turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
XVII. yüzyıl başlarında Bursa 1615-1617: B-35 numaralı Bursa Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyon ve değerlendirmesi

Yapılan bu tez çalışmasının amacı B-35 Nolu Bursa Şer'iyye Sicili defterinin transkripsiyonunu yapıp, ortaya çıkan belgeler ışığı altında Bursa'nın (1615-1617) dönemine ait sosyal, kültürel, ekonomik, idari ve adli yapısının incelenerek Bursa'nın tarihinin gün yüzüne çıkarılmasına ve Bursa ile ilgili yapılacak olan araştırmalara katkıda bulunmaktır. B-35 nolu Bursa Şer'iyye Sicili defterinin tamamının transkripsiyonu ve günümüz Türkçesi ile belge özetleri verilmiştir. 1615- 1617 yılları arasını kapsayan defterdeki belgeler toplam 245 adettir. Bu belgelere dayanılarak Bursa'nın XVII. yy. başlarındaki sosyal, kültürel, ekonomik, idari ve adli yapısı hakkında tahliller yapılmaya çalışılmıştır. Şer'iyye sicilleri incelendiğinde belgelerin, halkın hayat şartlarını, toplumsal ilişkilerini, kullanılan her türlü eşyayı, geçim kayankalrını, nüfus yapısını, devlet hizmetlerini, idari, hukuki yapısını ve benzeri birçok önemli hususu ortaya koyduğu ve dolayısı ile zengin bir kaynak oluşturduğu görülmektedir. Defterdeki belgelerin içeriğinde Kefalet, Müderris tayini, Muhzır tayini, İmam tayini, Cüzhan tayini, Vasi tayini, Vakıf görevlisi tayinleri, Temessükler, Vakıf tadilatı, sirkat, Şikayetler, Firar, Yarlama ve öldürme, İcar, Alacak- verecek, Mukata'a tahsili, ilamlar, Buyuruldular, Emri şerifler, Fermanlar gibi konular bulunmaktadır.
XVIII. ve XIX. yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu'nda batı anlayışı

Günümüzde tanımı en zor kavramlardan biri de 'Batı' kavramıdır. Batı kavramına ve uygarlığına ölçütler koymak, konan ölçütleri kabul etmek de zor görünmektedir. Batı'nın gelişimi önceden teorisi yapılan ve bilinçli bir şekilde saptanan bir 'toplum modeli'ne göre olmamıştır. Tersine bu süreç, değişik düzeyde ve nitelikte birçok unsurun ve değişimin ürünüdür. Batı'yı Batı yapan değerler belli ki yalnız Batı'ya ait değildir. Batı ve onun oluşturduğu değerlerin varlığı inkar edilemeyecek boyuttadır. Söz konusu Batı'yı önceleri üstün olma gururuyla reddeden Osmanlı, XVIII. yüzyıldan itibaren, Batı üstünlüğünün farkına varmıştır. Bu farkına varış, İmparatorluğu, ağır siyasi ve ekonomik bunalımında Avrupa düşüncesi ve kurumlarını ithal etmeye yöneltmiştir. Osmanlı karşısındaki ezici Batı üstünlüğü, Osmanlı'yı, Batı'yı kabul etmeye yanaştırmakla kalmamış, ister istemez onunla ilişkiler kurmaya zorlamıştır. Ancak, XVI. ve XVIII. yüzyıllara kadar uzanan ideolojik gerginlik, Batı üstünlüğünün farkedilişinin gelişmesine engel oluşturmuştur. Bu açık üstünlüğe rağmen, Osmanlı için Batı, yine de 'gavur'du. Nitekim XVIII. yüzyıla kadar Osmanlı devlet adamlarının Batı anlayışını 'kafir' ve 'Frenk' sözcükleri özetler. Osmanlı Batı'yı 'tanıma' ve 'anlama' işlerini çoğu defa birbirine karıştırmıştır. Yine aynı Osmanlı, İslamlığın dokusunu bozabileceklerine inandığı değişmeleri kabule yanaşmamış, ancak, 'kafirler'e karşı yapılacak 'Cihatta işine yarayabilecek olan ateşli silahlan kabul etmiştir. Batı, Yeniçağ'dan beri kendi çıkarlarını uzun vadede koruyan ve sağlamlaştıran atılımlar peşinde olmuştur. Almanya'nın sömürge yarışına katılmasına kadar da, Osmanlı'yı denge unsuru olarak görmeye devam etmiştir. Osmanlı da özellikle XIX. yüzyılda çağın güçlü devletlerinin çıkar ça-tışmalarından yararlanabilmiş, denge siyasetini bu devletlere karşı kullanabilmiştir. Osmanlı, Batı ile ilgili sorunlarının çözümünde silahların yetersiz kaldığını görünce, diplomaside destek aramaya başlamıştır. Bu, Batı ile İlişkilerin artmasına yol açmıştır. Osmanlı'nın XVIII. ve XIX. yüzyıllarda Batı'ya yönelik anlayışını, bu yüzyılların düşünce yapısı ve bunun gerisindeki 'modernleşme' biçiminde yansıyan reform süreci belirlemiştir. Osmanlı'nın Batı'ya yaklaşımı aynı yüzyıl ve mekanda dahi değişikliklere uğrayabilmiştir. Batılılaşma hareketleri ve buna kaynaklık eden düşünceler, 'çökmekte olan bir devletin nasıl kurtarabileceği' sorusuna verilen cevapların toplamından ibaret olmuştur.
Osmanlı Devleti'nde Sultan Abdülaziz Devri Anadolu ıslahatları

