Enflasyon hedeflemesi: Teori, politika ve uygulama

Günümüzde politika yapıcıları ve iktisatçılar arasında para politikasının öncelikli amacının fiyat istikrarının sağlanması hususunda bir görüş birliği vardır. Bu görüş birliğine rağmen para politikalarının, fiyat istikrarının sağlanması amacına ulaşmak için ne şekilde yönlendirileceği sorusunun yanıtı halen belirsizliğini korumaktadır. Fiyat istikrarının sağlanması amacına yönelik olarak uzun zamandır çoğu ülkede para politikaları, parasal büyüklükler ve döviz kurları gibi değişkenleri, ara hedef olarak kullanmak suretiyle belirlenmektedir. Bununla birlikte, son on yıllık dönemde çoğu merkez bankası, parasal büyüklükler ile enflasyon arasındaki ilişkinin kopması ve döviz kurlarının ara hedef olarak kullanılmasından istenilen sonuçların alınamaması gibi nedenlerden ötürü ara hedefler yardımıyla para politikalarım belirlemekten vazgeçerek doğrudan enflasyonun kendisi ile ilgilenmeye başlamıştır. Enflasyon hedeflemesi rejiminin ayrıntılarında farklılıklar görülen birçok tanımı bulunmakla birlikte bazı temel özelliklerinde uzlaşma sağlanmıştır. Enflasyon hedeflemesi, belirlenmiş bir enflasyon oram için belirli bir dönemde gerçekleştirilmek üzere bir hedef veya hedef aralığının ilan edilerek taahhüt edilmesi, para politikasının en önemli amacının düşük ve istikrarlı bir enflasyon oranım sürdürmek olduğunun vurgulanması ve para otoriteleri tarafindan da benimsenmesi şeklinde tanımlanabilir. Enflasyon hedeflemesi rejimini uygulayan bazı ülkelerin deneyimleri, bu rejimin başarılı bir şekilde uygulanabilmesi için başlangıçta enflasyonun makul seviyede düşük oranlı olarak seyretmesi, merkez bankasının yeteri düzeyde bağımsız olması, mali üstünlüğün bulunmaması ve gelişmiş mali piyasalar gibi bazı önkoşulların yerine getirilmesi gerektiğine işaret etmektedir. Enflasyon hedeflemesi rejiminin uygulayan ülkelerin deneyimleri, yine, göstermiştir ki bu rejimin başarısı; fiyat düzeyinin veya enflasyon oranının mı daha iyi sonuç vereceği, hangi endeksin seçileceği, uzun dönemde sayısal olarak enflasyon hedefinin ne olacağı, hedeflemenin nokta hedef veya hedef aralığı üzerinden mi yapılacağı, hedef süresinin ne olacağı gibi bazı teknik hususlarda karar verilmesini de gerektirmektedir. Enflasyon hedeflemesi rejimini gerek kapalı gerekse de açık ekonomiler için analitik açıdan incelemek mümkündür. Kapalı ekonomiler için geliştirilen modeller, enflasyon hedeflemesi rejiminin, merkez bankasının tepki fonksiyonuna ne şekilde ulaşıldığım göstermektedir. Para politikasının aktarım mekanizmasında döviz kurunun önemli bir yer tutması nedeniyle bu analiz açık ekonomiler için de genişletilebilir. Enflasyon hedeflemesi rejimini hayata ilk kez geçiren ülke olan Yeni Zelanda bu para politikası stratejisinde oldukça başarılı olmuştur. 1990'h yıllarda enflasyon hedeflemesi rejimi genellikle gelişmiş ülkelerin merkez bankaları tarafindan 158 benimsenmiştir. Bu ülkelerin başarılı olmalarının ardından gelişmekte olan ülkeler de enflasyon hedeflemesi rejimini benimsemeye başlamışlardır. 1990'lı yıllarda kendi bilançosunda yer alan parasal büyüklükleri hedefleyen Merkez Bankası, 2001 yılının Şubat ayında döviz kuru hedeflemesi rejimini terk ederek 2001 yılının Mayıs ayından itibaren örtük enflasyon hedeflemesi rejimini uygulamaya başlamış ve 2002 ila 2004 yıllarının kapsayan dönem için enflasyon hedefini yüzde 35, yüzde 20 ve yüzde 12 olarak açıklamıştır. Enflasyon hedeflemesinin birçok gelişmekte olan ülke tarafından uygulanması, bu ülkelerde enflasyon dinamiğinin iyi anlaşılmasının ve enflasyonun gelecek dönemlerde alacağı değerlerinin öngörülmesinin önemini artırmıştır. Bu nedenle bu tezde kısıtsız VAR, ECM ve ARIMA modelleri ile Türkiye için enflasyon öngörülmeye çalışılmıştır. Modellerden elde edilen ampirik bulgular 2001 yılının Mayıs ve 2002 yılının Aralık dönemleri için dönem dışı öngörüde en başardı modelin ARIMA modeli olduğunu ve ECM ile kısıtsız VAR modellerinin takip ettiğini göstermektedir. 159