Gezilemeyen teras çatılardaki su yalıtımı uygulamalarının üretim ve yapım süreci çevresel etkilerinin değerlendirilmesi

Günümüzde inşaat faaliyetlerine bağlı olarak enerjilerin ve doğal kaynakların sektör içerisindeki tüketimleri de artmaktadır. Bir binanın yaşam döngüsü boyunca söz konusu tüketimin azaltılması çevre dostu, ekonomik, enerji ve kaynak etkin tasarımlar gerçekleştirilmesi ile mümkün olacaktır. Türkiye'de binalarda su yalıtımı yapılması zorunlu hale gelmiştir ve su yalıtımı uygulamaları malzemenin üretim ve yapım süreci boyunca enerji tüketimine sebep olan uygulamalardandır. Her yıl su yalıtım malzemelerinin tonlarla ifade edilecek miktarlarda üretimi yapılması ve binalarda uygulaması gerçekleştirildiği dikkate alındığında; malzeme seçimi sırasında yaşam dönemleri boyunca gösterdikleri fiziksel, kimyasal vb. performans özelliklerinin yanı sıra çevresel ve ekonomik açılardan uygunluklarının da değerlendirilmesi gerekmektedir. Tezin amacı; gezilemeyen teras çatılarda uygulanan serme ve sürme tip su yalıtım malzemelerinin üretim ve yapım süreçlerindeki çevresel etkilerinin, yaşam döngüsü yaklaşımı ile değerlendirilmesidir. Tez çalışması, üç aşamadan oluşmaktadır: İlk aşaması; su yalıtımı ve uygulamaları ile ilgili kaynakların, yönetmeliklerin, standartların ve malzeme üretimi yapan firma kataloglarının incelenmesi, uygulamaların sahada gözlenmesi ve firma yetkilileri ile görüşülmesi sonucu elde edilen bilginin gözden geçirilmesidir. Elde edilen bu bilgiler doğrultusunda, çalışmada üretim ve yapım süreci çevresel etkisini değerlendirmek üzere Türkiye'de betonarme binaların teras çatılarında sıklıkla uygulanmaları nedeniyle polimer bitüm esaslı su yalıtım örtüsü, PVC esaslı su yalıtım örtüsü ve bitüm esaslı sürme tip su yalıtım malzemesi seçilmiştir. Bu malzemelerle gerçekleştirilecek uygulamalar ise klasik teras çatıda polimer bitüm esaslı su yalıtım örtüsü, ters teras çatıda polimer bitüm esaslı su yalıtım örtüsü, ters teras çatıda bitüm esaslı sürme tip su yalıtım malzemesi, klasik teras çatıda PVC esaslı su yalıtım örtüsü, ters teras çatıda PVC esaslı su yalıtım örtüsü, klasik teras çatıda mekanik yöntemle sabitlenen PVC esaslı su yalıtım örtüsü ile yapılan uygulamalar olarak belirlenmiştir. İkinci aşaması; çevresel değerlendirme yöntemlerinden Yaşam Döngüsü Değerlendirme Yönteminin tarihsel gelişiminin ve aşamalarının kitap, e-kitap, standartlar ve ilgili yönetmelikler kapsamında incelenmesidir. Seçilen su yalıtımı uygulamalarının üretim ve yapım süreçleri çevresel etkilerinin analizleri için, YDD yöntemi esas alınarak tasarlanmış SimaPro benzetim programının kullanılmasına karar verilmiştir. Üçüncü aşaması, ilk aşamadan elde edilen veriler ile belirlenen 6 farklı su yalıtımı uygulamasına ait üretim ve yapım süreci verilerinin, SimaPro benzetim programı ile çevresel etkilerinin analiz edilmesi ve değerlendirilmesidir. Uygulamalara ilişkin üretim süreci verileri, üretici firmalardan sağlanamadığı için benzetim programı içerisinde bulunan Ecoinvent veri tabanından yararlanılmıştır. Yapım süreci verileri ise; polimer bitüm esaslı su yalıtımı örtüsünün uygulaması ile PVC esaslı su yalıtımı örtüsünün saha ortamında gözlemlenmesi sonucu elde edilmiştir. Bitüm