalarında önemli bir konuma sahip olmasından dolayı, çalışmış olduğumuz Karahisar-ı Sahib Şer'iyye Sicili'nde bulunan 245 adet belge transkripsiyona tabi tutularak günümüz Türkçesine çevrilmiş, ayrıca belli bir plan dahilinde değerlendirilmiştir. Defterden, Afyonkarahisar'ın idari ve fiziki yapısı ile ilgili olarak, belirtilen yıllarla ait, merkeze bağlı kazalar, nahiye, köy, mahalle isimleri ve dağılımı ile bazı mevki adlarını tespit etmek mümkün olmuştur. Bunun yanı sıra incelediğimiz dava kayıtlarından sosyal hayatla ilgili olarak; evlenme, boşanma, miras ve nafaka hukuku gibi toplumsal yapıya ışık tutabilecek önemli bilgilere de bir ölçüde ulaşılmıştır. Çalışma, özelde Afyonkarahisar, genelde ise Osmanlı taşra teşkilatı ve hayatına ışık tutacak, ilgili bölge ve konu ile alakalı diğer çalışmalara katkı sağlayacaktır.
96 numaralı Mühimme Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi (H. 1089-1090/M. 1678-1679)

Devlet ve millet meselelerinin görüşülerek karara bağlandığı, her çeşit dava ve şikayetlerin halledildiği padişah adına hüküm veren üst düzey karar organına Divan; toplantılarda görüşülen dahili ve harici meselelere ait siyasi, askeri, iktisadi ve sosyal açıdan önemli kararların kaydedildiği defterlere de Mühimme Defterleri denirdi. Muhtevaları itibariyle pek çok araştırma sahasını ilgilendiren Mühimme defterleri, Osmanlı Devleti'nin merkez ve taşra teşkilatındaki idari ve askeri kurumların karşılıklı ilişkileri, çalışma tarzları ve fonksiyonları hakkında önemli bir tarihi kaynaktır. Mühimme defterleriözellikle XVI, XVII ve XVIII. yüzyıllar üzerine yapılan araştırmalar için en önemli kaynaklardandır. Çalışma tezi olan 96 Numaralı Mühimme defteri, IV. Mehmed DönemiH. 1089- 1090 (M. 1678 -1679)tarihleri arasındaki olayları kapsamakta ve toplam 205 sayfadan oluşmaktadır. Defterin 100- 199 arasındaki sayfaları incelenmiş olup, 200, 201, 202, 203, 204 ve 205 numaralı sayfaları tamamen boştur. Defterin cildinin üzerindeki etiket çelenk şeklindedir ve etrafı çiçekle süslenmiş olup, içinde Arapça 'Defter-i Mühimme ve Fi Evail-i Rebiü'l-evvel Sene 1089 İla Evahir-i Rebiü'l-evvel Sene 1090'yazısı bulunmaktadır. Bu yazının alt kısmında Arapça 96 rakamı ve üst kısmında ise 96 kaydı bulunmaktadır. Ahali arasındaki anlaşmazlıklar, vakıf ve vakıf arazileri, çeşitli vergiler ve vergilerin toplanması gibi idari, askeri, siyasi, iktisadi ve sosyal konular, defterin ağırlıklı konularını oluşturmaktadır. Çalışmada Divan-ı Hümayun, IV. Mehmed dönemi ve Mühimme defterleri hakkında bilgiler verilmiştir. Hükümler tek tek incelenip tıpkıbasım, transkripsiyon ve özeti bir arada ele alınmış olup, hükümlerin değerlendirilmesi yapılmıştır. Çalışmanın sonunda ayrıntılı indeks eklenmiştir.
1229 numaralı Edremit Şer'iye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Şer'iye sicilleri kaydedildiği dönemdeki halkın sosyal, idari, hukuki, iktisadi ve kültürel yapısı hakkında bilgi verir. Bu çalışmada H. 25 Rebiyülevvel 1123 (M.13 Mayıs 1711) 10 Şaban 1124 ( M. 12 Eylül 1712) yıllarını içeren 1229 numaralı Edremid şer'iye sicili incelenmiştir. Çalışmış olduğumuz Edremid şer'iye sicilinde bulunan 331 adet belge basit transkripsiyon ile günümüz alfabesine çevrilerek belli bir tasnife tabi tutulmuş, belge çeşitleri belirlenmiş ve konularına ayrılmıştır. Defterden Edremit'e bağlı köy ve mahalle isimleri ile bazı yer isimlerini tespit etmek mümkün olmuştur. Defter i'lam, hüccet, tereke, temessük, mektup türü belgelerden oluşmaktadır. Rusya ile çıkması muhtemel bir savaşın asker, malzeme tedariki ve vergi toplanması ile alakalı belgeler dikkat çekmektedir. İncelediğimiz bu şer'iye sicili, 18. yy. ın başları gibi bir zamanda, Edremit'in sosyoekonomik ve kültürel durumunu yansıtması açısından önemlidir.
1824 nolu Trabzon Kadı sicili

