turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
XIX. Yüzyılda Balıkesirde tarımsal üretim ve köylüler

İsmail ARSLAN Yüksek Lisans, Tarih Anabilim Dalı Tez Yöneticisi: Doç. Dr. Bülent ÖZDEMİR Jüri: Yard. Doç. Dr. Oktay ÖZEL Jüri: Yard. Doç. Dr. Ahmet AKGÜN Temmuz 2004, 171 Sayfa Son yıllarda Osmanlı tarih yazımında kırsal alanlar tarihi, tarih araştırıcılarının oldukça ilgisini çeken bir saha haline gelmiştir. Bu konu üzerine başarılı sayılabilecek çalışmalar yapılmış olmasına rağmen, sosyal hayatın göreceli resmi sayılabilecek arşiv belgelerine dayalı olarak yazılmaya çalışılması; bu çalışmaların daha çok ya ekonomik tarih açısından istatistik bilgiler ortaya koymak ya da müessese tarihi yazmak şeklinde bir görüntü vermelerine neden olmuştur. XIX. yüzyıl Osmanlı kırsalına ait elimizdeki en önemli birinci elden kaynaklar, kırsal hayatın sosyo-ekonomik, demografik ve kültürel hemen hemen bütün karakteristiğini bulabileceğimiz kadı sicilleri ve Tanzimat'ın hemen sonrasında yapılmış olan temettüat kayıtlarıdır. Bu çalışmada spesifik olarak sosyo-kültürel tarih yaklaşımı ekseninde, XIX. yüzyıl Balıkesir şer'iye sicilleri ve temettüat defterlerini kullanmak suretiyle XIX. yüzyıl Osmanlı taşrasının küçük bir kesiti olarak Balıkesir köyleri örneğinde köy ve köylü hayatı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın genel anlamda hedefini ise, ülkemiz tarih yazımında dışarıda bırakılmış, tarihten saklanmış olan kırsal hayatın sessiz yığınları olan 'köylüler'i tarihin içine katmak, tarih sahnesine davet etmek ümidi oluşturmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde Balıkesir'e genel bir bakış yapılmış ve şehrin XIX. yüzyıla kadar olan tarihine kısaca değinilmiştir, ikinci bölümde ise, köy ve köylünün tanımı yapılmış ve Osmanlı klasik döneminde genel olarak Anadolu'da köy ve köylülerin durumu, devlet-köylü ilişkileri ele alınmıştır. Çalışmanın esasını ve ana bölümünü oluşturan üçüncü bölümde ise, Balıkesir köyleri örneğinde temettüat defterleri ve şer'iye sicillerinden yararlanılarak XIX. yüzyılda Osmanlı köylülerinin gündelik hayatları, köy ve köy hayatı sosyo-kültürel açıdan ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca, Tanzimat öncesi ve sonrasında köy hayatındaki sosyo-ekonomik, kültürel ve demografik değişiklikler üzerinde durulmuştur.
Şer'iyye sicillerine göre XVII. yüzyılın ortalarında Edirne'de sosyo-ekonomik hayat

