turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Osmanlı Devleti ile Kırım hanlığı arasındaki ilişkiler

YÜKSEK LİSANS TEZ ÖZÜ OSMANLI DEVLETİ İLE KIRIM HANLIĞI ARASINDAKİ İLİŞKİLER ( 16. Ve 17. Yüzyıllar Arası ) Nuri KAVAK Tarih Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Haziran 1999 Danışman: Doç. Dr. Halime DOĞRU Osmanlı Devleti ile Kırım Hanlığı arasındaki ilişkileri; ekonomik, idari, kültürel, sosyal ve askeri olmak üzere birçok başlık altında toplamak mümkündür. Yalnız tüm bu konular incelenirken, Kırım Hanlığının Osmanlı idari yapısındaki yerini tespit etmek gerekmektedir. Çünkü, Osmanlı Devleti Kırım Hanlığını 'Ayrıcalıklı Eyaletler' sımfma dahil ederek kendisine bambaşka bir statü tanımıştır. Yine önemli bir nokta, Kırım Hanlığı'nın iç dinamiklerinin ilişkilere yansımaları ayrıntılı olarak belirtilmelidir. Hanlığın yapışma ve dış ilişkilerine yön veren, Kabile Aristokrasisi ile Cengiz Ananesi tüm Osmanlı tesirleri ile birlikte ortaya konulmalıdır. Tüm bu gelişmelere kolaylık sağlayabilmek için; 1478 yılı, yani Osmanlı egemenliğine giriş tarihi, konuların başlangıç ve bitiş noktalan olmuştur. Bu da dolayısıyla konunun daha iyi işlenmesini mümkün kılmıştır. Kırım Hanlığının bilhassa askeri açıdan önemi ve Osmanlı Devletine sağladığı katkıları çok fazladır. Özellikle XVI. Yüzyıl sonu ile tüm XVII. Yüzyıl süresince Osmanlı Devletini birçok cephede başarıya koşturan ya da yenilgiden kurtaran güç Kırım ordusu idi. Onlar sayesindedir ki, Lehistan, Avusturya ve Rusya cephelerinde başarılı mücadele verilebilmiştir. Ayrıca Kırım yarımadasının tarım ve hayvancılık alanındaki zenginlikleri, ticaret ile birleşince iyi bir ekonomi ortaya çıkarmıştır. Bu zengin ekonomi, Kırım'ın jeopolitik konumuyla bir araya gelerek bölgeyi oldukça önemli bir merkez haline getirmiştir. İşte bu elverişli durumun tahlili yapılırken, Osmanlı Devletine sağladığı katkıları da belirtmek gerekmektedir. Tabii bu bağlamda Kırım Hanlığı'nın geleceğine sağlanan teminatın ortaya çıkardığı yararlanda ifade etmek bir zorunluluktur. Kırım Hanlığı'nın ekonomi ve diğer alanlardaki katkılarına eklenmesi gereken önemli bir husus da, Kuzey Avrupa politikasını şekillendirmiş olmasıdır. Çünkü, Osmanlı Devleti başta Rusya olmak üzere, Çerkeş ve diğer hanklıklarla ilişkilerini Kırım Hanlığı sayesinde kurmaktaydı. Yine Kırım Hanlığı ile elde edilen bilgiler doğrultusunda bölgeyle ilgili politikalar geliştirilmekteydi. Osmanlı Devleti ile Kırım Hanlığı ilişkileri tüm bu yönleri ile çok geniş ama kapsamlı bir araştırma konusudur. Bu açıdan değerlendirilerek konu detaylarıyla ele alınmaya çalışılmıştır.
