turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
190 numaralı Mühimme Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi(s. 98-198)

Osmanlı devlet teşkilatında en yüksek yönetim organı olan Divanıhümayun'da alınan kararların yazıldığı defterlere Mühimme Defteri denilir. Bu çalışmanın konusu olan 190 Numaralı Mühimme Defteri, bir Rikab Mühimmesidir. Rikab Mühimmeleri, divana başkanlık eden sadrazamların seferde bulunduğu sırada yerine vekil olarak bakan sadaret kaymakamının başkanlığında yapılan Divan toplantılarında tutulurdu. Çalışmada, defterin 98-198 sayfaları arasındaki Hicri 1203- 1204 (M. 1789) tarihli hükümlerin transkripsiyonu ve değerlendirmesi yapılmıştır. Bu tarihler, Osmanlı tarihinde önemli olayların yaşandığı III. Selim'in padişahlığının ilk aylarına rastlamaktadır. Başta Avusturya ve Rusya ile yapılan savaş olmak üzere Osmanlı Devleti ile ilgili siyasi, askeri ve ekonomik konularda birçok bilginin yer aldığı hükümler, Nizam-ı Cedid ıslahatları öncesi devlet kurumlarının durumu hakkında da önemli bilgiler vermektedir. Savaş sebebiyle komutanlara gönderilen hükümlerde; Osmanlı Devleti'nin askeri bakımdan zor durumda olduğu, düşman sınırındaki kalelerde asker, erzak ve mühimmat sıkıntısı çekildiği görülmektedir. Asker ihtiyacı sebebiyle eyalet ve sancaklardan acele olarak kuvvet gönderilmesi istenmektedir. Merkezi otoritenin zayıflaması yüzünden sefere katılmaları emredilen birçok görevli emirlere uymamıştır. Osmanlı donanması, bir yandan Karadeniz'de Rus donanması ile savaşırken öte yandan Akdeniz'de korsan gemilerinin faaliyetlerini önlemeye çalışmaktadır. Taşra teşkilatının bozulmasıyla halk, görevlerini suistimal eden yerel yöneticilerin zulmüne uğramış, bu durumun engellenmesi için Anadolu ve Rumeli eyaletlerine Adaletnameler gönderilmiştir. Bununla birlikte merkezi yönetimin zayıflaması ve savaşın yarattığı olumsuz etkiler sonucu artan eşkıyalık olayları, devleti uzun süre meşgul etmiştir. Araştırmanın birinci bölümünde Mühimme Defterleri hakkında genel bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, literatür bilgileri ile çalışmanın konusunu oluşturan 190 Numaralı Mühimme Defteri'nin transkripsiyonu ve hüküm özetleri yer almaktadır. Üçüncü bölümde araştırmada kullanılan materyaller ve uygulanan yöntem açıklanmış, son olarak dördüncü bölümde ise defterin şekil ve muhteva özellikleriyle ilgili tespitler yapılmıştır.
Birinci Balkan Savaşı yenilgisinin iç ve dış sebepleri

