turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
18. yüzyılda kalyon teknolojisi ve Osmanlı kalyonları

Akdeniz gemi inşa teknikleri ile Kuzey Avrupa teknolojisinin melezlenmesiyleortaya çıkan kalyon, kendisinden önceki birçok gemi türünden özellikler barındırırken, bu özellikleri daha da ileriye götürmüştür. XVI. yüzyılda insanlığın deniz teknolojisinde ulaştığı en son noktayı temsil eden kalyonlar, yelkenli gemilerin çağının kapanmasına kadar denizlerde hüküm sürmüşlerdir. Kalyonteknolojisi ortaya çıkması ile birlikte deniz savaşlarının seyrini, taktiklerini ve mücadele alanlarını dahi değiştirmiştir. Osmanlı İmparatorluğu da güçlenen Avrupa devletleri donanmalarıyla mücadele edebilmek için XVI. Yüzyılın ortalarından itibaren donanmasını bu yeni teknolojiye hızla ve 1701 yılında çıkan Bahriye Kanunnamesi ile kalyonların donanmadaki önemini ve gerekliliği tescillenmiştir. Bu çalışmada kalyon teknolojisinin evrensel gelişimi ile Osmanlı kalyon teknolojisinindurumu incelenmiştir. Ayrıca, Osmanlı donanmasına ait Şehbaz-ı Bahri kalyonununAvrupadaki çağdaşlarıyla karşılaştırılması yapılmıştır.
Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde Türk basını ve Yeni gazete (R.1334/M.1918 tarihli 1565 -1579. sayılarının transkripsiyonu ve fihristi)

Osmanlı Devleti'nde Türkçe basın-yayın faaliyetlerinin başlangıcı, 1822'de Mısır'da Mehmed Ali Paşa tarafından yayınlanan Vakayi'-i Mısriyye'dir. Daha sonra, II. Mahmud döneminde, halkın devletin isleyişi ile ilgili haberleri öğrenmesi amacıyla 1831'de İstanbul'da, Takvim-i Vakayi' isimli yarı resmi nitelikteki bir gazete yayınlanmaya başlanmıştır. Yakın tarihimizde basın-yayın hareketlerini Tanzimat Dönemi, I. Meşrutiyet Dönemi, II. Meşrutiyet Dönemi, Mütareke ve Milli Mücadele Dönemi olmak üzere incelemek mümkün olmaktadır. II. Meşrutiyet Dönemi'nde yayınlanmaya başlayan Yeni Gazetede, Türk basınında önemli bir yer edinmiştir. İttihad ve Terakki Cemiyeti'ne muhalif olmakla birlikte, Sadrazam Kamil Paşa ve Ahrar Fırkası'nın yayın organı gibi görülen Yeni Gazete, İngiliz yanlısı bir yayın politikası da izlemiştir. Özellikle, ikinci yayın döneminde İngiliz yanlısı tutumunu devam ettirmekle birlikte, İstanbul Hükumeti'ne yakın bir yayın politikası takib etmiş ve bu sebeple bir nevi Hükumetin yayın organı haline dönüşerek, birçok vilayet ve mutasarrıflıkta, Hükumet destekli abone temini çalışmaları yapılmıştır. Çalışmamıza konu olan bu gazetenin, Mütareke Döneminde yayınlanan ilk 15 sayısının (1565-1579) transkripsiyonu ve fihristi, yayınlandığı döneme ait olaylara geniş bir perspektiften bakılmasında, kamuoyunun en çok tartıştığı veya tepki verdiği konuların öğrenilmesinde, belirli bir fikir ve gaye etrafında kendi toplumunu etkileyebilme ve yönlendirebilme gücünün ölçülmesinde önemli faydalar sağlayan bir yayın organı ve hatta başvurulması gereken önemli bir kaynak olması açısından, araştırmacılara kolaylık sağlayacaktır.
Kamil Kepeci 270 numaralı Ruus Defteri

