Başlangıcından M. Ö. III. Binyılın sonuna kadar Batı Anadolu madenciliği (2 cilt)

' Başlangıcından M. Ö. IH. Binvılın Sonuna Kadar Batı Anadolu Madenciliği'. Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Prof. Dr. Hayat Erkanal, VII + 420 s. Anadolu Yarımadası dünyada madencilik aktivitelerinin en erken başladığı bölgelerden biridir. Bati Anadolu bölgesi de coğrafi konumunun sağladığı avantajlar ve maden yatakları açısından sahip olduğu zenginlik sayesinde bu alanda gelişmiş bir kültürü yansıtmaktadır. Madencilik ve maden işçiliği kavramları tek başına ele alınıp açıklanmaya çalışılacak birer olgu değildir. Bu konuyu sadece madeni eserlerden yola çıkarak değerlendirmek sığ olduğu kadar yanlış yorumlara da yol açmaktadır. Özellikle Erken Tunç Çağı başlarından itibaren gelişen ticaret ağları ile toplum yapısında ve kent organizasyonlarında gözlenen çarpıcı değişimler büyük ölçüde maden ve madeni eser dolaşımına bağlı olarak ortaya çıkmıştır. Bu açıdan bakıldığında madencilik alanındaki ilerlemeler toplum yaşamındaki gelişimlerle eş zamanlı olarak birbirlerini karşılıklı etkilemiştir. Buradan hareketle bu konu değerlendirilirken üretim aşaması yanında kültürel boyutunun da göz önüne alınması, sağlıklı sonuçlara ulaşılması açısından önemli bir zorunluluktur. Batı Anadolu maden işçiliğini genel olarak değerlendirdiğimizde ilk aktivitelerin Geç Kalkolitik Çağ içinde başladığını görmekteyiz, çok sayıda merkezde çeşitli buluntularla karşılaşılmasına rağmen, bu dönem maden işçiliği daha çok gündelik kullanım amaçlı aletlere yönelik ve daha çok yerel niteliktedir. Bu dönemi Bati Anadolu madenciliğinin başlangıç safhası olarak da değerlendirebiliriz. Bunun yanında özellikle Bakla Tepe gibi merkezlerde ele geçen çok sayıda cüruf önemli bir üretime de işaret etmektedir. Ayrıca yine Bakla Tepe ve Beycesultan'da ele geçmişş gümüş yüzükler üzerinde yapılan analizler bu dönemde kupelasyon tekniğinin uyguladığını göstermesi açısından da önemlidir. Madencilik alanında ilk büyük gelişmeyi Erken Tunç Çağı I döneminde görmekteyiz. Buna paralel olarak toplum yaşamında da önemli değişiklikler ortaya çıkmaktadır. Bir önceki dönemin kendine yetebilen ve daha çok tarıma dayalı toplumları yerine yavaş yavaş madene bağımlılık yüzünden merkezi bir otoriteye bağlı ve çeşitli iş kollarının ortaya çıktığı daha küçük ve düzenli kentler ortaya çıkmaya başlamıştır. Siyasi ve ekonomik açıdan gücünü büyük oranda ticaret yollarının kontrolünden ve ticareti yapılan eserlerin dolaşımından alan daha büyük kentler de belirli bölgeleri kontrol eden merkezi otoriteler şeklinde ortaya çıkmaktadır. Bu tür merkezlerde kentlerin merkezinde belirli bir alanın güçlü sur duvarlarıyla koruma altına alındığını ve bu alan içinde yer alan mekanların yönetici sınıf kontrolünde belirli üretim aktiviteleri için kullanıldığını da arkeolojik bulgular ortaya koymaktadır. Bu dönemde bu olayı en iyi şekilde Liman Tepe'den tanımaktayız. Özellikle denizaşırı ticaretin de iyice gelişmesiyle birlikte Erken Tunç Çağı II döneminde madencilik aktivitesi de en üst düzeyine ulaşmıştır. Bu dönemde Bati Anadolu'da kıyı kesimlerinde güçlü bir hinterlanda sahip merkezi ve gelişmiş kentler yanında iç bölgelerde de ticaret yollarını kontrol altında tutabilecek karakterde kentlerin geliştiğini görmekteyiz, gelişen bu ticaretin etkisiyle Güneydoğu Avrupa'dan Mezopotamya'ya ve Kafkaslar' a uzanan bir coğrafyada madeni eserlerin dolaşımının gerçekleştiğini görmekteyiz. Bu dönem Bati Anadolu madenciliği de en gelişkin safhasına ulaşmıştır ve Orta Anadolu bölgesiyle birlikte Anadolu'nun en baskın iki madencilik ekolünden birini temsil etmektedir. Her türlü maden kullanılarak çok çeşitli tipte ve teknikte estetik düzeyi de son derece yüksek çeşitli eserlerin Batı Anadolulu maden ustaları tarafından üretildiğini görmekteyiz, tik olarak Geç Kalkolitik Çağ'da ya da Erken Tunç Çağı I döneminde ortaya çıkan bazı tipler de Batı Anadolu'ya özgün tipler olarak gelişimlerini sürdürmektedir. Bu dönemde Batı Anadolu'nun genel karakterini yansıtmakla beraber özellikle bazı bölgelerde merkezileşmiş ekollerden de bahsedebiliriz. Bunları Kuzeybatı Anadolu, İzmir Bölgesi, Denizli, Afyon ve Bahkestr-Kütahya-Eskişehir bölgeleri olarak sıralayabiliriz, İç bölgelerde daha çok Orta Anadolu ve Mezopotamya etkisi ya da etkileşimine karşın kıyı bölgesindeki merkezler denizaşırı tiicaretin etkisiyle daha çok batıya dönük özellikte karşımıza çıkmaktadır. Sonuç olarak, ortaya çıkışından M. Ö. III. Binyıhn sonuna kadar, yerel baza özellikler göstermekle beraber gelişim çizgisini rahatlıkla izleyebildiğimiz ve ayırdedici özelliklere sahip ortak karakterde bir Batı Anadolu madenciliği ekolünden söz edebiliriz.