Sürdürülebilir turizm göstergeleri kapsamında Doğu Karadeniz Bölgesi'nin analizi

Sanayileşmenin neden olduğu sınırsız büyüme anlayışı sonucunda oluşan ekonomik, sosyo-kültürel ve çevresel tahribatlar dünya genelinde bu çerçevedeki farkındalığın artmasına neden olmuştur. Sürdürülebilir turizm de kitle turizminin yarattığı tahribatları sorgulayan; alternatif çözüm önerileri geliştirerek ekonomik, sosyo-kültürel ve çevresel dengenin korunması gerektiğini savunan bir yaklaşımdır. Türkiye, turizm faaliyetlerinin belli başlı turizm alanlarında kümelendiği, alternatif turizm türlerine yönelik turistik talebin sınırlı düzeyde kaldığı bir ülkedir. Ayrıca ülkemizdeki turizm alanlarının sürdürülebilir göstergeler rehberliğinde planlanması ya da karar süreçlerinde turizm paydaşlarının görüşlerine başvurulması gibi konulara yönelik akademisyenlerin ve uygulayıcıların ilgisi sınırlı düzeydedir. Bu bağlamda araştırmanın amacı, Doğu Karadeniz Bölgesi'nin sürdürülebilir turizm göstergelerine göre değerlendirilmesidir. Ayrıca turizm paydaşlarının, sürdürülebilir turizm bağlamında sorun alanlarına ve güçlü yönlere dair değerlendirmeleri arasında farklılıklar olup olmadığı ve gösterge sonuçları ile paydaş görüşlerinin bağdaşıp bağdaşmadığı araştırmanın alt amaçlarıdır. Araştırmada nitel ve nicel yöntemler kullanılmıştır. İkincil verilerin toplanmasında Türkiye İstatistik Kurumu ve diğer kamu kurumları tarafından paylaşılan bölgesel ve kurumsal istatistiklerden faydalanılmıştır. İkincil veriler yardımıyla hakkında veri toplanamayan bazı göstergeler ise, ilgili turizm işletmelerinde anket tekniği kullanılarak elde edilmiştir. Nitel araştırma kapsamında yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılarak veriler toplanmıştır. Daha sonra nicel veriler, sürdürülebilir performans endeksi yöntemiyle nitel veriler ise, içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Nicel araştırmanın evrenini Doğu Karadeniz Bölgesi'nde (TR90) yer alan Artvin, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Rize ve Trabzon illerinde 2008/ 2012 yıllarındaki sürdürülebilir turizm gösterge verileri, nitel araştırmanın evrenini ise maksatlı örnekleme tekniği kullanılarak seçilen 71 turizm paydaşı oluşturmaktadır. Araştırma sonucunda, bölge illerinin sürdürülebilir performanslarında yıllara göre farklılıklar oluştuğu, Trabzon ilinin diğer illere oranla daha sürdürülebilir performans sergilediği ve gösterge değerlerinde yıllar itibari ile yükselişler görülse de nitel anlamda sürdürülebilir turizm gelişimini engelleyecek ciddi problemlerin olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, sürdürülebilir turizmin gelişimini etkilediği düşünülen faktörlerin kodlanmasında kullanılan ve derinlemesine görüşmelerin çözümlenmesinde esas alınan tematik kategorilerin yaklaşık %71'i sorun merkezli kalan %29'u ise, güçlü yön merkezli olduğu belirlenmiştir. Bu çerçevede, görüşme kayıtlarında sorun belirten temaların %46'sının kamu-belediyeler-üniversiteler ve sivil toplum örgütleri merkezli olduğu görülmüştür. Kamu yöneticilerinin ifadelerinde yer alan kamu merkezli sorun kategorilerinin oranı, diğer paydaşların ifadelerindeki kamu merkezli kategorilere nispeten daha düşük düzeydedir. Diğer taraftan, sürdürülebilir turizm paydaşları tarafından belirtilen tematik güçlü yön kategorilerinin %60'ı bölgesel coğrafya, turizm çekicilikleri, geçim biçimleri kaynaklı güçlü yönlerdir. Araştırmanın kısıtı, kamu kurumları ve turizm işletmelerinin turizm istatistiklerini derleme, üçüncü kişilerle paylaşma noktasında şeffaf olmamaları ve araştırmanın Doğu Karadeniz Bölgesi'ndeki illerle sınırlı olmasıdır.