Finansal krizler ve reel sektöre etkileri: Türkiye örneği

'Finansal Krizler ve Reel Sektöre Etkileri: Türkiye Örneği' başlıklı çalışmamızda finansal krizlerin ve özellikle de sistemik krizlerin oluşumu, gelişimi, işleyişi ve reel sektörü nasıl etkiledikleri üzerinde durulmuş, konuyla ilgili literatür ayrıntılı biçimde değerlendirilmiştir. Ayrıca Türkiye'nin son yirmi beş yıldaki gerek ekonomik ve finansal yapısı ile ilişkileri gerek de ekonomi politikalarının genel bir değerlendirmesi yapılarak bu dönemin son on yılında yaşanan krizlerin işleyişi ve reel ekonomiye etkileri ampirik bir çalışma ile ortaya koyulmaya çalışılmıştır. İlk bölümde finansal kesim, finansal sektör-reel sektör ilişkisi ve krizlere ilişkin genel bir bilgi sunduktan sonra teorik çerçeve ele alınmaktadır. İkinci bölüm bankacılık krizlerine ve sistemik krizlere ayrılmıştır. Bu bağlamda asimetrik bilgi sorunları olan ters seçilim ve ahlaki riziko da ele alınmaktadır. Ardından sistemik krizlerin temel dinamikleri incelenmekte, gelişmekte olan ülkelerdeki işleyişi açıklanmakta ve konuyla ilgili literatürde yer alan temel çalışmalar karşılaştırmalı olarak değerlendirilmektedir. Bu bölümde son olarak krizler dolayısıyla bankalara yapılan kamu müdahaleleri incelenmektedir. Üçüncü bölüm, finansal krizlerin yayılmasını ifade eden 'bulaşma etkisi'ni incelemektedir. Çalışmamızın dördüncü bölümü, Türkiye'de finansal krizlerin incelendiği ve krizlerin reel sektöre etkilerinin araştırıldığı uygulamaya dönük kısımları içermektedir. Çalışmamızın ampirik araştırmasında elde edilen en çarpıcı bulgular, Türkiye'nin uluslararası konjonktürden büyük ölçüde etkilendiği ve finansal krizlerin oluşumunun, gelişiminin ve reel ekonomiye etkilerinin ağırlıklı olarak kurkanalıyla gerçekleştiği şeklindedir. Bu işleyişte finansal sistemin taşıdığı zaaflar ve Merkez Bankası'nın kararsız kalması etkili bir role sahiptir. Türkiye'de son on yılda gerçekleşen krizlerin tamamı uluslararası ekonomide resesyonun ve finansal krizlerin yaşandığı dönemlerde ortaya çıkmıştır. Bu durum Türkiye'nin 1990 sonrası kısa vadeli yabancı sermayeye bağımlılığının doğal bir sonucu olarak yorumlanabilir. Türkiye'de temel fiyat mekanizmaları arasında kilit konumda olan kurdur. Modellerimizde buna uygun biçimde kur kanalının açıklayıcılığı yüksek olarak bulunmuştur. Bu durumun bir diğer sonucu kredi kanalının açıklayıcılığının düşük çıkmasıdır. Türkiye'de özel sektör işletmelerinin kriz dönemlerinde kredi daralması baş gösterdiğinde mevcut portföy yatırımlarını kullanarak ve işletme sermayelerini azaltarak duruma uyum gösterebilecek esneklikte olmaları ve bankacılıkta holdingleşmenin etkisiyle gruba kullandırılan fonlarda krizin etkisinin belirgin şekilde yansımamış olması bu bulgunun diğer sebepleri olarak görülmektedir. Türkiye'de izlenmekte olan büyüme modelinin özellikle 1990'lı yıllardan sonra ağırlıklı olarak dış ticaret açığı ile büyüme hızının büyük ölçüde paralel seyrettiği bir yapı arz etmiş olması önemli bir sorun olarak görülmektedir. Fiyat mekanizmalarının istikrara kavuşturulması kurda istikrarın sağlanmasına bağlıdır. Ekonomide yurt içi tasarrufların artırılması, finansal sistemin piyasa disiplininin ve güvenin hüküm sürdüğü sağlıklı bir yapıya kavuşturulması, reel ekonomide verimliliğin, uluslararası rekabet gücünü artıracak şekilde yükseltilmesi ve döviz kazandırıcı ekonomik faaliyetlere ağırlık verilmesi önem taşımaktadır.