Bilişim ve yapım teknolojileri etkisinde ofis yapıları

Ofis yapıları geçmişşten günümüze kadar geçen uzun süreçte birçok yapısall ve mekansal değişikliğe uğramıştır. Gerek mimarlık gerekse endüstri ve ticarette meydana gelen dönemsel değişiklikler bu yapıları oldukça etkisi altına almış gibi gözükmektedir. Ofis yapılarının en öne çıkan özelliklerinden birisi de değişen teknolojiye ayak uydurmak durumunda olması ve çağın koşullarına en uygun şekilde tasarlanmasıdır. Özellikle bilişim ve yapım teknolojilerinde meydana gelen gelişmeler ofis yapılarının tasarımında farklı bakış açılarına yol açmıştır. Bu iki teknolojinin ofis yapıları üzerinde kullanım alanları ve etkileri açısından, zaman zaman birbirini oldukça etkileyen, birbiri içine geçen süreçlere sahip olmalarından dolayı tez kapsamında her ikisi de birlikte ele alınmaktadır. Bilişim yani bilgi ve iletişim teknolojileri özellikle iş üretim şeklini etkilediği için, mekan organizasyonları bu üretim şekillerine göre değişime uğramıştır. Bilgiye ulaşmak ve işlemek artık bu teknolojiler sayesinde daha hızlı ve her yerden erişilebilir olduğu için ofis yapılarında esnek mekansal kurguları beraberinde getirmiştir. Yapılan araştırmalar sonrasında ofis yapılarında sağlanması gereken en önemli tasarım kriterleri, ortam koşullarını maksimum verimlilikte sağlayarak uygun çalışma ortamını yaratıp, çalışan memnuniyeti, verimli bir çalışma ortamı için üretilen koşulların devamlılığı, değişen ihtiyaç ve çalışma senaryolarına adapte olabilecek esneklikte tasarlanması olarak belirlenmiştir. Yapım teknolojileri birçok bileşeni olan bir sistem olmasına rağmen, ofis yapılarını bahsedilen bu koşulların devamlılığının sağlanması için çözümler üretilmesi konusunda bilişim teknolojilerinin de sağladığı imkanlarla beraber çokça etkilediği görülmektedir. Mekanik çözümlerle birlikte oluşan akıllı bina sistemleri ve strüktürel yüksek teknolojili yapı bileşenleri sayesinde istenilen yapı performansı ve mekan kurgusu elde edilebilmektedir. Üretilen bu çözümler, hem iç mekan hem de strüktürel anlamda tüm bileşenleriyle birlikte sürdürülebilir bir ofis yapısı oluşturmayı, yaşanacak her türlü olumsuz duruma karşı önlem alabilmeyi ve tüm koşulları verimli kullanabilmeyi sağlamaktadır. Bahsedilen bu yapısall ve mekansal çözümlerdeki değişikliklerin bilişim teknolojileri ile birlikte çözümlerin gelişiminde gittikçe artan bir etkisi olduğu gözlemlenen yapım teknolojileri ile birlikte mümkün olduğunu görmekteyiz. Bilişim teknolojilerinin iş üretimini etkilemesi sonucu karşımıza çıkan yeni ofis yapıları ile birlikte, bu ofis binalarında yapıyı oluşturan her türlü sistemin iyileştirilmesi, kontrol edilmesi ve uygulanabilmesi gibi durumları etkileyen yapım teknolojileri günümüzdeki ofis tasarım kriterlerini önemli derecede etkilemektedir. Görüldüğü üzere bilişim teknolojilerinin tasarım ve yapım süreçlerine daha fazla entegre olması ile birlikte yapım teknolojilerinde sistemin hem yapısall kurgusunu hem de mekansal kurgusunu etkileyen birçok yeni çözüm ve yaşam senaryosu devreye girmeye başlamıştır. Bu etkilerin deşifre edilmeye çalışılması tezin hedefi olarak belirlenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi yer almaktadır. Tezin ikinci bölümünde, ofis kavramı ve ofis yapılarının tarihsel süreçteki gelişimi incelenerek yapıların farklılaşmasına yol açan bir takım kırılma noktaları belirlenmiş ve bu yapıların tasarım kriterlerini etkileyen faktörler dışlaştırılmaya çalışılmıştır. Bu incelemeler sonucunda, ofis yapılarının 