Birinci Balkan Savaşı, Osmanlı Devleti'nin Balkan topraklarının ikinci taksimi olmuş ve Balkanlardaki hakimiyetine büyük ölçüde son vermişti. Hatta Balkanlarda dengelerin bozulmasıyla birlikte büyük bir savaşın başlangıcı olarak görülmüştü. Osmanlı Devleti'ni her bakımdan etkileyen Balkan Savaşları; askeri, ekonomik ve siyasi olarak yeni arayışların başlamasına neden olmuştu. Fakat bu arayışlar Balkan Savaşı'nın neden ve nasıl kaybedildiğini dikkate almadan başlatılmıştı. Savaşta sorumluluğu olanların hesap vermeden kurtulmaları yeni arayış sürecinde yeni hataların yapılmasına neden olmuştu. Balkan Savaşı'nda sorumluluğu olan çok sayıda başarısız komutanlar yeni ve üst görevler üstlenirken, başarıları olanlar ise tasfiye edilmişler ya da bir köşede unutulmuşlardı. Batılı devletlerin Türkiye'ye dostça olmayan politikaları da gittikçe açıklık kazanmaya başlamıştı. Türkiye, Balkan Savaşı öncesinde adeta yalnız ve sahipsiz bir hale gelmişti. Türkiye için tek umut veren şey savaşın sonucu ne olursa olsun sınırların değişmeyeceğinin batılı devletler tarafından deklare edilmesiydi. Şark Cephesi'nde beklenmedik bir şekilde mağlubiyetler yaşanması Bulgarların geçiş yollarını kontrollerine almalarına neden olmuştu. Önemli bir hata da savaşa girilmesinde acele edilmesi konusudur. Bütün hazırlıkların tamamlanması beklenememiştir. Savaşa girilirken birçok eksiğin olması, sıkıntıya gelemeyen askerlerin ve bazı birliklerin komutanlarının firar etmelerine neden olmuştu. Bu çalışma ile amacımız, Birinci Balkan Savaşı'nın kaybedilmesinde ne gibi etkenler olduğunu ortaya koymaktır. Bilinmezlerle dolu olan Balkan Savaşı'nın basit nedenlerle kaybedilmesi düşünülemez. Bu önemli konunun bütünüyle aydınlatılması elbette kolay değildir. Bu çalışma yapılırken ATASE Arşivi başta olmak üzere, Osmanlı Arşivi, TİTE Arşivi, İSAM Arşivi ve bazı özel arşivlerden yararlanılmıştır.
Sudan'da Türk Dönemi: 1820-1881

Osmanlı Devleti'nin Kuzey Afrika'da bulunan Mısır Eyaleti'ne vali olan Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın idaresi altındaki toprakları Nil Nehri boyunca güneye doğru genişletmek istemesiyle, 1820 yılında düzenlediği askeri seferle XVI. yüzyıldan itibaren Sudan'ın merkezinde hüküm süren Func Sultanlığı'na son vermiştir. Func Sultanlığı'nın merkezi Sinnar iken Mehmet Ali Paşa, Sudan'ın idari merkezini 1823 yılında Hartum olarak belirlemiştir. Ardından bu bölgeyi Mısır Sudanı adıyla Osmanlı Devleti adına Mısır'a bağlamıştır. Böylece Sudan'da Mısır Dönemi dolayısıyla da Türk Dönemi başlamıştır. Osmanlı Devleti hakimiyeti altına giren bu topraklarda yeni bir idari teşkilatlanma kurularak Sudan'ın sosyal, siyasi ve ekonomik olarak gelişmesi için çalışılmıştır. Mısır yönetimi, Sudan'a Türk asıllı memurlar dışında Avrupalı memurlar da göndermiştir. Bu dönemde modern Sudan Devleti'nin temelleri oluşturuldu. Sudan'da Türk Dönemi, kendini Mehdi ilan eden Muhammed Ahmed'in 1881 başlayan başkaldırısıyla 1885 yılında sona ermiştir. Sudan'da Türk Dönemi, literatürdeki genel tanımlamaya göre, 1820 ile 1885 yılları arasını kapsamaktadır. Ancak çalışmamıza konu olan kısmı ise 1820 yılından Mehdi isyanıyla Türk idaresinin zayıfladığı 1881 yılına kadar olan kısmıdır. Çalışmamızda Mehmet Ali Paşa'nın Sudan'a ilgi duyması ve Sudan'ı Mısır'a bağlama süreci, kurduğu askeri ve siyasi yapı, Sudan'ı modernleştirme gayretleri üzerinde durulmuştur. Mehmet Ali Paşa'nın ölümünden sonraki Mısır valileri döneminde Sudan'daki siyasi, askeri, sosyal ve ekonomik durumun değişimi ve gelişimi ortaya konulacaktır.
16 - 17nci yüzyıl Osmanlı Devleti ve günümüz Amerika Birleşik Devletleri eyalet sistemleri

