Türkiye'nin dış ticaretinde 1980 sonrası dönemde meydana gelen yapısal değişiminin ekonometrik analizi (1973-1992)

'den itibaren gerçekçi kur politikasına geçilmiştir. Kur politikasında yapılan bu değişiklik ihracatın gelişmesinde önemli bir paya sahiptir. - İhracatı teşvik tedbirlerinde ihracatın artırılması ve yapısının sınai ürünler lehine değiştirilmesini sağlayıcı düzenlemeler ihracat artışının temel nedenlerinden olmuştur. - Tarım ve sanayi ürünlerimizin dış pazarlarda tanıtılması ve pazarlamasına yönelik faaliyetlere hız verilmiş bunun sonuçları kısa zamanda alınmıştır. Türkiye'de 1980 sonrası dönüşümün somut göstergeleri, ulaştırma, taşıma, haberleşme alanında görülen hızlı gelişmeler ihraç ürünlerinin kalite, ambalajlanma ve standardizasyonu konularına önem verilmesi ihracatın rekabet edebilirlik düzeyini yükseltmiştir. Türkiye'de ithalat uzun süre gerek miktar gerekse değer açısından kısıtlamalara tabi tutulmuştur. 1980'li yıllarda kota uygulamalarına son verilmesi, tahsisli ithalatın toplam ithalat içindeki payının azalması, ithali yasak mallar listesindeki mal sayısının azaltılması ve müsadeye tabi mallar listesi çerçevesinde yapılan ithalatın toplam ithalat içindeki payının 1990 yılında sıfırlanması ile miktar ve değer kısıtlamalarına son verilmiştir. Nominal ve Efektif Koruma Oranları 1980'li yıllarda önemli oranda düşme göstermiş, 1983 yılında Ekonomi çapında nominal koruma oranı yüzde 65.2 iken 1991 yılında yüzde 28 .5'e efektif koruma oranı da yüzde 70 .0'dan yüzde 38 .5'e düşmüştür. Nominal ve Efektif Sübvansiyon Oranları da benzer gelişmeler göstererek önemli ölçüde azaltılmışlardır. İzlenen istikrar politakalarına rağmen Türkiye'nin gerek ihracat hacminde, gerekse büyümesinde önemli iniş çıkışların olduğu gözlenmektedir. İhracat eğilimi 89 1982- 1988 döneminde dünya ihracat eğiliminden daha hızlı artarken 1988- 1993 döneminde bunun altına inmiştir. 1988'den sonra büyük mali açıklar veren hükümetler yüksek faizle dış sermaye akımını sağlamışlar, bunun neticesinde TL. reel olarak değer kazanması ihracatın duraklamasına sebeb olmuştur. 1989- 1993 dönemi genel olarak Türk üreticisinin dış pazarlardan çekilip iç pazara yöneldiği bir dönem olmuştur. Genel olarak 1980 sonrası ihraç mallarımızdaki sanayi ürünlerinin payının yükselmesine rağmen, düşük teknoloji mallarındaki üstünlüğümüz devam etmektedir. Orta ve yüksek teknoloji malları ülkemizin ihraç listesi yerine ithalat kalemleri arasında yer almaktadır. Dönemsel iniş-çıkışlardan fazla etkilenmeyen tarımsal ürünler ve gıda, tekstil, demir-çelik ürünleri gibi düşük teknoloji imalat sanayi ürünleri ihraç malları olarak hep ön sıralarda olmuşlardır. Ülkeler bazında ihracatımızda OECD ülkeleri hep ağırlıkta olmuş 1991'e kadar hep artış biçiminde kendini hissettirmiştir. 1986'dan sonra Türkiye'nin Ortadoğu ülkelerine olan ihracatı azalma göstermiş, buna mukabil Uzak Doğu ülkelerine yapılan ihracat düşük seviyelerden önemli artışlar kaydederek yükselmiştir. İthalat 1989'dan sonra hissedilir bir biçimde artış göstermiş, bunun nedeni de iç kullanımın ithalata bağımlılığının yükselmesi olmuştur. 