T. C. Hükümetlerinin çalışma hayatına ilişkin politikalarının mukayeseli analizi (1983-1998)

T. C. Anayasası Türkiye Cumhuriyetini sosyal hukuk devleti olarak nitelendirmektedir. Çalışma hayatını düzenleyecek önlemlerin alınması, Anayasa'da ifade bulan 'sosyal devletin görevlerinden birini oluşturmaktadır. Çalışanların sosyal ve ekonomik hak ve ödevleri Anayasa ile düzenlenmiştir. Devlet, kanunlar, yönetmelikler, tüzükler, Bakanlar Kurulu Kararları, Başbakanlık Kararnameleri yolu ile çalışma hayatına müdahale etmektedir. Yasama organı olan Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni oluşturan siyasi partiler ile T. C. Hükümetleri çalışma hayatının düzenlenmesi konusunda doğrudan söz sahibi olmaktadırlar, işçi ve işveren kuruluşları, meslek kuruluşları, ilgili sivil toplum örgütleri baskı grubu olma özelliği taşıyarak çalışma hayatı ile ilgili kararların alınmasında etkili olabilmektedirler. Türkiye'de 1982 Anayasasının kabulünden sonra kurulan siyasi partilerin inceleme dönemi olan 1983- 1998 yılları arasında parti programlarında çalışma hayatına ilişkin çeşitli hükümler yer almaktadır. Siyasi partiler programlarını belirlerken benimsedikleri siyasi ve ekonomik görüşlerin yanı sıra seçmen tabanlarının beklenti ve isteklerini de göz önüne almaktadırlar. Siyasi partiler ülkedeki istihdam ve işsizlik sorunları, ücret ve çalışma şartları, sendika, toplu sözleşme, grev ve lokavt hakları, mesleki eğitim, sosyal güvenlik gibi konularda görüşlerini, sorunlara çözüm önerilerini belirtmişlerdir. Parti ve hükümet programlarında en çok üzerinde durulan konuların işsizlik ve sosyal güvenlik olduğu görülmektedir. Partilerin sorunları kavrayış ve ele alışında siyasi konumlarına göre farklılıklar gözlenmekle birlikte çözüm yolları benzer olabilmektedir. Ancak asıl mesele sorunların çözümünde kullanılacak kaynak ve yöntemler hakkında yeterli çalışmanın olmamasıdır. Hükümet programları incelendiğinde parti programlarının paralelinde oldukları gözlenmiştir, inceleme dönemi içinde parti ve hükümet programlarında yer alan pek çok vaadin gerçekleştirilmediği, reform niteliğinde çalışmaların yapılmadığı ortaya çıkmaktadır. Siyasi partiler ve 171 hükümetler programlarını uygulamamaktadırlar. İnceleme döneminde partilerin konuya ilişkin politikaları söylemsel düzeyde kalmıştır. Anayasanın çalışanların haklarını kısıtlayan maddeleri değiştirilmemiş, işsizlik sigortası kurulmamış, sosyal güvenlik kurumları reorganize edilememiş, imzalanan ILO sözleşmelerine mevzuatın uyumu sağlanmamış, etkin istihdam politikaları uygulanmamıştır Siyasi parti programlarının uzun vadeli parlak vaadler yerine kaynakları, yöntemleri saptanmış somut çözümler içermesi ve bu programların kamuoyu ve ilgili kuruluşlarca denetlenmesi ve yaptırım gücü oluşturulması gerekmektedir. Gerçekçi çözümler içeren programlar hazırlanması ve uygulanması sağlanmalıdır. Hükümetler yeniden iktidar olma kaygısı ile değil ekonomik ve sosyal gereklilikler ışığında politikalar oluşturmalıdır. Devlet-işçi-işveren kesimleri sosyal diyalog içinde hareket etmelidir. Devlete düşen görev tarafların uzlaşma zeminini hazırlayacak yasal düzenlemeleri gerçekleştirmektir. Yasama organını oluşturan siyasi partiler de kendi içlerinde uzlaşma yollarını bulmalıdır.