turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
İstanbul Kadı Sicillerine göre 17. yüzyılın ikinci yarısında Galata'da sosyal ve ekonomik yaşam

Galata, tarihi boyunca ve özellikle Bizans ve Osmanlı İmparatorluğu dönemlerinde oldukça önemli bir konumdaydı. Bu önemli konumunu barındırdığı birbirinden farklı etnik, dini, kültürel unsurları bir araya getiren yapısına borçludur. Bu kozmopolitlik bölgeye farklı bir statü kazandırmış, seyyah ve elçilerin uğrak yeri haline getirmiştir. Bölgenin ticari faaliyetlerin işlek olması da bu yapıyı güçlendirmiştir. Ticarete elverişli konumdaki limanı sayesinde tüccarlar da sıklıkla bölgede bulunmuş ve mozaiği tamamlayan bir parça haline gelmişlerdir. Bu çalışmada 17. yüzyılın ikinci yarısına ait Osmanlı Galata'sı incelenmeye çalışılmış, dönemin sosyokültürel hayatı hem idari bir merkez olan payitahtta hem de bu bölge özelinde incelenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın merkez bölgesinin Galata olarak seçilmesi, gayrimüslim-Müslüman ilişkilerinin iç içe geçtiği bir özellikte olması sebebiyle birlikte ortak yaşamın sürdürülebilirliği ve karşılıklı sosyoekonomik ilişkilerin aydınlatılması konusunda örnek alınabilecek bir bölge olması ve devletin de gayrimüslimlere karşı olan duruşunun anlaşılmasında önemli bir konumda olmasıdır. Bu çeşitliliğin incelenebilir kılınmasını sağlayan ana kaynaklar ise Şer'iyye Sicilleridir. Şer'iyye sicilleri içerisinde barındırdığı bilgiler sayesinde oldukça önemli konumdadır. Dönemin sosyo-ekonomik hayatının günümüze aktarılmasını sağlamışlardır.
XVII. yüzyılda yazılan Osmanlı hac seyahatnamelerinin tarih yazımı açısından değerlendirilmesi

Bu tez, düzenli bir organizasyon olarak yüzyıllardır sürdürülen dolayısıyla da hakkında çok doküman bulunan hac ile ilgili yazılan 'hac seyahatnameleri' hakkındadır. XVII. yüzyıla ait eserler tarihsel perspektifle ele alınmıştır. Osmanlı hac seyahatnamelerinin, Osmanlı siyasi, sosyal, dini ve kültürel hayatına dair veri kaynağı niteliğinde olup olmadığı konunun ana eksenini oluşturmaktadır. Şimdiye kadar tarih yazıcılığı açısından görece ihmal edilen hac seyahatnameleri tespit edilen ortak paydalardan hareketle tematik başlıklar altında tartışılmıştır. XVI.-XIX. yüzyıllar arasında yazılan tespit edebildiğimiz kadar esere ulaşarak bir Osmanlı dönemi bibliyografya çalışması ortaya koyarak, özet bilgilere excel tablosunda yer verilmiştir.