Toptaşı Bimarhanesi (1873-1927): Delilik, siyaset ve toplum

Toptaşı Bimarhanesi, Osmanlı Devleti'nin on dokuzuncu yüzyıl son çeyreği ile yirminci yüzyıl ilk çeyreğinde faaliyet gösteren bir akıl hastanesidir. Bu tezin bir düzeyi, söz konusu dönemde Toptaşı Bimarhanesi'nin kurumsal tarihini incelemektir. Tezin esas amacı ise incelenen dönem içerisindeki tarihsel aşamaları, bir akıl hastanesinin modernleşme çabası eşliğinde, siyasal ve toplumsal tarihle birlikte ve paralel olarak incelemektir. Tez, deliliğin sosyal tarihini, bir psikiyatrik kurum olarak bimarhane perspektifinden ele almaktadır. İki nedenden ötürü bimarhane, temel araştırma nesnesi olarak seçilmiştir: birincisi, akıl hastaneleri psikiyatri tarihinin en önemli kurumlarıdır; ikincisi, bimarhanenin tarihi aynı zamanda toplumun siyasal ve sosyal tarihine yönelik çıkarımlar yapmaya imkan tanımaktadır. Yani, tezin amacı, yalnızca Toptaşı Bimarhanesi'nin ayrıntılı hikayesini anlatmak değil aynı zamanda tıbbi ve sosyal tarihe ışık tutmak, kurumsal tarihi şekillendiren sosyal, siyasal ve kültürel yapı ve bağlamı incelemektir. Psikiyatri tarihçileri, 19. yüzyılın iç içe geçmişş iki özellik ile karakterize olduğunu düşünmektedir: tımarhanelerin yükselişi ve psikiyatrik profesyonelleşmenin ortaya çıkışı. Tez, Toptaşı Bimarhanesi'nin tarihinin çizgisel ve ilerlemeci bir tarih anlayışı ile yazılamayacağını savunmaktadır. Bimarhanenin tarihi, yükseliş ve çöküş, yeniden yükseliş ve yeniden çöküşün bir tarihidir. Tez, söz konusu yükseliş ve çöküşleri temelde siyasal tarihe de paralel bir şekilde üç reform dalgası şeklinde bölümleyerek ele almaktadır.
Sosyal ve ekonomik açıdan Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması

Bu çalışmada öncelikle yeniçerilerin sosyal ve ekonomik pozisyonu tarihsel olarak aktarılmış ve ardından yeniçeriliğin kaldırılışı ile ortaya çıkan sosyal sonuçlar dört başlık altında incelenmiştir. Bu bölüm altında halka dair duygu ve görüşler incelenirken halk ozanlarının şiirlerine de yer verilmiştir. Ayrıca bazı hatıratlara veya bunların incelemelerine de yer verilmiştir. Yeniçerilerin Osmanlı klasik düzeninin önemli bir sacayağını oluşturan milletler sistemiyle ilişkisine de değinilmiştir. Devam eden bölümlerde yeniçerilerin sosyoekonomik rolleri dikkate alınarak bürokratik ve askeri kadroların değişimi incelenmiştir. Son olarak da yeniçerilerin yüzyıllar boyunca gerek Türk diline gerekse sanat ve toplumsal dinamiklere etkileri kültürel mirasları olarak değerlendirilmiştir. Ekonomik sonuçlar kapsamında inceleme beş başlık altında yapılmıştır. İlk olarak yeniçerilerin pazarda ne kadar yer tuttuğu incelenmiştir. Yeniçerilerin sosyal alandaki ve pazardaki pozisyonları sonucu onların bazı ekonomi politikalarına muhalefeti dolayısıyla oluşan güçlü pozisyonlarını göz önünde bulundurarak ilga sonrasının ekonomi politikalarındaki değişimler incelenmiştir. Üçüncü olarak da Yeniçeri Ocağı'nın ve onlarla birlikte takibata uğrayan Bektaşi Dergahlarının mülkiyet ve emvaline dair bir incelemeye yer verilmiştir. Bu kapsamda müsaderenin de ilgaya giden süreçte ve ilga sonrasında izlediği serüvene yer verilmiştir. Dördüncü olarak ise yeniçerilerin pazardaki nüfuzları ve nüfusları dikkate alınarak onların ortadan kaldırılmasıyla pazarda ne gibi sonuçlar doğduğu incelemiştir. Bu kapsamda fiyat ve talep ilişkisini göz önünde bulundurarak bu doğrultuda da idam/sürgün gibi cezai infazlarla oluşması muhtemel nüfus eksikliğine odaklanmaya çalışılmıştır. Son olarak da Ocağın ilgasıyla devlet bütçesinin ve hazinesinin ne ölçüde etkilendiği ve ne gibi değişimlere uğradığı incelenmiştir.
