turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Türkmen Voyvodası, tribesmen, and Ottoman State (1590-1690)

Türkmenler Osmanlı Tarihi'nin en dinamik unsurlarından birisiydiler. Osmanlı'lar egemenliğini Anadolu'ya doğru genişletirken bu çetin göçebelerle uğraşmak zorunda kalmıştı. On altıncı yüzyılda yerleşikleşmeye doğru bir eğilim olsa da, Anadolu'da göçebeliğin on yedinci yüzyıl boyunca gözle görülür biçimde yeniden canlandığı gözlemlenmektedir Dönemin kroniklerine göre, Türkmenler sahip oldukları dinamizmi on yedinci yüzyıl boyunca sürdürmüşe benzemektedirler. Öte yandan, Türkmen voyvodalığı, üzerinde büyük mücadeleler sergilenen, özellikle kapıkulu sipahileri tarafından, dönemin revaçta yeni bir mansıbı olarak ortaya çıkmıştır. Türkmen voyvodalığı makamı özellikle on yedinci yüzyılın pek çok ayaklanmasında anahtar role sahiptir. Bu tez 1590 ve 1690 arası bir dönemdeki Türkmen voyvodalığını ele alma çabasıdır. Türkmen voyvodalığının ne olduğunu anlamaya çalışarak, genel olarak on yedinci yüzyıldaki göçebe gruplara özellikle de Türkmenler'e ışık tutmaya çalışmaktadır.
60 numaralı Sivas Şer'iyye sicili (H.1312-1314 / M.1895-1897) tarnskripsiyonu ve değerlendirmesi

Tezin Konusu 60 Numaralı Sivas Şer'iyye Sicilinin transkripsiyonu ve değerlendirmesidir. Bu çalışma genel anlamda Osmanlı Tarihi özel anlamda ise Sivas tarihi ile ilgili yapılan çalışmalara katkıda bulunabilmek amacıyla yapılmıştır. Sicil 191 belge ve 139 sayfadan oluşmuştur. Bu belgeler Osmanlı Devleti zamanında Sivas'ın idari, hukuki, askeri, sosyal ve kültürel yapısı hakkında bize çok önemli bilgiler sunmaktadır. Çalışma, giriş kısmından sonra belgelerin özetleri, metnin transkripsiyonu ve değerlendirme kısmının bulunduğu üç bölüm ile genel bir değerlendirmenin yapıldığı sonuç kısmı, bibliyografya, indeks ve ekler kısmından oluşmaktadır.
Beyrut Su Şirketi

Osmanlı Devleti sınırları içerisinde yer alan Doğu Akdeniz liman kentleri, kapitalizmin altın çağını yaşadığı 19. yüzyılda, Batılı girişimcilerin ilgisini çekmekteydi. Ancak Doğu Akdeniz liman kentleri, dönemin şartlarına uygun altyapıya sahip değildi. Dolayısıyla Osmanlı Devleti'nde geleneksel kent hizmetleri, 19. yüzyılda Avrupa'nın etkisiyle değişecekti. Osmanlı Devleti'nin Doğu Akdeniz liman kentlerinden biri olan Beyrut'un bu dönemdeki kamu hizmetleri yerine getirilememekteydi. Beyrut'un nitelik ve nicelik olarak hızla büyümesi halk sağlığını tehdit etmekteydi. Salgın tehlikesinin yaşandığı Beyrut'ta su ihtiyacının acilen karşılanması gerekiyordu. Osmanlı yönetimi, yeterli sermaye ve teknik bilgiye sahip olmaması sebebiyle yabancı yatırımcılara ihtiyaç duydu. Şirket aracılığıyla su sorunun hızla çözülmesi için 3 Ağustos 1870 tarihinde imtiyaz verildi. Bu imtiyaz ile Beyrut Su Şirketi'nin temelleri atılmış oldu. Bu çalışmada, Beyrut Su Şirketi'nin kuruluşundan Osmanlı Devleti'nin resmen sona erdiği tarihe kadar geçen süreç, yabancı sermaye bağlamında ele alınmaktadır. Şirket tarafından su ihtiyacının nasıl temin edildiği, hangi uygulamaların yapıldığı ve sonuçları ortaya çıkarılmaya çalışılmaktadır. Beyrut'ta nüfuz yarışına giren İngiltere ve Fransa'nın su şirketi üzerindeki etkileri değerlendirilmektedir. Yabancı yatırım aracılıyla kurulan Beyrut Su Şirketi'nin gelişimini ele almak bu çalışmanın temel motivasyonunu oluşturmaktadır.
23 numaralı Kütahya şer'iye sicili transkripsiyonu ve edisyon kritiği