Osmanlı Devleti, 1590'dan Tanzimat'a kadar (16- 17 nci yüzyıllar arasında) eyalet sistemini uygulamıştır. Eyalet sistemi ABD'de hala uygulanan yönetim sistemidir. Yüksek Lisans Tezi olarak sunduğum bu çalışmada bu iki devletin farklı dönemlerde uyguladığı yönetim biçimleri arasındaki benzerlikleri, farklılıkları ve etkileşimleri karşılaştırma yoluyla araştırdım. Çalışmanın sonunda ise; Osmanlı Devleti ve ABD'nin eyalet yönetim sistemlerinin, kesin çizgilerle örtüştüğünü ileri sürmenin fazla gerçekçi bir değerlendirme olmayacağı; ancak, iki sistem arasında bazı benzerliklerin de mevcut olduğu ve diğer taraftan, özellikle 18. yüzyılın son çeyreğinden itibaren başlayan ikili ilişkiler nedeniyle, iki devlet arasında bazı özel etkileşim alanlarının ortaya çıktığı saptanmıştır.
Bir kaynak çalışması olarak Takvim-i Vekayi (1840-1849)

Gazeteler, devletlerin ve milletlerin yaşadıklarını ve görüp geçirdiklerini kayıt altına alan birer hatırat gibidirler. Bu sebeple geçmişş dönemin gazeteleri üzerinde çalışma yapmak, sadece yazılmış metinleri bugünün diline tercüme etmek ya da aktarmak değildir. Bunların haricinde basın tarihi alanında yapılan çalışmalar, milletlerin ve devletlerin yaşadıkları olaylara verdikleri tepkileri yansıtır ve olayların geçtiği zamanlardaki ortaya atılan düşüncelerin ve görüşlerin anlaşılmasını sağlarlar. Takvim-i Vekayi Osmanlı Devleti'nde devlet eliyle çıkarılmış ilk gazetedir. Başlangıçta haftada bir yayınlansa daha sonraları düzensiz aralıklarla çıkarılmıştır. İlk sayısı 1 Kasım 1831 tarihinde çıkan Takvim-i Vekayi'nin yayınlanmasına II. Abdülhamid döneminde iki kez ara verilse de gazete yayın hayatını 4 Kasım 1922 tarihine kadar devam ettirmiştir. Gazete Türkçe süreli yayınların başlangıcıdır ve devlet eliyle çıkarıldığı için de devlet görüşünü yansıtmıştır. Takvim-i Vekayi hanedana ait haberleri, devlet kademelerine yapılan atamaları ve ülkenin herhangi bir yerinde meydana gelen hadiseyi yansıttığı gibi, aynı zamanda yabancı ülkelerdeki siyasi gelişmeler, bu ülkelerin Osmanlı Devleti ile ilişkileri ve dünyada meydana gelen sosyal, bilimsel ve teknolojik gelişmeler hakkında da haberler veriyordu. Takvim- Vekayi'nin bir başka önemi de 1860'lardan sonra yoğunlaşacak olan basım faaliyetlerine öncülük etmesidir. Takvim-i Vekayi'nin yukarıda sayılan özelliklerinden dolayı akademik çalışmalarda gazeteden daha çok faydalanılması ve araştırmacıların daha hızlı hareket edebilmesine imkan sağlamak amacıyla bu çalışma meydana getirildi. Gazetede yer alan haberler konularına göre tasnif edilerek, özet şeklinde, gazetelerin çıkış tarihlerine göre sıralanmıştır. Her haberin özetinin altına gazetenin çıkış tarihi, gazetenin sayısı ve haberin bulunduğu sayfa yazılmıştır.
2782 numaralı Kars vilayeti Kağızman sancağı Kağızman kasabası ve Geçvan kazası Müslim Nüfus Defterinin transkripsiyon ve değerlendirmesi

