Bitlis ili çorap örücülüğünün araç, gereç, motif yönünden incelenmesi üzerine bir araştırma

İnsanoğlunun çağlar boyunca ürettiği, yaşama geçirdiği değerler onun kültür varlığını oluşturmuştur. Bu kültürel değerlerin oluşum ve gelişiminde bir süreklilik vardır. Bu değerler üretilip tüketilerek devamlılığı sağlanmıştır. Anadolu'da yaşamış birçok medeniyete merkez olmuş ülkemizde el sanatlarının çok zengin çeşitlerine rastlamak mümkündür. Bu el sanatları içerisinde yer alan örücülük kapsamında incelenen el örgüsü çorapların büyük önemi vardır. Bölgelere göre farklı görünümleri olan çoraplar, el örücülüğünün en güzel örneklerini sergilemektedir. Günümüzde de yapımı devam eden el örgüsü çoraplar ile ilgili araştırmaların yeterince yapılmadığı gözlenmektedir. Bu araştırma, Bitlis İli ve Tatvan ilçesinde bulunabilen el örgüsü çorapların teknik, araç-gereç, motif özelliklerinin ortaya konulması, elde edilen sonuçlardan yeni tasarımlar oluşturarak çağdaş bir boyut kazandırılması amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Yörede uygulanan anketlerin istatistiksel işlemleri yapılmış, çizelgelere dönüştürülüp yorumlanmıştır. Tespit edilen çorap örneklerinin tek tek fotoğraflar çekilmiş her çorabın desen özelliklerine göre renkli çizimleri ve analizleri yapılmıştır. Bu çorap örneklerinde elde edilen motiflerin kullanım alanının dışında olmak üzere yeni tasarımları yapılıp ürüne dönüştürülmüştür. Bitlis İlinde araç olarak beş şiş gereç olarak ta eskiden yün iplik kullanılmakta iken günümüzde sentetik iplik tercih edilmiştir. Örgü tekniği olarak düz, desenli, renkli desenli ve ajur örgü kullanılmıştır. Araştırma çerçevesinde incelenen 77 çorap örneğinin 64'ünde renkli desenli, 13'ünde ajurlu örgü tekniği kullanılmıştır. 339 Yörede çorap örme tekniği olarak başlık kısmından başlanıp, burun kısmında bitirilmektedir. Çoraplarda geometrik, figürlü, bitkisel, sembolik nesneli olmak üzere 5 ayrı bezeme türünün kullanıldığı gözlenmiştir. Bunlardan geometrik bezeme yoğun olarak kullanılmıştır. Yörede kullanılan motiflerin diğer yörelerle benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir. Çoraplarda birden fazla kompozisyon şekline rastlanmıştır. Fakat yoğun olarak boyuna kompozisyon şekli kullanılmıştır. Yörede el örgüsü çorapların genelde eski örneklerden bakılarak örüldüğü ve desen-motif özelliğini korunduğu gözlenmiştir, Buna dayalı olarak Bitlis ilinde çorap örücülüğünün kuşaktan kuşağa devam eden bir el sanatı olduğu bireylerin çeyiz ve ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla yaptıkları tespit edilmiştir. Geleneksel özellik taşıyan kültürümüzün önemli bir parçası olan çorap örücülüğünde Bitlis yöresinde yapılan araştırmadan elde edilen veriler doğrultusunda tespit edilen motif ve desenlerin özelliğini bozmadan teknolojik gelişmeler yanında farklı açıdan bakarak gerçek kullanım alanlarının dışında değerlendirmek üzere çeşitli tasarımları yapılarak yeni bir boyut kazandırılması hedeflenmiştir. Bu hedefler doğrultusunda 6 adet tasarım yapılmış ve bunlardan 3 adeti farklı teknik, malzeme, araç kullanılarak giyim alanında uygulanmıştır. Uygulamaya dönüştürülen bu ürünlerin her aşamasında büyük titizlik gösterilerek estetik ve çağdaş yaklaşımla çalışılmış, bundan sonra yapılacak olan araştırmalara rehberlik etmesi sağlanmıştır.