İsyan ikliminde bir asi ve devlet adamı: Katırcıoğlu Mehmed Paşa

XVI. yüzyılda ortaya çıkıp, XVII. yüzyılda karakter değiştirerek idareye karşı bir hareket halini alan Celali isyanları, Osmanlı Devleti'ni siyasi, sosyal ve ekonomik açıdan önemli derecede etkilemiştir. XVI. yüzyılda yaşanan nüfus artışı, uzun süreli savaşların yarattığı mali sıkıntılar, Amerikan gümüşünün sebep olduğu enflasyon ve devalüasyon, Avrupa'daki 'Askeri Devrim', ücretli asker sayısının arttırılması, Osmanlı idaresindeki sarsıntılar vb. gibi bazı olaylar, isyanları büyük bir sorun haline getiren temel dinamiklerdir. 1596'da büyük bir krize dönüşerek etkisini arttıran Celali karışıklıkları, 1603'te 'Büyük Kaçgun' dönemi ile yeni bir boyut kazanmıştır. Asi sayılarındaki artışın yanı sıra hükümetin Celali liderlerine görev verme siyaseti olayları daha da karışık hale getirmiştir. Fakat Osmanlı Devleti'nin bu siyaseti, eşkıyaların bölgesel bir güç elde etmesini önleme amacı taşımıştır. Bu amacın yanı sıra devletin, göreve getirdiği bazı eşkıyaların yeteneklerinden yararlandığı da görülmektedir. Osmanlı Devleti'nin bu amaçla 1649 yılında affederek devlet görevine getirdiği Katırcıoğlu Mehmed Paşa, bir eşkıya iken devlet adamı olan asilerden biridir. Katırcıoğlu Mehmed, eşkıya iken önce Haydaroğlu Mehmed ile beraber çeşitli eşkıyalık faaliyetlerinde bulunmuş ve daha sonra Gürcü Abdünnebi isyanına dahil olmuşsa da devlet adamlığı sürecinde önemli hizmetlerde bulunmuştur. Bir dönem Abaza Hasan isyanı üzerine ordu kumandanı olarak görevlendirilen Katırcıoğlu Mehmed Paşa, 19 yıllık devlet hizmetinin çoğunu Girit mücadelelerinde geçirmiştir. 17 Aralık 1668'de Kandiye muhasarası esnasında Anadolu Beylerbeyi iken vefat eden Katırcıoğlu Mehmed Paşa'nın Venediklilerle olan mücadelelerdeki başarıları dönem kaynaklarına yansımıştır. Katırcıoğlu Mehmed Paşa'nın soyuna ilişkin çeşitli iddialar bulunmaktadır. Araştırmamızın amacı, Katırcıoğlu Mehmed Paşa'nın hayatı çerçevesinde hem dönemin sosyo-ekonomik, idari ve siyasi yapısını incelemek hem de eşkıyanın devlete, devletin de eşkıyaya bakışına bir örnek sunmaktır.
Osmanlı İmparatorluğunda padişah huzurunda yapılan tefsir dersleri

Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nde 1759'dan 1924 yılında hilafetin kaldırılmasına kadar Ramazan aylarında padişah huzurunda yapılan ve huzur dersleri adıyla anılan tefsir derslerini incelemeyi amaçlamaktadır. Biz araştırmamızda huzur dersleri hakkında genel bir bilgi verdikten sonra, ulaşabildiğimiz II. Abdülhamid dönemine ait yaklaşık on beş takrir defterinin çözümlenmesi ve huzur derslerinde tartışmalara konu olan ayetlerin tefsiri ve diğer ilimler açısından tahlilini yapmaya çalıştık. Çalışmamızın giriş kısmında konunun önemini, amacını, yöntemini ve kaynaklarını belirtip, huzur derslerinin icra edildiği yaklaşık iki yüz yıllık dönemin siyasi ve kültürel yapısı hakkında genel bir bilgilendirmede bulunmanın akabinde, bu derslerin tarihi süreç içerisindeki gelişimini tespit etmeye gayret ettik. Araştırmamızın birinci bölümünde, huzur derslerinin icra ediliş biçimini, içeriğini ve tasnifini yaptıktan sonra, huzur derslerine katılan alimlerden bazıları hakkında bilgilendirmede bulunduk. Daha sonra derslerde yapılan tefsir konularının şekillenmesinde siyasetin ne denli etkili olduğunu ve İslam dünyasındaki fikir hareketliliğinin huzur derslerine etkilerini belirlemeye çalıştık. Araştırmamızın ikinci ve son bölümünde ise, huzur derslerine konu olan ayetlerin çeşitli açılardan tahlilini ve huzur derslerinde diğer tefsir kaynaklarına yapılan atıfları ele aldık.
