Banka şube mimarisinin yeni teknolojilere adapte olabilme potansiyelinin ölçülmesine yönelik bir yaklaşım önerisi

Teknoloji ile mimarlık etkileşimi, zamanla sınırlandırılabilecek geçici bir etkileşim değil, aksine sınırsız ve zamansızdır. Mimarlık ortamında yaşanan gelişmelerin pek çoğunun merkezinde teknolojik gelişmeler yer almaktadır. Banka şubeleri geçmişşten günümüze kadar birçok yapısall ve mekansal değişikliğe uğramıştır. Gerek mimarlık, gerekse teknoloji ve finans alanlarında meydana gelen dönemsel değişiklikler bu yapıları etkisi altına almaktadır. Banka şubeleri çağının gerektirdiği teknolojik gelişmelere ayak uydurmalı ve sunulan bankacılık hizmetinin gelişimine paralel esnek mekanlar olarak kurgulanmalıdır. Tez kapsamında, banka şubelerinin tarihsel gelişimi aktarılarak, bankacılık ve mimarlığı etkisi altına alan teknolojik gelişmelere yer verilmektedir. Ayrıca, teknolojinin etkisinde kalan banka şubelerinin yaşadığı dönüşümü daha net ortaya koyacak biçimde şubeler; geleneksel ve yeni nesil şubeler olarak ayrıştırılmakta ve bunlar da; konum, mekan ve cephe başlıkları altında irdelenmektedir. Yapı teknolojilerinin banka şubelerinin bina, malzeme ve detay gibi kararlarını etkilemesine teknoloji ile mimarinin doğrudan etkileşimi, bilgi ve iletişim teknolojilerinin müşteri personel ilişkisini değiştirerek ve yeni araç kullanımlarını mümkün kılarak mimari kararları etkilemesine ise mimari ve teknolojinin dolaylı etkileşimi denilmektedir. Müşterilerin bankacılık hizmetini alma biçimlerini etkileyen yeni alternatif araçlar ve farklı mekanlardan işlem yapabilme kabiliyetleri, banka şube mimarilerine esneklik kazandırarak, geleneksel şube mimari programına ilave fonksiyonlarda eklenmesine neden olmaktadır. Yeni nesil şube mimarilerinde ulaşılması arzu edilen noktalar mimari ve sosyal açıdan şöyledir; mimari açıdan, şube iç mekan ve dış mekan koşullarını maksimum verimlilikte kullanmak, sosyal açıdan ise, müşterinin daha rahat, hızlı ve çekinmeden işlem yapabilmesini sağlamak, şube-personel ve müşteri memnuniyetini arttırmaktır. Mekanların devamlılığı, değişen ihtiyaç ve senaryolara adapte olabilecek esnekliğe kavuşması amaçlanmaktadır. Yapım teknolojileri ve bilişim teknolojilerindeki gelişmeler, mekanik çözümlemeler ve akıllı yapı teknolojileri sayesinde mevcut banka şubeleri için arzu edilen yeni nesil şube mimarilerine erişmek mümkün olabilir. Tezin hedefi, geleneksel banka şubelerini müşteri-banka etkileşimi bağlamında; konum, cephe ve mekan düzeyinde analitik olarak analiz ederek, mimarilerinin yeni nesil şubelere adaptasyonlarını değerlendirilmesidir. Analizlerde çok kriterli karar verme metotlarından biri olan analitik hiyerarşi süreci AHP metodu kullanılmakta ve adaptasyon değeri en yüksek olandan en düşük olana doğru bir listeye ulaşılmaktadır. Konum değerlendirmesinde; şubenin otopark kullanım alanına sahip olup olmaması, şube lokasyonunun popülasyonu ve şubenin metrekare kullanımında kent ile paylaştığı alan değerleri dikkate alınmaktadır. Cephe analizinde; cadde cephesi değeri ve cephe şeffaflık oranı değerlendirilmektedir. Mekan analizinde ise; mekansal yayılma, mekanın görsel sürekliliği ve