Avrupa Para Birliği'nin iktisadi ve mali etkilerinin değerlendirilmesi

Roma Antlaşması Avrupa Birliği'nin bir hedefi olarak parasal birliğin yaratılmasından açıkça bahsetmese de, ekonomik bütünleşme geliştikçe üye ülkeler çok iyi bir parasal uyumun yokluğunda, açığa çıkan faydaların içselleştirilemeyeceğinin farkına varmışlardır. 1960'lar boyunca bu tür bir uyumun Bretton Woods sistemi ile sağlandığı varsayılmıştır. Fakat bu sistemin özündeki istikrarsızlık Avrupa ülkelerinin, parasal istikrarının sağlanması sorumluluğunun başka ülkelere bırakılamayacağını farketmelerine neden olmuştur. 1970'lerde Avrupa para birliğine yönelik çabalarda bazı başarısızlıklara uğranmış olmasma rağmen parasal birlik bilinci hiçbir zaman yok olmamıştır. Parasal bütünleşme adma 1979'da Avrupa Para Sistemi olarak adlandırılan yeni bir proje uygulanmaya başlanmıştır. Avrupa Para Sistemi'nin amacı, Avrupa'da istikrarlı bir para bölgesinin kurulması için parasal işbirliğinin oluşturulmasıdır. Avrupa Para Sistemi başlangıçta oldukça sık istikrarsızlıklar yaşasa da sonraları, düşük enflasyon düzeylerinde gerçekleştirilen ekonomik yakınlaşma ile yüksek düzeyde döviz kuru istikrarı amacına yönelik olarak önemli katkılar sağlanmıştır. 1991 sonunda düzenlenen hükümetlerarası konferanslar son bulmuş ve parasal birliğin en önemli adımlardan biri- olan Maastricht Antlaşması imzalanmıştır. Antlaşma, Delors Raporunda önerilen üç aşama ile mevcut Avrupa Para Sistemi'nden tek paraya geçmeyi öngörmektedir. Son aşama ile Avrupa Merkez Bankasının kurulması ve tek Avrupa parasının tedavüle çıkarılması amaçlanmıştır. Ekonomik ve parasal birlik bağlamında Avrupa Merkez Bankası'nca para politikasıyla ulaşılmak istenen fiyat istikran nihai hedefinin, maliye politikalarıyla desteklenmesi öngörülmüştür. Bu açıdan, Maastricht Antlaşması'nın 104c maddesindeki maliye politikası ile ilgili hükümde 'üye devletler aşın bütçe açıklarından kaçınmalıdır' şeklinde ifade edilmiştir. Üye devletlere aşın bütçe açıklan ve kamu borçlanması konusunda bir takım kriterler getirilmekte ve belirlenen referans değerlerin aşılması halinde yaptırımlar uygulanmaktadır. Aynı şekilde, ekonomideki yapısall farklılıklan gidermek ve değişen koşullara uyum gösterebilmek için üye ülkeler düzeyinde yapısall politikalarla mücadele edilmelidir. Söz konusu yapısall politikalar etkin vergi politikalan, tutarlı sosyal politikalar, esnek emek piyasası ve özelleştirme alanında cesur politikalan içermektedir. m Bu tezin amacı, ekonomik ve parasal birliğe ulaşmada izlenen aşamaların ve hedeflerin incelenmesi suretiyle Avrupa Ekonomik ve Parasal Birliği'nin hem bu birliğe katılan ülkeler açısından hem de diğer ülkeler açısından değerlendirilmesidir. Ekonomik ve Parasal Birliği kurmaya yönelik izlenen ekonomik, mali, politik ve hukuksal amaçlar çerçevesinde oluşturulmaya çalışılan parasal reformun da bütün yönleriyle incelenmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca ekonomik ve parasal birlik bu konudaki literatür çerçevesinde de değerlendirilmektedir. Tezde ayrıca parasal birliğe katılmayı düşünen bir ülkenin para politikası açısından, hangi koşullar altında daha avantajlı bir konumda olabileceği ortaya konulmaktadır. Şu ana kadar yapılan çalışmalardan farklı olarak Avrupa Para Birliği'nin fayda ve maliyetleri bu konudaki literatüre dayalı olarak teorik düzeyde değerlendirilmektedir. Para Birliği'nin olası sonuçlan arz-talep yaklaşımı çerçevesinde şekil ve tablolar yardımıyla tüm yönleriyle incelenmektedir. Sonuçta Euro'nun efektif olarak kullanılmasıyla, Avrupa Para Birliği'nin başarılı olup olamayacağı zaman içinde ortaya çıkacaktır.