Tezimizin konusunu teşkil eden 1824 nolu Trabzon kadı sicili. 1010/1601-1045/ 1635 yılları arası mahkeme kayıtlarını ihtiva etmektedir. Kayıtların yoğun olduğu yıllar 1041/1631- 1632 ile 1042/1632- 1633 yıllarıdır. Sicilin başında genel olarak diğer sicillerde olduğu gibi narhlar vardır. Hadiseler kronolojik sırayla kaydedilmiş olup bazen kronolojiden uzaklaşıldığı da vakidir. Sicilin ortasında ve sonunda bir arada olmak üzere merkez-taşra yazışmalarının örnekleri bulunmaktadır. Sicil kayıtlarının niteliği hakkında şunlar söylenebilir. Mahkeme kayıtları, hadiselerin teorisinden ziyade pratik ve yaşanmış taraflarını bizlere bildirmektedir. Dolayısıyla sicilde karşılaştığımız nikah, borç-alacak, boşanma, köle azadı, mülk alım ve satımı, ihtilaf ve vakıflarla ilgili birçok kayıtlar bize o günün gerçekleri hakkında bilgi vererek Osmanlı Devleti'nin kanunlara yaklaşımı ve uygulaması hakkında gerçekçi bilgiler vermektedir. İncelenen yıllarda Trabzon'da değişik etnik köken ve dini gruplardan insanların olması Osmanlı Devleti'nin bu gruplara karşı politikası hakkında da bilgi edinmemizi kolaylaştırmaktadır. Bu çalışma ile 1824 nolu Trabzon kadı sicili araştırmacıların istifadesine sunulmaktadır. Sicildeki ham bilgiler değerlendirildiğinde ortaya çok önemli ve faydalı eserler çıkacağı umulmaktadır. VI
19. yüzyılda Banaz Kazası'nın sosyo- ekonomik yapısı

Bu çalışmada, 19. yüzyılda Hüdavendigar Eyaleti'nin Kütahya Kaymakamlığı'na bağlı Banaz kazasının sosyo-ekonomik yapısı incelenmiştir. Ele alınan kazanın 1844 yılı temettüat defterleri incelenerek nüfus, servet dağılımı, üretim yapısı, tarımsal ve hayvansal yapı, yıllık gelir ve vergiler gibi ekonomik ve sosyal hayatın temel alanlarıyla ilgili ayrıntılı bilgilere ulaşılmaya çalışılmıştır.
Süveyş Kanalı: Açılışı ve Osmanlı Devleti'ne etkisi 1854-1882

Bu araştırma Süveyş Kanalı'nın nasıl yapıldığını ve Osmanlı Devleti'ne hem yapım aşamasında hem de açılıştan sonra ne tür bir etki yaptığını anlamak için yapılmıştır. Süveyş Kanalı dünyada insan eliyle yapılan en önemli su yollarından biridir. Mısır'da inşa edilen bu suyolunun geçmişşinin ve yarattığı etkinin bilinmesi Türkiye ve dünya için son derece önemlidir. Gerek Doğu Akdeniz'de yer alan önemli ülkelerden biri oluşu ve gerekse de bir dönem Mısır'a hakim olması Türkiye için Süveyş Kanalı'nı önemli yapan unsurlardan sadece birkaçıdır. Araştırmada Firavunlar döneminden beri gelen kanal tartışmaları üzerinde durulmuş ve Ferdinand de Lesseps'e kadar yapılan ve yarım kalan girişimler anlatılmıştır. Bunun yanında bugün kullanımda olan Süveyş Kanalı tasarısı ve buna karşı durmaya çalışan Osmanlı-İngiliz tarafı ile Fransa ve kanalın açılmasını destekleyen devletler arasındaki çekişme izah edilmiştir. Ayrıca Ferdinand de Lesseps'in İstanbul, Londra, Paris ve Kahire'de kanalın açılması için gerçekleştirdiği yoğun çabaları üzerinde durulmuştur. Kanalın açılmasından sonra Osmanlı-Mısır ilişkileri ve giderek Mısır'da artan yabancı varlığı ile bunun yanında yabancı devletlerin kanaldan beklentileri anlatılmıştır. Yine Süveyş Kanalı'nın ve Mısır'ın Avrupa devletleri arasındaki siyasete ne şekilde konu olduğu da bu araştırmada yer almıştır. Bunun yanında kanalın uluslararası siyasi ve ticari önemi ortaya konmuştur. Kanalın genelde Osmanlı Devleti'ne ve özel olarak Mısır'a yapmış olduğu etki değişik yönlerden incelenmiştir. İdari, ticari, soysal ve askeri yönlerden kanal hem bölgeyi hem de tüm Osmanlı coğrafyasını etkilemiştir. Ayrıca Mısır'daki milli uyanış, giderek artan İngiliz varlığı ve ardından İngilizlerin Mısır'ı ele geçirmeleri anlatılmıştır.
Manastır'ın 2 numaralı şer'iye sicili (1621-1623)

