Dışa açık ekonomilerde denge: Teori ve uygulama

Dünyada uluslararası ticaret potansiyelinin artması ve gelişmesi ile birlikte literatürdeki dışa açık ekonomilerde makroekonomik denge kavramı araştırmacıların ilgi odağı olmaya başlamıştır. Merkantilist ve Keynesyen açık ekonomi literatürü yalnızca dış ticaret bilançosundaki dengeye odaklanan modeller geliştirmiştir. Uluslararası finansal sistemin değişmesi ve gelişmesiyle birlikte Mundell (1960, 1961a, 1961b, 1962, 1963) ve Fleming (1962) çalışmaları ile dış ticaret dengesi modeline finansal varlıkların dengesi eklenerek ödemeler dengesi bilançosu yeniden geliştirilmiştir. Mundell-Fleming modellerinin dışa açık makroekonomi literatürüne en büyük katkısı, makroekonomik politikaların sabit ve dalgalı döviz kuru sistemlerindeki etkinliğinin belirlenmesinde uluslararası finansal sermaye hareketliliğinin oynadığı rolün sistematik analizi olmuştur. TVP-SVAR yöntemi Mundell-Fleming modellerinin iç ve dış şoklara verdiği tepkileri dönemlere göre analiz etmeye olanak sağlamıştır. Ayrıca TVP-SVAR yönteminin şokların stokastik oynaklığını elde etmesi literatürdeki Mundell-Fleming modellerini inceleyen diğer ampirik çalışmalara göre elde ettiğimiz bulguları daha esnek ve sağlam yorumlamamızda avantajlar sağlamıştır. Bu çalışmada TVP-SVAR modellerinin stokastik oynaklık tahmininde Markov zinciri Monte Carlo simülasyon yöntemi kullanılmıştır. Bu kapsam doğrultusunda Türkiye ekonomisi için 2001:1-2018: 4 arasındaki veriler ile zaman değişkenli parametreli vektör otoregresyon TVP-SVAR yöntemi kullanılarak analizler yapılmıştır. Çalışmada Türkiye ekonomisi için 2001:1-2018: 4 dönemleri itibariyle para piyasasının, mal piyasasının ve ödemeler bilançosunun hareketlerinin Mundell-Fleming modelleri temelinde analizi amaçlanmıştır. Çalışmanın ampirik analizi 12 modelden oluşmuştur. Türkiye ekonomisinde uygulanan para ve maliye politikalarında, bu analizler çerçevesinde meydana gelen şokların Mundell-Fleming modelleri ve diğer açık ekonomi literatürü yönünden benzer veya farklı yönleri tartışılmıştır. Ayrıca döviz kuru, ithalat ve ihracat rakamlarının dış şoklara olan tepkileri de analiz edilmiştir. Şoklara karşı değişkenlerin verdiği tepkiler Mundell-Fleming modelleri ile uyumlu olduğunda iç ve dış dengenin sağlanmasına yol açarken şoklara karşı değişkenlerin verdiği tepkiler Mundell-Fleming modelleri ile uyumsuz olduğunda iç ve dış dengesizliğin sürmesine neden olmuştur. Modellerdeki değişkenlerde yapısall şokların stokastik oynaklığı negatif veya pozitif olarak saptanmıştır. Değişkenlerin pozitif veya negatif şoklara verdiği tepkiler dönemler itibariyle iç ve dış dengedeki asimetrik ilişkilerin varlığını kanıtlar niteliktedir. Mundell-Fleming modelleri çerçevesinde yüksek sermaye hareketliliği varsayımı altında kamu harcamalarındaki artış milli gelirde artışa neden olmuştur. Para piyasasındaki sterilizasyon politikaları ile uygulanan daraltıcı para politikaları milli geliri düşürmüştür. Ayrıca bulgularımız kamu harcamalarının milli geliri yükseltici etkisinin daraltıcı para politikalarının milli geliri azaltıcı etkisinden büyük olduğunu göstermiştir. Genişletici maliye politikalarının ve pozitif para arzı şoklarının sebep olduğu yerel para birimindeki değer kayıpları teorik beklentinin aksine ithalat rakamlarının gerilemesine neden olmamıştır. Pozitif bir para arzı şoku, yurtiçi faiz oranındaki geçici bir düşüşe, fiyatlar genel seviyesinde artışa ve nominal döviz kurunda değer kaybına yol açmıştır. FED faiz oranlarında meydana gelen pozitif dış şoklara nominal döviz kuru negatif tepki vermiştir. Çalışmadaki analiz bulguları IS-LM-BP analitik çerçevesinde IS eğrisinin sağa yukarı doğru hareket ederek milli gelir düzeyini yükselttiğini ve LM eğrisinin sola yukarı doğru hareket ederek milli gelir düzeyini azalttığını destekler niteliktedir. BP eğrisinin ise sola yukarı doğru hareket etmesi ve Mundell-Fleming modelleri itibariyle iç ve dış makroekonomik dengenin sağlanması beklenmektedir.