Hastane yönetimi ve hekim-hasta ilişkisinde özerklik sorunu

Hastane Yönetimi ve Hekim - Hasta İlişkisinde Özerklik Sorunu Bu çalışmanın amacı, tıbbi etik kavramlarının ışığında, hasta - hekim ilişkisinin özerkliği ve hastane yönetiminin bu ilişkinin özerkliğine etkisini irdelemektir. Hastane yönetimi ile hekim - hasta ilişkisinin özerklik boyutu arasında değer sorunu yaratan çatışmalar yaşanmaktadır. Hekim - hasta ilişkisinin özerkliğine yönetimin müdahalesi, tıbbi etik sorun kümesi olmanın ötesinde, bir toplumsal değer sorunu da oluşturmaktadır. Çalışmanın materyalini, sırasıyla hastane yönetimi, hasta - hekim ilişkisi, hasta - hekim ilişkisinde özerklik sorunu ve konumuz bağlamında hastane yönetiminin ilişkinin özerkliğine etkisi açısından Türkiye'deki durum oluşturmuştur. Konunun temel kavramları tanımlanarak, felsefenin eleştirel - anlambilgisel yöntemiyle tartışılmıştır. Klinik hekimlik, tedavi edici tıbbın doğası gereği özerk olduğu savunulan bir meslektir. O, deontolojinin normatif yapışma sığmayan, tıbbi etik açısından 'olasılıklar' bağlamında, değişen koşullara göre açık uçlu sorulara yanıtlar arayan değerler felsefesi ile sorgulanabilir nitelikte, nesnesi ve öznesi insan olan özgün bir meslektir. Tıbbın temel amacı hastaların iyileştirilmesidir. Bu amaçla tanı, tedavi, bakım hizmetlerinin verildiği hastaneler kurulmuştur. Hastane yönetimi, genel olarak yönetimin farklılaşmış bir altkümesidir. Bir sistem olan hastanelerin yönetiminde de planlama, örgütleme, yürütme ve denetimin olması gereklidir. Hastane yönetimini, felsefenin yöntem bilgisi ışığında 'Ne ?, 'Neden ?, 'nasıl? sorularıyla irdelediğimizde vardığımız sonuç, onun, tedavi ve bakım hizmetlerinin sunumunu kolaylaştırıcı eşgüdümü sağlamak amacına yönelik olarak yapılanması gerektiğidir. Ancak burada önemli olan nokta, hastane yönetiminin kendisinin bir amaç değil, hizmet sunumu niteliğini olanaklar elverdiğince, hizmeti alanlar ve sunanlar açısından üst düzeye yükseltmenin aracı olduğu gerçeğidir. Evrimleşen insan haklan ve hasta haklan kavramıyla, ilişkide hekim ve hastanın özerklik alanları çift yönlü genişletilmeye çalışılırken, ilişkinin özerkliğinin hastane yönetimi tarafından sınırlarının çizildiğini görüyoruz. Hekim - hasta ilişkisinin özerkliği bir sorun olarak gündemde olmakla birlikte, görebildiğimiz kadanyla bir kavram olarak daha önce çalışılmamıştır. 'Özerklik' önceleri topluluklar ve daha sonralan bireyler için kullanılmış olan hukuki bir kavramdır. Özerklik, bir bireyin, bir topluluğun özgür ve bağımsız olarak kendisiyle ilgili kararlar alması ve bu doğrultuda eylemde bulunması yeterlik ve yetkinliğidir. Hekim ve hasta için birey özerkliği olarak kullanılmaktadır. Tıp etkinliğinde hastanın özerkliği, özerkliğe saygı ilkesinin uygulamadaki karşılığı olarak gündeme gelen, aydınlatılmış onam kavramının yaşama geçirilmesi ile söz konusudur. Bu kavramlann tıp etkinliğindeki yeri son yirmi yıl içinde tartışılmaya başlanmıştır. Hekim - hasta ilişkisinde tarafların özerkliği sorununun ötesinde, ilişkinin özerkliği kavramı özgün olarak tezimiz bağlamında tartışılmıştır. Genel olarak ilişki, belli bir zaman boyunca karşılıklı etkileşerek, değişmeye yol açan bir iletişim sürecidir. Hekim - hasta ilişkisi, tüm insan ilişkilerinin değişik bir alt kümesi olarak, farklı boyutlar taşıyan özgün bir ilişkidir. Bu, hastalık kavramı nedeniyle oluşan ve hekimin tıp bilgisinin gündeme geldiği ve onun bu bilgi gücüyle hastayı etkilediği bir ilişkidir. Hekim - hasta ilişkisinde, bize göre her ikisinin ayn ayn özerklikleri dışmda bir süreç olarak yaşanan ilişkinin özerkliği söz konusudur. Bu ilişkide, özgür ve bağımsız düşünebilen iki bireyin, nedensellik ilkesi doğrultusunda etkileşimiyle ortaklaşa alman karar ve bu kararın uygulamaya yansımasına yönelik birlikte yürütülecek eylem, ilişkinin özerkliğinin koşullannı oluşturmaktadır. Bu ilişkide, bireylerin özerklik derecelerinin farklı olması ilişkinin türünü etkiler, ancak ilişkinin özerkliği, onlann özerklik alanlarından bağımsız olarak kendi özerklik alanını oluşturur. Bununla birlikte, hekimin ve hastanın özerkliklerinin olmadığı bir ilişkide, onun özerkliğinden söz etmek de olanaklı değildir. 220 Günümüzde çağdaş hastane yönetimi, gelişen bilimsel - teknik etkilerle değişen hekim - hasta ilişkisinde, denetleme ve sunulan hizmetin niteliğini yükseltme sorumluluğunu taşımaktadır. Ancak bu denetimin hasta - hekim ilişkisinin özerklik boyutuyla duyarlı bir dengesinin bulunması gerekir. Yaşamda 'mutlak özerklik' kavramının gerçekleşmesi olanaksızdır. Bu nedenle, hastane ortamında hekim - hasta ilişkisindeki özerklik, hastane yönetimi tarafından sınırlanmaktadır. Bunun tıp ve kurumun amaçları doğrultusunda, gerekçelendirilerek, kişisel olmayan standart yöntemlerle yapılması uygundur. Bu açıdan hastanelerde yönetim stratejisi olarak, Toplam Kalite Yönetimi yönteminin benimsenmesi uygun olacaktır.