H. 1283-1284 / m. 1866-1868 (34 nolu) Antakya şer'iyye sicili

Tarih araştırmalarında 'Birinci Elden Kaynak' durumunda olan 'Şer'iyyeSicilleri' içerdikleri önemli belge ve bilgiler nedeniyle tarihi araştırmalarda önemli bir yere sahiptirler. Şer'iyye Sicilleri içinde kaydedildikleri dönemin idari, askeri, beledi, adli, sosyal ve kültürel konuları ile ilgili ayrıntılı bilgiler bulundurmaktadır. Şer'iyye sicillerinin incelenmesi, konu çeşitliliği ve zenginliği bakımından hem geçmişşe dair bilinmeyenlerin aydınlatılmasında hem de günümüze ışık tutması açısından son derece önemli ve gereklidir. Bu çalışmanın amacı, 34 No'lu Antakya Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyon ve değerlendirmesini yaparak, elde edilen veriler doğrultusunda Antakya'nın idari yapısı, hukuki, iktisadi, sosyal ve kültürel yaşamı hakkında değerlendirmeleryapmaktır. 110 sayfadan oluşan Şer'iyye Sicilinde toplam 317 belge bulunmaktadır. Bunların önemli bir kısmı tereke ve mülk satışı kayıtlarıdır. Ayrıca, hüccetlere, ilamlara, nikah ahitlerine, velayet ve borç davalarına, ferman ve beratlara da belgeler arasında rastlamak mümkündür. Tereke kayıtlarında o dönem halkının ekonomik düzeyini tespit etmek mümkündür. Evlilik ve boşanmalarda, miras dağılımında, o dönemin sosyal hayatına dair bilgiler edinilebilmektedir. Hazırlamış olduğumuz bu çalışmayı dört bölümde ele aldık. Birinci bölümde;Şeriyye Sicillerinin tanımı ve kapsamı, Şeriyye sicilleri içerisindeki belge çeşitleri, mahkeme görevlileri, hakkında açıklamalara yer verilmiş; ardından Antakya ŞeriyyeSicillerine ve bu konuda yapılan çalışmalara değinilmiştir. İkinci bölümde; 34 No'lu Antakya Şer'iyye Sicilinin genel özellikleri ve defterdeki belgelerin kısa özetleri ve bu belgelerin içeriklerine göre tasnifi yapılmıştır. Üçüncü bölümde, sicilin transkripsiyon metnine yer verilmiştir. IIIDördüncü bölümde; transkripsiyon yapılan belgelerden de yararlanılarak 1866- 1868 yılları içerisinde Antakya'nın sosyal, ekonomik ve idari yapısı ile ilgili elde edilen bilgilerin değerlendirmesi yapılmıştır. Son olarak da sonuç ve kaynakçaya yer verilmiştir.