Nüfus, belirli bir zamanda ve sınırları belirli bir alanda yaşayan insan sayısıdır. Ülkelerin yönetimi bakımından gerek üretim ve gerekse askeri güç üçün gerekli olan insan sayısı ancak nüfus sayımlarıyla tespit edilebilmektedir. Nüfusun miktarı kadar nüfusun özellikleri de ülke yönetimi bakımından büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle nüfus sayımları ile nüfusun cinsiyet, yaş, meslek, doğum ve ölümler belirlenmektedir. Bu bağlamda ülkeler daha sağlıklı bir yönetim ortaya koyabilmektedirler. Osmanlı Devleti'nde klasik dönem diye adlandırdığımız 15. ve 17. Yüzyıllarda belirli aralıklarla nüfus sayımları yapılmışsa da, modern manada ilk nüfus sayımı 1831 yılında yapılmıştır. 1831 yılından, devletin yıkılışına kadar geçen süre içerisinde belirli tarihlerde nüfus sayımları yapılmıştır. Osmanlı Devleti ilk dönemlerinde nüfus sayımlarını tahrir uygulaması ile yapmaktaydı. Tahrirdeki amaç, ülkedeki nüfusun bilinmesinden ziyade vergileri tespit edebilmek ve orduya asker alabilmektir. Üzerinde çalışmış olduğum H. 1251 tarihli 2782 kodlu defterde yer alan Müslim nüfusla ilgili kayıtların transkripsiyonu yapılarak hem bölge tarihine ışık tutmak hem de nüfus defterleri üzerinde yapılacak çalışmalara kaynak özelliği taşıması amaçlanmıştır.
Alman basınında Osmanlı İmparatorluğu: 1912-1918

Türk-Alman ilişkileri ilk defa XII. yüzyılda başladı ve XIX. yüzyıla kadar arada kesintiler olsa da devam etti. XIX. ve XX. yüzyılda bu ilişkiler artarak devam etti. Özellikle II. Abdülhamid Almanya'yı yanına alarak Avrupa'da denge politikasını sürdürmeye çalıştı. Almanya'nın ise Osmanlı Devleti toprakları üzerinde çıkarları vardı. Fakat yoğunlaşan ilişkiler dolayısıyla Osmanlı Devleti, Alman basınında yer almaya başladı. Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti ile ilgili basında her alanda haberler çıkmaya başladı. Özellikle Almanya'nın menfaatlerini ilgilendiren haberler Alman basınında geniş bir şekilde yer alıyordu. Ermeni Sorunu, Liman von Sanders'in Türkiye'ye gelmesi, Türkiye'nin ekonomik durumu, Alman ve Yahudi göçmenlerin durumları gibi konular gazetelerin ve dergilerin ilk sayfalarında yer alıyordu. Farklı ideolojilere sahip olan bu yayın grupları Alman Hükümeti'nin politikasını destekliyordu.
Osmanlı resmi ideolojisindeki dönüşüm: 1876-1918

Osmanlı Resmi İdeolojisindeki Dönüşüm (1876-1918) başlığını taşıyan bu çalışmada, kamusal alanın oluşmaya başlamasıyla devlet ve birey arasındaki ilişkilerin yeni bir ideolojik boyut kazandığı iki dönem ele alınmıştır. Gerek II. Abdülhamit, gerekse de İttihat ve Terakki güdümündeki II. Meşrutiyet dönemlerinde, devletin varlığını sürdürmek ve yönetici sınıflar bağlamındaki statükoyu korumak için farklı ideolojik yaklaşımlar ortaya konmuştur. II. Abdülhamit döneminin siyasal İslam ya da muhafazakar modernleşme ideolojisine karşın II. Meşrutiyet döneminde ulusçu çizgide bir modernleşme tasarısı gündeme gelmiştir. Tezin birinci bölümünde, çalışmanın ana hattını oluşturan ideoloji ve resmi ideoloji kavramlarının yanı sıra, II. Abdülhamit dönemine kadar Osmanlı imparatorluk ideolojisinin tarihsel evrimi kısaca değerlendirilmiş ve tez boyunca işlenen konu kavramsal ve tarihsel süreklilik çerçevesine oturtulmaya çalışılmıştır. Sonraki bölümlerde ise, günün şartlarına göre farklı politikaların izlendiği iki dönem ve yönetici sınıfların söylemlerinde somutlaşan resmi ideolojideki dönüşümler neden-sonuç ilişkisi içinde ele alınmıştır. Tezin amacı, günümüz toplumunun değer yargıları bağlamında anakronik değerlendirmelere tabi tutulan son dönem Osmanlı resmi ideolojilerini genel bir çerçevede incelemek ve disiplinler arası bir yöntemle olabildiğince nesnel bir tablo ortaya koymaktır.
1 numaralı Karaman Ahkam Defteri'nin transkripsiyonu (s. 61-121)

