Zeitformen im Deutschen und Türkischen

Almanca ve Türkçe'deki zaman biçimleri, zaman ilişkilerini, göreceli ve mutlak kullanımlarla dile getirirken, bir sistem dahilinde aşağıdaki üç değişik boyutu içerirler: 1. Karşılıklı konuşma hallerinde yaşanan, tanımlayıcı dünya ile hikaye edilen dünya arasındaki kip sınırı boyutu, 2. Nötr bakış açısı içeren an kipleri, geriye ve geleceğe yönelik kipleri kapsayan, kişinin olaylara karşı takındığı tavrı ve bakış açısını belirleyen boyut, 3. Yaklaştırma ya da uzaklaştırmayı mümkün kılan 'zum tekniği' boyutu. Ayrıca 'Semi tempora' denen mecazi zamanlar vardır ki bütünüyle hiçbir boyutun özelliklerini tam olarak göstermezler, bulundukları konumda yabancı bir görüntü verirler. Zaman, geriye dönüşü mümkün olmayan bir yön çizerken, sürekli ve benzer tarzda, aynı aralıklarla akan, değişimlere neden olan, bir ortam içindeki sıralanma, hareket ve içerikten oluşan göreceli ve gösterici bir kavramdır. Zaman bildiren haber kipi ise, yaşam akışlarının, olayların ve birbirini takip eden sonuçların sistematik bir şekilde, akış niteliklerine göre, zaman içindeki dağılımlarını sağlayan ve onları temsil eden, bir sıra halinde düzenleyen bir fiil biçimidir. Bu kategorinin en önemli özelliği, cümlenin konu ettiği eylem, oluşum ya da durumun zamanını, sözlü ya da yazılı ifadenin zamanı ile irtibatlandırmasıdır. Bununla beraber kipleri, aynı zamanda sözcük türü ve kullanım şekli, gerçek zaman ölçümü, sayılar, stil ile dilek kipleri, dil içi ve dışı de ne yimler, bağlam ve durum içinde, amaç, yer, kişi ve zamana bağlı olarak ifadelerini bulurlar, bunlardan soyutlanarak,. her zaman başlı başına bir anlam ifade edemezler, bu yüzden dilden dile farklılık gösterirler. Ill Bu arada, olayla ilgili yapılan konuşmanın zamanı, olayın dil dışında gerçekleştiği zaman ile bu olayın gerçekleştiği, gerçekleşmekte olduğu veya gerçekleşeceği anın gözlenebildiği zaman olmak üzere üç çeşit zaman biçimi ortaya çıkmaktadır. Eş zamanlılık, ön zamanlılık ile zamanda sonralık bağlı, sıra ve bileşik cümlelerde görülen ilgi zaman türünün göreceli kipleridir Bu zaman biçimlerini 'içinde bulunduğumuz anı' anlatmak için 'şimdiki zaman' , 'içinde bulunduğumuz an. içinde olmuş bitmiş' olayları anlatmak için 'dili geçmişş zaman' veya 'misli geçmişş zaman' Quamperfekt), 'geçmişş zamanı' anlatmak için 'şimdiki zamanın hikayesi' , 'geçmişş zaman içinde çoktan olmuş bitmiş' olayları anlatmak için 'dili geçmişşin hikayesi' , 'gelecek zamanı' anlatmak için 'gelecek zaman' ve 'her anı' anlatmak için ise 'geniş zaman' şeklinde karşılıklı konuşarak, tanımlayıcı ya da hikaye ederek ve olayın akış niteliklerine göre kullanmaktayız. 'Haber kiplerin den' başka ayrıca 'dilek kipleri' , yani 'dilek-Şart' {-se. Wunsch - Konjunktiv), 'istek' ve 'gereklilik' denen, ancak zaman ile İlişkisi olmayan, sadece dilek biçimlerini bildiren kiplerin varlığı da gösterilerek, bu konuda muhtemel karıştırma ve hatalara meydan verilmemeğe çalışılmıştır. Birçok dilde haber kipleri, dilek kipleri ve Almanca'da 'Aspekt' dediğimiz 'olayın cereyan ediş ve akış tarzı' birbiri içine girmekte, örtüşmektedir. Aslında haber kipi sadece zamanı ve akış niteliklerini içerir. Çevirilerde bu yüzden oluşan 'Interferenzfehler' elediğimiz hatalar, yabancı dilde konuşur veya yazarken ana dilin düşünce tarzına göre yaşamak istemekten ve bilgi yetersizliğinden kaynaklanır. Almanca'da zaman kipleri aslında sanıldığının iki katı kadardır. Haber kiplerinin bazılarının zamanla kullanılmaz hale düşmesi, sayıca farklılık göstermesi veya belirli dillerin yeni zaman kipleri oluşturması, anlatıcı, yaşayan edebiyatın anlatım tekniğinin temelindeki değişikliklere bağlıdır, çünkü zamanlarda ve yerine getirdiği fonksiyonlarda hiçbir şey değişmez.