turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
15 numaralı Niğde Şer'iyye Sicil Defteri ve deftere göre sosyal, idari, dini, hukuki ve kültürel açıdan Niğde. H. 1328 (M.1911), (166-216. sayfalar arası)

Şer'iyye sicillerinin yakın tarihimizi aydınlatmasındaki rolü çok mühimdir. Bu belgelerde alım - satım, berat, miras, hibe, gasp, mütevelli, tayin, nikah, boşanma, vekalet gibi konularda bizlere bilgiler vermektedir. Osmanlı Devleti'nin inkirazından sonra ortaya çıkan gibi birçok devletin tarihlerine de ışık tutmaktadır. Ayrıca Şer'iyye sicillerinin de ait olduğu dönemin iktisadi, idari, hukuki ve sosyal durumlarının hakkında bilgi sahibi olmaktayız. Bu siciller sadece yargı yetkisine değil gayr sine değil günümüzdeki birçok kamu hizmetlerini ifa yetkisine ve sahip kadıların verdileri kararlan, tuttukları zabıtları, devletin ast ve üst makamlarını. müslim ve müslim halkın kadılık makamı ile yapmış oldukları idari, hukuki, ve siyası münasebetlerine ait kayıtlan da içerisine alan birinci el vesikalar ve defterlerdir. Niğde İli'ne ait olan 1328 (1911) tarihli 15 numaralı Şer'iyye sicil defterinin Yüksek Lisans Tezi olarak hazırlamaya çalıştık Niğde'ye ait toplam 20 adet Şer'iyye sicil defter kaydı olmakla beraber bunlardan ilk 16 defter Niğde'ye kalan 4 tanesi Niğde'nin Bor ilçesine ait hususi kayıtlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışma transkripsiyon çalışmasının yanı sıra defter üzerindeki kısa bir değerlendirmeyi ihtiva etmektedir. Değerlendinne Niğde'nin İdari Statüsü, Sosyal Yapısı, İktisadi Yapısı ile Dini ve Sosyal nitelikteki yapısına değinilmiş, özlü bilgiler verilmiştir.
Liberal opposition in Turkish political life in the late Ottoman empire and the role of Prince Sabahattin

19. yüzyılın ilk yarısından itibaren modernleşme sürecine giren Osmanlı İmparatorluğu'nun reform tarihinin kilometre taşlarını Tanzimat ve Birinci ve İkinci Meşrutiyet Dönemleri oluşturmaktadır. Tanzimat Fermanı, Osmanlılık ülküsünü hakim ideoloji haline getirmiş, sekülerleşme yolunu açmış ve eğitim alanında başlattığı reformlarla eşit vatandaşlık, özgürlük, anayasa kavramlarını idealize edecek olan aydın gençlerin yetişmesine sebep olmuştur. Bu anlamda ilerleyen yıllarda muhalif kimliğiyle ortaya çıkacak Osmanlı aydınlarının entelektüel birikimine katkıda bulunmuş hem de siyasi olarak muhalefetlerinin temel zeminini oluşturmuştur.1876'da Kanun-i Esasi'nin ilanıyla sonuçlanan süreçte işte bu ilk aydın muhalefeti, yani Yeni Osmanlılar, öncü rolü oynamışlardır. 1878'de askıya alınan anayasanın tekrar ilanı adına Jön Türkler tarafından yürütülen mücadele ise 1908'de İkinci Meşrutiyet'in ilanı ile sonuçlanmıştır. İdeolojik anlamda Yeni Osmanlı'ların halefi sayılan ve II. Abdülhamit'in mutlakiyetçi rejimine karşı mücadele eden Jön Türklerin öncelikli amacı meşrutiyetin yeniden kurulmasıdır. Bu amaca ulaşıldığında ise, hareket içinde önceki yıllarda başlamış olan ayrılıklar iyice ortaya çıkmıştır. Devrimin liderliğini üstlenen İttihat ve Terakki Cemiyeti hakim duruma gelirken, diğer Jön Türk'ler muhalif gruplar oluşturarak, bu sefer İTC despotizmine karşı çıkmaya başlamışlardır. Cemiyete karşı çıkanlar içinde en etkilisi kuşkusuz, muhalefet etmiş olduğu padişahın yeğeni olan Prens Sabahattin'dir. İkinci Meşrutiyet Dönemi'nde İttihatçılara muhalefet eden partilerin en büyük esin kaynağı yine Sabahattin'in fikirleri olmuştur. Bu çalışmanın amacı Türk siyasi literatüründe her zaman siyasi bir kutuplaşmaya konu olan Sabahattin'i tarafsız olarak analiz etmek, muhalefetinin fikri temellerini belirlemek ve savunduğu toplumsal reformların bilimsel dayanakların, uygulanabilirliklerini sorgulamaktır. Sabahattin'in görüşleri çerçevesinde inşa ettiğimiz İttihat ve Terakki karşıtı diğer grup ve partilerin analizi ise dönemin liberal duruşunu tespit etmemize yardımcı olmuştur.
Karşılaştırmalı tarih perspektifinden Osmanlı Japon askeri modernleşmesi (1870-1910)

