turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Mezemorta Hüseyin Paşa

Osmanlı Devleti'nde XVII. yüzyılın sonlarında görev yapmış en meşhur kaptanıderyalardan olan Mezemorta Hüseyin Paşa, gençlik yıllarından itibaren Garp ocaklarına mensup bir şekilde korsanlık yapmış ve uzun süren bir esaret hayatı yaşamıştır. Başarılı denizciliğiyle Cezayir'de saygınlık elde etmiş ve daha sonra 1683- 1688 yılları arasında burada dayılık ve beylerbeyilik vazifelerinde bulunmuştur. Bezayir beylerbeyiyken Mora Yarımadası'nda Venediklilerle mücadele eden Osmanlı donanmasına yardımlarda bulunmuştur. Başarılı denizciliği Osmanlı Devleti tarafından fark edilmiş ve kaptanıderyalık vazifesi için İstanbul'a davet edilmiştir. Ancak Cezayir'den olaylı bir şekilde ayrılması sebebiyle kaptan paşalığa tayini ertelenerek 1691'de Tuna kaptanlığıyla vazifelendirilmiştir. 24 Ocak 1691 tarihinde ise kendisine miri kalyonlar kaptanlığı tevcih olunmuştur. Bu vazifedeyken Sakız Adası'nın Venediklilerden geri alınmasında gösterdiği başarıyla 6 Mayıs 1695'de vezirlik rütbesiyle kaptanıderyalık makamına getirilmiştir. Kaptanıderyalığa geldiği sıralarda Osmanlı Devleti uzun süreden beri Ege Denizi'nde Venediklilerle mücadele etmekteydi. Bu vazifesi süresince Venediklilere karşı savaşarak önemli galibiyetler elde etmiştir. 1696- 1698 seneleri arasında Venediklileri Adalar Denizi'nde ve Çanakkale Boğazı'nda birçok kez yenilgiye uğratmıştır. Osmanlı donanmasında gerçekleştirdiği başarılı harekatlarının yanı sıra vefatından evvel hazırlıklarını tamamladığı 1701 Tarihli Bahriye Kanunnamesi ile de Osmanlı kaptan paşaları arasında haklı bir üne kavuşmuştur. Bu bağlamda denizcilikten yetişme bir Osmanlı kaptanıderyası olan Mezemorta Hüseyin Paşa, Cezayir'deki ve Osmanlı donanmasındaki vazifeleri süresince başarılı hizmetlerde bulunmuştur.
Asker Mecmuası üzerine bir inceleme

Asker Mecmuası, II. Meşrutiyet'in ilanından hemen sonra İstanbul'da yayımlanmaya başlamıştır. Mecmua, İttihat ve Terakki Cemiyeti yanlı ve II. Abdülhamit karşıtlığı üzerine bir yayın politikası takip etmiştir. Mecmua da çıkan yazılarda ülkenin içine düştüğü felaket ve buhranların en baştaki sorumlusu olarak II. Abdülhamid gösterilmektedir. Mecmua da esas itibarıyla ülkenin askeri ve siyasi durumuna ilişkin yazılara yer verilmiştir. Askeri konular içinde askeri düzenlemeler, gelişmeler ve teknolojik yenilikler ile 1897 Osmanlı-Yunan harbi gibi yakın dönemde cereyan etmiş harplere ilişkin yazılar ve değerlendirmeler bulunmaktadır. Yazılarda ülke yönetimine ilişkin siyasi içerikli değerlendirmeler bulunmaktadır. Mecmua da zaman zaman Von der Goltz gibi yabancı subayların yazılarına yer verilmiştir. Asker Mecmuası bir sene boyunca ayda iki kere yayınlanmış olup, toplam yirmi dört sayıdan oluşmaktadır. Bu çalışmada, Asker Mecmuasında çıkan yazılar tarih metodolojisine uygun bilimsel bir yöntemle incelenmiş ve değerlendirilmiştir.