Gazanfer Ağa, hayatı ve yaptırdığı eserler

Bu çalışmanın konusu, 16. asrın ikinci yarısında yaşayan Gazanfer Ağa'nın biyografisi ve yaptırdığı vakıflarıdır. Gazanfer Ağa, 1559 yılında esir alınmış, Şehzade Selim'in maiyetinde bulunmuştur. Şehzade Selim tahta çıkınca, onunla birlikte İstanbul'a gelip saraya girmiştir. Sultan III. Murad zamanında Hasodabaşı ve Babüssaade Ağası olarak büyük bir servet ve nüfuz elde etmiştir. III. Mehmed zamanında da serveti ve nüfuzu her alanda artmıştır. Çalışmada Gazanfer Ağa'nın hayatından, aile fertleriyle olan ilişkilerinden, kültürel, siyasi, askeri, mimari hamiliğinden bahsedilmektedir. Gazanfer Ağa'nın yaptırdığı vakıf eserleri ve bu eserlerin mali yönden sürdürülmesini sağlayan vakıf gelirleri de tezde işlenen diğer konulardır.
II. Abdülhamid döneminde kitaplar üzerinde sansür uygulamaları (1876-1909)

II. Abdülhamid dönemindeki sansür konusunda daha çok gazete sansürü ile ilgili çalışmalar yer alırken, sadece kitap sansürü odaklı bir araştırmanın eksikliği ortaya konmuştur. Bu çalışmada II. Abdülhamid döneminde kitaplara uygulanan sansürün hukuki ve kurumsal boyutu incelenmiştir. II. Abdülhamid dönemi öncesinde ve ilgili devirde kitap denetimi konusunda oluşturulan nizamnameler ve kurumlar değerlendirilmiş ve karşılaştırılması yapılmıştır. II. Abdülhamid devrine ait yasak kitap cetvelleri ve kataloglar incelenerek, ilgili dönemde sansürlenen kitaplar arasında bir seçim yapılmıştır. Bu seçim sürecinde kitapların konusu, yazarı, türü dikkate alınmıştır. Seçimi yapılan kitapların genel manada içerikleri hakkında bilgi verilmiştir. Bu kitapların özellikleri ve kendi türünde nerede konumlandırıldığı ifade edilmeye çalışılmıştır. Kitaplara uygulanan içerik incelemesi sürecinde o dönemde yasaklanmasına sebebiyet verecek kelimeler, ifadeler tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca eserin içeriğindeki karakterlerin özellikleri de dikkate alınmıştır. Eserlerdeki ifadelerin bir değerlendirmesi yapıldığında üç tür yasaklama sebebi ortaya çıkmaktadır. İlki siyasi açıdan, ikincisi ise ahlaki açıdan yasaklanan kitaplardır. Üçüncüsü ise ruhsatsız olduğu için yasaklanan kitaplardır.
1839-1850 tarihli ve 8 numaralı Halep Ahkam Defteri'nin (s. 1?100) transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Osmanlı İmparatorluğu'nda daha ilk devirlerden itibaren devlet yazışmalarında arşivleme anlayışı mevcuttur. Osmanlı'dan günümüze kadar muhafaza edilmiş milyonlarca arşiv vesikası ulaşmıştır. Bu milyonlarca Osmanlı arşiv vesikasının önemli tasniflerinden olan Ahkam Defterleri, taşradaki her türlü şikayetin merkeze ulaştırıldığı ve bu şikayetlerin suretlerinin kaydedildiği defterlerdir. Bu defterlere Şikayet Defterleri adı da verilir. Osmanlı Devleti en aşağıdaki tabakadan en üst tabakaya kadar halkının şikayetlerini dinlemiş ve bunların hiç birisini karşılıksız bırakmamış, yapılan her şikayeti mutlaka araştırmış ve neticelendirmiştir. Osmanlıda ilk zamanlarda halkın şikayetleri doğrudan veya kadılar aracılığıyla merkeze veya beylerbeylik merkezine