Tarih, bir bakıma 'geçmişşin bilgisi'dir. Geçmişin bilgisinin fayda sağlar niteliğe kavuşması için zamana göre yeniden değerlendirmeye tabi tutularak üretilmesi gerekmektedir. Tarihsel bilgi, 'bilimsel ölçütlerden geçirilmesi halinde' anlam kazanır ve böylelikle ana ve geleceğe fayda sağlar. Aksi takdirde tarihsel bilginin bugünü anlamaya ve yarına katkı sağlamaya fazla bir etkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla geçmişşe ait olay ve olguların analiz edilmesi günlük yaşamın kolaylaşması bağlamında önem taşımaktadır. Bu nedenle konumuz olan ahkam kayıtları Anadolu'nun sadece sosyal ve iktisadi geçmişşine dair değil, aynı zamanda günümüzdeki yaşam şartlarının özelliklerine dair bilgi sunmasıyla da irdelenmesi gereken kayıtlardır. Osmanlı Devleti, tarih boyunca hüküm sürmüş devletler arasında haksızlığı giderme ve adaleti tesis etme konusunda nam salmış büyük devletlerden biridir. Devlet, kurmuş olduğu sistem ile ahaliye sınırsız şikayet hakkı tanımış, ahali de tebaası olduğu devlete karşı her ortamda ve her durumda hakkını aramada serbestçe hareket etmiştir. Nitekim kişi, en alt kademede yer alan kadı mahkemesinden en yukarıda yer alan Divan-ı Hümayun'a veya onun da üstü olan Padişah'a başvurarak hakkını arayabilmiştir. Bu şekilde Divan-ı Hümayun'a intikal eden şikayetler ve bu şikayetler ile ilgili çözüm minvalindeki hükümler için hususi defterler oluşturulmuştur. Divan-ı Hümayun'a iletilen şikayetlerin görüşülmesinden sonra verilen hükümlerin birer suretinin eyaletler ile ilgili defterlere kaydedilmesiyle Eyalet Ahkam Defterleri ortaya çıkmıştır. Bu doğrultuda araştırmamız olan 1 Numaralı Karaman Ahkam Defteri'ndeki kayıtlar üzerinden Osmanlı'da ahalinin devlete ve devletin de ahaliye olan tutumunu hukuksal boyut önceliğinde ortaya koyabilmekte, zamanla devlet sisteminde ortaya çıkan bazı bozuklukların da izini sürebilmekteyiz. Yine bu defterler vasıtasıyla Osmanlı kırsalının sosyal ve iktisadi şartlarını açığa çıkarabilmekte, vatandaşın ağırlıklı olarak hangi konularda sıkıntıya düşmüş olduğunun tespitini yapabilmekteyiz. Neticede bu çalışma Osmanlı devlet-millet örgütlenmesinin kodlarını göstermesiyle önem taşımakta olup, Karaman Eyaleti'nin tarih boyunca geçirmiş olduğu sosyal ve iktisadi sürece dair önemli veriler içermesi ve daha farklı çalışmalara kaynak teşkil edecek olmasıyla da mühim yer tutmaktadır.
Osmanlı Devleti'nin adli modernleşme sürecinde avukatlık mesleği

