Vektör otoregressif modeller üzerine bir inceleme

Geleneksel ekonometrik modellere alternatif bir yöntem olarak Sims (1980) tarafından önerilen vektör otoregresyon analizi değişkenler arasındaki karşılıklı ilişkileri ortaya çıkararak makroekonomik politikaların şekillendirilmesi amacıyla kullanılmaktadır. VAR yaklaşımı son yıllardaki birçok ampirik çalışmada ekonometristlerin benimsediği bir yöntem olmuştur. Bu çalışmada, VAR modeller çerçevesinde gerçekleştirilen politika analizi sonuçlarının duyarlı olduğu durumlar belirlenerek araştırmacıları sınırlayan unsurlara dikkat çekilmiştir. Ayrıca, VAR modelleri, geleneksel çok denklemli yapısall modeller ve ortak bütünleşme analizi ile karşılaştırılarak yöntemler arasındaki temel farklılaşmalara işaret edilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde, bazı temel kavramların açıklanmasından sonra VAR ve ortak bütünleşme analizleri teorik olarak incelenmiştir. İkinci bölümde VAR ve geleneksel çok denklemli yapısall modeller modelin tanımlanması ve kullanılması aşamaları çerçevesinde karşılaştırılmıştır. Ayrıca, VAR modeli vasıtasıyla elde edilen sonuçlan etkileyen durumlar vurgulanmıştır. Aynı bölümde, ortak bütünleşme analizine dinamik bir yapı kazandıran ve temelde VAR modeline dayanan Johansen vektör hata düzeltme modeli de ele alınmış ve böylece VAR ve VECM arasında da bir karşılaştırmanın yapılabilmesi için imkan sağlanmıştır. VAR modeliyle politika analizi Granger nedensellik testi, öngörü hatasının varyans ayrıştırması ve etki-tepki fonksiyonu vasıtasıyla yapılmaktadır. Bu araçlar kullanılarak elde edilen bulgular VAR modeli için belirlenen uygun gecikme uzunluğuna karşı oldukça duyarlıdır (Thornton ve Batten, 1985; Hafer ve Sheehan, 1991). Böylece, 'sınırlı gözlem kümesi için hangi model seçim kriteri daha üstündür' sorusu önem kazanmış ve çalışmanın üçüncü bölümünde bu sorunun yanıtlanması için yedi model seçim kriterini karşılaştıran bir Monte Carlo Simulasyonu gerçekleştirilmiştir. Yapılan Monte Carlo deneyleri sonucunda Schwarz'ın Bayesyen kriterinin tercih edilebileceği bulgusu elde edilmiştir. Ayrıca, gecikme uzunluğunun belirlenmesinde kullanılan kriterler için hata terimleri arasındaki çapraz korelasyonun derecesi ve parametre matrisi özdeğerlerinin (-1, 1) aralığının içine düşmesiyle sağlanan durağanlık koşulunda bu özdeğerlerin sıfıra veya bire daha yakın olmasının etkilerini inceleyen bir araştırma Monte Carlo simulasyonu ile yapılmıştır. Bununla birlikte, kısıtlı VAR veri üretim süreci kullanılarak gerçekleştirilen simulasyonlar aracılığıyla parametrelere getirilen sıfır kısıtlamalarının model seçim kriterleri açısından etkileri araştırılmıştır. Bu durumlara ilaveten, deterministik bileşenleri içeren VAR modellerinde bu bileşenleri ihmal ederek gecikme yapısının belirlenmesi sonucunda ortaya çıkabilecek sorunlar yine Monte Carlo deneyi çerçevesinde incelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde, VAR modeller üzerine kurulu politika analizi araçlarının kullanımını uygulamalı bir araştırma çerçevesinde ortaya koymak amacıyla ampirik bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla yapılan ampirik çalışmada, Türkiye'deki kronik enflasyonla mücadelede alternatif politikaların irdelenmesi VAR model çerçevesinde ele alınmıştır. Enflasyon, faiz, döviz kuru, para arzı ve sanayi üretim indeksi değişkenleri ve 1980- 1996 dönemini kapsayan aylık verilerle gerçekleştirilen bu analizden elde edilen sonuçlardan Döviz kuru ve para arzı değişkenleri enflasyonun Granger nedenidir Faiz oranı, para arzı değişkeni vasıtasıyla enflasyonu etkilemektedir Öngörü hatasının varyans ayrıştırması sonuçlarına göre enflasyon üzerindeki en etkili değişken döviz kurudur ve etki-tepki fonksiyonları incelendiğinde de döviz kurunun politika aracı olarak kullanılabileceği bulguları elde edilmiştir.