Bu çalışmanın amacı, benzer tarihsel süreçlerden geçtiği düşünülen Osmanlı Devleti ile Japonya'nın 19. yüzyılda yaşadığı modernleşme tecrübesinin askeri boyutunun incelenmesi ve yapılan değerlendirmeler sonucu her iki devlette görülen süreçlerin karşılaştırılarak askeri modernleşme literatürüne katkı sağlamaktır. Osmanlı Devleti özelinde 18. yüzyılın başından itibaren başlayan ve kesintili de olsa devletin yıkılışına kadar devam eden ekonomik, siyasi, idari ve kültürel modernleşme hareketlerinin yanında askeri modernleşme hareketleri de devletin üzerinde önemle durduğu ve devletin yıkılışını erteleyen bir hareket olarak anılabilir. Japonya ise aynı siyasi süreçlerden geçmese bile farklı bir coğrafyada farklı süreçler içerisinde Osmanlı Devleti ile farklı sebeplerden dolayı fakat eş zamanlı olarak askeri reformlara ihtiyaç duymuş ve Osmanlı Devleti'ne benzer şekilde Avrupa merkezli bir askeri reform sürecini başlatmıştır. Osmanlı Devleti ile Japonya'nın topyekun modernleşme süreçlerini inceleyen literatürden farklı olarak bu çalışma, farklı coğrafya ve tarihsel arka plana sahip iki devletin eş zamanlı askeri reform hareketlerini elzem hale getiren süreçleri inceleyerek alınan önlemleri ve yapılan benzer askeri reformları detaylı şekilde irdelemek suretiyle modernleşme literatürünün askeri boyutuna bir katkı yapmayı amaçlamaktadır.
1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ve Türk eğitimine katkıları

Türk eğitim tarihi içerisinde önemli bir yere sahip olan 1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesi'ni konu alan bu çalışmamız, giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişle Tanzimat'tan önce Osmanlı Devleti'ndeki eğitim kurumlan ve bunların vasıflan üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde Tanzimat döneminde eğitim politikası ve merkez teşkilatı hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde Maarif-i Umumiye Nizamnamesinin yürürlüğe konması ve içeriği ele alınmıştır. Üçüncü ve son bölümde Nizamnamenin uygulanışı, Türk milli eğitimine katkıları anlatılmıştır. Sonuç bölümde ise çalışmamızın genel bir değerlendirilmesi yapılmıştır.
Türk Dünyası gazetesi açıklamalı fihristi

