Duyumsamayı ortaya çıkaran bir karşılaşma olarak mimari temsil

Bu tez, mimari temsilin duyumsamayı ortaya çıkaran bir karşılaşma olarak ele alınması gerektiği savı üzerine kuruludur. Bu savın gerekçesi, mimari temsilin tasarım sürecinde, dolayısıyla yaratıcı üretimlerde, çok kritik bir role sahip olmasıdır. Mimari temsilin yaratıcı bir araca dönüşebilmesi için tasarlayanla tasarlanan arasında bir diyalog oluşturabilmesi, tasarlayanı tasarlanana, tasarlananı da tasarayana aktarabilmesi gerekmektedir. Bu aracılık sürecinde her iki tarafa aktarımın olup olmadığını kontrol edecek ajan da duyumsamadır. Duyumsamanın ortaya çıkması, tasarlayanla tasarlananın karşılaşmasında özneyle nesnenin yer değiştirdiğinin, birbirine dönüştüğünün göstergesidir. Bu noktada araştırmayı yönlendiren soru 'Mimari temsilde duyumsama nasıl ortaya çıkabilir? sorusudur. Bu sorunun olası cevaplarını bulabilmek için karşılaşılan olaylarla, şeylerle veya durumlarla yeni ilişkiler kurabilmek yani ilişkisel düşünebilmek ve karşılaşılan her şeye, olaya veya duruma eleştirel yaklaşıp, ontolojik ve epistemolojik sorgulama ve tartışma yapmak gerekmektedir. Bu ontolojik ve epistemolojik sorgulama sürecinde duyumsamayı ortaya çıkaran bir karşılaşma olarak mimari temsil kavramının bütün katları açılmakta ve keşfedilen yeni ilişkilere göre katlar birbirleri üzerine yeniden katlanmaktadır. Bu katlar ilk aşamada bedenmekan, duyumsama, karşılaşma, temsil, tasarım ve mimari temsil olarak karşımıza çıkmaktadır. Katlar açılmaya devam ettiğinde karşımıza mekan, aktüel/virtüel mekan, atmosferik mekan, beden, organlı/organsız beden, cyborg, akışkan beden, zamansal-mekansal-bedensel deneyim, estetik deneyim, bedensel deformasyon, duyum, imge, görünen/görünmeyen gibi kavramlar ortaya çıkmaktadır. Bu kavramlar aracılığıyla hem bedenin, hem mekanın hem de temsilin ontolojisi ve epistemolojisi sorgulanmaktadır. Tezin amacı, bu sorgulamalar aracılığıyla mimari temsilin duyusamayı ortaya çıkarabilen modlarının izlerini sürmek ve olası yeni temsil modlarını açığa çıkarmaktır. Tezin hedefi de olası yeni mimari temsil modlarının yaratıcılığı tetikleyecek nitelikte ortaya çıkmasının yollarını araştırmak ve bu süreci karşılaşmalar ve duyumsama üzerinden tarif etmektir. Araştırma bir bütün olarak ele alınmakta ve açık bir yapıya dönüştürülmeye çalışılmaktadır. Açık yapı, ontoloji ve epistemoloji arasında salınım yapan sarkaçla da yakından ilişkilidir. Bu ilişkiyi kurabilmek, bütünü görebilmek ve açıklayabilmek için eleştirel ve ilişkisel düşünebilmek önemlidir. Karşılaşılan durumlara veya şeylere eleştirel bir bakış açısıyla yaklaşmak ve onları sorgulamak, farklı durumlar arasında yeni ilişkiler kurabilmek, farklı alanların bilgilerini birbirleriyle karşılaştırmak mimarlık epistemolojisinin gelişmesine aracılık etmektedir, çünkü bilgi donmuş bir olgu değildir, her defasında yeniden üretilebilecek dinamik bir karaktere sahiptir ve bilginin bağlamı açık bir yapıdır. Tasarım süreci ve yaratıcılık açısından son derece önemli olduğu düşünülen ilişkisel ve eleştirel düşünme aynı zamanda tezin araştırma yöntemi olarak da kullanılmaktadır. Karşılaşılan farklı