turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrası Harbiye Nezaretinin kurulması ve yapısı (1878-1884)

Osmanlı Devleti'nde 1877- 1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında savaşı neden kaybettik ve yapılması gereken ıslahatlar nelerdir tartışmaları vardı. Savaş sonrasında 1879 yılında Seraskerlik kaldırılarak onun yerine Harbiye Nezareti kurulmuştur. 1880- 1884 yılları arasında faal olan Harbiye Nezareti hem kaybedilen savaşın verdiği tahribat silinmeye çalışılmıştır hem de savaş sonrası ıslahatların merkezi konumuna gelmiştir. Bu süreçte Sultan II. Abdülhamid tarafından Yıldız Sarayı'nda oluşturulan Seraskeriye, Osmanlı ordusunun fenni yönüyle ilgilenmekle görevlendirildi. Burada kurulan komisyonlar Avrupa'dan getirilen kitapların izinde ıslahatlar gerçekleştirdi. Dönemin rol model alınan Alman ordusundan, henüz ıslahatların başlangıcında, teknik destek ve orduya nitelikli askeri personeli yetiştirmek üzere uzman bir ekip talebinde bulunulmuştu. Alman uzmanlar ekonomik yetersizlik ve Osmanlı paşalarının reforma karşı bakış açısından dolayı bu süreç sonrasında (1880-1884) etkin olabildiler. Ordunun ıslahı ise, nitelikli eleman eksikliği ve ekonomik yetersizlikler dolayısıyla tam olarak gerçekleşememiş ancak Osmanlı askeri bürokrasisi genişlemiş bir yapıya sahip olmuştur. 1882- 1884 yıllarında Yıldız Sarayı'ndaki Seraskerlik, Harbiye Nezareti'yle bütünleşme sürecini tamamlayarak Osmanlı askeriyesinin en üst kurumu haline gelmiştir. 1884 yılından sonra yapılan ıslahatların bu süreçte meydana gelen yeniliklerden bu yapı üzerine bina edilmiştir. Diğer savaş kayıplarının aksine neden kurumsal değişimin yapıldığı ve sonrasında neden eski çatı olan Seraskerliğe dönüldüğü ise merak konusudur.
Osmanlı Devleti Klasik Döneminde ihtisab emanetinin örf açısından rolü

Muhtesib İslam dünyasındaki fonksiyonu itibariyle şeriatle ilgili hükümlerin müslümanlar arasındaki uygulanmasını kontrol eden bir müfettiş durumundaydı. Muhtesiblik İslam dünyasında birinci derecede sorumlu kişilere düşen son derece önemli bir görev olduğundan muhtesib, görevini yerine getirirken bir bakıma padişahın vekilliğini yapmakta; onun adına hareket etmekteydi. Çünkü padişaha ait olan hisbe görevi, padişahın, reaya düzenini sağlama yükümlülüğünden kaynaklanmaktaydı. Osmanlı Devleti idari ve şer' i teşkilatında kısmen kendisinden evvel gelen İslam hükümetlerini örnek almıştır. İhtisab işlerinde de aynı durum söz konusu olmuştur. Hükümet tarafından her nereye kadı gönderilmişse orada bir de 'muhtesib' bulundurulmuştur. Muhtesibliği, Osmanlı İmparatorluğunda daha ziyade günlük hayatın içine karışmış durumda görüyoruz. Diğer bütün hizmetlerde olduğu gibi, muhtesibin görevlerinin her biri, bir resm karşılığı olarak düşünülmüştür. Ayrıca muhtesibin kadı hükmü ile verebildiği nakdi cezalar, cerime adı altında bir nev'i resm olarak kabul ediliyordu. Onun için, ihtisab rüsumu, niyabet veya bad-i hava diye adlandırılan bir grup verginin en önemli bölümünü oluşturmaktaydı. Genellikle ihtisab resimleri; padişah, beylerbeyi, sancakbeyi gibi örf mensuplarının dirliklerine dahil edilirdi. Böylece, bu görev onların sorumluluğuna tevdi' edilmiş olurdu. Muhtesib de görevi iltizam usulüyle üstlenir ve onlar adına kanun-namelerde belirtilen kuralları uygulardı. Tezimin asıl konusu bu hususu ortaya çıkarmak ve ihtisab görevinin örf açısından analizini yapmak olmuştur. 59
İkinci Meşrutiyet Dönemi batıcılık düşüncesi

