Bir icra makamı olarak Meclis- Vükela, 1921 yılında Meclis- Vükela mazbatalarından siyasi-sosyal-kültürel-ekonomik konular

1999 -SAYFA:.;... Jüri: Doç. Dr. Selami KILIÇ Siyasal iktidar, toplumsal yaşamın gerektirdiklerinden veyahut özünden kaynaklanan bir zorunluluktur. Bu yönüyle yönetimin, belli kural ve normlara bağlandığı yani 'iktidarın hukukileştiği', 'yöneten-yönetilen ayrımının belirginleştiği toplumların olmaması söz konusu olamaz. İnsan toplumu ile devlet tabirleri son derece iç içe geçmişş bir nitelik göstermeye uzun zamanlardan beri başlamıştır. Bilindiği gibi bütün toplumsal formasyonlar yönetim olgusuyla yakından ilgilidir. Yönetimin siyasal boyuttaki geniş tanımlanmasına gelince, toplum içinde bağlayıcı karar alma iktidarına ve kararlara uygun davranılması için meşru güç kullanımına sahip siyasal iktidara denilmektedir. Devletin kaderiyle kendi kaderini bir görmüş olan Türk Milleti, tarihin karanlık devirlerinden itibaren farklı coğrafyalarda, farklı iklim ve kültür bölgelerinde teşkilatçılık gibi üstün vasıflan sayesinde birçok devlet kurmuştur. Bir Türk devleti hangi sebeple yıkılırsa yıkılsın aynı zemin üzerinde yeni bir Türk devleti; eski devlete hakim olan töreye göre kurulur ve yıkılan devletin devamı sayılırdı. Nesilden nesile sürdürülen bu devlet hayatı, geleneği ve felsefesi günümüze kadar değişerek ve gelişerek gelmiştir, içinde çok uluslu ve çok kültürlü mahiyette bir büyük devlet kurmuş bulunan Osmanlı Devleti de bu ideal içinde sayılmaktadır. Yani Osmanlı Devleri Türkiye Selçuklularının devamı niteliğinde olup, bu devletin çeşitli sahalardaki temelleri üzerinde kurulmuştur. Merkezi yönetim anlayışına oldukça önem veren Osmanlı Devleti'nin merkez teşkilatının çok iyi incelenmesi gerekmektedir. Osmanlılar, başlangıçta kendi devirlerine göre temeli islam hukuku olan mükemmele yakın devlet teşkilatı kurmuşlar, yükselme devirlerinde de aynı şekilde üstün faaliyetler göstermişlerdir. Aynı devlet idaresi çeşitli nedenlerden dolayı bozulunca 19. yüzyılda Batı ile büyük bir etkileşim içerisine girmiş ve batılı tarzda merkez teşkilatını kurmak suretiyle ayakta kalabilmenin yoğun mücadelesini vermiştir. Bu açıdan Osmanlı Devleti'nin müesseselerini, bunların işleyişlerini, birbirleriyle olan ilişkilerini ve muamelat kalıplarımı bilmek, tarihi olayların izahı açısından fevkalade büyük bir önem arz etmektedir. Esasen biz de bu espiriden yola çıkarak, eski cağlardan itibaren genel manada Türk devlet geleneği ve felsefesi konusunda araştırmamıza başladık. İkibin yıllık Türk siyasi tarihinde, devlet idaresi bir hayli ilginç ve süreğenlik karakteri gösteren bir konudur. Bu bağlamda Türklerde ilk ciddi yönetim sisteminden -başlayarak, Türklerin müslüman olduktan sonra 'divan' kurumuna dönüşen, Osmanlılar döneminde de Meclis-i Vükela yönetim biriminden nihayet parlementer Cumhuriyet Türkyesinde 'başbakanlık' ya 'hükümet' şeklini alan yönetim teşkilatlarını ele alarak incelemeye çalıştık. Araştırmamız iki ana bölümden oluşmaktadır. l. Bölüm on yan başlıktan oluşmaktadır. Bu bölümde yukarıda ana hatlarıyla verdiğimiz konulan ele aldık. Aynca bu bölümde ağırlıklı olarak 'Divan-ı hümayun' kurumunun nasıl bir tarihsel süreçten geçtiğini, bu teşkilatın yerine bir yürütme organı olarak Meclis-i Vükela'nın neden-nasıl ve hangi amaçlarla oluşturulduğunu, bu yürütme organının bürokratik yapısı, işlevi, çalışma şekli ve sorumluluklan gibi konular üzerinde durduk. Yine çalışmamızın II. Bölümünde Meclis-i Vükela Mazbatalanndan 1921 yılma ait olan 221 ve 222 nolu defterleri inceledik. Bu defterlerden çeşitli konularda görüşülen ve alınan kararlan tesbit ederek, Osmanlıca belgelerin Trakskribini yaptık. Bundan en büyük gayemiz bu defterlerin araşüncılara ve okuyuculara kaynak şeklinde hazırlayıp ulaştırmaktı. Kısacası bu araştırmamızda Meclis-i Vükela kurumunun, belli nesnel ölçütlerin ışığında, çeşitli açılardan ve çeşitli yönleriyle ele alıp aydınlatmaya çalıştık.