Nükleer enerji politikalarının yerel düzeyde taşınmaz değerleri üzerine etkileri: Nükleer santrallerin Akkuyu ve Sinop bölgelerindeki etkileri üzerine bir inceleme

Halen 31 ülkede fiilen işletme halinde olan 450 nükleer enerji santrali yıllık toplam elektrik ihtiyacının %11'ini karşılamaktadır. Hemen her ülkede giderek artan enerji ihtiyacının olduğu tartışılmaz bir gerçektir. Özellikle sanayileşmenin temelinde yatan enerji girdisinin hem ucuz, hem de güvenilir kaynaklardan elde edilmesi büyük önem taşımaktadır. Petrol ve doğalgaz gibi doğal kaynaklara sahip olmayan Türkiye Cumhuriyeti'nde, alternatif enerji kaynaklarının devreye alınması zorunlu olmaktadır. Yakın dönemde tesis edilen hidroelektrik ve termik santrallerin yanı sıra, rüzgar ve güneş enerjisinden de istifade edilerek elektrik üretimi yapılması yaygınlaşmaktadır. Bu doğrultuda yenilenebilir enerji kaynaklarına ilave olarak nükleer enerji santrali tesis etme girişimleri de hızlı bir şekilde yol almaktadır. Bu çerçevede Mersin ve Sinop illerinde tesis edilecek nükleer enerji santralleri sayesinde enerji kaynaklarının çeşitliliğinin artması ve dışa bağımlılığın azaltılması düşünülmektedir. Nükleer enerji santrallerinin tesis edilme girişimleri uzun yıllar öncesinde başlamıştır. Son aşamada ise Rusya Federasyonu ile yapılan anlaşma gereğince Akkuyu Nükleer Enerji Santrali'nin temeli atılmıştır. Santralin 2023 yılında işletmeye alınarak elektrik üretimine başlanacağı ve kuruluş yeri yönünden de taşınmaz kullanımı, talebi ve değerlerine etkilerinin olabileceği gerekçesi ile bu çalışma yürütülmüştür. Araştırmanın amacı; Türkiye'nin gündeminde uzun süreden bu yana yer alan nükleer enerji santrallerine sahip olma girişiminin çevresel, yasal, ekonomik ve sosyal boyutlarını, algılamada yaşanan çelişkilerini, doğru bir karara ulaşmada yaşanan güçlüklerini ve nükleer enerji tesislerinin yerel düzeyde taşınmaz değerlerine olası etkilerini irdelemektir. Bu amaçla ilk olarak Adana-Mersin, Sinop ve Ankara'da paydaşlarla yüz yüze görüşme ve anket çalışması yapılarak veri toplanmıştır. İkinci olarak Sinop ilinde gelecekte tesis edilmesi planlanan nükleer enerji santralinin yer seçimi ile kuruluş alanı ve çevresinde farklı mesafelerde bulunan taşınmazların değerleri ve özellikle konutların değerlerinin değişimi analiz edilmiştir. Taşınmaz değerlerini, kişilerin duygu ve düşünceleri ve eğilimleri ilişkili olan talebin büyük ölçüde etkilediği gözlenmektedir. Sinop ilinde nükleer enerji santralinin taşınmaz değerlerine olası etkisini incelemek üzere hedonik değerleme modeli kurulmuş olup, modelde konut fiyatını etkileyen değişkenler; santral kuruluş yerine olan mesafe, konut brüt alanı, oda sayısı, konut türü, yaş, ısınma, asansör ve manzara olarak tespit edilmiştir. Modele alınan değişkenler konut değerindeki değişimin %67'sini açıklamaktadır. Model sonuçlarına göre konutun nükleer enerji santraline mesafesi arttıkça, konut fiyatlarının azaldığı ve taşınmaz değerlerinin henüz daha nükleer enerji santralinin inşa edilmemiş olması sebebiyle beklenilen biçimde olumsuz yönde gelişme gösterdiği saptanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, santral kuruluş yerine farklı uzaklıklardaki alt yerleşimlerde bulunan konutların kısa vadede değerlerinin olumsuz etkilenmesine rağmen, uzun dönemde artan nüfus ve talebe bağlı olarak gayrimenkul yatırımlarının değerlerinde artışın olabileceği dikkati çekmektedir. Bölgede taşınmaz malikleri ve kullanıcılarının algısının, gelecekte nükleer enerji santralinin tesis edilmeyeceği yönünde olmasının da bu sonuç üzerinde etkisi bulunmaktadır. Önceki çalışmalarda nükleer enerji santrallerinin bulundukları yerleşimlere yakın konutların fiyatlarında kuruluş sonrası dönemde hem olumsuz, hem de olumlu yönde etkilenmenin olduğuna ilişkin bulgular verilmekte olup, konu ile ilgili olarak her iki bölgede daha kapsamlı saha çalışmalarının yapılmasına gereksinimin olduğu vurgulanmalıdır. Başta nükleer olmak üzere bütün enerji santrallerinde çevresel, sosyal ve ekonomik etki değerleme çalışmaları kapsamında taşınmazların kullanımları, talebi ve değerlerindeki olası değişimin analiz edilmesi ve bu çalışmaların da gayrimenkul geliştirme ve yönetimi uzmanlarının sorumluluğu altında yürütülmesinin zorunlu olduğu ortaya çıkmaktadır.