Tarih araştırmalarında toplumların hayat tarzları, günlük yaşamları, servet yapıları gibi konular genelde ihmal edilmiştir. Bu konularda bizlere en iyi kaynak oluşturacak belge tereke defterleridir. Tereke defterleri, Osmanlı Devlet teşkilatında idari-adli birimlerden biri olan kazalarda, kadılar tarafından tutulan ve adına Şer'iyye Sicilleri dediğimiz defterler içerisinde yer almakta olup, kişilerin sosyal ve ekonomik yapıları hakkında detaylı bilgiler sunmaktadır. Bu bilgiler ışığı etrafında ortaya çıkan bulgularla dönemin aile yapısı, nüfus durumu, genel servet yapısı ve miktarları, kişilerin günlük kullandığı eşyalar, eğitim seviyeleri, sosyal statüleri, unvan ve meslek grupları gibi konular hakkında birinci elden veriler elde etmekteyiz. Daha zengin veriler elde etmek düşüncesinden hareketle Osmanlı Devleti'ne uzun yıllar başkentlik yapması ve stratejik konumu bakımından önem arz etmesinden dolayı, Edirne tereke defterlerini tercih etmemize sebep olmuştur. Bu çalışmamızda, Osmanlı Devleti tarihinin sosyal ve iktisadi açıdan birinci elden kaynağı arasında gösterilen ve Edirne Askeri Kassamına ait kişilerin miras kayıtlarını konu edinen 35 ve 36 numaralı Tereke Defterlerini incelenmiştir. Kassamlar tarafından tutulan bu defterlerle birlikte kadılık kurumu ve kassamlık müessesesi konu içerisinde ele alınmış olup, döneme ait diğer kaynaklardan da istifade edilerek genel anlamada şehir tarihi de incelemeye tabi tutulmuştur. Ayrıca Tereke Defterlerinin, ölen kişinin mirasını şer'i miras hukuku etrafında varislerine taksim etmesi Osmanlı şer'i miras hukukunu da incelememizi gerektirmiştir. Sonuç itibari ile Şer'iyye Sicillerinden hareketle 1650- 1652 yıllarına ait kayıtlar incelenerek Edirne'nin sosyal ve ekonomik durumu değerlendirilmiş, askeri sınıfın yaşam düzeyi, sosyal yapısı, devletin bu döneme ait vergi uygulamaları ve diğer konular hakkında genel kanaate varılmıştır.
İlköğretim sosyal bilgiler dersinde Osmanlı Devleti'nin duraklama ve gerileme devrinin öğretimi

tarih ve 2487 sayılı Tebliğler dergisinde yayınlanmıştır. Ancak hazırlanan programdan bu dersin işlenişi ve konuların nasıl öğretileceği ihmal edilmiş, sadece konular ele alınmıştır. Bunun için biz de çalışmamızda bu dersin konularından olan 'Osmanlı Devleti'nin Duraklama ve Gerileme Devrini' değil, bu devrin 'öğretimini' ele almaya çalıştık. Çalışmanın birinci bölümünde tarih ders programları ve ders kitaplarıyla ilgili eleştiriler ve öneriler, ikinci bölümünde 'Osmanlı Devleti'nin Duraklama ve Gerileme Devri' konularının uygun metot ve araç-gereçlerle işleniş, üçüncü bölümünde de, bu dersin işlenişindeki sorunları tespit etmek amacıyla Sosyal Bilgiler öğretmenleriyle yapılan anket sunulmuştur. Anket sonucunda yapılan değerlendirme ile öğretmenlerin çağdaş eğitim-öğretim teknolojileri ile yöntemleri kullanamamaları, ölçme ve değerlendirme bilgilerinin eksikliği gibi nedenlerle dersin işlenişinde birçok sorunların olduğu görülmüştür. Bu eksiklikler giderilmediği sürece bu sorunlar devam edecektir.
Afyonkarahisar Esir Kampı (1914-1923)