esaslı sürme tip su yalıtımı uygulaması için veriler sahada gözlemi yapılamadığından, firma kataloglarından ve firmalara ait uygulamaların görüntülerinden edinilmiştir. Analiz sonuçları; uygulamaların üretim, yapım, üretim ve yapım süreçleri toplam etkileri; orta ve son nokta etki kategorileri esas alınarak değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonuçlarına göre: Üretim süreci için en fazla çevresel etkiye sahip olan uygulama; klasik teras çatı sisteminde mekanik yöntemle sabitlenen PVC esaslı su yalıtım örtüsü ile yapılan su yalıtımıdır. En az çevresel etkiye sahip olan uygulama ise ters teras çatı sisteminde uygulanan bitüm esaslı sürme tip su yalıtımıdır. Uygulamaların yapım süreçlerinde en yüksek çevresel etkiye sahip olan uygulama klasik teras çatı sisteminde polimer bitümlü örtü ile yapılan su yalıtımıdır. En az çevresel etkiye sahip olan uygulama ise klasik çatıda mekanik olarak sabitlenen PVC esaslı su yalıtımıdır. Uygulamaların toplam çevresel etkileri karşılaştırıldığında; en yüksek etkiye sahip olan uygulama klasik teras çatı sisteminde mekanik yöntemle sabitlenen PVC esaslı su yalıtım örtüsü ile yapılan su yalıtımıdır. En az çevresel etkiye sahip uygulama, ters teras çatıda bitüm esaslı sürme tip su yalıtımıdır. Üretim süreci çevresel etkisi açısından en fazla değere sahip olan orta nokta etki kategorileri; sıralama her bir uygulamada değişmekle birlikte yenilenemeyen enerji, zehirlilik-insan sağlığı, küresel ısınma, solunum yolu inorganik etkileri ve zehirlilik- insan sağlığı kategorileridir. En az çevresel etkiye neden olan orta nokta etki kategorisi ise mineral çıkarımıdır. Yapım süreci çevresel etkisi açısından en fazla değere sahip olan orta nokta etki kategorileri; Solunum yolu inorganik etkileri, yenilenemeyen enerji ve küresel ısınmadır. En az çevresel etkiye neden olan orta nokta etki kategorisi ise ozon tabakası tüketimidir. Toplam çevresel etkiler açısından en fazla değere sahip olan orta nokta etki kategorileri; sıralama her bir uygulamada değişmekle birlikte yenilenemeyen enerji, zehirlilik-insan sağlığı, küresel ısınma, solunum yolu inorganik etkileri ve zehirlilik- insan sağlığı kategorileridir. En az çevresel etkiye neden olan orta nokta etki kategorisi ise mineral çıkarımıdır. Üretim ve yapım süreçlerine ilişkin son nokta etkileri ayrı ayrı incelendiğinde; her iki süreçte de çevresel etkilerin en fazla değere sahip olduğu kategoriler insan sağlığı, kaynaklar ve iklim değişikliği; en az etkiye sahip olan kategori ise ekosistem kalitesidir. Tezde, su yalıtımı uygulamalarının üretim ve yapım süreçlerine ait çevresel etkiler değerlendirilmiştir. Söz konusu uygulamaların, sadece üretim ve yapım sürecinin değil, tüm yaşam dönemi boyunca verdiği çevresel etkilerinin de ileride yapılacak farklı tez çalışmaları veya diğer akademik araştırmalar ile incelenmesi, çevresel etki değerlendirmesi açısından daha bütüncül ve gerçekçi sonuçlar verecektir. Çalışmadan elde edilen sonuçlar, su yalıtımı uygulaması yapan mimarlar, mühendisler için malzeme tercihlerinde çevresel etkiyi dikkate alan seçimler yapmalarına yardımcı olacaktır. Ayrıca su yalıtımı uygulamalarının çevresel açıdan değerlendirileceği çalışmalar için rehber niteliği taşımaktadır.