Yüksek Lisans Tezi TÜRK DÜNYASI GAZETESİ AÇIKLAMALI FİHRİSTİ Ayhan ÖZCAN Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı 2003, Sayfa: 202+V Altı yüzyılı aşkın bir süre hüküm süren, dünya siyasal tarihinin en önemli unsurlarından biri olan Osmanlı Devleti'nde basın-yayın hayatı, Takvim-i Vekayi (1 Kasım 1831) ile başlamıştır. Devlet tarafından çıkarılan bu gazeteyi özel gazeteler takip etmiştir. Bu gazetelerden biri de Ağustos 1919'da yaym hayatına başlayan 'TÜRK DÜNYASI' adlı gazetedir. Türk Dünyası isimli gazetenin 28 Ekim 1919 (Hicri, 1 Safer 1338 -Rumi, 28 Teşrin-i Evvel 1335) ile 24 Aralık 1919 (Hicri, 15 Rebi'ül evvel 1338 -Rumi, 24 Kanun-i evvel 1335) tarihleri arasında çıkmış olan sayılarının açıklamalı Fihristini oluşturduk. Türk Dünyası Gazetesi, I. Dünya Savaşından sonraki yeni şekillenmeleri ortaya çıkaran siyasi, iktisadi ve içtimai olayların Osmanlı Devletine yansımalarım ortaya koymaktadır. Ayrıca Milli Mücadele ile ilgili haber ve yorumlara yer vermesinden dolayı da ayrı bir önem arz etmektedir. Tezimizin kaynağını, Türk Dünyası gazetesinin TBMM arşivi UG-32 numaradaki orjinal nüshalarından çekilen fotokopiler oluşturmaktadır. Bu nüshalar büyük bir titizlikle tercüme edilerek açıklamalı fihristi çıkartılmıştır.
Arşiv belgelerine göre I. Dünya Savaşı'nda Van ve çevresinde asayiş problemleri

Osmanlı devleti güçlü olduğu devirlerde nüfuzu altında yaşayan tüm insanların huzur ve güvenliğini sağlamıştır. Fakat her ülkenin kaderinde olduğu gibi Osmanlı Devleti de zayıflamaya başladığı dönemlerde birçok problemle karşılaşmıştır. Özellikle Avrupa'da başlayan milliyetçilik akımı, birçok etnik kimliği içinde barındıran Osmanlı Devleti için hassas bir mesele haline geldi. Nitekim Osmanlı toprakları üzerinde planları olan Rusya ve Avrupa devletleri tarafından bu mesele kullanılmaya başlandı. Özellikle Ermeni azınlığın, kimlikleri çeşitli vesilelerle ön plana çıkartılmaya çalışıldı. Bu kimlik hırsıyla harekete geçen Ermeniler, önce Avrupalı devletler nezdinde başlattığı politik girişimlerle ıslahatlar konusunda hükümet üzerinde baskı uygulamaya çalıştı. Oysa Ermeniler için ıslahatlar, muhtariyete ulaşma yolunda kullanılan bir vasıtaydı sadece. Nitekim bir süre sonra ıslahatlar kozunun asıl hedeflerine ulaşma noktasında yetersiz kaldığını fark eden Ermeniler, başta Ruslar olmak üzere Avrupalıların uyandırdığı ihtilal ruhuyla harekete geçtiler. Kendilerine yurt olarak tayin ettikleri Anadolu'daki Müslüman nüfusu yok etmek ve Müslümanlara dair tüm izleri silebilmek için önce silahlı çeteler oluşturdular. Ardından terör, tedhiş ve saldırı hareketlerinin ön planda olduğu kanlı bir yol haritası izlediler. Ermenilerin bu terör hareketlerinin en kanlı ve şiddetlisi Van vilayetinde yaşandı. Bunda savaş öncesi açılan misyoner okullarının ve yabancı konsoloslukların Ermeniler arasında milli ruhun uyandırılmasındaki katkılarının yanı sıra savaş arifesinde İran sınırından içeriye sızan silahlı komitecilerin yerli Ermenileri isyana zorlamasının da büyük etkisi vardı. Ermenilerin aynı anda muhtelif yerlerde başlattığı bu isyanlar sırasında masum Müslüman halk öldürüldü. Hedefi sadece Müslüman ahaliyi yok etmek olmayan Ermeniler aynı zamanda şehirde bulunan kışlaları, devlet binalarını, tarihi eserleri ve ibadethaneleri yakıp yıkarak Müslümanlara dair tüm izleri silmeye çalıştılar. İsyanlar sırasında güvenlik güçlerinin yıpranmasına sebep olan Ermeniler böylece Rusların Van'a girişini de fazlasıyla kolaylatırmış oldular. Rusların Ermeni gönüllü birlikleriyle Van'ı işgalinden sonra burada bulunan Ermeni çetelerle birlikte savunmasız Müslüman ahaliye karşı eşine az rastlanır türde katliamlar başlamış, bu katliamlar Van'a yeniden Türk ordusunun girişine kadar devam etmiştir. Van şehri Rus ? Ermeni kuvvetlerinin elinden kurtarıldıktan sonra kalan Ermeniler yeni fesat yuvaları oluşturma tehlikesine binaen Bitlis ve Diyarbakır'a sevk edilmiş, bu arada Van'ın işgali sırasında daha güvenli yerlere göç etmek zorunda kalan Müslümanların da evlerine geri dönüşleri sağlanmaya çalışılmıştır. Bu yıllarda idari, sosyal ve ekonomik pek çok problemle karşı karşıya kalan Van şehri, Hükümetin destekleriyle yerel yöneticiler tarafından yeniden yapılandırılmaya çalışılmıştır.
Osmanlı Döneminde aşiretlerin Rakka'ya iskanı (1690-1840)

