turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Kütahya ve çevresinde gayrimüslimlerin ticari faaliyetleri (1839-1915)

Gayrimüslimler, Tanzimat ve Islahat Fermanının getirdiği fırsat eşitliğinden yararlanarak ticari ve iktisadi hayatta büyük rol oynamışlardır. Belirli bir alan içerisinde yaşayan gayrimüslimlerin iktisadi-ticari hayatlarının incelenmesi hem iktisadi tarihimiz açısından hem de farklı dil, din ve kültüre sahip unsurların bir arada yaşama becerilerinin ortaya çıkarılması bakımından önem taşımaktadır. Bundan yola çıkarak Osmanlı Devleti'nin 1839- 1918 tarihleri arasında Kütahya'daki gayrimüslimlerin ticari faaliyetlerinin etraflı bir şekilde incelendiği çalışmada, diğer Osmanlı şehirlerinde olduğu gibi Kütahya'daki gayrimüslimlerin de yerel ticari ve iktisadi hayatta büyük oranda söz sahibi oldukları kanıtlanmaya çalışılmıştır. Gayrimüslimler ile ilgili olarak bütün Osmanlı coğrafyasını kapsayacak şekilde yapılan çalışmalar yeterli değildir. Ancak böyle bir çalışmanın gerçekleşebilmesi için yerel tarih incelemelerinin bir araya getirilmesi gerekmektedir. Kütahya'da bulunan çoğu gayrimüslim tüccar, devletten vergi geliri toplama imtiyazını elde ederek hem sermaye akışını sağlamış hem de ticaret sektörü gibi önemli bir mekanizmada rol oynamışlardır. Batılıların ticarette artan etkisiyle Osmanlı Devleti'ndeki gayrimüslimler uluslararası ticarette aracı konumuna gelmişlerdir. Beratlı Avrupa tüccarlığı konumunu elde eden gayrimüslim Avrupa tüccarlarının, Kütahya'da da olduğu görülmektedir. Gayrimüslimler yaşadıkları her türlü iktisadi-ticari problem ve engellerle karşı karşıya kaldıklarında devlet, onlara haklarını arama imkanı tanımış ve sorunları giderilmeye çalışılarak hakları güvence altına alınmıştır. Ayrıca gayrimüslimler, devlet merkezli kurumlarda yer alarak iktisadi ve ticari hayatta söz sahibi olmuşlardır. Devletten maden imtiyazı alarak madenler işletmişler ve demiryolu, banka sektörü gibi hizmet sektöründe görevlendirilmişlerdir. Kütahya'daki bazı gayrimüslimler belli mesleklerde yoğunlaşarak onlara özgü meslek dallarının ortaya çıkmasını sağlamışlardır. Gayrimüslimler, Müslümanlar gibi Kütahya'daki ticaret mekanlarında yer alarak ticari hayata etkin olarak katılmışlardır.
II. Meşrutiyet Dönemi Osmanlı askeri matbuatı ve siyasi hayattaki rolü

Tarihi süreç içerisinde basının hayata dahil olmasının ardından iletişimin önemi çok daha net bir şekilde anlaşılmıştır. Siyasi, sosyal ve sanatsal alanda varlık gösteren basın, ilk dönemlerde haber aktaran bir vasıta iken, ilerleyen zamanlarda topluma yön veren, siyaseti şekillendiren ve yaşam tarzını belirleyen bir organ görevini üstlendi. Özellikle II. Meşrutiyetin ilanı ile birlikte siyasi otoritenin en önemli gücü haline gelen basın, iktidar ve muhalefet için bir kale vazifesi gördü. Osmanlı devlet adamlarının yanı sıra Osmanlı subayları da bu kaleyi kendi kontrolleri altında tutma adına her yolu denediler. Osmanlı askeri basını bir yandan ordunun güçlenmesi ve modern ulus ordularıyla yarışması adına yayınlar yaparken, öte yandan yaşanılan siyasi olaylar ile alakalı topluma yön verme amacıyla yazılar kaleme alındı. Bu çalışmamızda Osmanlı askeri basını ele alınmış, çıkartılan mecmua ve gazeteler gerek şekil yönünden gerekse içerikleri yönünden değerlendirildi. Çalışma boyunca mevcut katalogların tamamı taranmış, eserlerin tamamı görülmek suretiyle tarih metodolojisine uygun bilimsel bir yöntemle çalışmaya aktarılmıştır.
