Gerçek opsiyonları kullanarak, yatırım projelerinin değerlendirilmesi ve biyogazdan enerji üretimi projesinde uygulanması

Yatırım projeleri, fizibilite ve proje değerlendirme analizleri, yatırımları gerçekleştirmeden önce muhakkak başvurulması gereken araçlardır. Yatırım projelerinin analizi ve değerlendirilmesinde üç önemli hususun altı çizilmelidir; 1) Ekonomik, sektörel pazar araştırması ve analizi, 2) Teknik mühendislik araştırması ve analizi ve 3) Mali analizdir. Bu üç konunun da çok iyi düzeyde araştırma ve analizlerinin yapılması gerekmektedir. Bunların birinde doğacak sorun, yatırımın başarısız olmasına yol açabilir. Sadece teknik ve mali analiz yapılarak proje değerlendirme yapılamaz. Projedeki asıl amaç, üretilecek ürünü satarak kar elde edebilmektir. Bunun için de en başta, pazarın ve sektörün çok iyi araştırılması ve karlılık için yeterli talebin olup olmadığını, piyasanın doyup doymadığını, rekabetin durumu, firma sayısı ve pazarın büyüklüğünün bilinmesi gerekir. Tüm sektörün raporu çıkartılmalı, firmaların ve sektörün geçmişş ve mevcut yıllara ait KKO'ları ve gelişmeleri ortaya çıkarılarak sektörün ve talebin geleceği ile ilgili çok iyi analizler yapılmalıdır. Ekonomik, sektörel ve pazar araştırmasının amacı, proje konusu ürünün bizi tatmin edecek kadar karla satılıp satılamayacağını ve talebin gelecekte sürdürülebilir yeterlilikte olup olamayacağını ortaya çıkarmaktır. Eğer pazar araştırması ve analizi olumlu sonuçlanır ise, ikinci aşama olan teknik analiz kısmına geçilir. Burada özellikle konunun uzmanı olan mühendislere ihtiyaç vardır. Zira makine donanım seçimi için üretici firmalarla bağlantılar kurulması, teknik KKO'ların belirlenmesi, fabrika yerleşim yerinin ve düzeninin tespiti ve gerekli mühendislik hesaplamalarının yapılması, ancak konunun uzmanı olan bir teknik ekipçe yerine getirilebilecek araştırma ve analizlerden oluşmaktadır. Son aşamada hem pazar analizi hem de teknik analizin olumlu olması sonucu mali analize geçilir. Ekonomistten ve mühendisten gelen verileri de kullanan mali analist, yalnız projenin kuruluş dönemi ve işletme dönemi toplam yatırım harcamalarını ve bunların finasman kaynaklarını ayrıntılı olarak hesaplamaz, aynı zamanda işletme dönemi toplam yatırım gelirlerini de dikkate alır. Mali analist hem sabit yatırım tutarı ihtiyacını hem de işletme sermayesi ihtiyacını net olarak ortaya çıkarmaktadır. Proje değerlendirme aşamasında ise, projenin gelecekte sürdürülebilir bir karlılığa sahip olup olmadığı, diğer yatırım araçlarına tercih edilip edilemeyeceği, projenin riskli olup olmadığı ve riskinin ölçülmesi gibi unsurlara ayrıntılı olarak bakılır. Paranın zaman değerini esas alarak yapılan değerlendirme analizlerinde projenin yatırım yapılabilir olup olmadığı, ortaya çıkartılmaya çalışılmaktadır. Opsiyonlar ilk olarak finansal opsiyonlar halinde ortaya çıkartılmıştır. Reel opisyonlar ise, daha yeni kullanılan araçlardır. Reel opsiyonlar özellikle olumsuz sonuçlanan ama gelecek beklentisi kuvvetli olan yatırım projelerinde kullanılan bir araçtır. Yatırımcının ve proje yöneticisinin gelecekle ilgili beklentileri oldukça olumlu ise ve özellikle bu proje için gelecekte gelir artışına sebep olacak olumlu gelişmeler bekleniyor ise opsiyon hakkı kullanılarak, hesaplanan opsiyon değeri, olumsuz projenin net bugünkü değerine eklenir ve yeni oluşuma göre yatırımın geleceği konusunda yeniden karar verme şansı elde edilir. Gerçek opsiyonların uygulanmasında en sık rastlanan model, kolay uygulanması itibariyle de Black and Scholes modelidir. Çalışmada bu model kullanılarak, NBD yöntemine göre olumsuz sonuçlanan bir biyogaz projesi üzerinden gerçek opsiyonları hesaplayarak projenin olumlu ya döndüğünü ortaya konmuştur.