Osmanlı Devlet teşkilatı ve bürokrasisinin en üst merci olan Divan-ı hümayun da alınan kararların kayıt altına alınması usulü devlet sınırlarının genişlemesine pararlel olarak daha da önem kazanmıştır. Divan-ı hümayunun alt kalemlerinden biri olan Ruus kaleminin tutmuş olduğu Ruus defterleri Osmanlı devleti sınırları içerisindeki tayin, tevcih ve atama silsilerinin takip edilebilmesini sağlayan en temel kaynaklardır. Çalışmamıza konu olan 270 No'lu Ru us Defterin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi yapıldı. Defter Hicri 1067 -1068/Miladi 1656- 1657 tarihleri arasındaki Ruus kayıtlarını içermektedir. Tutulan kayıtlar vakıf görevlileri, kale, medrese, liva, dersi amlık, şakirdlik, mu allimlik, kethüdalık, çavuşluk ve saray görevlilerine dair tevcihatları kapsamaktadır.
A Biography of An Ottoman Princess: Cemile Sultan (1843-1915)

Bu tez, 1843 yılında dünyaya gelen Sultan Abdülmecid'in kızı Cemile Sultan'ın 1915 yılındaki ölümüne dek geçen süreçte, yaşamının kayıtlara geçtiği kadarına şahitlik edebilmemizi sağlamaktadır. Cemile Sultan'ın hayatı; eğitimi, evliliği, masrafları, ilişki ağları, yaşadığı mekanlar, şahsına ait hisseleri yönetme biçimi gibi çok çeşitli açılardan incelenmeye çalışılmıştır.
19. yüzyıl ortalarında Kal'a-i Sultaniye Sancağı'na bağlı Kumkale kazasının sosyo-ekonomik durumu

öz Bu çalışmada 19. yüzyıl ortalarında Osmanlı Devleti'nin Cezair-i Bahri Sefıd Eyaleti'nin Biga Sancağı'na bağlı Kumkale Kazası'nın sosyal ve ekonomik yapısı Osmanlı Arşivi kaynaklan esas alınarak incelenmiştir. Araştırılan bölgenin ilgili dönemdeki nüfus, üretim yapısı, işletmelerin nitelikleri, gelir kaynakları, toprak dağılımı, tarımsal verimlilik, gelir dağılımı ve vergiler gibi ekonomik ve sosyal hayatın temel alanları ile ilgili detaylı bilgiler ortaya çıkarılmıştır.
2 numaralı Sivrihisar Şer'iyye Sicili

Kadıların verdikleri i'lam ve hüccetlerle birlikte görevleri gereği tuttukları çeşitli kayıtları ihtiva eden ve devlet merkezinden gelen ferman, emir ve tebliğlerin tutulduğu defterlere şer'iyye sicili denilmektedir. Hazırladığımız bu tez, Sivrihisar'a ait 2 Numaralı Sivrihisar Kadı Sicili'nin çeviri-yazı ve tahlilini içermektedir. Sicilin çeviri-yazı işlemi tamamlandıktan sonra hüküm özetleri çıkarılmış, defterde yer alan ferman sureti, tereke kayıtları, i'lam ve hüccetler hakkında kısa bir değerlendirme yapılmıştır. Şer'iyye sicillerinin Osmanlı Tarihi'ndeki yeri ve Sivrihisar'a dair genel bir bilgi de çalışmanın başında verilmiştir. 54 varaktan oluşan 2 Numaralı Sivrihisar Kadı Sicili toplam 99 sayfadan ibarettir. Sicilde yer alan hükümler, ferman sureti, hüccet, buyruldu sureti, vakfiye sureti, mahzar, tereke kaydı, kadı tayini, borç-alacak ve mülk davaları gibi muhtelif türleri ihtiva etmektedir. Sicilde Sivrihisar'ın hukuki meselelerine, sosyo-ekonomik ve kültürel hayatına dair kıymetli bilgiler olmakla birlikte ferman suretlerine bakıldığında Osmanlı Devleti'nin genel ahvali ve özellikle Tanzimat uygulamaları hakkında ipuçları göze çarpmaktadır. Bu bakımdan çeviri-yazısını ve kısa değerlendirmesini yaptığımız bu çalışma, yapılacak diğer çalışmalar için zemin oluşturacaktır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi tutanaklarına göre aşar vergisinin kaldırılması