ulaştırılırdı. Bundan dolayı ilk zamanlardaki şikayet kayıtları, mahalli Şer'iyye Sicillerinde bulunmaktadır. Devlet bürokrasisindeki işlemlerin artması neticesinde yeni bir şikayet kayıt defteri sistemi benimsenmiştir. Bu kayıtlar 18. yüzyıl'dan itibaren düzenli olarak tutulmaya başlanmıştır. Çoğu büyük olan vilayetlerin, Ahkam Defterleri Osmanlı merkezinde ayrı ayrı tutulmuştur ve Halep Ahkam Defterleri'nde bu tasnifte yer almaktadır. Halep vilayetinden merkeze ulaşan her türlü şikayeti bu defterlerde bulmak mümkündür. Bu itibarla 8 Numaralı Halep Ahkam Defteri'nin kapsadığı şikayet konularına göre değerlendirildiğinde, dönemin Halep Eyaleti sosyal tarihi hakkında çok önemli bilgilere ulaşılmakla birlikte yol kesme, cürüm, cinayet, su veya emlak sınır anlaşmazlıkları, vakıf problemleri, fuzuli işgal, gasp, zelzeleden kaynaklanan zararların tazmininin karşılanması, vb. sorun ve anlaşmazlıklara dair orijinal bilgilere ulaşmak mümkündür.
XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde Saint-Benoit lisesi (1804-1914)

Bu çalışma, Fransız misyoner kurumu olan Saint-Benoit Lisesi'nin siyasi, eğitim ve misyonerlik tarihini ele almakta ve Fransız misyonerlerin Osmanlı Devleti'nde gerçekleştirdikleri faaliyetleri ortaya koymaya çalışmaktadır. 18. yüzyılın sonundan itibaren Fransa ve Papalık tarafından doğu misyonerlik faaliyetlerinin başına getirilen Lazarist misyonerler, 19. yüzyıl boyunca bu görevde bulunmuşlardır. Saint-Benoit'i doğu misyonerlik faaliyetlerinin merkezi haline getiren Lazaristler, uzun zamandır mektep olarak kullanılan bu kurumu bir koleje dönüştürmüşlerdir. Sahip oldukları imtiyazları kullanarak hem Osmanlı'daki gayrimüslim vatandaşlar hem de Müslümanlar üzerinde sosyo-kültürel açıdan etkin olmuşlardır. Aynı zamanda Osmanlı Devleti'nin siyasi meselelerine müdahil olmuş ve politik sahada etkin rol oynamışlardır. Böylelikle 19. yüzyıl boyunca başta eğitim olmak üzere pek çok alanda adlarından söz ettirmişlerdir.
Osmanlı İmparatorluğu'nun Tuna Donanması: Teşkilatı ve faaliyetleri (1683-1718)

Osmanlı Devleti, Tuna Nehri'ne ulaştıktan sonra nehrin lojistik ve askeri avantajlarından yararlanmak üzere filolar bulundurmuştur. Ancak bu filolar idari ve mali bakımdan bir donanma teşkilatına işaret etmemekteydi. II. Viyana Kuşatması'na dönüşen sefer sonrasında ise Tuna donanması, idari ve mali bakımdan tam yetkili bir kapudan tarafından idare edilmek üzere teşkil edilmiştir. Bu tezde Tuna donanmasının teşkilat yapısı, kapudanları, muharip ve hizmetli personeli, mali kaynakları, gemileri, gemi inşa tezgahları, gemi inşa faaliyetleri ve donanmanın barış ve savaş dönemindeki askeri ve lojistik faaliyetleri ele alınmıştır. Başkanlık Osmanlı Arşivi'nde bulunan defter serileri başta olmak üzere çeşitli arşiv belgeleri ve kronikler üzerinde yapılan çalışmayla, Osmanlı seferlerine Tuna donanmasının muharip katkısı, Tuna Nehri'nin askeri amaçlarla kullanılma keyfiyeti ve özellikle Kutsal İttifak'la yapılan savaşlarda Osmanlılara sağladığı lojistik avantajları ortaya konulmuştur.
