turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
III. Selim döneminde eski - yeni çatışması ve nizam-ı cedid programına yansıması

Bu çalışmada Osmanlı Devleti'nde III. Selim döneminde oluşturulan Nizam-ı Cedid programının ortaya çıkışında ve uygulanması sırasında eski ve yeni çatışması değerlendirilmeye çalışılmıştır. Devletin batıya açılma girişimi içinde olduğu bu dönemde Nizam-ı Kadim'i savunanların III. Selim'e, yanındaki ıslahatçı kadroya ve yapılmak istenen ıslahatlara karşı olan tutumları açıklanmış böylece yenilikçi padişah III. Selim'in ıslahatlarını gerçekleştirmeye çalışırken karşılaştığı zorluklar gözler önüne serilmiştir. Bunun yanında Nizam-ı Cedid ile ıslah edilmesi planlanan alanlarda yapılan düzenlemelerden bahsedilmiş ve ıslahatların neden istenilen başarıya ulaşamadığına değinilmiştir.
H. 1098-1099/M. 1686-1687 tarihli 36 numaralı Ayıntab Şer'iyye Sicili'nin transkripisyon ve değerlendirmesi (S. 1-107)

Osmanlı tarihinin mühim kaynakları arasında olan şer'iyye sicilleri, mahkeye intikal eden dava kayıtlarının yanı sıra devlet merkezi ve eyaletlerden gönderilen belgelerin kadı tarafından kopya edilmesi ile teşekkül etmiş defter serileridir. Dolayısıyla hem şehir tarihi araştırmaları hem de genel tarih çalışmaları için önemlidir. Bu çalışmada, Gaziantep tarihine önemli katkılar sağlayacağı düşünülen H. 1098 -1099/M. 1686- 1687 tarihli 36 Numaralı Ayıntab Şer'iyye Sicilininin (1 ile 107 sayfaları arası) transkripisyon ve değerlendirmesi yapılmıştır. Sicilde, 1686- 1687 yıllarında Ayıntab'ın siyasi, idari, askeri, iktisadi ve sosyal tarihine dair önemli kayıtlar yer almıştır.
Kazasker ruznamçelerine göre 18. yüzyılın ilk yarısında Rumeli'de kadılık müessesesi

Bu tez çalışmasında H.1118- 1170 (1706-1756) tarihleri arasında Rumeli kazaskerliğinin yetkisi altında bulunan kadılıklara yapılan kadı atamaları incelendi. Rumeli kazaskerliği tarafından tutulan ruznamçelerin ana kaynak olarak kullanıldığı bu çalışmada XVIII. yüzyılın ilk yarısında kaza tevcih sistemi ve kadılık teşkilatının işleyişi tespit edilmeye çalışıldı. Ayrıca XVI. yüzyıldan XVIII. yüzyıla kadar Rumeli kazalarının statülerinde meydana gelen değişimler ile bu kazalarda görev alan kadıların mesleki kariyerlerindeki farklılaşmalar ortaya konuldu. Rumeli kazalarının XVIII. yüzyılın ilk yarısında rütbelere ayrılmaları ve bu rütbeler ile bunlara tayin edilen kadıların görevlendirildikleri yevmiye arasındaki ilişki misallerle açıklanmaya çalışıldı. Ayrıca kazaların mansıb, maişet ve te'bid olarak tasarruf edilmelerinin kadılık teşkilatına etkileri ortaya konuldu. Kadıların mesleki kariyerleri ve kazalar arasındaki hareketlilikleri, mülazemetlerinden emekli olmalarına kadarki süreçte incelendi. Yine yapılan çalışma ile eldeki veriler çerçevesinde 1706- 1756 yılları arasında Rumeli kazaskerliği tarafından yapılan tüm kadı atamalarının listesi oluşturuldu. Böylece biyografi çalışmalarında kullanılacak temel veriler elde edildi. Çalışmada zaman ve mekan sınırlamasına gidildi. Bu minvalde kazasker ruznamçelerine istinaden XVIII. yüzyılın ilk yarısında Rumeli kazaskerliğine bağlı kadı ve kadılıklar ele alındı.
Gedik Ahmed Paşa'nın hayatı ve eserleri (Ö.1482)