Tanzimatçı bir devlet adamı: Mehmed Kabulİ Paşa (1812-1877)

1812 yılında İstanbul'da doğan Mehmed Kabuli Paşa, Emin Kabuli Efendi'nin oğludur. Mehmed Kabuli Paşa, ilk olarak Divan-ı Hümayun Kalemi memuriyetinde bulundu. Maarif-i Adliye Mektebi'nde eğitim gördükten sonra Babıali Tercüme Odası'na girdi. Devlet kademelerinde hızlıca yükseldi. 1845 yılında Berlin Katipliği görevi ile Hariciye'ye ilk adımını atmış oldu. İngiltere'de önce katip, sonra maslahatgüzarlık görevinde bulundu. Diplomaside oldukça tecrübe kazanan Mehmed Kabuli Paşa, Atina Orta Elçisi olarak görev yaptı. Tabii ki; elçilik görevi hariç Rusçuk'la başlayan yurtdışı görevleri arasında iki kez Sırbistan, bir kez Romanya, iki kez Girit, bir kez Cebel-i Lübnan, bir kez Kırım ve Avrupa'nın birçok şehrine seyahat etti. Bunun yanı sıra ülke içinde Bursa, Edirne, İzmir, Çanakkale ve Trabzon gibi şehirlere çeşitli görevlerle gönderildi. Öte yandan Sayda ve Aydın Valilikleri görevlerinde bulundu. Sayda Valiliği esnasında 'Paşa' oldu. Çeşitli komisyonlarda üye olarak görev yaparken, Divan-ı Hümayun Tercümanlığı, iki kez Hariciye Katipliği, Meclis-i Vala azalığı, Hariciye Müsteşarlığı, İstanbul Şehreminliği, biri vekil olmak üzere toplam üç kez Ticaret Nazırlığı yaptı. Ticaret Nazırlığı döneminde mali konuları görüşmek için Avrupa'nın çeşitli şehirlerine gönderildi. Bir sene Viyana ve bir sene de Petersburg Büyükelçilikleri görevlerinde bulunduktan sonra Meclis-i Ayan azalığı yaptı. 1877 yılında İstanbul'da vefat etti.
Komşu Türk devletlerinde Osmanlı algısı (1300-1600)

Bu çalışmanın temel amacı Osmanlıların 1300- 1600 yılları arasında ilişkiler kurduğu Türk devletlerinin birincil kaynaklarından olan tarihkitaplarındaki bilgiler incelenerek Osmanlı algısının oluşum nedenleri ve niteliklerinin ortaya konulmasıdır. Sözü edilenkaynaklarda Osmanlılar hakkında son derece önemli bilgiler mevcuttur. Anadolu Beylikleri dönemi kaynaklarında Osmanlı algısı olumsuz bir niteliğe sahip olmakla birlikte diğer Türk devletlerinin kaynakları için daha karmaşık bir tablo karşımıza çıkmaktadır. Timurlular dönemi tarihçilerinden Şami veYezdi'nin eserlerindeki Osmanlılar ile ilgili olumsuz ifadelere, sonraki dönemlerde kaleme alınan tarih kitaplarında pek rastlanmamaktadır. Memlukdönemi kaynaklarında Yavuz'dan önceki Osmanlı padişahları hakkında olumlu ve saygılı ifadeler kullanılmakla beraber bu durum Osmanlıların Mısır'a giripMemluk Devleti'ne son vermeleriyle birlikte değişmiş, İbn İyas'ın eserinde Yavuz hakkında son derece olumsuz ifadeler kullanılmıştır. Diğer bir Türk devleti olan Safevi Devleti'nin (1600 öncesi) kaynaklarındaOsmanlılar hakkında kullanılan olumsuz ifadeler son derece azdır. Bütün bu verilen bilgilere dayanarak kaynaklardaki Osmanlı algısının daima olumlu veya olumsuz olduğu hakkında bir genelleme yapmak mümkün değildir.