Birinci Dünya Savaşı'nın 1914 yılında başlaması ile birlikte Osmanlı Devleti de bu savaşa dahil oldu. Uzunca bir süre çeşitli cephelerde mücadele gösteren Osmanlı Devleti, kimi savaşlarda başarı gösterirken kimilerinde ise başarısız oldu. Osmanlı Devleti'nin yanı sıra İtilaf Devletleri'nin de başarısız olduğu mücadeleler olmuştur. Taraflar arasında gerçekleşen savaş sürecinde ve sonrasında maddi ve manevi kayıplar olurken aynı zamanda her iki cenah birbirinden çok sayıda esir aldı. Osmanlı Devleti'nin, İtilaf Devletleri'nden almış olduğu esirler Anadolu'da bulunan esir kamplarına sevk edildi. Bu kamplardan biri de Afyonkarahisar Esir Kampı idi. Afyonkarahisar, ulaşım yollarının kesiştiği noktada olması sebebiyle, çok sayıda esirin toplanma alanı olarak hizmet vermekle birlikte İngiliz, Fransız, Avustralyalı, Rus ve diğer milletlerden birçok esirin tutulduğu bir kamp özelliği taşımaktadır. Bu çalışmayla, Afyonkarahisar'daki Esir Kampı'nda bulunan esirlerin sıhhi, sosyal, ekonomik, sevk ve iade durumlarının ne olduğu; bunlar üzerinde durularak esirlerin hangi şartlar içerisinde yaşadığı ortaya konulmaya çalışılmaktadır. Afyonkarahisar Esir Kampı, Anadolu'da o dönemde oluşturulmuş ilk esir kamplarından biriydi. Afyonkarahisar'daki Esir Kampı'nın açılması tahminen Mayıs ve Haziran 1915 yılının başları olmalıdır. Kurulduğu tarihlerde dönemin şartları doğrultusunda hizmet vermeye çalışmıştır. Kamp komutanı Yusuf Ziya Bey'in kampta yaptığı girişimler neticesinde yaşanır hale getirilen kamp 1918 yılının sonunda Mondros Mütarekesi hükümleri çerçevesinde kapatılmıştır.
Tanzimat Döneminde Osmanlı kara ordusunda yapılanma (1839-1876)

TUNALI, Ayten Can; Tanzimat Döneminde Osmanlı Kara Ordusunda Yapılanma (1839-1876), Doktora Tezi. Danışman: Prof. Dr. Musa ÇADIRCI, VIII +202+ XLII s. Osmanlı Ordusunda yenilik yapma çabaları III. SelimTe hız kazanmış ancak II. Mahmut zamanında Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması ile önemli bir aşamaya geçilmişti. Osmanlı düzeninin bütün kurum ve kuruluşlarını çağın gereklerine yanıt verecek şekilde ıslah etmeye ve değiştirmeye yönelik ciddi ve kalıcı adımların atıldığı Tanzimat Dönemi'nde askerlik alanında yapılan düzenlemeler, kapsamlı olduğu kadar kalıcı olması bakımından da oldukça önem taşır. İlk yeniliklerin yapıldığı 1843 Düzenlemesi ile İmparatorluk beş ordu bölgesine ayrılmış, askerlik süreye bağlanmış ve redif askeri yedek ordu şeklinde yeniden örgütlenmiştir. Bununla birlikte asker alımında kura usulü benimsenmiş, bu görev vatan borcu olarak kabul edilerek herkes için zorunlu kılınmıştır. Müslüman olmayanlara askerliğin nasıl yaptırılacağına dair düzenlemeler yapılmıştır. Ordu merkez teşkilatı ve kadroları saptanmıştır. Bütün bunlar çalışmanın ilk bölümün konusunu oluşturmuştur Tezin ikinci bölümü, Meşrutiyet Öncesinde Osmanlı Ordusu'nun aldığı son şekle ayrılmış olup, burada özellikle 1869 yenilikleriyle asker almada yapılan düzenlemeler ve bu düzenlemeler sonrasında Ordu'nun konumu üzerinde durulmuştur. Temel yapılandırma ortaya konulduktan sonra üçüncü bölümde Nizamiye Askerinin Eğitim ve Öğretimi ele alınmıştır. Emeklilik, ödüllendirme ve cezalandırmalar da bu başlık altında işlenmiş bulunmaktadır. Giyim- kuşam, donanım üzerinde durulan diğer konular olmuştur. Yapılan düzenlemelerin halk kitlelerince nasıl karşılandığı Ordu-Halk İlişkileri başlığı altında dördüncü bölümün konusunu oluşturmuştur. Halkın gönüllü olarak orduya verdiği destek üzerinde durulmuştur.
İttihat-Terakki Cemiyeti'nin Irak coğrafyasındaki faaliyetleri (1908-1918)

