Asgari ücretin belirlenmesi ve vergilendirilmesi: Adalet bağlamında karşılaştırmalı bir değerlendirme

Asgari ücret, işçinin ve ailesinin insan onuruna yakışır düzeyde bir yaşam sürmesini garanti edecek, günün ekonomik ve sosyal koşullarına göre belirlenmiş minimum ücret düzeyidir. Çalışma hayatının en tartışmalı konularından biri olan asgari ücret, özünde ekonomik bir kavram olmakla birlikte, her ulusun politik, hukuki ve felsefi algısının bir ürünü olması nedeniyle farklı veçhelerden ele alınması gereken bir olgudur. Bu çalışmada Türkiye'de ve Avrupa Birliği ülkelerinde asgari ücret uygulamasının adalet bağlamında karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın amacı, toplumun en düşük gelir grubunu oluşturan asgari ücretlilerin yaşam standartlarının iyileştirilmesi amacına yönelik olarak asgari ücretlerin belirlenmesi ve vergilendirilmesinde en adil ücret politikasının ne olduğunun araştırılmasıdır. Sosyal refah devletinin toplumsal adaleti sağlaması bakımından önemli bir sosyal politika aracı olarak görülen asgari ücret, yoksulluk kıskacında yaşamını sürdüren asgari ücretli çalışanların refahının artırılması bakımından kritik öneme sahiptir. Çalışmanın birinci bölümünde tarihsel süreçte ve hakim üretim ilişkileri bağlamında ele alınması gereken adalet kavramının düşünsel temelleri, Antik Yunandan günümüze uzanan bir süreçte ele alınmaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde özünde ekonomik bir kavram olan ücret uygulamasının tarihsel bağlamda ele alınması amacıyla Sanayi devriminin emek piyasasına yansımaları irdelenmektedir. Bir üretim faktörü olarak emek kavramının gelişimi, farklı iktisadi yaklaşımların ücret teorileri, dünyada ve Türkiye'de asgari ücretin doğuşu ve gelişimi ele alındıktan sonra uluslararası belgelerde ve Türkiye'de asgari ücretin hukuki dayanakları incelenmektedir. Çalışmanın üçüncü bölümünde Avrupa Birliği'ne üye ülkelerde asgari ücret uygulamaları, asgari ücretin tespit yöntemi, kapsamı ve düzeyine göre sınıflandırılarak incelenmiş ve ardından gelir dağılımı ve sosyal kazanımlara yansımaları incelenmektedir. Bu bağlamda ele alınan ülkelerde Gini katsayısı, Palma oranları, P80/P 20 oranları, ardından ücretlilerin milli gelirden aldığı pay ve asgari ücret üzerindeki vergi ve benzeri mali yükümlülükler, AB ülkeleri ile karşılaştırmalı olarak ve dönemsel olarak incelenmektedir. Gelir gruplarının en alt ve en üst % 10'luk dilimler itibariyle milli gelirden aldığı paylar, asgari ücretin kişi başına düşen GSYH'ya oranı ve Cumhurbaşkanı ve başbakan maaşları ile asgari ücretler karşılaştırılmaktadır. Ülkelerin ücret ve asgari ücret uygulamalarının sosyal kazanımlara yansımaları bağlamında demokrasi endeksi, hukukun üstünlüğü endeksi, mutluluk ve yoksulluk endeksleri incelenmektedir. Böylece politik ve felsefi temeller üzerine inşa edilen asgari ücret pratiğinin ekonomik ve toplumsal hayattaki izdüşümü, ele alınan kriterler çerçevesinde hem dönemsel hem de ülkeler arasında karşılaştırmalı olarak analiz edilmektedir. Sonuç bölümünde Türkiye'de asgari ücretlilerin aileleri ile birlikte insan onuruna yakışır düzeyde bir yaşam sürmesini garanti edecek adil bir ücret düzeyi ve bu ücret düzeyinin belirlenmesinde ve çeşitli kriterler temelinde farklılaştırılmasında Avrupa'dan iyi uygulama örnekleri göz önünde bulundurularak Türkiye'ye ilişkin önerilerde bulunulmaktadır.