Daskyleion'da orta akhaemenid dönem

M. Ö. 477 yılında Attika-Delos Konfederasyonu'nun kurulması ile birlikte Grekler, Akhaemenid İmparatorluğu için artık büyük tehlikeler yaratabilecek bir güç haline gelmişti. Kritik olayların cereyan ettiği bu dönemde, Daskyleion'un stratejik konumu sebebiyle o güne değin hiç olmadığı kadar önem kazandığı anlaşılmaktadır. Konfederasyon güçlerinin dikkatlerinin, Kuzeybatı Anadolu'daki Hellespontos ve Bosphoros'un kontrolüne sahip olmakta odaklandığının farkında olan Xerxes I, imparatorluğun bu bölgedeki mekanizmasını yeniden gözden geçirerek kuvvetlendirmek zorundaydı. Bu sebeple, o döneme kadar İran'dan tayin edilen ya da Sparda Satraplığı'nm merkezi konumundaki Sardes'e bağlı olan yöneticiler tarafından yönetildiği düşünülen Daskyleion'a ilk kez gerçek anlamda bir satrap atadığı anlaşılmaktadır. Artabazos Fin satrap olarak atanması ile birlikte Daskyleion'da güçlü bir idari mekanizmanın oluşturulduğu ve bölgedeki güvenliğin sağlandığı açıktır. Kazı çalışmaları sonucunda elde edilen veriler de bu düşünceyi destekler niteliktedir: Artabazos I dönemine tarihli pahalı Attika seramiklerinin yoğunluğundaki artış dikkat çekicidir. Daskyleion'daki en büyük mimari faaliyetlerin bu dönemde gerçekleştiği saptanmış durumdadır. Bu durum, Daskyleion'un bu dönemde hiç olmadığı kadar zengin bir ekonomiye ve güçlü bir idareye sahip olduğunu göstermektedir. Pharnabazos I ve Pharnakes döneminde imparatorluğun bu bölgedeki hakimiyetinin korunmasına yönelik faaliyetler gerçekleştirilmiştir. Akhaemenid İmparatorluğu'nun aleyhinde maddeler içeren Kallias Barışı 'nm imzalanmasından (M. Ö. 449) sonraki dönemde, pahalı Attika seramiklerinin ithalatında göze çarpacak kadar büyük bir azalma gözlenmektedir. Bunun yanı sıra, bu dönemde herhangi bir büyük boyutlu mimari faaliyetin saptanmamış olması da, bölgedeki konumunu korumaya çalışan Daskyleion'un, Pharnabazos I döneminde ekonomik açıdan biraz zayıfladığını düşündürmektedir. Pharnakes döneminde ise tekrar bir artış gözlenmektedir. Bu durum belki de, ticaretin tekrar canlandığını ve ekonominin güçlenmeye başladığını göstermektedir. Pharnabazos II, M. Ö. 414 yılında satraplık görevini üstlendiğinde Peloponnesos Savaşı devam ediyordu. Bu dönemde de tıpkı daha önceki satraplarm döneminde olduğuboğazların ve bu stratejik bölgenin kontrolü için çeşitli mücadeleler verildiği anlaşılmaktadır. Bu mücadeleler esnasında Persler, müttefikleri Sparta ile birlikte hareket etmişlerdir. Peloponnesos Savaşı bitiminde Kuzeybatı Anadolu'daki polislerin Pers-Sparta kontrolü altında olduğu anlaşılmaktadır. M. Ö. 395'de Spartalı komutan Agesilaos'un Daskyleion'u yakıp yıkması sonrasında, Pers güçleri Pharnabazos H'nin başkomutanlığında Sparta'ya karşı savaşmaya başlamıştır. Daskyleion'dan ele geçen Orta Akhaemenid Dönem'e tarihli buluntular içerisinde en büyük buluntu grubunu Attika üretimi seramikler oluşturmaktadır. Daskyleion'un bütün dönemleri içerisinde Attika seramiklerinin en yoğun olarak kullanıldığı period Orta Akhaemenid Dönem'dir. Attika vazolarının o dönemin en kaliteli ve en pahalı seramik ürünleri olduğu göz önünde bulundurulduğunda, Daskyleion'un bu dönemde ekonomik açıdan oldukça güçlü bir pozisyon içerisinde olduğu söylenebilir. Bu seramikler, Daskyleion ile Atina arasındaki ticaretin birer belgesidir. Büyük oranda endirekt