Ayastefanos'tan tehcir'e Ermeni milliyetçiliği (1878-1915)

Bu tezde, 19. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nda ortaya çıkan Ermeni milliyetçi hareketinin gelişimi ele alınmaktadır. Bu bağlamda, Ermeni milliyetçi hareketinin ortaya çıkmasını sağlayan faktörler, Ermeni partilerinin oluşum ve gelişim süreci ve tehcir kararının alınmasına gidilen süreç incelenmiştir. Tezin birinci bölümünde, milliyetçilik kavramına yaklaşımlar incelenmiş ve Osmanlı İmparatorluğu'nda ortaya çıkan milliyetçilik hareketlerine değinilmiştir. Daha sonra, Osmanlı İmparatorluğu'nun yapısında meydana gelen değişimler incelenmiştir. Tezin ikinci bölümünde ise, Ermenilerin Osmanlı idaresine girmeden önceki dönemlerdeki durumları ve Osmanlı İmparatorluğu'nda 19. Yüzyıla kadarki durumları incelenmiştir. İkinci bölümün sonraki kısmında ise, tezin ana konusunu oluşturan Ermeni milliyetçi hareketinin gelişimi ortaya koyulmuştur. Ermeni milliyetçi hareketinin temelini Osmanlı İmparatorluğu'nun yapısındaki bozukluklar oluşturmuştur. Bununla birlikte, hareketin gelişim sürecinde yaşadığı değişikliklerin ana sebepleri ise uluslararası politikada meydana gelen değişiklikler olmuştur. Ermeni milliyetçi hareketi ise özellikle bir dış gücün sürekli desteğine sahip olmaması nedeniyle başarıya ulaşamamıştır. Sonuçta Anadolu'da Ermenilerin büyük kısmına uygulanan Tehcir kararı uygulamaya koyulmuştur.
Direktör Ali Bey'in Seyahat Jurnali'ne Göre XIX. Yüzyılda Anadolu ile Hindistan arasındaki ticaret kentleri

Başka dünyayı merak etme duygusu insanın doğasından gelen bir durumdur. Ancak seyahat etmenin kolay olmadığı geçmişş zamanlarda, kişiler seyahatlerini savaş, eğitim, memuriyet gibi sebeplerle gerçekleştirmişlerdir. Bu seyahatler, dönemin sosyal, ekonomik, dini alanlarda ve pek çok özellikleri hakkında detaylı bilgiler vermesi sebebiyle tarihe ışık tutacak önemli kaynaklar arasında sayılabilir. Tezimizin konusu tamamı Osmanlıca matbu kitap olan ve yüz on dokuz sayfadan oluşan Direktör Ali Bey tarafından yazılan Seyahat Jurnali adlı eserin transkripsiyonunun yapılması ve ayrıca bu transkripsiyona bağlı kalınarak XIX. yüzyılda Osmanlı topraklarını Hindistan'a bağlayan tarihi coğrafyadaki önemli ticaret kentlerinin durumlarının araştırılması ve değerlendirilmesidir. Öte yandan Osmanlı ile Hindistan arasındaki ticaret şehirlerinin XIX yüzyıldaki durumları hakkında araştırmalar yapılırken çeşitli tetkik eserlerden de faydalanılmıştır.