Osmanlı Devleti'nin stratejik öneme haiz bölgelerinden biri olan Irak Coğrafyası, I. Dünya Savaşı sonunda İngilizler'in işgaline uğramıştır. Devletin son on yılında icraat makamı olan İttihatçıların bölgeye yönelik faaliyetleri bu kopuşa engel olamamıştır.
069 numaralı Mühimme Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi (sayfa: 169-336 )

Mühimme defterleri Divan-ı Hümayun'da görüşülen önemli siyasi, iktisadi ve sosyal olayları içeren karar defterlerdir. Mühimme Defterleri, Divan-ı Hümayun'a ait ferman suretlerinin bir araya getirilmesiyle oluşmuştur. Bu defterler Osmanlı Devleti'nin merkez ve taşra teşkilatındaki idari ve askeri kurumlarının karşılıklı ilişkileri, çalışma tarzları ve işlevleri hakkında önemli bir kaynak oluşturmaktadır. 1591 ? 1592 yıllarına ait olan 69 Numaralı Mühimme Defteri toplam 336 sayfa olup 650 hüküm ihtiva etmektedir. Transkripsiyonuyla beraber, tahlil ve değerlendirilmesi yapılan 69 numaralı mühime defteri, III. Murad dönemi sosyal siyasi ve ekonomik olaylarını etmektedir. Transkripsiyondan önce, defterin anlaşılmasına katkıda bulunabilecek devrin siyasi olaylarıyla birlikte divan-ı hümayunun isleyişinden ve mühime defterlerinin özelliklerinden bahsedilmiştir. Sonrasında defterin muhtevası değerlendirilip özetli transkripsiyon kısmına geçilmiştir.
Kütahya şer'iyye sicilleri 7 numaralı şer'iyye sicilinin (2. bölüm) transkripsiyonu ve kritiği

Osmanlı Tarihi araştırmalarında Şer'iye sicilleri yazıldıkları dönemi aydınlatmak açısından da son derece önemli vesikalardır. Bu tez çalışmasında da 1218- 1221 yıllarına ait 7 Numaralı Kütahya Şer'iyye Sicili Defteri (2. Bölüm) incelenmiştir. Çalışma konusu olan 7 Numaralı Kütahya Şer'iyye Sicilinde (2. Bölüm) tereke, i'lam, ferman, kanunname, buyruldu, berat belgelerinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi yer almaktadır. İncelenmesini yaptığımız bu defter ile Kütahya'nın sicilin kaydedildiği dönemde sosyal, ekonomik, siyasi ve idari açıdan bulunduğu konum hakkında sınırlı da olsa bazı bilgilere ulaşılmıştır. Şer'iyye sicillerinin incelenmesi, bu arşiv belgelerinin içermiş oldukları konuların çeşitliliği ve zenginliği bakımından hem geçmişşe dair bilinmeyenlerin aydınlatılmasında hem de günümüze ışık tutması açısından son derece önemli ve gereklidir. Yapılan bu çalışma Osmanlı Tarihi araştırmalarına ve araştırmacılarına katkı sağlaması amacıyla incelenmiştir.
II. Abdülhamid Dönemi Türk modernleşmesi

Çalışmamızın konusu II. Abdülhamid dönemi Türk modernleşmesidir. Amacı ise 34. Osmanlı padişahı II. Abdülhamid'in başta eğitim olmak üzere sosyal güvenlik, sanayi, maliye, iletişim ve ulaşım, hukuk alanlarındaki faaliyetlerini mukayeseli bir biçimde modernleşme penceresinden incelemektir. II. Abdülhamid dönemi modernleşmesi, kültürel yönden Batılılaşmaya tavır alan, ama medeniyet yönünden modernleşmeyi savunan, en etkili Osmanlı-Türk modernleşmesi örneklerinden biridir. İddiasını yaptığımız bu modernleşme biçimini muhafazakar modernleşme olarak adlandırmak mümkündür. II. Abdülhamid dönemine ilişkin müstakil çalışmalar ya bilgi tasnif etmeye yönelik klasik tarih çalışmalarıdır ya da bu döneme ideolojik ve kültürel açıdan Batılılaşmayı içermediği gerekçesiyle anti modernleşme örneği olarak yaklaşan siyasi çalışmalardır. Farklı olarak bizim çalışmamız siyasi alanda yapılmış olup, II. Abdülhamid dönemini muhafazakar modernleşme modelinde alternatif modernleşme olarak ele almaktadır. Çalışmamızı önemli ve özgün kılan da budur. Öne sürülen hipotez, konuyla ilgili tasnif edilmiş ve yazılmış kaynakların taranmasıyla test edilmektedir. Ancak bilgilerin toplanması büyük hacim oluşturduğundan tezin tasviri yönü de bulunmaktadır. Bilgiler eleştirel yaklaşımla işlenmiştir.
Tuz Nizamnamesi çerçevesinde 19. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devleti'nde tuzlaların idaresi ve işletilmesi