Osmanlı döneminde Gaferiyyat Kazası klasik eğitim kurumları

Gaferiyyat, coğrafi konumu itibariyle Konya ile Karaman arasında bir geçit yeri ve Anadolu'yu güneye bağlayan bir güzergahtadır. Bu nedenle Karaman'ın en eski ve her çağda önemini koruyan yerleşim yerlerinden biridir. Osmanlı Devleti döneminde XVII. yüzyılda kaza merkezi olan Gaferiyyat yaklaşık iki yüzyıla yakın bu statüsünü korumuştur. Gaferiyyat, günümüzde Karaman'a bağlı Kazımkarabekir ilçesini sınırları içerisine alan sahadır. Gaferiyyat Kazası'nın vakıf müessesesi ve bu kurum sayesinde vücut bulan dini ve toplumsal nitelikli yapılarını inceleyerek kazanın kültürel yapısına ışık tutmak amacıyla hazırlanan bu çalışma, Gaferiyyat Hurufat Defterleri'ndeki berat özetlerine dayanmaktadır. Bu kayıtlar;Osmanlı döneminin klasik eğitim kurumlarından olan mektep, medrese, cami, mescit, zaviye gibi vakıf eserleri ile bu kurumlarda verilen hizmetler için atanan görevlilerin tanınması açısından önemlidir. Çünkü bugün tarih boyunca kurulan bütün devletlerin varlığını somutlaştıran en önemli unsurlar onların bina ettiği yapılardır. Bu yapıları meydana getirenler ise şüphesiz Türk İslam tarihinin önemli sosyal kurumlarından olan vakıflar ve görevlileridir. Gaferiyyat'da, pek çok yaygın eğitim kurumunun varlığı, bunun yanında mektep, medrese gibi örgün eğitim kurumlarının da faaliyet göstermesi eğitim-öğretime önem verilerek devrin şartlarına ve ihtiyaçlarına göre bu faaliyetlerin yürütüldüğünü göstermektedir.
Kıbrıslı Mehmet Emin Paşa (1813-1871)

Kıbrıslı Mehmet Emin Paşa (1813-1871)Tarih sahnesinde, önemli olaylara şahitlik edip, bu olayları şekillendirerek geleceğe yön vermiş kişiler her zaman olmuştur. Osmanlı Devleti'nde, çözülmelerin başlayıp yenilik yapılmasını gerekli kılan hallerin ortaya çıkmasıyla birlikte, devlette gerilemeyi durdurup yenileşme havası yaratacak kişi ve kurumlara duyulan ihtiyaç artmıştır. Bu kişiler, tarihin her döneminde yaşamış ve yaşadığı dönemde almış olduğu vazifelerle adlarından sıkça söz ettirmişlerdir. Bahsi geçen kişiler aldıkları eğitim ve sahip oldukları tecrübe ile devletin geleceğini şekillendirmişlerdir. Bu nedenle bu şahısları, günümüzde ele alıp değerlendirmek, geçmişşi doğru okumak ve yorumlamak açısından önemlidir. Bu noktadan hareketle Osmanlı Devleti'nde önemli çözülmelerin yaşandığı XIX. yüzyılda yaşayan Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa hakkında detaylı olarak çalışma yapılmaması bizi bu alanda çalışma yapmaya sevk etmiştir. 1813 - 1871 yılları arasında yaşayan Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa'nın hayatı, XIX. yüzyılın önemli ve büyük bir bölümüne tanıklık etmiştir. Kıbrıs'ın Baf kasabasında doğan Mehmed Emin Paşa, gençliğinde Kıbrıs'tan İstanbul'a gelerek Hazine Kethüdası olarak bulunan amcasının desteği ile II. Mahmud zamanında Enderun'da Hazine Odası'na kabul edilmiştir. Mehmed Emin Paşa bundan sonra, Osmanlı Devleti'nde ardı ardına gelen vazifeler silsilesi içerisinde, gitgide yükselen makamlarda önemli görevler yapmıştır. Bu bağlamda; Mehmed Emin Paşa, Osmanlı Devleti'nin en kritik olaylarının yaşandığı dönemde yaşamış ve döneminde yaşanan önemli olaylara tanık olmuş, kısmen de olaylar ekseninde kritik olaylara yön verici rolde bulunmuştur. Osmanlı Devleti'nde daha ziyade sert mizacı ile bilinen Mehmed Emin Paşa, bu karakteriyle kendisinden çekinilen devlet adamı profili çizmiştir.
