Yabancı okullar eğitim programlarının 1820-1938 yılları arasında Türk eğitim sistemine ve toplumsal yaşama etkileri

Bu araştırmanın amacı, 19. ve 20. yüzyıllarda Osmanlı Devleti toprakları içerisinde kurulmuş olan yabancı okulların Türk toplumu üzerinde çeşitli alanlardakietkisini ortaya çıkarmaktır. Gündelik yaşam, siyaset, eğitim ve dil gibi değişik alanlarda bu okulların Türk toplumu üzerinde nasıl bir etki bıraktığı ve özellikle bu etkilerin sebep-sonuç bağlamında incelenmesi bu araştırmanın ana odak noktasını oluşturmuştur. Bu bağlamda yabancı okulların eğitim programları ile geleneksel Osmanlı Devleti eğitim kurumları programlarının amaç, hedef ve kazanımları, ders içerikleri, öğrenme ve öğretme süreçleri ile değerlendirme süreçleri arasındaki benzerlik ve farklılıklar, yabancı okulların program dışı faaliyetleri / örtükprogramları, yabancı okullar ile geleneksel Osmanlı devleti eğitim kurumlarının öğretim ve idari kadrosu ve fiziki imkanları arasındaki benzerlik ve farklılıklar incelenmiştir. Ayrıca bu araştırmayla yabancı okulların Osmanlı Devleti'ndeki sosyal, kültürel ve fikri değişim ve dönüşümleri tetiklemesine, Osmanlı Devleti eğitim politikalarının modernleşmesine ve Osmanlı Devleti'nin iç ve dış siyasetinin yeniden şekillenmesine olan etkilerini araştırmak da amaçlanmıştır. Bu çalışma, temel aldığı felsefeye, bakış açısına göre nitel, veri toplama tekniklerine göre belgesel, kullanılan verinin özelliğine göre ikincil, amacına göre temel bir araştırmadır. Bu araştırmada var olan durum çeşitli yönleri ile incelendiği için tarama modelindedir. 19. ve 20. yüzyılda Osmanlı Devleti topraklarında kurulmuş olan yabancı okullara dair belgeler doküman analizi tekniği ile analiz edilmiştir. Bu analizler pedagojik ve sosyo-kültürel analizler olup, okul programlarının tarihi, kültürel ve sosyolojik arka planını aydınlatma amacını taşımaktadır. Bu araştırmada veri kaynağı olarak, son iki yüzyılda Osmanlı coğrafyasında faaliyet gösteren yabancı okullara ve bu okulların faaliyetlerine dair yazılı resmi arşiv belgeleri, Türkçe ve İngilizce olarak basılmış ve dönemi değişik yönlerden inceleyen basılı kitaplar, ulusal ve uluslararası yayımlanmamış tezler, makaleler, seminer ve proje raporları, Osmanlı Devleti eğitim sisteminde mevcut olan değişik okul türlerine ve yabancı okullara ait ders listeleri, programları ve ders içerikleri, okul tarihçeleri, idareci, öğretmen ve öğrenci otobiyografi ve biyografileri ve çeşitli görsel içeriğe sahip her türlü bilimsel kaynağa yer verilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre Tanzimat dönemi ile belirgin hale gelen modernleşme sürecinde Osmanlı Devleti'nde yeni öğretim yöntemleri uygulanmaya başlanmış ve bu uygulamalarla hedeflenen, Osmanlı Devleti'nin hızlı bir şekilde gelişen dünyaya, özellikle de batıya ve batının takip ettiği okullaşma sistemine ayak uydurmak olmuştur. Yabancı okulların sunduğu alternatif ve dönemin şartları göz önünde bulundurulduğunda oldukça üst düzeyde olan eğitim olanakları, bu okullardan mezun olanların gerek Osmanlı Devleti askeriye ve bürokrasisinde gerekse kendi ülkelerinde ciddi pozisyonlara gelmeye başlamaları yabancı okullara olan rağbeti ciddi anlamda arttırmıştır. Bünyelerinde barındırdıkları çok kültürlü yapılarıyla, Osmanlı Devleti idaresi tarafından zaman zaman azınlıklara yönelik faaliyetleri ve özellikle milliyetçilik akımının etkisiyle ayrılıkçı düşünceleri yaymakla itham edilen bu okulların yine de ders içi ve ders dışı çeşitli ve zaman şartlarına göre bu topraklar için oldukça alışılmamış faaliyetlerle bu topraklarda tutunmayı başarabildikleri ve özellikle Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki devlet idaresi ve sosyal yaşamın şekillenmesinde kayda değer etkilerinin olduğu anlaşılmıştır. Gerek Osmanlı okullarının gerekse yabancı okulların eğitim programları, ders dışı etkinlikleri ve toplumsal yaşama etkilerinin daha derinlemesine arşiv çalışmaları yapılarak incelenmesi eğitim tarihi ve kültür çalışmaları bakımından önemli verilere ulaşmamıza olanak sağlayacaktır.