Ekonomisi hayvancılığa ve özellikle de tarımsal faaliyetlere dayanan, sanayileşme anlamında fazla bir yol alamamış Osmanlı Devleti için aşar vergi gelirleri oldukça önemli bir yer tutmuştur. Fakat zamanla toplanma ve tahsil usullerinden kaynaklanan sıkıntılar yaşanmaya başlamış ve kaldırılması söz konusu olmuştur. Ancak devlet gelirlerinin %25'ine yakın bölümünü oluşturan bu vergiyi kaldırmayı hiçbir Osmanlı hükümeti başaramamıştır. Aşar vergisinin köylü ve tarım kesimi üzerinde yarattığı tüm sorunlar yeni Türkiye Cumhuriyeti'ne tüm aksaklıklarıyla birlikte devrolmuştur. Tüm bu sorunlar İzmir İktisat Kongresi'nde gündeme getirilmiş ve sonuçta aşar vergisinin kaldırılması ve yerine daha adil bir vergi konulması için hükümete öneride bulunulması kararlaştırılmıştır. Cumhuriyet'in ilk yıllarına kadar yürürlükte kalan aşar vergisi nihayetinde 17 Şubat 1925 Salı günü, Meclis'in 58. İçtimasında, 552 sayılı 'Aşarın İlgasıyla Yerine İkame Edilecek Vergi Hakkında Kanun' ile kaldırılmıştır. Bu çalışmada, tarım alanında yapılan inkılap hareketleri doğrultusunda devletin en önemli gelir kaynaklarından birini oluşturan ve çiftçiyi rahatlatacak en önemli gelişmelerden biri olan aşar vergisinin, Cumhuriyet'in ilk yıllarında 17 Şubat 1925 tarihinde kaldırılması meclis tutanaklarına göre değerlendirilmiş ve aşar vergisinin kaldırılmasının ekonomik ve sosyal sonuçları üzerinde durularak, bu dönemin kırsal kesimine yönelik sorunlar ve tarım politikaları ile ilgili çalışma yapacak araştırmacılar için bir kaynak oluşturması amaçlanmıştır. Araştırma sürecinde konu ile ilgili kitap ve makaleler, TBMM tutanakları, arşiv belgeleri ve dönemin basınından yararlanılmıştır.
13 numaralı (H.1314/ M. 1896 ) Çorum şer'iyye sicilinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Tezimizin konusu 13 Numaralı Çorum Şer'iyye Sicilinin Transkripsiyon ve Değerlendirmesidir. İncelediğimiz bölüm H.1314 (M.1896) yılına ait kayıtları ihtiva etmektedir. Bu bölüm 70 sayfadan ibaret olup içerisinde 132 belge bulunmaktadır. Bu sicil Çorum'a ait diğer Şer'iyye Sicilleriyle birlikte Ankara Milli Kütüphanesinde muhafaza edilmektedir. Tez; önsöz, kısaltmalar, giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Tezimizin sonuna kaynakça ve ekler kısmı ilave edilmiştir. Giriş kısmında kadılık müessesesi ve şer'i mahkemelere değinilmiştir. Ayrıca Osmanlı Şer'iyye Sicillerinin tarihi önemi, Çorum Şer'iyye Sicilleri ve incelenen sicil hakkında bilgi verilmiştir. I. Bölümde belgeler konularına ve türlerine göre tasnif edilerek belge özetleri verilmiştir. II. Bölümde 13 numaralı H.1314 (M.1896) Çorum Şer'iyye Sicilinin Transkripsiyonu yapılmıştır. III. Bölümde Şer'iyye Sicilindeki kayıtların değerlendirilmesi yapılmıştır. Burada idari yapı; Çorum'a bağlı kaza ve nahiyeler, köyler, mahalleler, sosyal durum; aile, evlilik, şahıs isimleri, lakap ve ünvanlar ve Çorum'un iktisadi yapısı incelenmiştir. Tezimizin sonunda kısa bir değerlendirme ile sonuç, kaynakça ve belgelerden örnekler sunulmuştur.
Romanya'nın bağımsızlığını kazanması