Tuz, 19. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı devlet ve toplum hayatında çok önemli bir yere sahipti. Tuz ekonomik değerinden dolayı her dönem Osmanlı Devleti tarafından üretimi, nakliyesi ve ticareti denetim altında tutulan bir maddeydi. Sanayi Devrimi ile birlikte Avrupa devletlerinin sanayinin hammaddesi olan tuza talebi arttı. Bu talep artışı ile siyasi ve iktisadi olaylar Osmanlı Devleti'ni tuz üretim alanlarını ve tuzu devlet tekeli haline getirmeye sevk etti. Bu amaçla, 1862 yılında Osmanlı Devleti'nin ilk Tuz Nizamnamesi yayımlandı. Tuz Nizamnamesi Osmanlı mevzuatında birçok değişikliğe sebep oldu. Tuz inhisarı ile birlikte gelirlerini artıran Osmanlı Devleti, tuzlaların idaresini ve tuz gelirini borçları karşılığı olarak 1879 yılında Rüsum-ı Sitte İdaresi'ne ve 1881 yılında da Düyun-ı Umumiye İdaresi'ne bıraktı. Düyun-ı Umumiye İdaresi Osmanlı Devleti'nin tuz gelirini arttırdığı gibi tuzlaların idaresinin ve üretimi geliştirmek aşamasında pek çok yenilik yaptı. Ancak bu yenilikleri yaparken uyguladığı politikalar halkın tepkisine ve direnişine sebep oldu.
77 numaralı Kütahya şer'iye sicilinin transkripsiyonu

Trankripsiyonu yapılan 77 Numara'lı Şer'iye sicili; miras, boşanma ve arazi davalarını içermektedir. Özellikle miras konusu ağırlık kazanmış ve istatistik bilgiler verilerek her konu bütün ayrıntılarıyla tam olarak aydınlık kazanmıştır. Osmanlı Devleti'nin toplum yapısı ve bu yapıyı meydana getiren temel kavram olan aile müessesesine önem verildiği genel bir yargı olarak söylenebilir. Sicil defterinde en sık miras, boşanma, arazi davaları mevcuttur. Miras davaları genellikle, ölen şahsın yakınlarının isteği ile mallarının müzayedede satılarak elde edilen gelirin varisler arasında paylaştırılmasıyla gerçekleştirilmiştir. Varisler arasında yaşı küçük olan varsa onlara da vasi ta'yin edilmesiyle hakları korunmuştur. Aynı şekilde nerede olduğu bilinmeyen varis varsa onların hisseleri de bir memur tarafından geçici emanet edilir. Müzayedede ölen şahsın mutfak eşyaları, büyük ve küçükbaş hayvanları, tahıl ürünleri, ev, ambar vs. mallan sayılarıyla birlikte kaça satıldığı ayrı ayrı belirtilmiştir. Aynı şekilde kime kaç kuruş hisse düştüğü ayrı ayrı kaydedilmiştir. Boşanma davaları, genellikle evlilik sırasında akdedilen mehrin ödenmemesi üzerine açılmıştır. Davacının ifadesi, davalının dinlenilmesi, şahitlerin ikrarıyla davalar çözümlenmiştir. Defterde az da olsa arazi davalarına da rastlıyoruz. Bu tip davalar da yine davacının ifadesi ve davalının dinienilmesiyle şahitlerin söyledikleri dikkate alınarak karara bağlanıyor.
Osmanlı Devleti'nde Askeri rüştiyeler