Tanzimat Dönemi'yle başlayan adli modernleşmeyle birlikte Osmanlı Devleti'nin adli yapısında önemli değişiklikler görülmüştür. Ceza hukuku alanında başlayan değişim kendini ticaret, arazi, aile hukuku gibi alanlarında da göstermiştir. Adli modernleşme, Osmanlı Devleti'nin hukuk sistemi içerisinde yer alan mesleki yapılarda değişiklikler yaratmıştır. Tanzimat Fermanı'nda dile getirilen kişilik hakları doğrultusunda, ifta, müzevirlik, ayak kavaflığı, arzuhalcilik gibi bireysel savunma için kullanılan mesleki yapılar yerlerini dava vekilliğine bırakmıştır. Öncelikli olarak Tanzimat ve Islahat Fermanları, 1858 Ceza Kanunu, Usul-i Muhakeme-i Ticaret Nizamnamesi, Şura-yı Devlet Dahili Nizamnamesi, Mecelle gibi düzenlemelerde, dava vekilliğine atıfta bulunmak kaydıyla, yer verilmiştir. 1876 tarihli Dersaadet Dava Vekilleri Nizamnamesi ile de dava vekaleti mesleğine giriş ve kabul şartları, dava vekillerinin görevleri, dereceleri ile ücretleri, dava vekili cemiyetinin oluşumu ve görevi ile ilgili ayrıntılı çalışma yapılmıştır. Bu nizamname ile dava vekilliği resmi olarak varlığını göstermiştir. Dava vekilliğinin resmiyet kazanmasıyla birlikte dava vekili yetiştirmek amacıyla Hukuk Mektebi açılmış ve adli yapı eğitim sistemiyle de desteklenmiştir. Nizamiye mahkemelerinde, dava vekili zorunluluğu getirilmesi dava vekilliğinin Osmanlı Devleti'nin adli yapısında iyice yerleşmesinde etki etmiştir. Dava vekaletinin göstermiş olduğu ilerlemeyle birlikte Dava Vekilleri Cemiyeti kurulmuş böylece dava vekilleri bu sistem içerisinde denetim ve kontrol altına alınmıştır. Cumhuriyet dönemine kadar var olma mücadelesi veren dava vekaleti mesleği 1924 tarihli Muhamat Kanunu'yla ilk kez meslek haline gelmiştir.
Bosna-Hersek'te Türk-İslam kültürünün yerleşmesi (16 yy. sonuna kadar)

'Bosna-Hersek'te Türk-İslam Kültürünün Yerleşmesi' Bosna-Hersek'in, Osmanlı hakimiyeti altında geçirdiği zamanın uzan olmasından dolayı, maddi manevi silinmez izler bırakmıştır, Osmanlı'nın bölgeyi fethetmesine kadar, asırlar boyu, bölgede istikrar ve batış tesis edilememiştir. Çeşitli grupların menfaat kavgaları, etnik ve dini çatışmalar sonucu, halk sürekli olarak rahatsız olmuştur. Bosna'nın istikrarsızlığının temelinde din ve mezhepler yatmakta idi. Hıristiyanlığın ikiye bölünmesiyle (395 yılında İznik Konseyi'nden sonra) her iki kilisenin çıkarlarının kesiştiği nokta Bosna-Hersek olmuştur. Her iki kilisenin halk üzerinde yaptıkları hesaplar sonucunda onu dini çatışmaya sevketmişlerdir. Osmanlı'nın bölgeye yerleşmesi sonucu mevcut istikrarsızlık ve kavgalar, yetini ekonomik kalkınma ve sosyal batışa bırakmıştır. Üstelik, önceden iki belirleyici unsur olarak katolik ve Ortodoks mezhebinin yanımda, üçüncü etken olan İslam dininin varlığmın eklenmesiyle kavga değil huzur tesis olunmuştur. Buna bağlı olarak, Saraybosna'da bugün birbirine çok yakın mesafede cami, katedral, ortodoks kilisesi ve sinagog, Osmanlı'nın engin hoşgörü ve adaletinin simgeleri olarak varlıklarım sürdürmektedirler. Çalışmamızda, bölgede Türk-İslam kültürünün yerleşmesinde önemli rolü olan hadise ve kurumları ele almaya çalıştık Tezimizin giriş kısmında, Özellikle Osmanlı öncesi mevcut olan siyasi ve sosyal istikrarsızlığa ve bunun sebeplerine dikkat çekmeye çalıştık. Birinci bölüm ise daha çok Bosna-Hersek'in Osmanlı hakimiyeti altına girme sürecini değerlendirdik İkinci bölümde ise Türk-İslam kültürünün Bosna-Hersk'tekt yansımalarım ele aldık Osmanlı Devleti İçinde özel yer edinen Boşnaklar, Müslüman olduktan sonra mensup oldukları yeni kültürün yerleşip gelişmesi için katkıda bulunmuşlardır. Nitekim, Türkler bölgeyi terk etmek zorunda kaldıktan 120 sene sonra Boşnaklar defalarca hem kendi canlarım hem Osmanlı'nın bıraktığı eserlerini yok olmaktan korumaya çalışmıştır. Halk benliğini, Türk-İslam kültürünün unsurlarıyla şekillendirmiştir. Ve günümüze kadar gözü gibi bakıp koruduğu Osmanlı iz ve eserlerini ne pahasına olursa olsun korumaya deve etmektedir. Rahman Ademi
1761 - 1762 tarihleri arasında Ayntab'da sosyal, siyasi ve iktisadi yapı: 125 Numaralı Gaziantep Şer'iye Sicili metin transkripsiyonu ve değerlendirmesi