Kuruluşunun ardından kısa bir süre içerisinde Balkanlarda hızla genişleyen Osmanlı Devleti, XV. yüzyıl içerisinde önce Eflak ve ardından da Boğdan'da hakimiyet kurmuştur. Balkanların bu zengin ve geniş topraklarındaki Osmanlı hakimiyeti Tuna Nehri'nin güneyine göre daha farklı bir şekilde tesis edilmiş; iç işlerinde bağımsız ve yerel bir voyvoda ile yönetilen Rumen beylikleri Osmanlı Devleti'ne sadık kalmak ve vergisini ödemekle yükümlü kılınmıştır. Kurulan bu düzen yaklaşık üç yüzyıl boyunca devam ettirilmiştir. Ancak XIX. yüzyılda hızla gerilemekte olan Osmanlı Devleti ile Rumen prenslikleri arasındaki bağlar giderek zayıflamış ve Rumen bağımsızlık hareketi başlamıştır. Söz konusu çalışmada ilk olarak 1853 yılına kadar olan dönemde Eflak ve Boğdan'daki tarihi gelişmeler, 1853- 1856 yılları arasındaki Kırım Harbi ve sonrasındaki süreçte iki beyliğin Alexandru Ioan Cuza idaresinde birleşmesi, birleşik prensliklerde Cuza dönemi reformları ve Osmanlı Devleti ile olan ilişkiler, 1866 yılından sonra bir Alman prensi olan Carol idaresinde geçen yıllar ve nihayetinde de 1877- 1878 yılları arasındaki Osmanlı-Rus Savaşı sırasında bağımsız Romanya'nın kuruluşu ele alınmaktadır.
XVI. yüzyıl Osmanlı deniz savaşlarının anatomisi

Osmanlı Devleti coğrafi konumu itibarı ile denizlere kayıtsız kalamamıştır. Kuruluşundan itibaren denizcilikte önemli gelişmeler göstermiştir. Özellikle XVI. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin denizlerde göstermiş olduğu büyük ilerleme kara savaşlarındaki başarılarının yanı sıra denizlerde de Osmanlı'ya üstünlük kazandırmıştır. Böylece Osmanlı Devleti Akdeniz dünyasında uzun yıllar söz sahibi olmuştur. Bu süreçte Osmanlı Devleti'nin siyasi bağlamdaki devletlerarası ilişkilerine, denizcilikte göstermiş olduğu faaliyetlere tersane ve donanmadaki gelişmelere, kaptan paşaların Osmanlı deniz gücü için önemine ve savaşlardaki etkilerine değineceğiz. Ayrıca asıl bütün bunların üzerine kurulacak olan XVI. yüzyıl deniz savaşlarındaki başarıların ve başarısızlıkların yaşanmasındaki sebepleri değerlendirmeye çalışacağız.
Serasker Mehmet Rıza Paşa