Bu çalışmada Osmanlı Döneminde Rakka'ya iskan edilen aşiretler incelenmiştir. Bu aşiretlerin siyasi, idari, demografik ve iktisadi yapılan hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır. Osmanlı Devleti tararından Türkmen Aşiretleri Rakka'ya 17. yüzyıl sonlarından itibaren iskan edilmeye başlanmış ve bu iskan faaliyetleri 18. yüzyıl sonlarına kadar devam etmiştir. Rakka'ya iskan edilen aşiretlerin her biri hakkında ayrı ayrı bilgiler verilmiştir. Ayrıca Osmanlı Devleti'nin iskandaki temel amacı ile iskan faaliyetlerini yürüten devlet görevlileri hakkında önemli bilgiler verilmiştir. Çalışma Giriş ve beş bölümden oluşmaktadır. Birinci Bölüm'de, Rakka'nın kısa tarihçesi verilmiştir. İkinci Bölüm'de, Osmanlı Devleti'nin Rakka iskanında takip ettiği temel siyaset değerlendirilmiştir. Üçüncü Bölüm'de, Rakka iskanından sorumlu devlet görevlileri hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır. Dördüncü Bölüm'de, Rakka'ya iskan edilen aşiretlerin her biri hakkında ayrı ayrı bilgiler verilmiştir. 1 Beşinci Bölüm'de ise Rakka'ya iskan edilen aşiretlerin demografik ve iktisadi yapıları ile iskanın 20. yüzyıldaki yansımaları ele alınmıştır. Bu çalışma; tablo, liste, harita ve fotoğraflarla zenginleştirilmeye çalışılmıştır. ANAHTAR KELİıMELER: Ralcka, Aşiret, Cemaat, İskan.
Osmanlı Dönemi Üsküp vakıfları