Bilindiği üzere mahkeme kararlan demek olan şer'iye sicilleri, Osmanlı Tarihi araştırmalarında büyük öneme sahiptir. Ait oldukları dönem hakkında geleceğe yönelik bilgi verme konusunda önemli vesikalardır. Şer'iye sicillerinin incelenmesi demek, ait oldukları dönem hakkında bizleri siyasi, sosyal, ekonomik, askeri açıdan bilgilendirmek demektir. Sicillere bakılarak; halkın sosyal yapışım, ve ikili ilişkileri, miras ve tereke kayıtlarına bakarak; ekonomik yapıyı, merkezden gönderilen kararnamelere bakarak; idare ile taşra arsındaki ilişkilerin muhtevasını öğrenmek mümkün olmaktadır. Tez konum olan '23 Numaralı Şer'iye Sicili Defteri' ağırlıklı olarak H. 1257- 1260 tarihleri arasında kaleme alınmıştır. M. 1841- 1844 tarihlerine tekamül eden bu belgeler, her türlü hukuki hadiselerin kaydedilmesi sonucu ortaya çıkmıştır. Çalışma konum ferman, berat, buyruldu, tereke, i 'lam, hüccet vs, belgelerin transkripsiyonu ve değerlendirilmesinden ibarettir. Tez konum olan, '23 Numaralı Kütahya Şer'iye Sicili Defteri', mikro planda; Kütahya'yı sosyal, siyasal, ekonomik ve askeri olarak değerlendirmek, makro planda; Osmanlı Devleti'ni değerlendirmek ve Osmanlı Tarihi araştırmalarına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.
Ottoman socity and state in the light of the fatwas İbn Kemal

Fetvalar tarih çalışmalarında toplum ve devlete ışık tutan kaynaklardır. Bu tezde fetvaların bu amaçla kullanılmasına çalışılmıştır. Örnek olarak Şeyhü'l-İslam İbn Kemal'in fetvalarına bakarak Osmanlı İmparatorluğunda yaşamış Rafızilerin tarihi hakkında bir fikir edinmek mümkündür. İbn Kemal günümüzde Rafızileri bir homojen kitle olarak kabul eden düşüncenin aksine Onları sadece Osmanlılar'ın politik düşmanları olan Safavilere taraftar oldukları zaman bir tehdit unsuru olarak görmüştür. Kızılbaş İbn Kemal için mutlaka sapık inançlı kişi demek değildi. İbn Kemal'in fetvalarında Sufiler de sıklıkla görülür. İbn Kemal Ortodox Sünni İslamla bağdaşmayan vahdet-i vücud veya devran gibi Sufi inanış ve tatbikatlarına karşı çıkmıştır. Her iki tarafın zaman zaman siyasi otoriteyi ilgilendiren iddialar ortaya koymaları sufilikle ilgili problemlerin oldukça köklü problemler olduğunu gösterir. İbn Kemal'in fetvalarında dinsel farklılıkların belirleyici rol oynadığı Osmanlı genel toplum yapısını da görmek mümkündür. Peygamber neslinden gelenler ve devlet görevlilerinin meşruluğu/korunmalan ile ilgili tartışmadan İbn Kemalin devletin Sünni ideolojisini ve otoritesini korumaya çalıştığı izlenimi edinilmektedir. Şeriata karşı Şeriat dışı hukuk konusunda İbn Kemal'in kanun kavramına hiç de yabancı olmadığı ileri sürülmüştür. Geleneksel bir vergi olan çift resmini Şeriat çerçevesinde almaya kalkması O'nun bir Şeyhü'l-İslam olarak devlet mekanizmasına hizmet ettiğini gösterir. Bu çalışmanın sonunda İbn Kemal'in yazdığı 220 civarında eserin isimleri verilmiştir.
Temettuat defterlerine göre 19. yüzyıl da Kangal kazası

