Roma dönemi nikomedia sikkelerinde tapınak betimleri

Ku çu k Asya'da hu ku m su ren Hellenistik kralların en bu yu k başarılarından biri, gittikçe bu yu yen ve bir du nya gu cu ne dönu şen Roma İmparatorluğu ile yu ru ttu kleripolitika ve mu zakerenin niteliğidir. Pergamonlu Attalos Hanedanlığı, Roma'nınönlenemez gu çlenişini çok önceden fark edip onların mu ttefikleri olmayı tercih etmiş ve böylece ilişkilerini sağlam temeller u zerinde kurmayı başarmıştır. Pergamon'unardından MÖ 74 yılında Bithynia kralı IV. Nikomedes, krallığını Roma'ya vasiyetettiğini açıklayarak Pergamonlular ile aynı ileri göru şlu lu ğu göstermiş ve Nikomediatarihinde Roma İmparatorluğu ile uzun yıllar su recek politik ve idari iyi ilişkilerin temelini atmıştır. MÖ 29 yılında Roma'nın Anadolu coğrafyasındaki iki bu yu keyaleti olan Asia ve Bithynia eyaletlerine mensup Pergamon ve Nikomedia kentleri, bu iyi ilişkilerin devamı olarak İmparator Augustus tarafından tapınak muhafızlığı unvanıyla ödu llendirilmiştir. Roma İmparatorluğu'nda sistemli olarak mimari tasvirlerin sikkeler ve diğer görsel materyaller u zerinde kullanılmasına, İmparator Augustus döneminde başlanmıştır. Bu dönem aynı zamanda Ku çu k Asya'da neokorosluk uygulamasının başlangıcınadenk gelmektedir. Buna paralel olarak da Hadrian döneminden itibaren Nikomediaantik kentinde darp edilen sikkelerde neokorosluk unvanıyla ilişkili tapınak tasvirlerikullanılmaya başlanmıştır. Bu yu ksek lisans tezinin özu nu , Nikomedia antik kentinin Roma Dönemi'nde darp edilen sikkeleri u zerinde betimlenen ve çoğunun neokorosluk unvanıyla ilişkili olduğu göru len tapınak tasvirleri oluşturmaktadır. Tezin ikinci bölu mu nde Nikomedia kentinin Hellenistik, Roma ve Bizans dönemlerini içeren, siyasi tarihi ve coğrafyasına dair bilgiler sunulmuş, kenti Ku çu kAsya'nın diğer kentlerinden farklı kılan ve ön plana çıkaran jeopolitik avantajına ve kentin tarihsel önemine değinilmiştir. Çalışmanın u çu ncu bölu mu nde Nikomedia kentinde yapılan kazı ve yu zeyaraştırmaları ile bu araştırmalarda elde edilen sonuçlar paylaşılmıştır. Gu nu mu zdesanayileşme ve yerleşim birimleri nedeniyle yeterli araştırmanın yapılamadığı kente,18. yu zyılda Avrupalı gezginlerin yaptığı seyahatlerinden aktardıklarına, 1897'de P. D. Pogodin ve D. F. Wulff'un yaptıkları çalışmaya, 1938 yılında SEKA kağıtfabrikasının inşaa edileceği alanda Alman Arkeoloji Enstitu su ve İstanbul ArkeolojiMu zeleri ortaklığında gerçekleştirilen kurtarma kazılarına, C. Foss'un (1996, 2002 )kentin sur duvarları u zerine yaptığı araştırmaya, K. Bittel (1939), A. M. Schneider ve F. K. Dörner'in (1941, 1972) Seka arazisi kazı çalışmalarında elde edilen buluntularu zerine yaptıkları yayınlara değinilmiştir. Dördu ncu bölu mde Hellenistik portre geleneğine uygun olarak darp edilen Bithynia Krallığı sikkeleri, ilk Bithynia Krallığı sikkesini darp eden I. Nikomedes'tenkrallığını Roma İmparatorluğuna vesayet yolu ile miras bırakan IV. Nikomedesxivdönemine kadar kronolojik olarak ele alınmıştır. Tez konusunu oluşturan Roma Dönemi sikkeleri geniş yelpazade ele alınarak imparatorluğun hu ku m su rdu ğu genişcoğrafyadaki sikke basım prensipleri incelenmiş; Ku çu k Asya sikke basım geleneğieyalet sikkeleri, vassal krallık basımları, Koinon sikkeleri ve şehir sikkeleri olmak u zere dört başlık altında Ku çu k Asya genelinde ve Nikomedia özelinde irdelenmiştir. Araştırmaya konu olan Roma İmparatorluk Dönemi sikkeleri u zerindeki mimaritasvirlerin hemen hepsinin tapınak tasvirlerini içermesi ve Nikomedia'nın Batı Anadolu'da neokoros u nvanını alan ilk iki kentten biri olması nedeniyle, betimlenentapınakların imparator ku ltu yle ilişkili olduğu du şu nu lmektedir. Bu nedenle tezin genelinde imparator tapınaklarına ve neokorosluk u nvanına sık sık vurgu yapılmıştır. Roma mimarisi ve imparator tapınaklarının incelendiği beşinci ve altıncı bölu mde, neokorosluk u nvanı ve buna bağlı olarak gelişen imparator tapınakları detaylı bir şekilde incelenmiş, mimari betimlemelerin, sikkeler u zerindeki temsiliyetinin ardında yatan amaç ve motivasyon hakkında göru şler ortaya konmuştur. Sikke u zerindekibetimleri hazırlayan sanatçıların perspektif ve derinlik denemeleri, Roma duvar resimleri ile karşılaştırılarak sanatkarların sınırlı çalışma alanında yaptıklarıminimalist u ç boyut denemeleri netleştirilmeye çalışılmış, bu konuda gelecekte yapılacak çalışmalara yeni bir bakış açısı getirecek önermeler sunulmuştur. Son olarak 93 adet sikkenin yer verildiği tez ekindeki katalog bölu mu nde, imparatorku ltu nu n ilk kez uygulamaya konulduğu Roma İmparatorluk Dönemi'neodaklanılmış, imparatorlar u zerinden kronolojik olarak Hadrianus sikkelerindenbaşlayıp Gallianus dönemine kadar Nikomedia neokoros sikkelerine, sikkeleru zerindeki betim ve lejantlara yer verilmiştir.