Nüfus Defterlerine göre Turhal kazasında Müslim nüfus (1831-1844)

Arapça nefs kelimesinin çoğulu olan nüfus kelimesi, 'ruh, can, hayat' anlamındakullanılır ve genellikle bir yerde yaşayan insanları ifade eder. Osmanlı Devleti'nin ilk dönemlerinden itibaren vergi ödemekle yükümlü olanları ve bilhassa askeri mevcudutespit etmek amacıyla nüfus sayımları yapılmıştır. Bu amaçla yapılan sayım işlemleri, dönemlere ve hazırlanma amaçlarına göre farklılıklar göstermiştir. İlk zamanlarda tımar sistemi ile bağlantılı olarak ülkedeki vergi potansiyelini görmek üzere tahrirler yapılmış ve bu çalışmalar sonucunda defterler hazırlanmıştır. Tımar sistemi önemini yitirincenüfus tespiti avarız sayım şeklinde yapılmaya başlandı ve 18. yüzyıl boyunca sayımlarbu şekilde devam etti. Ancak 19. yüzyılda yaşanan yeni gelişmelerle birlikte sayımişlemlerinin niteliği de değişmeye başladı. Osmanlı Devleti'nde modern anlamda nüfus tespiti ilk olarak 1828 -1829yıllarında yapılmak istenmişse de Osmanlı-Rus savaşı nedeniyle kesintiye uğramışnüfus sayımı tüm kazalarda uygulanamamıştır. Ancak bu teşebbüs modern anlamda ilk Osmanlı nüfus sayımı olarak kabul edilmektedir. Nitekim savaş sonrası yaşanantedirginlik nedeniyle halkı korkutmamak için 1828 nüfus sayımı sırasında bir metinyayınlanmıştır. Devlet yayınladığı bu metinde halktan kayıt memurlarına yardım etmelerini istemiştir. Bu nüfus sayımı sonucunda tarihsel araştırmalarda büyük önem taşıyan nüfus kayıtları ortaya çıkmıştır. Çünkü nüfus kayıtları, kaydedilen dönemin ekonomik ve sosyal yapısı hakkında pek çok bilgiyi araştırmacılara sunmaktadır. Bölgenin idari oluşumu, yerleşim yerlerinin isimleri, kişilerin isimleri ve lakapları, askerlik durumu ve fiziki özellikleri gibi pek çok konu defterler vasıtasıyla ortaya çıkarılmaktadır. Tüm bu bilgilerin bulunduğu 8 adet Turhal Kazası Müslim nüfus defterleri 1831- 1844 yılları arasında yöreye ait oldukça değerli veriler sunmaktadır. ÇalışmamızdaTurhal Müslim defterlerinin transkripsiyonu yapılmış, yorumlanıp anlaşılması noktasında tablolarla desteklenmeye çalışılmıştır. Bunun sonucunda belirtilen tarihler arasında Turhal Kazasının nüfus ve sosyal yapısı hakkında daha sağlıklı bir değerlendirme yapma imkanı doğmuştur.