Bu tez, Sultan Abdülaziz Devri Anadolu Islahatları'nı konu edinmektedir. Söz konusu devir, Osmanlı Devleti Tarihi'nde çok önemli bir yeri olan Tanzimat reformlarının uygulamaya konulduğu devirlerden biri olması açısından son derece önemlidir. Bu çalışmada, Sultan Abdülaziz devrinde Anadolu'da yapılan ıslahat çalışmaları tespit edilmeye çalışılmıştır. Öncelikle, söz konusu devirde yapılan ıslahat çalışmalarına zemin hazırlaması bakımından nizamnameler incelenmiştir. Sultan Abdülaziz devri Anadolusu'nda, en önemli problemlerden bir tanesi, konar-göçer aşiretlerin sebep oldukları asayişsizliktir. Konar-göçer aşiretler, bulundukları bölgelerde müstakil birer devletmiş gibi hareket ediyorlar ve devlet otoritesini tanımıyorlardı. Devlete vergi ve asker vermeyen aşiretler, aynı zamanda ülke ticaretine de büyük zarar veriyorlardı. Aşiretleri iskan etmek için başta Çukurova olmak üzere birçok bölgede teşebbüslerde bulunulmuş, bu hususta istenilen başarı elde edilemese de çok önemli gelişme kaydedilmiştir. Mesela: Çukurova aşiretlerinin büyük çoğunluğu iskan edilip, bölgenin büyük bir kısmı zirai faaliyetlere açılmıştır; fakat aynı başarı Doğu Anadolu'daki aşiretlerin iskanında yakalanamamıştır. Anadolu'da sosyal ve ekonomik hayatla ilgili yapılan ıslahat çalışmaları, ayrı bir bölümde incelenmiş; Anadolu demiryolları başta olmak üzere, söz konusu devirde Osmanlı idaresini büyük sıkıntılara sokan yol ve ulaşım meselesi tetkik edilmiştir. Ayrıca, Anadolu'da zirai ve ticari alanda yapılan ıslahat çalışmaları hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır.
Mehmet Emin Rauf Paşa (1780-1860)

