Finansal serbestleşme sürecinin Türk bankacılık sistemi üzerindeki etkileri

Türkiye'deki finansal serbestleşme olgusu, ekonominin serbest piyasa kurallarına uyumu çerçevesinde uygulanan politikaların bir alt süreci olarak gelişmiştir. Bu nedenle, uygulanan finansal reformlar, finansal serbestleşme politikası çerçevesinde biçimlendirmiştir. 1980 sonrasında, Türkiye'de finansal sistemin gelişimini belirleyen üç ana süreç vardır. Bunlardan birincisi, finansal serbestleşme çerçevesinde geliştirilen araçlarınçoğunluğunu, kamu kesimi açığının fonlanması için yaratılan borçlanma senetlerinin oluşturmasıdır. kincisi, yabancı para birimlerinin TL'nin yerine geçmesidir. Üçüncüsü de, spekülatif kısa vadeli sermaye hareketlerininulusal finans piyasalarında ve reel ekonomide neden olduğu kararsızlıktır. Türkiye'nin özellikle kambiyo rejiminin değiştirildiği 1989 sonrasıdeneyimi, kronik yüksek enflasyon koşullarında finansal sistemini içerde ve dışarıya karşı hemen tümüyle serbestleştiren az gelişmiş ülkelerin karşılaştıkları karakteristik sorunların hemen tümünü kapsamaktadır. Sermaye kaçışı tehditleri, politika oluşturmada ana unsur olmuş, sürdürülmesi olanaksız yüksek reel faiz oranlarına bağımlılık yaratmış ve ucuz döviz için beklentiler oluşturmuştur. Bu arada, finans sektörü ile reel sektör arasındaki geleneksel olarak güçlü bağlar büyük ölçüde kopmuştur. Türk Bankacılığı 24 Ocak Kararları sonrası, faaliyetlerinde ve kaynakyapısında büyük bir değişime uğramıştır. 1990'lara kadar denetimli bir serbestlik rejimi içinde olan Türk Bankacılık Sistemi, 1990 sonrası ise, ekonomideki yapısall kaynak yetersizliğinin içsel dinamiklerle aşılamayacağıanlaşılınca, dış piyasaya yönelmiş ve döviz üzerinden aldığı kredileriyabancı sermaye gibi Türkiye'ye getirip TL'ye çevirdikten sonra kamuya ve özel sektöre kredi olarak kullandırmıştır. Bu politika, bankaları açık pozisyonda döviz tutmaya yöneltmiş, ancak ortaya çıkan her finansalbunalımda da bankaları zor durumda bırakmıştır. Devletin, içine düştüğü bütçe açığı sorununu, bankaların elindekiödünç verilebilir fonları borç alarak çözme tercihi, bankaların bilançolarındaki taşınır değer gelirlerini ana kazanç kalemi haline getirmiştir. Sınai sermayenin göreli karlılığının düşmesi üzerine hizmetlerkesimine yönelen fonların sahipleri, bir süre sonra sanayi üzerinde önemli ölçüde etki sahibi olmuşlardır. Büyük topluluklar ve holdingler karlılığı düşenfaaliyet alanlarındaki riski dağıtmak ve büyük faiz gelirlerini kendilerine çekmek için banka sahibi olma yoluna gitmişlerdir. Bunun sonucu olarak sınai sermaye-mali sermaye bütünleşmesinin derinleştiği ve esas olarak sınai sermayenin mali sermayeye bağımlılık derecesinin arttığı görülmüştür.1998- 2001 döneminde ekonomide ve finans sisteminde yaşanan dalgalanmalar sonrasında, bankacılık kesiminde ciddi bir yaprak dökümüyaşanmıştır. Öte yandan, finansal derinliğin oldukça sığ olduğu sistemde, bankaların rekabet gücünün Avrupa ve dünyadaki benzerlerine göre oldukça düşük olduğu, rekabet gücünün arttırılabilmesi için 1998 -2002döneminde yaşanan tekelleşmeye benzer biçimde bir dizi birleşme vedevralmadan sonra oluşacak yeni bir yapının yakın bir gelecekte kaçınılmaz olarak inşa edilmesi gerekeceği düşünülmektedir.