'Osmanlı dönemi Üsküp Vakıfları' adlı çalışmamız ağırlıklı olarak Osmanlı arşivi belgelerine dayanarak hazırlanmıştır. Günümüzde Makedonya'nın başkenti olan Üsküp, 1390- 1912 yılları arasında 522 yıl Osmanlı Devleti idaresinde kalmıştır. Bu dönemde sadece şehir merkezinde 200'dan fazla vakıf kurulmuştur. Padişahlar, paşalar, hanımlar ve beyler tarafından kurulan bu vakıflar şehrin gelişmesine katkı sağlamış ve Üsküp'ün dini, eğitim, sosyal ve ekonomik hayatında çok önemli roller üstlenmiştir. Vakıflar tarafından Üsküp'te 60 cami, 83 mescid, 54 tekke, 37 türbe, 18 medrese, 23 mektep, 3 kütüphane, 2 daru'l-kurra, 1 daru'l-mesnevi, 1 cüzhane, 12 imaret, 18 han, 7 misafirhane, 1 bedesten, 18 hamam, 5 su yolu, 110 çeşme, 3 köprü, 1 darphane gibi eserler yapılmıştır. Bu eserlerin ayakta kalması ve hizmetlerinin devam ettirebilmesi için yüzlerce dükkan, ev, Üsküp'e bağlı bağlı 80'den fazla köy ve çiftlikte, bağ, bahçe, tarla, arsa gibi gayrimenkuller vakfedilmiştir. Bu hizmet binalarında binlerce kişi çeşitli görevlerde istihdam edilmiştir. Vakıflar yapmış oldukları hizmetlerle küçük bir kasaba görünümündeki Üsküp şehrinin hızla gelişerek eyelet merkezi statüsüne yükselmesine ve stratejik önemini artırmasına katkı sağlamış ve Türk-islam kültürünün Üsküp ve bölgesine taşınmasına ve bu kültürün burada temsil edilmesine zemin hazırlamıştır. Günümüzde bu vakıf eserlerinin bir kısmı halen ayakta durmakta ve hizmetlerini devam ettirmektedir. Üsküp'ün metropol ve başkent bir şehir olmasının tarihi arka planında vakıfların hikayesi yer almaktadır.
Dolmabahçe ve Yıldız Saray Tiyatroları üzerine mimari değerlendirmeler

Batılılaşma dönemi Osmanlı'nın askeri, idari ve kültürel yapısında etkin değişimlerin görüldüğü bir süreçtir. Çalışma kapsamında 19. yüzyılda yoğunlaşan Batılılaşma hareketinin Osmanlı eğlence yaşamına getirdiği Batı Tiyatrosu kavramının sonucunda oluşan 19. yüzyıl Osmanlı Saray tiyatroları incelenmiştir. Çalışma hakkında kapsam ve yöntemin yer aldığı giriş bölümünün ardından ikinci bölümde Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyıldaki politik, ekonomik ve sosyo-kültürel yapısı incelenmiştir. Padişahların batılılaşma hareketine getirdiği sosyal, idari, mekansal düzenlemelere değinilmiştir. Üçüncü bölümde Osmanlı Toplumu'nda eğlence hayatı irdelenmiştir. Karagöz, Meddah, Ortaoyunu gibi eğlence ve seyir türleri anlatılmış, bunun sonucunda Ban Tiyatrosu'nun Osmanlı'ya girişi incelenmiştir. Dördüncü bölümde 19. yüzyıldan itibaren özellikle saray tiyatrolarının oluşumuna öncülük etmiş olan batık anlamdaki 19. yüzyıl Osmanlı sivil tiyatroları ve bunların en önemli iki tanesi olan Naum ve Gedikpaşa tiyatroları incelenmiştir. Yine bu bölümde Dolmabahçe Sarayı Tiyatrosu ve Yıldız Sarayı Tiyatrolan'nın tarihi ve mimari yönden değerlendirilmiştir. Dolmabahçe Sarayı Tiyatrosu ile ilgili vaziyet planı ve cephe restitüsyon önerileri çizilmiş, Yıldız Sarayı Tiyatrosu'nun rölövesi hazırlanmıştır. Çalışma, tezin değerlendirmesi ve incelenen tiyatrolarda temsiller vermiş yerli ve yabancı oyuncu ve topluluklardan bahsedilen ekle son bulmaktadır.
Ali Haydar Efendi'nin 'Dürerü'l-Hükkam' adlı eserininin kaynaklarının tespit ve tahkiki (356-403. maddeler arası)

