I. Dünya Savaşında Kafkas Cephesinde Çoruh ve Kop Muharebeleri

Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı'na girişi ile ilk açılan cephe Kafkas Cephesi olmuştur. Büyük umutlarla açılan Kafkas Cephesi'nde, istenilen sonuç elde edilememiş ve Osmanlı Devleti ağır bir yenilgi almıştır. Sarıkamış hadisesinin ardından Rus kuvvetleri Anadolu içlerine ve Karadeniz kıyılarına doğru harekete geçmişştir. Rus kuvvetleri denizden ve karadan hareket ederek özellikle Karadeniz'in doğusu ile Doğu Anadolu'yu tamamen ele geçirmeyi hedeflemiştir. Sarıkamış hadisesinden sonra Ruslar Erzurum'u işgal edip ardından Trabzon ve civarına hareket ederek bir an önce Erzurum - Trabzon hattını ele geçirmeyi hedeflemiştir. Rus kurmaylarının planlarına göre Erzurum işgal edildiğinde Trabzon'a kadar Rus kuvvetleri karşısında mukaveet gösterecek önemli bir Türk kuvvetinin olmadığı ve en kısa zamanda Erzurum-Trabzon hattının ele geçirileceği düşünülmüştür. Rus kuvvetleri ilerlerken Türk Kuvvetleri Erzurum Bayburt arasında bulunan Kop Dağı geçidi üzerinde küçük bir kuvvetle Ruslara karşı hazırlık yapmıştır. Sayıca üstün ve donanımlı Rus ordusu karşısında hafif silahlarla ve ustaca hazırlanmış bir savunma hattı kuran Türk kuvvetleri dört buçuk ay Kop ve Çoruh çevresinde Ruslara geçit vermemiş ve Ruslara ağır zayiatlar verdirmiştir. Kafkas cephesi içerisindeki savaşlarla ilgili birçok çalışma yapılmasına rağmen bu cephe içerisinde savaşın seyri açısından önemli hadiselerin yaşandığı Kop ve Çoruh çevresinde yaşananlar hakkında çok fazla çalışma yapılmamıştır. Kop dağında yapılan savaşlar hakkında Ayhan Doğan'ın 1992 yılında yapmış olduğu 'Kop Savunması' isimli Yüksek Lisans Tezi, akademik anlamda yapılmış tek çalışma olmuştur. 'Kop Savunması' isimli tez çalışması ağırlıklı olarak Kop dağındaki savaşları ve bu savaşların Bayburt halkı üzerindeki etkilerini ele almıştır. 'Birinci Dünya Savaşında Kafkas Cephesinde Çoruh ve Kop Muharebeleri' isimli Tez çalışmamızı hazırlarken Kop Savunması isimli çalışmadan faydalanılmış olmakla birlikte farklı olarak Kop dağındaki savaşlarla aynı döneme gelen ve birbirini etkileyen diğer cephelerde yaşanan hadiseler de ele alınmıştır. Rus kuvvetleri Erzurum'un işgali ile birlikte kara ordularının yönünü Anadolu içlerine çevirdiğinde Karadeniz üzerinden yapılacak bir harekatında hazırlıklarını yapmıştır. Kop dağında Rusların durdurulması ve buradan Karadeniz'e geçişinin engellenmesi ile Karadeniz'den yapılacak bir harekat daha da önemli bir hale gelmiştir. Rus kuvvetleri bir yandan Kop dağındaki savunma hattını geçmeye çalışırken bir yandan da sahil şeridini ele geçirmeye çalışmıştır. Rize ve Trabzon'un Ruslar tarafından işgal edilmesi Kop ve Çoruh çevresini daha da önemli hale getirmiştir. Ruslar Trabzon'un işgalinin ardından birliklerinin arasında kalan bu bölgeyi bir an evvele ele geçirerek Erzurum'dan Trabzon'a kadar olan hattın tamamını ele geçirmeyi hedeflemiştir. Erzurum ve Trabzon arasında kalan bölgede bulunan Bayburt'un Rusların eline geçmemesi ve Rus kuvvetlerini bölmek de Türk kuvvetleri açısından da önemli bir hedef olmuştur. Bayburt ve Civarında bulunan Kop ve Çoruh cephelerini iki taraf içinde önemli hale getiren bu durum olmuştur. 'Birinci Dünya Savaşında Kafkas Cephesinde Çoruh ve Kop Muharebeleri ' isimli çalışmada bölgenin çevredeki hadiselerle olan bağlantısı ve etkisi ele alınarak Kop ve Çoruh cephesinin savaş içerisindeki rolü anlatılmaya çalışılmıştır. Çalışma hazırlanırken konu ile ilgili Genelkurmay başkanlığı ATASE Arşiv Başkanlığı tarafından hazırlanan çalışmalardan ve döneme ait bilgi ve belgeler için ATASE Arşivlerinden faydalanılmıştır. Ayrıca Bayburt Üniversitesi tarafından hazırlanan çalışmalardan ve yerel kaynaklardan faydalanılmıştır.