M. Ö. 2. binde Batı Anadolu'nun deniz ticareti

Bu çalışmada, M. Ö. 2. binde Batı Anadolu Bölgesi'nin deniz aşırı bölgeler ile olanticaru ve kültürel ilişkileri ele alınmıştır. M. Ö. 2. binden itibaren merkezu yönetimlerin ortaya çıkmasıyla beraber hammadde arayışı ve dolayısıyla da deniz ticaretinde bir artış görülmüştür. Gelişmekte olan merkezu yönetimler, madenler başta olmak üzere ihtiyaçları olan hammaddelere, yolları üzerinde bulunan yerleşimlere koloniler kurmak suretiylekoordine bir sistem ile ulaşmışlardır. Bu açıdan Batı Anadolu kritik bir öneme sahiptir. Zengin maden kaynakları ve bereketli topraklarında yetişen tarım ürünlerinin yanı sıra Batı Anadolu, Orta Anadolu'ya geçit veren vadileri aracılığıyla doğunun zengin hammaddekaynaklarına da erişim sağlayabiliyordu. Bu sebeplerden dolayı Batı Anadolu, hammaddearayışı içinde olan merkezu güçlerin yöneldiği bölgelerin başında geliyordu. M. Ö. 2. binin başlarında Ege Bölgesi'nde merkezu yapılanmanın en erken şekillendiğibölgenin Girit olduğu görülmektedir. Deniz ticaretine kısa sürede hakim olan Girit, 'DoğuZinciri' olarak bilinen deniz rotası ile ihtiyacı olan hammaddelere ulaşabileceği GüneybatıAnadolu'ya yönelmiştir. Bu nedenle Batı Anadolu'da bu dönemden itibaren, Miletos yerleşimibaşta olmak üzere Minos kültürünün yoğun etkileri görülmektedir. Etkiler kısa süredemadenler açısından zengin bir bölge olan kuzeybatı Anadolu'ya kadar ulaşmış, en kuzeydeSamothrace Adası'na kadar güçlü bir biçimde hissedilmeye başlamıştır. Orta Tunç Çağı'nın sonlarına doğru Kıta Yunanistan'da şekillenen merkezuyapılanmanın etkileriyle Ortabatı ve Kuzeybatı Anadolu yerleşimleri ile Kıta Yunanistanyerleşimleri arasında bir takım ilişkiler görülmeye başlamıştır. Batı Anadolu'da Mat boyalı veMinyas seramik buluntularıyla belgelenen bu ilişkiler olasılıkla prestij malları olarak nitelendirilen elit tabakaya ait malların takası üzerine kuruluydu. Bu bağlamda Aegina Adası ile İzmir Bölgesi arasındaki ilişkiler dikkat çekicidir. Kıta Yunanistan'ın deniz ticaretinde az da olsa bir pay almaya başladığı Orta Tunç Çağı'nın sonları ve Geç Tunç Çağı'nın başları, Girit'in deniz gücünün dorukta olduğu dönemdir. Yaklaşık olarak M. Ö. 1450 yıllarında Girit'in saray, villa ve megaron yapılarında yangın tahribatı görülmektedir. Bu olay Girit'in deniz üstünlüğünde çöküşe neden olmuştur. Bu dönemden sonra Mikenler'in kısa sürede deniz gücüne hakim bir konuma geldikleri görülmektedir. Bunun bir sonucu olarak, Batı Anadolu yerleşimleri dahil olmak üzereAkdeniz'in tamamında Minos kültürünün görüldüğü yerleşimler Miken kültürünün etkisi altına girmiştir. Batı Anadolu'nun bu dönemden itibaren deniz ticaretinde Kıta Yunanistan ve Kiklad Adaları ile yoğun ilişkilere sahip olduğu görülmektedir. Diğer taraftan Girit ile olan ilişkilerde devam etmektedir. Fakat Mikenler'in bu dönemde Girit'e yerleşmesi nedeniyle Girit'teMinos'tan ziyade Miken etkilerinden söz edilebilir. Batı Anadolu'da Kıbrıs, Doğu Akdeniz ve Mısır ile ticaru ilişkilere işaret eden buluntular açığa çıkarılmıştır. Gri seramik örnekleri başta olmak üzere Batı Anadolu kökenli seramiklerin Kıbrıs ve Doğu Akdeniz kıyılarındabulunması, bu ticaretin iki taraflı olarak gerçekleştiğini göstermektedir. Doğu Ege ve Batı Anadolu yerleşimlerinin bu dönemde Miken kültürünü kendi kültürleri ile birleştirerek karışık bir kültür yarattıkları gözlenmektedir. Bu durum bölgeninseramikleri ile kozmopolit mezar yapıları ve ölü gömme adetlerinde kendisini göstermektedir. M. Ö. 2. bine tarihlendirilen batık kalıntıları, dönemin deniz ticaretinde kullanılan rotalar ve hammaddeler konusunda önemli bilgilerin elde edilmesini sağlamıştır. Ulu Burunbatığı, kargosunda taşıdığı çok çeşitli ve zengin buluntular ile Amarna tabletlerinde söz edilen'kralu kargo' tanımlamasına uyarken, Şeytan Deresi, Gelidonya, Iria, Kfar Samir ve ha-Hotrim batıkları daha çok bağımsız tüccarların ticaru aktivitelerini yansıtmaktadırlar.