Bağımsızlık dönemi Mısır Akademisinde Osmanlı algısı (1922-2020)

Osmanlı Devleti kurulduğu dönemde İslam dünyasının en güçlü devleti olan Memlük Devleti'ni ortadan kaldırarak 1517 yılında Mısır'ı hakimiyeti altına aldı. Osmanlı'nın Mısır'da kurduğu yönetim sistemi Memlüklerin sergilediği yönetimin yapılan birkaç değişiklik dışında devamı niteliğindeydi. Burada kurduğu yönetim düzeni sayesinde Osmanlı Mısır'daki varlığını yaklaşık dört asır boyunca devam ettirdi. Osmanlı'nın son zamanlarında Avrupalı devletlerin Mısır üzerindeki planlarını gerçekleştirmek üzere Osmanlı'yı zor durumda bırakmaları Osmanlı'nın 1914 yılında Mısır'dan tamamen çekilmesiyle sonuçlandı. Bu dönem sonrasında Avrupalı devletlerin etkisi altına giren Mısırlılar Osmanlı'yı reddedip kendilerine yeni bir kimlik yaratma çabası içine girdiler. Mısır, 1922 yılında bağımsızlığını kazanmasına rağmen 1946 yılına kadar İngiltere'nin etkisi altında kaldı. Bu etki akademi alanında ortaya konulan eserlerde açık bir şekilde görüldü. 1952 yılında Mısır'da cumhuriyetin ilan edilmesiyle ülkede yeni ideolojiler izlenmeye başlandı. Yönetime gelen yöneticilerin izledikleri ideolojiler doğrultusunda Osmanlı ile ilgili birçok akademik çalışma ortaya konuldu.
İkinci Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e Türkiye'de hayvancılık (1908-1938)

Osmanlı Devleti'nin sosyo-ekonomik yaşantısı içerisinde nüfusun önemli bir kısmı hayvancılıkla uğraşmaktaydı. Yapılan bu yetiştiricilik devlet eliyle tımar sistemi ve hayvanat ocakları içerisinde yürütülen çalışmalarla desteklenmekteydi. Zamanla bu kurumların hayvan ıslahı ve çoğaltımı konusunda yeniliklere uyum gösterememesi hayvancılıkta gerilemeye yol açtı. Çok geçmeden de devlet yöneticileri hayvancılıkta yaşanan gerilemeyi ortadan kaldırmak için çözüm arayışlarına başladı. Gösterilen bu çaba devletin sosyal, ekonomik ve siyasi olarak tüm alanlarına yansıdı. II. Abdülhamit döneminde açılan kurumlar vasıtasıyla bozulan hayvan ırklarının ıslahı ve çoğaltımına uğraşıldığı gibi bu çalışmalar eğitim ve ekonomi gibi alanlarla da desteklendi. İkinci Meşrutiyet döneminde siyasi kadro hayvancılıkta yeni düzenlemelere başvurdu. Ancak yaşanan Balkan, Birinci Dünya ve Kurtuluş savaşlarının getirdiği özel koşullar altında hayvancılıkta yeni bir düzenin uygulanması tam olarak mümkün olamadı. Cumhuriyet dönemi hayvancılığının hangi yönde ilerleyeceği konusundaki fikirler Türkiye İktisat Kongresi'nde olgunlaştı. Bu durum yeni değişimleri beraberinde getirdi. Islah, çoğaltım ve salgın hayvan hastalıklarıyla mücadele çalışmalarına hız verildi. Devlet desteğiyle kurulan hara, inekhane, aygır deposu ve ağıl gibi kurumların hayvan varlığında yıldan yıla bir artış sağlandı. Buralarda yetişen hayvanlar yerel yetiştiricilerin hayvanlarının ıslahında kullanıldı. Ülkede yaşanan bu büyük değişimleri halkın hissetmesi ve hayvan yetiştirmeye teşvik edilmesi için hayvancılığın eğitim, sağlık ve ekonomi gibi alanlara yayarak bütüncül bir çalışma yapılması gerekliydi. Bunun için hayvancılıkla ilgili yeni ve çağdaş eğitim ve sağlık kurumları açıldı. Oluşturulan Birinci ve İkinci Beş Yıllık Sanayi Planları ile hayvancılık ekonomi ile buluşturuldu.