Osmanlı Devleti'nde hazırlanan ilk medeni kanun olan Mecelle-i Ahkam-ı Adliyye, XIX. yüzyılın ikinci yarısında bir heyet tarafından kaleme alınmıştır. Üzerinde çalıştığımız ve önemli Mecelle şerhlerinden biri olan Dürerü'l-Hükkam Şerhü Mecelletü'l-Ahkam isimli eserin müellifi, Mecelle'yi hazırlayan heyette de yer alan döneminin önemli hukukçularından biri olan Ali Haydar Efendi'dir. Dürerü'l-Hükkam, o dönemin hukuki yaklaşımlarının anlaşılabilmesi bakımından incelenmesi gereken bir eserdir. Bir giriş ve bir ana bölümden oluşan tezin ana bölümünün başlangıcında Ali Haydar Efendi'nin hayatı ve hukuki kimliği hakkında kısa bilgi verilmiştir. Devamında ise Dürerü'l Hükkam'ın 356 -403. maddelerinde geçen kaynakların tespit ve tahkiki yer almaktadır. Belirtilen maddelerde geçen kaynaklara ulaşılıp kaynaklarda konunun kaçıncı cilt ve sayfada geçtiği dipnot olarak verilmiş ve metin latinize edilmiştir.
Havass-ı Refİa Mahkemesi'ne ait 15/203-2 numaralı Şer'iyye Sicili (H.1174/M.1760-1761) transkripsiyon ve değerlendirmesi

Hüküm sürdüğü dönemde dünya devletlerinin en önemlilerinden biri olan Osmanlı Devleti'nin siyasi, sosyal, iktisadi, askeri ve hukuki hayatını daha yakından tanıyabilmemiz için şer'iyye sicillerinin önemli bir yeri vardır. Şer'iyye Sicilleri, yazıldıkları dönemin toplum yaşamı ve hukuk sistemi hakkında bilgiler vermekle kalmaz; aynı zamanda bizlere merkezi yönetimin siyasi olaylara yaklaşımları konusunda da değerli bilgiler sunmaktadır. Şer'iyye sicilleri XV. asrın yarısından XX. asrın ilk çeyreğine kadarki Türk kültür ve tarihine ışık tutması açısından Osmanlı tarihinin en önemli kaynakları arasındadır. Bu siciller kadıların merkezle yaptığı resmi yazışmaları; ilgili olduğu yerin tarihi, sosyal, kültürel, ekonomik, dinsel, hukuki ve idari gelişmelerini içermesi bakımından önemlidirler. Siciller, ait olduğu yerin eski yerleşim birimlerini, buradaki insanlara verilen lakapları, insanların birbiriyle olan ticari münasebetlerini, sosyal yaşamlarını, ekonomik durumlarını, hukuki münasebetlerini içermektedir ve şer'i mahkemeler hakkında önemli bilgiler vermektedir. Bu nedenle Osmanlı tarihini açıklığa kavuşturmak için bu belgelerin günümüz Türkçesine çevrilmesi ve dikkatle incelenmesi gerekmektedir. Havass-ı Refia Mahkemesi'ne ait 15/203- 2 numaralı şer'iyye sicili (H.1174/M. 1760 -1761) tezimizin konusunu oluşturmaktadır. Bu çalışmanın giriş kısmında Osmanlı hukuk sistemi ve kadılık kurumuna değinilmiştir. Birinci bölümde belge özetleri, ikinci bölümde belgelerin transkripsiyonu verildikten sonra üçüncü bölümde belgelerin içeriğinin değerlendirilmesi yapılmıştır. Tez konusu olan defterin üzerinde yapılan bu çeviri çalışmayla Eyüp'ün, (H. 1174/ M.1760-1761) tarihi itibariyle idari, hukuki, askeri, sosyal ve kültürel yapısına ilişkin somut bilgilerin yanı sıra Eyüp'ün ve Osmanlı tarihinin kısmen aydınlanmasına katkısı olacak bilgilere de ulaşılmıştır.
Osmanlı İmparatorluğu'nun Taksim projesi: San Remo Konferansı (18-26 Nisan 1920)

