Halk kütüphanesi hizmetlerinin pazarlanması

Kütüphanecilik mesleği ve kütüphane bilimiyle ilqili, ülkemizde yayınlanan literatürde, genel olarak kütüphaneler, özel olarak da halk kütüphanelerini işletme olgusu ile ele alan ve özellikle bu kuruluşlarda pazarlama konusunu inceleyen çalışmalar, parmakla sayılabilecek kadar azdır. Yine, özellikle ülkemizde işlev ve önemi topluma yeterince açıklanamayan halk kütüphanelerinin mevcut sorunlarının Çözümlerini ortaya koyabilmek için, pazarlama işlevinin önem ve gerekliliğinin, tüm isletmelerde olduğu gibi, kar amaçsız hizmet isletmeleri olan bu kuruluşlarda da benimsenmesi gerekmektedir. Halk kütüphaneleri dahil olmak üzere, tüm isletmelerin en önemli amacı, kullanıcı/müşteri gereksinim ve isteklerinin tatmini olduğu kadar, mevcut hizmet ve ürünlere karsı kullanıcı /müşteri de ilgi uyandırmaktır. Bu çalışmanın birinci bölümünde, öncelikle halk kütüphanelerinin de bir isletme olduğunu gösterebilmek için, isletme tanımlarına bakılmış ve hem isletme iktisadı alanının kapsamını zenginleştirmesi, hem de kar amaçsız kuruluşların isletme iktisadı ilkeleri doğrultusunda isletilmesine olanak yaratması açısından daha yararlı olacağı için, geniş isletme tanımları benimsenmiştir. Daha sonra, konumuz olan halk kütüphanelerinin, incelenen işletme türleri arasındaki yeri belirlenmeye çalışılmış ve işletmelerin temel işlevlerinin, aynı ya da benzer şekilde halk kütüphanesi işletmelerinde de var olduğu gösterilmiştir. Bir hizmet işletmesi olarak halk kütüphanesi, kar amaçsız kamu kuruluşları arasında yer almaktadır. Diğer işletmelerde olduğu gibi, halk kütüphanesi de doğal kaynaklar, emek, sermaye ve örgütlenme olarak sıralanan üretim araçlarına sahiptir. Asıl amacı, parasal anlamda kar etmek olmamakla beraber, halk kütüphanesinin, bu üretim araçlarının dengeli bir ilişki içinde olmasını sağlamak gibi bir zorunluluğu bulunmaktadır. Halk kütüphaneleri, bir hizmet isletmesi olarak kar amaçsız kuruluşlar arasında yer aldığı gibi, aynı zamanda emek-yoğun isletmeler arasında kabul edilmektedirler. Hizmet sundukları kitlenin heterojen yapısı, bu kuruluşlarda sunulan hizmetler ve istihdam edilen elemanlar açısından çeşitlilik arz etmektedir. Bu durum, halk kütüphanesinin, işletme organizasyonunun en karmaşık olduğu kuruluşlara iyi bir örnek oluşturmasına neden olmaktadır. Yukarıda açıklanan nedenler, tedarik, üretim, finansman ve pazarlama olarak gruplandırılan temel işletme işlevlerinin, bir işletme olarak halk kütüphanesinde de, bu kuruluşların amaçlarına ulaşmasını sağlayacak doğrultuda gerçekleştirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle, çalışmanın ikinci bölümünde özellikle pazarlamanın tanımı yapılmış, pazarlama faaliyetlerinin işlev ve önemi açıklanmış ve pazarlama işlevinin diğer isletme işlevleriyle olan ilişkisi gösterilmiştir. Bütün bu açıklamalar, halk kütüphanesi hizmetlerinin pazarlanmasının öneminin, pazarlama faaliyetlerinin önemiyle içice olduğunu göstermektedir. Pazarlama, hem isletmeye, hem de müşteriye kazanç sağlamak üzere, pazarın belirlenmesini, tanımlanmasını ve isteklerinin karşılanmasını sağlamak amacıyla kullanılan bir yöntemdir. Cagdas pazarlama anlayışıyla gelişen pazarlama tekniklerinin, halk kütüphanelerinin kendi bünyelerine