Bulgaristan'da Osmanlı egemenliğinin kurulması (14-15. yüzyıl)

Doğan, Ayşe, Bulgaristan'da Osmanlı Egemenliğinin Kurulması, Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Prof. Dr. Melek Delilbaşı, XVII- 135 s. Tarihi kaynaklar 'Bulgar' 'adından ilk defa 482 yılında bahsederler. Protobulgar olarak adlandırılan Bulgarların Türk soyundan geldiklerini birçok bilim adamı kabul etmektedir. Bulgarlar, Balkan yarımadasında Sırplar, Romenler ve Ruslardan önce 681 yılında I. Bulgar Devleti olarak adlandırılan devletlerini kurmuşlardır. 865 yılında Hıristiyanlığın kabulü ve Kiril alfabesinin icadıyla Bulgarlar dillerini unutarak Slavlaşmışlardır. 1018- 1187 yıllan arasında Bizans İmparatorluğunun hakimiyetinde kalan Bulgarlar, 1187'de II. Bulgar Devleti olarak bilinen bir devlet kurmayı başarmışlardır. 1352 'de Balkanlara geçen Osmanlılar, Bulgarlarla siyasi ve askeri ilişkilerde bulunmuşlardır. Osmanlı devleti 1370 yılında Bulgar Devletiyle sınırdaş olmuş ve 27 yıl içerisinde Osmanlılar tüm Bulgaristan'ı fethetmelerdir. Bulgaristan'in Osmanlılar tarafından fethi iki evrede gerçekleşmiştir. İlk evre 1370- 1377 yıllarını kapsar ve haraçgüzarlık ve vassallık dönemi olarak adlandırılır. İlk evrede 1370'de Filibe, 1371'de Eski Zağra, 1372- 1373 'de Kızılağaç ve Yanbolu Osmanlılar tarafından alınmıştır. 1373 yılında Bulgar çarı, kız kardeşini Osmanlı sultanıyla evlendirmiş ve 1376- 77 yılında Osmanlılara haraç vermeyi, Osmanlı seferlerine asker göndermeyi kabul etmiştir. İkinci evre 1377- 1397 yıllarını kapsar. 1377- 1388 yıllarında Sofya ve Doğu Bulgaristan, 1388- 1395 yıllarında Tırnova, Niğbolu veDobruca, İvan Şişman' dan,1395- 1397 yıllarında da Şişman'in kardeşi Sratsimir'den Vidin alınarak tüm Bulgaristan Osmanlı Devletinin topraklarına katılmıştır. Bulgaristan'ın siyasi merkezlerinin dışındaki yerler, Osmanlı akıncı bey ve paşaları tarafından, Tırnova, Vidin gibi siyasi merkezler ise Osmanlı sultanlarının katıldığı seferlerle fethedilmiştir. Osmanlı fethinin aşamaları Bulgaristan coğrafyasına uyumlu olarak gerçekleşmiştir. Çar hanedanı ortadan kaldırıldıktan sonra yerel aristokrasi Osmanlı tımar ve voynuk sistemi içinde istihdam edildiği için Bulgaristan, Osmanlı Devletinin en zayıf olduğu fetret döneminde (1402- 1413) bile elden çıkmamış ve yaklaşık 500 yıl Osmanlı Devletinin toprağı olarak kalmıştır.
I numaralı Maraş Ahkam Defterinde, Adıyaman 'a gönderilen hükümlerin transkripsiyon ve değerlendirilmesi

