Essays on delegation of sequential decisions and evolution of leadership and altruism: Theory and experiments

Bu doktora tezi üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm Doç. Dr. Alp Atakan ve Doç. Dr. Levent Koçkesen ile ortak bir çalışma olup, bir 'boş-laf' modelindeki sıralı kararların optimal delegasyonunu analiz etmektedir. İkinci ve üçüncü bölümler saha deneyleri kullanılarak yapılan çalışmaların sonuçlarını içermektedir. Prof. Dr. Şule Alan, Doç. Dr. Seda Ertaç ve Prof. Gyonghi Loranth ile ortak olarak gerçekleştirilen ikinci bölüm liderliğin gelişimini araştırmakta, üçüncü bölüm ise diğerkamlık ile ilgili tercihlerin gelişimini incelemektedir. Daha ayrıntılı olarak, birinci bölüm bilgi sahibi bir yöneticinin bir dizi kararı en optimal şekilde bir ajana nasıl delege edeceğini araştırır niteliktedir. Analiz edilen modelde yönetici ve ajan birbirinden farklı tercihlere sahip olabilir ve bu durum ajanın özel bilgisi dahilindedir. Her periyotta yönetici tarafından bir bilgi gözlemlenir. Ajan bir karar vermeden önce, yönetici gözlemlediği bilgi ile ilgili ajana doğrulanamayan maliyetsiz bir mesaj gönderir. Bu nedenle, her periyotta iletişim literatürde 'boş-laf' olarak adlandırılan yapıdadır, yani yönetici doğruyu söylemek zorunda değildir. Oyunun ilginç bir dengesinde, yönetici zaman içinde ajana verilen kararların önemini giderek arttırmaktadır. Böylece yönetici, yansız bir itibara sahip olmak isteyen ajanın ilk başta kendi tercihlerine uygun kararlar almasını sağlamaktadır. Sonlara doğru, ajan pozitif ihtimalle kendi favori kararını oynamaktadır. Yöneticinin optimal stratejisi geçmişşte her daim kendi favori kararını gözlemlediyse her periyotta eksiksiz bilgi almasını sağlamaktadır. Yönetici ve ajanın tercihlerinin birbirinden farklı olma derecesi arttıkça daha az önemli tercihler ilk başlarda delege edilmekte, böylece ajana daha önemli kararlar sonlara doğru tahsis edilmektedir, yani ajan daha hızlı terfi almaktadır. İkinci bölüm liderliğin gelişimi üzerine yapılmış bir saha deneyinin sonuçları içermektedir. Kadınların erkekler kadar şirketlerdeki üst düzey işler gibi liderlik pozisyonlarında yer almadıkları bir gerçektir. Bununla beraber, literatürde bu farklılığın hayat döngüsünde tam olarak ne zaman ve neden ortaya çıktığı ile ilgili güçlü bir kanıt bulunmamaktadır. Bölüm iki bu farklılığın doğasını keşfetmektedir. Riskli durumlarda bir grup adına alınan kararlar göz önüne alındığında, liderlik öz seçiminde cinsiyet farklılıklarının zaman içinde nasıl geliştiği incelenmektedir. /. stanbul da gerçekleştirilen büyük ölçekli bir saha deneyinin verilerinin analizi sonucunda, erkeklerin ve kızların ilkokul çağında lider olmaya isteklilik konusunda anlamlı bir farklılık göstermediği gözlemlenmiştir. Bunun yanında ergenlikte, kızların istatiksel açıdan anlamlı olarak daha az sorumluluk aldığını ve bir grubun başına lider olarak geçmeye erkeklere göre daha az istekli olduklarını gözlemlemekteyiz. Liderliğe isteklilikle bağıntılı değişkenlerin arasında, toplum içinde performans göstermeye ilişkin kendine güven her iki cinsiyet için de ilkokul ve ergenlik çağında en öne çıkan değişken olarak gözlemlenmiştir. Her ne kadar kendine güven ergenliğe doğru her iki cinsiyet için de bir düşüş gösterse de, bu düşüş kızlar için erkeklere kıyasla daha fazla olmaktadır. Bu bulgu kendine güvende iki cinsiyet arasında meydana gelen farkın liderlik kararları üzerine anlamlı bir rolü olduğunu göstermektedir. Üçüncü bölüm diğerkamlık üzerine tercihlerin zaman içinde değişebilir olup olmadığını araştırmaktadır. Ayrıntılı olarak, diğerkamlık üzerine tercihlerin çocukluk çağında gelişimi bir saha deneyi yardımıyla analiz edilmektedir. Negatif varlık şokları şeklinde edinilen olumsuz deneyimlere sahip çocukların pozitif deneyimlere sahip çocuklara göre bağışta bulunmaya daha yatkın oldukları gözlemlenmektedir. Dahası, bu deneyimler sadece orta ve yüksek gelir seviyesindeki ailelerin, dolayısıyla bu tarz şoklara daha az maruz kalan çocukların bağış yapma yatkınlıklarını değiştirmektedir. Bağış yapma kararı çevrenin varlık seviyesi ve arkadaşların deneyimleri gibi dış değişkenlere de bağlılık göstermektedir. Tümüne birden bakıldığında bu bulgular dışsal negatif varlık şoklarının insanların bağış yapmaya yatkınlıklarının başka insanların duygularına ve ihtiyaçlarına ilişkin farkındalıklarını yani empati kurabilme seviyelerini yükseltme yoluyla arttırdığına işaret etmektedir.