1989- 1992 dönemi içerisinde iç kullanımın ve üretimin mal bileşimi açısından ithalata benzemesi de üretimin dış pazarlar yerine içe yönelik olduğunun bir göstergesidir. Düşük döviz kuru neticesinde ihracattaki ithal girdi oranlarında önemli artışlar olmuş, buna karşılık bazı yurt içi girdilerin üretiminde nisbi azalmalar meydana gelmiştir. 1950'li yıllarda Türkiye ile aynı ihracat rakamına sahip olan Güney Kore bugün ülkemizin ihracatının beş katını yakalamıştır. Yetişmiş beyin gücü, sahip olduğu doğal kaynaklar kullanılabilir coğrafi konumuyla ülkemiz haketmetiği bir dış ticaret tablosuna sahiptir. İhracatın bir ülke için hayati öneme sahip olduğu düşünüldüğünde, üreticisinden, sanayicisine hükümetten dış ülkelerdeki mensuplarına kadar ihracat potansiyeli ve yapısı iyi anlaşılmalıdır. 90 - Üretimi destekleyen, pratik ve bürokratik çözümleri içinde barındıran bir ihracat politikası izlenmelidir. - İç pazar ve ithalata yönelik sektörlere verilecek tavizlerin ekonominin ihracata yönelmesini geciktireceğini unutulmamalıdır. - İhracata ürün çeşitlendirmesini artırmak ve ürün fazlası olan sektörlerde ikili ticaret anlaşmalarına daha fazla önem vermek gerekmektedir. - İhracatçılarımızın uluslararası piyasalarda karşılaştığı engellere karşı korunması ve ihraç ürünlerimize uygulanan miktar kısıtlamalarının kaldırılması için uygun stratejiler seçilmelidir. - Düşük teknoloji mallarındaki ihraç potansiyelimize ek olarak orta ve yüksek teknoloji sektörlerindeki ihracatın yapılabilirlik düzeyi araştırılmalı ve buna göre ihracat politikaları oluşturulmalıdır. - OECD ülkeleri ile olan dış ticaret ilişkilerimize paralel olarak kültürel ve dini bağlarımızın bulunduğu Türk Cumhuriyetleri ve Ortadoğu ülkeleri ile olan ticari ve ekonomik ilişkilerimizi geliştirmek zorunda olduğumuz unutulmamalıdır. Bilinmelidir ki yukarıda saydığımız ülkeler nüfusu ve tüketim kalıplarıyla OECD ve Uzak Doğu ülkelerinin dikkatini çekmektedir. Ülkemizin ithalatında büyük yer tutan ham petrol ihtiyacı göreceli olarak daha fazla olan su kaynakları ile değerlendirilebilir. - Yeni ihraç pazarlarının bulunması ve değerlendirilmesi sanayicimiz kadar dış ülkelerdeki elçiliklerimiz ve mensuplarının görevidir. Oluşturulacak iyi bir koordinasyon ve işbirliği ihracatımızı mal, ülke, miktar ve değer bazında artıracaktır. Devlet ve özel sektörün ihracatla ilgili konularda işbirliğine gitmesi, ayrıca ihracatçılarımızın dış pazarlarda rekabete değil işbirliğine yönelmeleri ülkemiz açısından yararlıdır. Son olarak belirtilmelidir ki, dış ticaret politikası bir ülkenin genel ekonomik yapısından farklı düşünülemez. İhracatın ülke içi üretimin dışa uzantısı olduğu düşünüldüğünde ülkedeki istikrarsızlığın ihracata ve ithalata yansıyacağı açıktır. Bütçe ve KİT açıklarının asgariye indiği, dengeli bir faiz ve döviz politikasının 91 izlendiği, kayıt dışı ekonominin vergi kapsamına alındığı, sınırlı olan kaynakların rasyonel bir şekilde kullanılması gerektiği bilincinin oluştuğu bir ortam şüphesiz ülkemizin kalkınmasının finansmanını sağlıyacak olan ihracat faaliyetlerini olumlu yönde etkileyecektir. İthalatın yüksek rakamlara ulaşmasından endişe edilmemeli önemli olan ithalatın finansmanının dış krediler yerine kazanılacak dövizle sağlanması olduğu unutulmamalıdır.