FEMA 154 hızlı görsel tarama, Kanada sismik tarama ve Japon sismik indeks yöntemlerinin karşılaştırmalı değerlendirmesi ve uygulaması

Büyük depremler dünyanın her yerinde mühendislik hizmeti görmemiş yapılarda yıkıcı sonuçlar meydana getirmektedir. Yeni binalar genelde deprem yönetmeliklerindeki tasarım ilkeleri dikkate alınarak tasarlanmakta olup yatay yüklere karşı performansları yeterliyken, deprem yönetmeliklerine uygun olarak üretilmeyen binalar çoğunlukla ağır hasarlar görmekte ya da göçmektedirler. Bu nedenle, can ve mal kayıplarını azaltmak için, mevcut yapı stoğundaki binaların deprem güvenliğinin hızlı ve güvenli bir şekilde araştırılması zorunluluğu ortaya çıkmaktadır. Bina stoğunun deprem etkisiyle oluşturdukları risk düzeyinin gerçekçi bir biçimde belirlenebilmesi için detaylı yapısall analizlerin yapılması gerektiği açıktır. Diğer taraftan, detaylı yapısall analizler bina stoklarının fazlalığı düşünüldüğünde, zaman ve maliyet açısından önemli sorun teşkil etmektedir. Hızlı deprem performans analiz yöntemleri bu soruna bir çözüm olarak geliştirilmiştir. Bu yöntemlerle, binaların hızlı ve kolay bir şekilde incelenip risk düzeyine göre sıralanarak hangi binaların daha detaylı değerlendirme için öncelikli olduğunun belirlenmesi amaçlanmaktadır. Bu çalışmada, mevcut hızlı değerlendirme yöntemlerinden yaygın olarak kullanılan üç tanesi seçilerek incelenmiştir. FEMA 154 Hızlı Görsel Tarama Yöntemi ABD'de Applied Technology Council tarafından geliştirilmiş ve 2015 yılında güncellenmiştir. Kanada Sismik Tarama Yöntemi Kanada'da National Research Council Canada tarafından geliştirilmiştir. Japon Sismik İndeks Yöntemi ise The Japan Building Disaster Prevention Association tarafından geliştirilmiş ve 2001 yılında güncellenmiştir. FEMA 154 Hızlı Görsel Tarama Yöntemi, Kanada Sismik Tarama Yöntemi ve Japon Sismik İndeks Yöntemi'nin birinci aşaması burada detaylı olarak açıklanmıştır. Yöntemler üç farklı bloktan oluşan seçilmiş bir ilkokul binası üzerinde uygulanmıştır. Binanın blokları farklı yıllarda yapılmış olup yapım sistemleri de birbirinden farklıdır. Çalışmanın sonunda farklı yöntemlerden elde edilen sonuçlar karşılaştırılmıştır. Yöntemlerin karşılaştırmalı üstün ve sakıncalı tarafları ile Türkiye'deki yapı stoğuna uygulanabilirlikleri üzerinde durulmuştur. FEMA 154 Hızlı Görsel Tarama Yöntemi ve Kanada Sismik Tarama Yöntemi'nin daha hızlı uygulanabilir yöntemler olduğu görülmüştür. Diğer taraftan, Japon Sismik İndeks Yöntemi ise uygulaması daha çok zaman alan, ancak daha güvenilir sonuçlar veren bir yöntemdir. Yapılan kapsamlı incelemeler sonucunda, yerel verilerin dikkate alınmasıyla, pek çok bakımdan Kanada Sismik Tarama Yöntemi'nin Türkiye'deki değerlendirmelerde hızlı ve güvenilir bir biçimde kullanılabileceği sonucuna varılmıştır. Tez on bir bölümden oluşmaktadır: Birinci Bölüm Giriş'e ayrılmış, konunun önemi üzerinde durulmuş ve kapsam verilmiştir. Konuya ilişkin olarak yapılan Literatür Çalışması İkinci Bölüm'de ele alınmıştır. FEMA 154 Hızlı Görsel Tarama Yöntemi'nin genel esasları, tanımlar ve parametrelere Üçüncü Bölüm'de detaylı olarak yer verilmiş, yöntemde izlenen yol bir akış şeması ile özetlenmiştir. Bu yöntemin genel bir değerlendirmesi Dördüncü Bölüm'de verilmiştir. Beşinci Bölüm'de Kanada Sismik Tarama Yöntemi üzerinde durulmuş, yapısall sistem tipleri, düzensizlikler ve yöntemin esasları hakkında kapsamlı bilgi verilmiştir. Bu yöntemin genel bir değerlendirmesi Altıncı Bölüm'de sunulmuştur. Japon Sismik İndeks Yöntemi Yedinci Bölüm'de incelenmiş, genel bir değerlendirmesi ise Sekizinci Bölüm'de yapılmıştır. Sismik tarama yöntemlerinin topluca değerlendirilmesi Dokuzuncu Bölüm'de ele alınmıştır. İncelenen yöntemler, seçilen oldukça kompleks bir bina üzerinde, Onuncu Bölüm'de uygulanmıştır. Son bölüm olan Onbirinci Bölüm'de bu çalışmada ulaşılan sonuçlar özetlenmiş ve öneriler üzerinde durulmuştur.