Bu çalışma, II. Abdülhamit döneminin önemli asker ve devlet adamlarından biri olan Serasker Rıza Paşa'nın (1845-1920) biyografisinden oluşmaktadır. Rıza Paşa, 1845 yılında Koca Mustafa Paşa semtinde dünyaya gelir. 1857 yılında kaydolduğu Askeri Lise'deki eğitimini tamamladıktan sonra 1866 yılında Harbiye Mektebi'nden mezun olur. Üsteğmen rütbesiyle Şumnu'da aynı yıl memuriyet hayatı başlar. İlk önemli başarısını 1866 yılındaki Girit isyanında gösterir ve burada komutanlarının dikkatini çeker. 1888 yılında Yıldız Sarayı'nın korunmasından sorumlu olan Arap ve Arnavut askerler arasında yaşanan problemi hızlıca çözer. Böylelikle II. Abdülhamit'in güvenini kazanan Rıza Paşa, Yıldız Sarayı'nın muhafazasından sorumlu olan İkinci Fırka'nın kumandanlığına atanır. 1891 yılında da rütbesi Müşirliğe çıkarılarak Seraskerliğe getirilir. Yeni görevine başladığında ordunun lojistik açıdan iyileştirilmesi için çalışmalarda bulunur. 1897 yılında çok kritik bir karar alarak II. Abdülhamit'i ikna eder ve zaferle neticelenecek olan Osmanlı-Yunan Harbini başlatır. Bu savaşta elde ettiği başarı kendisine büyük bir şöhret kazandırır. Seraskerliği müddetince, Anadolu ve Rumeli'de yaşanan olayları yakından takip ederek güvenlik ve asayişin sağlanması için birçok çalışmalar yapar. Bunun yanı sıra, maliye, eğitim, kalkınma vs. konularında da görüşlerini bildiren yazılar kaleme alır. 1908 yılında II. Meşrutiyet ilan edilmeden iki gün önce, sadrazam Sait Paşa ile arası açık olduğu için oluşturulan kabinenin dışında bırakılır. Yeni yönetim, Rıza Paşa'yı Midilli adasına sürgüne gönderir. Sürgünden döndükten sonra Fransa'ya gider ve 1920 yılında burada vefat eder. Göreve başladığı 1866 yılından Seraskerlikten azledildiği 1908 yılına kadar yaptığı çalışmalar, Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyılın ikinci yarısındaki askeri, sosyal, ekonomi ve siyasi tarihine ışık tutması bakımından önemlidir. Çalışmanın esas kaynakları, arşiv belgeleri ile Rıza Paşa'nın Hülasa-i Hatırat ve Hatırat isimli eserleridir. Bunun yanı sıra süreli yayınlar, oğlu Süreyya İlmen'in hatıraları, literatürde konuyla ilgili kitap ve makaleler de araştırmanın kaynakları arasındadır.
Yakın dönem tarihimizde Taşoz Adası

oz Ege Denizi'nin en kuzeyindeki ada olarak Taşoz, 1456 yılında Osmanlı hakimiyeti altına girmiştir. Bu tarihten itibaren Osmanlı idari anlayışının önceliklerinin görülmesi bakımından burada önemli gelişmelere sahne olmuştur. Zira gelir düzeyi oldukça düşük olan Taşoz reayası için devlet bazı mali avantajlar sağlama yoluna gitmiş ve adanın idare şekli de bu ölçülere göre düzenlenmişti. Ancak yine bu idare anlayışının bir yansıması olarak Taşoz'un 1813 yılında Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'ya temlik edilmesi, beklenmedik bazı sorunların doğmasına sebep olmuştur. Osmanlı Devleti'nin çöküş sürecine girmesi ile gelişmeye başlayan bu sorunlar zamanla Taşoz üzerindeki Osmanlı egemenlik haklarım tehlikeye düşürür boyutlara ulaşmıştır. Bu nedenle Taşoz'un idare şeklinin yeniden ele alınması ve mülki sistemdeki yerinin belirlenmesi XIX. Yüzyıl' in sonlarından itibaren Osmanlı Devleti'ni meşgul eden önemli sorunlardan biri olmuştur.
45 Numaralı Gaziantep Şer'iyye Sicili'nin ilk yüz sayfası transkripsiyonu ve değerlendirmesi: H. 1107 / M. 1696