örnekler ve durumlar birbirleriyle ilişkilendirilerek temsil ve duyumsama bağlamında tartışılmaktadır. Farklı alanların mimarlık alanına kaydırılmaları yeni melez durumları yaratabilmek ve yapıyı açık tutabilmek için yöntem olarak kullanılmaktadır. Bu melezlenmeler sayesinde duyumsamanın temsile nasıl dahil edilebileceği, daha doğrusu temsilin nasıl duyumsamayı ortaya çıkaracağı, görünmeyenin nasıl görünür hale getirileceği tartışılmaktadır. Bütün bu tartışmalar duyumsamayı ve yaratıcılığı tetikleme potansiyeline sahip olası yeni mimari temsil modlarını ortaya çıkartmak içindir. Tek bir beden olarak ele alınan ve organsız bedene dönüştürülmeye çalışılan tez metninde kavramsal ve kuramsal tartışmalarla örnek incelemeleri yer almaktadır. Tez metnini organsızlaştırmak hem metni hem de okuyucuyu özgürleştirmektedir. Örnekler bu metnin içine giren ikincil metin parçalarını oluşturmaktadır. Bu parçaların her biri kendi içinde kısa tartışma metinleridir. Kuramsal ve kavramsal tartışmanın çeşitli yerleriyle bu kısa tartışma metinlerini ilişkilendirmek mümkündür. Dolayısıyla örnek incelemelerinin yer aldığı kısa metinlerin ana metin içinde zamansal olarak sabit bir yerleri yoktur. Okuyucu istediği metin kutularını okuma, istediklerini okumayı erteleme, bazılarını es geçme ve bazılarını tekrar tekrar farklı zamanlarda okuma konusunda serbesttir, özgürdür. Burada okuyucunun farklı ilişkiler kurmasına aracılık eden şey metnin içinde yer alan metin kutularıdır. Tezin araştırma sorusu ve savunduğu görüş nettir. Bu görüş aracılığıyla yeniden üretilebilecek olan şey mimari temsilin ontolojisi ve epistemolojisidir. Bilginin her defasında yeniden üretilmesinin önemli olmasının sebebi, mimarlık bilgisinin dinamik bir karaktere sahip olması, her okuma eyleminde bu bilginin yeniden üretilmesi ve mimarlık epistemolojisinin bu vesileyle zenginleştirilmesidir. Bu üretimi olanaklı kılan metnin kurgusu ve okuyucunun o metinle karşılaşması sonucu kurduğu ilişkidir. Tez için karşılaşmalar çok önemlidir çünkü mimari temsilin bedenmekana dönüşmesi, duyumsamanın ortaya çıkması, temsil aracılığıyla tasarım sürecinin yaratıcı bir süreç haline gelmesi karşılaşmalar aracılığıyla olmaktadır. Tezde yer alan örnekler de birer karşılaşmadır. Mimari temsilin öznelleşmesi, dolayısıyla bedenmekana dönüşüp duyumsamayı ortaya çıkarabilir hale gelmesi ve böylece özgürleşmesi, bu süreçte tasarımın ve tasarımcının da özgürleştirilmesini olası kılan birebir örnekler bulmak mümkün değildir. Araştırmacı mimari temsili bu bağlamda irdelerken karşısına çıkan projeler, tasarımlar, sanat çalışmaları veya kavramlar, düşünceler ve kişiler birer karşılaşmadır. Bu karşılaşma eylemi sonucunda her biriyle bir ilişki kurulmuş, hem ontolojik hem de epistemolojik bir sorgulama gerçekleştirilmiştir. Karşılaşmalar, tek bir beden olarak ele alınan araştırmanın hem metodolojisi hem de metnin ontolojisi ve epistemolojisi açısından önemlidir. Tezin metodolojisi höristik metodolojidir. Tasarım ve temsil sürecinin höristik olması kadar araştırmanın da höristik bakış açısıyla ele alınması önemlidir. Höristik yaklaşım kişisel Araştırmanın kişisel diyaloğunu