Osmanlı tarihinin en önemli arşiv kaynaklarından biri Şer'iyye Sicilleri'dir. Bu belgeler, ait oldukları dönem ve yer hakkında oldukça kıymetli bilgiler ihtiva etmektedir. Bu çalışmamız, Türk tarihi ve kültürü açısından büyük bir önem taşıyan Şer'iyye Sicillerinden H.1175-1176/M.1761- 1762 tarihlerini kapsayan GAZİANTEP'te tutulan şer'i mahkeme kayıtlarını içermektedir. Toplam 140 sayfadan oluşan bu Sicil defterinde 384 adet hukuki ve 29 adet de idari içerikli toplam 413 adet belge bulunmaktadır. Bu defter ışığında dönemin Gaziantep'inin idari, sosyal, kültürel, ekonomik durumu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Transkripsiyonu yapılan belgeler tasnif ve tenkit edilerek değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Transkripsiyonu yapılan belgelerin içerikleri, diplomatik özellikleri, hicri ve miladi tarihleri kısa belge özetleri ile birlikte her belge için ayrı bir tablo içerisinde sunularak okuyucuya kolaylık sağlanmaya çalışılmıştır
Başbakanlık Osmanlı arşiv belgelerine göre Makedonya'da Bulgar çete faaliyetleri (1870-1912)

Osmanlı Devleti'nin egemenliğinde bulunan Balkan coğrafyası 19. yüzyıl'dan itibaren çeşitli sıkıntılar yaşamaya başlamıştır. Bu sıkıntıların belki de en önemlisi Fransız İhtilali'nin neden olduğu milliyetçilik akımıdır. Birçok etnik grubu içinde barındıran Osmanlı Devleti de bundan nasibini alacaktır. Bu etnik gruplar arasında öne çıkanlardan bir tanesi de Bulgarlardı. Bulgarlar, milli uyanış yolundaki ilk mücadelesini Rum Patrikhanesine karşı yapmıştır. 19. Yüzyıldan itibaren Rum Patrikhanesi ile giriştikleri mücadeleden galip ayrılarak dini özgürlüklerini elde eden Bulgarların bundan sonraki hedefi, Osmanlı'ya karşı mücadele ederek siyasi bağımsızlık etmek olmuştur. Bulgarlar bağımsızlık elde etmek amacıyla gözünü Makedonya bölgesine dikmiştir. Makedonya bölgesi sahip olduğu stratejik önemi nedeniyle Balkanlar'da ön plana çıkmaktaydı. Makedonya'yı Osmanlı'dan koparmak için Bulgarlar tarafından birçok silahlı çete oluşturulmuştur. Bulgar çeteleri Makedonya bölgesini karıştırıp Osmanlı'nın güçsüzlüğünü ispat etmeyi amaçlamışlardır. Osmanlı Devleti de bu çetelerin saldırılarını ve faaliyetlerini engellemek amacıyla çeşitli önlemler almaya çalışmıştır.
Kaytam'daki 153 ve 154 numaralı klasörlerde yer alan belgelerin değerlendirilmesi (1267/ 1851-1852- 1326/ 1910-1911)