II. Meşrutiyet dönemi batıcılık düşüncesi tarihi bir siyaset düşüncesidir. Bu düşünce XVIII. Yüzyıl'da Osmanlı'nın Batı karşısında duraklamasından sonra ortaya çıkmaya başlamış. XIX. yüzyıl Islahat ve Tanzimat Fermanları ile Osmanlı Devleti'nin bir politikası haline dönüşmüştür. Batıcılık fikrinin önemi ve gücü, Avrupa ve modern dünyayı çağrıştırmasından gelmektedir. Osmanlı devlet adamları ve aydınları Osmanlı İmparatorluğu'nun duraklamasına ve gerilemesine bir çare olarak batılılaşmayı görmüşlerdir. Bu fikir ve siyaset anlayışı II. Meşrutiyet döneminde yeni bir ivme kazanmış ve Osmanlı'nın geleceğini değiştirmiştir. Bu dönemde Osmanlı İmparatorluğu'nun geri kalış nedenleri üzerine düşünen dönemin aydınları Meşrutiyetle devletin ve toplumun Avrupa'nın modern değerlerine ulaşacağını ve İmparatorlukta huzurun yeniden tesis edileceğini düşünmüşlerdir. Ancak Meşrutiyet beklenen iyileşmeyi ortaya çıkarmayınca Batıcılık düşüncesi dönemin aydınlarınca yeniden sorgulanmıştır. Osmanlı'nın geleceğini kurtarması beklenen bu siyasi fikir akımı, İmparatorluğun istikbalini olumsuz yönde etkilemiştir. Bunun en önemli nedeni batıcılık ve modernleşme düşüncelerinin çoğu zaman birbiri ile karıştırılmasından kaynaklanmaktadır. Bu tezde II. Meşrutiyet dönemi Batıcılık düşüncesinin gelişim ve değişim sürecini incelenmiştir.
Osmanlı sefirlerinin gözünden Rusya

Osmanlı İmparatorluğu; taht değişikliğini duyurmak, antlaşma yapmak, dostluk duygularını belirtmek, yapılan fetihleri bildirmek, düğün gibi organizasyonlara davet etmek, hükümdarların tahta çıkışlarını tebrik etmek, sadrazamların mektublarını iletmek ve daha birçok şey için devletlere sefirler gönderirdi. Osmanlı Devleti, bu sayede diğer ülkelerle olan temasını sağlardı. Elçilerin, görevlendirildikleri bu seyahatleri boyunca kaleme aldıkları eserlere de 'sefaretname' denmektedir. Sefaretnamelerde ülkelerin siyasi, askeri, iktisadi, sosyal ve kültürel hayatına ilişkin pek çok bilgiyi bulabilmekteyiz. Osmanlı Sefirlerinin Gözünden Rusya adlı tez çalışmamızda 1722- 1794 yılları arasında Rusya'ya gönderilen elçilerin sefaretnameleri incelenmiştir. Bu çalışma 7 adet sefaretnameden oluşmaktadır. Bunlar: Nişli Mehmet Ağa, Mehmet Emin Paşa, Derviş Mehmet Efendi, Şehdi Osman Efendi, Necati Efendi, Abdülkerim Paşa ve Mustafa Rasih Paşa'nın Rusya ile ilgili yazdığı sefaretnamelerdir. Bu tezde, Osmanlı sefirlerinin Rusya intibaları nakledilmeye çalışılmıştır. Sefirlerin İstanbul'dan çıktığı andan Rusya'ya ulaşana kadar gördükleri ilginç olaylar, konaklanma durumları, karşılanma merasimleri, mübadele adetleri, yol üzerinde gördükleri yerler, ekonomik ve sosyal hayat gibi pek çok detay incelenmiştir.
Sevr Antlaşmasının Hakimiyet-i Milliye ve İkdam gazetelerine yansımaları

