An Evaluation of Brian Friel's 'Philadelphia Here I Come', 'The Freedom of the City', 'Faith Healer' and 'Translations'

Kuzey İrlanda Protestan-Katolik, İttifakçı-Milliyetçi toplulukları bünyesinde barındıran bir ülkedir. Bu topluluklar arasındaki ilişkiler çatışma ve iki toplumun ve kültürün birbirine üstün gelme çabası şeklinde görülür. Kuzey İrlanda'nın azınlık Katolik toplumu içinde doğup büyümüş biri olarak Brian Friel da (1929- ) ülkesinin sorunlu sosyo-politik tarihinden payını düşeni almıştır. Kelt dilinde 'Bernard' olan ismi 'Brian' olarak İngilizceleştirilmiştir; Kelt dili konuşan bir aileden gelmesine rağmen Friel İngilizce yazmıştır: yaşadığı Londonderry şehrini Milliyetçiler 'Derry' olarak adlandırırken İttifakçılar 'Londonderry' diye adlandırmaktadır; ve İrlanda'nın önemli eyaletlerinden biri olan Ulster 1921 yılında Birleşik Krallık ve Bağımsız İrlanda Cumhuriyeti arasında ikiye bölünmüştür. Böylesi bir geçmişşin Brian Friel'ın sahne için yazdığı oyunlarındaki yansımasına gelince, yazar eserlerinde seyircisinin Kuzey İrlanda sosyo-politik gerçeğini daha derinlemesine kavramasını sağlamakla birlikte yine de açıktan açığa politik olmaktan kaçınır. Birbiriyle bağlantılı birçok düşünceyi içeren karmaşık oyunları genel ve özel, bir başka deyişle sosyo-politik boyut ile insan boyutunu yan yana işler. Friel meslek hayatının ilk yıllarında korku verecek şekilde çökmekte olan ve eski inanç, değer ve yerleşik hayat tarzlarının geçerliliğini yitirmesine yol açan bireysel görüş ile sosyo-politik gerçek arasındaki sorunlu ilişkiyi ele alır. En başarılı eserlerinden biri olan Philadelphia, Here I Come (1964) adlı oyununda Friel hem göç, toprak ve aşk gibi İrlanda'ya özgü konulan işler hem de Gar O'Donnell adındaki gencin yabancılaşmış bilincine ağırlıklı olarak odaklanarak, karakteri iki aktörün canlandırabileceği şekilde Genel ve Özel diye ikiye ayırır. Ocak 1972'de Londonderry şehrinde İngiliz askerlerin bir vatandaşlık haklan yürüyüşü sırasında on üç sivili vurmaları ve ardından da Widgery raporuyla aklanmaları üzerine Friel'ın vurguladığı alan değişir. Kötüleşen politik duruma karşı duyduğu öfkeyle yazdığı The Freedom of the City (1973) adlı oyundaIll yazarın milliyetçi yönü ağır basar. Oyun üç Londonderry' li göstericinin hem bireysel dürtülerine hem de yetkililer tarafından öldürülmelerine kadar giden facia derecesindeki anlamsız olaylara ışık tutar. 70'li yılların sonuna doğru yazdığı, alternatif tıpla uğraşan bir karakterin hayatım ve ölümünü anlatırken birbirini çürüten dört monologdan oluşan Faith Healer (1979) adlı oyununda Friel milliyetçi temalar yerine dil öğesi üzerinde durur. Yazarın uluslararası düzeyde en çok sahnelenen oyunlarından olan Translations (1980) ise sömürge durumundaki bunalıma düşmüş bir topluluğu ve dağılmak üzere olan yerli kültürü incelemek için dil ve kimlik kavramlarıyla doğrudan doğruya ilişkili olan eğitim ve haritacılık konularım kullanır. Temalar açısından bakıldığında, Friel'in oyunlarının sadece İrlanda'daki olayları ve sorardan aktarmakla kalmayıp, zamanla sınırlanamaz insan olaylarım, insanın bütünlük kazanmak, aşk ve bağımsızlığa duyduğu özlemi anlattığı söylenebilir. Brian Friel oyunlarında teknik üzerinde de aynı derecede titizlikle durur. Translations dışındaki oyunları yazarın çarpıcı tekniği açısından önemlidir. Friel Philadelphia, Here I Come /' 'da öteki ben, karakterin zihinsel etkinliğini ve geriye dönüşleri sahnede canlandırmak gibi dışavurumcu yöntemler, bölümlere ayrılmış kuruluş yapısı, esnek bir biçimde yararlanılan set ve özel müzik efektleri kullanır. The Freedom of the CzYy'de aynı olayı dört farklı görüş açısından verir ve zaman sürekliliğini bozmak, seyirci içine giren sahne tipini kullanmak gibi post-modern özellikler ile rol içinde rol yapma, müzik ve dans gibi post-modern tiyatronun temelinde bulunan törensel özellikleri kullanır. Faith Healer'da. da müzik ve müziksel dili stilize bir şekilde verir ve benzetmeci tiyatro, sebep-sonuç çerçevesinde kronolojik anlatım ve söylemler arasındaki hiyerarşi gibi geleneksel tiyatro kalıplarını yıkan metatiyatro özellikleri kullanır. Genel olarak, oyunlarının milliyetçi İrlanda ideolojisine uygun düşen bu yanı olsa da Brian Friel'ı tümüyle politik bir tiyatro yazan olarak nitelendirmek doğru değildir. Oyunlarında İrlanda geneli çerçevesinde kişilerin sorunları da incelenir ve oyunların teknik özellikleri en az içerikleri kadar dikkate değerdir.