en uygun sekliyle kullanılması ve bu anlayışın halk kütüphanelerinde benimsenmesinde, pazarlama sürecine katılacak olan herkesin konuyla ilgili bilgilenmesi ve bu sürece katılmasının sağlanması, önemle üzerinde durulması gereken bir konudur. içinde bulunduğumuz 'Bilgi Çağında, halk kütüphaneleri de diğer isletmelerin içinde bulunduğu rekabet ortamını, kamu ve özel sektördeki kütüphaneler ve enformasyon hizmeti veren merkezlerle paylaşmaktadırlar. Halk kütüphaneleri, geleneksel hizmetleriyle mevcut kullanıcılara hizmet vermekle yükümlü oldukları kadar, potansiyel kullanıcılarını da, gerektiğinde yeni hizmetlerle mevcut kullanıcıları arasına katmak zorundadır. Ancak, toplumun tüm üyelerine hizmet sunması için gerekli alt yapı ve bütçeden yoksun olan, özellikle ülkemiz halk kütüphanelerinde, çağdaş pazarlama anlayışı içinde yer alan faaliyet ve yöntemlerden yararlanılmadığı sürece basarı elde edilmesi beklenemez. Çağdaş bir halk kütüphanesi, bir yandan mevcut hizmetlerini iyileştirirken, diğer yandan da olanaklarını en iyi şekilde değerlendirerek yeni hizmetler verme yoluna gitmek zorundadır. Ayrıca, desteği ve bütçesi çok sınırlı olan ülkemiz halk kütüphanelerinde maliyetlerin ve gereksiz harcamaların en aza indirgenebilmesi için, pazarlama tekniklerinden yararlanılması gerekmektedir. Günümüzde, kamu sektöründeki isletmeler ile ticari isletmeler arasındaki uçurum kapanmıştır. Tüm isletmeler, aynı rekabet ortamında varlıklarını korumak ve yaşamlarını sürdürmek zorundadır. Gerçek olan sudur ki, halk kütüphanelerinde kullanıcı incelemeleri adı altında gerçekleştirilen çalışmalarla, aslında pazar ve pazarlama araştırmalarıyla elde edilen türde bilgilere ulaşılmaktadır. Burada karşılaşılan sorun, konuya el yordamıyla yaklaşılmasıdır. Bu nedenle, çalışmamızda pazarlama faaliyetlerinin halk kütüphaneleri için anlam ve önemi değişik açılardan ele alınmış ve bu faaliyetlerin ne şekilde uygulanabileceği konusunda öneriler getirilmeye çalışılmıştır. Bu durumun gözler önüne daha iyi serilebilmesi amacıyla yapılan anket çalışmasının sonuçlarında, düşüncemizi doğrulamakta ve Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde, öncelikle halk kütüphanesi çalışanlarının pazarlama kavram ve faaliyetleri konularında doğru bilgilerle donatılmaları gerektiğini göstermektedir. Pazarlama -faaliyetlerinin halk kütüphanelerinde uygulanabilirliği ve uygulanması gerektiği gerçeği, su anda ne kadar ve ne derece doğru uygulandığı sorularının olumsuz yanıtlarıyla ortadan kaldırılamamaktadır. Her ne kadar ülkemizde kütüphanecilik mesleği ve bilimiyle ilgili literatürde pazarlama konusuna pek fazla yer verilmemiş olsa da, gelişmiş ülkelerdeki kütüphanecilik literatürü ile, yerli ve yabancı isletme ve pazarlama bilimlerinin literatürü incelendiğinde, kar amacı gütmeyen benzer kuruluşlarda, hizmet sektöründe ve özellikle de kütüphanelerde pazarlama faaliyetlerinin vazgeçilmezliği, önemi ve uygulanabilirliği açıkça ortaya konmuştur, özellikle ülkemizde bu konuda çözüm bekleyen sorun, tüm halk kütüphanelerinde, bu gerçeğin bilincine varılarak, çağdaş pazarlama anlayışından yararlanmak suretiyle halk kütüphanesinin yapısı ve kaynaklarına uygun bir 'Halk Kütüphanesi Hizmetleri Pazarlama Modeli' oluşturma yollarının aranmasıdır.