Gedik Ahmed Paşa, Osmanlı Devleti'nin XV. yüzyılda yetiştirdiği en önemli devlet adamlarından birisidir. II. Mehmed döneminde sırasıyla Rum beylerbeyliği, Anadolu beylerbeyliği, vezirlik ve veziriazamlık görevlerinde bulunmuştur. II. Mehmed'in Arnavutluk üzerine düzenlediği sefere ordu komutanı tayin ettiği Gedik Ahmed Paşa, bu sefere katılmak istememesi üzerine veziriazamlıktan azledilerek Rumeli Hisarına hapsedilmiştir. Geçmiş dönemler içerisinde gerçekleştirdiği hizmetlere istinaden affedilip Kapudan tayin edilerek, önce Gelibolu Sancakbeyliğine ardından Avlonya Sancakbeyliğine getirilmiştir. Gedik Ahmed Paşa, II. Bayezid ve Cem Sultan arasında yaşanan taht mücadelelerinde, olayların seyrini etkileyebilecek bir konumda bulunmuştur. II. Bayezid döneminde vezirlik görevini sürdüren Gedik Ahmed Paşa, M.18 Kasım 1482 (H.6 Şevval 887) tarihinde Edirne Sarayında idam edilmiştir. İstanbul, Kütahya, Afyonkarahisar, Denizli ve İvranya'da çeşitli vakıf eserleri inşa ettirmiştir. XV. yüzyıl, Osmanlı Devleti tarih yazıcılığında erken dönem olarak belirtilmektedir. Yaşadığı döneme ait yazılı kaynakların yetersizliği sebebiyle Gedik Ahmed Paşa'nın hayatına ait detaylar henüz aydınlatılamamıştır. Bu araştırmada, dönemi aktaran kronikler ve elde edilebilen sınırlı sayıdaki arşiv belgeleri kullanılarak Gedik Ahmed Paşa'nın hayatı, faaliyetleri ve vakıf eserleri hakkında kapsamlı bir çalışma ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.
38 numaralı atik Şikayet Defteri(1114-1115 / 1703)

Osmanlı Devleti'nde 17. yüzyıldan itibaren Mühimme defterlerinin içerisinden ayrılarak ortaya çıkan Şikayet defterleri, halkın yaşadığı her türlü problem ve şikayetin yanı sıra bu şikayetlere getirilen hukuki çözümleri de içermesi sebebiyle toplumun sosyal ve ekonomik durumu ve devletin adalet mekanizması hakkında değerli bilgiler sunmaktadır. Bu tez çalışmasında, H.1114- 1115 / M.1703 tarihine ait 38 Numaralı Atik Şikayet Defteri'nin inceleme ve transkripsiyonu yapılmıştır. Çalışma sonucunda elde edilen bilgiler değerlendirildiğinde, bu dönemde yaşanan siyasi, askeri ve ekonomik olayların toplum yaşantısını çoğunlukla olumsuz olarak etkilediği görülmektedir.
Osmanlı Dönemi kuş saraylarının belgesel fotoğrafçılık yöntemi ile tanıtılması