1299 sene-i Hicriyyesine mahsus Selanik Vilayet Salnamesi transkripsiyon ve tahlili

Kelime manası olarak 'yıllık' anlamına gelen salnameler, içerisinde birçok bilgi ihtiva etmektedir. Nitekim, salnameler Osmanlı Devleti'nin; askeri, mülki, hukuki, siyasi ve iktisadi alanlarında bilgi veren ve tarihimize ışık tutulmasını sağlayan birinci el kaynak olarak kabul edilen tarihi belgelerdir. II. Abdülhamit döneminden itibaren özellikle Vilayet salnamelerine çok önem verilmiştir. Zira Vilayet salnameleri, dönemin eğitim hayatı, bürokrasisi, hukuk ve adalet sistemi gibi önemli alanlarda bilgiler vermektedir. Bunların yanı sıra; bölgenin coğrafi, tarımsal yapısı ile yörede meydana gelen doğa olayları gibi tarihi araştırmalarda önem arz eden bilgiler de kayıtlarda yer almıştır. Çalışma konusu olan 1299 Sene-i Hicriyyesine mahsus Selanik Vilayet Salnamesi, miladi olarak 1881- 1882 yılına tekabül etmektedir. Bu salname, önemli bir Osmanlı şehri olan Selanik'in fiziki ve coğrafi durumu ile sosyal ve iktisadi yapısı hakkında bilgiler içermektedir. Salnamenin ilk bölümünde takvim bilgilerine yer verilerek önemli tarihler ve bu tarihlerde meydana gelen olaylara değinilmektedir. Ayrıca, ekim-dikim zamanları gibi tarımsal faaliyetler ile fırtına zamanları, şiddetli sıcak aylar gibi iklimsel olaylara da yer verilmektedir. Salnamenin sonraki kısımlarında, İslam tarihi sürecinde zuhur eden önemli olaylar, hicretden önce ve hicretden sonra olmak üzere iki zaman diliminde belirtilmektedir. İlerleyen bölümlerde Osmanlı padişahlarının; doğum tarihleri, görev süreleri, ölüm tarihleri ve türbelerinin nerede bulunduğu yer almaktadır. Salnamede, vilayet merkezinde görev yapan kişilerin isim ve ünvanları kısım kısım verilmektedir. Müslim ve gayr-i müslim teb'anın eğitim kurumları hakkında da bilgilere ulaşılmaktadır. Salnamenin son kısmında ise vilayetin; gölleri, nehirleri, ormanları, madenleri, nüfus bilgileri, kız ve erkek mektepleri hakkında bilgiler mevcuttur. Tüm bu konularla ilgili daha detaylı bilgiler tezin tahlil kısmında ele alınmıştır. Bu çalışmada öncelikle transkripsiyonu yapılan salnamenin ait olduğu Selanik Vilayeti'nin tarihi arka planı ile salnameler hakkında bilgi verilmiş, okuyucuya kolaylık olması amacıyla orijinal metin ile transkribe edilen sayfa birlikte gösterilmiştir.
Şavşat Nüfus Defteri (1835) transkripsiyon ve değerlendirme

Osmanlı Devleti'nde modern anlamda yapılan ilk nüfus sayımı II. Mahmut tarafından başlatılmıştır. Yeniçeri Ocağı kaldırıldıktan sonra kurulan Asakir-i Mansure-i Muhammediyye Ordusunun asker ihtiyacını karşılamak amacıyla Osmanlı genelinde yapılan sayım H.1247/ M.1831 tarihinde başlamıştır. Bu nüfus defterlerinden bölgelerin demografik yapısı, meslekleri, kişilerin fiziksel özellikleri, doğum-ölüm tarihleri, nüfus hareketleri vb. gibi konuları hakkında bilgi edinmekteyiz. Tezin konusu olan Şavşat'ın nüfus sayımı H.1251/ M.1835 tarihinde gerçekleşmiştir. Araştırmamıza konu olan nüfus defterinde Müslim, Gayrimüslim ve Kıpti nüfus için ayrı defterler tutulmuştur. Sadece erkeklerin kaydedildiği deftere öncelikle hane reisi, ardından hanedeki erkek nüfusun yaşı dikkate alınarak bir sıra takip edilmiştir. Bu defterdeki Mu slim, Gayrimüslim ve Kıpti nu fusla ilgili belgelerin transkripsiyonu yapılarak bölge tarihini öğrenmek ve bundan sonra nu fus defterleri üzerinde yapılacak olan çalışmalara katkı sağlamak amaçlanmıştır.