Osmanlı Devleti'nde hükümdarın, adaletle yönetme idesinin merkezinde olması ve aynı zamanda siyasi egemenliği bütünüyle elinde tutması, hukuki pratiklerde belirleyici ve yönlendirici unsur olmuştur. Hükümdarı, bu paradigma temelinde mutlak siyasi otorite olarak gören teamül, herhangi bir ayrım gözetmeksizin toplumun her kesiminden şikayetlerin devletin en yüksek idari ve adli karar organı olan Divan-ı Hümayun'a ulaşmasına imkan tanımıştır. Divan-ı Hümayun'a intikal eden meselelerin, burada görüşülüp karara bağlandıktan sonra, alınan kararların birer suretlerinin kayıt altına alınması anlayışına bağlı olarak süreç içerisinde Mühimme defterleri, Şikayet defterleri, Name-i Hümayun defterleri, Ahkam defterleri vs. defter serileri tutulmaya başlanmıştır. Bu defterlerden eyaletlere göre tanzim edilen Ahkam defterleri, on yedi bölge esas alınarak tertip edilmişlerdir. Mora Ahkam defteri (1716) haricinde defterlerin başlangıç tarihi 1742 yılı olup, defterlerin bir kısmı II. Meşrutiyet dönemine kadar varlığını sürdürmüştür. Belirtilen defterler arasında Maraş Ahkam defterleri olarak 1155/1294-1742/ 1877 yılları arasını kapsayan toplam 6 defter bulunurken, söz konusu defterlerden I numaralı Maraş Ahkam defteri, 1155/1164-1742/ 1751 tarihleri arasında Maraş eyaletine bağlı Malatya, Ayıntab, Kasr-ı Zülkadriye'nin yanı sıra çalışma konumuzu teşkil eden Hısn-ı Mansur, Behisni, Kahta, Gerger, Samsad gibi idari birimlere gönderilen hükümleri ihtiva etmektedir. Çalışmada tespit edilen toplam hüküm sayısı 203 olup, en çok hükmün gönderildiği idari birim 147 hükümle Hısn-ı Mansur'dur. İlgili hükümlerin şikayet konuları ise asayiş problemleri şeklinde izah edebileceğimiz eşkıyalık ve gasp gibi meseleler, mali ve tarım politikalarına dair meseleler, vakıf müessesine ilişkin meseleler, miras meseleleri ve son olarak muhtelif meseleler şeklinde tasnif edilmiştir. Söz konusu hüküm muhtevalarının ilgili bölgenin sosyo-ekonomik ve kültürel yapısına dair önemli veriler sunmasının yanı sıra devletin idari ve adli yapısına ışık tutması, deftere pek çok araştırma sahası için önemli bir kaynak hüviyeti kazandırmaktadır.
10 Numaralı Vidin Şer'iye Sicili Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Osmanlı tarihinin önemli belgelerinden olan Şer'iyye Sicilleri, geçmişşin daha iyi anlaşılması için başvurulması gereken ilk elden kaynaklardır. Şer'iyye Sicilleri siyasi, içtimai, askeri, iktisadi, sosyal, kültürel, hukuki vb. konularda önemli bilgiler içermektedir. Bu çalışmanın konusu 10 Numaralı Vidin Şer'iyye Sicil defterinin (H. 1142 -1145/M. 1729 -1732) transkripsiyonu ve değerlendirmesidir. Çalışmanın hedefi belgeler ışığında Balkan tarihinin daha da iyi anlaşılmasına bir nebze de olsa katkı sağlamaktır. Araştırma, 10 Numaralı Vidin Şer'iyye Sicil defterinin transkripsiyonunu temel alıp bununla beraber Osmanlı hukukuyla alakalı farklı konu başlıklarını da içermektedir. Araştırmanın Balkan tarihi için yapılacak olan çalışmalara bir kaynak olması amaçlanmıştır. Defterin transkripsiyonu yapılarak bölgenin sosyal, ekonomik, siyasi, idari, iktisadi, hukuki, kültürel vb. alanları hakkında bilgi sahibi olunması amaçlanmıştır.