yollarla gerçekleşmiş olması gereken bu ticarette başlıca Kyzikos olmak üzere bazı polisler önemli rol oynamış olmalıdır. Satraplık merkezinden ele geçen Khios, Lesbos, Thasos, Mende ve Samos'a ait ticari amphoralar bu öneriyi destekler nitelikteki buluntular olarak karşımıza çıkmaktadır. Daskyleion şarap ihtiyacının bir kısmını o dönemdeki önemli birer şarap üretim merkezi olan bu beş polisten karşılamıştır. Khios, Lesbos ve Samos aynı zamanda önemli birer zeytinyağı üreticisiydiler. Bu üç polisin Daskyleion'a zeytinyağı da ihraç etmiş olabileceğini düşünmek mümkündür. Seramik buluntular içerisinde ayrıca yerel üretim örnekler de bulunmaktadır. Bunlar siyah fırnisli Attika seramik formlarının taklitleridir. Bu tür taklitlerin başka merkezlerden ele geçmemiş olması, bunların Daskyleion civarında bir atölyede üretildiklerini düşündürmektedir. Katalogumuzda yer alan plastik eserlerin hepsi Anadolu-Pers stilinin özelliklerini yansıtmaktadır. Bu eserler, Propontis Bölgesi'ne özgü alçak kabartma olarak yapılmışlardır. Bu çalışma kapsamında incelenen plastik eserler, mezar stelleri ve anıt mezarlarda kullanıldığını düşündüğümüz kabartmalı mimari bloklardan oluşturmaktadır. Artabazos Fin, Xerxes I tarafından Daskyleion'a satrap olarak tayin edilmesiyle birlikte Daskyleion'da bir takım mimari etkinliklerin başladığı anlaşılmaktadır. Bu dönemde yeni inşa edilen yapıların yanı sıra, eski yapıların da kullanıldığı veya eski yapılara yeni yapılar eklendiği anlaşılmaktadır. Bunlardan en önemlileri; saray kompleksi olarak yorumladığımız birbirleri ile bağlantılı olan yapılardır. Erken Akhaemenid Dönem'de inşa edilen komplekse Orta Akhaemenid Dönem'de yeni binalar eklendiği saptanmış durumdadır. Bu yapıları saray kompleksi ile ilişkilendirmemizdeki en önemli dayanak noktamız, yaklaşık 500 adet bullanm bu yapıların hemen yanı başından ele geçmişş olmasıdır. Çok sayıda ve bir arada ele geçen bullalar burada bir arşiv binasının olduğunu kanıtlamaktadır. Arşiv binasının saray kompleksinin bir parçası olduğunu yadsımak mümkün değildir. Daskyleion bulla koleksiyonu içerisinde Artabazos I döneminden öncesine ait hiçbir örneğin bulunmuyor olması, söz konusu arşiv binasının bu dönemde inşa edildiğini düşündürmektedir. Bullalar içerisinde en geç tarihli örneklerin Pharnabazos II dönemine ait olması, arşiv binasının bu satrabm döneminde (M. Ö. 395) yandığını kanıtlamaktadır. Sonuç olarak, saray kompleksinin kabul salonu, dinsel tesis, arşiv ve hazine binaları gibi farklı işlevleri olan birçok yapı ile bunların arasında yer alan taş döşeli avlular ve yürüme yollarından oluşan büyük bir kompleks olduğu düşüncesindeyiz. Arkeolojik buluntular ve epigrafık veriler Daskyleion'un kozmopolit bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir: Persli nüfusun ve yerel Mysia halkının yanı sıra, Babil, Phryg ve Grek kökenli bir nüfusun varlığı da anlaşılmaktadır. Artabazos Fin satrap olarak atanması ile birlikte gerçek anlamda satraplık statüsü kazanan Daskyleion'da güçlü bir idari mekanizmanın oluşturulduğu açıktır. Bu mekanizmanın Geç Akhaemenid Dönem'de gerçekleşen Satrap İsyanları ile birlikte bozulmaya başladığı bilinmektedir. Sonuç olarak, gerek antik metinlerden, gerekse kazılar sonucunda edinilen verilerden hareketle şunu söylemek mümkündür: Daskyleion altın çağını Orta Akhaemenid Dönem'de yaşamıştır.