; MANASTIR'IN 2 NUMARALI ŞER'İYE SİCİLİ Bir zamanlar dünya siyasetini tek başına belirleyen ve üç kıtada izleri olan Osmanlı Devleti tüm kayıtlarını belli bir usul ve esas içinde tutarak muhafaza etmiş ve günümüze kadar ulaşmasını sağlamıştır. Fakat zamanın getirdiği şartlar ve sağlıksız koşullardan dolayı birçok kayıt yıpranmaya yüz tutmuştur. Milli bir servet olan belgeler gerek bizim, gerekse diğer devletlerin tarihi için önem arz eden bilgiler içermektedir. Şüphesiz ki bu belgeler içerisinde şer'iye sicilleri ayrı bir öneme sahiptir. Sosyal ve İktisadi tarihin önemli kaynaklarından olan şer'iye sicilleri, taşra teşkilatının işleyişi, taşrada meydana gelen veya gelişen olaylar, toplumsal yapı, devlet hane ilişkileri hakkında ayrıntılı bilgiler vermekteiir. Sicili üzerinde çalıştığımız Manastır, Rumeli'de Paşa Sancağı'na bağlı bir kaza merkezidir. XIX. yüzyılın ikinci yarısında Manastır Eyaletine de merkez olan şehir, bugün sınırlarımızın dışında olup Makedonya sınırları içerisinde bulunmaktadır. Bölgenin çok sayıda etnik grubun, dillerin, kültürlerin, dinlerin kaynaştığı ve birlikte yaşadığı bir yer oluşu ona ayrı bir özellik kazandırmaktadır. Aralık 1621, Eylül 1623 arasım kapsayan sicilin aslı Makedonya devlet arşivinde bulunmaktadır. Tez giriş bölümü dahil beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Manastır'nın tarihçesi, şer'iye mahkemeleri ve sicilleri ile Manastır Kadılığı hakkında genel bir bilgi verilmektedir. İkinci bölümde, sicilin tarihi ve kapsamına değinilmekte, ardından sicilde geçen yer adlan ile Seri Mahkemeye intikal etmiş olan davalara yer verilmektedir. Belgelerin ışığında Manastır'ın İktisadi, askeri, sosyal, ailevi, adli v. b. hayatı kısmen anlaşılabilmekte ve bu doğrultuda bazı genel bilgiler verilmektedir. Mülk, tarla, dükkan vb. satışlar; alacak-verecek; öşür, ispençe, avarız gibi vergilerin tahsili; debbağ, ekmekçi, attar gibi esnafin konumu; voyvoda, subaşı gibi görevlilerin tayini, Yeniçeri ocağına oğlan alınması vb. idari yapılanma; cinayet, hırsızlık, fuhuş gibi adi suçlar; vakıfların önemi; ailenin durumu; kölelik; vekalet ve kefalet gibi konular hakkında sicilden alınan örnekler ve kitabi bilgiler doğrultusunda bilgi verilmektedir. Üçüncü Bölümde ise sicilin içeriği doğrultusunda, Manastır'ın tarihi ve genel anlamda Osmanlı Tarihi için sicillerin ne kadar önemli olduğu ifade edilmeye çalışılmaktadır. Böylelikle, tarihin bir kısmı aydınlatılmaya çalışılmıştır. Ayrıca bölüm sonunda kayıtların konularına göre tasnifi verilmektedir. Dördüncü bölümde, bibliyografya beşinci bölümde ise transkripsiyon, belgelerin fotokopileri vd. verilmektedir. 414
Afrika 'da kurulmuş bir İslam devleti: Kanim-Bornu ve Osmanlı ile münasebetleri