Üsküdar Kadılığı 420 numaralı Şer'iyye Sicili Defteri

sicilleri, şehir tarihi araştırmalarında sosyal ve hukuki hayatının aydınlatılmasında birincil kaynaklardır. Bu siciller sayesinde o zamanda yaşamış toplumun hayatı ile ilgili önemli bilgiler elde etmekteyiz. Üzerinde çalıştığımız Üsküdar Kadılığı 420 Numaralı Şer'iyye Sicili Defteri Osmanlı'nın önemli merkezlerinden biri olan Üsküdar'ın 18. yüzyıldaki sosyal, siyasi, hukuki, iktisadi ve tarihinin tanınmasında birincil kaynaklardandır. Bu sicil defteri; alacak tahsili ve borç ikrarı, boşanma ve nafaka, darb, yaralama ve hakaret vb. davalarla ilgili olup toplam 461 belgeden oluşmaktadır. Tezimiz giriş kısmı ve metin transkripsiyonu olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır. Giriş kısmında, şer'iyye mahkemelerinin kısaca tarihleri ve görevlileri, şer'iyye sicilleri ve bu sicillerde bulunan belge çeşitleri ve şer'iyye sicillerinin önemlerine dair kısa açıklamalar yapılmıştır. Yine bu bölümde üzerinde çalıştığımız defterin tanıtımı yapılmış ve defterde yer alan köy ve mahalle isimleri verilmiştir. Giriş kısmından sonra orijinal metnin transkripsiyonu verilmiş ve sonunda sonuç ve bibliyografya verilerek çalışma bitirilmiştir.
Amerikan Board misyonerliği ve 1892-1893 Merzifon Ermeni İsyanına etkileri

Bu çalışmanın konusu Osmanlı Devletinin 19. yüzyılın başından itibaren maruz kaldığı misyonerlik çalışmaları kapsamında Amerikan Board teşkilatının yürüttüğü faaliyetler ve bu faaliyetlerin Merzifon Ermeni İsyanlarına etkileridir. Avrupa ve Amerika'da Hıristiyanlığı yaymak için birçok misyoner teşkilatları kurulmuştur. Anadolu'da en çok etkiye sahip olan misyoner teşkilatlarından birisi de 27 Haziran 1810 yılında Boston'da kurulan Amerikan Board teşkilatıdır. Osmanlı Devleti sınırları içinde kalan 'Kutsal Topraklar' Amerika'daki Protestan misyoner örgütlerinin en önemlilerinden biri olan bu teşkilatın öncelikli hedefleri arasında yer almıştır. Bu teşkilat kısa sürede Çin, Hindistan, Güney Amerika, Afrika ve Hıristiyanlığın çıkış noktası olan Ortadoğu'ya misyonerler göndermiştir. Amerikan Board, Osmanlı topraklarındaki faaliyetlerine 1820 yılı başlarında başlamıştır. Osmanlı topraklarına gönderilen ilk Amerikan Board üyeleri; Pliny Fisk ve Levi Parsons adlı iki misyonerdir. Yapılan ilk keşif çalışmaları sonucunda Müslümanlar üzerinde bir etki gösteremeyeceklerini anlayan misyonerler Osmanlı topraklarında yaşayan Hıristiyan azınlık üzerinde faaliyetlerini yoğunlaştırmışlardır. Amerikan Board teşkilatı özellikle Rumlar, Ermeniler ve Bulgarlar arasında misyonerlik faaliyetlerine ağırlık vermişlerdir. Amerikan Board teşkilatının misyonerlik faaliyetleri kapsamında Osmanlı Devleti içinde yeni kiliseler açılmış, eğitim faaliyetlerine ağırlık verilerek devamlı okullar açılmış, hastaneler ve dispanserler kurulmuş, Protestanlık yayılmış ve özellikle Protestanlığı seçenlerin ve Protestanlığa ısındırılanların ekonomik yönden güçlendirilmesi amacıyla ticarethaneler kurulmuştur. Bu faaliyetler kapsamında Osmanlı Devleti içinde bulunan milletlerin milliyetçilik duyguları kabartılarak devlete baş kaldırmaları sağlanmıştır. Bu başkaldırılardan birisi de 1892- 1893 Merzifon Ermeni isyanıdır.
