Konut iç mekan ve avlusunda tasarım ögesi olarak su kullanımı- Diyarbakır konut örnekleri-

'Konut iç mekan ve avlusunda tasarım öğesi olarak su kullanımı - Diyarbakır konut örnekleri' adlı bu tezin içeriğinde, tarihsel süreç içinde su öğesinin kullanıldığı mekanlar incelenerek ; su elemanlarının sanatsal biçimlere dönüştürülmeleri ve aşamaları irdelenmiştir. Araştırmanın genel amacı; işlevsel ve sanatsal boyutuyla uygulandığı mekanlara karakter kazandıran su öğesinin geçirdiği tasarım süreçlerini belirlemektir. Birinci bölümde insanoğlunun yerleşik düzene geçmesi ile birlikte yaptığı mimari uygulamalarda, su düzenlemelerinin yer almaya başladığı görülmektedir. Tarihi süreç boyunca su, mekan zenginleştirici bir öge olarak kullanılmıştır. Bu kullanım İlkçağ ve Ortaçağ uygarlıklarında daha çok işlevsel olmuş, bunu izleyen dönemlerde ise estetik ön plana çıkmıştır. Her dönemin kendine özgü özellikleri de su kullanımına yansımıştır. İkinci bölümde suyun bir planlama öğesi olarak düşünüldüğü ve temel malzemelerden biri durumuna geldiği anlatılmaktadır. Suyun biçimlendirdiği formlar ; havuz, çeşme, sebil, selsebil, şadırvan, kuyular gelişimleri ile birlikte örneklerle belirtilmiştir. Önceleri işlevsel amaçlı yapılan bu yapılar, gelişen süreç içinde mekana kattıkları estetik boyut açısından da ele alınıp incelenmişlerdir. Su öğesi içeren kompozisyonlarda mermer kullanımı ilk sırada yerini almıştır. Taşın genel yapı malzemesi olarak kullanıldığı bölgelerde ise su öğelerinin yapısı da bu malzeme ile oluşturulmuştur. Üçüncü bölümde su donatı elemanları; çeşme muslukları, fıskiyeler ve lüleler incelenmiştir. Bunlar, su yapılarına estetik boyut kazandıran ve suyun makana dahil olmasını sağlayan öğeler olmaları bakımından da ayrı bir özenle üretilmişlerdir. Döküm sanatının plastik değeri yüksek tasarım öğeleri olan çeşme muslukları ve lülelerden günümüze pek azı ulaşabilmiştir. HI Dördüncü bölümde çevresel etmenlerin, Diyarbakır konut ve avlusundaki su kullanımına etkisi araştırılmıştır. İklimin kentin genel yerleşiminde surlarla birlikte birinci derecede rol oynanıdığı görülmektedir. Yerleşimi surlar sınırlamış, iklim ise yönlendirmiştir. İklim etmeni evlerin ortasında birer avlu bulunmasını zorunlu hale getirmiştir. Geniş bir avlu etrafında sıralanan yapı birimlerinin meydana getirdiği plan, pek çok sorunu da aynı zamanda çözümlemiştir. Diyarbakır'da bol bulunan su kaynaklan ve yapı malzemesi olarak da bazalt, mimarinin şekillenmesinde etkili olmuşlardır. Evler yüzyılların verdiği deneyimle şehrin tarihi kimliğine ve iklim şartlarına en uygun duruma getirilmiş, kendine özgü bir mimari ortaya çıkmıştır. Diyarbakır konutunda su öğesi içeren birimlerden avlu, eyvan ve serdabın incelenmesi beşinci bölümde yer almaktadır. Diyarbakır konutunda su, mimari düzenlemelerin odak noktası olarak kullanılmıştır. Kullanıldığı mekanların işlevselliği su kullanımı ile pekiştirilmiştir. Sesi ve görüntüsü ile dinamik olan suyun mekanla bütünleşerek su tasarımlarında yer almasına özen gösterilmiştir. Çevresel etmenlerin yanında gelişen teknoloji, hızlı kentleşme, sosyo-kültürel yapı, ekonomik özellikler konut mimarisinin şekillenmesinde etkili olmuştur. Bu yapı düzeni insanı beton kitleler arasına sıkıştırmıştır. Bu durumda suyun insan üzerinde fiziksel ve psikolojik açıdan yaptığı olumlu etki/önem kazanmaktadır. Çalışmanın altıncı bölümünde, sıcak-kuru iklim nedeniyle suyun önemi çok fazla hissedilen Diyarbakır'da konut örnekleri, yapıldıkları dönemin plan anlayışı içinde ele alınıp incelenmektedir. Bu konutların iç mekan ve avlusunda biçimlenen su tasarım öğelerinin, bundan sonra modern- gelenekçi yaklaşımla oluşturulması tasarlanan yeni mimari yapılar için, önemli bir temel oluşturacağı düşünülmektedir. Ayrıca kent ortak mekanlarında, topluca yaşamları mekan ve çevrelerinde suyun tasarım öğesi olarak kullanımı bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır.