Azerbaycan'da doğrudan yabancı sermaye yatırımları

DYY 1990'lı yıllar boyunca kesintisiz bir büyüme süreci yaşadılar. DYY, ulusal ekonomilerin global üretim ve hizmet ağına entegrasyonu için en önemli katalizatör oldular. Daha da fazlası, DYY ekonomik gelişmenin, endüstriyel modernizasyonun, ticari ilişkilerin gelişmesinin özendiricisi olmuştur. Sayılanların bir göstergesi olarak da, günümüzde DYY'nin dünya üretimindeki payı %20'ye yükselmiştir. 1999 yılında ise, DYY giriş hacmi 1 trilyon $'ı geçti. Uluslararası DYY'nin temel özelliği, yatırım hareketlerinin büyük kısmının OECD ülkeleri arasında olmasıdır. OECD dışı ülkelerde, doğrudan yabancı sermaye yatırımları önemsiz bir oranda seyretmektedir. OECD ülkelerinden dışarıya sermaye hareketleri giderek hizmet sektörüne doğru yönelmektedir. Ayrıca, dünya çapında özelleştirme ve liberalleşme hareketlerinden kaynaklanan elektrik, gaz ve iletişim alanlarına yapılan yatırımlarda hissedilir bir artma gözlenmektedir. Gelişmekte olan ülkelerin çoğunda DYY, devlet yardımı programlarına göre, daha güçlü ve daha belirgin bir etki göstermektedir. Bugünlerde, gelişmiş ülkelerden çıkan DYY hacmi bu ülkelerin yabancı ülkelere verdiği devlet yardımlarının hacminden 5-7 defa daha büyüktür. Bunun sebepleri olarak, gelişmiş ülkelerin bu tür yardımlara ayırdığı bütçe ödeneklerini kısması ve gelişmekte olan ülkelerin artık daha fazla DYY çekebilmek için yaptığı uygulamalar gösterilebilir. Gelişmekte olan ülkelerin DYY'ye ihtiyaç duymaları da artan finansman gereksinimleri ve birikmiş sosyal problemlerin çözümü ile ilgilidir.2000'li yılların başlaması ile beraber dünyadaki DYY hacimleri bir düşüş trendine girdiler. 2003 yılında, yani düşüşünün 3. yılında, DYY 560 milyar dolar seviyesinde idi. Ama 2004 yılından itibaren, DYY hacimleri artışa geçmişştir. Gidişatın olumlu yöne değişeceğine işaret eden bir unsur satın alma ve birleşmelerde meydana gelen artışlardır. Bunun yanı sıra, DYY çeken ülkelerdeki daha yüksek büyüme oranları, şirketlerin karlılıklarının artması, elde edilen karların şirketler tarafından tekrar yatırıma dönüştürülmesi, menkul piyasalarda şirket değerlerinin artması gibi göstergeler 2004 yılından itibaren başlayan DYY hacimlerinin yükselişinin nedenleridir.1998- 2003 yıllarında Azerbaycan ekonomisine 13,7 milyar dolar sermaye yatırılmıştır. Yatırılan sermayenin hacmi her yıl ortalama 2,1 milyar dolar artmıştır. DYY yatırımların payı 10,8 milyar dolardır (%78,8). 2004- 2006 yıllarında toplam sermaye yatırmı 20,7 milyar dolar, bunun 14,07 milyar doları (%68) DYY'dır. Göründüğü gibi son 3 yıl içerisinde hem toplam yatırmlar hem de DYY'lar önceki 6 yılın toplam yatırmından 7 milyar dolar fazladır. Bu, Azerbaycan'a yatırımcıların ilgisinin daha da arttığının bir göstericisidir. Bu yatırım ortamına zemin oluşturan unsurların da unutulmaması gerekir. Konunun önemli taraflarından biri de DYY'ların her yıl toplam sermaye yatırmlarındaki payının azalmasıdır. Tasarruf duzeyinin artması ve girişimciler tarfından yatırıma dönüştürülerek değerlendirilmesi artık ekonomide gerçekten de bir canlanmanın olmasından haber veriyor. Bunu daha iyi anlamak için kişi başına düşen GSMYH'daki artışın gözden geçirilmesi yeter. Eğer 1992 yılında, yatrımların daha yeni yeni ülkeye girdiği süreçte kişi başına düşen GSMYH 180 USD'yken 2006 yılında artık yatırımların belli bir düzeyde yapıldığı aşamada 1200 USD'ye çıkmıştır. 6-7 defa daha fazla bir rakama ulaşılmıştır. Ağırlıklı olarak petrol sektörüne yönelen DYY yatırımların son 3 yıldaki oranında bir düşüş söz konusudur. Nedeni Azerbaycan petrol sektörünün yabancı yatırmlardan doyma aşamasında olması ve Azerbaycan devletinin ekonomik ve kalkınma programına göre petrol dışı sektörlerin de gelişmesini sağlamayı amaç edinmesi ve bu yönde yaptığı işlerdir.