Bir devletin, tarihini aydınlatması bakımından arşivleri büyük önem taşımaktadır. Çalışmamız, 153 ve 154 numaralı klasör içinde yer alan belgelerin okunup günümüz harflerine çevrilmesiyle Kayseri'nin dolayısıyla Osmanlı Devleti'nin siyasi, ekonomik, askeri ve sosyal hayat gibi konularda aydınlatılmasını öngörmektedir. 153 ve 154. klasörde yer alan belgelerin mahiyetine göre : Temettuat vergisi indirim dilekçeleri, Hayvanat-ı ehliye tadad tezkireleri, Telgraflar, Alım-satım belgeleri, Ağnam vergisi, Hicaz demiryolu menfaatine mahsus belgeler olarak tasnif edilebilir. Belgelerimizde reayanın temettuat vergisi hususunda kendisine yazılan vergi miktarının azaltılmasını ya da tamamen kaldırılmasını istediği görülmektedir. Alınan hayvanat-ı ehliye rüsumu ve ağnam vergisi ile dönem hakkında ekonomik olarak bilgi ve sahip olunan hayvan sayısıyla geçim düzeyinin hangi standartlarda olduğu tespit edilmektedir. Yapılan alım-satım işlemleri, hangi gelir kaynaklarının ne kadar bedelle el değiştirdini göstermektedir. Hicaz Demir Yolu menfaatine mahsus belgelerle de o dönemdeki muallimlerin ne kadar maaş aldıkları ve hangi derslerin olduğuna dair çıkarımlar elde edilmektedir.
II. Abdülhamid döneminde Karadeniz bölgesindeki şehbenderliklerin istihbarat faaliyetleri (1876-1909)

Bilimsel bir çalışma olarak bu konuyu ele almamızın nedeni Osmanlı şehbenderliklerinin bugüne kadar araştırılmamış olan istihbarat çalışmalarını aydınlığa kavuşturmaktır. Amacımız, Osmanlı Dış Askeri istihbaratında ataşemiliterler ve ataşenevaller kadar şehbenderlerin de öneminin yadsınmaması gerektiğini kanıtlamak ve daha sonra yapılacak çalışmalara kaynak teşkil edebilecek bir alt yapı oluşturmaktır. Bu araştırmanın kronolojik sınırlandırılmasını II. Abdülhamid Dönemi (1876-1909) olarak belirlemekle beraber çalışılacak sahayı Karadeniz Bölgesi ile sınırlandırdık. Bunun sebebi, bahsi geçen tarihlerde Avrupa Devletleri ile beraber özellikle Bulgaristan ve Rusya'nın Karadeniz üzerinden Osmanlı Devleti toprakları üzerinde bilhassa İstanbul için tarihi emellerini gerçekleştirecek fırsatları yakalamaya çalışmasıdır. Rusların ve Bulgarların bu emellerine karşılık Osmanlı Devleti de önemli sahalarda görevlendirdikleri şehbenderleri üzerinden özellikle Rusya'nın tehdit olarak görülen ordu ve donanma faaliyetlerini takip ettirmiş, alandaki şehbenderler ayrıca Rusların mevcut iç durumu hakkındaki raporları göndermesinin yanı sıra yabancı cemiyetlerin Osmanlı aleyhinde yaptıkları faaliyetler ve basılan yayınlar hakkında da raporlar göndermişlerdir. Osmanlı Devletinin dış askeri istihbarat kanallarından olan şeehbenderler tarafından gelen istihbarat raporlarından anlaşıldığı üzere olası sıcak çatışmalar öngörülmüş ancak lojistik gibi altyapı eksiklikleri yüzünden mevcut bilgiler çoğu kez muharebe alanında kullanılamamıştır.