Günümüzde fotoğraf hayatın vazgeçilmez bir parçası haline gelmiş, gelişen teknoloji sayesinde ulaşılabilirliği ve kullanımı artmıştır. İnsanoğlunun dikkatini çeken görselleri en ince ayrıntısına kadar kaydedebilen fotoğraf, dikkat çekiciliği, akılda kalıcılığı ve sosyal medya sayesinde birçok insana ulaşılabilirliği ile önemli bir iletişim aracı haline gelmiştir. Belgesel fotoğrafçılık ise tarihe not düşmek amacıyla fotoğraf teknikleri kullanarak çeşitli olayları, değerleri, kültürü, sanatı ve doğayı gelecek kuşaklara aktarmada bir yöntem olarak kullanılmaktadır. Osmanlı dönemi kuş sarayları geleneksel Osmanlı mimarisinin önemli unsurlarından biri olmasına rağmen günümüzde gerek mimari, gerek sanatsal ve işlevsel yönü yeterince bilinmemektedir. Bu nedenle kaybolmaya yüz tutmuş Osmanlı dönemi kuş saraylarının gelecek kuşaklara aktarılabilmesi amacıyla görsel olarak kayıt altına alınması ve bu yapıtlara ilişkin bir bilgilendirme ve tanıtma kataloğu hazırlanması önem arz etmektedir. Bu çalışmada, Osmanlı dönemi kuş saraylarının önemli örnekleri belgesel fotoğrafçılık yöntemi ile kayıt altına alınması hedeflenmiştir. Kayıt altına alınan fotoğraflar bu araştırma ürünü olarak hazırlanan 'Osmanlı İmparatorluğu Dönemi İstanbul'un Kuş Sarayları' kataloğuna temel oluşturmuştur. Bu araştırma kapsamında; Amcazade H. Paşa Sıbyan Mektebi, Arap Hanı, Ayazma Camii, Bali Paşa Camii, Bereketzade Medresesi, Büyük Selimiye Camii, Büyük Yeni Han, Darhane-i Amire, Eyüp Sultan Camii, Feyzullah Efendi Medresesi, Halep Pasajı, Laleli Türbesi, Necati Bey Caddesi 136 No'lu Dükkan, Seyyit Hasan Paşa Medresesi, Süleyman Halife Sıbyan Mektebi, Şah Sultan Mektebi, Şeyh Davud Hanı, Taksim Meksemi ve Yeni Valide Camii'nin bulunduğu mekanlara gidilerek, kuş evlerinin konumu ve durumu gözlemlenmiştir. Kuş evleri fotoğraflanırken yapı mimari açıdan incelenmiş ve saha notları alınmıştır. Bu nadide eserlerin nerelerde oldukları, kuş evlerinin yapısıyla ilgili yorumlar, üzerinde bulundukları yapılarla ilgili bilgiler elde edilmiş ve kuş evlerinin fotoğraflarıyla görsel bir anlatım şekliyle gelecek kuşaklara hem yazılı hem de görsel bir bilimsel veri bırakılmıştır. Ayrıca Osmanlı kuş evlerinin, harita üzerinde konumlarının gösterildiği illüstrasyon ve bu kuş evlerinin fotoğraflarının bulunduğu katalog uygulama olarak gerçekleştirilmiştir. Katalogda kuş evlerini üzerinde barındıran yapıların fotoğrafları ile bilgileri ve kuş evlerinin inceleme notlarına da yer verilmiştir.
XVI. yüzyılın ikinci yarısında Anadolu'da kamu düzeni ve subaşılık kurumu

Suç bir toplumun genel hayatı içerisinde önemli bir yer tutar ve ehemmiyetle ele alınarak incelenmeye değer bir hadise teşkil eder. Bu nedenle çalışmanın konusunu Osmanlı Devleti'nde suç ve suçlu konuları, bunların hukuki ve kolluk boyutu ile devletçe bu konuda ele alınan bir takım tedbirler oluşturmaktadır. Dönem olarak XVI. yüzyılın ikinci yarısı, mekan olarak da Bursa, Trabzon, Manisa ve Kayseri gibi Osmanlı şehirleri belirlenmiştir. Kaynak olarak şer'iye sicilleri ve mühimme defterleri kullanılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde inceleme kapsamında bulunan ceza davalarının hukuki boyutları ile bunların muhakeme aşamalarında etkili olan unsurlar üzerinde durulmuştur. İkinci bölüm, Osmanlı şehirlerinde işlenen suçların çeşitli yönleri ile analizine ayrılmıştır. Üçüncü bölümde, suçluların takibinden ve cezalandırma işlemlerinden sorumlu subaşı başta olmak üzere kolluk görevlilerinin vazifelerine ilişkin bilgiler değerlendirilmiştir. Son bölümde suçluların takip ve cezalandırılması konusunda bir takım olumsuzluklara neden olan durumlar ile suç işlenmesinin en aza indirilmesi ve suçluların takibi gibi noktalarda devletçe uygulamaya konulan tedbirler ele alınmıştır.
The formations of the Kurdish Movement 1908-1914: Exploring the footprints of Kurdish nationalism