452 numaralı Elbistan Şer'iye sicilleri H.1248-1288 / M.1868-1871 değerlendirme ve transkripsiyon

Kadıların verdikleri ilam, hüccet ve cezalarla, görevleri gereği tuttukları çeşitli kayıtlan içeren defterlere şer'iyye sicilleri denir. Osmanlı devletinde İslam, hukuk kuralları geçerli olduğu için çalışmamızın ilk bölümünde Osmanlı adliye teşkilatının yapısı ve görevleri hakkında bilgi verilmiştir. Araştırma konumuz olan 452 numaralı Ebistan şer'iyye sicilleri H.1285/M.1868- 1869 yıllarına ait tereke kayıtlan, i'lam, vasi, vekalet ve nafaka hüccetlerini içermektedir. Araştırma konusu olan Elbistan'ın 452 numaralı Seriye Sicili; sırtı kahverengi meşin, satıhları kırmızı üzerine san puanlı, yırtık bez kaplı bir defter olup, hicri 1284- 1288, miladi 1868- 1871 yıllannı kapsamaktadır. Milli Kütüphane'ye Adana Müzesi'nden gönderilmiştir. Bu tarihte Elbistan, Halep Vilayetine bağlı Maraş Sancağı'nın bir kazası idi. Araştırmamızda Elbistan'ın tarihi gelişimi hakkında da bilgi verilmiştir. Bu çalışmamızda H.1285/M 1 868- 1 869 tarihinde Elbistan ve çevresinde meydana gelen siyasi, ekonomik, sosyal, idari ve hukuki olaylan müslim ve gayrimüslim arasındaki ilişkileri şer'iyye siciline dayanarak açıklanmaya çalışılmıştır. Okuyucuya kolaylık sağlamak amacıyla belgeleri özetleri çıkartılıp daha sonra Osmanlıca metin transkripsiyonu verilmiştir. Defteri tanıtmak amacıyla ekler bölümüne 5 adet örnek belge fotokopisi de konulmuştur.
A Life between piety and politcs: Aziz Mahmud Hüdayi (ca.1543-1628)

Aziz Mahmud Hüdayi on altıncı yüzyılın sonu ve on yedinci yüzyılın başı Osmanlı İmparatorluğu'nun en önemli ruhani, politik ve entellektüel şahsiyetlerinden biridir ve günümüz Türk toplumunda hatırası hala canlıdır. Onun hayatı Osmanlı tarihinin, içte ve dışta bir dizi can alıcı gelişmenin meydana geldiği, çok önemli bir dönemine isabet eder. Çalışmanın ilk kısmı, derviş hayatının temelini oluşturan bazı kavramlar; Osmanlı ilmiye teşkilatı; Celvetiyye tarikatının kökenleri, tarihi ve temel prensipleri; Osmanlı İmparatorluğu içinde, giderek artan merkezileşme ve sünni İslam prensiplerinin sağlamlaşmasına karşı gelişen tepki hareketleri; Aziz Mahmud Hüdayi'nin sultanların şeyhi olarak yerleşmesinde etkili olan dönemin bazı önemli politik şahsiyetleri hakkında birincil ve ikincil kaynaklarda mevcut bilgilerin ışığında Aziz Mahmud Hüdayi'nin hayatındaki dönüm noktalarına ayrılmıştır. İkinci bölüm, Aziz Mahmud Hüdayi'nin iki takipçisi ile olan iletişimi ve sultanlara yazdığı mektuplar hakkındadır. Çalışmanın üçüncü kısmı Aziz Mahmud Hüdayi'nin Tezakir' de mevcut, nasihatname literatürü çerçevesinde değerlendirilen, siyaset ve, Kadızadeliler hareketi çerçevesinde değerlendirilen, din hakkındaki yorumları üzerinde durmaktadır. Ek I Aziz Mahmud Hüdayi'nin edebi eserlerinin ve bunların mevcut yayımlarının gözden geçirilmesidir. Tezakir'in metin içerisinde alıntı yapılan kısımları Ek E' de verilmiştir.
