Çok partili hayata geçişte iktidar-muhalefet ilişkileri (1946-1950)

Çalışmamızın giriş kısmında, konumuz gereği 'iktidar' ve 'muhalefet' kavramları tanımlanarak, siyasal muhalefet konusu üzerinde durulmuştur. Bu kavramların Türk siyasi tarihinde II. Meşrutiyetin ilanı ile birlikte önem kazandığını ve bu tarihinden itibaren de partileşme çabalarının arttığını ve 1908 -1911'de yapılan iki yerel seçim ve 1911'de yapılan bir genel seçimden sonra da muhalefet olgusunun daha belirgin hale geldiği vurgulanmıştır. Bu süreç içerisinde İttihat ve Terakki Cemiyetinin önemine değinilmiş ve bu cemiyetin karşısında yer alan Ahrar Fırkasından bahsedilmiştir. Fırka, ilk muhalif örgüt olması açısından önem taşımaktaydı. Daha sonra meclis içinde ve dışında yer alan diğer muhalif örgütler ele alınmıştır. 23 Nisan 1920'de TBMM'sinin açılmasının ardından meclis içinde birbirine muhalif iki grubun oluştuğunu bunlardan İkinci Grup'un, Mustafa Kemal ve arkadaşlarına yönelik olarak örgütlendiklerini ancak 1923 seçimlerinden Birinci Grup'un başarılı çıktığını ve seçimlerden sonra da bu grubun Halk Fırkası adıyla anılmaya başlandığı vurgulanmıştır. Ardından, CHF karşısında ilk örgütlü muhalefet olan TpCF ele alınmıştır. Daha sonra 1925 yılında kurulan İsmet Paşa hükümetinin askeri, dini, siyasal her türlü muhalefeti susturduğunu fakat 1929 dünya ekonomik buhranının etkisiyle de Mustafa Kemal'in İktidar karşısında bir muhalefeti zorunlu gördüğü ve SCF'yi kurduğunu ancak iktidarın baskılarına dayanamayan SCF'nin kendi kendini feshetmek zorunda kaldığını vel931'den 1945 yılma kadar da CHF' nin tek parti konumunu sürdürdüğü açıklanmıştır. Birinci Bölümde, Çok partili hayata geçiş ve bu geçişle birlikte gerçek anlamda bir muhalefetin ortaya çıkışı ve buna etki eden iç ve dış faktörler üzerinde durulmuştur. Daha sonra DP'nin kuruluş aşamasına kadar geçen olaylar incelenmiştir. Ardından DP'nin gelişimi ve ilk muhalefet hareketleri ele alınmıştır. Bundan sonra CHP Olağanüstü Kurultayı ve burada alınan liberal kararlar doğrultusunda iktidarın Seçim Kanunu ve Matbuat Kanunu gibi yeni düzenlemeleregittiği anlatılmıştır. Son olarak da, 1946 genel seçimleri ve yankıları ile Recep Peker'i iktidara taşıyan olaylar üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde, Recep Peker dönemi iktidar-muhalefet ilişkileri ele alınmıştır. Bu amaçla ilk olarak Peker'in başbakanlığa getiriliş sebepleri ve Peker'in kişilik tahlili ve çok partili hayata bakışı değerlendirilerek, Peker Hükümeti ve programı ile program tartışmalarında iktidar ve muhalefetin görüşleri ortaya konmuştur. Daha sonra hükümetin iktisadi amaçlı tedbirler olarak ele aldığı 7 Eylül kararları ve bu kararlara yönelik ekonomi tartışmalarına yer verilmiştir. Basın Kanununda yapılan düzenlemeler ve bu konudaki muhalefetin görüşleri ifade edildikten sonra İnsan Hakları Cemiyetinin kuruluş amacı ve faaliyetleri üzerinde durulmuştur. 