Domates yetiştiriciliği yapan tarım işletmelerinde risk analizi: Çanakkale ili Kumkale ovası örneği

Bu çalışmada Çanakkale İli, Kumkale Ovasında domates üretimi yapan tarımsal işletmelerin ekonomik analizinin yapılması ve çiftçilerin tarımsal üretimdeki risk algılarının belirlenmesi ve risk olarak algılanan unsurlara karşılık uygulanabilecek risk yönetim stratejilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Araştırmada kullanılan birincil veriler, Çanakkale İlinin 2016- 2017 tarımsal üretim dönemine ait olup, basit tesadüfi örnekleme yöntemi ile seçilmiş 58 tarım işletmesinden birebir yapılan anket yoluyla elde edilmiştir. Çalışmanın konusuyla ilgili yapılmış olan ulusal ve uluslararası çalışmalar ve ilgili kuruluşların rapor ve kayıtlarından elde edilmiş bilgiler ikincil verileri oluşturmaktadır. Çalışmada işletme grupları işledikleri arazi genişliklerine göre 0-100 dekar, 101- 200 dekar ve 201+ şeklinde ayrılmıştır. İşletmeler başına düşen ortalama arazi varlığı ise 167, 76 da olarak belirlenmiştir. İşletmeler ortalamasında en büyük üretim alanı payı %35, 35 oranla buğdaya aittir. Domatesin işletmelerin üretim alanı içindeki payı ise %26, 45 ile ikinci sırada yer almaktadır. İşletme başına düşen domates üretim alanının 32,98 da olduğu saptanmıştır. İşletmelerde dekara ekilen domates fide ortalaması 989, 65 adet olarak belirlenmiştir. İşletmelerin ortalama domates üretim miktarı 257, 26 tondur. İşletmelerden dekar başına alınan domates miktarı oralama 7, 28 ton olarak belirlenmiştir. Bitkilerin toplam üretim değeri işletme başına 323.108, 56 TL olarak hesaplanmıştır. Bitkisel üretim değeri içindeki payı (%54,13) en yüksek ürün domates olmuştur. Domatesi, tohumluk mısır (16,51), çeltik (12,02) ve buğday (8,65) izlemiştir. İşletmelerin dekara GSÜD ortalama 2.009, 18 TL iken, GSH 2.026, 60 TL şeklindedir. İşletme gruplarına göre farklılık gösteren GSÜD işletme büyüklükleri arttıkça azalış göstermiştir. GSH'nın aktif sermayeye oranı birinci grupta 0 ,17, ikinci grupta 0,16 ve üçüncü grupta 0,13 olarak belirlenmiştir. Brüt kar incelenen işletmeler başına 168.864, 80 TL olarak belirlenmiştir. Dekara brüt kar değeri 1.006, 59 TL olarak hesaplanmıştır. Saf hasıla incelenen işletmelerde ortalama 151.855, 98 TL olarak belirlenmiştir. Birim alana düşen saf hasıla miktarı işletmeler ortalamasında 905, 21 TL'dir. Tarımsal gelirin işletmeler ortalamasındaki değeri 52.549, 52 TL, işletme arazisinin dekarına düşen tarımsal gelir miktarı ise 313, 24 TL'dir. İşletmeler için ortalama net kar 37.466, 31 TL olarak hesaplanmıştır. İşletmelerde ekonomik rantabilite % 6,74 olarak belirlenmiştir. Üreticilerin risk algılarının belirlenmesinde ve risk algılarına yönelik stratejilerin belirlenmesinde 5'li likert ölçeği kullanılmıştır. Risk algısı olarak 35 ve risk yönetim stratejisi olarak 10 değişken çiftçiler tarafından değerlendirmeye alınmıştır. Elde edilen verilere faktör analizi uygulanmıştır. Üreticilerin iklimsel faktörleri, borçlu olma durumunu ve ürün ve girdi fiyatlarındaki istikrarsızlığı risk olarak gördükleri belirlenmiştir. Üreticiler risk faktörlerine karşılık, borçlanma oranının düşürülmesini, girdi ve ürün maliyetlerinin düşürülmesini ve örgütlenmeyi risk stratejileri olarak gördükleri belirlenmiştir. Çalışmada risk davranışı üzerinde etkili olan faktörler lojistik regresyon modeli ile tahmin edilmiş ve risk davranışı üzerinde hastalık riski, arazi yapısının parçalı oluşu, don riski, kaza riski teknoloji riski ve işgücü riskinin etkili olduğu belirlenmiştir.