Ameliyathanede hataların azaltılmasında ekip kaynak yönetimi yaklaşımı: Bir eğitim araştırma hastanesi örneği

Sağlık kurumlarında hasta güvenliğinin sağlanması Amerikan Tıp Enstitüsü'nün 2000'li yıllarda yayımladığı raporlarla giderek önem kazanmıştır. Amerikan Tıp Enstitüsü'nün de önerdiği ve insanlar arası ilişkinin faaliyetlere yansıması olarak tanımlayabileceğiniz ekip kaynak yönetimi, hasta güvenliğinin sağlanmasında ve tıbbi hataların azaltılmasında önemli bir araç olarak görülmektedir. İnsan faaliyetleri kaynaklı önlenebilir tıbbi hatalar, hastalara sunulan bakım kalitesini etkilemenin yanında ameliyathane gibi riskli ünitelerde istenmeyen olayların ve ölüm vakalarının temel nedenlerindendir. Bu bağlamda araştırma, Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi genel ameliyathanesinde çalışan cerrahi ekip üyelerinin görevleri sırasında ekip kaynak yönetimi ilkelerine ilişkin tutumlarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Ameliyathane cerrahi ekibinin ameliyathane yönetimine yönelik tutumları, tıbbi hataların azaltılmasının bir yöntemi olarak düşünülmektedir. Araştırmada, ameliyathane ekibinin ameliyathane yönetimine yönelik tutumlarını ölçen, Helmreich ve Schaefer tarafından geliştirilen ve Yalçınkaya (2010) tarafından Türkçe'ye çevrilip geçerlik ve güvenirliği yapılan Ameliyathane Yönetimi Tutum Ölçeği ve araştırmacı tarafından yapılandırılan, katılımcıların sosyo-demografik özelliklerini yansıtan Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Araştırma evreni 315 ameliyathane cerrahi ekibinden oluşmaktadır. Araştırma kapsamında 57'si cerrah, 35'i anestezist ve 53'ü ameliyathane hemşiresi olmak üzere toplam 145 kişi değerlendirilmiştir. Evrenin toplam %46'sına ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda gözlenen değişim, cerrah ve hemşirelerde daha yüksek olmuştur. Anestezistlerin ise denge rolünü üstlendiği tespit edilmiştir. Bu bağlamda cerrahların hiyerarşik liderlik anlayışı benimsedikleri, fakat diğer personelin operasyonel kararlara katılımını destekledikleri ama önerilere açık olmadıkları görülmüştür. Cerrahların teknik olmayan becerileri hemşirelerden daha çok önemsedikleri bulunmuştur. Bilgi asimetrisi nedeniyle ameliyathane ortamında güven problemi tespit edilmiştir. Araştırmada sözel planlar ve prosedürlere ilişkin bilgilendirilmelerin önemsendiği fakat olay raporlamayla ilgili çalışanların desteklenmediği görülmüştür. Stres ve tükenmişlik ile deneyimsiz kişilerle çalışmanın performans üzerinde sorun yaşatacağı düşünülmüştür. Genel olarak işbirliği ve ekip çalışması kalitesinin önemsendiği gözlemlenmiştir. Operasyon öncesi bilgilendirmelerin cerrahlarca daha az dikkate alındığı tespit edilmiştir. Hemşirelerin hak ettikleri saygıyı göremedikleri, buna karşın cerrahların kurumsal ortama ilişkin algılarının daha yapıcı olduğu görülmüştür. Ayrıca katılımcıların, prosedür ve kurallara uyma derecesinin ve ortaya çıkan tıbbi hataları çözme düzeyinin düşük olduğu bulunmuştur. Katılımcıların işini sevdikleri görülmüştür. Erkeklerin kadınlara göre kurumsal ortam boyutuna ilişkin algılarının daha olumlu olduğu bulunmuştur. İleri yaş grubu ve meslekte çalışma süresi arttıkça stres-tükenmişliğe yönelik tolerans eşiği düşmektedir. Öğrenim düzeyi arttıkça kurumsal ortama olan tutumların daha olumlu olduğu sonucuna varılmıştır. Evli olanların stres-tükenmişliğe ilişkin algılarının daha yapıcı olduğu görülmüştür. Profesyonelleşme düzeyi arttıkça ekip çalışması ve kurumsal ortama ilişkin olumlu ve yapıcı tutumların izlendiği görülmektedir. Meslekler arası eğitim anlayışının uygulanması ve her bir ekip üyesinin güçlendirilmesi gerekliliği önerilmektedir. Ameliyathanede olay raporlama sisteminin kurulması ve personele, hataları bildirmeleri için farkındalık kazandırılmalıdır. Kişisel problemler ve psikolojik faktörler gibi değişkenler bireysel ve kurumsal performans üzerinde olumsuz etki yaratabileceği dikkate alınmalıdır. Dikey hiyerarşi anlayışının esnetilmesi için cerrahlara bu konuda özel amaçlı eğitim anlayışı kazandırılmalıdır. İşbirliğine dayalı güçlü ekip çalışması, kurum kültürü olarak benimsenmeli ve her bir meslek grubunun mesleki itibarına mutlak surette saygı gösterilmelidir.