Bolu ili Düzce ilçesindeki el yapımı üretim teknikleri ve silah üzeri süslemeleri

Tarih boyunca Türk'lerde, silah yapımı çok önemli bir el sanatı olarak süregelmiştir. Silahların yapımındaki teknik özelliklerin yanı sıra estetik özelliklerine de verilen önem nedeni ile, silah üzeri işlemeciliği günümüze kadar gelebilen el sanatlarından birisi olmuştur. Her bir parçası dökümhanelerde güç koşullar altında el işçiliği ile hazırlanan döküm silahlar, daha sonra estetik olarak süslenerek kullanıma sunulmuştur. Silah üzerlerinin, süslenmesinde renk, konu, teknik, kompozisyon özellikleri olarak yapıldıkları dönemin üslup bütünlüğü korunmuştur. Zamanla üretim koşullarının değişmesi ve gelişen teknoloji ile farklı silahlara gereksinim duyulduğundan, silah üretimi küçük atelyelerin İşi olmaktan çıkarak, büyük fabrikaların üretimine girmiştir. Ülkemizde birkaç yerde, tüfek üretimi örneği ile el yapımı silahlar üretilmektedir. Bu örneklerden birisi de Bolu ili, Düzce ilçesindedir. Halen birkaç küçük atelyede parçaları ayrı ayrı el işçiliği ile hazırlanan tüfek imalatı sınırlı olarak sürmektedir. Düzce'de de tüfek üretimi sırasında, makinelerin kullanıldığı, el işçiliğinin giderek azaldığı belirlenmiştir. Tüfek talebinin artmasıyla, ihtiyacı karşılayamayan küçük atelyelerde de makinelerin artırılmasıyla hızlı üretimi yakalama çabası el işçiliğini en az düzeye indirmiştir. Tüfek üretiminde el işçiliğinin yok olmaya yüz tutmasına karşın, silahların üzerini süsletme talebinin artışı da dikkat çekicidir. Daha işlevsel ve değişik modellerde, tüfek talebinin fabrikasyon tüfek üretimini doğurmasına karşın, her tür silahın üzerinin süsletilmesi gereksinimi bir başka el sanatının, 'silah işlemeciliğinin' gelişmesini de sağlamıştır. Silah işlemeciliğine giderek artan iilginin, silah edinmeye olan merak ve ilginin artmasıyla doğru orantılı olduğu görülmüştür. Düzce'de silah üzeri İşlemeciliği tamamen el emeği olarak yapılmaktadır. Silah süslemelerinde, maden ve ahşap sanatının oyma, kabartma, kazıma ve çok az da tel kakma teknikleri kullanılmaktadır. Süsleme işlemi tamalanan silahlar, krom ve sınırlı olarak da altınla kaplanmaktadır. Silahların kaplanması, süslemenin belirginleşmesini ve dayanıklılığın artmasını sağlamaktadır. En çok kullanılan kaplama çeşidi; parlak beyaz krom ve parlak siyah krom kaplamadır. Süsleme sırasında, desenlerin silahın yüzeyi içine sığdırılması çabasıyla kompozisyonlar genellikle bordürlerle sınırlandırılmıştır. Serbest kompozisyonlarda da desenler grup ve simetriler halinde serpiştirilmiştir. Bitkisel dallar 'S' kıvrımları şeklinde bulundukları alana dağılmışlardır. Kıvrımlı dallar birbiri içinden çıkmıştır ve bazen uçları birbirlerine sarılan sarmaşıklar oluşturmuştur. Bu dallar üzerine, genellikle alternatifli düzenleme ile dizilen palmet yapraklarına benzeyen yapraklar yerleştirilmiştir. Silah süslemelerinde en çok görülen, süsleme konuları bitkisel ve geometrik düzenlemelerdir. Hayvansal bezeme de dikkat çekmektedir. Hayvanlar hareket halinde tasvir edilmişlerdir. Geometrik bezemeler, yapraklardan ve geometrik şekillerden oluşan zencerekler, baklavalar ve hasır örgüler halinde uygulanmıştır. Silah üzerini süsleme işi çok büyük dikkat ve sabır istemektedir. Silah işlemecilerinin birçok sorunundan birisi de desen sorunudur. Desenler genellikle yabana kataloglardan sağlanmaktadır. Geleneksel desenlerin silah üzerine uygulanmış haliyle bir katalogun olmaması bir eksiklik olarak yaşanmaktadır. Silah süslemelerinde geleneksel desenlerden uzaklaşıldığı görülmektedir. Süslemelerde deformasyona uğramış geleneksel desenlere ya da dış kaynaklı desenlere eğilim artmıştır. Bu araştırmaya Düzce'de halen üretim yapan tüfek atelyelerinden alınan bilgiler ve silah işleme atelyelerinden elde edilen 54 adet işlemeli silah örneğinden çıkarılan bilgiler konu olmuştur. Bu çalışma ile Düzce İlçesi'ndeki el yapımı tüfek üretim teknikleri ve silah üzeri işlemeleri hakkında genel bilgi verilmiş, Düzce silah işlemelerinin günümüzdeki özellikleri saptanmaya çalışılmıştır. Araştırma sırasında elde edilen işlemeli silah örneklerinin teknik, malzeme, renk, kompozisyon ve konu özellikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Düzce İlçesindeki tüfek üretimi ve silah üzeri işlemeciliği alanında yaşanan sorunların; devletin, özel kurum ve kuruluşların da desteğiyle çözülmesi ile ülkemiz el sanatlarından olan bu örneklerin yurtiçi ve yurtdışında büyük ilgi göreceği düşünülmektedir.