ʺEcanibin Memalik-i Osmaniyyeʹde Haʼiz Oldukları İmtiyazat-ı Adliyyeʺ adlı eserin tahlili ve transkripsiyonu

Osmanlı Devleti'nin yabancı devletlere vermiş olduğu kapitülasyonlar, Osmanlı Tarihi'nin önemli konuları arasında dikkat çekmektedir. Osmanlı Devleti ile ahidname imzalayan devletlerden herhangi birine tabi olan kişiler, Osmanlı sınırları içerisinde ticari, iktisadi, hukuki, dini pek çok konuda ayrıcalıklar elde ederek avantajlı duruma geliyorlardı. Ecnebi olarak adlandırılan kişilere verilen bu imtiyazlar, zaman içerisinde Avrupalı devletlerin de baskıları sebebiyle olumsuz sonuçlara neden olmaktaydı. Özellikle XIX-XX. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde, hukuki açıdan ortaya çıkan sonuçları ve yansımaları önem arz etmektedir. Çeviri yazısı gerçekleştirilen Ecanibin Memalik-i Osmaniyye de Ha iz Oldukları İmtiyazat-ı Adliyyeadlı eser de bu konu hakkında ayrıntılı bilgiler sunmaktadır. Eserin ağırlık noktası, Osmanlı Devleti nin ecnebilere vermiş olduğu hukuki ayrıcalıklardır. Osmanlı Devleti nde ecnebilere verilen hukuki ayrıcalıkların yanı sıra kapitülasyonların tarihi seyri hakkında da ayrıntılı bilgiler sunmaktadır. Yapılan bu çeviri yazı neticesinde ecnebilerin elde etmiş olduğu hukuki ayrıcalıklar ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca Ecanibin Memalik-i Osmaniyye de Ha iz Oldukları İmtiyazat-ı Adliyye adlı eseri kaynak olarak kullanan araştırmacılar da tez içerisinde belirtilerek değerlendirilmesi yapılmaya çalışılmıştır.
