Kocaeli ilinde hanehalkı tüketim harcamalarının analizi

Tüketim harcamaları, iktisat teorisinin en popüler konularından birisidir. Tüketim harcamaları ile ilgili çalışmaların başlangıcı, 18. Yüzyılın sonlarına kadar gitmekle birlikte; iktisatçıların tüketim konusu üzerinde yoğunlaşmaları Keynes'in Genel Teorisi'ni yayınlamasından sonradır. Keynes'in mutlak gelir hipotezini ortaya koymasından sonra, gelir-tüketim ihşkişjnin açıklanmasına yönelik değişik hipotezler ortaya atılmıştır. Bunlar; Dueseriberry'in nisbi gelir hipotezi, Modigliani, Ando ve Brumberg tarafından ileri sürülen ömür boyu gelir hipotezi ile Friedman'ın sürekli gelir hipotezidir. İktisatçılar arasında gelir-tüketim ilişkisi hakkında henüz tam bir görüş birliği sağlanamamıştır. Bunun nedeni; ileri sürülen hipotezlerin varsayımları ile gerçek hayattaki tüketici davranışlarımn birbirinden farklı olmasıdır. Gerçek hayatta tüketici davranışları, hipotezlerin öngördüğünden çok daha karmaşıktır. Tüketici davramşlannın bu karmaşık yapısı, teorik olarak tüketici davranışlarının ortaya konulmasını zorlaştırmış ve farklı hipotezlerin aynı anda benimsenmesine neden olmuştur. Kocaeli İlinde hanehalkı tüketim harcamalarını konu alan bu çalışmada, Kocaeli İh kırsal ve kentsel alanında yaşayan hanehalklannm tüketim davranışları mümkün olduğunca detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Araştırmada, örneklem kümesine yüz yüze mülakat tekniği ile uygulanan 'Kocaeli İli Hanehalkı Tüketim Harcamaları Anketi'nden elde edilen veriler kullanılmıştır. Anket verileri kullanılarak, hem çeşitli harcama gruplanmn hanehalkı tüketim bütçesi içindeki paylan analiz edilmiş, hem de bir bütün olarak hanehalkı tüketim harcamaları üzerinde etkili olan faktörler, yapay değişkenler kullanılmak suretiyle ortaya konulmuştur. Bu çalışma, üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde teorik çerçeve ortaya konulmuş; tüketim harcamalarının mahiyeti, tüketim harcamalarını belirleyen iktisadi, demografik, davranışsal ve sosyo-kültürel faktörler ile tüketimin gelir hipotezleri konusu analiz edilmiştir. Bölümün sonunda geleceğe dönük tüketim teorisi üzerindeki tartışmalar ve bu teorinin iktisadi politika açısından doğurduğu sonuçlar ele alınmıştır. VI Çalışmanın ikinci bölümünde, materyal ve yöntem belirlenmiş, genel veri problemleri izah edildikten sonra, bu çalışmada kullanılacak veriler ve verileri elde etmek amacıyla uygulanan anketin hazırlanması ve uygulanmasına ilişkin bilgiler sunulmuştur. Bölümün ikinci kısmında ise; anket verilerinin iktisadi analizi yapılmıştır. Bu kısımda harcama gruplarının hanehalkı tüketim bileşimi içindeki paylan, kır, kent ve ana evren için, hem harcama bütçesi, hem de reel tüketim bileşimi için ayrı ayrı hesaplanmış ve analiz edilmiştir. Çalışmanın ekonometrik analiz kısmım oluşturan üçüncü bölümde ise; önce farklı gelir-tüketim hipotezleri için model tahminleri yapılmıştır. Yapılan tahminler iktisadi, istatistiki ve ekonometrik testlere tabi tutulduktan sonra, Kocaeli İlinde hanehalkı tüketim davranışını en iyi açıklayan model belirlenmiştir. Ekonometrik analizlerde, hanehalkı tüketim harcamaları bağımlı değişken, gelir ve tüketim harcamalarını etkileyen diğer faktörler açıklayıcı değişken olarak kullanılmıştır. Bölümün ikinci kısmında ise, belirlenen en uygun model yardımıyla, hanehalkı tüketim harcamalarını etkileyen faktörler, yapay değişken olarak kullanılmak suretiyle, model tahminleri yapılmıştır. Yapay değişkenli modeller tahmin edilirken, kullanılan yapay değişkenlerin sadece tüketime başlama noktası üzerinde değil, marjinal tüketim eğilimi üzerinde de etkili olduğu varsayılarak; hem tüketime başlama noktası, hem marjinal tüketim eğilimi farkının istatistiki açıdan anlamlı olup olmadığı araştırılmıştır. Çalışmanın sonunda ise, elde edilen temel bulgular, sonuç ve genel değerlendirme başlığı altında toplu olarak sunulmuştur. Gerek yapay değişkenli modeller, gerekse harcama gruplarının hanehalkı tüketim bileşimi içindeki payları analiz edilirken, sadece yalın sonuçlar verilmekle yetinilmemiş, gerektiğinde, ortaya çıkan sonuçların nedenleri anket uygulaması sırasında elde edilen bilgiler, Kocaeli İlinin özellikleri ve ülkeye ait gerçekler de dikkate alınarak- yorumlanmıştır.