Rize-Çayeli ilçesinde yapılan iğne dantelleri

Araştırmanın konusu olan Rize-Çayeli ilçesinde yapılan iğne dantelleri, iğne oyasının daha enli olarak yapılmasından oluşmaktadır. Genç kızlar ve kadınlar tarafından bilhassa çeyiz amacıyla yapılan bu sanat ürünü, diğer dan teller arasında inceliği ve zarifliğiyle önem taşımaktadır. Araştırmanın materyalini Rize-Çayeli ilçesinde rastgele seçilmiş 55 bireyden anket yoluyla elde edilen bilgiler ve ilçeden toplanan iğne dantelleri ürünleri oluşturmuştur. İğne danteli yapımını oluşturan zürefa, piko, sıçan dişi ve fiyonk tekniklerinin işlem basamakları çıkartılmıştır. Ayrıca yörede yapılan iğne dantelleri arasından biri işlemesiz iğne danteli, diğeri işlemeli desenli) iğne danteli örnek olarak alınıp, yapım teknikleri işlem basamakları olarak belirlenmiştir. Anket uygulanan bireylerin yaşlarına göre kümeler oluşturulmuş, bu yaş kümeleri doğrultusunda elde edilen bilgiler değerlendirilmiştir. Araştırmaya alman bireylerin %67.27'si evli, %32.73'ü bekar olup, dul birey bulunmamaktadır. Bekar bireylerin 16-23 yaşlar arasında yoğunlukta olması, yörede erken yaşta evlenildiğini ortaya koymaktadır. Anket uygulanan bireylerin tamamı okuryazar olup, iki bireyin dışındaki bireylerin çeşitli okullardan diploması olduğu anlaşılmaktadır. Bireylerin çoğunluğu (%72.73)'ü ev kadınıdır. Diğer bireyler ise çeşitli kamu kuruluşunda görevli veya öğrenci durumundadı r.154 İğne dantelini öğrenme yaşı 11-18 yaşları arasında bulunmakta, genellikle 11-15 yaşları arasında dantel yapımına başlanmaktadır. 19-23 yaşları arasında ise yoğun bir şekilde dantel yapımıyla uğraşılmakta, 51 ve daha yukariki yaşlarda bu uğraşı hızı oldukça azalmaktadır. Bireylerce yapılan ve yörede var olduğu belirtilen işleme çeşitleri, kanava, çin iğnesi, hesap işi, Antep işi Türk işi, aplike kasnakla yapılan makina nakısı, tel kırma ve Maraş işidir. Bu çeşitler arasında kanava %100. 00 oranıyla anket uygulanan bireylerce yapılmakta ve yörede bireyler tarafından da yoğun 'uir şekilde yapıldığı söylenmektedir. Kanavaya yakın değerlerle çin iğnesi, aplike, plaka ile yapılan makina nakısı, kasnakla yapılan makina nakısı, Antep işi ve hesap işi izlemektedir. Türk işi tel kırma ve Maraş işinin yok denilecek kadar az yapılması bu işleme çeşitlerinin yöre için önemli bir uğraş olmadığını göstermektedir. İşleme yapan bireylerin yaş kümelerinde yoğunluğu, 16 ila 39 yaşları arasındaki kümeler oluşturmaktadır. Maraş işi ve tel kırma tekniğini 16-27 yaşları arasındaki genç bireylerden bir kaçının yapmış olması, bu teknikleri Kız Meslek Lisesi, Pratik Kız Sanat Okulu ve Halk Eğitimi gibi eğitim kurumlarından öğrenilmiş olabileceklerini düşündürmektedir. Bireylerce yapılan ve yörede var olduğu belirtilen dokuma çeşitleri; halı, kilim, keşanve bez dokuması dır. Araştırmada; incelemeye alınan bireylerin yarıdan çoğunun dokuma yapmadıkları belirlenmiştir. Bireylerin tamamı yörede Rize keteni ve keşan dokuması yapıldığını belirtmiş fakat 155 anket uygulanan bireylerden sadece iki bireyin Rize keteni ve keşan dokuduğu ortaya çıkmıştır. Halı, kilim ve keşan dokumasını yoğun olarak yapan bireylerin 16-19 yaş kümesinde bulunması bu dokuma çeşitlerini başta halk eğitimi kurslarından, Pratik Kız Sanat Okulu ve Kız Meslek Lisesi gibi kurumlardan öğrendiklerini ortaya koymaktadır. Bireylerce yapılan ve yörede var olduğu belirtilen örgü çeşitleri iğne, tığ, firkete, mekik ve boncuk oyaları ile şiş beş şiş, çorap örgüsü, makreme, şerit örgüsü ve sepet örgüsüdür. tğne oyası ve tığ oyası yapan bireye oranı ile yörede bunların yapıldığını belirten birey oranının %100. 