Ofislerdeki aydınlatma koşullarının görsel konfor memnuniyet ve ruh durumu üzerindeki etkileri: TWBA binası örneği

Çalışma hayatı, insanlığın varoluşu ile ortaya çıkmış bir olgudur. Günümüz şartlarında ise insan var olabilmek için çalışmak zorundadır. Bu zorunluluğun sonucu olarak çalışma hayatı ve ortamları insanların özel hayatlarından ve özel hayatlarını geçirdikleri mekanlardan önce gelmektedir. Ofisler çalışma eyleminin gerçekleştiği mekanlar olarak tanımlanmakta ve çalışanların, geçirdiği zaman bakımından ikinci yaşam alanı olarak ele alınmaktadır. Çalışma mekanlarının, çalışanların hayatında bu denli geniş bir yere sahip olması fiziksel çevrenin buna göre tasarlanması gerekliliğini ön plana çıkarmıştır. Çalışanların deneyimlediği fiziksel çevre koşulları; verimliliğin, memnuniyetin, rahatlığın ve refahın belirleyici faktörlerindendir. Ofis tasarımında uygun olmayan seçimler, ortamın konforunu, çalışanların fizyolojik ve psikolojik ihtiyaçlarını olumsuz yönde etkilemekte ve verimi düşürmektedir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, ofislerde iş görmek için temel fiziksel çevre koşulu olan aydınlatmanın, sadece yapay aydınlatmanın etkin olduğu ofis mekanlarında ve hem yapay hem doğal aydınlatmanın etkin olduğu ofis mekanlarında, kullanıcıların görsel konforuna, aydınlatmaya dayalı memnuniyetine ve ruh durumuna etki edip etmediğinin ediyorsa nasıl etki ettiğinin anlaşılması ve aralarında bir korelasyon olup olmadığının tespit edilmesidir. Belirtilen amaç doğrultusunda çalışmada ilk olarak; 15. yüzyılda oluşan ve 19. yüzyılın ikinci yarısında değişime uğrayarak günümüz bilgi iletişim çağına uygun bir anlayış kazanan, insanların günümüzde var olabilmek için çalışmak zorunda olmasından dolayı önemli bir yere sahip ofis yapılarının gelişim süreci ve kullanıcı ile arasındaki ilişki detaylı açıklanmıştır. Ofislerde kullanıcının görsel konforu, memnuniyeti ve ruh durumunun olumlu yönde olması için gerekli doğal ve yapay aydınlatma koşulları, belirli sınırlar içerisinde tutulması gereken aydınlığın niceliğini ve niteliğini oluşturan bileşenler detaylı açıklanmıştır. Çalışmanın amacı doğrultusunda; yurtdışı destekli reklam ajansı olan TBWA'nın İstanbul Etiler semtinde bulunan ofis binası içerisinde 2 farklı aydınlatma koşuluna sahip çalışma hacmi seçilmiştir. 1. tip hacim; doğal aydınlatmadan dolaylı bir şekilde yararlanabilen, çoğunlukla yapay aydınlatmanın kullanıldığı, 2. tip hacim; doğal aydınlatmadan faydalanamayan sadece yapay aydınlatmanın kullanıldığı çalışma mekanıdır. Her iki hacimde mevcut aydınlatma sistemi ve tasarım kararları, uluslararası standart ve kriterlere dayalı ölçülüp değerlendirilmiş ve kullanıcıların yani çalışanların görsel konfor, memnuniyet ve ruh durumlarına etki edip etmediği, ediyorsa nasıl etki ettiği yapılan anketler ile tespit edilmiştir. Sonuç olarak; doğal aydınlatmanın hacim içerisinde yokluğu, kısıtlı oluşu ve mevcut aydınlatma tasarımının sahip olduğu olumsuz bileşenler ile doğru orantılı olarak çalışanların görsel konforunun, memnuniyetinin ve ruh durumunun olumsuz yönde etkilendiği anlaşılmıştır. Bahsi geçen olumsuzluklara çözüm olarak, ele alınan ofis binasında çalışma mekanları doğal aydınlatmadan ve dış dünya görüşünden faydalanabilecek şekilde planlanmalı ve aydınlatma tasarımı kullanıcı gereksinimleri ve standartlar doğrultusunda yapılmalıdır. İlerleyen çalışmalarda ise bu çalışmaya ek olarak aydınlatma tasarımının kullanıcı performansına ve verimine etkisi incelenebilir böylelikle aydınlatmanın önemi daha detaylı bir şekilde vurgulanarak konuya daha fazla dikkat çekilmesi sağlanabilir.