Bu tez, 1908'de Meşrutiyet'in yeniden ilanından, 1914'te I. Dünya Savaşı'nın başlangıcına kadar olan dönemdeki Kürt Hareketi 'ni, heterojenliği ve çeşitliliğini vurgulayarak incelemekte ve Kürt Hareketinin dönemselleştirilmesini sorunsallaştırmaktadır. 1908 Devrimi Kürt aydınları arasında, diğer çağdaşlarında olduğu gibi, demokrasi, eşitlik, özgürlük ve hukukun üstünlüğüne dayalı bir rejimin başladığı izlenimini uyandırmıştır. Bu inançla, Kürt ileri gelen ailelerinden olan aydınlar, Kürt dilini, kültürünü ve tarihini canlandırmak için İstanbul'da birçok cemiyet kurmuşlardır, ki bunlardan ikisi bu tezin odaklandığı cemiyetlerdir. Bu cemiyetlerin dergileriyle birlikte arşiv belgeleri dönemin aydınlarının gündemlerini anlamak için kullanılmıştır. Devrimden sonraki ilk örgüt olan Kürt Teavün ve Terakki Cemiyeti 1908 yılında, İstanbul'da kurulmuştur. Bu cemiyet, 1908 devriminin akabinde kurulduğu için Kürt entelijensiyasının Kürt halkının gelişimi için sundukları programın yanı sıra, bu tezde adlandırıldığı gibi dönemin ruhuna uygun olan 'Osmanlı vatandaşlığı' için de gündem oluşturmuştur. Bu cemiyet çevresi, bir taraftan, yeni rejimin yereldeki Kürtler tarafından kabul edilmesini sağlamak için, ki bu hiç de kolay bir süreç olmamıştır, Kürt illerinde şubeler açarken, diğer taraftan Anadolu'da Ermenilerle Kürtler arasındaki ilişkilerin düzelmesi için İstanbul'daki bazı Ermeni örgütleriyle işbirliği yapmıştır. Bu tezin odaklandığı ikinci cemiyet ise 1912 yılında açılan Kürt Talebe Hevi Cemiyeti'dir ve bu cemiyet, Kürt ulusal kimliğinin oluşumu için daha planlı bir program sunmuştur; bu oluşum dil, kültür, tarih ve tarihsel figürler üzerindeki vurgu gibi Kürtler arasında ortak bir bağ oluşturmayı amaçlayan bir dizi etken de açığa çıkmıştır. Kürt Teavün ve Terakki Cemiyeti ve Kürt Talebe Hevi Cemiyeti arasında yapılacak olan bir söylem analizi, iki cemiyet arasındaki değişiklikleri sergilemektedir: 'Osmanlı vatandaşlığı'ndan 'Kürtçülüğe' giden bu söylemsel farklılığı bu çalışma, Kürt hareketinin dönemselleştirilmesi için oldukça önemli görmektedir. Bu incelemeye dayanarak bu tez, Kürt milliyetçiliğinin ilk nüvelerinin bu söylemsel farklılıkta incelenebileceğini ileri sürmektedir.
H. 1261 tarihli 08739-08742 numaralı Temettu'at Defterlerinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi

Tanzimat'ın ilanıyla birlikte değişik şekillerde alınan vergilerin bir kısmı kaldırılarak, herkesin ödeme gücüne göre yeniden düzenleme yapılmış ve hane reislerinin gelirlerini tespit prensibine dayanan Temettu vergisi konulmuştur. Bu verginin kaydedildiği defterlere de Temettu'at defterleri adı verilmiştir. 19. yy sosyo-ekonomik yapısı hakkında oldukça önemli bilgiler veren Temettu'at defterleri, günümüzde Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde bulunmaktadır. 1988'de tasnif çalışmaları tamamlanarak araştırmacıların hizmetine sunulan Temettu'at defterleri vergiye tabi toprak, hayvan, kira gelirleri ile meslek ve sanat gelirlerinin kaydedilmesi ile oluşmuştur. Temettu'at defterlerinin dönemin nüfusunu, bölgenin iktisadi ve ticari durumunu, arazi yapısını ve zirai üretimi gibi pek çok konuda bilgi bulmak mümkündür. Yüksek lisans tez çalışması olarak bu defterlerden aşağıda bulunan Kütahya'ya ait mahallelerin transkripsiyonu ve değerlendirmesi yapıldı;BOA. ML. VRD. TMT 08739 Saray MahallesiBOA. ML. VRD. TMT. 08742 Çerçi Süleyman Mahallesi
2 numaralı Mora Ahkam Defterine göre; Osmanlı İmparatorluğu'nda İngilizler (1717-1750)