16. yüzyılda, sigorta ve banka şirketleriyle profesyonelleşmiş yapılar olarak karşımıza çıktığı, 19. yüzyıl itibariyle ise tamamen yapılan iş grubuna özelleştiği ve iş türlerine göre uzmanlaşmanın ortaya çıktığı görülmüştür. Kimlik arayışında olan ofis yapıları, özelleşen mekanlar ve sistemleri sayesinde mimarlık dünyasında hem yapısall hem de kurgusal olarak farklılaşmıştır. Öncelikle yapılan iş türüne göre farklılaşmanın etkisiyle beraber ofis yapıları kendi yapısall kimliğini oluşturmuş, diğer yapı türlerinden ayrılmaya başlamış ve sonrasında kullanım amacına uygun binalar inşaa edilmiştir. Ofis yapısı olarak adlandırılabilecek ilk örneklerden itibaren mekan kurgularını etkileyen en önemli unsur ise verimliliğin arttırılması olarak karşımıza çıkmıştır. Ekonomik kalkınmanın artması ile birlikte sektörün genişlemesi, buna bağlı olarak çalışan sayılarının ve iş hacminin artması, hızla büyüyen ve yükselen ofis yapılarını beraberinde getirmiştir. Bu hızlı büyüme karşılığında hem şirketlerin prestij kaygıları hem de verimli bir ofis yapısının oluşturulması ihtiyacı, sadece iç mekanda yapılan bir takım organizasyonel çözümlerle giderilememiştir. Bu ihtiyaçların karşılanması için yapısall çözümler devreye girmiştir. Böylelikle yapısall bileşenler ile birlikte mekansal tasarım girdileri bir bütün olarak düşünülerek ofis tasarımlarının kriterleri belirlenmiştir. Fakat 19. yüzyıldan 20. yüzyıla doğru geçişte özellikle bilgisayar teknolojisinin iş ve üretim hayatının içerisine girmeye başlamasıyla beraber ofis yapılarının hem mekan kurgularında hem de yapım teknolojilerindeki değişim ve çeşitlenmelerle yapısall kurguda değişim kaçınılmaz bir hal almıştır. Yapısal ve mekansal anlamda ilişkiler farklı yönleriyle ele alınmaya başlanmış ve teknolojinin getirileri maksimumda kullanılarak her zaman olduğu gibi iş verimliliği hedefi ile esnek mekan kurguları oluşturulmaya çalışılmıştır. Tezin üçüncü bölümde ise ikinci bölümdeki araştırmalar sonucunda elde edilen tasarım kriterlerinin, bilişim ve yapım teknolojilerinden nasıl etkilendiği ve bu etkilerin ofis tasarımında değiştirdiği tasarım kriterlerinden bahsedilmektedir. Ofis yapılarının tasarlanmasında birçok faktör etkili olmaktadır; fakat bu faktörler yapının ihtiyaçlarına, dönemin imkanlarına, uygulanma yöntemlerine göre farklılık göstermektedir. Özellikle teknolojide meydana gelen gelişmeler, ofis yapılarının mevcut dinamiklerini bir hayli etkilemektedir. Hem iş üretimini etkileyen bilişim teknolojileri, hem de değişen ve çeşitlenen iç mekan kurgularını, çalışma senaryolarını destekleyen, tasarım ve yapımdaki esneklik ve sürdürülebilirlik kavramlarının karşılığı mimari ve yapısall çözümleri mümkün kılan yapım teknolojileri bu etkenlerin başında gelmektedir. Ofis yapılarının tasarlanmasında birçok farklı bileşen günümüze kadar kullanılmış olsa da, bu çalışma sonucunda bilişim ve yapım teknolojilerinin etkisiyle en çok bu tasarım kriterlerinden esneklik ve sürdürülebilirlik kavramları ile birlikte özellikle bunları destekleyen akıllılık kavramı karşımıza çıkmaktadır. Bu doğrultuda dördüncü bölümde seçilen ofis yapısı örneklerinde bugünün bakış açısıyla bilişim ve yapım teknolojilerinin etkilerinin bu kavramlar ile birlikte yapılarda nasıl değerlendirildiği incelenecektir. Bu sayede, bilişim teknolojilerinin etkilerinin ortaya çıkmaya başladığı 1980'ler sonrası inşaa edilen ofis yapılarına, bilişim ve yapım teknolojilerin yapısall ve mekansal etkileri üzerinden söz konusu ofis yapıları çözümlenmeye çalışılacaktır.