Köklü bir geçmişşe sahip olan Afrika'da pek çok yerel idare kurulmuştu. Özellikle Biladüssudan coğrafyasında kurulan Müslüman Kanim-Bornu Sultanlığı binyıla yakın uzun tarihiyle ayrı bir konuma sahipti. Soylarını Yemen'deki Arap EmiriSeyf b. Zuyezen'e dayandıran Seyfiyye hanedanı, XI. yüzyılda tarih sahnesine çıkan bu devleti XIX. asrın başına kadar yönetmişti. Seyfiyye sultanı Fulanilerin saldırıları sırasında Muhammed el-Emin el-Kanimi'yi yardım için çağırınca bu tarihten sonraidareyi Şehular olarak bilinen Kanimi ailesi ele geçirdi. Bu ailenin silsilesi günümüze kadar gelmiştir ve son şehu Ebubekir b. Ömer Garbai Nijerya'nın Bornu eyaletindeikamet etmektedir. Zirve dönemini İdris Elevma zamanında yaşayan Kanim-Bornu devleti bundan çok kısa bir zaman önce Trablusgarp'taki Osmanlı paşaları ile ticari anlaşmalaryapmıştı. İdris döneminde ise doğrudan İstanbul'a elçiler gönderen Bornu sultanı ticaret ve hac yollarının güvenliği hakkındaki isteklerini bildirmişti. Osmanlı bu devleti resmi olarak tanımıştı ve taleplerine olumlu cevap vermişti. Ancak hem Kanim-Bornu hem deTrablusgarp tarafından kaynaklanan muhtelif sebeplerden dolayı iki taraf arasındaki ilişkiler iki buçuk asra yakın bir süre kopukluk yaşamıştı. Yine de ilişkilerin bir şekildesürdüğünü söylemek mümkün olmakla birlikte bunu ispatlamak, bu dönemi kapsayankonuyla ilgili somut verilerin henüz gün yüzüne çıkmamış olmasından dolayı oldukça zordur. Fakat Kanimi ailesinin idareyi ele almasından hemen önce tekrar başlayan ilişkiler sömürgeci devletlerin bu topraklardaki istilasına kadar yoğun bir şekildesürmüştü. Hilafete bağlılığını ve padişaha itaatini arz eden Kanim-Bornu sultanları bunu devlet geleneği haline getirmişti ve her yeni 'inay'ın başa geçişinde Osmanlı'ya tabi olma isteği İstanbul'a bildirilmişti. Bunun mukabilinde Osmanlı padişahları, buradakiidarecilerin taltif edilmesi ve gönüllerinin alınması için bütün imkanlarını seferberetmişti. Üstelik Afrika'yı kırıp geçiren sömürgeci devletlerin saldırıları karşısında Osmanlı Devleti Kanim-Bornu halkı için hem fiili hem de hukuki olarak büyük bir mücadele vermişti. Ayrıca hinterland kaidesi gereğince bu coğrafyanın Osmanlı Devleti'nin nüfuz alanına dahil olduğunu yoğun bir mesai çerçevesinde ispat etmeye çalışmıştı.
XVIII. yüzyılın ilk ve son çeyreğinde Çankırı

Yaptığımız bu çalışmamız genel olarak Çankırı'ya ait olan şer'iyye sicillerinden iki tanesinin incelenmesinden oluşmaktadır. Bu iki defter 18. yy'a ait olup aralarında 47 yıl 8 ay bulunmaktadır. Çalışmanın esas noktası bu iki tarih ve iki defter arasında meydana gelen şekil farklılıkları ile Çankırı'nın idari taksimatı, idarecileri, iktisadi hayatında meydana gelen değişikliklerinin karşılaştırmalı olarak incelemedir. Çalışmamız giriş ve beraberindeki dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde şer'iyye sicillerinin önemi mahiyeti ve çalışma esnasında karşılaştığımız güçlükler hakkında bilgi vermektedir. İkinci bölümde Çankırı'nın adının menşei ile günümüze kadar kısa tarihçesi anlatılmaktadır. İkinci bölümde Osmanlı Devleti ve Çankırı'nın idari taksimatı hakkında bilgi vermektedir. Üçüncü bölümde ise Osmanlı Devleti devletindeki idari makamlar hakkında bilgi verildikten sonra idarecilerinin isimleri incelenmiştir. Dördüncü bölümde iki şer'iyye sicili defterinde geçen narhların karşılaştırılması yapılmıştır. Beşinci bölümde ise iki defterde kayıtlı belge çeşitlerinin mukayesesidir. Fiyatları çıkarıp iki defterdeki değişimi belirlemeye çalıştık. Çalışmamız Çankırı'nın idari ve iktisadi tarihi hakkında yapılan çalışmalara ışık tutacaktır.