19. Yüzyıl ortalarına doğru hazırlanan Temettuat Defterleri vermiş oldukları bilgiler açısından çok önemli kaynaklardır. Sınırları belirlenmiş bir bölgenin idari bölünüşü, coğrafi sınırları, nüfusu, tarımı, topraklan, hayvancılığı, ticareti ve kazanç getiren diğer tüm faaliyetlerinin ortaya çıkarılması açısından bu defterler önemlidir. Temettuat defterlerine göre Kangal ve köyleri üzerinde yaptığımız bu araştırma yörenin 19. Yüzyıl sosyal ve ekonomik yönden fotoğrafını bize sunmaktadır. Yaptığımız araştırmanın temel kaynağı Kangal kazasına ait Temettuat Defterleri'dir. Yöre ile alakalı 4 adet defter mevcuttur. Ancak bu defterlerin 13794 numaralı olanı arşivde mevcut değildir. Çalışmalarımızda 13792, 13793 ve 13795 numaralı defterlerden istifade edilmiştir. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Temettuat defterlerinin önemi ve kapsamı ile Kangal Temettuat defterlerinin yapısı incelenmiştir. İkinci bölümde Temettuat defterlerinden elde edilen verilerin değerlendirilmesi yapılmış, bunlar grafik ve tablolarla genişçe gösterilmiştir. Son bölümde ise Kangal Temettuat defterlerinin günümüz Türkçe'sine çevrilmiş hali bulunmaktadır. Yaptığımız bu çalışma Kangal kazası da bugün olduğu gibi 19. Yüzyılda da temel ekonomik faaliyetlerin tarım ve hayvancılık olduğunu göstermektedir. 19. Yüzyılda Kangal kazasında bulunan her hanenin yaklaşık 40-50 dönüm arazisi ve 5-10 baş hayvanı bulunmaktadır. Tarım için kullanılan arazilerin yarısı da nadasa bırakılmaktadır. Kangal kazasında gelir kaynaklarının %64'ü zirai üretimden elde edilmektedir. Geriye kalan %32Tik kısım hayvancılıktan ve %4'lük kısım ise kiracılık, çerçicilik, çobanlık gibi faaliyetlerden elde edilmektedir. Hayvancılıkta büyükbaş, küçükbaş ve yük hayvanı yoğunluktadır. Arıcılık yapan hanelerde mevcuttur fakat bunun ilçe ekonomisinde payı çok düşüktür. Zülkif SARITEPE 237
1931 numaralı Trabzon şer'iyye sicili'nin özet transkripsiyonu ve analizi

