Bitkisel yağ sanayii işletmelerinin yapısı, işleyişi, kalite uygulamaları ve karşılaştıkları pazarlama sorunları: Tekirdağ örneği

Türkiye'de yağından yararlanılan toplam 12 farklı bitkinin tarımı yapılmaktadır. Bunlar ayçiçeği, çiğit, mısır, susam, soya fasulyesi, zeytin, kolza, yerfıstığı, haşhaş, keten ve kenevirdir. Bu sayılan ürünler içerisinde yemeklik yağ üretimine konu olanların başmda ayçiçeği, pamuk, mısır, zeytin, soya, kolza, susam ve haşhaş gelmektedir. Türkiye'de değişik kapasitelerde kurulu toplam 122 adet yağ sanayi tesisi bulunmaktadır. Bu tesislerden 54 tanesi Trakya Bölgesinde, 23 tanesi Marmara Bölgesinde, 24 tanesi Ege Bölgesinde, 15 tanesi Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgesinde, 6 tanesi de İç Anadolu Bölgesinde bulunmaktadır. Bu tesisler toplam olarak yılda 4.500. 000 ton yağlı tohum işleme, 2.800. 000 ton rafine yağ üretme ve 700. 000 tonda margarin üretme kapasitesine sahiptir. Türkiye'nin nüfusu ve yağ tüketim düzeyi dikkate alındığında, yurt içi bitkisel yağ üretiminin bu talebi karşılamaya yetmediği ve yıllardır devam eden bir yemeklik yağ açığının olduğu görülmüştür. Bu açığın kapanması için başta ayçiçeği, soya ve palm yağları olmak üzere çeşitli yağlar ithal edilmektedir. Araştırma konusu olan Tekirdağ ilinde tarımı yapılan en önemli yağlı tohum ayçiçeğidir. Ayçiçeği, Türkiye genelinde ekiliş alanı ve üretim bakımından pamukla birlikte ilk sırayı paylaşması ve yağ sektörünün en önde gelen hammaddesi olması nedeniyle ülke tarımında önemli bir konuma sahiptir. Türkiye şartlarında ayçiçeği tohumundan %38- 40 oranında yağ elde edilmektedir. Tekirdağ ilinde tarımsal üretim dallan ve ekili alanlar bakımından tahıllar ve yağlı tohumlar önemli bir paya sahiptir. Ayrıca Tekirdağ ilinin bulunduğu Trakya bölgesi ayçiçeği üretiminin %60'lık payma sahip olması ve ülkede kurulu yağ sanayii tesislerinin yarıya yakın bölümünü barındırması bakımından da önemli bir konuma sahiptir. Türkiye ayçiçeği üretiminin yaklaşık %27'si Tekirdağ'dan karşılanmaktadır. Bu nedenle Tekirdağ bitkisel yağ sanayiinde önemli bir konuma sahiptir. rvAyrıca son yıllarda Tekirdağ ilinde kolza üretimi konusunda Önder Çiftçi Derneği yoğun çalışmalar yapmaktadır. Bu sayede Tekirdağ ilinde üretim artmaya başlamıştır. Trakya Bölgesinin iklim koşullan kolzanın yetiştirilmesine çok uygun olması, bölge ve Türkiye ekonomisi için önemli bir avantaj sağlamaktadır. Trakya bölgesinde buğday-ayçiçeği ekim nöbetine ek olarak buğday-kolza ekim nöbeti de devreye girerse, Türkiye'nin ihtiyaç duyduğu yağlı tohumların önemli bir bölümü karşılanmış olur. Sektörün en önemli sorunlarından birisi hammadde yetersizliğidir. Bunun altmda yatan temel nedenlerden bir tanesi ekim alanlarının gittikçe daralma göstermesidir. Bunu doğuran nedenler ise uygulanan üretim ve fiyat politikalarına bağlıdır. Ülkemizde ciddi oranda bir yağ açığı bulunurken özellikle ayçiçeğine düşük taban fiyatlar verilmesi üretimi azaltmıştır. Diğer önemli bir sorun ise kalite uygulamalarında ortaya çıkmaktadır. Sektörde kalite uygulamaları daha yeni gelişim gösterdiği için kalitesiz yağ üreten firmalardan dolayı haksız rekabet yaşanmaktadır. Türkiye'de bitkisel yağlı tohumların üretimi artan nüfusun ihtiyaçlarını karşılayamamaktadır. Bu nedenle bitkisel yağlı tohumların yurt dışından temin edilmesi söz konusudur. Ülkemiz bitkisel yağ sanayiinin son derece gelişmiş olması, üretim kapasitesinin ihtiyacm üzerinde olması nedeniyle bitkisel yağ ithalatı daha çok hamyağ ve tohum şeklinde gerçekleştirilmekte ve bu şekilde katma değer yurt içinde kalmaktadır. Türkiye'de bitkisel yağlı tohumların ekim alanı 1,3 milyon hektardır. Bu alan, toplam ekilen tarımsal alanların %7,2'sini oluşturmaktadır. Türkiye'de tarımı yapılan yağlı tohumlar arasmda ayçiçeği, pamuk, susam, soya, yerfıstığı ve kolza bulunmaktadır. Yağlı tohumlu bitkilerde özellikle ayçiçeğinde üretimin en yoğun olduğu bölge Trakya bölgesidir. Trakya bölgesinde de ağırlık Tekirdağ Hindedir. Tekirdağ ili sınırları içerisinde faaliyet gösteren yağ fabrikaları genel toplam içerisinde önemli bir paya sahiptir.