III. Selim, II. Mahmud ve Abdülmecid gibi yenilik yanlısı padişahların saltanatlarını görmüş olan devlet adamı Mehmet Emin Rauf Paşa, bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Osmanlı İmparatorluğu'nda büyük değişimlerin yaşandığı bir zamanda, toplamda on beş yıla yaklaşan sadaretlerini ve yine on beş yılı bulan taşra yöneticiliklerini göz önüne aldığımızda Rauf Paşa'nın biyografisi, devre ait siyasetin nasıl şekillendiğini anlamamıza yapacağı katkılar sebebiyle önemlidir. Nitekim Rauf Paşa, Anadolu'daki ve Suriye'deki memuriyetleri sırasında Osmanlı-İran savaşlarına Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılışına, Asakir-i Mansure'nin kuruluşuna ve çıkışından kısa bir süre sonra uluslararası soruna dönüşmüş olan Mısır valisinin isyanına tanıklık etmiştir. Kalem terbiyesi almış olması sayesinde Rauf Paşa, XIX. yüzyılda, Babıali'nin reformları uygulayacak kadrolara ihtiyaç duyduğu bir dönemde seyfiye kökenli bürokratlar yerine kalemiye kökenli bürokratları tercih eden II. Mahmud'a uzun yıllar sadrazamlık yapmış ve onun ilk Başvekil'i olmuştur. Rauf Paşa, ülkede reformların sağlam bir zemine oturması için merkezin eyaletler üzerindeki egemenliğini yeniden tesis etmek amacıyla, taşradaki güç odaklarını ortadan kaldırmayı planlayan II. Mahmud'un siyasi merkeziyetçilik projesini desteklemiştir. Rauf Paşa, II. Mahmud'un vefatına yakın Tanzimat'ın üzerinde yükseleceği kurumsal dönüşümü mümkün kılacak bürokratik reformların hazırlanmasında Mustafa Reşid Paşa ile birlikte çalışarak, yönetimde modernleşmenin önünü açan devlet adamları arasında yer almıştır. Tanzimat'ın ilanından sonraki sadaretlerinde de çizgisini koruyan Rauf Paşa, yenilik yanlılarıyla muhafazakarlar arasında yaşanan mücadelede yeniliklerden yana tavır alarak, imparatorluğun devamını sağlayacak askeri ve mali reformların gerçekleştirilmesinde önemli roller üstlenmiştir. Dolayısıyla Rauf Paşa'nın kişiliğinde karşılığını bulan Osmanlı devlet adamı kimliği Tanzimat öncesi ve sonrası olmak üzere iki zamanın birlikteliği üzerine inşa edilmiş; ancak bu birliktelik Rauf Paşa'nın siyasi hayatında ikiliğe yol açmamış ve çatışmadan varlığını bir arada sürdürmeyi başarmıştır.
19. yüzyılda Kafkasya'dan Osmanlı topraklarına göç ve isyan hareketleri

YÜKSEK LİSANS TEZ ÖZÜ 19. YÜZYILDA KAFKASYA'DAN OSMANLI TOPRAKLARINA GÖÇ VE İSKAN HAREKETLERİ Ali Fuat YILMAZEL Tarih Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ocak 2000 Danışman: Prof. Dr. Cahit Yalçın BİLlM Kuzey Kafkasya'nın otokton halklarından olan ve genel bir ifade ile 'Çerkez' olarak değerlendirilen Adığe, Abhaz ve Wubihlar, Rusya'nın, özellikle Çar I. Petro döneminden itibaren daha belirginleşen emperyalist eğilimlerine karşı uzun süre direnmişler, ancak 1859'da imam Şamil'in Ruslara teslim olmasıyla, mücadelelerini kaybetmişlerdir. Rusya'nın etnik temizleme operasyonuna bağlı olarak çeşitli tarihlerde (19. yüzyılın ikinci yarısı) yurtlarından çıkarılan bu insanların büyük bir çoğunluğu Osmanlı topraklarına sığınmıştır. Osmanlı'nın içinde bulunduğu gerek ekonomik, gerekse siyasal sorunlar, göç ettirelenlerle çok fazla ilgilenememesine neden olmuştur. Bu ise önemli kayıplara yol açacaktır. Buna rağmen, sayıları hala net bir biçimde belirlenememiş olan Çerkeş göçmenlerin Anadolu, Rumeli ve Ortadoğu'da iskanları sağlanmıştır. Bu iskan sırasında Osmanlı imparatorluğu kendi çıkarlarını da göz önünde bulundurmuştur. Osmanlı imparatorluğu'nun, politik ve ekonomik sorunlarının çözümünde bu insanlardan faydalanma isteğinde olduğu açıktır. Sonuç olarak, 19. yüzyılın ikinci yarısında yaşanan bu göç dalgasıyla yaklaşık üç milyon insan ülkesini terk etmek zorunda kalmıştır. Günümüzde bu insanlar kırk değişik ülkede yaşamaktadırlar.
Tanzimattan sonra kurulan ilmi cemiyetler: 1839-1876 arası toplumsal beş cemiyet

