Demokrat parti dönemi Mersin milletvekilleri ve meclis faaliyetleri(1950-1960)

Bu tez Demokrat Parti IX. X. ve XI. dönemleri Türkiye Büyük Millet Meclisinde görev alan Mersin milletvekillerinin özgeçmişşleri ve meclisteki siyasi faaliyetlerini içermektedir. Bu çalışma, giriş ve beş bölümden oluşmaktadır. Tezin giriş kısmında Cumhuriyet döneminde yaşanan siyasi olaylar, Tek partili hayattan çok partili sisteme geçiş süreci ve 27 yıllık CHP iktidarının yapmış olduğu faaliyetler ifade edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca 1950 ile 1960 yılları arasındaki siyasi hayatta özetlenmiştir. Tezin birinci bölümünde siyasal muhalefetin ortaya çıkışı ve DP'nin kuruluşu anlatılmıştır. DP'nin kurulmasının ülke genelindeki etkileri tespit edilmiş ve ardından CHP'li olan dört milletvekili, Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuad Köprülü ve Refik Koraltan'ın parti kongresinde ''Toprak Reformu'' üzerine muhalefet olmaları neticesinde ilk kez muhalefet partisinin kurulacağının işareti verilmiştir. Uzun süreden sonra tek parti yönetiminin sona erip, yeni partilerin kurulduğunu ve demokratik faaliyetlerle seçimlerin yapıldığı yine birinci bölümde açıklanmış ve seçimlere katılan partilerin Türkiye genelinde aldıkları oy oranları gösterilmeye çalışılmıştır. Seçimler sonucu elde edilen bilgiler ile bu dönemin genel hatlarıyla ülkenin siyasi hayatının nitelikleri izah edilmiştir. Bu dönemde seçimlerde ülke genelinde çeşitli olaylar yaşanmış ve bunlar gündeme alınarak yapılan politikalar değerlendirilmeye çalışılmıştır. 1946'dan 1960 yılına kadar Türkiye'de bulunan CHP, DP, HP ve MP gibi siyasi partilerin kurulum aşamalarına kısaca değinilmiş hatta 21 Temmuz 1946 milletvekili seçimlerinin kaynaklara göre şaibeli olduğu iktidar ile muhalefeti karşı karşıya getiren seçimler olarak anıldığı tezde belirtilmiştir. Partilerin programları birbirleri ile kıyaslanmış; bu partilerin siyasi hayata girmesinde DP'nin izlediği politikalar sonrasında partiden istifa eden milletvekillerinin etkisinin büyük olduğu açıklanmıştır. Daha sonra 1950 -54, 1954- 57 ve 1957- 60 yıllarında iktidar ile muhalefet arasındaki ilişkilerin tespitine yer verilmiş; bu ilişkilerin ülke geneline etkileri izah edilmiştir. Seçimlerin başlamasıyla beraber partilerin seçim propagandalarına değinilerek seçimlerdeki iktidar-muhalefet arasında yaşanan rekabetçi faaliyetlerde çıkan olaylara da kısaca değinilmiştir. İkinci bölümde IX. Dönem Türkiye Büyük Millet Meclisine Mersin milletvekili olarak seçilen Refik Koraltan, Hüseyin Fırat, Aziz Köksal, M. Salih İnankur ve Şahap Tol'un özgeçmişşleri, meclise sundukları kanun teklifleri, takrirleri ve mecliste yaptıkları konuşmalar açıklanmıştır. Ayrıca tezin bu bölümünde TBMM'yi ziyarete gelen komşu ülkelerin temsil heyetlerinin konuşmalarına da yer verilmiştir. DP iktidarında gelen bu heyetlerin ülkeleriyle bazı dostluk ve ticari anlaşmalar yapıldığı çalışma da belirtilmiş; Milletvekillerinin meclis içerisinde hangi konu için söz aldıkları meclis tutanaklarına göre açıklanmıştır. Üçüncü bölümde X. Dönem Mersin Milletvekillerin de IX. döneme göre bazı değişikliklerin olduğu tespit edilmiştir. Buna göre; Şahap Tol ve M. Salih İnankur bu dönemde Mersin'den milletvekili seçilmedikleri gibi Yakup Çukurova, Mehmet Mutlugil ve M. Hidayet Sinanoğlu gibi kişiler X. dönem Mersin milletvekili olarak Meclisteki yerlerini almışlardır. Böylelikle bu dönemde Mersini temsilen toplam altı milletvekili görev almıştır. Bu milletvekilleri Yakup Çukurova, Mehmet Mutlugil, M. Hidayet Sinanoğlu, Refik Koraltan, Hüseyin Fırat ve Aziz Köksal'dır. İşte tezin bu bölümünde Meclise yeni katılan üç milletvekilinin özgeçmişşleri verildiği gibi ayrıca bu dönem Mersin milletvekillerinin TBMM sundukları kanun teklifleri ve takrirleri ile Mecliste tartışılan önemli konulardaki aktif konuşmalarına değinilmiştir. Dördüncü bölümde ise XI. Dönem Mersin Milletvekilli sayısının on'a çıktığı görülmüştür. Meclise bu dönem de Mersin'i temsilen katılan milletvekilleri İbrahim Gürgen, M. Hamdi Dölek, Yakup Karabulut ve Niyazi Soydan'dır. Tezin bu bölümünde Meclise yeni katılan Mersin milletvekillerinin özgeçmişşleri açıklanmış ayrıca mevcut bulunan milletvekilleri ile beraber TBMM'ye sundukları kanun teklifleri, takrirleri belirlenerek, meclis kürsüsünden yaptıkları konuşmalar ifade edilmiştir. Beşinci bölümde 27 Mayıs 1960 Askeri Darbe ve Yassıada'da yargılanan Mersin milletvekillerinden Refik Koraltan, Yakup Karabulut, Niyazi Soydan ve Hüseyin Fırat'ın kendi savunmaları ile onlar üzerine verilen kararlar anlatılmaya çalışılmıştır. DP'nin 1946 ile 1960 yılları arasındaki siyasi hayatı ele alınmış ve yaşanan siyasi olayların ülke geneline yansımaları ile darbeyi hazırlayan sebepler bu son bölüm de açıklanmaya çalışılmıştır. Darbe girişiminden sonra DP'lilerin yargılanmak üzere Yassıada'ya götürülmesi ve yargılama süreçleri ele alınmış ayrıca savunmalarına ilişkin belgelerde Başbakanlık Cumhuriyet Arşivinden temin edilerek konuya açıklık getirilmesi amaçlanmıştır. Tezin sonuç kısmı yazıldıktan sonra faydalanılan arşiv, gazete, araştırma-inceleme ve diğer kaynaklardan oluşan geniş bir kaynakçaya yer verilmiştir. Son olarak da tezde kullanılan bazı önemli belgelerin fotokopileri ek olarak tezin sonuna eklenmiştir.