Trabzon yöresinde makinada yapılan beyaz iş teknikleri ve bazı ürün çeşitleri

Geleneksel işlemelerimiz arasına girmeyen, ancak diğer özellikleri ile işlemelerimiz arasında seçkin bir yeri olan beyaz iş'in ilk örneklerine Roma'da rastlanmıştır. Daha sonra Rişliyö ve Kolber gibi devlet adamlarının himayesinde gelişerek yayılmıştır. İğ ne tekniklerinden olan Rişliyö ve Kolber adını bu devlet adamlarından almıştır. Beyaz iş bilim, teknik ve teknolojideki gelişmelere bağlı olarak günümüzde makinada uygulanan önemli tekniklerden biri olmaktadır. iğne tekniklerinin karekterini bozmadan makinada uygulanmaya elverişli olması, işlemede tercih nedeni olmuştur. Araştırma materyalini Trabzon İl ve ilçe merkezlerinde makinada beyaz iş bilen ve uygulayan bireylerden elde edilen ürünler ile bu bireylerden sağlanan bilgiler oluşturmuştur. Beyaz iş yapan bireylerden bilgiler anket yoluyla toplanmış, anket karşılıklı görüşme tekniği ile bizzat araştırmacı tarafından uygulanmıştır. Anketlerin uygulanmasında doğum yöreleri farklı olan bireylerin o yöreyi temsil etmeleri bakımından yörede uzun süre kalanlar araştırma kapsamına alınmıştır. 153154 Yörede yapılan incelemelerden beyaz işle uğraşan bireyler genellikle 19-22 yaş arasında bulunmaktadırlar, tik okul düzeyinde öğrenim gören bireyler yoğunlukta olup, öğrenim seviyesi yükseldikçe beyaz işle uğraşan bireylerin sayısı azalmaktadır. Araştırmaya alınan bireylerin oranına bakıldığında bekarların ve ev kadınlarının yoğunlukta olduğu, 31-40 yaş üzerinde bekar ve dul birey olmadığı görülmüştür. Yöredeki diğer el sanatları çeşitleri } işleme, dokuma, örgü ve altın-gümüş işleme teknikleri olarak dört kümede toplanmaktadır. Çin iğnesi, Aplike ve Kum iğnesi tekniği makinada beyaz işin dışında yoğun olarak yapılmaktadır. İncelemeler sonucu yörede makinada yapılan beyaz işe 'Röşölye' adı verildiği belirlenmiştir. Tekniğin yoğun olarak yapıldığı yaş 15-22 yaş arasıdır. Uğraş sürelerinin ise 1-3 yıl arasında bulunduğu, yapma nedeni olarak da çeyiz hazırlamanın birinci derece önemli olduğu belirlenmiştir. Bireylerin tekniği öğrenme kaynağı Halk Eğitim kurslarından sonra, Pratik Kız Sanat Okullarıdır, Yörede incelemeye alınan ürünlerde ince sarma, kolber, filtre ve ciğerdeldinin yoğun olarak, kalın sarmanın ise zaman zaman az kullanılması, Trabzon'daki beyaz işin 'delik iş' olduğunu ortaya koymaktadır. Çünkü ürünler kolber ağırlıklıdır. 155 4 0-50 yıl önce yapılan ürünler incelemeye alındığında kolberdeki atılan biritlerin altında koton yumak ve yorgan ipliğinin kullanıldığı, günümüzdeki işlemelerde ise britlerin nakış makarası ile iplik atılarak yapıldığı belirlenmiştir. Süslemede yardımcı iğne tekniği olarak beş beş makina dikişi ve çeşitli ajurlar yoğun olarak kullanılmaktadır. Ürünlerde kullanılan ipliğin cinsi, sağlam oluşu nedeniyle tercih edilen 50 numara nakış makara sı ve alt iplik olarak kullanılan 43 numara bobin dır. Ayrıca bireylerin, kullandıkları ipliklerin özellikleri hakkında sağlam ve düzgün oluşunun dışında yeterli bilgiye sahip olmadıkları da görülmektedir. Yörede beyaz işte kullanılan kumaşların yapılan ürün çeşidine göre belirlendiği ortaya çıkmıştır. Patiskanın yoğun olarak kullanıldığı ürün çeşidi; yorgan ağzı, karyola eteği, yastık ve nevresimdir. Kete nin kullanıldığı ürün çeşidi ise;, yatak örtüsü, oda takımı, masa örtüsü perde ve peçete gibi ürünlerdir. Beyaz iş yapımında kullanılan makina, aile tipi dikiş makinasıdır. Makina dışında kullanılan diğer araçlar Kasnak, Kasnak bezi, 9-1C- 11 numara makina iğnesi ve nakış makasıdır. 156 Yöredeki ürünlerin incelenmesi sonucunda bitkisel motiflerin kullanıldığı, desenlerin seçiminde öncelikle bireylerin kendi zevklerini ön planda tuttukları ve hazır kaynaklardan yararlandıkları belirlenmiştir. Yöre halkı ürünlerinde kullandıkları motiflere herhangi özel bir ad vermemektedir. Ürünlerde kullanılan motiflerin kompozisyon özellikleri yapılan ürün çeşidine göre farklılık göstermektedir. Yapılan incelemeler yörede yatak takımı ve oda takımı ürünlerin çoğunluğunun beyaz kumaş üzerine beyaz iplikle yapıldığını ortaya koymuştur. Ürünlerin sertleştirilmesinde ayrıca apre kullanılarak tadır. Bireylerin ütüleme teknikleri hakkında, yeterli bilgileri olmadığı, ürünlerini kendi seçtikleri üteleme teknikleri ile ütüledikleri ortaya çıkmıştır, Temizliğini ürünün ve kumaşın cinsine göre belirlemekte, genellikle beyazlarda kaynatma yapma ve elde ilik suda yıkamayı tercih etmektedirler, Ürünler sandıkta bohça içinde muhafaza edilmektedir, Naftalinin doğrudan ürünün üzerine dökül mediği sürece herhangi bir kalıcı lekeye rastlanma maktadır. 157 İncelemeye alınan bireylerin büyük bir çoğunluğu sipariş çalışmamaktadırlar. Sipariş çalışanların ise gelir durumlarını tam olarak açıklamaktan çekindikleri ve sonucun güvenilir olmadığı ortaya çıkmaktadır. Yörede beyaz iş yapan bireyler, desen bulmada ve makinayı tamir etmede güçlük çektiklerini belirtmişlerdir.