Bu tez çalışmasının amacı 1931 Numaralı Trabzon Şer'iyye Sicili'nin özet transkripsiyon ve analizi ile yapılacak olan Osmanlı ve Trabzon konulu araştırmalara katkı sağlamaktır. Osmanlı Devletini araştırmada birinci dereceden kaynaklar olması kayda alındıkları dönem hakkında genelde Osmanlı, özelde ise Trabzon hakkında güvenilir ve somut bilgiler sunmaları şeriyye sicillerini araştırmacılar için vazgeçilmez kılmaktadır. Bu yönüyle bu çalışma dönemin tarihi panoromasını çıkarmada mevcut çalışmalara çok büyük katkılar sağlayacaktır. Çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde sicilde adı geçen yerlerin dökümü, önemli şahıslar ve görevleri kayıt numaraları ile belirtilmiştir. Konular türlerine göre başlıklar altında toplanarak istatistikleri çıkarılmış, içeriklerine dair kısa tahliller yapılarak önemli görülen kısımlar belirtilmiştir. İkinci bölümde ise sicilde yer alan kayıtlar konularına göre tasnif edilerek tablolar eşliğinde yorumlanmıştır. Çalışmanın sonunda sicilin özet transkripsiyonu varak ve kayıt numarası belirtilerek konu başlıkları ile verilmiştir.
1774/20 numaralı Samsun Şer'iyye Sicilinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Osmanlı tarihinin en önemli arşiv kaynaklarından bir tanesi de şer'iyye sicilleridir. Şer'iyye sicillerinde, devlet merkezi ile olan yazışmalar, halk dilekleri, fermanlar, ilamlar, hüccetler, beratlar vs. gibi konulara ait bilgilerin yanı sıra, bölgede yetişen ürünler şehir ve kasabaların tahmini nüfusu, salgın hastalıklar ve aile hayatı gibi konular da bu defterlere kaydedilmiştir. Araştırma H. 1274 - 1280 / M.1857 - 1863 yılları arasını kapsamaktadır. Çalışmamızın konusu olan 1774/ 20 Numaralı Samsun Şer'iyye Sicili'nin mikrofilmleri Milli Kütüphane'de bulunmaktadır. Söz konusu defterin mikro filmi buradan alınmıştır. Bu çalışmayla 19. yüzyılın son döneminde Samsun bölgesinin dini, sosyal, ekonomik ve kültürel açıdan durumunun tespitine katkıda bulunmayı hedefledik. Tez, girişle birlikte üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında, araştırmanın problem ve önemi, veri toplama araçları, araştırmanın sınırlılıkları ile kullanılan yöntemler hakkında bilgi verilmiştir. Şer'iyye sicillerinin tanımı ve Samsun mahkemelerinde tutulan şer'iyye sicil defterleri ve bunlar üzerinde günümüze kadar yapılan çalışmalar belirtilmiştir. Çalışmamızın girişten sonraki birinci bölümünde 1774/ 20 numaralı belgenin transkribini yaptık. İkinci bölümde de kısa bir değerlendirme yaparak Samsun'un sosyo-ekonomik ve kültürel yapısı hakkında bilgi vererek çalışmamızı sonlandırdık.
Temporality in the postmodern times and the Ottoman nostalgia in Turkey

Türkiye'de özellikle son on yılda Osmanlı geçmişşine yönelik giderek artan bir ilgi gözlemlenmektedir. 'Osmanlı', televizyon dizilerinden, siyasi söylem, eylem ve gösterilere, sosyal medyaya, mimari biçimlere, ev içi dekorasyonlarından, süs eşyalarına kadar toplumsal alanın her köşesinde görünürlük kazanmaktadır. Bu çalışma, Osmanlı'nın Türkiye'de kazandığı bu yeni görünürlüğün nedenlerini tarih kavramının geçirdiği dönüşüm ve modern toplumların geçmişşle kurdukları ilişkide yaşanan değişim çerçevesinde hem Türk modernleşmesinin içsel dinamiklerine hem de modern toplumların yaşadıkları çok daha genel yapısall dönüşümlere başvurarak anlamayı hedefliyor. Türkiye'de yeni-Osmanlıcılık üzerine var olan tartışmaların genelde uluslararası ilişkiler çerçevesi içinde ortaya çıkan bir siyasal strateji olduğunu ya da muhafazakar hükümetin yeni bir tarihsel söylem yaratma çabası olduğunu öne sürdükleri görülmektedir. Bu çalışma bu tartışmaların ötesinde, Osmanlı'ya yönelik ortaya çıkan bu ilginin, Türkiye'de 1980'lerden beri yaşanan bir süreçte yaşanan değişimler sonucu ortaya çıkan toplumsal yapının getirdiği kırılmaların ve değişimlerin, Türk modernleşmesine içkin sürekliliklerle çakıştığı noktada ortaya çıktığını öne sürmektedir.
Sermed Muhtar'ın Müze-i Askerİ-i Osmanİ Züvvarına Mahsus Rehber isimli eseri ve Osmanlı Devleti'nde Askeri Müze'nin kuruluşu