Osmanlı Devleti'ndeki gerilemenin sonucu olarak ortaya çıkan yenileşme fikri ve uygulamalarının ilk adımları eğitim alanında atılmıştır. Özellikle Tanzimat döne-minde büyük bir ivme kazanmış olan eğitimde modernleşmenin en önemli ayağını askeri eğitim kurumları oluşturmaktadır. XVIII. yüzyılın sonlarında mühendishane-lerde başlatılan eğitimde modernleşme uygulamaları; XIX. yüzyılda askeri idadi ve rüştiye gibi ortaöğretim seviyesindeki kurumların teşkiliyle hız kazanarak devam et-miştir. 1845 yılında askeri idadilerin açılışından sonra; 9 Ocak 1875 tarihinde alınan bir karar neticesinde, askeri eğitimin ilk basamağını oluşturan askeri rüştiyeler açılmış-tır. Bu çalışmanın temel amacı ise; mezunlarının Harbiye, Bahriye, Tıbbiye ve Mü-hendishane gibi mekteplere istihdam edildiği askeri idadilerin öğrenci ihtiyacını karşı-lamak üzere kurulan askeri rüştiyelerin; kuruluş amacını, önemini, öğrenci kabul şartla-rını, öğretim kadrolarını, eğitim süresini, öğretim programlarını ve tarihi gelişimini; bunun yanı sıra söz konusu rüştiyelerin yaşadığı sorunları ve bu sorunlara karşı üreti-len çözüm yollarını arşiv vesikaları, gazete ve salname gibi dönemin çeşitli yayın or-ganları kullanılarak tarihi doküman incelemesi yöntemi ile ortaya koymaktır.
Osmanlı'nın son döneminde modernleşme çerçevesinde Namık Kemal ve dini görüşleri

21 Aralık 1840'ta Tekirdağ'da dünyaya gözlerini açan Namık Kemal, yaşadığı dönem itibariyle Osmanlı Devleti'nin en sancılı dönemlerine şahit olmuş ve bu sancıları bizzat yaşayarak ömrünü tamamlamıştır. Namık Kemal, mücadeleci tavrı ve yüklendiği sorumluluk bilinci açısından sıradan bir insan ve aydın değildir. Namık Kemal bu açıdan bakıldığında, zamanının ihtiyaç duyduğu bir insandır. Kısa süren hayatı boyunca Osmanlı coğrafyasında birçok noktada bulunmuş, görev almış, hizmet etmiş, yol göstermiş ve bu yolda büyük bedeller de ödemiştir. Sonunda sürgün bile edilmiştir. Ancak yılmadan vatan için mücadelesini sürdürmüştür. İslam dünyasında Müslümanlığı muhafaza ederken Batılılaşmayı amaçlayan bir paradigma değişimi meselesi bağlamında Namık Kemal'in reformcu fikirlerini ve gayretlerini değerlendirmek mümkündür. Vatan ve hürriyet telaşı ile geçen ömründe bürokrasiden gazeteciliğe, yazarlıktan şairliğe kadar geniş bir yelpazede ürün vermiştir. Namık Kemal her ne kadar 'vatan ve hürriyet' fikrinin savunucusu sayılmakta ise de gerçekte onun temel hareket kavramlarının medeniyet ve İslam şeklinde belirlenmesi kaçınılmazdır. Onun vatan kavramına olan vurgusu Müslüman düşüncede 'vatan' kavramının Darü'l-İslam toprağı şeklinde tanımlaması sebebiyle hiç de Türkçü ve kavmiyetçi bir temelde yürümez. Aynı zamanda Namık Kemal Avrupa'nın ulaştığı teknik ve ilmi seviye nedeniyle İslam Medeniyeti'nin tehdit altında olduğu algısı ile hareket etmekte idi. Osmanlı Devletinin çöküşünü adeta kendi yuvasının çöküşü gibi algılamış ve can havliyle bir mücadeleye girmiştir. Bu mücadelesi kimi zaman muhalefet gibi algılansa da o, her zaman devletin bekası için kendi hayatını ortaya koymakta çekinmemiştir. Namık Kemal, devlet tarafından zaman zaman tekdir ve sürgün edilse de, hiçbir zaman gözden çıkarılmamıştır.
Siyaset ve şenlik 1836 Sur-ı hümayunu