Tanzimattan sonra Batı'yla yakın ilişkiler içerisine giren Osmanlı Devleti, eğitim-bilim ve kültür alanında Batı'yı örnek almıştı. Avrupa'daki akademi geleneği Osmanlı Devleti'nde Encümen-i Daniş şekline dönüşüp diğer ilmi cemiyetler şeklinde devam etti. 1839- 1876 yılları arasında kurulan Cemiyet-i Ümiye-i Osmaniye, Cemiyet-i Tıbbıye-i Osmaniye, Cemiyet-i Tedrisiye-i İslamiye ve Tercüme Cemiyeti bunun ilk örnekleri oldu. Cemiyetler büyük hedeflerle yola çıktılar, bunları tam olarak yerine getiremeselerde bu geleneğin başlatıcısı olarak bazı başarılarda kazandılar. Halka faydalı olacak ve Darülfünun'da okutulacak kitapları hazırlamakla görevli olan Encümen-i Daniş, Türkçe'nin ilk grameri sayılan 'Kavaid-i Osmaniye'yi hazırladı. Cemiyet-i İlmiye-i Osmaniye, yayın organı Mecmua-i Fünun, düzenlediği konferanslar, açtığı kıraathane ve kütüphane ile halkın eğitimine, batının ilim ve fenninin aktarılmasına çalıştı. Cemiyet-i Tıbbıye-i Osmaniye, Türkçe tıp eğitimine geçilmesini başardı. Cemiyet-i Tedrisiye-i İslamiye, fakir çocukların öğrenimi için Darüşşafaka'yı açtı. Tercüme Cemiyeti ise halka faydalı olacak kitapların tercümesini üzerine aldı. Kısa ömürlü olmasına rağmen ortaya koydukları eserler, tartışmaya açtıkları konular ile kendilerinden sonrakilere örnek olmayı başardılar. 111
Tanzimat Dönemi Osmanlı Yahudileri (1839-1876)