ve kişisel keşfini içermektedir. Araştırma sorusu ve metodoloji içsel farkındalıktan, anlamdan ve ilhamdan sızıp dışarı çıkmaktadır. Araştırmacı bir konu, problem veya soruyu göz önüne aldığında onun içine tamamen girmekte, araştırdığı şeyin doğasını ve anlamını iç gözlemle, düşünceli ve düşüncesini yansıtan bir biçimde araştırmakta, onda ikamet etmekte ve temel bir kavrama elde edilene kadar ayrıntılı bir biçimde açıklamada bulunmaktadır. Böyle bir araştırma yöntemi lineer değil diyalektiktir. Dolayısıyla araştırmanın kendisi de sarkaç salınımı yapmakta ve tıpkı tasarlayanla tasarlananda olduğu gibi araştırmacıyla araştırmanın ontolojisi ve epistemolojisi arasında dinamik bir sürece dönüşmektedir. Mimari temsilin de höristik bir yapıya sahip olması, tek bir doğruya odaklanmamış olması, içsel temsillerin bütününe içkin olması hem sonuç ürünün zenginliği açısından hem de tasarımcının kendisiyle kurduğu diyaloğun niteliği açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu höristik süreçte tasarlayan ve tasarlanan bütünleşmektedir. Mimari temsil bağlamında beden mekan olarak ifade edebileceğimiz bu beden-mekan bütünleşmesi, duyumsamanın ortaya çıkmasına aracılık etmektedir. Mimari temsilin nesnel gerçeklik sınırlarını aşıp öznel olana yönelmesiyle birlikte bedensel deformasyonlar mimari temsilin bir parçası olmaya başlamaktadır. Bedensel deformasyonların ajanı olan duyumsama da bu açıdan önemlidir. Duyumsamanın ortaya çıkması, bedenmekanın varlığına işaret etmektedir. Bedenmekanın varlığı da bedenle mekanın bütünleştiğinin, yani tasarlayanla tasarlananın sürekli yer değiştirdiğinin bir göstergesidir. Bu yer değiştirmeler düşünceyi aktif hale getirmekte ve yaratıcılığın ortaya çıkmasına aracılık etmektedir. Tezin mimarlık alanına iki yönde katkısı olacağı düşünülmektedir. Birincisi tezin mimari temsille ilişkili savıdır. İkincisi de bu savı ortaya koyma yöntemidir. Tezin kendisini ve yöntemini bütünleştirmek, araştırılan konuya paralel araştırma yöntemini de ortaya koymaktadır. Mimari temsilin tasarım sürecinde aktif rol oynamasını, tasarımcının içsel temsillerini dışsal temsillere dönüştürme sürecinde olumlu katkısının olmasını sağlayacak şeyin özne ve nesne, beden ve mekan arasındaki yer değiştirme, yani bedenmekana dönüşme olduğunu dile getirmek, mimari temsili özgürleştirmek, organsız bedene dönüştürmek anlamındadır. Bu süreçte duyumsamanın ortaya çıkması, bedenle mekan arasında, tasarlayanla tasarlanan arasında bir dönüşümün olduğunu göstermektedir. Bu dönüşüm yaratıcılığı tetiklemesi bağlamında da önemlidir çünkü höristik bir karaktere sahip tasarım sürecinde temsilin kritik bir rolü vardır. Bu savı ortaya koyan tezin kendisi de höristik bir bakış açısıyla ele alınmış, bir temsilin nasıl organsızlaştırılabileceği konusunda bir yöntem önerisi sunmuştur. Yüzünü hem nesneye hem de özneye dönen, anlık bir titreşim olarak ortaya çıkabilen duyumsamayı tartışan bir tezin de yüzünü hem araştırdığı konuya hem de araştırmacıya dönmesi gerekmektedir. Duyumsamayı ortaya çıkaran bir karşılaşma olarak ele alınan mimari temsilin araştırmasının böyle bir yöntemle mümkün olacağı düşünülmektedir.