Milli Mücadele yıllarının şartlarından dolayı dönemin gazetelerinde önemli bir propaganda savaşı da yaşanmıştır. I. Dünya savaşından mağlup olarak çıkmış olması sebebiyle, Türk İstiklal Mücadelesi öncesinde Osmanlı Devleti'ne imzalattırılan Mondros Mütarekesinin akabinde endişe ile beklenilen Sevr Antlaşması, dönemin gazetelerine çeşitli şekilleri ile yansımıştır. Söz konusu bunalım döneminde bu gazetelerden bazıları Anadolu'da ortaya çıkan Milli Müdafaa ruhunu desteklerken, bazıları ise çeşitli devletlerin manda ve himayesi ile Osmanlı'nın kurtuluşunun mümkün olacağını savunmuştur. Hatta kurtuluş reçetesini, önümüze en ağır antlaşma şartlarını sürmekte ısrarcı olan İngiltere'de bile arayanlar olmuştur. Ankara'da başlatılan işgale karşı direniş mücadelesinin havasında çıkartılan Hakimiyet-i Milliye Gazetesi ile işgal altındaki İstanbul'da karamsarlık havasında çıkartılan İkdam Gazetesi, Milli Mücadele'yi destekleyen söz konusu gazeteler olup, işgal altındaki İstanbul'da çıkarılan İkdam Gazetesi, Sevr öncesi dönemde anlaşmaya İtilaf devletlerinin tepkisini çekmeme düşüncesinden hareketle gerek daha ılımlı yaklaşırken, Sevr sonrası dönemde bu tutumunu sertleştirmiştir. Ankara'da çıkarılan Hakimiyet-i Milliye Gazetesi ise Sevr Antlaşması öncesi ve sonrası dönemde antlaşmaya karşı kararlı bir tutum sergilemiştir. Antlaşma öncesi Sevr Antlaşması'na karşı olan sert tutumunu Sevr Antlaşması'nın provası olan San Remo Konferansı'nda Türkiye önüne sürülecek antlaşma şartlarının taslağının aşağı yukarı belli olmasına bağlamak gerekir. Antlaşma sonrasında da Hakimiyet-i Milliye Sevr Antlaşması'na karşı bu kararlı tutumunu devam ettirmiştir.
Balkan Savaşları'nın İzmir'e yansımaları: 1912-1913

Balkan toprakları yaklaşık 500 yıl Osmanlı Devleti'nin egemenliği altında kalmıştır. Bu süre içinde yerel etnik grupların yanı sıra Türk nüfusunun varlığı ve kültürü de yayılma göstermiştir. Ancak gerileme döneminden itibaren Osmanlı Devleti bu coğrafya üzerindeki hakimiyetini yitirmeye başlamıştır. Özellikle, süregelen Osmanlı-Rus savaşları ve Fransız İhtilali'nin getirdiği milliyetçilik akımı, Osmanlı Devleti üzerinde büyük olumsuzluklar yaratmıştır. Azınlık isyanları ile bağımsızlıklarını kazanan Yunanistan, Sırbistan, Bulgaristan, Karadağ gibi devletler 1912 yılına gelindiğinde Osmanlı Devleti'ne karşı birleşmişler ve Osmanlı'nın Balkan coğrafyası üzerinde kalan son topraklarını paylaşma yoluna gitmişlerdir. Bu dört devlet 1912- 1913 yıllarında Osmanlı Devleti'ne karşı giriştikleri savaşta, kısa sürede Osmanlı'nın Balkanlar'daki hakimiyetine son vermişlerdir. Balkan Savaşları sırasında İzmir, hem dolaylı hem de doğrudan olarak savaştan etkilenmiştir. Ancak bir liman şehri olması sebebiyle, savaş sırasında cepheden gelen yaralı askerler, işgal altında kalan şehirlerden gelen muhacirler ve memurlar için önemli bir sığınak ve iskan alanı haline gelmiştir. Kara ve denizyolu ile gelen muhacirlerden yayılan kolera salgını da, şehri bir hayli kargaşa içine sokmuştur. Osmanlı vatandaşı olarak şehirde ve çevresinde ikamet eden Rumların tren yollarına sabotaj yapmaları, Yunan ordusuna maddi olarak yardımda bulunmaları, Yunan Ordusu'na katılmak için Yunanistan'a kaçmaları, eşkıyalık yapmaları ve Ege'de dolaşan Yunan gemileri için sahillerde casusluk yapmaları ile İzmir'de bir iç karışıklık hali gündeme gelmiş ve şehirde sıkıyönetim ilan edilmiştir. Bahsedilen önceki sebepler İzmir'in Balkan Savaşları'ndan dolaylı olarak etkilendiğini göstermiştir. Ancak Yunan Donanması'nın Urla'ya saldırması, İzmir Körfezi içinde gövde gösterisi yapması ve İzmir'e askeri harekatlar içinde bulunması gibi nedenler yerli halkı telaşlandırmış ve şehir az da olsa Balkan Savaşları'ndan doğrudan olarak etkilenmiştir.
Bosna Hersek ve Sırbistan'da devşirme sisteminin uygulanması ve bölgenin İslamlaşmasında oynadığı rol

