İkilikler ve anlatılar üzerinden geceye bakış

Gece, her zaman gündüzle birlikte, gündüz üzerinden düşünülen bir zaman mı olmuştur, yoksa böyle düşünmeyi öğrendik mi? Söz konusu gece üzerine düşünmek olduğunda aslında çoğu zaman gündüz yaşantısından temellenen beklentilerimiz, isteklerimiz, çekincelerimiz, yargılarımız olur; tartışmalar da bunlar üzerinden yürür. Geceleri hangi saatlerde nerelerde oluruz, neler yaparız, bazı durumlardan kaçınıp, bazılarına ulaşmaya mı çalışırız; aslında tek tip ve önceden belirlenmiş bir gece yaşantısı olmadığına göre, bunlar kendilerini nasıl, ne zaman, neye göre gösterir? Bütün bu farklı gerçekliklerin, ya da durumların, gündelik hayatımızda ne çeşit deneyimler doğurduğunun derinine inebilmek için öncelikle 'ikilik' kavramının ele alınması gerekiyor. Çünkü gece-gündüz ve otorite-birey başta olmak üzere, bu çalışmanın temelini ve tartışma düzlemini oluşturan temel öğelerden biri ikilikler. İkilikler, iki ayrı durum arasında bağ kurar ve bu durumların birlikte düşünülmesini beraberinde getirerek, bir referans düzlemi oluştururlar. Farklı gerçeklik kümeleri- hatta rotaları- nitelerler, zamana bağlı olarak taraf değiştirebilirler, bizi bir duruş belirlemeye zorlayabilirler. Ancak ikilikler tek başlarınayken sadece iki ayrı durumu nitelemekle sınırlanırlar. Bahsedilen bütün bu diğer nitelikleri, ürettikleri ve tarafından beslendikleri anlatılarla girdikleri ilişki sayesinde kazanırlar. Yani anlatılar ve ikilikler birbirini oluşturur denebilir; birlikte güçlenirler, birlikte değişirler, ve bizi de yine birlikte oldukları için etkileyebilirler. İkilikler ve anlatılar üzerine düşünürken aklımızdan çıkarmamamız gereken şeylerden biri de, bunların bize nasıl sunuluyor olduğu. Otoritenin ve bireyin karşılıklı olarak üzerinde durdukları düzlemin kendisi böyle oluşur aslında; medeniyet, görgü, gelenekler, alışkanlıklar, hepsi bu düzleme dahildir. Ancak bu yine tek taraflı bir ilişki olarak kalmaz. Çünkü düzenin elinde kötü, verimsiz, niteliksiz gördüğü ikilik parçalarını hedef alan anlatılar her ne kadar bu duruma göre türese ve sürdürülse de, bu sadece bir çerçeve olarak düşünülebilir. Düzenin tavrını belirlemek için kullandığı anlatılar, bireyle karşılaşır, çarpışır, başka gerçeklikler üretirler - deneyimlenirken dönüştürülebilir nitelikte olurlar. Söz konusu şehirdeki deneyimimizi okumak, ya da okumaya çalışmak, olduğunda bütün bu ikiliklere ve anlatılara başvurmanın gerekliliği de kendini gösteriyor. Şehirdeki gündelik yaşantımızda gelip geçtiğimiz ya da içinde zaman geçirdiğimiz yerler, karşılaştığımız durumlar da bunların etkisinden bağımsız düşünülemez çünkü. Otoritenin belirlediği kıstaslarla bazı yerler, durumlar, gruplar, basitçe 'kötü' ya da 'verimsiz' olarak nitelenir ve deneyim kümemiz de bunlar üzerinden sunulur. Çalışma kapsamında bu ikiliklerin her iki tarafına ve ara durumlarına, birey ve otorite anlatılarının tavrı üzerinden değinerek, mekan ve deneyim arasındaki ilişkinin işaret edebildiği farklı durumların bir haritasını çıkarmayı amaçladım. Söz konusu ikilikleri; karanlık-aydınlık, tehlikeli-güvenli, ıssız-kalabalık, gürültü-sessizlik, uyuyor olmak - uyanık olmak, şeklinde ayrıştırdım. Bu birbirinden ayrılan bölümlerde de, durumların farklı bağlamlarda farklı karakterlere nasıl bürünüp, yerle ilgili anlayışımızı ve deneyimimizi nasıl etkileyebildiği/şekillendirebildiği /değiştirdiğini tartıştım. Sürecin ilerlemesi gece haritaları oluşturma çabalarıyla devam edegeldiği için, tartışma da yine bir haritalama üzerinden yürüdü. Farklı gerçeklikleri çakıştırmak ve içinden kesitler alarak tartışmak şeklinde ilerleyen bu bölüm, farklı alanlardan yararlanarak yürütülen tartışmaların işaret ettiği mekansal durumlara eğiliyor. Haritanın içinden 5 bölüm çıkıyor ve bu bölümlerin odaklandığı birden fazla fragmanla karşılaşıyoruz. Böylelikle, bu fragmanlar, bu kesitler içinde nasıl bir araya geliyor ve bu tekil durumları bütünün içinde nasıl fark edilebiliyor; bu soru üzerinden ilerleyen ve tezin içindeki diğer kavramlarla birlikte bunu sorgulayan bir tartışma bölümü ile çalışma sonlanıyor.