Futbol endüstrisinde markalaşmanın Türkiye ve Avrupa'daki profesyonel futbol kulüplerinin ekonomik yapılarına etkisinin incelenmesi

Bu araştırma futbol endüstrisinde markalaşmanın Türkiye ve Avrupa'daki profesyonel futbol kulüplerinin ekonomik yapılarına etkisinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma betimsel bir yöntem içermektedir. Araştırmada konu ile ilgili literatür taranmış, futbol kulüplerinin şirketleşmesi, mali yapıları ve sportif başarıları incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini; şirketleşerek halka arzı gerçekleştirilmiş Avrupa'dan Real Madrid, Bayern Münih, Manchester United futbol kulüpleri ve Türkiye'den Beşiktaş Futbol Yatırımları A. Ş., Fenerbahçe Sportif Hizmetler Sanayi ve Ticaret A. Ş., Galatasaray Sportif Sınai ve Ticari Yatırımlar A. Ş oluşturmaktadır. Bu çalışmada futbolun amatörlükten profesyonelliğe geçiş sürecinin tarihi, futbol endüstrisini etkileyen gelir kalemleri, bosman kuralları, transfer sistemi ve Türkiye'deki 4 büyük kulübün ve Avrupa ülkelerinden Avrupa kupalarında başarılı olan dört kulübün ekonomik yapıları incelenecektir. Araştırmaya konu olana futbol kulüplerinin analizleri Microsoft Office programlarından excel yardımı ile grafiklendirilmiştir. Elde edilen veriler kulüplerin web sitelerinden, UEFA'dan ve çeşitli internet sitelerinden toplanarak analiz edilmiştir. Avrupa kulüplerinin gelir kalemleri incelendiğinde, %34 Tv anlaşmaları, %9 UEFA gelirleri, %24 sponsor gelirleri, %9 ticari gelirler, %16 maç günü gelirleri, %8 diğer olduğu grafikte görülmektedir. Ülkemizdeki futbol takımlarının en büyük maddi kaynağını 'havuz gelirleri' isimli televizyon yayın hakları oluşturmaktadır. Bunu maç günü gelirleri, sponsorluklar, bağışlar ve reklam gelirleri izlemektedir. Türkiye Süper lig gelirlerinin %46'sının yayın havuzu, %33'ünün sponsorlar, %12'sinin bilet gelirleri, %5'inin UEFA gelirleri ve %4'ünü diğer gelir oluşturmaktadır. İspanya La Liga incelendiğinde, gelirlerinin %36 TV gelirleri, %20'si bilet gelirleri, %27'si sponsor gelirleri, %10'unu UEFA gelirleri ve %6'sı diğer olarak belirlenmiştir. İngiltere Premier lig gelirleri incelendiğinde %49 ile TV gelirleri, %29 ile sponsor gelirleri, %16 ile bilet gelirleri, %4 ile UEFA gelirleri ve %2 ile diğer gelirler oluşturmaktadır. Almanya Bundesliga %27 TV gelirleri, %41 sponsor gelirleri, %20 ile bilet gelirleri, %7 ile UEFA gelirleri ve %4 ile diğer gelirlerden oluşmaktadır. Sonuç olarak; Türkiye ve Avrupa profesyonel futbol kulüplerinin gelir kaynaklarını hızla artırdıklarını görmekteyiz. Geçmişte sadece stadyum gişe gelirleri olan kulüplerin günümüzde çok farklı alanlardan gelir elde etmektedirler. Yaptığımız çalışmada Avrupa ve Dünya futbol ekonomisi raporlarında Türkiye Süper Ligi gelirlerinin önemli sıralarda olduğunu görmekteyiz. 2010 yılı futbol ekonomisi raporlarına göre Avrupa'nın gelir oranı bakımından en yüksek 15 ligi arasından Türkiye kaynaklarını en çok arttıran lig olmuştur. Futbol takımlarının marka değerini oluşturan kalite algısı, müşteri sadakati, tanınırlık ve marka imajı unsurlarını ise takımın, şirketin ve piyasanın özellikleri belirler. Bunlar; takım başarısı, antrönerler, yıldız oyuncular, kulüp gelenekleri ve ünü, lig kalitesi, stadyum atmosferi ve görsellik, kapsama alanı, coğrafi konumu, liyakat-vefa ve fanlarla olan ilişkilerdir. Bu unsurlarla oluşan marka değeri, kulüplere; yayın geliri, ürün satışı, sponsorluk, çevre, bilet satışı, üyelik olarak geri döner ve bu döngü firmanın piyasadaki algısını oluşturur.