Osmanlı Devleti'nin beylikten devlete dönüşmeye başlaması, topraklarını büyütmesi devlette yeni kurumların kurulma ihtiyacının doğmasına sebep olmuştur. Bu kurumlar sosyal, idari ve askeri alanda teşkilatlanma şeklinde olmuştur. Topraklarını genişletmeyi amaçlayan Osmanlı Devleti'nin en fazla ihtiyaç duyduğu teşkilatlanmadan biri de askeri alandaki teşkilatlanma olmuştur. Bu amaçla I. Murat döneminden itibaren, askeri alandaki ihtiyaçları karşılamak amacıyla pencik sistemi uygulanmaya başlanmıştır. Zamanla pencik sisteminin Osmanlının askeri ihtiyaçlarını karşılamaması üzerine, devşirme sistemi de uygulanmaya başlanmıştır. Bu sistem, özellikle Rumeli'de ve gayrimüslim halk arasında uygulanmıştır. Bu çalışmada, günümüzdeki Sırbistan ve Bosna devletlerinin olduğu bölgelerde devşirme sisteminin nasıl uygulandığı ve onun uygulanmasının bu bölgelerin İslamlaşmasına nasıl etki ettiğinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, betimsel analiz yoluyla incelenmeye çalışılmıştır. Çalışmada Batı, Balkan ve Türk kaynakları incelenmiş, veriler karşılaştırılarak sunulmaya çalışılmıştır. Çalışma sonucunda kaynakların devşirme sistemiyle ilgili ifadelerinde büyük farklılıkların olduğu, Batı kaynaklarında devşirmenin abartılı bir şekilde anlatıldığı, Türk kaynaklarında ise devşirme sisteminin uygulanması sırasında herhangi bir hukuksuzluğun ve zorbalığın olmadığı, Sırp kaynaklarında ise devşirme sisteminin olumsuz bir şekilde işlendiği belirlenmiştir. Ayrıca, devşirme sisteminin Bosna ve Sırbistan bölgelerindeki İslamlaşmaya etkisinin sınırlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
6 numaralı Saraybosna Şer'iyye Sicilinin değerlendirilmesi ve transkripsiyonu (H. 1165-1176/ M. 1752-1762)

Bu çalışmada 6 numaralı Saraybosna Şer'iyye Sicilinin transkripsiyon ve değerlendirilmesi yapılarak Saraybosna tarihi ve sicilleri üzerine yapılacak olan çalışmalara yardımcı olması amaçlanmıştır. Tezimizin H.1165-1176/ M.1752- 1762 yılları arasındaki mahkeme kayıtlarını içermektedir. Bu sayede Saraybosna'nın ekonomik, sosyal, siyasi ve kültürel hayatı detaylı bir şekilde incelenmeye çalışılmıştır. Numaralı Saraybosna Şer'iyye Sicilinin Değerlendirilmesi ve Transkripsiyonu (H.1165-1176/ M.1752-1762' konu başlıklı tezimiz giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Tezimizin giriş kısmında ilk olarak Bosna'nın Osmanlı devleti tarafından fethedilmesi ardından Saraybosna şehrininkurulup gelişme süreci hakkında detaylı bilgiler verilmektedir. Birinci bölümde, Şer'iyye Sicilleri hakkında detaylı bilgi verildikten sonra, 6 Numaralı Saraybosna Şer'iyye Sicil defteri bütün özellikleri ile aktarılarak Saraybosna ve üzerine yapılan diğer sicil çalışmalarına yer verilmiştir. İkinci bölümde, sicildeki kayıtların konularına göre dağılımı yapılarak detaylı bir şekilde incelenmektedir. Üçüncü bölümde ise, defterde geçen idari birimleri, vakıf eserleri, devlet görevlileri ve meslek grupları açıklanmıştır. Çalışmamız ekler kısmı ile sona ermektedir. Ekler bölümünde, 6 Numaralı Saraybosna Şer'iyye Sicilinin transkripsiyonu bulunmakla birlikte defterdeki kayıtlardanbazı örnekler ve Saraybosna ile ilgili görseller yer almaktadır.
İngiliz belgelerinde 20. yüzyıl başlarında Akdeniz ve Balkanlarda hakimiyet tartışmaları 1900-1912