'Siyaset ve Şenlik 1836 Sur-ı hümayunu' adlı bu çalışmada Sultan II. Mahmud'un kızı Mihrimah Sultan ile Bahr-ı Sefid Boğazı Muhafızı Ferik Mehmed Said Paşa'nın evlilikleri ile Şehzade Abdülmecid ve Şehzade Abdülaziz efendilerin sünnet düğünleri için tertiplenen 1836 Sur-ı hümayunu ele alınmıştır. Osmanlı Devleti'nin siyasi, askeri ve ekonomik buhranlarla uğraştığı bir dönemde Sultan II. Mahmud'un çocukları için büyük bir Sur-ı hümayun tertip etmesinin nedenleri ve sonuçları üzerinde durulmuştur. Şenliklerin siyasi, ekonomik, toplumsal ve kültürel hayata tesiri, 1836 Sur-ı hümayunu örneği üzerinden ortaya konulmaya çalışılmıştır. Sultan II. Mahmud sur-ı hümayundan hemen önce yaşanan Rus savaşı, Yunanistan'ın bağımsızlığı ve Mısır Meselesi gibi devletin zafiyetini gösteren ve halkın moralini bozan gelişmelerin menfi sonuçlarını, 1836 Sur-ı hümayununu tertip edip şenlikler düzenleyerek, bertaraf etmeye çalışmış ve kısa süreli de olsa bir barış ortamının oluşmasını sağlayabilmiştir. Osmanlı Devleti'nin başkentinde yapılan bu şenlikler sırasında yapılan harcamalar esnafın geçici bir süre için mali sıkıntılardan kurtulmasını ve rahatlamasını sağlamıştır. Çalışmada sur-ı hümayun uygulamalarına örnekler verildikten sonra 1836 Sur-ı hümayunu ele alınmıştır. Üç bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde Mihrimah Sultan'ın evlenmesi, Şehzade Abdülmecid ve Abdülaziz Efendilerin sünnet düğünleri incelenmiştir. İkinci bölümde ise 1836 Sur-ı hümayunun siyasi ve ekonomik hayata tesirleri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise 1836 Sur-ı hümayunun toplumsal ve kültürel hayata tesirlerine değinilmiştir. Arşiv vesikaları, dönemin kronikleri, hatıratlar, Takvim-i Vekayi ve Sur-ı hümayunu anlatan Surname-i Lebib, Surname-i Hızır ve Anonim Surname ışığında, evlenme ve sünnet düğünlerinin aşamaları, yapılan şenlikler ve şenliklerin siyasi, ekonomik, toplumsal ve kültürel hayata tesiri ele alınmış ve incelenmiştir
1492 numaralı Sivas Cizye defterinin değerlendirilmesi