Sosyo-kültürel açıdan önemli bilgi ve kayıtlar içeren Osmanlı mahkeme kayıtları, geçmişşi günümüze yansıtan kıymetli yazılı kaynaklardandır. Belli bölgelere ait olan bu kayıt defterleri yerel farklılıkları ortaya koymasının yanı sıra tümü gözlendiğinde genel tespitlerinde oluşmasını sağlamaktadır. 45 Numaralı Gaziantep Şer'iyye sicili Hicri 1107- 1108 ( M. 1696 -1697) tarihlerini kapsamaktadır. Tezimizin konusu, tamamı 200 sayfadan oluşan 45 Numaralı Gaziantep Şer'iyye Sicillerinin ilk 100 sayfasının transkripsiyonudur. Ancak tezin giriş kısmında Gaziantep tarihi, Osmanlı hukuk sistemi ve Şer'iyye sicillerinden kısaca bahsedilmiştir. 45 Numaralı Gaziantep Şer'iyye Sicillerinde yer alan belgelerden faydalanılarak şehrin o dönemki kültürel, ekonomik, hukuki, sosyal faaliyetleri ortaya çıkarılmaya çalışıldı. Belgelerde yer alan veraset davalarının bazılarının sonunda vefat eden kimseden geriye kalan malların ayrıntılı dökümünün yer alması, o dönemde kullanılan günlük eşyaları bilmemize yardımcı olmaktadır. Ayrıca belgelerde; alacak-verecek, ticari ilişkiler arazi anlaşmazlıkları ve arazi satışları, nikah akitleri, boşanmalar, kadına dayak atma, uygunsuz davranışlara karşı halkın tepkisi, iftira-tecavüz olayları, hırsızlık, kayıp eşya ve hayvanlar, vekil tayinleri nafaka bağlanılması, adam yaralama ve cinayetler gibi farklı konularla ilgili bilgilere ulaşmak mümkündür. Böylece şehrin tarihi, kültürel, ekonomik ve sosyal yapısını daha yakından tanıma imkanına kavuşmuş olmaktayız.
Türk kara ordusunun muharebeleri(1908-1922)

23 Aralık 1876 tarihinde Meşrutiyet'in ilanı ile birlikte Osmanlı Devleti Anayasal düzene geçmişş ve devletin çöküşünü engellemek maksadıyla başta orduda olmak üzere bir dizi ıslahat hareketine girişilmiştir. Ancak 24 Nisan 1877 tarihinde Osmanlı-Rus Harbinin başlaması bu çabaları sekteye uğratmıştır. Osmanlı 93 Harbi de denilen bu savaşta toprak kayıpları yaşamış, bu kayıplar Trablusgarp Savaşı ile de devam etmiştir. Trablusgarp Savaşı yaşanırken Balkan Savaşlarının da başlaması Osmanlı'nın ağır bir yenilgi yaşamasının en önemli nedenlerinden biri olmuştur. Balkan Savaşlarının sonunda ise, Osmanlı'nın askeri gücünün yeteri derecede iyi olmadığı görülmüş, ordu için yeni düzenlemelere gidilmesi mecburi bir hal almıştır. Balkan Savaşları ile kaybedilen toprakları geri almak amacıyla I. Dünya Savaşı'na giren Osmanlı Devleti, kendi topraklarının yanı sıra müttefiklerine destek olmak için de pek çok cephede savaşmıştır. I. Dünya Savaşı sonunda Mondros Mütarekesi imzalanmıştı. Bu mütareke ile Anadolu toprakları işgallere açılmış, yurt her türlü şeyden mahrum bırakılarak savunmasız kalmıştı. Mütarekeden sonra Mustafa Kemal'in önderliğinde bağımsızlık mücadelesine girilmiş böylelikle Kurtuluş Savaşı dönemi de başlamış oluyordu. Kurtuluş Savaşı'nda üç farklı cephede savaşılmış, Türk Ordusu imkansızlıklar içerisinde gösterdiği özveri ve çabalarla büyük zaferler kazanılmıştır. Çalışmamızda, II. Meşrutiyetten Cumhuriyet'e uzanan süreçte Türk ordusunun geçirdiği değişimler ve kaydettiği aşamalar irdelenecektir.
454/ 1 numaralı (H.1292/M.1875) Elbistan şer'iyye sicilinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Bu çalışma, Elbistan'ın 454/ 1 Numaralı Şer'iyye Sicili'nin Transkripsiyonu ve Değerlendirmesinden oluşmakta olup, H.1292(M.1875) yılı mahkeme kayıtlarını ihtiva etmektedir. Sicildeki kayıtlar incelendiğinde Elbistan'da halkın Müslüman ve gayri Müslimlerden oluştuğu, Müslüman halkın genelde tarım ve hayvancılıkla; gayri Müslim halkın ise ticaretle uğraştığı görülecektir. Çalışmamızın temel kaynağı olan Elbistan Şer'iyye Sicillerinin mikrofilmleri Ankara'da Milli Kütüphane'de bulunmaktadır. 454/ 1 Numaralı Elbistan Şer'iyye Sicili, Milli Kütüphane'den fotokopi yolu ile temin edilmiştir. Söz konusu şer'iyye sicilindeki belgelerin tamamı günümüz harflerine çevrilmiştir. Ve aynı şekilde bütün belgeler konularına göre tasnif edilmiştir. Tezin sonunda yer alan ekler kısmında 454/ 1 Numaralı Elbistan Şer'iyye Sicili'nin orijinal metninden örnekler verilmiştir.
Doğu Karadeniz ayanlığına bir bakış (1808-1826)

