Yayla koşullarında örtüaltı yetiştiriciliği yapan işletmelerin maliyet ve karlılığının analizi: Antalya ili Elmalı ilçesi örneği

Türkiye örtü altı sektörü son yılarda hızlı bir gelişme göstermiş, alan ve üretim miktarı açısından önemli düzeylere ulaşmıştır. Antalya bölgesi başta olmak üzere, yoğun bir şekilde yapılan örtü altı yetiştiriciliğinden elde edilen ürünler, Türkiye yaş sebze ve meyve ihracatında oldukça önemlidir. Son yıllarda Türkiye'nin ihracat yaptığı ülkelerdeki talebin şekli değişmekte olup sadece kış aylarında değil yılın on iki ayına uzanan bir talep oluşmuştur. Türkiye oluşan bu talebi karşılamak bakımından örtü altı üretimini yayla bölgelerine kaydırmak durumundadır. Bu çalışmada Antalya ili Elmalı ilçesi örnekleminde örtü altı üretim faaliyeti yapan işletmelerinin ekonomik yapısı irdelenerek, yayla örtü altı üretiminin bölge ekonomik kalkınmasına katkısı araştırmak yayla şartlarında örtü altı tarımına yatırım yapacak olan işletmelere, yatırımcılara yol gösterici veriler sağlamaktır. Buna göre çalışmanın amaçları; işletmelerde örtü altı yetiştiriciliğinin ekonomik yapısının değerlendirilmesi, işletmelerin örtü altı yetiştiriciliğinin teknik, pazarlama yapısı ve sorunlarının değerlendirilmesi, işletmelerde örtü altı yetiştiriciliğinde karlılığın saptanmasıdır. Bu çalışmanın ana materyalini, Antalya ili Elmalı ilçesine bağlı, örtü altı üretiminin büyük ölçüde yoğunlaştığı Gölova, Çukurelma, Salur, Eskisar, Zümrütova'da bulunan örtü altı yetiştiricilerinden oluşturulmuştur. Tabakalı Örnekleme Neyman yöntemi kullanılarak örneklem hacmi 90 işletme olarak hesaplanmıştır. Veriler, anket yöntemiyle elde edilmiş ve 2014 üretim dönemine aittir. Verilerin analizinde, nitel veriler için Ki-Kare analizi, nicel veriler için Varyans analizi yapılmıştır. Örtüaltı işletmelerin genel yapısall özelliklerinin değerlendirilmesinde; işletmelerin arazi varlığı ve kullanım durumu, işletmecilerin yaşı, eğitim durumu, işgücü kullanımı, GSÜD'leri gibi göstergeler incelenmiştir. Araştırma kapsamında yer alan işletmelerin masraf kalemlerinin hesaplanmasında tek ürün bütçe analiz yöntemi kullanılmıştır. Örtüaltı yetiştiriciliğindeki ve pazarlamasındaki sorunlar belirlenmiştir. Üreticilerin brüt, mutlak ve nisbi karlılıkları hesaplanmıştır. Yayla koşularında örtü altı üretim yapan işletmeler örtü altı arazi büyüklüklerine göre 3 gruba ayrılmıştır. Araştırmadan elde edilen verilere göre; işletmelerde örtü altı üretim faaliyetinin gayri safi üretim değeri 44667 TL ile toplam gayri safi üretim değeri içindeki payı %52. 59 olarak hesaplanmıştır. Araştırma sahasında örtü altı üretiminde domates ilk sırada yer almaktadır. Bunu hıyar takip etmektedir. Ayrıca az miktarda biber, patlıcan yetiştiriciliği de yapılmaktadır. İşletmelerin üretim masrafları arasında ilk sırayı %18. 93 ile fide, ikinci sırayı %18 oranı ile gübre, üçüncü sırayı ise %14. 69 pay ile daimi-aile işgücü ücreti almıştır. İşletmeler ortalamasında mutlak kar 43602. 69 TL olarak hesaplanmıştır. İşletmeler ortalamasında 1 kg domatesin maliyetinin 0.69 TL olduğu tespit edilmiştir. İşletmeler ortalamasında nispi kar ise 1 .53'tür. Yayla koşullarında örtü altı yetiştiricilik dönemi, yaz ayları olduğundan dolayı herhangi bir ısıtma masrafı bulunmamaktadır. İşletmeler ürünlerini çoğunlukla komisyoncu ve tüccara pazarlamaktadır. İşletmelerin bazıları ürünlerini üretim yerinden uzak yerlerde İstanbul ve Antalya halinde pazarladıkları, bu durumun pazarlama masraflarının önemli ölçüde artmasına yol açtığı saptanmıştır. Bölgede örtü altı üretimi önemli gelir sağlayan bir faaliyet olup, bu eğilimin sürmesi beklenmektedir. Bölgedeki örtü altı yetiştiriciliği önemli bir gelir ve istihtam olanağı sağladığından, kırdan kente göçleri azaltabilmektedir. Örtüaltı yetiştiriciliğinin yaygınlaşması; birim maliyetlerin azaltılıp, iç ve dış talebe uygun ürünlerin üretimi ve büyük ölçekli yatırımlara bağlıdır. Bununla birlikte üreticilerin girdi kullanımı açısından bilgilendirilmesi, üretici birliğinin yaygınlaştırılması, İyi Tarım Uygulamalarına uyumun sağlanması sektörün sağlıklı gelişimi açısından önemli görülmektedir.