Parti yasaklamada ve kapatmada demokratik toplum düzeni ölçütü

'Demokratik toplum düzeni' ölçütü çerçevesinde parti yasaklamanın ve kapatmanın incelendiği bu çalışmada, ağırlıklı olarak, karşılaştırmalı yöntem ve karar incelemesi yöntemi izlendi. İncelen hukuk metinleri ise, amaçsal-gelişmeci bir yaklaşımla ele alındı. Çalışmanın birinci kesiminde 'demokratik toplum düzeni' kavramı üzerinde duruldu. Bu ölçüt 1982 Anayasası'nda temel hakların sımrlanmasınm sının olarak yer almıştır. Anayasayı hazırlayan Komisyona göre bu ölçüt, içeriği belirgin ve uygulanması kolay olduğu için getirilmiştir. Anayasa Mahkemesi bu ölçütten 'standart demokratik toplum düzeni'ni anlamaktadır. Mahkemeye göre demokratik toplumun özellikleri şunlardır: Eşitlik, özgürlük, özgürlüklerin özüne dokunmamak, temel hakların korunması, katılımcılığı sürekli kılınması. Öğretide bu konuda başlıca iki görüş bulunmaktadır. Bunlardan ilkine göre, bu ölçüt 'öz' ölçütüne göre daha belirgin ve uygulanması daha kolay değildir. İkinci görüşteki yazarlara göre ise, yeni ölçüt 'öz' ölçütüne göre daha belirgin ve uygulanması daha kolaydır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Anayasa Mahkemesi kararlarında destek norm olarak kullamlmaktadır. Öğretide, ağırlıkta olan görüşe göre, Sözleşme iç hukukumuzdan daha üst bir konumdadır. Bu olgu, Sözleşme'nin niteliğinden kaynaklanmaktadır. Sözleşme organlarına göre demokratik toplumun özellikleri şunlardır. İfade özgürlüğü, hoşgörü, hukuk devleti, azınlığın haklarının korunması. Sözleşme militan- mücadeleci demokrasi anlayışım benimsemiştir. Bu anlayışa göre, Sözleşme'deki haklardan yararlanarak Sözleşme'deki hakları ortadan kaldırma hakkı yoktur. Bu anlayışın bir sonucu olarak Sözleşme'de güvenceye alınan bir hakkı ortadan kaldırmayı erek edinen bir parti kapatılabilecektir. ikinci kesimde, Türk hukuk sisteminde yer alan parti yasaklarının ve kapatma nedenlerinin birinci kesimde saptanan 'demokratik toplum düzeni' ölçütüne uygun olup olmadığı incelendi. Burada ilk olarak, kısaca, siyasal partilerin önemi ve kapatılma yöntemi ve süreci üzerinde duruldu. Daha sonra Türk hukuk sistemindeki parti yasakları incelendi. Bu yasaklardan devletin bölünmezliği ve laiklik ilkelerine aykırılıktan çok ' sayıda parti kapatılmıştır. Anayasa Mahkemesi söz konusu kapatmaların 'demokratik toplum düzeni' ölçütüne ve Sözleşme'ye uygun olduğunu belirtmiştir. Sözleşme organlarının içtihatlarına göre ise bu partilerin kapatılması demokratik bir toplumda gerekli değildir. Başka bir anlatımla, bu partilerin kapatılması Sözleşme'nin ihlalidir. Bu partilerin söylemleri ve/veya programlan Sözleşme'nin koruduğu ifade özgürlüğü kapsamındadır. Sonuç olarak, 'demokratik toplum düzeni' ölçütü parti yasakların da ve kapatmalarında etkili bir işlev görememiştir. Bunun en önemli nedeni Anayasa Mahkemesi'nin bu ölçütün içini boşaltması, bunu daraltıcı bir biçimde yorumlamasıdır. Oysa Anayasa Mahkemesi 'demokratik toplum düzeni' ölçütünü yorumlarken bu ölçütten 'standart demokratik toplum düzeni'ni anladığım belirtmişti. Ancak anılan ölçütü parti kapatmalarına uygularken bu standardın altına düşmüştür. Bize göre Anayasa Mahkemesi bu ölçütü, Sözleşme organlarının anladığı biçimde anlamalı ve önüne gelen parti kapatma davalarında da buna uymalıdır. Bunu yaptığı takdirde bu ölçüt tüm hak özneleri için olduğu gibi, siyasal partiler için de etkili bir güvence sağlayacaktır. 334