Ahmed Resmi Efendi ve sefaretnameleri

XIV. yüzyıldan itibaren giderek hız kazanan bir gelişme ve yükseliş yaşayan Osmanlı Devleti'nde özellikle Karlofça Antlaşması sonrası ortaya çıkan gelişmeler sonucunda yavaş yavaş klasik Osmanlı sisteminde değişmeler söz konusu olmuştur. Bu değişimin en önemli sebeplerinden birisi ise cephelerde alınan başarısız sonuçlardır. Avrupa karşısında yaşanan askeri ve siyasi gerileyiş 'ıslahat' düşüncesini de beraberinde getirmiştir. Batının üstünlüğü kabul edilerek öncelikle askeri alanda Avrupa'nın örnek alınması gerektiği düşüncesi hakim olmuştur. XVIII. yüzyılda diplomasi giderek önem kazanmaya başlamıştır. Artık Osmanlı Devleti'nde Avrupa devletleri arasındaki kuvvetler dengesinde yer alma eğilimi görülmektedir. Osmanlı Devleti'nin güçlü dönemlerinde Hristiyan hükümdarlarının İstanbul'a ikamet etmek üzere elçi göndermelerinin padişahlarca bir saygı tezahürü olarak kabul edilmesi anlayışından uzaklaşılarak devletlerarası diplomasi kurallarına uyma gerekliliği ortaya çıkmıştır. XVIII. yüzyılda kalemiye sınıfı ise giderek önem kazanmaktadır. Bu sınıfa mensup olan Ahmed Resmi önce Viyana'da (1757-1758) sonra da Prusya'da (1763-1764) elçilik görevi vesilesi ile bulunmuştur. Her iki görevi dönüşünde kaleme almış olduğu sefaretnamelerinde mutantan törenleri de ayrıntılı olarak anlatmakla birlikte Avrupa'da iki devleti tanıtmaktadır. Özellikle üzerinde durduğu konular ise iktisat, yönetim ve askerliktir. 115 Ahmed Resmi 'ekonomik' alanda Osmanlı Devleti'ndeki sistemden farklı bir durumla karşılaşmıştır. Merkantalizm onun için oldukça ilgi çekici idi. Ahmed Resmi Avusturya ve Prusya'daki yönetim hakkında bilgi vererek bu iki devlet arasındaki siyasi münasebetleri özellikle de aralarındaki anlaşmazlıkların sebeplerini açıklamaktadır. Ahmed Resmi'nin iki devlet arasındaki mücadelede düşüncesi Prusya'nın üstün geleceği fikridir. Ahmed Resmi Prusya'daki askerlerin talim ve tertibi konusunda olumlu fikirlere sahiptir. Onun askeri alandaki görüşleri 1768- 1774 Osmanlı-Rus Savaşı ile daha da belirginleşecektir. Gerek bu Avrupa seyahatleri gerekse Küçük Kaynarca Antlaşması'nın imzalanması Ahmed Resmi'de toplum ve devlet yapısındaki bazı değişikliklerin yapılmasına yönelik düşüncelerin oluşumuna sebep olmuştur. Sunmuş olduğu önerilerde ise Viyana ve Berlin izlenimleri gözlemlenmektedir. Ahmed Resmi de Osmanlı devlet ricali içinde 'değişim'i savunan kalemiye mensuplarından birisidir. Ahmed Resmi'nin siyasi faaliyetlerinin sonuçlarına baktığımızda ise kesin bir başarıdan bahsedemeyiz. Frederik'le Osmanlı Devleti ile Prusya arasındaki antlaşma konusunu görüşmekle birlikte bu antlaşma imzalanamamıştır.
Ukrayna Kazak Atamanlığı