Ticaret, tarihin en eski ve en önemli konularından biridir. Osmanlı döneminde, Avrupalı bir devletin, İmparatorluk sınırları içerisinde serbestçe ticaret yapabilmesi için söz konusu Avrupalı devlete ahidname-i hümayun veya kapitülasyon verilmesi gerekliydi. İngiltere, 1580 yılında Osmanlı Devleti'nden ahidname almış ve bu tarihten sonra Osmanlı topraklarında doğrudan ticaret yapmaya başlamıştır. İngilizler, Osmanlı Devleti'nden almış oldukları kapitülasyonları daha sonraki yıllarda yenileyerek genişletmişler ve özellikle 1713 yılında Cebelitarık Boğazı'nı ele geçirmeleriyle birlikte, XVIII. yüzyılda Akdeniz'deki siyasi ve ticari etkinliklerini arttırmışlardır. Bu çalışmada, Başbakanlık Osmanlı Arşivi'ndeki 2 Numaralı Mora Ahkam Defteri'nden yola çıkılarak, defterde yer alan hükümler ve diğer kaynaklar çerçevesinde, 1717- 1750 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu'ndaki İngilizler incelenmiş, Osmanlı- İngiltere siyasi ilişkilerinin tarihçesi hakkında bilgi verilerek, diplomasi ve ticaretin bu dönemde ne denli iç içe olduğu üzerinde durulmuştur. Çalışmada ayrıca, İngiltere elçileri ve diğer diplomatik temsilcileriyle, Osmanlı İmparatorluğu topraklarında ticaret yapan İngilizlerin hukuki statüleri ele alınmıştır. Bunun yanı sıra İngilizlerin, kendilerine tanınan kapitülasyonlar aracılığıyla ne şekilde himaye edildikleri üzerinde durulmuştur. Çalışmada ayrıca İngilizlerin hangi bölgelerde ticaret yaptıkları, tüccarların ne tür sıkıntılarla karşılaştıkları, savaş, korsanlık ve eşkıyalık gibi güvenliği tehdit eden olayların ticareti ne şekilde etkilediği çeşitli örneklerle incelenmiştir.
Celebkeşan teşkilatı

YÜKSEK LİSANS TEZ OZU CELEBKEŞAN TEŞKİLATI Remzi UÇTU Tarih Anabilim Dalı Yeniçağ Tarihi Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ocak 2002 Danışman: Doç. Dr. Halime DOĞRU İstanbul, fethi takiben hızlı bir değişim ve gelişime sahne olmuş, kendi içinde de önemli sorunları gündeme getirmiştir. Devasa boyutlara ulaşan nüfusunun kasaplık et cinsinden ihtiyaçlarının temini konusu da bunlardan biridir. İncelemenin amacı da Osmanlı İmparatorluğunun bu konuya çözüm için geliştirdiği 'Celebkeşan Teşkilatının' yapı ve işleyişini aydınlatabilmektir. Araştırmada Başbakanlık Osmanlı Arşivi kayıtlarından hareketle teşkilat yapısı ve işleyiş şekli tespit edilmeye çalışılmıştır. Konu hakkındaki tespitlere rağmen, uzun süreli bir çalışma gerektiren istatistiksel verilerin varlığı, uzun dönemsel bilgilerin çokluğu ve teşkilatın diğer teşkilatlarla bağlantılı yapısı konuyu yeni araştırmalar için de cazip kılmaktadır.
Birinci Dünya Savaşı öncesi Yemen (1908-1914)

Bu çalışma, Yemen'in Birinci Dünya Savaşı öncesinde idari, askeri, siyasi, ekonomik ve kültürel sürecini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda idari yapıda yaşanan gelişmeler ve idari görevliler açıklanmıştır. Ayrıca idari taksimattaki değişikliklerle birlikte mimari, ulaşım ve haberleşme alanlarında yaşanan gelişmeler ortaya konulmuştur. Yemen'de askeri ve siyasi gelişmeler bu dönemde çok yoğun yaşanmıştır. Bu dönemde Şii mezhebinin bir kolu olan Zeydiliğin lideri İmam Yahya ve Asir'de bir tarikat lideri olan Seyyid İdrisi isyanları ile mücadele edilmiştir. Bu nedenle Yemen'e yoğun olarak askeri kuvvet sevkiyatı yaşanmıştır. 1911 yılında Zeydi lider İmam Yahya ve Osmanlı Devleti adına Kuva-yı Umumiye Komutanı Ahmet İzzet Paşa arasında yapılan Dean Antlaşması ile Yemen'de sükunet sağlanabilmiştir. Bu antlaşmadan sonra Yemen'de Seyyid İdrisi ve İngilizlerin varlığı siyasi bir sorun olarak devam etmiştir. Nitekim Birinci Dünya Savaşı'nda Yemen, bir cephe olarak İngilizlere karşı açılmıştır. Yemen'de ekonomik yapı tarımcılık ve hayvancılığa dayalı olmasının yanı sıra bölgeye özgü ürünler ihracatta ön plana çıkmıştır. Yemen'deki eğitim kurumları Osmanlı Devleti'nin idaresi altında kurulmuş ve devam ettirilmiştir. Anadolu'da gerçekleştirilen eğitim yenilikleri bu bölgede de tesis edilmiştir. Yemen'de sağlık hizmetlerinin askeri düzeyde önem taşıdığı görülmektedir. Ayrıca salgın hastalıklar sık sık yaşanmış ve çeşitli önlemler alınmıştır. Bu çalışmada uzun süre Osmanlı Devleti'nin bir vilayeti olan Yemen'in idari, siyasi, askeri, ekonomik ve sosyal yapısıyla nasıl yönetildiği üzerinde durulmuştur.
Koca Ragıb Mehmed Paşa'nın Münşe'at ve Telhİsatı

Osmanlı Tarihi kaynaklarında ihmale maruz kalmış olan Münşe'at Mecmuaları yalnızca münşi hakkında hususi bilgiler vermez, aynı zamanda yazıldığı dönemle alakalı çok ehemmiyetli bilgiler içerir. Bu çalışmaya konu olan Koca Ragıb Mehmed Paşa'nın Münşe'at ve Telhisatı; XVIII. yy. Osmanlı bürokrasisindeki gelişmeler ve aynı yüzyılın meşhur sadrazamı olan Ragıb Paşa'nın hayatı ışığında incelendiğinde eserin önemi daha açık anlaşılabilir. Tertip edilen bu belge suretlerine bakıldığında bilhassa Paşa'nın der-uhte ettiği sadaret mektupçuluğu, reisülküttaplık, vezaret ve sadaret vazifelerine dair olanlar dikkat çeker. Aynı zamanda Ragıb Paşa'nın divitdar ve mühürdarlığını yapmış, Ahmed Nüzhet tarafından 1177/ 1764 senesinde tertip edilen bu eser devrin, edebi atmosferinde soluk alma imkanı sağlamaktadır. Ayrıca Ragıb Paşa'nın bu eserinde padişahı bilgilendirme amaçlı özel, resmi ve/veya çok gizli konuları içeren çok ehemmiyetli telhislerede ulaşmaktayız.
Osmanlı Döneminde boğazlar meselesi