System crisis and theater in the Ottoman Empire: Representation of the late Ottoman system crisism in teatrical plays

Bu çalışmada 'sanatsal gerçeklik' kavramından hareketle, 19. yüzyılın sonunda kaleme alınmış iki tiyatro oyununun analitik bir okumaya tabi tutulması amaçlanmaktadır. Çalışma esnasından Habermasın 'sistem krizi' teorisinden yararlanarak bu oyunlarda temsil edilen dünyayı 'kriz' bağlamında ele almak hedeflenmektedir. Çalışmaya ilk olarak 18. yüzyılın liberal düşünürlerinden başlayıp, Karl Marks ve Talcott Parson'un fikirlerini özgün bir bağlamda sentezleyen Alman sosyolog ve düşünür Jürgen Habermas'a kadar ulaşan süreçte 'sistem krizi' olarak adlandırılan olgunun nasıl anlamlandırıldığının bir özetini sunarak başlayacağız. Ardından. yüzyıl Osmanlı tarihini bu perspektien yeniden okumaya dair bir öneri yapacağız. İkinci olarak tarih ve edebiyat arasındaki ilişkiyi kavramsallaştırmayı ve tarihsel değer taşıyan edebi metinler üzerinde çalışırken çalışmanın sınırlarını nasıl çizmemiz gerektiğini tartışacağız. Daha sonra. yüzyılda Osmanlı'da tiyatro ortamı ve oyun yazımı faaliyetlerine genel bir bakış atmayı deneyeceğiz. Son olarak, iki ilginç tiyatro oyunu metnine yakın okuma yapmayı deneyeceğiz. Dördüncü bölümde Şemsettin Sami'nin Gave piyesini inceleyecek ve yazarın politik fikirleri ve Osmanlının geleceğini kurtarmaya dönük önerilerinin oyun içerisinde nasıl temsil edildiğini anlamayı; beşinci bölümde ise Hagop Baronyan'ın Haşmetlü Dilenciler adlı oyununu değerlendirerek Osmanlının yaşadığı sistem krizinin Osmanlı Ermeni toplumu üzerinde yarattığı yıkıcı etkinin oyuna nasıl yansıdığını tespit etmeyi deneyeceğiz.
Lübnan siyasal sisteminin açık ve kapalı medeniyet yaklaşımları

Bu çalışmada, medeniyet kavramına getirilen açık ve kapalı medeniyet yaklaşımınınsiyasi ve hukuki düzlemdeki teorik çerçevesini ve bu iki yaklaşımlar arasındaki farkı ortaya koyarak, bu yaklaşımın ışığında modern dönemde iki medeniyet yaklaşımını da tecrübe etmiş hususi bir vaka olarak Lübnan Devleti'nin son 200 yıllık tarihindeki siyasi olayları ve hukuki gelişmeleri ele alınmıştır. Açık ve kapalı medeniyetyaklaşımlarının Batı ile dünyanın geri kalanı arasındaki kırılmanın düzleminiyansıtması ve bu kırılmaya rehber oluşturabilecek bir yaklaşım olarak Recep Şentürktarafından ortaya konmuştur. Bu anlamda Lübnan tarihinin 1860- 1920 yılları arasında huzurlu geçen, açık medeniyet yaklaşımının modern devlet sistemi ile uyumlu yapısını gözlemlediğimiz mutasarrıflık dönemi incelenecektir. İkinci olarak Birinci Dünya Savaşı sonrasında Fransız mandası altında geçen 1920 ile 1943 yılları arasındaki kapalı medeniyet paradigmalarının bir idare sistemi oluşturmaya çalıştığı ve Batı medeniyet düşüncelerinin yerleşik medeniyet anlayışı yerine ikame edilmeye çalışıldığı dönemi; üçüncü kısımda ise Lübnan'ın Fransa'dan bağımsızlığını kazandığı 1943 sonrasından bugüne değin artık yerleşmiş bulunan kapalı medeniyet yaklaşımının siyasi ve toplumsal düzlemdeki sonuçları anlatılıp, sonuç bölümünde bu iki yaklaşım karşılaştırılacaktır.
