Erzincan yöresi geleneksel el işlemeleri teknikleriyle yapılmış salta, çevre, uçkur işlemelerinin desen, renk, kompozisyon özellikleri ve işlem analizleri

hayatı manevi ve ruhsal dünyasını besleyen, taşıyan ve bunlarıcoğrafya düzleminde etkileşerek kendini sürekli kılan bir bilgi, değer, düşünüm, duygulanım ortamıdır. Her sanat eseri, insanın dünya ve toplumla kurduğubağların renkli ifadesidir. El sanatları bireylerin bilgi ve becerilerine dayanan özellikle doğal hammaddelerin kullanıldığı elle ve basit araçlarla yapılan ve toplumun kültürünü, gelenek ve göreneklerini taşıyan duygu ve düşüncelerini yansıtan, gelir getirici, üretime yönelik etkinliklerdir. Sarma tekniğinin ilk örnekleri 7. ve 10. yüzyılları arasıda yapılmış Bizansmparatorluğu'ndan kalan parçalar Victoriol and Albert Müzesi'nde saklanmaktadır. Bu ürünler dini konuların işlendiği örneklerdir. Günümüzdesarma ve Hesap işi teknikleriyle yapılmış ürünler önemini korumaktadır. Erzincan yöresi geleneksel Türk işlemeleri çeyiz geleneği yoluylageçmişşten günümüze ulaşmıştır. Günümüzde Anadolu'nun birçok yöresindekaybolmaya yüz tutmuş el sanatlarımızı belgelemek, yaşatmak ve gelecek kuşaklara aktarmak üzere sürdürülen çalışmalar doğrultusunda diğer alanlarda olduğu gibi geleneksel Türk işlemelerinde de ilerleme görülmektedir. Erzincan yöresi geleneksel Türk işlemeleri hakkında daha önce bilimsel bir araştırma olmadığından bu konu ele alınmıştır. Erzincan ili ile sınırlandırılmış, halktan alınan el işlemeleri örneklerinin renk, desen, teknik, boyut, kompozisyon özellikleri incelenmiş bugünkü çağdaşeğitime hizmet vermek ve yeni uygulama alanlarında kullanılma imkanı sağlamak böylece yok olmaya yüz tutan geleneksel sanatlarımızı yaşatmak ve farklı kullanım alanlarında değerlendirilmesi açısından önemli görülmüştür. Araştırmada Hesap şi tekniklerinden düz hesap iğnesi, verev hesap iğnesi, balık sırtı, civan kaşı, hasır ğne, ciğerdeldi, düz pesent, verev pesent, sarma iğnesi, altı doldurularak yapılan sarma iğnesi konuları ele alınmıştır. Sarma ve Hesap işi teknikleriyle yapılmış ürünler hakkında, ürünlerielinde bulunduran 9 bireyden bilgiler elde edilmiş ve bu bireylerden sağlanan 32 adet ürün incelemeye alınmıştır. Araştırma sonucu elde edilen veriler değerlendirilmiş sonuçları aşağıda sunulmuştur. Sarma ve hesap işi tekniği ile yapılmış ürünleri elinde bulunduranbireylerin çoğunluğunun 45 yaş üzeri, fakülte mezunu, ev hanımı olduğu anlaşılmıştır. Ürünleri elinde bulunduran bireylerin çoğu işleri sandıkta sakladıklarınıifade etmişlerdir. Araştırma kapsamına giren bireylerin teknikleri uygulamayı bilmedikleri, ürünleri manevi değerlerinden dolayı sakladıklarını ifade ettikleri görülmüştür. Bireylerden elde edilen bilgiler doğrultusunda ürünlerin çoğunun geleneksel değer taşıdığı için yapıldığı öğrenilmiştir. Sarma ve hesap işi tekniğinin uçkur, pano, başörtü, evrak çantası, salta, mendil, ayakkabı, fotoğraflık, kumaş gibi ürünler arasında en fazla uygulanmaalanının peşkir olduğu saptanmıştır. Sarma ve Hesap işi teknikleri ile yapılmış ürünlerin mermerşahi, kadife, ipek, yöresel dokuma, patiska arasında en çok yöresel dokumalarüzerine yapıldığı ortaya konulmuştur. şlemelerde kullanılan iplik çeşitleri arasında ipek, bakır tel, gümüş yassı tel, altın yassı tel arasında en fazla sim olduğu görülmüştür. Sarma ve Hesap işi ile yapılmış ürünlerin ebatları belirlemiş en büyük enesahip ürünün 90 cm, en büyük boyun 450 cm olduğu saptanmıştır. Araştırmaya konu olan ürünlerde figürlü bezeme, geometrik bezeme, nesneli bezeme, yazılı bezeme arasında en çok bitkisel bezeme kullanıldığı gözlenmiştir. Araştırmaya alınan ürünlerde kullanılan kompozisyon özelliklerindenbağlantılı sıralamalı, simetrik motif, diagonal, atlamalı sıralamalı, dörtlü simetriarasında en fazla düzgün sıralı kompozisyon tekniğinin uygulandığı belirlenmiştir. Araştırmada ele alınan ürünlerde hesap işi, pesent ve sarma teknikleri arasında en çok kullanılan tekniğin sarma tekniği olduğu saptanmıştır. Yardımcı iğne tekniklerinden balıksırtı, tel kırma, jakobyen atması, gözeme, iğne ardı, ciğerdeldi, mürver, muşabak, pul-boncuk-tırtıl dikimiarasında en çok tohum işi kullanıldığı görülmüştür. Kenar temizleme teknikleri arasından antika, iğne oyası, kordon tutturma, saçak yapımı, tığ oyası arasında en çok sarma tekniğinin uygulandığı saptanmıştır. Hesap işi ve Sarma teknikleriyle yapılmış ürünlerde kullanılan renkleriçinde beyaz, bordo, pembe, yavruağzı, kahverengi, eflatun, siyah arasında en çok kullanılan rengin krem olduğu, işlemede en fazla kullanılan rengin ise altın sarısı olduğu belirlenmiştir. Ürünlerin çoğunda kenar temizlemenin yapılmadığı, yapılan ürünlerde isekrem, altın, bordo, camgöbeği, gümüş, kahverengi, siyah, sarı, yeşil, gülkurusu, mavi, pembe, turuncu arasından en fazla beyaz renginin kullanıldığı görülmüştür. Araştırma yöresinde ele alınan ürünlerin çoğunluğunun dallarında; altın sarısı, kahverengi, çiçeklerinde; gülkurusu, camgöbeği, yapraklarında ise cevizyeşili kullanıldığı tespit edilmiştir.