1947 Bütçe tartışmalarına yer verilerek, bu görüşmeler esnasında meydana gelen 'psikopat olayı' üzerinde durulmuş ve böylece iktidar-muhalefet ilişkilerinin daha da sertleştiği vurgulanmıştır. Bu arada DP Birinci Büyük Kongresinin çalışmalarına ve kongre sonrası alman kararlara değinilmiştir. Bu kararlardan en önemlisi olan ve anti-demokratik kanunların kaldırılması yolundaki talebi sert bir dille ifade eden Hürriyet Misakı'nın ilanı ve bu karara yönelik basının ve iktidarın gösterdiği tepkiler dile getirilmiştir. Üçüncü Bölümde ise, Hasan Saka Hükümeti dönemi iktidar-muhalefet ilişkileri ele alınmıştır. Buradan hareketle, Hasan Saka'nın kişilik özellikleri, başbakanlığa getiriliş sebepleri üzerinde durulmuştur. I. Hasa Saka Hükümeti ve programı ortaya konularak, bu konudaki meclis tartışmalarına yer verilmiştir. Ayrıca bu dönemde iktidar-muhalefet ilişkilerinin daha uyumlu hale geldiği ve buna etki eden olaylar üzerinde durulmuştur. CHP 7. Kurultayı ve Kurultay kararları ele alınarak, Pekercilik zihniyetinin tasfiye edildiği ve daha demokratik adımların atıldığı, böylece de CHP'nin daha geniş kitlelerin desteğini kazanma amacını güttüğü gözler önüne serilmiştir. 1948 Bütçe müzakerelerinde, meclis tartışmalarına yer verilerek, iktidarın ekonomi politikalarına karşı muhalefetin yaptığı eleştirilere değinilmiştir. Kurultaydan sonra da DP içindeki bölünmelerin arttığı ve DP'den ayrılanların bir kısmının Müstakil Demokratlar Grubu'nu, bir kısmının da Millet Partisi'ni kurduğunu ve böylece meclis içinde farklı dört grubun meydana geldiği ifade edilmiştir. Ardından MP'nin kuruluş amacı, programı ortaya konularak bunlara yapılan eleştirilere değinilmiş ve eleştirilerin temelinde muhalefetin parçalanacağı yolundaki endişelerin yattığı görülmüştür. Bu dönemde laiklik adına atılan önemli adımlara da değinilmiştir. Daha sonra da I. Hasan Saka hükümetini istifaya zorlayan sebepler üzerinde durulmuştur. Ardından II. Hasan Saka Hükümetinin kurulması, programı ve programın meclisteki tartışmalarına yer verilmiştir. Yeni hükümetin en önemli icraatlarında birisi olan Seçim Kanunun meclis tartışmalarına yer verilmiştir. Son olarak da II. Hasan Saka hükümetinin icraatları değerlendirilerek, hükümetin sonunu hazırlayan sebepler üzerinde durulmuştur. Dördüncü bölümde ise, Şemsettin Günaltay dönemi iktidar-muhalefet ilişkileri ele alınmıştır. Bu doğrultuda, Günaltay'ın başbakanlığa getiriliş sebepleri irdelenmiş, kişilik tahlili yapılarak, Günaltay hükümeti, programı ve program tartışmalarına yer verilmiştir. Daha sonra laiklik tartışmaları çerçevesinde iktidar ve muhalefetin bu konudaki görüşleri ortaya konmuştur. DP'nin Büyük Kongre öncesi gerçekleştirdiği İl Kongrelerinde hızla teşkilatlandığı ifade edilerek bu kongrelerde iktidara yönelik yaptığı eleştiriler ortaya konmuş ve bu arada diğer muhalif örgütlere karşı verdiği mücadele de dile getirilmiştir. Bunu takiben, DP İkinci Kurultayı, Kurultay kararları ve Milli Tesanüt Andı değerlendirilerek hükümetin teminatlı bir seçim konusunda uyarılmaya çalışıldığı vurgulanmış ve sonra CHP'nin bu konudaki tavrı ortaya konmuştur. Daha sonra bu dönemin en önemli icraatlarından biri olan 1950 seçim kanunu ele alınarak iktidar ve muhalefetin görüşleri ortaya konulmuş ve 1946 yılından beri süregelen tartışmaların sona erdiği ifade edilmiştir. 1949 yılı Bütçe müzakereleri de tartışmalı geçmişş, hükümetin ekonomi politikaları tenkit edilmiş ve bu konudaki iktidar ve muhalefetin görüşleri yer almıştır. Ardından 1950 seçim hazırlıkları çerçevesinde iktidar ve muhalefetin seçim faaliyetleri ortaya konularak, seçimlerin yapılması ve sonuçları üzerinde durularak Türk ve Dünya basınındaki yankıları da dile getirilmiştir.