19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başları Büyük Devletler arasındaki ilişkilerde keskin değişikliklerin yaşandığı bir dönemdir. 19. yüzyıl başlarındaki Viyana Kongresi'yle (1814-1815) oluşan Avrupa Uyumu, yüzyıl boyunca pek çok defa teste tabi tutulmuş ve Büyük Devletler arasındaki çıkar çatışmaları sebebiyle kağıt üstünde kalmıştır. 1877- 78 Osmanlı-Rus Savaşı'yla birlikte Osmanlı Devleti'nin uğradığı büyük kayıplar, Rusya lehine dengelerin değişmesinden rahatsız Büyük Devletleri bir kez daha statükonun tesisi için bir araya getirmiştir. Bununla beraber 1878 Berlin Kongresi ve yapılan Berlin Anlaşması sorunları çözmemiş yalnızca ertelemiştir. Anlaşmaya taraf ve gözlemci olarak bulunan Büyük Devletler 1878 sonrası dönemde Osmanlı Devleti'nin dağılmasını kaçınılmaz olarak görmüş ve bu dağılmadan istifade etmek adına girişimlerini hızlandırmışlardır. Fransızların Tunus'u (1881) ve İngilizlerin Mısır'ı (1882) işgali bu girişimlerin 19. yüzyıl içerisindeki örnekleri olsa da 20. yüzyıl başlarında bilhassa Akdeniz ve Balkanlar'daki hakimiyet mücadeleleri yoğunluk kazanmıştır. Bu dönem içerisinde Rusya ve Avusturya'nın Balkanlar'da, İngiltere, İtalya, Fransa ve Almanya'nın da Akdeniz'deki hakimiyet mücadeleleri, statükoyu koruma çabalarına galip gelmiş ve Birinci Dünya Savaşı'na gidilen sürecin önü açılmıştır. Çalışmamız, Büyük Devletler arasında Akdeniz ve Balkanlar'da hakimiyet için verilen bu mücadele ve işbirliğini 1900- 1912 yılları arasında yaşanan olaylar çerçevesinde İngiliz belgeleri üzerinden değerlendirmiştir. Bu değerlendirme esnasında bilhassa İngiltere ve İtalya'nın bahse konu olan bölgelerdeki faaliyetleri üzerinde durulmuştur.
Sultan Abdülaziz devri maarif sistemi (1861-1876)

'Sultan Abdülaziz Devri Maarif Sistemi (1861-1876)' adlı tez, Abdülaziz Dönemi'nde ilköğretim kademesinden üniversiteye kadarki Osmanlı eğitim sisteminin temel dinamiklerini içermektedir. Tez, eğitimde modernleşme hareketlerini bütün boyutlarıyla inceleyebilmek amacıyla dört bölümden oluşmaktadır. Tezin birinci bölümünde, modernleşen Osmanlı eğitim sistemindeki gelişim ve değişimler ele alınmıştır. Dönemin önemli gelişmelerinden biri de Maarif Nezaretinin kurulmasıdır. Tezin ikinci bölümünde Tanzimat ve Abdülaziz Devri'nde sıbyan mekteplerine getirilen yeniliklerden bahsedilmiş ve Tanzimat Dönemi'nin ortaöğretim kurumlarına işaret edilmiştir. Üçüncü ve dördüncü bölümlerde sırasıyla mesleki ve teknik öğretim, öğretmen yetiştirme sorunları ve açılan mektepler, askeri ve sivil mekteplerden bahsedilerek Abdülaziz Devri'nde kurulan ilmi cemiyetler açıklanmıştır. Önemli değişikliklerin yaşandığı bu dönemde açılan okullar sonraki okullara model teşkil etmiş ve Türk eğitiminin modernleşmesine katkı sağlamıştır.
İttihat ve Terakki'nin tarihi bir kaynağı olarak Son Posta gazetesi