Ukrayna Kazaklarında ilk askeri ve politik bir birliğin oluşması 1553- 1557 yıllarına denk gelmiştir. Bu askeri ve politik birliğin ilk Atamanı Bayda Dmitriy Veşnivetskiy oluşturmuştur. Osmanlı ile müttefik olmak ve Kazak toplumunu muntazaman bir topluluk haline getirmek Atamanlığın hedefi olmasına, yeterli desteğin olmaması neticesinde Rusya ile ilişkiler gelişmeye başlamıştır. Zamanla Lehistan'da Kazak nüfusu artınca yönetim Kazaklardan kurtulmak istemiş ve baskıcı politika uygulamıştır. Kazaklar bu baskıcı politikadan kurtulmak ve kendi Kazak yönetimini kurmak istemiştir. Fakat Lehistan tarafından sürekli kanlı ve acımasızca bastırılmıştır. Kazaklar geçimlerini ve mühimmat ihtiyacını karşılamak için komşu devletlerKırım, Moldovya ve Osmanlıya sürekli anlık saldırılarda bulunmuşlardır. Lehistan ihtiyaç durumunda Kazakları yoğun bir şekilde kullanmıştır fakat Kazaklarbu hizmet karşılığını çoğu zaman alamamışlardır. Lehistan'ın uygulamış olduğu baskılar sonucunda Kazakların ayaklanmasına neden olmuştur. Bu ayaklanma ya da Milli başkaldırış Ataman Boğdan Hmelnitskiy sayesinde gerçekleşir. Ukrayna bağımsız hale getirerek, birçok devlet tarafından devlet sınırları tanınmıştır. Osmanlı Devletine bağlanmak ve müttefiki olma düşüncesi bir müddet sonra başarısız olunca Rusya'ya yanaşma ve bağlanması olmuştur. Hmelnitskiy'den sonra gelen Atamanlar Rusya'nın politikasını itina ile yerine getirmiş Moskova yönetimi tarafından ihtiyacı olmayan Atamanlar değiştirilir Sibirya'ya sürgüne göndermiştir. Ataman Doroşenko döneminde tekrar Hmelnitskiy planına yani Osmanlı Devleti'ne tabii olmaya dönüş yapılsa başarılı olunmamıştır. Doroşenko'dan sonraki dönemde gelen ataman Mazepa I. Petronun güvenini kazanmış onun gözdesi olmuştur. Mazepa Moskova ile ilişkilerin bozulmaması için gelen tüm talimatları yerine getirmeye çalışmıştır, fakat aklında hep bağımsız Kazak Ordusu bağımsız Ukrayna vardı. Bu fikrini kuzey savaşları başladıklarında XII. Karl ile gizli anlaşma imzalaması ile hayata geçirmek istemiştir. Petro'nun İsveç'i yenmesi sonucunda Mazepa ve XII. Karl Osmanlı topraklarına sığınmışlardır ve Prut savaşının çıkmasına başlıca nedenlerinden olmuştur.
1849 numaralı Şer'iye siciline göre Trabzon şehrinde sosyal ve ekonomik hayat (1676-1677)

Bu çalışmada, Trabzon il Halk Kütüphanesi arşivinde bulunan 1849 numaralı şer'iye siciline dayanarak 1087-1088/1676- 1677 yıllarında Trabzon şehrinin fiziki, idari, toplumsal ve ekonomik yapısı incelenmektedir. Üç bölümden oluşan tezin ilk bölümünde, şehrin fiziki ve idari yapısı incelenmiştir. Karadeniz'de önemli bir liman kenti olan şehir, Trabzon eyaletinin merkezidir. Yönetimi, Azak muhafazası dolayısıyla mütesellimlerin elindedir. Fetihten kısa bir süre sonra klasik Osmanlı kentine dönüştürülen Trabzon, çoğunlukla Müslüman ve gayrimüslimlerin bir arada yaşadıkları 46 adet mahalleden oluşmuştur. İkinci bölümde yöneticilerle yönetilenler ve yönetilenlerin birbirleriyle olan ilişkileri ele alınmıştır. Kadının Osmanlı toplumundaki konumu, sosyal ve ekonomik hayatın içindeki rolü hakkında bilgi verilmiştir. Aynı zamanda Trabzon genelinde asayiş ile ilgili problemlerin varlığına dikkat çekilmiştir. Üçüncü ve son bölümde ise mülk transferleri, borç-kredi ilişkileri, ticaret ve şehir halkının ödemekle yükümlü olduğu vergiler belirtilmiş, Osmanlı ekonomisi içinde Trabzon'un yeri hakkında bilgi verilmiştir.
