Yeni Türk Cumhuriyetleri'nin sosyo-ekonomik analizleri ve yeniden iktisadi yapılanmaları

Bu tezde, kısmen Çarlık Rusyası ile birlikte Türk Cumhıuiyetierinin bağımsızlıklanni kazanmalarına kadar geçen sürede, Sovyet Rusya'nın bu topraklar üzerindeki siyaseti ekonomi yoğunluklu olmak üzere Sovyet liderlerinin dönemleri çerçevesinde incelenmeye çalışılmış; daha sonra bağımsızlığını kazanmış bulunan 6 Türk Cumhuriyeti'nin sosyo-ekonomik analizleri yapılmaya çalışılmış ve önümüzdeki dönemde yeniden iktisadi yapılanmalarına dair iddiasız fakat yol gösterici bir model oluşturulmaya gayret gösterilmiştir. Üç bölümden oluşmakta olan tezin LBölümü, 'Çarlık Rusyası'ndan Bağımsızlığa Kadar Olan Dönemde Türk Cumhuriyetleri' adını taşımaktadır. Bu bölümde Çarlık Rusyası'ndan Bolşevik İhtilali'ne kadar olan sürede Türkistan'ın istila edilmesi tarihi bir perspektiften değerlendirilmeye çalışılmış, akabinde Bolşevik İhtilali'nin ve sonrasının Türkler için ne ifade ettiği, Gorbaçov dönemine gelinceye kadar iktisadi ağırlıklı açıdan incelenmiştir. Bu dönemde tabii kaynaklar açısından son derece zengin olan Türk topraklarının Sovyet Rusya tarafından sömürülüşü, uygulanan mono-kültür ekonomisi sebebiyle Türk ülkelerinin birer depo haline getirilişi ve sanayileşmenin engellenmesi gayesiyle sanayi tesislerinin Rusların yoğun yaşadığı bölgelere kurulması ve cumhuriyetlerin iktisadi açıdan birbirlerine bağımlı hale getirilmeleri tetkik edilmeye çahşılmıştır. Gorbaçov ve sonrası ise Rusya'daki yapı değişikliği, Glasnost ve Perestroika politikaları muvacehesinde Türk Cumhuriyetleri için ne anlama geldiğinin incelenmesiyle ilgilidir. Ve Türk Cumhuriyetierinin bağımsızlıklarına kavuşmalanyla I. Bölüm son bulmuştur. ILBölüm'de ise bağımsızlığını kazanmış bulunan Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan ve Tacikistan Cumhuriyetleri'nin sosyo-ekonomik analizlerine ayrılmıştır. Her ülke için üç -6-temel bölümde; siyasi, demografik, coğrafi yapı; iktisadi yapı ve eğitim-kültür yapısı şeklinde oluşturulmaya çalışılan sosyo-ekonomik analiz iktisadi yapının alt başlıkları olan; ? Temel ekonomik bilgiler, ? Sanayi yapısı ve tabii kaynaklar, ? Dış ticaret, ? Ulaşım ve haberleşme, ? Tarım ve hayvancılık alanlarının incelenmesiyle gerçekleştirilmeye çalışılmıştır. ffi. Bölüm'de ise bağımsızlığını kazanan yeni Türk Devletleri'nin dünya şartlan içerisinde yeniden iktisadi yapılanmaları ve Türkiye ile münasebetierinin incelenmesine ayrılmıştır. Dünyada değişen konjonktürün yeni Türk Devletleri için ne anlama geldiği ve jeopolitik konumun getirdiği avantajlar, dezavantajlar tetkik edildikten soma iktisadi gelişme modeli oluşturulmaya çalışılmıştır. Bu modelde gelişmenin önündeki engellerin önemli olanları tesbit edildikten soma piyasa ekonomisine geçişin olması gereken metodu hakkında parametreler tesbit edilmeye çalışılmış ve gelişmenin en mühim unsuru olan müteşebbis gücün ortaya çıkabileceği ortamın meydana getirilmesinin elzem olduğu vurgulanmıştır. Ve iktisadi gelişme için çok büyük öneme sahip olan müteşebbis sınıfın ortaya çıkabileceği zeminlerden birinin küçük ve orta ölçekli işletmeler olduğu düşünülmüştür. Küçük ve orta ölçekli işletme modelinin yeni Türk Cumhuriyetleri için ne gibi faydalan olabileceği yolunda inceleme yapılmıştır. Kalkınma modelinde son olarak dış ticaret ve ihracata yönelik kalkınma stratejisinin Türk Cumhuriyetleri'nde model olabileceği ve bu yönde bilhassa Taşkent'in ticari bir geçiş bölgesi oluşturabileceği düşünülmüştür. in. Bölümün son kısmında Türkiye ve Türk Cumhuriyetleri'nin iktisadi entegrasyonu adına -7-model geliştirilmeye çalışılmış ve bloklaşan dünya iktisadi arenasında bu entegrasyonun ne anlama gelebileceğinin yorumlanmasına gayret gösterilmiştir. 8-