1999-Sayfa: 79 Jüri: Yrd. Doç. Dr. Hasan ŞAHİN Bu çalışmada, Doğu Karadeniz Bölgesi'ndeki 1808- 1826 yılları arasındaki ayanlann; faaliyetlerini açıklığa kavuşturmayı amaç edindik. Kanuni Sultan Süleyman zamanından beri var olan ayanlar, halkla hükümet arasında aracı durumunda olmuşlardır. Bu zümreler XVI. yüzyılın ikinci yarısından itibaren devlet içindeki bir takım karışıklıklar, memurların yapmış oldukları yolsuzluklar ve toprak sistemindeki düzenin bozulmasıyla beraber, bulundukları yerlerde güçlü bir konuma gelmişlerdir. Devlet, içinde bulunduğu durum nedeniyle zaman zaman bunların güçlerine başvurmak zorunda kalmıştır. İncelediğimiz yıllar arasında da Doğu Karadeniz Bölgesi ayanlarının güçlü bir konumda oldukları ve devlete çoğu zaman yardım ettikleri saptanmıştır.
19. yüzyılın ikinci çeyreğinde Zile kaza merkezinde ekonomik ve sosyal yaşam

Osmanlı Devleti Tanzimat dönemi ile yeni bir sürece geçmişştir. Bu dönemde birçok alanda yenilik çalışmaları yapılmıştır. Ekonomi alanında da yeniliklerin yapıldığı görülmektedir. İktisadi alanda yapılan yeniliklerin en önemlisi şüphesiz vergi alanında yapılmış olan değişikliklerdir. 19. yüzyılın ortalarına kadar eşit olmayan ve karmaşık bir düzende toplanan vergiler hem devlet hem de halk nezdinde büyük sıkıntılara sebebiyet vermekteydi. Bu duruma son vermek isteyen devlet bürokrasisi halkın geliri oranında vergi toplanması için kanunlar ve düzenlemeler yapmıştır. Oluşturulan bu yeni vergi sistemini uygulayabilmek için ülke genelinde, hane reislerinin emlak, arazi, hayvan gibi taşınır ve taşınmaz malları ile bu kişilerin varsa mesleklerinden kazancının tahriri yapılmıştır. tahrir sonuçlarının kaydedildiği defterlere temettuat defterleri denir. Ekonomik ve sosyal açıdan değerli bilgiler içeren bu defterler, Osmanlı tarihi, özellikle yerel tarih araştırmaları bakımından önemlidir. 19. yüzyıl Zile kaza merkezinin sosyal ve demografik yapısını inceleyen bu çalışmanın ana kaynağı Başbakanlık Osmanlı Arşivleri'nde bulunan; BOA. ML. VRD. TMT. d. kodu ile kayıtlı olan, Zile Temettuat defteridir. Çalışmaya Zile kazasına bağlı köyler ve kaza içerisinde yaşayan aşiretler dahil edilmemiştir. Bu çalışma ile temettaut defterinden elde edilen veriler aracılığıyla 1844- 1845 yıllarında Zile kazasında yaşayan ahalinin, nüfus, din, etnik köken, lakap, isim, meslek gibi özelliklerine ait yeni bulgular ortaya konmuştur. Bunun yanı sıra kaza merkezindeki hane reislerinin sahip oldukları hayvan, tarla, bağ, bahçe, bostan gibi taşınır ve