1922-1960 yılları arasında, İzmir'deki mimarlık ve kentsel planlama bağlamında Rıza Aşkan

Kurtuluş savaşının etkileri devam ettiği yıllarda Yunan ordusu İzmir'den henüz denize dökülmüş ve 1922 yılında gerçekleşen İzmir yangını, İzmir'de fiziki bir tahribatın yanı sıra sosyal, ekonomik ve kültürel bir çöküntü oluşturmuştur. Yangın sonrası oluşan bu süreçte kentin her anlamda yeniden yapılandırılması zorunlu bir hale gelmiştir. Tamamen yıkılmış olan yangın bölgesinin imarı ve planlı bir şekilde yapılandırılması, fiziksel görüntü ve mimari açıdan önemli olduğu gibi sosyal, ekonomik ve kültürel altyapının oluşturulmasında da önemli bir etken olduğundan değerlendirmeye alınmıştır. Cumhuriyet döneminde ve 1950'li yılların sonuna kadar geçen dönemde Türkiye ve İzmir'deki sosyo-ekonomik, kültürel ve ekonomik yapı, mimari gelişmeler hakkında değerlendirme yapıldıktan sonra Y. Mimar Rıza Aşkan'ın biyogrofisi hakkında bilgi verilmiştir. Genç Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecine denk gelen bu dönemde, İzmir'in yeniden imarı için kısıtlı imkanlar olmasına rağmen birçok yabancı şehir plancısı ile görüşmeler yapılmıştır. 1924 yılında Henri Prost'un danışmanlığında Fransız Danger kardeşler ile başlayan planlama süreci, 1930'lu yıllarda, İzmir Belediye Başkanı Behçet Uz'un üstün çabaları sonucu gelişerek sonuç vermeye başlamıştır. Danger kardeşlerin planı ekonomik olmadığı geekçesi ile eştirilere uğrar ve Başknet Ankara'nın plancısı Hermann Jansen'in görüşleri alınır. Jansen'in önerileri dikkate alınsa da uygulanabilir bulunmaz ve İzmir Belediyesi, İzmir Enternasyonel Fuarı'nda başladığı temizleme çalışmalarına hızla devam ederek bu yapılanmayı yangın bölgesi başta olmak üzere tüm İzmir'e yaymayı başarır. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte her alanda yaşanan reformlar kamusal alanlarda da planlı park kavramını ortaya çıkarmıştır. Hermann Jansen Ankara'nın kentsel planlamasından sorumlu olduğu dönemde, 1932- 1936 yılları arasında Ankara Gençlik parkını tasarlamıştır. İzmir Enternasyonel Fuarı'nın kuruluşuna denk gelen bu yıllar aynı zamanda Herman Jansen'in Yangın alanı ile ilgili çalışmalarını sunduğu yıllardır. Bu da Jansen'in fuarın planlamasında katkısı olup olmadığını akla getirmektedir. Ankara Gençlik parkı ve İzmir Enternasyonel Fuarı detaylı olarak incelendiğinde, birçok yönden benzerlikler dikkat çekse de Jansen'in etkisinin olduğunu gösteren herhangi somut bir bulguya rastlanmamıştır. Kentin planlaması için 1939 yılında Le Corbusier ile başlayan görüşmeler, plancının 1948 yılında İzmir'e gelmesi ile sonuçlanır. 1940 yılından itibaren İzmir Belediyesi'nde görevli Rıza Aşkan Le Corbusier'nin ziyareti ile birlikte, İzmir'in planlanmasında etkin bir rol almıştır. Her ne kadar Le Corbusier'nin önerileri uygulanamaz bulunsa da bu çizimler 1951 yılında İzmir'in planlanması için açılan Uluslararası yarışmada, yarışmacılara fikir vermesi amacı ile dağıtılmıştır. Aşkan'ın bu süreçteki en önemli rolü uygulanamaz denen ve eleştirilen Le Corbusier planının da şehrin genişlemesi öngörülerek varyant bağlantı yolunun yapılması ile birlikte Eşrefpaşa ve Hatay yönüne doğru yapılaşmanın temellerini atması olmuştur. 1955 yılında Doğan Tekeli, Sami Sisa ve Gündüz Özdeş tarafından kazanılan Konak sitesi mevzi kentsel tasarım yarışmasında Juri üyesi olan Aşkan, İmar müdürü olduğu bu yıllarda Richard Neutra, Prof. Düdok gibi yabancı mimar ve şehircilerin yanı sıra Sedat Hakkı Eldem'in de görüşlerini de alarak Konak Meydanı'nın şekillenmesinde önemli bir rol oynamıştır. 1954- 1957 yılları arasında Eşrefpaşa bölgesindeki meydan düzenlemesi, yapılaşma ve kentsel planlama, bu dönemdeki sosyo-ekonomik yapının kurulması açısından büyük önem taşımaktadır ve Aşkan, İzmir İmar Müdürü olarak bu süreçte önemli bir rol oynamıştır. İzmir Enternasyonel Fuarı 1930 yılından itibaren, Behçet Uz'un belediye başkanı olması ile birlikte temizlenerek planlı bir şekilde yeniden yapılanır. Bu süreçte örnek alınan Moskova'daki Gorki parkı hakkında detaylı bilgi verilmektedir. Fuar fiziksel olarak planlanmasının yanında aynı zamanda genç Türkiye Cumhuriyeti'ni Uluslararası alanda ekonomik, kültürel ve sosyal açıdan temsil eden, modern bir hareketin sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Fuar'ın kurulduğu 1936 yılından 1960'lı yıllara kadar geçen süreçte Rıza Aşkan'ın bu alandaki katkıları büyüktür ve son bölümde Rıza Aşkan'ın yapılarının bir kısmı kronolojik olarak değerlendirmeye alınmıştır.