Türk dili ve edebiyatı/Türkçe öğretmeni adaylarının yeterlilikleri ve öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları

Öğrencilerin meslek seçimlerinde ve üniversiteyi kazanmalarında ön basamak olarak görülen ortaöğretim kurumlarında görev yapacak öğretmenlerin bilgi, tutum ve davranışları kendine ideal bir yetişkin arayan öğrenciler için son derece önemli ve belirleyicidir. Bütün öğretmenlerin mesleki ve kişilik özellikleri önemli olmakla birlikte Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenlerinin yeri daha farklıdır. Çünkü bu çağdaki bireyler kendi düşüncelerinin doğruluğundan kuşku duymaz, başkalarının düşüncelerini genelde reddederler. Bu sorunların çözümünde en etkili yollardan biri de bu kişilerle etkili bir iletişim kurmaktır. Etkili iletişimi de ancak anadilini iyi kullanan öğretmenler gerçekleştirebilir. Anadilini doğru ve düzgün kullanmak herkesten önce Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenlerin görevidir. Bu nedenle Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni adaylarının alan bilgisi ve öğretmenlik meslek bilgisi yeterlilikleri ile öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının araştırılması öğretmen yetiştirme programlarına öneri geliştirme ve uygulamalara ışık tutma bakımından önemlidir. Yapılan çalışmada Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni adaylarının alan bilgilerinin ve öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının bölümlere, cinsiyete, anne-babanın öğrenim düzeyi ve mesleğine, mezun olunan lise türüne, bölümlerini tercih sıralarına ve bölümlerinden memnuniyetlerine, akademik ortalamalarına, akademik çalışma isteklerine ve öğretmenlik yapma isteklerine vb. göre değişip değişmediği araştırılmıştır. Bu nedenle araştırma tarama modeline uygun yapılmıştır. 265 Araştırmanın genel evrenini, Türkiyede'ki üniversitelerce açılmış olan Türk Dili ve Edebiyatı/Türkçe öğretmeliği sertifika programına katılan öğretmen adayları ve eğitim fakültelerinin Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümünü bitirmek üzere olan öğretmen adayları ile Türkiye'deki Anadolu Öğretmen liselerinde öğretmenlik yapan Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenleri oluşturmaktadır. Çalışma, Gazi Üniversitesi, Ankara Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi'nden mezun olma durumunda veya çeşitli üniversitelerde lisansını tamamlayarak yukarıdaki üniversitelerde verilen pedagojik formasyon kursunu bitirmek üzere olan Türk Dili ve Edebiyatı/Türkçe öğretmeni adayları ve Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü'nden mezun olmak üzere olan öğretmen adayları ile Türkiye'deki Anadolu Öğretmen liselerinde öğretmenlik yapan Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenlerini kapsamaktadır. Ölçme araçlarının uygulandığı gün sınıflarda bulunan, gönüllü 284 öğrenci ile 30.07.2001-3.08. 2001 tarihleri arasında Sinop Anadolu Öğretmen Lisesi'nde yapılmış olan hizmet içi eğitim programına katılan Türkiye'deki Anadolu öğretmen liselerinde görevli 66 öğretmen araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Bu sayı anketleri eksik doldurmalardan dolayı öğrencilerde 222'ye, öğretmenlerde 55'e düşürülmüştür. Araştırmada veri toplamak amacıyla kişisel bilgi formu, alan bilgisi testi, öğretmenlik mesleğine yönelik tutum ölçeği, öğretmenlik uygulaması değerlendirme formu kullanılmıştır. 266 Elde edilen verilerin çözümü için yüzdelik, frekans, aritmetik ortalama, varyans analizi ve t testinden yararlanılarak çizelgeler oluşturulmuş ve bu çizelgeler üzerinde yoruma gidilmiştir. Çalışma Dört Bölümden Oluşmaktadır: I. Bölüm: Giriş, II. Bölüm: Kavramsal Çerçeve ve İlgili Araştırmalar, III. Bölüm: Bulgular ve Yorumlar, IV. Bölüm: Sonuç ve Öneriler Araştırmada elde edilen bulgulara göre; öğretmen adaylarının çoğu bölümlerini ilk beş sırada tercih etmişlerdir ve bölümlerinden memnunlardır. Pedagojik formasyon kursuyla birlikte öğretmen adaylarının ders yükleri haftalık 50 saati geçmektedir. Meslekleri açısından en yararlı gördükleri dersler: Yeni Türk Edebiyatı, Türkiye Türkçesi ve Eski Türk Edebiyatıdır. En çok takip edilen süreli yayın Türk Dili dergisidir. En çok okunan yazar ve eser Ahmet Hamdi Tanpınar ve Huzur'dur. Öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlar, bölümlere ve bölümden memnuniyete göre değişmektedir. Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenliği Bölümünde okuyan öğretmen adaylarının alan bilgisi puanları diğer bölümlere göre anlamlı şekilde yüksektir. Öğretmen adayları ile öğretmenler arasında öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarda anlamlı bir fark yoktur. Elde edilen bulgulara göre, Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenlerinin yetiştirildiği programlar çağın gereksinimi olan öğretmeni yetiştirmek için sürekli gözden geçirilmeli, değerlendirilmeli ve geliştirilmelidir.