İstanbul ve Çanakkale Boğazları'nm Türk hakimiyetine geçmesinden sonra Boğazlar yabancı devletlerin gemilerinin geçişine kapatılmış ve bu kapalılık sürekli bir kural haline getirilerek uygulanmıştır. Osmanlı Devleti'nin güçlü olduğu dönemlerde uygulanan 'kapalılık' ilkesi, devletin zayıflamaya başladığı 18. yüzyılın başlarından itibaren bazı zafiyetlere uğramıştır. Rusya'nın 1699'da Karlofça Antlaşması ile Azak Kalesi'ni ele geçirerek Azak denizinde bir filo kurmaya başlaması, Karadeniz'deki statüyü değiştirmesi için attığı ilk ciddi adımdır. Rusya'nın 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Karadeniz'de ticaret gemileri bulundurma, ticaret yapma ve bu gemileri Boğazlardan geçirme hakkını elde etmesi hem Osmanlı'yı hem de Avurapa devletlerini rahatsız etmiştir. Bu da Boğazlar statüsünde yeni bir dönemin başlangıcı olmuş ve çok geçmeden Osmanlı Devleti ile Rusya arasında devam eden Boğazlar sorununa Avrupa devletleri müdahale etmiş ve bu sorun daha da genişleyerek Boğazlar üzerindeki hakimiyet birden fazla devletin oluruna bırakılmıştır.
Şehzadeliğinden tahttan indirilişine kadar V. Murad'ın borçları meselesi

Sultan Abdülmecid'in ilk oğlu olan V. Murad, aynı zamanda Tanzimat Dönemi'nin de ilk şehzadesiydi. Bu sebeple babası tarafından Tanzimat'ın tüm özelliklerini yansıtacak şekilde diğer şehzadelerden farklı olarak özenle yetiştirildi. 1861'de Sultan Abdülmecid'in vefatıyla amcası Sultan Abdülaziz padişah olurken, V. Murad ise Veliaht ilan edildi. Bundan sonra şehzadeliğinden beri düşkün olduğu sefahat dolu yaşantısını zaman zaman Kurbağalıdere Köşkü'nde devam ettirdi. Buradaki köşkte iktidara muhalif olan ve parlamenter sistemin gerekliliğini savunan Yeni Osmanlılar ile yoğun ilişkiler kurdu. 1870'lere gelindiğinde artık V. Murad, tamamen taht için mücadele eden bir veliaht oldu. Veliahdın etrafındakiler ise Yeni Osmanlılar olarak adlandırılan yenilik taraftarları ve mevcut yönetimden şikayetçi devlet adamlarıydı. Zaten harcamaları müsriflik boyutunda olan V. Murad, aralarında Yeni Osmanlılar'ın da bulunduğu, sürekli Murad'ın padişahlığının ve meşrutiyetin konuşulduğu meclislerin tüm yükünü çekmekteydi. Nihayet kaynaklarda geçen fakat şu anki çalışmalarla henüz belgelerle kanıtlanamayan, medrese öğrencilerine el altından dağıtılan paraların V. Murad tarafından temin edilmesiyle iktidar yolu açıldı ve yapılan darbeyle de padişah ilan edildi. Borçları sürekli olarak artış gösteren V. Murad'ın padişahlığı ise sadece üç ay sürdü. Elbette bu kadar kısa süren padişahlığı ne kendisine ne de borçlandığı kimselere fayda getirdi. Çünkü geçmişşi 13-15 sene öncesine kadar uzanan birçok borcun geri ödemesi yapılamayacaktı. Bu çalışmada, özellikle Başbakanlık Osmanlı Arşivi üzerinde yoğunlaşarak V. Murad'ın şehzadelik döneminden tahttan indirilişi sonrasına kadar uzanan borç ilişkileri izah edilmeye çalışılmıştır.
89 numaralı Mühimme Defteri