mekan sirkülasyon kullanımı ölçülmektedir. Görsel süreklilik değeri ölçümü, görsel grafik analizi VGA metodu ile hesaplanmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünü oluşturan giriş kısmında problem tanımlanmakta, çalışmanın amacı ve önemine yer verilmektedir. Ardından, araştırma soruları ve yöntem, çalışmanın kapsamı ve kurgusu aktarılarak bölüm sonlandırılmaktadır. Tezin ikinci bölümünde, mimarlık ve teknoloji ilişkisinin tarihsel gelişimi incelenmektedir. Teknolojinin mimarlığı etkileme biçimine bağlı olarak söz konusu etkileşim, doğrudan ve dolaylı etkileşim başlıkları altında sınıflandırılmaktadır. Yapı bilgi sistemi BIM, yapım üretim teknolojisi ve malzeme teknolojilerindeki gelişmeler mimarlığın teknoloji ile doğrudan etkileşimi olarak tanımlanmıştır. Kullanıcının teknoloji karşısında sosyolojik olarak yaşadığı değişimler sayesinde oluşan kullanıcı alışkanlıklarındaki değişimi ve kullanılan araç gereçlerdeki dönüşümler ise dolaylı etkileşim olarak sınıflandırılmaktadır. Kullanıcı değişen sosyal yaşamına bağlı olarak mekansal dönüşümü talep etmektedir. Tez çalışmasının dayandığı adaptasyon bu talep üzerindendir. Bahsi geçen taleplere örnek, kullanıcıların değişen çalışma şartlarına bağlı olarak evlerini ofis alanları gibi kullanması, ortaya çıkan ev-ofis alanları verilebilinir. Bir diğer örnek, değişen jenerasyonun alışkanlıklarına bağlı olarak çalışma mekanları olan ofis alanlarına eklenen oyun alanlarına sahip ofislerdir. Teknolojinin dolaylı ve direk etkisine bağlı olarak dönüşen mekanlar; okullar, hastaneler, postahaneler, banka şubeleri gibi birçok alanda üretilen mekanları kapsamaktadır. Üçüncü bölümde, banka şube mimarileri ve banka teknolojilerine ilişkin tarihsel süreç kısaca özetlenmiştir. Mimarlık ve teknoloji etkileşiminde sınıflandırılan doğrudan ve dolaylı etkileşim bu bölümde banka şubelerinin teknoloji karşısında etkileşimi olarak ele alınmaktadır. Kullanıcı profilinin sosyal yaşamında ve beklentilerinde teknoloji kaynaklı ortaya çıkan değişim, sektörde oluşan teknolojik gelişmeler sayesinde dönüşen araç gereç kullanımı ve dijital çoklu medyanın mimaride kullanılması, şube mimarilerinin teknoloji karşısındaki dolaylı etkileşimidir. Şubelerin mimarilerinde kullanılan malzemelerde ve dijital çoklu medyanın mimariye doğrudan eklenmesiyle ortaya çıkan değişiklik ise, doğrudan etkileşim olarak ele alınmaktadır. Ayrıca, bankacılık sektörüne ait, şube mimarilerinde yer alan teknolojik araçların gelişmesi ve dönüşmesi de mimariyi doğrudan etkisi altına almaktadır. Şube mimarileri teknolojiye uyumluluklarına göre ayrıştırılmakta, yeni nesil ve geleneksel şubeler başlıkları altında; konum, cephe ve mekan kriterlerine göre farklılıkları analiz edilmektedir. Dördüncü bölümde geleneksel banka şubelerinin yeni nesil şubelere adaptasyon süreçleri aktarılmaktadır. Adaptasyon ile ilgili olarak belirlenen kriterler, konum, cephe ve mekandır. Şubenin bulunduğu konum; populasyon, otopark değeri ve kent ile etkileşime geçen metrekare oranı olarak değerlendirilmektedir. Cephe; cadde cephesi ve cephe saydamlık değerleri olarak ölçülmüştür. Son kriter mekan; şubenin yayılma değeri, sirkülasyon