Osmanlı Devleti'nin gündemine modern manada bir askeri müzenin açılışı fikri Sultan Abdülmecid devrinde Ahmet Fethi Paşa'nın çabaları ile girmişti. Sultan Abdülmecid'in izniyle mevcut eski silah ve mühimmatlardan yapılan seçkiden Aya İrini'de sınırlı bir koleksiyon oluşturulmuş, bu koleksiyon da sadece seçkin misafirlere açık tutulmuştu. Gerçek manada modern bir askeri müze kurulması fikri II. Abdülhamid devrinin sonlarına doğru Ahmet Muhtar Paşa'nın gayretleri ile yeniden devletin gündemine alınarak açılması planlanan müze için bir komisyon teşkil edilmiş ancak proje sonradan II. Abdülhamid tarafından rafa kaldırılmıştı. Meşrutiyet'in yeniden ilanından sonra devletin içinde bulunduğu mali zorluklara rağmen Mahmut Şevket Paşa'nın desteği ile ilk önce Esliha-ı Askeriye Müzesi ardından da Müze-i Askeri-i Osmani ismiyle bir müze tesis edilerek müdürlüğüne Ahmet Muhtar Paşa getirildi. Ahmet Muhtar Paşa'nın müze müdürlüğü sırasında oğlu Osman Sermed Muhtar, Umur-ı Fenniye ve Tarihiye Katibi olarak Askeri Müze'de çalışmaya başlamış, babasının isteği üzerine Fransızca ve Türkçe olmak üzere bir müze rehberi hazırlamaya başlamıştır. Osman Sermet Muhtar tarafından kaleme alınan bu eser 1920- 1922 yılları arasında Topkapı Saray-ı Hümayunu Meydanında Ka'in Müze-i 'Askeri-i 'Osmani Züvvarına Mahsus Rehber ismi ile yayınlanmıştır. Aynı eserin Fransızcası da Muse e militaire ottoman, situe a Ste-Ire ne, Place de Top-Kapou-Se rail: Guide ismiyle yine aynı matbaada basılmıştır. Sermet Muhtar'ın eseri bir müze rehberinin çok ötesine geçerek müzede sergilenen silah ve mühimmat hakkındaki bilgilerin yanı sıra Osmanlı ve Avrupa askeri tarihi, Osmanlı ordusunun organizasyonu, Aya İrini ile birlikte İstanbul'un tarihi gibi konuları içeren detaylı bir çalışma haline gelmiştir. Bu yönüyle eser aynı zamanda bir askeri tarih kitabıdır. Osmanlı Askeri Müze'sinin tarihi ve içerdiği koleksiyonların ötesinde Osmanlı askeri tarihi alanında bir kaynak teşkil etmektedir.
From traditionalism to modernism: Mental health in the Ottoman Empire