109 numaralı Üzeyr Sancağı Tapu Tahrir Defterinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Tahrir defterleri, zengin içeriği ile Osmanlı Devleti'nin tarihi yönlerini aydınlatan önemli kayıtlardandır. Özellikle yerel tarih araştırmalarında bu defterler oldukça faydalı veriler sunmaktadır. Tahrir defterleri ait oldukları bölgenin, köyleri, mezraları, vergi mükellefi nüfusu, vergileri vb. hakkında bilgiler içerir. Çalışma konusu olan 109 numaralı tahrir defteri, 1516 yılında Osmanlı Devleti'nin hakimiyetine giren Üzeyr sancağı ile ilgili bilgiler içermektedir. Bu tez çalışmasında M. 928-H. 1521 yılında tutulmuş olan bu defterin transkripsiyonu yapılarak, defterde yer alan bilgiler doğrultusunda söz konusu dönem içerisinde Üzeyr sancağına bağlı nahiyeler ile bu nahiyelere bağlı yerleşim yerleri ve buraların sosyo-iktisadi durumu irdelenmeye çalışılmıştır. Üzeyr sancağı bu dönemde üç nahiyeden oluşmaktadır. Bunlar Arsuz, İskenderun ve Üzeyr nahiyeleridir. Çalışmanın değerlendirme kısmında bu nahiyeler incelenmiştir. Bunun yanı sıra değerlendirme bölümünde bir özet defter olan 109 numaralı tahrir defterinde adı geçen Antakya, Kınık, Berendi ve Bakras nahiyeleri ile ilgili bilgiler de sunulmuştur. Halkın geçim kaynakları, nüfusu ve yaşam tarzları da değerlendirme bölümünde açıklanmaya çalışılmıştır.
From interest to usury: The transformation of murabaha in the Late Ottoman Empire

Bu çalışmada Osmanlı Devleti'nin son döneminde ribanın durumu incelenmektedir. Bunun için de murabaha kavramı analiz edilerek Osmanlılar arasındaki kredi ilişkilerinin sosyal tarihi ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Mezkur mevzuya değinen akademik çalışmalarda ribaya sadece iktisadi ya da fıkhi açılardan yaklaşıldığından ehemmiyet arz eden sosyal yansımalar göz ardı edilmiştir. Riba ya da günümüzde daha sık kullanıldığı itibarıyla faiz, İslam dininde yasaklanmış olduğu için Osmanlılar bazı fıkhi çarelere başvurmuşlardır. Böylelikle kredi işlemlerinden belirli bir miktar getiri elde edip, yasağı çiğnememiş oluyorlardı. Bu fıkhi çarelere daha çok yetim mallarının korunması ve vakıf paraların işletilmesi gibi ihya/hayır işlerine yönelik kredi ilişkilerinde başvuruluyordu. Tebaa arasındaki kredi ilişkilerine de aynı hassasiyetle yaklaşılıp bu uygulamaları kullanmaları istenmekteydi. Aynı zamanda bu kredi getirilerine bir sınır koyulmuştu. Osmanlılar yasak olan ribadan kaçınıp helal bir getiri olarak gördükleri bu fazlalığa murabaha demekteydi. Osmanlı sosyo-ekonomik yaşamındaki kredi ilişkilerini gözlemlemek için bu ilişkilerde kullanılan yöntemleri ve bunları uygulayan aktörleri tanımlamak gerekmektedir. İncelendiğinde görülüyor ki, literatürün aksine belirli bir tanınmış grup olarak tefeci sınıfı yoktur. Bunların her gruptan olabileceği; yalnızca sarraf, tüccar ya da gayrimüslim olmadıkları da anlaşılmıştır. Tefecilik davalarına baktığımızda ise devletin borçludan yana taraf