taşınmaz mallar, bu kişilerin yaptıkları meslekler, vakıflar içerisindeki rolleri, çeşitli kişilerle yaptıkları ortaklıklar ayrıca değerlendirilmiştir. Çalışmada temettuat defteri dışında döneme yakın Sivas salnameleri, konuyla ilgili çeşitli başvuru kaynakları ve kaza hakkında şu ana kadar yapılan araştırmalar da gözden geçirilmiştir. Bütün bu yönleri ile bu çalışma, genelde Osmanlı Tanzimat dönemi ekonomi politikalarına değinmektedir. Özelde ise Tokat ili yerel tarih çalışmalarında az çalışılan bir ilçe olan Zile'nin tarihine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
14-17. yüzyıllarda Osmanlı Devlet Yönetimi'ni etkilemiş bazı saray kadınları

Kuruluş Dönemi'nde sultanlar, kadınları devlet yönetiminden uzak tutmaya çalışmışlardır. Bu dönemde sultanlar genellikle siyasi evlilikler yapmışlardır. Güçlü kadınların varlığı devlet yönetimine zarar verememiştir. Tabi böyle bir girişimin olmadığı anlamına gelmemektedir. Kuruluş Dönemi'nde güçlü padişahların başa geçmesi kadının yönetime olan etkisini de azalmıştır. Saray kadınlarının yönetime dahil olmaması hak ettikleri payın fazlasına sahip olmalarına sebep olmuştur. Bundan dolayı bu dönemlerde kadınlar saltanatından söz etmek mümkün değildir. Ama bu durum hanedan arasında bir işbirliğinin olmadığı manasına da gelmemektedir. Bu dönemlerde saray kadınlarının geri plana atılmaları ve kaderci tavır takınmaları eleştirilmiştir. Fatih Sultan Mehmed Han Dönemi'ne kadar siyasi evlikler devam etmiştir. Daha sonraki dönemlerde siyasi evliklere son verilmiş ve saray içinde cariyelerle ilişkilerin başlandığı görülmüştür. Bu evliliklerde kadınlar devşirilmiş, 17. yüzyıla gelindiğinde ise valide sultanlar Osmanlı sarayında ve devlet yönetiminde oldukça söz sahibi olmuşlardır. Daha sonraki dönemlerde padişahların küçük yaşta olmaları ve aklıselim olmamalarından dolayı valide sultanlar yönetimin tek sahibi olmuşlardır. Osmanlı sarayında padişah ve ailesinin bulunduğu haremde bazı dönemlerde sayıları yüzleri aşan kadınların bulunması giderlerin zamanla artmasına ve Osmanlı ekonomisinin olumsuz etkilenmesine sebep olmuştur. Haremde valide sultanların ve haseki sultanların birbirleriyle mücadele etmeleri Osmanlı Devleti'nin tarihini olumsuz yönde etkilemiştir. Şehzadelerin sancağa çıkmaması ve saray içi eğitime tabii tutulması onların devlet yönetiminden bihaber olmalarına ve tecrübesiz kalmalarına sebep olmuştur. Hürrem Sultan'dan itibaren kadınlar saltanatı artış göstermiş olup bu durum Turhan Sultan döneminde son bulmuştur.