müteşekkil olan ve 293 numaralı, 44 numarasız toplam 337 hükümden ibaret olduğu; 7, 10, 1 1, 19, 23, 25, 47, 49, 50, 53, 57, 62, 64, 65, 66, 68, 69, 75, 80, 83, 84, 86, 88, 90, 94, 97, 99, 100, 102, 1 04, 105, 105, 106,110,112, 114 numaralı sayfalarda ise 5 cm. den fazla boşluk bulunduğu tespit edilmiştir. Defterde farklı hükümler ihtiva etmesine rağmen 68, 74 ve 75 numaralan iki defa kullanılmıştır. Yazısız sayfaların üçü defterin başında, beşi ise sonundadır. Defterde adı geçen görevlilerin kısa tanıtımları yapıldı. Defterin transkripsiyonundan sonra faydalanılan kaynaklar, Bibliyografya kısmında belirtilerek daha sonra ise İndeks, çalışmanın sonuna eklenmiştir. Ayrıca ekler kısmanda da lügat çalışması ve defterin aslı birlikte verilmiştir. Hükümlerin özet kısımları ise İtalik olarak ifade edilmiştir. 89 numaralı mühimme defterinin kaleme alındığı dönemde Osmanlı devletinin içinde: Hazine sevkı, tımar tevzi, veraset işleri, Saray'ın ihtiyaçlarının karşılanması, vergilerin kanuna göre toplanması, çeşitli vazifelere tayin emirleri, bir takım eşkıyanın bozgunculuk faaliyetleri, halkın elindeki silahların toplanması, sikke tashihi, tahrirlerin yenilenmesi, duhan'ın yasaklanması, adli davalar ve idarecilerin keyfi davranışlarının önlenmeye çalışılması; dışarda ise: Azak seferi ile ilgili yapılan çalışmalar başta olmak üzere İmparatorluğun sınır güvenliğinin sağlanması ve ülkeler arası ticaret konuları dönemin önemli hadiseleri olarak karşımıza çıkmaktadır. 89 numaralı Mühimme Defterinde, Osmanlı devletindeki merkez-taşra arasındaki idari ilişkilerin düzenlenmesi, askeri teşkilatlanması, içtimai yapısı, ekonomik durumu ve hukuki konuları hakkında önemli bilgiler bulunmaktadır.
Sadullah Enverİ Efendi ve Tarihi'nin II. cildinin metin ve tahlili (1187-1197/1774-1783)

Osmanlı Devleti'nde tarih yazıcılığı kuruluşuna nazaran geç bir tarihte başlamıştır. Osmanlı Devleti'nin kuruluş dönemine ait eserler mevcut olmadığı gibi bu dönemi anlatan Bizans ve Arap kaynaklarının verdiği bilgiler de kısa ve yetersizdir. Siyasi gelişmelere paralel olarak giderek gelişen tarih yazıcılığı Fatih Sultan Mehmed döneminde ortaya çıkan ve Kanuni Sultan Süleyman döneminde de sürekli hale getirilen Şehnamecilik ile yarı resmi mahiyet kazanmıştır. XVIII. yüzyıla gelindiğinde ise Divanıhümayun'a bağlı bir memuriyet olarak Vekayi nüvislik müessesesi ihdas edilmiştir. Bu dönemde vekayi nüvis olarak görev yapan kişilerden biri de Sadullah Enveri Efendi'dir. Vekayi nüvislik görevini aralıklarla yirmi yıl boyunca yerine getiren Enveri Efendi, 1768- 1792 yılları arasındaki vekayi i havi yedi cüz ve üç ciltten müteşekkil bir eser bırakmıştır. Enveri Tarihi'nin birinci cildi Osmanlı Devleti ile Rus Çarlığı arasındaki 1768- 1774 savaşını anlatmaktadır. Eserin ikinci cildi ise Sultan I. Abdülhamid'in tahta çıkışndan başlayarak 1783 yılına kadar Osmanlı İmparatorluğunun iç ve dış meselelerinden bahsetmektedir. Üçüncü ve son cildi ise 1787- 1792 Osmanlı-Rus ve Avusturya harplerini konu edinmektedir. Vekayi namelerin Osmanlı tarihi açısından kaynak değerlerinin ortaya konulması çok büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada da daha önceden birinci ve üçüncü ciltleri çalışmalara konu olan Enveri Tarihi'nin yazma halindeki ikinci cildi ele alınmıştır. Böylece Enveri Tarihi'nin hem neşri çalışmaları tamamlandı hem de 1774- 1783 yılları arasındaki vekayi i anlatan bir eser akademik çevrelerin istifadesine sunuldu.