Bu tez Osmanlı İmparatorluğu'nun modernleşmesi bağlamında ruh sağlığı tarihi alanında bir perspektif sunmaya çalışmaktadır. Araştırmanın amacı Foucault'cu teorik bir çerçevede sosyal tıp tarihine mütevazi bir katkı sağlamaktır. İlk etapta literatür taraması yapılarak Osmanlı tıp tarih yazıcılığındaki değişimler ve sosyal tıp tarihinin ortaya çıkış süreci gösterilmiştir. Başlangıçta sadece kurumsal tarihten oluşan Osmanlı tıp tarih yazıcılığı 1970'lerin sonlarına doğru yön değiştirmiş, bu değişim ile tıp tarihi çalışmaları tıbbın toplum üzerindeki etkilerini de inceler hale gelmiştir. Tez bundan sonra gelenekselcilikten modernliğe geçiş sürecini irdelemiştir. Bu bağlamda tıbbi modernleşmenin sınırları ve tıbbi bilginin ne ölçüde bir disiplin aracı olarak kullanıldığı sorgulanmıştır. Böylelikle Osmanlı İmparatorluğunda modernleşmenin ruh sağlığını ne yönde etkilediği tecrit uygulamaları ve devlet kontrolü yaklaşımı açılarından tartışılmaktadır. Bu anlamda modernite öncesi ve sonrası dönemler arasında karşılaştırmalı bir bakış açısı sunulmaya çalışılmaktadır. Tıbbi modernleşme sürecinin başlangıcı öncesinde tecrit pratikleri ne tek tip idi, ne de tamamen devletin kontrolündeydi. Gerek dini kurumlar, gerekse aileler ve mahalle sakinleri gerekli gördüklerinde hastaları tecrit edebiliyorlardı. Öte yandan on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısından itibaren tıbbi bilgi bir disiplin aracına dönüştürülmüştür. Buna karşın ancak gerekli organizasyon yapısı kurulduğu ölçüde kullanılabilmiştir. Bu bağlamda bu çalışma devlet gözetiminin artışının ve tecrit uygulamasının bir disiplin aracı olarak etkinleşmesinin ancak gerekli kurumsal altyapının inşası ölçüsünde gerçekleştiğini göstermek amacındadır. Hasta kişilere uygulanan disiplin, kurumların aynı düzeyde yenilenmemesi sonucu eşit bir şekilde ve aynı zamanda gerçekleşmemiştir.
49 no'lu Antalya Şer'iyye Sicili Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi 1315-1316 (m. 1897-1899)

Bu tezde XLIX numaralı Antalya şer'iyye sicil defterine göre Antalya'nın 1897- 1899 yılları arası hukuk ve sosyo-kültürel ve idari özellikleri incelenmiştir. Osmanlı hukuk tarihinde Tanzimat'ın ilanıyla başlayan dönem önemli bir kırılma noktasıdır. Bu zamana gelinceye kadar mahkemeler ve uygulanan kurallar dairesinde İslam hukuku merkezli olma özelliğini sürdüren Osmanlı hukuku, Tanzimat ile birlikte bu özelliğinden önemli ölçüde ayrılmıştır. XIX. yüzyıl sonları Osmanlı devleti için dengelerin aleyhine döndüğü, dünya siyasetinin yön değiştirdiği ve devletin hemen her alanda bozulma ve gerileme yaşadığı bir dönemdir. Bu süreçte yöneticiler Tanzimat ile birlikte sosyal ve siyasi kurumların yanında devletin esasını teşkil eden adalet sistemini düzeltmek için reformlara yön vermişlerdir.1897- 1899 yılları arası Antalya'sında, Tanzimat ile başlayan köklü değişimlerin izini sürmekle beraber o dönem Müslüman ve gayrimüslim halk arasındaki ilişkiler, ailelerin durumu, kullanılan lakaplar, miras vekalet, vasi, nafaka ve vekil tayinleri hakkında bilgilere ulaşılmakta birlikte etnik-dini yerleşim itibariyle kentin sosyal profili ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Maliye kökenli bir sadrazam örneği olarak ?Pİrİ Mehmed Paşa?: Hayatı ve faaliyetleri