Matbaanın icadı, Avrupa'da Reformun kapısını açmakla kalmamış, dünyanın da dengesini değiştirmiştir. Böylece yayınlanan eserlerle halk tabanına inen kültürel bir değişim sağlanmıştır. Aynı şekilde bilme ve bilgiyi yayma ihtiyacından doğan basın kültürü ise halkı bilinçlendirme adına 'kamuoyu' söylemini geliştirmiştir. Bireysel girişimlerle sayıları artan gazeteler, bağımsız haber verme düşüncesinden öte çoğunlukla siyasi ve ideolojik amaçlarla kullanılmıştır. İktidar ya da karşıtları tarafından bir misyon yüklenen gazeteler bu anlamda değerlendirilebilir. Dünya genelinde olduğu gibi Türk Basın tarihinde de bu algı aynı şekilde süregelmiştir. İlk gazeteler resmi olup iktidarı temsil etmiştir. İstibdat döneminde karşıt görüşlerini sunmak isteyen İttihat ve Terakki Cemiyeti, hürriyet ve meşrutiyet eksenli fikirlerini basın üzerinden dile getirerek geniş çapta bir örgütlenmeyi sağlamışlardır. Milli Mücadele yıllarında da basının etkin gücü kullanılmıştır. Dönemin konjonktürüne uygun olarak değişen Türk basını, İstanbul'da 'Babıali' adı ile simgeleşmiştir. İttihatçıların bir dönüm ve kırılma noktası olan 1926'daki tasfiye süreci, 1930'larda beliren resmi tarih anlayışında tek bir lider etrafında oluşan belli isimlerin öne çıkması İttihatçıları olumsuz etkilemiştir. Bu aşamada da basın son derece önemli bir argüman olmuş, siyasi ve mesleki girişimlerinden sonuç alamayan İttihatçı yazarlar faaliyetlerini basın üzerinden sürdürmeye ve kendilerini yeniden var etmeye çalışmışlardır. 1930'da kurulan Son Posta gazetesi de İttihatçı kadrosu ile bu fikirde hareket ederek, bir dönemin tarihini yapan İttihatçıları gündemde tutmak istemiş, yazı dizileri, köşe yazıları ve arka arkaya yayınladığı hatıratlar ile bu amacını ortaya koymuştur. İ. T. C.'den gelen zihinsel kodlarla hareket eden çoğu köşe yazarın da bu etki net bir şekilde görülür. Son Posta gazetesinin dönemin siyasi olaylarına bakış açısı da İttihatçılık algısı ile bağlantılıdır. Son Posta'nın 1930 yılında Serbest Fırka'yı, 1946'dan sonra Demokrat Parti'yi desteklemesinde muhalefetin yanı sıra, İttihatçıların siyaset dışında kalması etkilidir. Son Posta gazetesi, bu prensipte yayın yaparak İttihatçılığı görünür kılmaya çalışmış, aynı zamanda muhalefet ve iktidarın sözcülüğünü üstlenmiştir.
Temettüat defterlerine göre Kazabad kazasının sosyal ve iktisadi yapısı (1844-1845)

Osmanlı Devleti'nin ayakta kalma çabalarının yoğunlaştığı son asrı araştırmacılar için ilgi çeken bir konudur. Tanzimat devri ise bu süreç içerisinde özel bir yere sahiptir. Bu dönemde idari, mali, askeri vb. alanda birçok yenilik denenmeye ve devlet politikası haline getirilmeye çalışılmıştır. Tanzimat'ın en önemli aşamalarından birisini mali alanda yapılacak olan düzenlemeler ihtiva edecektir. Bu alandaki düzenlemelerin de odak noktasını yeni bir vergi düzeni ihdas ederek ülkede vergi adaletini sağlama düşüncesi oluşturmaktadır. Vergi adaletinin sağlanmasında kişisel kazancın esas alınması temel hedeflerden birisidir. Bunun için halkın nüfus, emlak, arazi, hayvan ve hane başına düşen yıllık gelir miktarının tespit edilmesi gerekmekteydi. Bu durumda, Tanzimat'ın ilanından kısa bir süre sonra bu konuda çalışmalara başlanmış, bu kapsamda ülkenin gelir kaynaklarının detaylı olarak yazımına yönelinmiştir. Bu amaçla sancak ve kazalara, doğrudan merkeze bağlı olan muhassıl-ı emval adlı görevliler tayin edilmiştir. Muhassıllık teşkilatı sayesinde hem vergiler doğrudan doğruya devlet adına toplanacak hem de yöneticiler hazine gelirlerini şahsi çıkarları adına kullanamayacaklardır. Buna dayanarak 1840'lı yıllarda taşrada temettüat sayımları yapılarak ahalinin geliri ve bu gelirden tahsil edilecek vergiler tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda H. 1256 (M.1840) ve H.1260- 61 (M.1844-45) yıllarına ait olmak üzere iki farklı sayım yapılmıştır. Kazabad nahiyesinin temettüat tahriri 1844 -1845) tarihlidir. Bu sayımların sonuçları mahalle ve köy bazında tutulan Temettüat defterlerine kaydedilerek defterler merkeze gönderilmiştir. 19. yüzyıl Osmanlı sosyal ve ekonomik tarihinin aydınlatılması açısından çok önemli bir yere sahip olan Temettüat defterleri, ait olduğu bölgenin nüfus yapısını, gelir dağılımını, meslekleri, hayvancılığı, kullanılan aile ve şahıs isimlerini, lakapları, arazi ve ürün çeşitliliğini, hayvan cinslerini ve daha birçok bilgiyi araştırmacıların önüne sermesiyle büyük önem arz etmektedir. Çalışmamızda Temettüat sayımının yapıldığı yerlerden birisi olan Sivas vilayetine bağlı Kazabad kazasının 1844- 45 yıllarına ait defterlerinden faydalanarak yörenin sosyal ve ekonomik yapısını incelemeye çalıştık. Çalışmamızın Osmanlı Devleti'nin son dönemlerine dair Kazabad'ın teşkilatlanmasının ortaya konmasına ve yerel tarih araştırmacılığına katkı sağlayacağını düşünüyoruz.
72 Numaralı Mühimme Defteri; H. 1002-1003, vr. 1-230, inceleme-metin

