Illusions of immortality in Shakespeare's Macbeth, King Lear and Hamlet

Ölüm yaşamın ayrılmaz bir parçasıdır ve insanlar daima ölümle yüz yüzedir. Ancak, ölümlülüğü kabullenemezler ve ölümsüzlük yanılsamaları yaratarak ölümü yadsımaya eğilimlidirler. Bu tezde ilk olarak bu yadsımanın hangi yollarla olduğu araştırılmıştır. İnsanların ölümle olan ilişkileri antropolog Ernest Becker, psikiyatrist Robert Jay Lifton ve sosyolog-felsefeci Zygmunt Bauman'ın kuramlarına dayanarak incelenmiştir. Becker insanların ölüm korkularının üstesinden gelmek için başvurduğu yollar için 'ölümün yadsınması' terimini kullanır. Lifton insanların biyolojik ve tarihsel olarak birbirlerine bağlı olduklarını öne sürer; böylece varlıkları ölümle sona ermez ve 'sembolik ölümsüzlük'e sahip olurlar. Bauman ölüme dair bilginin üstünün örtülmesine yarayan 'yaşam stratejileri'ni tartışır. Bu üç kuramcı farklı terimler kullansalar da ele aldıkları kavramlar benzerdir. Bu çalışmada kullanılan kuramlarının hepsi insanların ölümlülükleriyle baş etmek için hangi yollarla ölümsüzlük yanılsamaları yarattıklarını inceler ve bu kuramlara göre ölümsüzlük yanılsamaları insanların içinde yaşadığı kültürün ürünüdür. Bu kuramlar varoluşçu-psikanalizci bir bakış açısına sahiptir: İnsan varoluşuna ilişkin ölümlülük meselesini ele aldıkları için varoluşçu, ölümlülük sorununa verilen tepkiler bilinçdışı olarak oluştuğu için psikanalizci bir bakış açısı içerirler. Bu tez bu kuramları seçilen edebi metinlerin yakın okumasına uygulayarak bu tür ölümsüzlük yanılsamalarının Shakespeare'in Macbeth, Kral Lear ve Hamlet adlı oyunlarında da görüldüğünü göstermeyi amaçlamaktadır. Bu yanılsamalar başkarakterlerin davranışlarında örneklenmekle birlikte, bunu daha iyi açıklamak amacıyla diğer karakterlerin yaşadığı ya da oyunlarda tasvir edilen toplumlarda yaygın olan yanılsamalara da işaret edilmiştir. Kuramlar geniş bir yelpazede insan davranışlarını kapsadığı için, ölümsüzlük yanılsamaları yaratmanın çok çeşitli yolları vardır. Oyunların her birinde bulunan ölümsüzlük yanılsamaları bu çeşitliliği yansıtmaktadır. Kuramlar için olduğu kadar metinler arasındaki olası karşılaştırmalar tezin Sonuç bölümünde yer alacaktır. Macbeth'te savaşta sağ kalmanın ve güçlü bir toplumsal düzenin sağladığı ölümsüzlük yanılsaması kişinin soyunu sürdürecek çocukların meydana getirilmesi ve krallığı ve zürriyeti simgeleyen taca sahip olunması ile güçlendirilmelidir. Macbeth'in çocuğu olmamasına karşın tahtı sonsuza kadar elinde tutma arzusu ve dolayısıyla tahta tehdit olarak gördüğü kişileri öldürmesi karşı tepki olarak İskoç halkının kolektif ölümsüzlük projesine yol açar. Kral Lear'daki toprak, iktidar ve maddi varlıkların paylaşımı ve mülkiyeti ile bunların sonraki kuşaklarca miras alınmasıyla somutlaşan kolektif ölümsüzlük yanılsaması temasının insanın varoluşunu genişletme arzusuyla bağlantılı olduğu gösterilmiştir. Lear bir ölüm ve yeniden doğuş sürecinden geçtikten sonra bu yanılsamaların insanların ölümlü doğası karşısındaki boşunalığını görür. Hamlet'in bu dünyayı olduğu kadar hayaletler alemini de kapsayan ikili evreni oyunun başkahramanının bu dünyadaki yaşama alternatif olarak Platon'un ve Hristiyanlık öğretilerinden esinlenen ölümden sonraki sonsuz yaşam inancında ve öldükten sonra geride iyi bir isim bırakma arzusunda yansımasını bulur. Onun öldükten sonra hatırlanma ve ölüleri hatırlama isteği cenaze merasimlerinde ifade edilir. Her üç oyunda da bu yanılsamalar Becker, Lifton ve Bauman'ın kuramlarının öne sürdüğü gibi kültürel olarak yaratılmıştır ve kaçınılmaz olan ölümü engelleyemez.