Osmanlı Devleti'nde Mevlevi Tarikatı'nın klasik öncesi dönemi (13-17. yüzyıl)

Mevlevilik 13. yüzyılda Moğol istilası sebebiyle ailesi Belh'ten göç ederek Konya'ya yerleşen Sünni alim Mevlana Celalü'd-Din Rumi'ye nispet edilen bir tarikattır. Tarikatın gerçek anlamda teşkilatlandırılması Mevlana'nın ölümünden sonra Çelebi Hüsamü'd-Din ve Sultan Veled tarafından gerçekleştirilmiş ve Mevlana'nın sentezini yaptığı Melametilik, Kübrevilik ve Vahdet-i Vücud esasına dayalı Sünni bir tarikat olarak kurulmuştur. 13. yüzyıl boyunca Mevlana'nın devlet yöneticileriyle iyi ilişkiler kurması sayesinde tarikat belli bir nüfuza ve zengin vakıf gelirlerine sahip olmuştur. 13. yüzyıl sonlarından 14. yüzyıl başlarına kadar Sultan Veled'in benimsediği prensip de yine aynı doğrultudadır. Ayrıca bu dönemde Sultan Veled ülkenin dört bir yanma atadığı halifeler ve bunlara kurdurduğu tekkelerle tarikatın büyük ölçüde tanıtılması ve yayılmasına öncülük etmiştir. 14. yüzyılda, yani Ulu Arif Çelebi zamanında, Sünni esaslar üzerinde kurulan Mevlevi tarikatında ilk meşrep farklılıkları görülür. Bu durum, Moğollar ve onlardan sonra Türkmen beylikleri döneminde tarikatı yaymaya çalışan Ulu Arifin, bu dönemde büyük nüfuza sahip olan ve yöneticilerin çok rağbet ettiği heterodoks Türkmen şeyhleriyle rekabet edebilmek için senkretist bir tavrı benimsemesinden kaynaklanmaktadır. Yine bu yüzyılda, tıpkı diğer Türkmen beyliklerinde olduğu gibi, Türkmen şeyhlerinin rağbet gördüğü Osmanlı beyliğinde Mevleviler'in mevcudiyetinden bile bahsetmek mümkün değildir. Mevleviler Osmanlı Devleti'nde ancak 15. yüzyıl başlarında, yani II. Murad devrinde gerçek anlamda varlık gösterebilmişlerdir. Daha önceki yönetimlerin Mevleviler 1 e tahsis ettikleri vakıflar aynen tanınmış ve neredeyse bütün Osmanlı sultanları Mevleviler' e maddi manevi destek 11 vermişlerdir. Ayrıca bu yüzyıl, Mevlevi ayinlerinin de belli kurallara dayandırıldığı ve tarikatın her bakımdan teşkilatlandığı bir dönemdir. 16. yüzyılda Osmanlı Devleti'ni tehdit eden Şiilik'e karşı yöneticilerin sert tedbirler alması sonucunda, Şii eğilimleri görülen Divane Mehmed Çelebi'nin bir ara takip altına alınması haricinde Mevleviler ile idare arasında hiçbir pürüz yaşanmamıştır. Galata Mevlevihanesi hariç, bu yüzyılın ikinci yarısına kadar mevlevihaneler Mevlevi büyükleri ve yerli eşraf tarafından yaptırılırken bu tarihten itibaren ilk olarak paşalann ve yüksek düzey idarecilerin mevlevihane inşa ettirdiği görülmektedir. 17. yüzyıl tarikatın vakıf yüzünden devletin tamamen kontrolü altına girdiği bir yüzyıldır. Aynca bu yüzyıla kadar her Mevlevi halifesi istediği birini şeyh tayin edebiliyorken, bu tarihten itibaren çelebilerin onayı alınmaya ve meşihatnamelerde ilk defa olarak sultanın adı anılmaya başlanmıştır. Mevleviler bu yüzyılda, IV. Murad devrinde Kadızadeli muhalefeti yüzünden rahatsızlık duymuşlarsa da en parlak dönemlerini de yine bu yüzyılda IV. Mehmed devrinde yaşamışlardır.