Osmanlı Devleti'nin merkez teşkilatında en önemli mercii olan Divan-ı Hümayun'da alınan kararların suretlerinin kaydedildiği defterler, mühimme defterleri olarak adlandırılmaktadır. Mühimme defterleri, oldukça geniş bir konu yelpazesine sahip olmaları nedeniyle, çok farklı konularda çalışma yapan araştırmacıların ortak başvuru kaynaklarından birini oluşturmaktadır. Osmanlı Devlet mekanizmasının işleyişi, tebaa ile olan ilişkiler, siyasi, askeri ve sosyal konulara dair hükümleri içeren mühimme defterleri birinci elden kaynak niteliğindedir. Tez çalışmamızın konusunu 72 numaralı mühimme defterinin 1 -230. sayfaları arasındaki bölüm oluşturmaktadır. Genel itibariyle hicri 1002- 1003 tarihleri arasındaki dönemi içeren çalışma, inceleme, metin ve indeks bölümlerinden oluşmaktadır. İnceleme bölümünde, mühimme defterinin şekil ve muhteva yönünden değerlendirilmesi yapılmış, ayrıca konularına göre hükümler tasnif edilmiştir. Metin bölümünde ise, hükümlerin transkripsiyonu ile birlikte özetleri yapılmıştır. Son olarak araştırmacının, tez çalışmasından daha kolay istifade edebilmesi için indeks bölümü çalışmanın sonuna eklenmiştir. 72 numaralı mühimme defterinin transkripsiyonu yapılan hükümler incelendiğinde gerek iç, gerekse de dış meselelere dair çok çeşitli konuların yer aldığı görülmektedir. Bu konular arasında; 1593 Osmanlı-Avusturya Savaşı, 1590 Osmanlı-İran sulhünden sonra yaşanan sınır hadiseleri ve Osmanlı Devleti'nin ele geçirdiği yerleri İran'a karşı muhafaza etme çabaları, Rus ve Kazak saldırıları, Eflak, Boğdan ve Erdel Voyvodalıkları ile ilişkiler, eşkıyalık faaliyetleri, donanma, muhtelif yerlerin muhafazası, çeşitli görevlere getirilen devlet adamları, yol güvenliği, ticaret ve sosyal hayat, surre gönderilmesi, muhtelif vergiler ve timar tevcihi, bayındırlık faaliyetleri, vakıflar, İstanbul zahiresi ve saray ihtiyaçları, devlet alacakları, hukuki anlaşmazlıklar, Türkmenler ve Yörükler ile çeşitli aşiretler, askeri ve idari düzenlemeler gibi konu başlıklarından bazılarını örnek olarak gösterebiliriz. 72 numaralı mühimme defteri ile ilgili yapılan bu çalışmanın, Osmanlı devlet mekanizmasının işleyişi, dönemin siyasi ve askeri tarihi ile kültürel ve sosyal yapıya dair yapılacak çalışmalara katkıda bulunacak kaynaklardan biri olması, tezin asıl amacıdır.