Bu tezde, yüzyıllarca Osmanlı hazine gelirlerinin önemli bir kısmını teşkil eden cizye vergisinin, H.1265(1848) yılı Sivas cizye defteri esas alınarak 19. Yüzyıl ortalarında ne şekilde uygulandığı incelemeye alınmıştır. 1265 yılı haricinde 1259,1260,1262, 1263 yıllarına ait dört defter daha incelenmiş, 19. yüzyıl Osmanlı vergi sisteminde gerçekleştirilen köklü değişimin cizyeye yansımaları tespit edilmeye çalışılmıştır. Cizye, belirli şartları taşıyan gayr-i müslim erkeklerin ödemekle yükümlü olduğu, kaynağını islamdan alan şer'i bir vergi türüdür. Mükelleflere ait zengin diyebileceğimiz bilgiler ihtiva eden ve titizlikle tutulup muhafaza edilen cizye defterleri, çeşitli yönleriyle gayr-i müslim nüfus hakkında değerlendirme yapmaya oldukça elverişlidir. H.1265(M. 1848) yılı cizye defteri incelenmek suretiyle söz konusu dönemde Sivas'ın çeşitli mahallelerinde ikamet eden gayr-i müslimlerin etnik ve dini dağılımları, mesleki ve ekonomik durumları, hane yapılarının yanı sıra çeşitli şahsi özellikleri istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Anahtar kelimler: Cizye, Cizye defteri, Sivas, Gayr-i Müslim,
II. Mahmud'un Beyaz üzerine Hatt-ı Hümayunları

Osmanlı devlet yazışmalarında üç türlü Hatt-ı Hamayun kullanılmaktaydı. Telhis, takrir vb. belgeler üzerindeki Hatt-ı Hümayunlar. P-Hatt- ı Hümayunla Müveşşeh Ferman 3- Beyaz üzerine Hatt- ı Hümayun ise, padişahın çoğunlukla devlet görevlilerinin verdiği bilgilere cevap niteliği taşıyan ancak bu bilgilerin yanı sıra herhangi bir konuda şahsi fikirlerini de içeren veya bizzat gördüğü ve duyduğu olaylarla da şekillenen ve genellikle padişah tarafından kaleme alman yazılara denir. Araştırmaların hatt- ı hümayunların yaygın olarak kullanılmaya başladığı tarih olarak 16. yüzyılı gösterirler. Hatt-ı hümayunların yaygınlaşmasını 5 devletin içinde bulunduğu mali sıkıntılar, uzun süren savaşlar ve klasik sistemdeki çözülmelere baCJİı olarak, padişahın merkezileşmeyi sağlamak için başvurduğu bir araç olarak görülebileceği gibi, temelde Divan ı humayunun etkinliğini kaybederek B3b-ı aliye taşınmasında aramak gerekir. Tüm bunların dışında Hatt-ı hümayun uygulaması, bürokraside uygulanan yeni bir yazışma yöntemini de ifade etmektedir. Padişahların telhis ve takrir türündeki belgeler üzerindeki görüşleri yine fermanlar yoluyla taşraya ulaştırılmakta ise de, söylemek istediğimiz şey kararların ferman 1 aşma sürecindeki genel uygulamaya artık padişahların belgeler üzerindeki oldukça uzun sayılabilecek görüşleri doğrultusunda yön verilmeye başlanmasıdır. I. Mahumut ( 1730 -1745) döneminde çok yaygın olarak kullanılan hatt-ı hümayunlar daha sonraki padişahlar tarafından da kullanılmış, irade uygulamasına geçildiği tarih olan 1832 yılına kadar bu yoğunluklarını kaybetmişlerdir. önceleri Divan kalemince düzenlenen Hatt-ı hümayunlar AmedT kaleminin kurulmasından sonra bu kalem tarafından düzenlenmiştir. Hatt-ı hümayunlar tıpkı ferman ve beratlar gibi hak, yetki, görev ve imtiyaz sağlayan belgelerden olması nedeniyle çok iyi korunmuşlardır. Dil ve ve kaligrafi açısından kullanılmaya başladığı tarihten yoğunluklarını kaybettikleri tarihe kadar önemli bir değişiklik geçirmemişlerdir. Tarihçiler için olumlu bu özelliklerinin yanında Hatt-ı hümayunların üzerinde tarih bulunmaması ciddi sıkıntılara sebep olmaktadır Ancak bu belgeler, padişahın fikirlerini kendi kaleminden öğrenme imkanı verdiği için araştırmacıların vazgeçilmez bilgi kaynaklarındandır.