1839 ile 1876 yılları arasında, Osmanlı Yahudilerinin siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel durumunu tesbit edebilmek için biraz daha gerilere giderek Tanzimat öncesi dönem hakkında da bilgi vermek gerekir. Çünkü XIV. yüzyıl sonlarından itibaren başlayan Avrupa Yahudilerinin göç hareketi, sadece Osmanlı topraklarında yaşayan Yahudilerin toplumsal topografyasını değil, aynı zamanda devletle olan ilişkilerinin mahiyetini de değiştirmiştir. Özellikle İspanya ve Portekiz'den göç edenler iyi eğitimli ve vasıflı kişilerdi. Avrupa dillerini bilmeleri ve Avrupa kentleri ile olan ticaret bağlantıları sayesinde, Osmanlı ekonomisinde ve yönetim kadrolarında ayrıcalıklı bir konum kazandılar. Bu özelliklerinden dolayı, Yahudi milletinin temsilcileri olarak Yahudilerin diğer gayrimüslimlerden daha üstün bir pozisyona sahip olmalarını sağlamışlardı. Ancak, Osmanlı Yahudilerinin XVI. yüzyılda kazandığı güç, zenginlik ve etkinlik bunu takip eden dönemde büyük ölçüde yok oldu. Yahudi cemaatlerin arasındaki ayrımın kuvvetlenmesi, maddi ve entellektüel fakirlik, ama özelllikle Avrupa'dan gelen göçün kesilmesi bu durumun en önemli sebepleridir. Bu tarihten itibaren, Yahudilerin yerine Rum ve Ermeniler Osmanlı siyasi ve ekonomik hayatında etkinlik kazanacaktır. XIX. yüzyılın ikinci yarısına kadar dış etkilere kapalı kalan Osmanlı Yahudileri, ne Fransız devrimi ile canlanan fikir akımlarından ne de Avrupa'nın entellektüel uyanışından haberdar olabildiler. Keza, Osmanlı toplumunu yenileştiren Tanzimat reformları da diğer gruplarla karşılaştırıldığında Yahudiler üzerinde neredeyse pek fazla etki yapmadı. Aslmda tutucular ile reformistler arasındaki mücadele, Yahudilerin modernleşmesini engelleyen en önemli faktördü. Aynı şekilde, Hahamhane Nizam- namesi'nden (1865) sonra bile çözümlenemeyen idari problemler bu dönemde de devam ediyor ve cemaatin en önemli sorunu olarak kendini gösteriyordu. Ancak 1860'lardan sonra başlayan 'Alliance Israelite Üniverselle' adlı kuruluşun çalışmaları, Hahamların otoritesini sınırlandırarak Yahudiler arasında sosyal, kültürel ve ekonomik alanda bir kalkınma süreci başlatabilmiştir. Bilindiği gibi, Tanzimat dönemi Osmanlı gayrimüslimlerinin Avrupa devletlerinin desteği ile devlete karşı bağımsızlık mücadelesine giriştikleri bir devirdir. Fakat aynı şeyin Yahudiler için de geçerli olduğunu söylemek doğru değildir. Bir dini topluluk olarak yaşayan Yahudiler, Osmanlı reformcularının kendilerine tanıdıkları imtiyazları kullanmasını bildikleri gibi Tanzimat'ın onlara tanıdığı yeni fırsatlardan da yararlanmışlardır. Bundan başka, Osmanlı Yahudilerinin bu dönemde devlete bağlı kalmış oldukları da unutulmamalıdır. Zaten bu dönemde Yahudileri diğer gayrimüslimlerden ayıran en belirgin fark da budur.
547 numaralı Vakıf Defteri'ne göre Konuralp Vakıfları tarihi

Osmanlı Devletinin vakıflardan olumlu ve önemli sonuçlar sağlayabilmesi, ne sadece vakıf sisteminin kendi iç işleyişine ne de Osmanlı'nın vakıfları barındırdığı devlet yönetim biçimine bağlanabilir. Burada iyi kurgulanmış iki taraflı devlet-vakıf işleyiş sisteminden bahsetmek daha doğru olacaktır. Bu sistemden nasıl yararlanılabileceğine, vakıfların mevcudiyetlerine, daha da önemlisi olumlu katkılarla mevcudiyetlerine, Osmanlı Devleti iyi bir örnektir. Vakıf kayıtları günümüzden asırlar öncesine inen tarihi ve kültürel malzemeyi de içinde bulunduran kayıtlardır. Bu kayıtlar, Konuralp ve çevresinde özellikle beylikler dönemi ile Osmanlı Devleti'nin ilk dönemleri için kıymetli hazine niteliğindedir. İncelediğimiz kayıtlar, Türk devlet ve beyliklerinde kurumların nasıl işlediği, kurumlarda nasıl bir yönetim kültürü olduğu, eğitim gibi toplumun ihtiyaçlarının nasıl karşılandığı, nelerden vergi alındığı, hangi ürünlerin ekilip-dikildiği, coğrafi özellikleri ve vakıf müesseselerinin işleyişi gibi birçok konu hakkında bilgi sahibi olmamızı sağlar. Yörede, Selçuklu çağından itibaren, Candaroğulları, Umur oğulları ve Osmanlı egemenliğinin ana hatlarına dair önemli ipuçları tespit edilebilmiştir. Defterdeki bilgiler sayesinde önemli devlet adamları ve onların ailesi hakkında da bilgi sahibi olabiliyoruzAraştırmamızda ilk olarak giriş yapılarak alanyazın ve yöntem hakkında bilgi verilmiştir.. Birinci bölümde, genel olarak vakıf müessesesi ve Konuralp tarihi hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, 547 numaralı vakıf defterinin transkripsiyonunu verdik. Üçüncü bölümde ise defterin değerlendirmesini yaptık.
30 numaralı atik şikayet defteri (1110/1698)