Birinci Meclis ve Vilayat-ı Şarkiye

23 Nisan 1920'de Birinci Meclis, dönemin Osmanlı vilayetlerinden seçimle ve son Meclis-i Mebusan'dan gelen mebusların katılımıyla açıldı. Meclis'te birçok bölgeden mebus katılmakla birlikte önemli bir kısmı Vilayat-ı Şarkiye'den gelmişti. Öyle ki çalışma, Vilayat-ı Şarkiye'yi merkeze alarak Birinci Meclis üzerine oldu. Bu çalışmada ilk olarak Birinci Meclis'i anlamak adına kuruluşuna kadar giden süreçte devlet ile Vilayat-ı Şarkiye arasındaki ilişkiden kesitler verildi. İkinci bölümde, Birinci Meclis'te yer alan 147 Vilayat-ı Şarkiye mebuslarının mecliste ortaya koydukları faaliyetler incelendi. Bu faaliyetleri incelerken onların mebusluk öncesi faaliyetleri, eğitim durumları ve mebusluk sonrası yaşamları hakkında karşılaştırmalı olarak bilgiler verildi. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise Birinci Meclis'in, bir bölge olarak Vilayat-ı Şarkiye'ye nasıl baktığını ele almakla birlikte bölgede yoğun nüfusa sahip olan Kürtlerin nasıl algılandığını ve ortaya konulan algının nedenleri incelendi. Dördüncü bölümde 1920- 1923 yılları arasında Vilayat-ı Şarkiye'nin meclis gündemini oldukça meşgul eden siyasi, sosyal-ekonomik sorunların neden-sonuçlarına bakıldı. Ayrıca meclisin bu sorunlara dair tutumu, sorunlara dair çözme yolları incelendi. Son bölümünde ise günümüz devlet erkinin ve Kürt siyasasının, Birinci Meclis'e dair söylem ve algılarına değinildi. Ancak gerek devlet erkinin ve gerek Kürt siyasasının Birinci Meclis'e dair yaklaşımlarında yanılgılar taşıdığı ortaya konuldu. Bu iddiayı ortaya koyarken ise bu yanılgıya neden olan tarih okumasının ardında yatan ideolojik yaklaşımlar irdelendi. Sonuç bölümünde ise, genel olarak çalışmanın Birinci Meclis'in yapısı ve ona dair güncel algıların yanı sıra temsil edildiği mebuslar, dönemsel sorunları çerçevesinde bir Vilayat-ı Şarkiye analizi yapıldı. Çalışmanın genelinde ortaya konulan olay ve olgular için ana kaynak olarak dönemin meclis tutanakları kullanmakla beraber, döneme tanıklık etmiş kişilerin anıları, konuyla ilgili kitap ve makalelerden yararlanılmıştır.
XIX. yüzyıl Osmanlı devlet adamlarından İbrahim Edhem Paşa

Tarihi, bir insanın hayatı çerçevesinde incelemek tarihçiliğin en zor konularının başında gelmektedir. Çünkü kendisi de bir insan olarak tarihçi için objektif olarak bir başka insanı ele almak son derece güçtür. Bu güçlüğün farkında olunarak yapılan bu çalışmada XIX. yüzyıl Osmanlı devlet adamlarından İbrahim Edhem Paşa ele alınmıştır. Doğum yeri, ailesi, kökeni üzerindeki kalın sis perdesini çeşitli kaynaklar ve arşiv belgeleri doğrultusunda aydınlatmaya çalışan tezin asıl odaklandığı konu ise, Edhem Paşa'nın modernleşme sürecindeki Osmanlı devlet ve toplum hayatında nasıl bir yer işgal ettiğidir. Avrupa'ya gönderilen ilk Osmanlı öğrencileri arasında yer alması, Paris'te geçirdiği yaklaşık on yıllık ciddi eğitim hayatı ve ülkesine dönüşte mesleki eğitimini nerelerde, nasıl kullandığı soruları yerli ve yabancı kaynaklar ışığında aydınlatılmaya çalışılmıştır. Edhem Paşa, Tanzimat Dönemi'nde daha çok bir bürokrat ve teknokrat kimliğiyle öne çıkmış ve bilhassa Nafıa, Maarif gibi konulardaki başarılı icraatlarıyla dikkat çekmiştir. Ancak siyasi alanda aldığı kısa süreli görevlerde aynı başarıyı sergilediğini söylemek mümkün görünmemektedir. Biraz da bu alanda gölgede kalmış biri olarak, tarihçiliğimizin detaylı bir incelemesinden şu ana dek mahrum kalmıştır. Yine de o, 1893 yılına kadar gelen yetmiş yılı aşkın yaşam öyküsünde özgün bir çalışmaya konu olacak kadar çok yönlü ve renkli bir hayat bırakabilmiştir.