Siirt'in sosyal ve ekonomik yapısı (1312/1317-1894/1900 tarihli ve 420 no'lu Siirt şer'iye siciline göre)

Bu tezin merkezini oluşturan 420 numaralı Siirt Şer'iyye Sicil Defteri, şer'i mahkemelerin yargı alanının daraltıldığı bir dönemin (1312-1317/1894-1900) şer'i mahkeme kayıtlarıdır. Defterin başlıca konuları öncelikle aile ve buna bağlı olarak, boşanmalar, nafaka ve mehir talepleri, veraset ve yine buna bağlı olarak tereke ile eytam sadıkları ve eytam idareleri vasıtasıyla yetim çocukların para ve mallarının korunması, çocukların vasiler kontrolünde büyütülmesi gibi konuları içermektedir. Defterde bir vakfiye kaydı bulunmaktadır. Ancak çeşitli vesileler ile bahsi geçtiği için idari yapı üzerinde de duruldu. Defterdeki verilerden yola çıkarak, Siirt'teki aile yapısı ve çocuk sayısı bulunmaya çalışıldı. Mahkemenin işleyişinden dolayı, şer'i mahkeme görevlileri anlatıldı. Mahalle imamları öncelikli olmak üzere imamlar, muhtarlık teşkilatı; muhtar ve ihtiyar hey'etlerinin önemine işaret edildi. Defterde bahsi geçtiği kadar Siirt gayr-ı Müslim cemaatlerine temas edildi. Tereke kayıtlarına istinaden, Siirt'te, bu tarihlerde görülen mal ve eşya fiyatları tesbit edildi. Yine defterdeki muhtelif kayıtlardan yola çıkılarak, Siirt evleri üzerinde duruldu. Tezimizde özellikle dikkat ettiğimiz husus, kişi ve kurumların öne çıkarılmaya çalışılmasıdır.
İstanbul'un itilaf devletleri tarafından resmen işgali (16 Mart 1920)

Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Osmanlı Devleti, İtilaf devletleri ile 30 Ekim 1918 tarihinde Mondros Mütarekesi'ni imzalamıştır. Mondros Mütarekesi şartlarında olmamasına karşın İtilaf devletleri 13 Kasım 1918'de İstanbul'u fiilen işgal etmişlerdir. Birçok resmi ve özel bina ve eşyaya, silah ve cephaneye el koymuşlardır. Haberleşmeye ve basın- yayına sansür uygulamışlar, polis ve zabıtanın kontrolünü üzerlerine almışlardır. Kısacası; Osmanlı Devleti, baskı ve kontrol altına alınmıştır. Bütün bunları padişah ve İstanbul Hükümeti kabullenmişler, işgalleri sadece protesto etmişlerdir. Çünkü onlar sadece kendi taht ve saltanatlarını düşünmüşlerdir. İtilaf devletlerinin kötü davranışlarına, ülkeyi parçalamak isteklerine, haksız işgallere karşı çıkan ve bu konuda Türk Milletini Kongreler yoluyla uyaran Mustafa Kemal Paşa, Türk Milleti ile birlikte topyekün İstiklal Savaşı'na başlamıştır. 16 Mart 1920 tarihinde İtilaf devletleri, gittikçe büyüyen Milli Mücadelenin kendilerini tehdit eder duruma geleceğinden korktukları ve bu yüzden bu hareketi yok etmek aynca şartları ağır bir barış antlaşmasını Osmanlı Devleti'ne kabul ettirebilmek için bu sefer İstanbul'u resmen işgal etmişlerdir. Bu işgalden sonra da sansür, kontroller ve siyasi baskı devam etmiş, pek çok insan tutuklanmıştır. Bu arada Damat Ferit Paşa da İtilaf devletlerinin yanında yer almış, iç ayaklanmaların çıkmasında kışkırtmaları ile en önemli etken olmuştur. Bunlar Milli Mücadeleyi yok etmek yerine daha da güçlendirmiştir.
Hicri 1102 (1691) tarihli Surre-i Hümayun defterlerinin analizi

Surre kelimesi Arapça'da para kesesi, para veya cüzdan anlamlarına gelmektedir. Bu tabir İslam dünyasındaki liderlerin ve Osmanlı padişahlarının kutsal mekanlara gönderdikleri yardımları tanımlamaktadır. Haremeyn halkana yardımlar gönderilmesi ilk olarak Abbasiler zamanında üçüncü Halife el-Mehdi (775-785) zamanında başlamıştır. Yine Abbasiler zamanında Halife el-Muktedir (908-932) bu yardımları sürdürüp bunu bir gelenek haline getirmiştir. Osmanlıda ise ilk olarak surrenin Çelebi Mehmed zamanında gönderildiği belirtilmektedir. Surre gönderilmesi Yavuz Sultan Selim zamanına kadar düzensiz bir şekilde devam etmiştir. Yavuz'un Mısır'ı almasından sonra surre gönderme işi daha düzenli bir hale gelmiştir. Surre gönderme geleneği Osmanlının son dönemlerine kadar devam etmiştir. Bu çalışmada da 1102/ 1691 tarihli surre defterleri analiz edilerek ele alınmıştır. 1691 tarihli 10 adet defter bulunmakla beraber bu defterlerin tamamı II. Ahmed zamanında Mekke ve Medine'ye gönderilmiştir.