Türk tarihinin en 'karanlık' dönemlerinden biri olarak nitelendirilen UmumiHarp ve işgal yılları, Türk milletini, Sevr Antlaşması gibi esaret altında yaşamaya mecbur edecek bir antlaşma ile sonlandırılmak istenmiştir. Antlaşmanın müzakeresafhasını incelemek, Türk tarihindeki öneminin daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunacaktır. Bu çalışma, San Remo Konferansı kararlarının, Ortadoğu taksimi başta olmak üzere, eski Osmanlı coğrafyası üzerindeki etkisini göstermeyi amaçlamaktadır. Ek olarak devletlerin politikalarında görülen değişkenliğin, kısa bir zaman dilimindegerçekleşebileceğini göstermesi açısından San Remo Konferansı, önemli bir yere sahiptir.
Müşir Mehmed Zeki Paşa (1835-1929)

Mehmed Zeki Paşa, 1835'te Kafkasya'da doğdu. Şeyh Şamil'in 1859'da Ruslara esir düşmesi üzerine Türkiye'ye hicret eden bir ailenin oğludur. 1860'da girdiği Harb Okulunun Piyade sınıfindan 1864'te mezun olduktan sonra Yemen, Karadağ ve İstanbul'da çeşitli birliklerde görev yaptı. 1877- 1878 Osmanlı-Rus Savaşma Rumeli Cephesinde katıldı. Plevne'de kuşatma altında bulunan Gazi Osman Paşa'ya yardım ulaştıran kişilerden birisiydi. Gösterdiği basanlardan dolayı, Miralay olarak girdiği savaştan Ferik olarak çıktı. Kısa bir müddet Maslak Kolordusunda Fırka Komutanlığı yaptıktan sonra, bu tarihlerde Türkiye ile Yunanistan arasında önemli bir mesele teşkil eden Yanya'da Fırka ve Kolordu Komutanlığı yaptı. 1882 yılında Müstakil Trablusgarb Fırkası Komutanlığına tayin edildi. Trablusgarb üzerindeki Fransız ve İtalyan emellerine karşı, buranın savunma gücünü artırmaya yönelik önemli tedbirler aldı. 1887 yılında Erzincan'daki IV. Ordunun Erkan Reisliğine tayin edildi. Yaklaşık bir buçuk yıl bu görevde kaldıktan sonra, 1888 Haziranında Müşirliğe terfi etti ve IV. Ordu Komutanı oldu. En uzun görevi olan bu komutanlığı, 1908 yılma kadar devam etti. Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesini içine alan IV. Ordu Komutanlığı sırasında, başta Hamidiye Süvari Alayları teşkilatının kurulması ve Ermeni isyanlarının önlenmesi olmak üzere çeşitli olaylarda önemli rol oynadı. II. Meşrutiyetin ilanından sonra bu görevinden ayrıldı ve bir müddet açıkta bekledikten sonra, 1911 yılında emekli oldu. Emekli olmasına rağmen, Ağustos 1912'de 'Büyük Kabine' zamanında, Sadrazam Gazi Ahmed Muhtar Paşa'nın ricasını kıramadı ve Bağdat Valiliği ilen Komutanlığı görevine getirildi. Fakat, hükümetin değişmesinden sonra, işbaşına gelen yeni hükümetle uyum içinde çalışamadığından 1913 Mayısında bu görevinden ayrıldı ve aynı yıl içinde tekrar emekli oldu. Birinci Dünya Savaşı'nın kaybedilmesi sonucunda İttihatçıların ülkeyi terk etmeleri üzerine tekrar faaliyete geçen Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nın başkanlığı teklif edildiyse de, kabul etmedi, ancak, merkez heyeti üyeleri arasında yer aldı. Sivas Kongresi'nden sonra kurulan Ali Rıza Paşa Hükümetinin işbaşmda bulunduğu bir sırada, Sadrazamlık veya Harbiye Nazırlığına getirilmesi gündeme geldi. Fakat, özellikle Temsil Heyeti Başkanı Mustafa Kemal Paşa'nın Ali Rıza Paşa Hükümetinin işbaşmda kalmasından yana olması sebebiyle bu gerçekleşmedi. Zeki Paşa'nın son görevi, Padişah Vahideddin tarafindan tayin edildiği Anadolu Islahatı Fevkalade Umumi Müfettişliği oldu. 28 Nisan 1920'de kuruluşundan 3 Kasım 1920'de kaldırılmasına kadar kadar bu müfettişlik görevini sürdürdü. Mehmed Zeki Paşa, 16 Ocak 1929'da 94 yaşında iken İstanbul'da vefat etti. Maçka Mezarlığındaki mezarı, 1983 yılında Zincirlikuyu Mezarlığına nakledildi. Diğer yandan, Erzincan Terzibaba Mezarlığında da halk tarafindan yaptırılan ve makam mezarı olduğu anlaşılan bir mezarı bulunmaktadır.
2 numaralı Mühimme-i Mektume Defteri (H.1208-1211/M.1793-1797)

