Türkçe öğretmeni adaylarının kişilik özellikleri ve mesleki kaygı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Kişilik, bireyin içsel süreçlerinden kaynaklanan ayırıcı özelliklerin, çevresine yansıttığı tutarlı davranış kalıplarıdır. Bireyin davranışlarını, hislerini etkileyen bedensel, bilişsel ve duygusal özelliklerin dış dünyaya yansımasıdır. Bu yansımalardan biri de kişilikte meydana gelen duygusal dalgalanmaların ortaya çıkardığı 'kaygı'dır. Kaynağı bilinmeyene duyulan korku, endişe, üzüntü şeklinde kendini gösteren uyarılmışlık halidir. Kişilik yapısını ve davranışlarını inceleyen bütün kuramcılar ve ruhbilimciler kaygıyı, kişiliği oluşturan temel güç; kişiliğin oluşumunda, yapısında ve dışa vurumunda önemli bir etken olarak tanımlamışlardır. Bu araştırmanın amacı, Türkçe öğretmen adaylarının kişilik özellikleri ve mesleki kaygı düzeyleri arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Çalışmada, ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini Türkiye İstatistik Kurumu tarafından ortaya konan 'istatistiki bölge birimi' sınıflandırmasına göre 12 istatistiki bölge biriminden birer il olmak üzere, toplam 12 ilde bulunan üniversitelerin eğitim fakültelerinde öğrenimine devam etmekte olan 400 Türkçe öğretmen adayı oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak (Karancı, Dirik ve Yorulmaz, 2007) tarafından geliştirilen, Eysenck Kişilik Anketinin geçerlilik ve güvenirlilik çalışması yapılmış, toplam 24 maddeden oluşan Eysenck Kişilik Anketi Gözden Geçirilmiş / Kısaltılmış Formu ve (Cabı ve Yalçınalp, 2013) tarafından öğretmen adaylarının mesleki kaygılarını ölçmeye yönelik olarak geliştirilmiş, geçerlilik ve güvenirlilik çalışması yapılmış,'Mesleki Kaygı Ölçeği ' kullanılmıştır. Elde edilen veriler faktör analizi, güvenilirlik analizi, 'ANOVA analizi', 'Kruskal-Wallis H testi', 'korelasyon analizi', 'regresyon analizi' ve 'bağımsız gruplar T testi' yöntemleri ile değerlendirilmiştir. Veri analizleri sonucunda, Türkçe öğretmeni adaylarının kişilik özellikleri ile mesleki kaygı düzeyleri arasında zayıflama anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Araştırmada, Türkçe öğretmeni adaylarının 'dışadönüklük' ve 'yalan' özellikleri arttıkça kaygı düzeylerinin de arttığı, buna karşılık 'nörotisizm' özellikleri arttıkça kaygı düzeylerinin düştüğü belirlenmiştir. İlgili ilişkiye cinsiyet açısından bakıldığında, ilişkinin yönü ve şiddetinin değişmediği, 'psikotisizm' özelliği ile kaygı düzeyi arasında ise her iki durumda da anlamlı bir ilişkinin olmadığı görülmüştür. Araştırmada, Türkçe öğretmeni adaylarının kaygı düzeyinin cinsiyete göre değiştiği, kadın öğrencilerin kaygı düzeyinin erkek öğrencilerin kaygı düzeyine göre düşük olduğu ve anlamlı bir farklılık oluşturduğu saptanmıştır. Türkçe öğretmeni adaylarının kişilik özellikleri ile mesleki kaygı düzeyleri arasındaki ilişki incelendiğinde, 'yalan' özelliği ile 'meslektaş ve veli merkezli kaygı' ve 'uyum merkezli kaygı' faktörleri arasında (sırasıyla. 37 ve.33) zayıf bir ilişki bulunduğu, kişilik özelliklerinden 'yalan' özelliği ile 'psikotisizm' özelliği arasında (-.43) zayıf bir ilişki bulunduğu, kaygı düzeyini belirleyen faktörler incelendiğinde ise en yüksek ilişkinin 'görev merkezli kaygı' ile 'öğrenci / iletişim merkezli kaygı' arasında (.77; güçlü ilişki) olduğu saptanmıştır. Yaş gruplarına göre ise 17-20 ve 21-25 yaş grupları arasında anlamlı fakat çok düşük düzeyde bir ilişkinin söz konusu olduğu; 26 ve üzeri yaş grubundaki öğrencilerin 'dışadönüklük', 'yalan' ve 'nörotisizm' özellikleri ile kaygı düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki bulunmaz iken 'psikotisizm' özelliği ile kaygı düzeyi arasında negatif yönlü orta düzey bir ilişkinin olduğu saptanmıştır. TR4 Doğu Marmara Bölgesinde öğrenim gören öğrencilerin kaygı düzeyinin TR7Orta Anadolu Bölgesi hariç diğer bölgelerde öğrenim gören öğrencilerin kaygı düzeyinden düşük olduğu ve anlamlı bir farklılık bulunduğu saptanmıştır.