40 numaralı Ayntab Şer'iyye Sicilinin (H. 1103-1104 /M. 1692-1693) transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Mahkeme kayıtları olarak bilinen Şer'iyye Sicilleri, Osmanlı tarihinin araştırılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Zira bir bölgenin sosyo-ekonomik yapısının öğrenilmesine ve son dönemde hızla gelişen şehir tarihçiliğine ana kaynak teşkil eden Şer'iyye Sicilleri, dönemin siyasi yapısı yansıtan oldukça zengin bir içeriğe sahip kaynaklar olarak karşımıza çıkmaktadır. Hicri 1103 1104 (M. 1692 1693) tarihli, 40 Numaralı Ayntab Şer iyye Sicili toplam 220 sayfadan oluşmaktadır. Bu çalışmada, Şer iyye sicilinin 110 ve 220 sayfalık kısmının transkripsiyonu ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Sicilde yer alan belgelerin ferman, berat, buyruldu; sefer hazırlıkları, iskan, vergi tahsili, görevlendirmeler ile hüccet ve i'lamların vasi, nafaka, alım-satım ve sulh ile ilgili olduğu görüldü. Bu belgeler ışığında Hicri 1103 1104 (M. 1692 1693) yılları Ayntab bölgesi ve dönemin siyasi yapısı hakkında ayrıntılı bilgi edinilebilir. Bu şekilde XVII. yüzyılın son çeyreğinde iç ve dış politikada önemli sorunlarla uğraşan Osmanlı Devleti hakkında bilgi edinilebilir.
578 ve 579 nolu nüfus defterlerine göre Kartal kazasının demografik ve sosyal yapısı (1831 - 1840)

Bu çalışma, Başbakanlık Osmanlı Arşivi tasnifinde bulunan 578 nolu müslim defterleri ile 579 nolu gayrimüslim defterlerine dayalı olarak hicri 1248- 1256 (Miladi 1833 -1840) yılları arasında Bolu Eyaleti, İzmit Sancağı'na bağlı Kartal kazasının demografik ve sosyal yapısını incelemektedir. Mezkur tarihler arasında, Kartal kazasında yaşayan insanlar Müslim ve gayrimüslim olarak iki ayrı defterde kayıt altına alınmıştır. Sayım, hicri 1248 tarihinde yapılmıştır. Bu tarih, miladi olarak 1833 tarihine denk gelmektedir. İncelenen defterler ile 1833- 1840 tarihleri arasında Kartal'a bağlı toplam 20 yerleşim yeri olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bu yerleşim yerlerinde yaşayanların sayısı ve bu kişilerin akrabalık ilişkileri, yaşları, meslekleri ve sosyal durumları gibi veriler de elde edilmiştir. 578 ve 579 nolu defterlerdeki veriler istatistiki yöntemlerle analiz edilerek, Kartal kazasında yaşayan insanların demografik bilgilerine ve Kartal kazasının sosyal yapısına ait değerli bilgilere ulaşılmıştır. Bunun yanında, ilgili defterlerdeki verilere ve özel ibarelere göre, Osmanlı Devleti'nin bu sayımlarla ulaşmak istediği amaçlardan birinin Müslümanlardan askerlik yapabilecek olanları tespit etmek olduğu anlaşılmıştır. Sayımların diğer bir amacının ise gayrimüslimlerden alınacak cizye vergisini tespit ve takip etmek olduğu sonucuna varılmıştır.