Devletin bekası ve birliği için gizli tutulması gereken evrakların kaydolduğu yer Mühimme-i Mektumedir. Mühimme-i Mektume Osmanlı Tarihinin en önemli kaynaklarındandir. Osmanlının içinde eşkıyalık yapan, birliği bozan, isyan çıkarmaya çalışanlar ile ilgili merkezin gizli talimatı ile cezalandırlması bize hem suç ve cezaların içeriği ve niteliği hem de sosyal ve ekonomik anlamda dönemi tahlil etmemize yardımcı olmaktadır. Bu çalışma da Mühimme-i Mektume Defterini 61 -90(H.1208-1211/M.1793-1797) çevirmeye çalıştık. Çalışmamız iki bölümden oluşmakta olup ilk bölüm de kısaca belge özetleri, ikinci bölümde ise belgenin çevirisi yapıldı. Bu çalışmada merkezden gelen hükümler Beylerbeyi, Alaybeyi, kadı naibi vb... görevlilere yazılan hükümleri içermektedir.
Osmanlı taşra idaresinde bir mülkİ kaymakam profili: Mehmet Kamil Efendi

Osmanlı idari/bürokratik tarihine dair yapılan çalışmalar, daha ziyade genel bir bakış açısı benimsemekte ve merkezden taşraya bakmaktadır. 19. yüzyıl taşra idaresine dair yapılan çalışmaların çoğu Tanzimat fermanı, Islahat fermanı, Lübnan nizamnamesi ve Tuna vilayeti nizamnamesi temelinde genel değerlendirmelerde bulunmakla yetinmekte, fermanlar ve nizamnameler üzerinden Osmanlı idari yapısı ve yaşanan değişimleri yorumlamaktadır. Kısaca teorik düzeyde kalmaktalar, olanı değil, daha ziyade olması gerekeni ortaya koymaktadırlar. Fermanların, talimatnamelerin, nizamnamelerin başarı düzeylerine fazla ilgi gösterilmemektedir. Bir başka ifade ile kişi ya da mekan bazında detaylı/mikro araştırmaların yapılmadığı görülmektedir. Çalışma, Osmanlı taşra idari/bürokratik yapısının işleyişini kaymakam Mehmet Kamil Efendi'nin biyografisi üzerinden anlamayı/ortaya koymayı ve değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda Sicill-i Ahval kayıtları üzerinden Mehmet Kamil Efendi'nin sicil bilgileri alınıp genel bir şablon oluşturulmuştur. Bu şablondan hareketle Mehmet Kamil Efendi'nin eğitimi ve meslek hayatı incelenerek, Osmanlı bürokrasisinin taşrada işleyişine dair bir inceleme ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Mehmet Kamil Efendi'nin meslek hayatı incelendiğinde Osmanlı bürokrasisinin kendi personelini yetiştiren okulları olduğu, sivil bürokrasinin gelişimi ve oluşturduğu kurallarıyla disiplinli bir hale gelme çabaları görülecektir.