17. yüzyıl ortalarından itibaren tutulmaya başlanan şikayet defterleri, özellikle sosyal tarih ve hukuk tarihi alanında temel kaynak olma özelliğine sahip olmakla birlikte, tutuldukları döneme ait bürokratik işleyişi ve devletin Divan-ı hümayuna iletilen dilek ve şikayetlere nasıl yaklaştığını gösteren ana kaynaklardır. Bu çalışmada, 30 Numaralı Atik Şikayet Defteri'nin transkripsiyonu yapılmıştır. Elde edilen bilgiler neticesinde yapılan değerlendirmede, defterin tam anlamıyla şikayet defteri özelliği taşıdığını söylemek mümkündür. Defterin tutulduğu dönem, 4 ay gibi kısa bir zaman dilimine denk gelmesine rağmen, özellikle eşkıyalık faaliyetlerini ve devlet gelirlerinin ivedilikle tahsil ve teslimini konu alan hükümler, devletin Avusturya Seferleri sırasında içinde bulunduğu müşkül durumla örtüşmektedir. Defterin ait olduğu dönemdeki şikayetler konusunda daha isabetli çıkarımlar yapmak için döneme ait diğer defterlerle birlikte değerlendirme yapmak gerekmektedir.
Şeyhülislamlığa Ait 1 numaralı Telhis Defterinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi (vr.1-82)

Osmanlı Devleti tarihi açısından önemli kaynaklar arasında yer alan ve çalışmamızın konusu teşkil eden Telhis Defteri, XIX. yüzyılda ilmiye teşkilatının işleyişini ihtiva eden defter arasındadır. Bu defterler, ilmiye ricalinin tayin, terfi, görev sürelerinin uzatılması, memuriyetlerinin değiştirilmesi ve azillerine dair kayıtları barındırmaktadır. Bu bakımdan gerek Osmanlı ilmiye teşkilatı gerekse biyografi çalışmaları açısından büyük bir öneme sahiptir. Tezimizin konusu, Şeyhülislamlığa Ait 1 Numaralı Telhis Defteri'nin vr. 1-82 arasının transkripsiyon ve değerlendirmesidir. Defter toplamda 166 varaktan oluşmaktadır. Tezimize konu olan bölüm, Hicri 1288 -1295, Miladi 1871- 1878 yıllar arasında yapılan tevcihatı ihtiva etmektedir. Defter içerisinde boş varaklar, tarihi belirtilmemiş ve telhis numarası verilmemiş metinler barındırmaktadır. Ayrıca defterde mükerrer eden sayfa numaraları da mevcuttur.
Insanity in the reign of Abdülhamid II: 1876-1909

Bu çalışma II. Abdülhamid döneminde akıl hastalarının devlet nazarındaki yerlerini saptamaya çalışmaktadır. Bu çalışmadaki temel mesele, akıl hastalarının ve akıl hastalığının II. Abdülhamid'in yardımsever ve koruyucu padişah imajı ile çelişmesidir. Çalışma boyunca akıl hastalarının ve deliliğin II. Abdülhamid'in iktidarı sırasında Osmanlı toplumu ve devleti açısından ne anlama geldiği tespit edilmeye çalışılmıştır. Osmanlı Devleti'nin akıl hastaneleri, bu hastanelerdeki uygulamalar ile psikiyatristleri ve bu hekimlerin çalışmaları incelenmiştir. Dolayısıyla, deliliğin ve delilerin II. Abdülhamid dönemindeki durumları netleştirilmiştir. Bu çalışmanın temelini oluşturan birinci el kaynaklar şunlardır: Başbakanlık Osmanlı Arşivinde bulunan Zaptiye ve Dahiliye Nezaretlerinin kayıtları, Osmanlı psikiyatristlerinin notları ve Servet-i Fünun'da basılmış yazılardır.
Osmanlı maliyesinde süreklilik ve değişim: Rüsumat emaneti