tutarak, borç yükünü azaltmak için fahiş faizi düşürdükten sonra borcu uzun vadeli taksitlere böldüğünü görmekteyiz. Tefeciliğin yoğun olarak görüldüğü kırsal bölgelerde ise on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısıyla birlikte tefecilik karşıtı yeni uygulamalar görülmektedir. Öncelikle murabaha nizamnameleri ile kadimden beri yüzde on beş olan getiri oranı düşürülmüş ve uygun kredi dağıtmak amacıyla kooperatif/bankalaşma tecrübesi yaşanmıştır. Bu gelişmeler sosyal harmoniyi korumak ve iktisadi kalkınmayı başarılı kılmak içinuygulanmışsa da gözükmektedir. Sonuç olarak gittikçe azalan şeriata uygunluk endişesiyle değişen riba algısı ile birlikte, sosyal hayatta tefecilerin aleti haline gelmiş murabaha kavramının doğrudan fahiş faiz olarak anılmasına sebep olmuştur. ribadan kaçınma
XVI. ve XVII. yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu'nda Ürdün ve Şam Hac yolu

Biz bu çalışmamızda XVI. ve XVII. yüzyıllar arasında Osmanlı İmparatorluğu dönemindeki Ürdün ve Şam'da bulunan Hac Yollan'nı inceledik. Bu alanda yeterli seviyede çalışma yapılmadığını gördük. Yaptığımız bu çalışma ile söz konusu bu boşluğu biraz olsun gidermek istedik. Osmanlı İmparatorluğu'nun XVI. ve XVII. yüzyıllarda Ürdün ve Şam'da bulunan Hac Yolu'na ne gibi katkıları olduğunu inceledik. Gördük ki halifeliğin Osmanlılara geçmesinden sonra padişahlar özellikle bu kutsal bölgelere ve İslamın bu geleneğine büyük önem vermişlerdir. Hac Yolu'nda zamanın şartlarına göre hacılara ne gerekli ise bütün ihtiyaçlarım giderecek faaliyette bulunmuşlardır. Emniyetleri, yiyecek, içecek ve kalınacak hanlara kadar hepsini ikmal etmeye çalışmışlardır. O dönemde hacıların uğurlanmasında ve karşılanmasında büyük ve şaşaalı törenler yapılmıştır. Yolculuk sırasında hacıların güvenliği sağlanmış; bir duraktan öbür durağa varıldığında haber gönderilerek hacca ve hacılara ne derece önem verildiği gösterilmiştir. Ayrıca devlet, hacıların rahat yolculuk yapabilmeleri için Şam ve Ürdün'e de konu ile ilgili maddi yardımlar ve görevliler göndermiştir. Bu görevliler hacıların gerekli hizmetlerini yerine getirmişlerdir. Bazen hacılara çeşitli saldırı ve baskınlar olsa da bunlar haca engelleyecek derecede olmamıştır. Ayrıca padişahlar kutsal iki şehre değerli hediyeler ve maddi yardımlar da göndermişlerdir. Hac ibadetinin sonucunda, bütün Müslümanların ekonomik, kültürel ve sosyal hayatlarının hangi şartlar içinde olduğu belirtilerek Müslümanların diğer Müslüman kardeşlerinin dertlerine ortak olduğu gösterilmiştir. Böylece İslam dininin bir farzının yerine getirilebilmesi için devletin ne kadar büyük bir sorumluluk altına girdiğini görüyoruz. Sonuç olarak, biz Osmanlıların XVI: ve XVII. yüzyıllarda Hac Yolu'nun sadece Şam ve Ürdün arasındaki kısmının ne durumda olduğu hakkında, inceleyebildiğimiz oranda bilgi vermeye çalıştık. Bu alanda çalışma yapacak olanlara faydalı olursa kendimizi bahtiyar addedeceğiz.