00 olması, bu iki oyanın Çayeli ilçesinde çok yaygın yapıldığını ortaya koymaktadır. Firkete, mekik ve boncuk oyaları ile şiş, beş şiş, çorap örgüsü ve makreme Örgüsü anket uygulanan bireyler ile yöredeki diğer bireyler tarafından en çok yapılan el sanatları uğraşısı içinde yer almaktadır. Şerit ve sepet örgüsü diğer örgü çeşitlerine oranla daha az yapılmaktadır. iğne danteli yapan bireylerin yaş kümelerine göre dağılımları her yaş kümesindeki bireylerin sepet ve şerit örgüsü dışındaki diğer örgü tekniklerini yoğun olarak yaptıklarını göstermektedir. iğne dantelinin temel öğrenim kaynağı ailedir iki haftada öğrenilmektedir. iğ, ne dantelinin yapım amacı başta aile ihtiyacını karşılama, boş zamanı değerlendirme, ayrıca pazarlayarak aile ekonomisine katkıda bulunmaktır. Bireylerin büyük çoğunluğu iğne dantelini akşamları yapmaktadır. 156 Dantelin yapımında temel araç olarak iğne, yardımcı araç olarak da tığ, firkete ve mekik kullanılmaktadır. tğne dantelinin gerecini başta pamuk ipliği oluşturmaktadır. Pamuk ipliğinin dışında naylon ve doğal ipek ipliklerde kullanılmaktadır. Genellikle yapımında kullanılan 60-70 numara dantel ipliğini de şenlendirme de 8-2 numara koton ipliklerden yararlanılmaktadır. Desen seçiminde bireylerin tamamı (%100.00) kendi zevklerini ön planda tutmaktadır. Bunu kullanım alanına uygunluğu ve yaptıranın zevki izlemektedir. İğne danteli desen seçiminde faydalanılan kaynak olarak en çok önceden yapılmış iğne danteli desenlerinden, deseni sayılarak iğne danteline aktarılabilen Örneklerden, çok az da doğadan ve desen kitaplarından yararlanıldığı ortaya çıkmıştır. Bireyler iğne danteli yapımında genellikle su, serpme, simetrik ve bağlamalı motif kompozisyonlarını kullanmaktadır. tğne dantellerine yörede yetişen bitki ve mey val arın adları, ayrıca yörenin coğrafi özelliğini simgeleyen çeşitli adlar verilmektedir. Bireyler iğne dantellerinin sert görünümde olmayanla rını kolalayarak sertleştirmektedir. Sertleştirmede başta jelatin olmak üzere nişasta, yumurta akı ve şeker kolası kullanmaktadır. İğne dantelinin kolalanmadan önce ütülendiği, ütülemede genellikle buharlı ütü kullanıldığı, normal ütülemede nemli bez kullanarak ütülendiği ortaya çıkmıştır. Dantelin temizliği ılık suda sabun veya deterjan kullanılarak, elde veya makinada yıkanarak yapılmaktadır. 157 Danteller bohça, naylon torba, özel biez torba içine konulmakta veya ambalaj kağıtına sarılarak sandık, şifonyer ve komidin gibi yerlerde saklanmaktadır. Bireyler iğne danteli yapımında desen bulmada güçlük çekmektedir. Bireylerin büyük bir çoğunluğu iğne dantellerini kendi ihtiyaçları için yapmakta, pazarlamak için yapan bireyler kazançlarıyla ihtiyaçlarını tam karşılayamamakta ancak aile ekonomisine katkıda bulunmaktadırlar.