1123-1124 (M. 1711-1712) tarihli ve 5193/24 numaralı Anadolu Kazaskerliği Ruznamçe Defterinin arşivcilik ve tarih açısından incelenmesi

Bu çalışmada, Nuruosmaniye Kütüphanesi müteferrik kısmı 5193/ 24 numaralı Anadolu Kazaskerliği Kazasker Ruznamçesi incelenmiştir. Defter, 1. CA.1123 1. S.1124 (17 Haziran 1711 - 10 Mart 1712) tarihleri arasındaki kadı ve müderris atamalarını içermektedir. Giriş bölümünde, defterdeki kadı atamalarının kaydedilme şeklinden bahsedilmiş ve defter içerik bakımından tanıtılmıştır. Dönemin Kazaskeri Ebu İshak İsmail Efendi hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde kadı atamaları ile ilgili bazı unsurlar hakkında tanımlayıcı bilgiler verilmiş, defterde kullanılan terimler açıklanarak örneklendirilmiştir. Bu bölümde mülazemet, kadıların görev süreleri, görevden ayrılış biçimleri, infisal süresi, ilhak ve ifraz, terakki terimleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise kurum içi geçişler; kadılıktan kadılığa hareket, müderrislikten kadılığa hareket, müderrislikten müderrisliğe hareket başlıkları altında tablolarla incelenmiştir. Kadılıktan kadılığa geçiş, infisal sonrası atanan kadılar; medd, nakil, ibka ve tenciz; manasıb-ı Mısriyye ve medaris-i ma'ruza başlıklarıyla defterdeki sıra takip edilerek ele alınmış, tablolar ve sayısal verilerle değerlendirilmiştir. Tezin son kısmında ise defterin transkripsiyonuna yer verilmiştir.
181 Numaralı Şer'iyye Sicillerine göre Lale Devri'nin ilk yıllarında Manisa'da sosyal ve ekonomik hayat

Tezimizde, XVIII. yüzyılda Manisa'da tutulan şeri'yye sicillerinin ne olduğu, hangi konuları içerdiğini anlatmaya çalışacağız. Osmanlı toprakları içerisinde Manisa'nın siyasi, sosyal, ekonomik durumu hakkında şer'iyye sicilleri bize ışık tutacaktır. Bilindiği gibi şer'iyye sicilleri Osmanlı yönetim örgütü içinde kadı'nın mahkemede tuttuğu kayıtları içermektedir. Siciller bize hem devlet örgütünün işleyişi hem de sosyal hayat hakkında önemli bilgiler vermektedir. Şer'iyye sicilleri kadıların görevleri gereği mahkemede verdikleri hükümleri, merkezden gelen belgeleri, sorumlu oldukları önemli olayları kaydettikleri defterlerdir. Şer'iyye sicilindeki konular bir kaza içerisinde meydana gelebilecek konular ve tarihi gerçekleri kapsar. 181 nolu şer'iyye sicili farklı tarihleri ihtiva etmektedir. Bu defterde Lale devrininin sosyal ve ekonomik yapısı anlatılmıştır. 181 numaralı Manisa şeriye sicilinden, o dönemin ekonomik, sosyal, kültürel ve hukuku durumunu, askerlikle ilgili bilgileri, savaş öncesi ve sonrası toplumsal olaylarını çıkarmak mümkündür.
İdris-i Bitlisi'nin Heşt Behişt'ine göre Fatih Sultan Mehmed ve dönemi

Çok yönlü Osmanlı bilim adamı olan İdris-i Bitlisi'yi hak ettiği şöhretine kavuşturan, siyasi faaliyetlerinin yanında onun tarih alanında kaleme aldığı Heşt Behişt adlı eseridir. Bu eser, ilk sekiz Osmanlı padişahının ve zamanının olaylarından bahseder. Osmanlı sultanı II. Bayezid'in emri ile Farsça kaleme alınmış olan bu eserin telifiyle birlikte, İran edebi tarihçiliğinin mensur numunesi olarak Osmanlı tarih yazıcılığında farklı bir devir ve üslubun başladığı görülmektedir. Eserin kaynak değerini artıran husus ise, İdris'in günümüze ulaşmamış eserlerden istifade