Çok katlı konut yapılarında sürdürülebilir iç mekan tasarım kriterleri

Sürdürülebilirlik kavramı bütüncül yaklaşımla bakılması gereken, doğa çevre ve insan üçgeninden başlayarak gelecek nesilleri de içine alan, her disiplin ile bağlantısı olan bir kavramdır. Son yıllarda özellikle dünya nüfusunun hızla artmasıyla birlikte gerçekleşen kentleşme ve yoğun yapılaşma sonucu oluşan zehirli gaz emisyonları, sera etkisi ve kaynak yetersizliği, bu kavramın önemini bir kez daha ortaya koymuştur. Fosil yakıt kullanımı sonucu oluşan zehirli gaz emisyonlarının % 50'si yapılardan kaynaklanmaktadır. Dünyanın ısınmasına ve iklim değişikliğine neden olan bu gazların emisyonunun önlenmesi ancak yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı ile mümkün olabilecektir. Bu anlamda yapıların tasarım ve inşaat aşamalarında söz konusu kriterlerin dikkate alınması oldukça önemli olmaktadır. Son yıllarda yapılarda enerji tasarrufunun sağlanması, kullanıcı konforunun artması ve sürdürülebilirlik kriterlerin uygulanması için çeşitli yöntemler geliştirilmiştir. Bunlardan en önemlisi yeşil bina sertifika ve değerlendirme sistemleridir. Bu sistemlerin ana amacı yapıların çevresel etkilerini somut ve objektif olarak ortaya koymak ve bu etkiyi en aza indirecek şekilde yeni nesil yapılar inşa etmektir. Türkiye'de de son yıllarda dikkate alınmaya başlanan ve uygulamalarının yapıldığı bu sertifika sistemleri, yapıların kendi kendilerine yetebilmesini ve çevreye olan etkisini minimuma indirmeye çalışmaktadır. Şu anda Türkiye'nin kendi koşullarına uygun olarak hazırlanmış bir sistem bulunmamaktadır. Hem bunun eksikliğinin giderilebilmesi için hem de nüfus yoğunluğu giderek artan, plansız kentleşen ve gelişmekte olan bir ülke olarak konut ihtiyacını çok katlı yapı çözümleri ile gidermeye çalışan bir ülke olmamız gerçeğinden hareketle, tezde, çok katlı konut yapılarına yönelik sürdürülebilir tasarım kriterleri oluşturulmuştur. Günümüzde inşa edilen konut bloklarının bazıları akıllı ev ve enerji etkin olarak tasarlansa da maliyetlerdeki artışlar nedeniyle oldukça az sayıda inşa edilmiştir. Yapılan inşaatların çoğunda projelendirme aşaması kısa tutularak çok hızlı ve genelde standartlaşmış belli bir iç mekan ve yapı şablonuna uygun binalar yapılmaktadır. Bu yaklaşım enerji ve kaynak tüketiminin artmasına ve bunun paralelinde çevreye olan olumsuz etkilerinde gün geçtikçe çoğalmasına neden olmuştur. Ayrıca kentte yaşayan insanların yaşam şekillerinin çok ciddi değişikliğe uğradığı, konutların kullanıcılarını hem konfor seviyesi olarak hem de iç mekan organizasyonu olarak tatmin etmediği görülmektedir. Bu nedenle çok katlı konut yapıları için sürdürülebilir iç mekan tasarım kriterleri oluşturulması amaçlanmıştır. Bu kriterlerin oluşturulabilmesi için dünyada WGBC tarafından kabul görmüş, LEED, Breeam, Casbee ve Green Star yeşil bina sertifika ve değerlendirme sistemleri örnek olarak ele alınmıştır. Bu sistemlerin iç mekan ile ilgili olan kriterleri detaylı olarak incelenmiş ve Türkiye'nin coğrafi, iklimsel, ekolojik, ekonomik ve kültürel özellikleri dikkate alınarak yeni kriterler oluşturulmuştur. Bu konuda şu ana kadar Türkiye'de oluşturulan altyapı, yasa, yönetmelik, standart ve şartnameler incelenmiş ve var olan yasaların yanında yeni yapılması gereken yasa ve yönetmeliklere de dikkat çekilmiştir. Türkiye için oluşturulan kriterlerin ne kadar uygulanabileceği veya şu andaki inşaat sektörü ve kullanıcılar tarafından sürdürülebilir yapı kavramının ne kadar önemli olduğu seçilen çok katlı konut örnekleri üzerinde incelenmiştir. Seçilen örneklerde dikkat edilen noktalar, konut yapılarının enerji tasarrufu sağlayan, ekolojik, yenilenebilir enerji kullanan veya yeşil bina sertifika ve değerlendirme sistemlerine uygun olarak tasarlandığının vurgulanması ve pazarlama stratejisi olarak bu özelliklerinin öne çıkartılmasıdır. Son yıllarda özellikle bu konunun halk tarafından ilgi görmesi ve yeşil bina sertifika sistemlerinin bir yapı için prestij sağlayıcı bir özellik haline gelmesi bu yaklaşımla konut yapılmasını yaygınlaştırmıştır. Ancak asıl burada vurgulanmak istenen bu düşünce ile yola çıkılarak tasarlanan yapıların iç mekanlarının gerçekte ne kadar sürdürülebilir olduğudur.