2008 küresel finans krizinin gelişmekte olan ülkelere etkileri: Teori ve uygulama

Günümüz akademik çalışmalarında yaygın bir şekilde kullanılmaya başlayan ve bazı araştırmacılar tarafından ideoloji olarak kabul edilen küreselleşme kavramı iktisat literatüründe de oldukça önemli bir yere sahiptir. Sosyal bilimlerde olduğu kadar, fen bilimlerinde dahi değinilmeden geçilmeyen küreselleşme kavramının kapsamlı bir şekilde açıklanması bu çalışmada kaçınılmazdır. İktisat literatüründe kriz ile birlikte ilişkilendirilmeye çalışılan küreselleşme kavramı gün geçtikçe farklı taraflar açısından farklı yaklaşımlara maruz kalmaktadır. 21. yüzyılın ilk küresel finansal krizi olarak tanımlanan 2008 Finansal Krizi'nin küreselleşme süreci ile birlikte ele alınması bu açıdan önem arz etmektedir. Sermayenin küreselleştiği günümüz dünyasında, özellikle dünyanın gelişmiş finansal piyasalarına sahip ülkelerinden birinde görülen bir istikrarsızlaşma ve finansal bir krizin ortaya çıkması, sadece o ülke ekonomisini değil, diğer pek çok ülke ekonomisini doğrudan veya dolaylı bir şekilde etkilemektedir. Nitekim, bu durum 2008 yılında yaşanan ve 21. yüzyılın ilk finansal krizi olma özelliğini taşıyan krizle teyit edilmiştir. ABD'de başlayan finansal kriz, hem ABD ekonomisinin büyüklüğünün hem de pek çok ülke ekonomisinin giderek birbirine bağımlı hale gelmesinin etkisiyle kısa zamanda gelişmiş ülkelerin finansal piyasalarından başlayarak birçok ülke ekonomisini etkileyerek küresel bir krize dönüşmüştür. Bu çalışmada, küreselleşme sürecinde bütün dünya ekonomilerini farklı ölçülerde etkileyen 2008 Finansal Krizi'nin Türk ekonomisi üzerindeki etkisi aşamalar itibariyle detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Bu çalışmada genel problem alanı, özellikle 1980 sonrasında gerek iktisat literatüründe gerekse siyasi literatürde sıkça ele alınan 'küreselleşme' ve 'finansal serbestleşme ve krizler' arasında bir ilişki olup olmadığı 'finansal baskı endeksi' kullanılarak açıklamaya çalışmaktır. Bu kapsamda çalışmanın temel amaçlarından biri, 2008 Küresel Finans Krizi'nin özellikle gelişmekte olan ülkelerde ve özelde de Türk ekonomisinde nasıl bir etkiye sebep olduğunu araştırmaktır. Çalışmada, birbiriyle ekonomik anlamda benzerlikleri bulunan seçilmiş dört ülke olan Türkiye, Arjantin, Brezilya ve Meksika için hesaplanan finansal baskı endekslerinin, GSYİH ile arasındaki ilişkinin ortaya çıkarılması bir diğer amacı taşımaktadır. Çalışmadaki modeller 2000- 2018 yılları arasındaki veriler seçilen her bir ülke için ülke faiz oranları, ülke döviz kurları ve Merkez Bankası döviz rezervleridir. Finansal baskı endeksinde yer alan bu değişkenlerin; iktisat politikası uygulamaları ile yakından bir ilgisi bulunmaktadır. Başka bir ifadeyle, bu endeks finansal istikrarsızlıkların önemli sebeplerinden biri olarak gösterilen hatalı iktisat politikalarının sonuçlarını da yansıtabilmektedir. Daha sonra bu veriler ile her bir ülke için hesaplanan finansal baskı endeksi ile GSYİH arasındaki etkileşim Eviews 10.0 yazılımı kullanılarak ortaya konulmuştur. VAR analizi çerçevesinde finansal baskı endeksi ve gayri safi yurtiçi hasılaya verilen bir standart sapmalık şokun birbirlerini karşılıklı nasıl etkilediklerini gözlemleyebilmek adına etki-tepki fonksiyonları belirlenmiş ve bu değişkenlerin birbirlerini karşılıklı olarak etkiledikleri görülmüştür. Sonuç olarak, vektör oto-regresyon modelinin, finansal baskı endeksi ve gayri safi yurtiçi hasıla değişkenleri için modellemede başarılı olduğu belirlenmiştir. Bu bulgu ile finansal baskı endeksinin arttığı durumlarda, ekonomideki belirsizliklerin ve risklerin artması ile gayri safi yurtiçi hasılada düşüşler görülmüştür.