Geleneksel Osmanlı tarihçilerinin, eserlerini yazarken Padişahlara daha çok yer verme ve yapılan işleri Padişahlara mal etme anlayışı nedeniyle, günümüz tarihçileri, Sadrazamlar başta olmak üzere, Osmanlı Tarihi'nin önemli şahsiyetleri ve kahramanları olan devlet adamları hakkında araştırma yaparken zorlanmaktadırlar. Aynı sorun Piri Mehmed Paşa için de geçerlidir. Çalışmamızın temel amacı, Piri Mehmed Paşa'yı ve faaliyetlerini ayrıntılı olarak ele alıp, Paşa'nın maliye konusundaki çalışmalarına yer vererek, genel seçim olan asker kökenli Sadrazamlara bir alternatif olarak Maliye kökenli bir Sadrazam olan Piri Mehmed Paşa'nın ne kadar başarılı olduğunu anlatmaktır. Araştırma esnasında Piri Mehmed Paşa'yı inceledim ve gördüm ki; karşımda sıradan bir insan değil, güçlü bir devlet adamı ve büyük bir sadrazam vardı. Ama onun şanssızlığı, Yavuz ve Kanuni gibi güçlü Padişahın döneminde Sadrazam olmasıydı. Çünkü bu iki büyük Padişahın tarihi başarıları, Piri Mehmed Paşa'nın arka planda kalmasına sebep oluyordu. Başta Yusuf Küçükdağ'ın Piri Mehmed Paşa ile ilgili tetkik eseri olmak üzere, ulaşabildiğim Selim-nameler ve Süleyman-namelerden faydalandığım bu çalışmada Topkapı Sarayı Müzesi Arşivinden edindiğim belgelere de yer verdim. Çalışmamız toplam dört bölüm olarak şekillendi. İlk bölümde Piri Mehmed Paşa'nın ataları, hayatı ve eşi ile çocukları, ikinci bölümde kişiliği ve devlet adamlığı, üçüncü bölümde maliyeciliği ve dördüncü bölümde de hayır eserleri ile kurduğu vakıflar anlatılarak, sonuç bölümüyle çalışma tamamlanmıştır.
Bir Osmanlı kentinde taşınır ve taşınmaz mal varlığına dayalı servet analizi: Edirne örneği

18. yüzyıl, Osmanlı tarihinde önemli bazı gelişmelere tanıklık etmiş zaman dilimidir. Pek çok araştırmacının ortak fikri bu yüzyılın, geçiş dönemi olduğudur. Bugün, yaşanan gelişmelerin izlerini, farklı birinci el kaynaklardan sürmek mümkündür. Bu kaynaklardan biri de tereke kayıtlarıdır. Tereke kayıtları, belirli koşullarda kadı tarafından tutulmuştur. Dolayısıyla toplumun genelini yansıtmaz. Fakat araştırmacılara çok değerli bilgiler sunar. Şöyle ki, tereke kayıtları, bir kişinin öldüğünde geride bıraktığı her türlü malı kapsar. Aynı zamanda bu kayıtlardan kişilerin meslekleri, varsa unvanları, aile durumuyla ilgili bilgilere ulaşılabilir. İncelediğimiz tereke kayıtlarındaki kişilerin sahip olduğu her mal, onun mesleğine, statüsüne, servetine göre farklı özelikler göstermektedir. Şöyle ki, halkı askeri sınıf ve reaya olmak üzere ikiye ayırmak mümkündür. Bunun yanında ikamet yerine, inanç yapılarına göre de ayrım yapılabilir. Bu çalışma, bahsedilen grupların servetlerini, yatırım araçlarını, servet edinme şekillerini ve yatırım araçlarının tercih edilme sebeplerini incelemeyi amaçlamaktadır. Diğer yandan tereke kayıtları aracılığıyla, toplumda zengin, fakir ve orta tabakanın temsil edilip edilmediği sorgulanabilir. Çalışmada, 18. yüzyılın ilk yarısında bahsedilen grupların temsil edildiği görülmüştür. Görülen o ki, servet edinmede, kişinin sahip olduğu unvanın etkili olduğu gözlemlense de istisnalar yok değildir. Son olarak tereke kayıtları aracılığıyla bir şehrin sosyal yapısına dair izlerden hareketle portre çıkarılabilir. Toplumun geneli ve farklı özellikler gösteren bireylerinin izi sürülebilir. Böylece yaşanılan dönem ve mekanda kişilerin özelliklerine dair verileri birleştirmek, toplum dokusunu anlatmak mümkündür.
17. yüzyıla ait bir okçuluk risalesi: Tezkire-i Rumat