etmiş olmasıdır. Nitekim, bazı akıncı beylerinin isimlerini zikrettikten sonra bunlara ait mahiyeti meçhul gazanamelere değinir. Ayrıca, daha önceleri kaleme alınmış eserlerde, İdris'in naklettiği bazı olaylara rastlayamıyoruz. Bu çalışma, İdris-i Bitlisi'nin Heşt Behişt adlı eserinin Fatih Sultan Mehmed ile ilgili kısmı olan VII. ketibesi üzerine olup giriş ve metin kısımlarından oluşur. Giriş kısmında İdris-i Bitlisi'nin hayatı hakkında bilgiler anlatıldıktan sonra onun çeşitli alanlarda telif, şerh ve istinsah ettiği eserleri hakkında bilgiler verilir. Ayrıca bu kısımda İdris'in kişiliğinden de bahsedilmiştir. Bu bilgilerin tespitinde ağırlıklı olarak, başta Heşt Behişt olmak üzere İdris'in eserlerinden istifade edilmiştir. Devamında ise eserin telif sebebi ve tarihi, muhtevası, hatime kısmının nesir olarak özeti verilmiş; İdris'in tarihçiliği ve üslubu, kaynakları ve tesirlerinden bahsedilmiştir. Bundan sonra Heşt Behişt üzerine yapılmış olan çalışmalar hakkında özet bilgiler verilmiş, ardından eserin yurt içindeki muhtelif kütüphanelerde bulunan nüshaların tavsifi ve kıymetinden bahsedilmiştir. Metin kısmında eserin VII. ketibesinin Türkçe çevirisine yer verilmiştir. Çeviri, kelime ve cümlelerle ifade edilmek istenen merama en yakın manada tercüme edilmiştir. Sonuç kısmında ise İdris ve eserleri ile ilgili tespit edilen yeni bilgilere yer verilmiştir.
Batı seyahatnamelerine göre XX. yüzyıl başlarında (1900-1923) Osmanlı toplumunda aile kültürü ve eğitimi

20. yüzyıl, tüm dünyayı etkileyen savaşlara sahne olmuştur. Öncekiyüzyıllarda gerçekleşen Sanayi Devrimi ve Fransız İhtilali'nden bazı devletlerolumlu etkilenip güçlenirken, bazı devletler olumsuz etkilenerek, yıkılma sürecine girmiştir. Yıkılma sürecine giren devletlerden biri de Osmanlı İmparatorluğu'dur.20. yüzyılda cereyan eden savaşlar, Osmanlı İmparatorluğu'nun hızla toprakkaybetmesi ve sonunda dağılmasına neden olmuştur. Bu olumsuzluklarOsmanlı toplumunu ve aile kültürünü derinden etkilemiştir.20. yüzyıl başlarında Osmanlı ülkesine gelen Batılı seyyahlar, önceki yüzyıllarda olduğu gibi Oryantalist çalışmalarını sürdürmüşlerdir. Batılı içinDoğu, hep bir merak ve araştırma unsuru olmuştur. Osmanlı ülkesini ziyaret eden seyyahlar, gözlemlerini ve edindikleri bilgileri not alarakseyahatnamelerle okuyucuya ulaştırmışlardır. Bu seyahatnamelerden bir kısmında Osmanlı toplumunun yaşam biçimi, eğitim durumu gibi kültürel özelliklere vurgu yapılır. Bu araştırmada, 20 yüzyıl Batılı seyahatnamelerdekonu edilen Osmanlı toplumunda aile kültürü ve eğitimi incelenmiştir. Seyahatnamelerden biri, bir Fransız deniz subayı Pierre Loti'ninyazdığı Doğu Düşleri Sona Ererken'dir. Pierre Loti, Osmanlı ülkesinde uzun süre bulunmuş ve İstanbul'a hayranlığıyla bilinen bir subaydır. BalkanSavaşları'nda, Birinci Dünya Savaşı'nda ve Anadolu'nun işgalinde hepAvrupa'ya karşı Türkler'i savunmuştur. Milli Mücadele dönemindeAnadolu'daki direnişe destek vermesi ve kendi ülkesi olan işgalci Fransa'yıağır bir dille eleştirmesiyle Loti, Türk halkının da sempatisini kazanmıştır. Öyle ki, Türkiye Büyük Millet Meclisi 4 Ekim 1921'de Pierre Loti' yeşükranlarını sunan bir mektup yollamıştır. Bununla birlikte Pierre Loti, 1920 yılında