Tanzimat Osmanlı maliye tarihi açısından önceki dönemlere göre farklı özellikler taşıyan bir yeniden düzenlenme dönemi olmuştur. İmparatorluğun devlet yapısı Tanzimat hareketinden önemli ölçüde etkilendiği için oluşturulan yeni kurumlar geleneksel Osmanlı İmparatorluğu teşkilatında önemli bir değişim meydana getirmiştir. İmparatorlukta devlet işlerinin görüldüğü en üst makam olan Divan-ı Hümayun, zamanla toplanma ve danışma niteliğini kaybederek, II. Mahmut döneminde kaldırılmış, yerini Avrupa örneğine göre kurulan nezaretler almıştır. Maliye nezareti kurulan bu ilk nezaretler arasında yerini almıştır. Böylece bakanlıklar esasına dayalı merkezi yönetim birimlerinin de temelleri atılmıştır. 1840 yılı sonrasında maliye nezareti, mali idarenin tek sorumlusu haline gelmiş ve devletin bütün gelir ve giderlerini tek elden idare etme süreci başlamıştır. Maliye nezaretinin kurulmasındaki temel amaç, çoklu hazine yapısına son vererek imparatorluğun gelir ve gider kaynaklarının mümkün olduğunca tek hazinede toplanmasını sağlamak olmuştur. Bu amacın arkasındaki temel düşünce ise taşrada yolsuzlukların ve problemlerin önüne geçerek vergi gelirlerini artırmaktı. Merkezileşmenin temel hedefi ise kurumsal yenilikleri imparatorluğun tümünde uygulama isteğidir. İOsmanlı Maliyesinde Süreklilik ve Değişim: Rüsumat Emaneti? isimli çalışmada amaç, Osmanlı imparatorluğunda merkezileşme yolunda gerçekleştirilen düzenlemeler çerçevesinde, maliye nezaretinden bağımsız bir rüsumat idaresinin kurulma aşamalarını gözler önüne sermektir. Böyle bir çalışmayı seçmemizin nedeni, gümrüklerin mukataa olarak örgütlendiği döneme ait özgün gümrük çalışmaları bulunmasına rağmen 19. Yüzyılda merkezileşme sürecinde Osmanlı gümrük teşkilatına dair bir araştırmanın bulunmamasıdır. Çalışmanın sonucunda, gümrüklerdeki merkezileşme operasyonunun 19. Yüzyılın sonunda başarıyla gerçekleştirilmiş olduğu görülmüştür.
11 numaralı Ermeni Berat Defterinin değerlendirilmesi ve transkripsiyonu (1911-1916)

Bu çalışmada, 1911 ve 1916 yıllarını kapsayan 11 Numaralı Ermeni Berat Defteri'nin transkripsiyonu yapılarak XX. yüzyıl başlarında Osmanlı Devleti'ndeki Ermeni Kilise yapısının, yöneticilerinin ve devletle olan münasebetleri üzerine bir değerlendirme amaçlanmıştır. Yapılmış olan tez çalışması iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde konu bütünlüğünüoluşturabilmek adına öncelikle Ermenilerin kökenine değinilerek devamında ise Hıristiyanlık öncesi ve sonrası Ermeni tarihinden bahsedilmiştir. Ermenilerin Osmanlı Devleti'nden öncekiyaşamış oldukları tarihsel serüvene dikkat çekilmiş, imparatorluğun hakimiyeti altına girmiş oldukları süreçten itibaren Ermeni Patrikliği'nin kuruluşuyla birlikte zaman içerisinde dini ve hukuki özgürlük alanlarının gelişimi anlatılmıştır. Tezimizin ikinci bölümünde ise, çalışmamıza ismini veren 11 Numaralı Berat Defteri'nindeğerlendirilmesine yer verilmiştir. Defterin kapsamış olduğu dönemler arasındaki patriklik, taşradaki yönetim merkezleri olan murahhasalıkların iç işleyişleri, yetkileri, tayin ve istifahususlarına değinilmiştir. Aynı zamanda defterin içeriğinde yer alan 1916 senesinde ilan edilen Ermeni Katogigosluk ve Patriklik Nizamnamesinin ilan süreci ve maddelerinin içerdiği konular hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur. Aynı zamanda çalışmamızın bu bölümünde ekler kısmında ise Berat Defterinin transkripsiyon edilmiş hali ve defterin Osmanlıca şeklindeki anahaline yer verilmiştir.
231 Numaralı Maraş Şer'iye Sicilinin 1-115 sayfaları arası transkripsiyonu ve değerlendirilmesi (1894-1895)