Sicill-i Ahval Defterleri'nde Osmanlı Dönemi Kütahyalı memurlar

Günümüzde biyografi, Osmanlı Devleti'nde ise tercüme-i hal olarak adlandırılan insanların hayat hikayeleri eskilerden beri yazıya dökülmüştür. Memurların kısa hayat hikayeleri olan Sicill-i Ahval Kayıtları, 1879 1909 yıllarını kapsamaktadır. 19. Yüzyıl Osmanlı Devleti'nin hemen hemen her kademede sorunlar yaşadığı ve bunun bir sonucu olarak da reformlar yaptığı bir asır olmuştur. Memurları etkin bir şekilde takip edebilmek maksadıyla 2. Abdülhamid, şer'i ve askeri sınıflar dışındaki tüm memurlara tercüme-i hal varakası doldurup nezarete gönderme mecburiyeti getirmiştir. Bu tercüme-i hallerde, memurun isim ve lakabı, baba adı, hangi sülaleye ait olduğu, bildiği diller, tahsili, varsa yazmış olduğu eserleri, aldığı ödül ve cezalar, nişan ve madalyalar, memuriyete başlama tarihi, maaşına ait bilgiler bulunmaktadır. Bu bilgilerin kaydedildiği defterlerin tescil işlemine Sicill-i Ahval, meydana çıkan defterlere de Sicill-i Umumi Defterleri denilmiştir. Bu araştırma ile Kütahya merkez doğumlu memurlar vesilesi ile taşra memurlarının istihdamı, eğitim durumları, ödül ve cezaları ile ilgili çözümlemelere gidilerek bu konuda bilgiler sunmak, son dönem taşra bürokrasisi hakkında bilgilere ulaşmak ve hem yerel tarih çalışmalarına hem de şecere araştırmalarına bir nebze katkı sağlayabilmek amaçlanmıştır. Osmanlı Devleti'ne ait çok önemli bilgiler içeren ve birer biyografi hazinesi sayılabilecek Sicill-i Ahval Defterleri'nin bu tip yerel çalışmalarla aydınlığa kavuşturulması ve yapılabilecek diğer çalışmalara kaynaklık etmesi sağlanmalıdır. Sicill-i Ahval Defterleri'nin, memurların, sosyo-kültürel durumları, kullanılan isimler, ekonomik şartlar, meslek dağılımları, verilen ödül ve cezaların niteliği, Osmanlı'da kullanılan madalya ve nişanlar hakkında pek çok bilgiler sunan resmi ve birincil kaynak oldukları görülmektedir.
Dersim'de sosyal yapının tarihİ arka planı

Bu çalışmanın amacı Cumhuriyet tarihi içinde yer alan Tunceli'nin, tarihi arka planını Osmanlı tarihi içinde araştırarak, günümüzdeki sosyal yapının oluşmasında etkili olan unsurları tespit etmektir. Bu doğrultuda Osmanlı klasik döneminde 16. ve 18. yüzyıllar arasında meydana gelen siyasi ve sosyal olaylar, dönemin arşiv belgelerinde ve birinci el kaynaklarında tespit edilerek, bu olayların Dersim'de sosyal yapının oluşmasındaki etkileri araştırılmıştır. Ayrıca bölge üzerine yazılmış tetkik eserler ve yöre insanının bellekleri de yararlanılan kaynaklar arasındadır. Coğrafyanın da etkili olduğu Dersim'de, 16 -18. yy. aralığındaki adıyla 'Çemişgezek Ülkesi'nde bu zaman diliminde meydana gelen savaşlar, isyanlar, göçler ve iki farklı karakterdeki devletin politikalarına karşı gösterilen refleksler Dersim'in ovalık ve dağlık bölgelerine farklı sirayet etmiştir. Ovalık bölgelerde zamanla Osmanlı Devleti'nin hakimiyeti tanınıp, Sünni iktidarla uyumlu hareket etmeye başlanılmışken, dağlık bölgelerde yüzyıllar boyunca Kızılbaş kültürünün hakim olduğu bir sosyal yapı oluşmuştur. Bu sosyal yapının harcı ise kan bağına dayalı asabiye geleneğinin ve ikrar bağına dayalı ocak yapılanmasının üzerine bina edildiği 'aile'dir. Toplumun en küçük yapısı aile temeli üzerine inşa edilen bu sosyal yapı, aşiret geleneğiyle dikey ve ocak yapılanmasıyla da yatay olarak büyük aile olan toplumu birbiriyle tıpkı bir duvar gibi örmüş; kendi içine kapanmış, otoriteyi temsil eden devlete karşı kendi içinde bir hukuk ve ortak hafıza geliştirmiştir. Dolayısıyla Osmanlı döneminin 16 .-18. yüzyıl aralığında İç Dersim'de teşekkül eden bu sosyal yapı yüzyıllarca ayakta kalmış ve 21. yüzyıl Cumhuriyet dönemine intikal etmiştir.