Temel makroekonomik değişkenlerin zamanla değişen dinamikleri: Türkiye için bir analiz

Çalışmada, zamanla değişen parametre-vektör otoregresif model kullanılarak 1998'den 2011 yılının sonuna kadar Türkiye'deki dört temel makroekonomik değişken arasındaki dinamik ilişki ve bununla birlikte dört temel makroekonomik şokların söz konusu değişkenler üzerindeki etkileri incelenmiştir. Tezde çalışmaya konu olan değişkenlere ait veri kümesi 1987:Q1-2014:Q 2 dönemine ait olup mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmıştır. Çalışmada kullanılan faiz oranı hariç veri seti Türkiye ekonomisine ait her bir makroekonomik değişkenin Amerika Birleşik Devletleri ekonomisine ait ilgili makroekonomik değişkenlere oranının logaritması olarak alınmıştır. Çalışmada kullanılan makroekonomik değişkenlerin ABD ekonomisine ait bu değişkenlere oranının alınmasının nedeni dünya ekonomisinde ABD ekonomisinin hem bir merkez ekonomi hem de en istikrarlı ekonomilerden biri olmasıdır. Gayrisafi yurt içi hasıla, enflasyon, faiz oranı ve döviz kuru değişkenleri arasında zamanla değişen dinamik ilişkiyi analiz etmek için çalışmada ilk olarak 1987:Q1-1999:Q 4 dönem aralığı öncül örneklem kullanılarak ikinci dereceden gecikmeye sahip VAR modelinin tahmin algoritması başlatılmıştır. Yapılan analizlerde elde edilen bulgulara ilişkin zaman aralıkları girilen değerlere göre farklılık gösterebilmektedir. Tezde koşulsuz oynaklık, bağdaşım ve eştayf analizine ilişkin bulgular 1997:Q3-2011Q 4 dönemleri için; etki-tepki analizine ilişkin bulgular ise 2008:Q1-2011Q 4 dönemleri için elde edilmiştir. Tahmin sonuçları bize, 1998'den sonra ekonomide gerçekleştirilen yapısall değişimler ve uygulanan ekonomik programlar ile birlikte döviz kuru oynaklığının düşük seviyelerde olduğunu, ancak Türkiye'nin enflasyon hedeflemesine geçmesi ve döviz kurunun serbest bırakıldığı 2002'li yıllardan sonra döviz kuru ve enflasyon oynaklıkların da artışlar olduğunu göstermektedir. Diğer taraftan, 2006 yılında açık enflasyon hedeflemesi ile birlikte enflasyon oynaklığında gerilemenin gerçekleşmeye başladığı görülmüştür. Gelir oynaklığının tahmin dönemi içerisindeki seyri, döviz kuru ve enflasyon oynaklıklarının seyrine benzerken, faiz oranı oynaklığının seyrinin ise bu üç değişken oynaklığından farklı olduğu yapılan ampirik çalışmada ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte tezde temel makroekonomik değişkenler arasındaki bağdaşım ve eştayf ilişkileri 1997:Q3-2011:Q 4 dönemleri arasında incelenmiş olup, söz konusu değişkenler arasındaki bağdaşım ve eştayf analizleri sonucunda elde edilen bulgular bize bu dinamiklerin zamanla değiştiğini göstermektedir. Son olarak, 1998:Q1-2011:Q 4 arası analiz süresi dört alt zaman dilimine bölünerek temel makroekonomik şokların temel değişkenler üzerindeki etkileri ve bunlar arasında değişim olup olmadığı araştırılmıştır. Yapılan analiz sonucunda, arz ve talep şokunun temel değişkenler üzerindeki dinamikleri alt dönemlerde değişiklik göstermezken, parasal ve döviz kuru şokunun temel değişkenler üzerindeki dinamiklerinin bazı alt dönemlerde değişiklik gösterdiği gözlemlenmiştir. Gelir üzerinde arz ve talep şoklarının etkisinin para ve döviz kuru şoklarının etkisinden daha güçlü ve kalıcı olduğu; enflasyon üzerinde tüm şokların etkisinin güçlü ve kalıcı olduğu; arz şokları hariç diğer şokların faiz oranı ve reel döviz kuru üzerinde güçlü ve kalıcı etkisinin olduğu gözlemlenmiştir.