değeri, mekansal derinlik ve mekanın görsel sürekliği olarak analiz edilmektedir. Yeni nesil şube ve geleneksel şube tanımlamaları bu kriterler üzerinden detaylı olarak irdelenir. Geleneksel şubelerin yeni nesil şubelere adaptasyonu sırasında aranan kriterler ölçülebilir değerlere dönüştürülür. Çok kriterli karar verme metodlarından biri olan analitik hiyerarşi metodu AHP ile her kritere bir değer katsayısı verilir. Değer katsayılarına göre öncelik kazanan kriterler AHP metoduyla ile hesaplanarak, geleneksel şubelerin istenen yeni nesil şube kriterlerine gösterdiği yakınlığa göre listelenir. Beşinci bölüm çalışmanın alan araştırması için ayrılan bölümüdür. Alan araştırması Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde yer alan yerli bir bankanın seçilen on şubesi için yapılmıştır. KKTC ekonomisi küçük olduğundan bölgede yer alan bankalar Türkiye ve Dünya banka şubeleri gibi özelleşmiş banka şubeleri değil, klasik tam hizmet şubeleridir. Kıbrıs İktisat Bankası, teknolojik gelişmelere gösterdiği uyum sebebiyle seçilmiştir. Bankaya ait, farklı lokasyonlara ait on adet şube seçilmiş ve bu on tane şube bir önceki bölümde aktarılan kriterlere göre analiz edilmektedir. Şubelerin konum, cephe ve mekan başlıkları altında belirlenen tüm kriterleri yine içerikte aktarılan hesaplama formülleriyle sayısal değerlere ulaşılmaktadır. Her bir kritere AHP değerlendirme ölçeğinde belirlenen aralık değerleri verilmektedir. Bu kriterlerin değerlendirme ölçeği yeni nesil şubeye uyumlulukta öne çıkan, maliyeti ve iş süresi yüksek olan kalemler olarak belirlenmiştir. AHP hesaplaması sonrası, KIB on şubesinin yeni nesil şubelere olan adaptasyonu ölçülmüştür. Bu listede Yenikent Şubesi en uyumlu şube olarak birinci sırada, Gemikonağı Şubesi ise adaptasyonu en maliyetli şube olarak son sırada yerini almaktadır. Son bölüm olan altıncı bölümde, önerilen analiz süreci değerlendirilerek, ilerleyen aşamalarda yöntemin geliştirilmesi için hedeflenenler açıklanmıştır. Çalışma boyunca amaçlanan, şubelerin teknoloji dönüşümlerinde öne çıkan mimari ve kentsel unsurlara dikkat çekerek, yine sektörde kurumların inşaat emlak birimlerinin çalışmalarına katkı koyabilecek bir yöntem geliştirilmesidir. Bankalar teknoloji dönüşümleri dahilinde, birçok iş yapma metotlarını değiştirmek, müşterileri ile kurdukları ilişkileri yeniden tanımlamak zorunda kalmaktadırlar. Teknoloji katkılarından biri de artan şube maliyetleri ve müşterilerin şubesiz bankacılık hizmeti alabilmesi olmaktadır. Dolaylı olarak bankalar şube stoklarını bu sistem ile eleyebilirler. Bankalar böylece yapı stoklarını bu metotla analiz ederek, elde edilen puan listesine göre önceliklerini belirleyip, yine adaptasyon değeri çok düşük olan şubeleri eleme kararı da alabilirler. Bankaların tercih edecekleri dönüşüm sürecinde daha az maliyetli, daha az iş süresi vaadeden en uyumlu şube demek olur. En önemli dikkat çekici bir diğer unsur, çalışmanın mimari disipline katkısı açısından, teknolojinin karşısında dönüşen yeni bir şube mimari modelini tanımlamakta, teknoloji ile içiçe olan bankaların şubelerini nasıl tasarlamaları gerektiğiyle ilgili önemli tasarım kararlarından bahsetmektedir.