Sosyo-ekonomik faktörlerin Türkiye'de büyüme üzerine etkileri

İktisadi ve sosyal yönleri ile bir bütün olan kalkınmanın, iktisadi yönlerigelir artırıcı, sosyal yönleri ise sosyo-kültürel değişim ile ilgili olmaktadır. Dinamik bir yapıya sahip olan kalkınma sürecine yön veren iktisadi ve sosyal faktörlerin ülke içinde farklı yoğunluklarda dağılımı, bölgeler arası gelişmişlik farklılıklarının nedeni olarak ortaya çıkmaktadır. Bu araştırma, büyümenin sürdürülebilir olması kadar, bir ülke içinde dağılımının nasıl gerçekleştiğininde önemli olduğu düşüncesiyle ortaya çıkmıştır. Büyümenin bölgelerarası gelir dengesizliklerini azaltarak gerçekleştiği takdirde yakınsamanın, gelirdengesizliğini artırarak gerçekleşiyorsa uzaksamanın söz konusu olduğundan hareketle Neoklasik Büyüme Teorisi çerçevesinde incelenecektir. Neoklasik büyüme modelinin hipotezi durağan durum düzeylerinin farklı ekonomilerde aynı olacağı üzerinedir, bu sebepleyakınsama mutlak olarak tanımlanmaktadır Diğer taraftan, eğer farklıdurağan durum düzeylerinin tahmin edilmesi koşula bağlıysa, yakınsamakoşullu olmaktadır. Bu tez çalışması üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Solow'un öne sürdüğü model ele alınmakta, varsayımları, işleyişi ve sonuçları açısından büyüme ve kalkınma olgularını açıklayabilme gücüayrıntılı olarak incelenmektedir. İkinci bölümde ilk alt ayrımında, yakınsama hipotezinin temelini teşkil eden geçiş süreci dinamiği ve göreli yoksul ülke ya da bölgelerin daha hızlı büyüyeceklerini ve zamanla bu iki grubun kişi başına gelir düzeylerinin birbirine yakınsayacağını öngören yakınsama hipotezi, türleri olan b -yakınsama ve s -yakınsama kavramları ayrıntılı olarak incelenmektedir. Bu bölümün sonunda ülkemizde ve diğer ülkelerdeyakınsama hipotezi konusunda gerçekleştirilen ampirik çalışmalar ele alınmaktadır. Tezin üçüncü ve son bölümünde ise, yakınsama hipotezinin Türkiye'de iller arasında geçerliliği ve seçilen temel sosyo-ekonomikfaktörlerin yakınsama üzerindeki etkileri ampirik olarak test edilmektedir. Mutlak yakınsama analizi, Türkiye'de 67 ilin 1990- 2001 döneminde yıllık yaklaşık %0.7 oranında yakınsadığını işaret etmiştir. 1990- 1995 alt dönemi için yapılan analizde iller arasında yakınsama bulgusunaulaşılamazken 1995- 2001 döneminde yıllık yaklaşık %1.8 oranında bir yakınsama tespit edilmiştir. Bu bağlamda, 1990- 2001 döneminde gerçekleşen zayıf yakınsamanın temel nedeninin ikinci yarıda gerçekleşenkuvvetli yakınsamanın olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Çalışmanın amacı doğrultusunda, İller arasındaki yakınsamaya katkıda bulunacağı düşünülen çeşitli sosyo-ekonomik faktörler belirlenerek 67 il bazında koşullu yakınsama analizi gerçekleştirilmiştir. Bu analizde kullanılan demografik göstergelerdennüfus artış hızı ve net göç oranı; istihdam göstergelerinden sanayi işkolunda çalışanların toplam istihdama oranı ve işsizlik oranı, ekonomik göstergelerden kişi başına düşen hizmetler sektörü katma değeri, kişi başına düşen kamu yatırım harcamaları, kişi başına düşen ithalat ve ihracat değerleri, kişi başına düşen genel bütçe gelirleri; sağlık göstergelerindenhekim başına düşen nüfus, söz konusu dönemde iller arasında yakınsamayakatkıda bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu araştırma ile sosyo-ekonomik faktörlerin Türkiye'de büyüme üzerine etkisi incelenerek, söz konusu faktörlerin büyümenin yatay bir şekilde gerçekleşmesine katkı yaratıp yaratmadığı ortaya konulmaya çalışılarak, büyüme literatürüne katkıda bulunulmak istenmiştir.