Mimar Melih Pekel

18. yüzyılda Avrupa'da doğan ve tüm dünyayı etkisi altına alan modernlik, yayıldığı toplumların sosyal, kültürel, ekonomik ve siyasal yapılarında köklü değişimlere neden olmuştur. Mimari ile karşılıklı etkileşim içerisinde gelişen modernlik, kendini gösterdiği ülkelerde farklı biçimlerde yorumlanmış ve farklı modern yaklaşımların doğmasına sebep olmuştur. Atatürk öncülüğünde, çağdaş bir çerçeveye oturtulmak istenen, Türkiye'nin modernlik kavramı ile tanışması cumhuriyetin kurulması ile aynı döneme rastlamaktadır. Yeni kurulan cumhuriyetin temelinde yer alan çağdaş batılı düşünce gerçekte, 18. yüzyılda başlayan bir dizi sürecin oluşturduğu modernleşmedir. Toplumun her alanında yapılan yeni düzenlemlerle kendini ifade etme imkanı bulan modernitenin yarattığı en kuvvetli etkilerden biri de mimari de hissedilmektedir. Modern yaşama geçişin yarattığı ihtiyaçlar doğrultusunda önce devletin idari yapılarında, ardından da konut alanında kendini göstermeye başlayan modern mimari ürünler, özellikle konut tipinde ve neredeyse Avrupa'daki örnekleriyle eş değer niteliktedirler. Türk Modern Mimarisi diye adlandırılan dönem, cumhuriyetin kurulmasıyla başlayan ve farklı evreler geçirerek günümüze kadar uzanan bir süreci içermektedir. İzmir kentindeki Erken Modern Dönem Mimarisinin en kuvvetli temsilcilerinden biri olarak bilinen Mimar Melih Pekel'in yapılarını belgeleyen bu çalışmadaki amaç mimarın, mimari kimliğini eleştirmek ve yorumlamaktan ziyade, Türk Erken Modern Dönem Mimarisi adı altında, İzmir kentine ait modern mimari mirası mimarın yapıları üzerinden tanımlamaktır. Bu örnekler doğrultusunda İzmir kentine ait karakteristik bir modern tasarım anlayışından bahsetmek pek mümkün olmasa da, Melih Pekel ve daha birkaç mimarın İzmir'e taşıdığı ve yorumladığı modern mimari, bu kentin modern mimari kimliğini oluşturmuş ve şehrin mimari dokusunu zenginleştirmiştir. Özellikle Levanten ve varlıklı ailelerin prestij amaçlı, dönemin önde gelen mimarlarına yaptırdıkları müstakil ev ve aile apartmanları, İzmir kentinde modern mimarinin temsilci yapıları olmuşlardır. İzmir'e tanışmasının nedenini teşkil eden askerlik görevinin ardından, Melih Pekel'in İzmir'e yerleşme kararı alması, İzmir kenti için çok büyük bir şanstır. İstanbul'da doğan ve eğitimini tamamlayan Melih Pekel'in, ünversite eğitimi sırasında yabancı ve yerli ünlü mimarlarla çalışması, mimarın modern mimarlıkla tanışmasını sağlamış aynı zamanda, diğer ülkelerdeki mimari çalışmaları takip etme alışkanlığını kazandırmıştır. Ayrıca İstanbul kentinde uzun yıllar yaşaması Melih Pekel'in, kentin sosyo-kültürel ortamından beslenerek zenginleşmesine olanak vermiştir. Melih Pekel'in de öncülerinden ve en başaralı mimarlarından olduğu döneme ait mimarın yapıları, gerek rasyonel tasarım anlayışlarıyla, gerekse yüksek inşaatkaliteleriyle modern mimari mirasın bir parçası olmayı başarmışlar ve Melih Pekel'den sonra gelen yeni nesil mimarlar için de doğru bir örnek teşkil etmişlerdir. Yenilikleri yakından takip eden Melih Pekel'in ilerici ve yenilikçi karakterinin mimarideki yansımaları son derece olumlu sonuçlar vermiştir. Özellikle yabancı ülkelerdeki mimari gelişmeleri gidip görerek gözlemleyen mimar, her seferinde yaşadığı kente dönüp gördüklerini uygulamıştır. Kimi zaman kendi yorumuyla çok özgün bir tasarım sergileyen Melih Pekel'in birebir esinlendiği yapı tipleri de mevcuttur. Mimariyi bir bütün olarak gören Melih Pekel, tasarlayıp uyguladığı her binanın iç düzenlemelerinde getirdiği farklı çözümlerle ve cephe yüzeylerini zenginleştirdiği cesur yaklaşımlarıyla da dikkat çeken bir mimar olmayı başarmıştır. Melih Pekel, İzmir'de Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarlarının bir ilki olmasa da özellikle 2. Dünya Savaşı'ndan sonra hızla yaygınlaşan modern mimarinin öncü temsilcilerinden biridir. Detaylara yaklaşımı, deneysel ve cesur tasarım anlayışı ve özellikle kaliteli malzeme ve işçi seçimi, Melih Pekel'in modern mimari dili doğru ve başarılı bir şekilde ifade etmesine sebep olmuştur. Konut ve aile apartmanı projeleri dışındaki çalışmaları özellikle işlevleri açısından İzmir için öncü birer örnek teşkil etmektedirler. Pamuk Mensucat Fabrikası Yönetim Binası, Giraud Ailesi'ne ait Buca'daki çiflikte yer alan haralar ve Nur İş Hanı, mimarin, modern mimari kimliğini farklı işlevlerde yansıttığı yapılardır. Bu bağlamda Türk Modern Mimarisinin bir parçası olan İzmir kenti Modern Mimarisinin incelenmesinin, Mimar Melih Pekel'in yapıları üzerinden yapılmasında fayda vardır.