Kazım Karabekir'in eserlerinde doğu sorunu

Doğu Sorunu, Anadolu'nun genelinde olduğu gibi, yetersiz eğitim olanakları ve ekonomik koşulların zorluğu gibi temel problemlerin dışında; emperyalist devletlerin, gerek jeostratejik hedeflerine basamak yapmak, gerekse bölgenin sahip olduğu zengin yeraltı kaynaklarına hakim olmak için yerleşme yarışı verdiği bir coğrafyada, barış içinde yaşayan mazlum ulusların birbirlerine düşürülmesi ve bölünüp dağılmaları gibi emperyalistprojelerle de kavramlaşmış siyasi bir sorundur. Bu sorun, emperyalist devletler tarafındanlaboratuvarda üretilmiş ve Doğu'nun barış içinde yaşayan uluslarına zorla enjekteedilmeye çalışılmış suni bir sorundur. Çalışmada, özellikle Doğu Sorunu'nun bu tarafıvurgulanmaya çalışılmış ve ayrılıkçı Kürtçülük hareketleri ile Ermeni Meselesi gibi, Doğu Sorunu'nun esasını oluşturan iki unsurun tahlilleri de bu yönden ele alınmıştır. Doğu Sorunu, aslında XIII. yüzyılla birlikte başlamış ve takip eden devirler boyunca hızla ivme kazanmış bir açmazdır. Batı kapitalizminin gelişmesi ve emperyalist bir boyut kazanmasıyla birlikte dünya siyasetinin gündemine oturmuştur. Önceleri kültürel alanda yayılan Ermenicilik ve Kürtçülük gibi, Osmanlı Devleti'ni bölmeye ve parçalamaya yönelik projeler, daha sonraki süreçlerde silahlı terör haraketlerine doğru kaymış veOsmanlı'yı son yüzyılında en çok uğraştıran meselelerden biri halini almıştır. Mustafa Kemal Atatürk'ün Kurtuluş Savaşı'nı başlatmasıyla birlikte daha da yoğunlaşan dış destekli bu hareketler, Kemalizmin devrimci kadrolarının başarıya ulaşmasıyla birlikteyenilgiye uğramış ve uzun bir süreliğine tarih sahnesinden çekilmiştir. Kazım Karabekir, hem Birinci Dünya Savaşı müddetince; hem de Kurtuluş Savaşı sırasında Doğu Sorunu'nun iki temel belirleyici unsuruyla da mücadele etmiş ve özellikle Ermeni ayrılıkçılarıyla giriştiği başarılı savaşlardan sonra, karşı tarafa imzalattığı GümrüAntlaşması'yla bu sorunu bizzat sona erdirmiştir. Kazım Karabekir, bu mücadelelerdendolayı yetim kalan çocuklarında, komutanlığını yaptığı Doğu Cephesi Ordusu'nunimkanlarını kullanarak yetiştirmiş ve bakımlarını temin etmiştir. Binlerce çocuğu, kendi tasarladığı pratik ağırlıklı eğitimden geçirerek, onları meslek sahibi bireylere, vatansevgisiyle donanmış bilinçli yurttaşlara dönüştürmüştür. Söz konusu çalışmalarını, bir eğitimci titizliğinde sürdüren Karabekir, özelde Doğu Bölgesi'nin; genelde ise bütün yurdun eğitim eksikliğini kapatmak adına teorik çalışmalar da yapmış ve bunları uygulamaya geçirmek için dönemin yöneticilerine çeşitli teklifler sunmuştur. Doğu'nunbütün sorunlarıyla, kendi meslek sınırlarını aşmak pahasına, yılmadan ilgilenen KazımVIPaşa, ekonomik sorunlarla da ilgilenmiş ve başta Doğu'nun olmak üzere, memleketiniktisadi açmazları üzerine de teoriler geliştirmiş, fikirler üretmiştir. Bütün bunları gerçekleştirirken, sadece teori alanında kalmamış, bir eylem adamı olarak, uygulamalara da öncülük etmiştir. Eğitim alanında gerçekleştirdiği Çocuklar Ordusu, Sanayi Gürbüzlerigibi projeler ile ekonomi alanında İzmir İktisat Kongresi'nin başkanlığını yapması ve ŞerifBey isimli bir Türk mühendisine, Anadolu'da kurulması gereken fabrikalar için hazırlattığıfizibilite çalışması, söz konusu aktivist yapısına birer örnektir. Bütün hayatı boyunca Doğu bölgesinin; eğitsel, kültürel, siyasal ve toplumsal sorunlarıyla ilgilenmiş ve bütün bu sorunların odak noktasında bulunmuş değerli bir komutan olan Kazım Karabekir'in, Doğu Sorunu'yla ilgili görüşleri ve eylemleri bu nedenlerle önemli görülmüş ve çalışmanın çatısını oluşturmuştur. Söz konusu çalışmayla, hem Doğu Sorunu'nun tarihsel arka planı ortaya konulmuş; hem de bu sorunun bütünboyutları, olayları içeriden yaşayan önemli bir tarihi şahsiyetin bakış açısıyla, ele alınmıştır. Sonuç olaraksa; Doğu Sorunu'nun çok boyutlu bir açmaz olduğu ve bu sorunla ilgili yapılacak tahlillerin emperyalizm olgusundan ayrı tutulamayacığı anlaşılmıştır. Dış güçlerin bu coğrafyaya hakim olma çabalarına ise; ancak yurttaşlık bilincine ve ulus-devletanlayışına dayalı bir eğitim sistemiyle birlikte sürdürülecek bir sanayileşme hamlesininengel olabileceği görüşüne varılmıştır.