Ok ve yay, Türk kültürü ve tarihi için son derece elzem enstrümanlar arasındadır. Türk tarihi kadar eskilere uzanan, Türkler'in ok ve yay ile olan münasebetleri, İslamiyet'in kabulü ile birlikte bir kutsiyet kazanmıştır. Osmanlı Devleti Dönemi'ne gelindiğinde ise bu kutsiyet bir kurum çerçevesinde ete kemiğe bürünmüştür. Osmanlılar, bazı şehirlerde halkın atış talimi yapabilmesi ve ok yarışları düzenlenebilmesi için alanlar tahsis etmişlerdir. İstanbul'da bulunan mezkur alan günümüzde Okmeydanı olarak adlandırılmakta ve adını, Osmanlı zamanında yapılan ok atışlarından almaktadır. Mezkur alanda kurulan cami ve tekke bahsedilen bu kutsiyet ile kurumsallaşmanın en belirgin kanıtıdır. İstanbul Okmeydanı'nın bu kurumun yönetilmesi için, tekkelerde görev yapacak şeyhler ve dervişler görevlendirilmiştir. Tezimin temelini oluşturan Tezkire-i Rumat adlı risale, IV Mehmet Dönemi'nde İstanbul Okmeydanı'nında görev yapan meydan şeyhi Katip Abdullah Efendi tarafından yazılmıştır. Eserde, İstanbul ve sair şehirlerde düzenlenen ok yarışlarında alınan rekorlar ve rekor sahibi atıcıların kısa biyografilerinin yanı sıra, İstanbul Okmeydanı'nın sınırları, bu sınırlara yapılan gayr-i hukuki müdahaleler ile Osmanlı Devletin'nde yaşanan kurumsal zaaf ve bu zaafın ortadan kaldırılması için sunulan bir takım çözümler yer almaktadır.
Kütahya Şer'iye Sicilleri 108 numaralı Defterinin transkripsiyonu ve degerlendirilmesi

Tarihin en köklü ve en büyük devletlerinden biri olan Osmanlı Devleti, varlığını sürdürdüğü süre içerisinde üç kıtaya hakim olmuştur. Güçlü bir devlet geleneği üzerine kurulan Osmanlı Devleti tüm teşkilatlarını geliştirerek en üst seviyeye ulaştırmıştır. İzlediği hoşgörü politikası sayesinde her dilden, dinden, ırktan ve kültürden insanları yüzyıllar boyunca barış ve huzur içinde yaşatmayı kendine görev bilerek devlet yapısını güçlü bir adalet yapısı üzerine oturtmuştur. Osmanlı hukuk sisteminde adalet; toplumun sosyal hayatını düzenleyen en önemli kurumdur. İlk atanan devlet memurlarından birinin kadı olması bunun en güzel göstergesidir. Kadıların tutmuş oldukları Şer'iyye Sicilleri ise; tarih araştırmalarında önemi şüphe götürmeyen birinci elden kaynaklardır. Şer'iyye Sicilini incelemeden Osmanlı Devletinin siyasi, idari ve sosyal tarihini hakkıyla ortaya koymak mümkün değildir. Belli bölgelere ait olan bu siciller yerel farklılıkları ortaya koymasının yanı sıra, tümüyle incelendiğinde genel tespitlerin oluşmasına katkı sağlayacaktır. Araştırma konumuz olan ? 108 Numaralı Kütahya Şer'iyye Sicili? nin değerlendirilmesi ile kayıtların tutulduğu döneme ait Kütahya ve kazalarında yaşayan insanların örf adet ve geleneklerine, yer isimlerine, şahıs isimleri ve unvanlarına, me'inur atamalarına ve o dönemde yaşanan meseleler hakkında bilgilere ulaşmaktayız. Çalışmamızın temel amacı; Kütahya'nın toplum hayatı ve siyasi varlığı hakkında bilgi sahibi olarak Osmanlı toplumunun genel yapısının araştırılmasına katkıda bulunmaktır.