Büyük devlet olmak adil olmayı ve adaleti savunmayı gerektirir. Adalet büyük devletlerin kilit noktasıdır. Osmanlı Devleti de her şeyden önce adalete ve hukuka son derece önem vermiştir. Yönetim olarak beylerbeylik, sancak ve kazalara ayrılmıştır. Her kazanın başında da bir kadı vardır. Bu kadıların tutturdukları kayıtlara şer'iye sicili denmektedir. Şer'iye sicilleri dönem hakkındaki toplumsal, idari, ekonomik her türlü bilgiye ulaşmamızı sağlamaktadır. Çalışmanın konusu 231 numaralı Maraş şer'iye sicilinin 1 ile 115 sayfaları arası transkripsiyonu ve değerlendirilmesidir. Tarihi 1894 1895 yıllarını kapsamaktadır. İncelediğimiz dönemde Maraş Halep Vilayeti'ne bağlı bir sancak durumundadır. Belgelerde dikkat çeken diğer bir konu da Müslüman halk ile Gayrimüslim halk arasındaki ilişkilerin son derece yakın ve ayrım gözetmeksizin gerçekleştirildiğidir. Mahkeme kayıtlarında Müslümanlar arasındaki davalarda Gayrimüslim komşuları vekil tayin edilebilirken Gayrimüslim davalarında da Müslüman komşuları vekil tayin edilmiştir. Yine vekalet davaları dışında Müslümanların Gayrimüslim komşularına vasiyetlerde bulundukları, güvenip mal varlıklarını kayıt ettirdikleri de görülür. Tüm bunlar Müslüman ve Gayrimüslim ahalinin nasıl bir bütünleşme sağladıklarının göstergesidir. Çalışmamızda belirtilen dönem aralığında Maraş'ın toplumsal, ekonomik, ticari ve idari konularının aydınlatılmasında önemli bir katkı sağlayacaktır. Anahtar Sözcük: Maraş, sicil, şer'iye sicili
Endonezya'da Hollanda sömürgeciliği ve bu dönemde Endonezya Osmanlı ilişkileri

Bu çalışmadaki hedefimiz tarihte pek bilinmeyen Osmanlı Devleti ve Endonezya Adaları ile olan ilişkileri, Osmanlı Arşivi ve diğer ana kaynaklar ışığında ele almak olmuştur. Bu ilişkileri incelemeden önce tezimizde, Endonezya'yı genel olarak tanıttıktan sonra, 400 yıl sürecek olan Endonezya'daki Hollanda sömürgesini de detaylı bir şekilde ele aldık. Özellikle, bu sömürge döneminde başta Açe Sultanlığı olmak üzere Osmanlı Devleti buradaki birçok sultanlık ile ilişki halinde olup, bu adaların koruyuculuğunu üstlenmiştir. Başta Portekiz ve daha sonra Hollanda sömürgeciliği gölgesinde gelişen Osmanlı-Endonezya ilişkileri, Osmanlı Devleti'nin sömürgeciliğe bakışına ve özellikle kendisinden uzak olan Müslüman toplumlara yaklaşımı noktasında güzel bir örnektir. Özellikle bu adalardaki sultanlıklar, Osmanlı Devleti'ne birçok elçi göndererek Osmanlı Devleti'ne tabi olmak istemişlerdir. Son olarak, Endonezya bağımsızlığının altında yatan ana fikirler ve bu fikirlerin meydana geldiği 20. yüzyılın Uzakdoğu'sunu anlamamız için Endonezya uygun bir coğrafyadır.