21. yüzyıla girerken Türk tarımının ekonomisi

Türkiye'de Tarımın ülke ekonomisindeki ağırlığı, bu sektörde meydana gelecek gelişmelerin önemini arttırmakta ve dolayısıyla bu gelişmeler üzerinde belirleyici olacak genel ekonomi ve tarım politikalarının son derece hassas olarak belirlenmesini gerektirmektedir. Konunun bu hali ile önemini giderek daha fazla hissetirmesi, özellikle son zamanlarda çeşitli kurumlar ve araştırmacılarca tarım sektörünün ekonomik analizine ve uygulanan politikaların sektör üzerindeki etkilerine ilişkin çalışmaların yapılmasına neden olmaktadır. .> Bu çalışmada da, yirmi birinci yüzyıla girerken tarım sektörünün ekonomik durumu analiz edilmeye ve 1970- 1990 yıllan arasındaki yirmi yıllık dönemde meydana gelen değişmeler çerçevesinde sektördeki gelişme eğilimleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca ele alınan dönemde uygulanan tarım politikalarının etkilerine yer verilerek, aksayan noktaların belirlenmesi açısından yaklaşımda bulunulmuştur. Bu çerçevede ulaşılan sonuçlar kısaca şöyle özetlenebilir. Ele alınan dönemde, tarım sektörü iç ticaret hadleri vasıtası ile dolaylı yoldan vergilendirilmiş ve sektöre ayrılan yatırımların oranında önemli düşüş kaydedilmiştir. Tarımın kendine özgü özellikleri nedeni ile zaten düşük olan büyüme hızı bu faktörlerin etkisi ile, diğer sektörlerin daha da gerisinde kalmış, sonuç olarak, tarımın GSMH payında hızlı bir düşüş meydana gelmiştir. Ancak sektörün istihdam payındaki azalmanın aynı hızla gerçekleşmeyişi tarım ve tanm dışındaki kişi başına gelirler arasındaki farkın çok büyük boyutlara ulaşmasına neden olmuştur. Bu dönemde tarımsal gelişme üzerinde doğrudan etkili olan tarımsal yapının bozulma eğilimi gösterdiği belirlenmektedir, özellikle tanm işletmelerinin yapısında, gerek işletme 137 arazisinin genişliği gerekse işletme başına hayvan sayısı bakımından ortalama işletme büyüklüğünün azalması ve arazinin çok büyük ve çok küçük tarım işletmelerinde yoğunlaşması şeklinde ortaya çıkan bozulma eğilimi önem arz etmektedir. Yine, modem tarım gidilerinin kullanımının artış hızında 1980'den sonra bir yavaşlama saptanmaktadır. Uygulanan kısa dönemli tarım politikalarının bir sonucu olan bu durum tarımsal gellişmeyi yavaşlatacak boyuta gelmiş bulunmaktadır. Tarımsal üretim artışı, bir taraftan sektörün ekonomideki ağırlığı dolayısıyla toplam üretim artışı üzerinde etkili olurken, bir taraftan da hızlı nüfus artışı nedeni ile önem arz etmektedir. Kendine yeterliliğin ölçülmesi çerçevesinde yapılan inceleme Türkiye tarımında çeşitli ürünler bazında kendine yeterliliğin giderek azalmakta olduğunu ortaya koymaktadır. Tarımsal üretimde kendine yeterlilik oranlan, genel olarak yüzde yüz civarında bulunmakta ise de, kişi başına üretim miktarlarının gelişmiş ülkelerdekine göre oldukça düşük düzeyde bulunduğu ortaya çıkmaktadır. Tanm sektörünün kendine özgü yapısı gelişmişliğin her aşamasında bu sektöre devlet müdahalesini gerektirmektedir. Tanm sektörünün Türkiye ekonomisindeki önemi ve yine Türkiye tarımının kendine özgü yapısall özellikleri, tarımsal destekleme politikasının Türkiye ekonomisinde her zaman güncelliğini korumasına neden olmuştur. Bununla beraber, 1980 yılından sonra, piyasa ekonomisine yönelik ekonomi politikaları çerçevesinde devletin tarım sektörüne desteğinin azaltılması yoluna gidildiği görülmektedir. Bu durumun, tarımsal üretim ve verimlilik artışındaki yetersizliklerin nedenlerinden birini açıklamakta olduğu ifade edilebilir. Ayrıca, desteklemedeki azalmanın dış ticaret politikasında serbestleşmeye yönelik uygulamalarla birleşmesi nedeni ile bu dönemde ihracatın potansiyeline uygun gelişemediği ithalatın ise yerli üretimi tehlikeye düşürecek şekilde arttığı ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle ihracat/ithalat oranının 1980'den sonra küçülme göstermesi, tanm 138 ürünleri dış ticaretinin ödemeler dengesine pozitif katkı sağlamaya devam edebilmesi için, önlem alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Türk Tarım Sektörünün 1970- 1990 dönemi itibarı ile analizinin yapılmaya çalışıldığı bu çalışmada Türkiye ekonomisinde halen önemli bir yere sahip olan sektörün, bu nedenle, özel politikaların uygulanmasını gerektirmesine karşın, aksine ihmal edilmiş olduğu ortaya çıkmıştır. Tarım sektörünün uzun bir dönem süresince ihmal edilmiş olması, sektörün özel önlemlerle korunmaya ihtiyacım artırırken alınacak önlemlere duyarlılığım da artırmıştır. Bu çalışmada ortaya çıkan sonuçlar, daha önce yapılmış araştırmaların bulguları ile paralellik arz etmektedir. Ancak, çok sayıda çalışmalarla benzer sonuçlar ortaya konmasına karşın bu konuda olumlu gelişme ancak araştırma sonuçlarının uygulamada değerlendirilmeye alınması ile mümkün olabilecektir. 139