Van/Çavuştepe 2014 ve 2015 yılları Urartu Dönemi çanak çömlekleri

Urartu Devleti M. Ö. 9-7. yüzyıllar arasında merkezi Van Gölü Havzası olmak üzere kurulmuştur. Ancak Urartu Krallarının izlemiş olduğu genişleme politikası neticesinde devletin sınırları batıda Fırat, doğuda İran Azerbaycan'ı, kuzeyde Ermenistan'a kadar uzanmıştır. Söz konusu coğrafyada Urartular önemli kentlerde inşa etmişlerdir. Nitekim Van Gölü Havzasında kurulmuş olan bu önemli kentlerden biri de Çavuştepe Kalesi'dir. Çavuştepe Urartu Krallığı'nın önemli bir dini ve ekonomi merkezidir. Tezimiz kapsamında incelemiş olduğumuz çanak çömlekler 2014- 2015 Çavuştepe kazı sezonu çalışmalarına ait olup bunlar kalenin erzak odaları, 1 no. lu sarnıç, kuzey sur dibi odası ve Aşağı Kale yüzeyinden elde edilmiştir. Çalışmada pembe mal, kahve mal, devetüyü mal, biaili mal, gri mal, krem mal ve kiremit mallar olmak üzere toplam 7 mal grubu tespit edilmiştir. Yapılmış olan istatistiksel çalışmalarda her mal grubu içerisinde görülen kapların sayısal olarak farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. İncelemiş olduğumuz kaplar içerisinde form olarak çanaklar, çömlekler, dipler, gövdeler, kulplar, bardaklar ve testiler yer almaktadır. Nitekim bu kaplar kendi içerisinde de farklı formlar sunmaktadır. Çanak çömlekler arasında kaba işlenmişler kadar özenle işlenmiş olanlarda bulunmaktadır. Son dönemlerde 2013 yılında A. Batmaz başkanlığında Urartu Krallığı'nın egemenlik kurduğu coğrafya içerisinde bulunan Van/Bardakçı Köyü'nde gerçekleştirilen etnoarkeolojik çalışmalardan da yola çıkılarak Urartu Dönemin'de çanak çömleklerin üretim aşamalarında da kısmen de olsa netlik getirilmiştir. Çavuştepe Kalesi 2014- 2015 yıllarına ait çanak çömlekler incelendiğinde bunların özenle işlenmiş saray seramiklerinden kaba üretimli günlük kullanım ve depolama kaplarına kadar çeşitlilik gösterdiği anlaşılmaktadır. Bugüne kadar Urartu üzerine yapılmış olan çalışmalarda bir çanak çömlek üretim atölyesi ele geçmemiştir. Ne yazık ki bu durum Çavuştepe yerleşimi içinde geçerlidir. Yine Ayanis örneği ve Yakındoğu'dan başka örneklerden yola çıkılarak çanak çömlek üretiminde hem bir iş bölümünün hem de cinsiyet ayrımının olduğu anlaşılmıştır. Elde her ne kadar veri bulunmasa da tez çalışmamızda aynı durumun Çavuştepe Kalesi içinde geçerli olabilceği kanaatine varılmıştır. İncelemiş olduğumuz çanak çömlekler arasında çift hilalli, artı, rozet ve yıldız ile işaretli olanlar mevcuttur. Söz konusu bu verilerden şimdilik bu işaretlerin daha çok çömlek benzeri kaplara uygulandığı tespit edilmiştir. Van/Çavuştepe Kalesi 2014- 2015 yılı çanak çömleklerinin hem mal grupları hem de tipolojik özellikleri göz önünde bulundurulduğunda bunlar da bölgesel benzerliklerin olduğu da saptanmıştır. Dolayısıyla Çavuştepe Kalesi çanak çömleklerinin benzerlerinin görüldüğü kültür bölgeleri şu şekilde özetlenebilir: Van, Elazığ-Malatya-Bingöl, Ağrı-Iğdır, Muş, Kuzeybatı İran ve Ermenistan. Keza değerlendirmeye aldığımız Çavuştepe Kalesi seramiklerininde günlük ve dini yaşamlarında çeşitli amaçlar doğrultusunda kullanıldığı ortaya çıkarılmıştır. Söz konusu bu kaplar Çavuştepe yerleşikleri tarafından yiyecek hazırlanması ve tüketilmesi, sosyal gösterge ve saklama gibi alanlarda kullanılmıştır.