Ege bölgesi çekirdeksiz kuru üzüm işleme tesislerinin mevcut durumu sorunları ve çözüm önerileri

Bu çalışmanın temel amacı Ege Bölgesinde faaliyet gösteren çekirdeksiz kuru üzüm işleme tesislerinin mevcut durumunu ortaya koymak, sektörde istihdam, girdi temini, üretim, pazarlama aşamalarında karşılaşılan sorunları tespit etmek ve belirlenen sorunlara ilişkin çözüm önerileri getirmektir. Bu kapsamda veri toplamak amacıyla üreticilere ve işleme tesislerine yönelik ayrı ayrı soru formları hazırlanmıştır. Görüşülecek kişi ve firmalar gayeli örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Anketlerin değerlendirilmesi minitab istatistik paket programı kullanılarak yapılmıştır. Çalışmada üretime yönelik incelenen işletmelerin; %63'ü 20 dekar ve üzerinde bağa sahiptir ve ortalama bağ alam ise 35,4 dekar olarak bulunmuştur. İşletmelerin çoğunda (%76) bağcılık esas gelir kaynağını oluşturmaktadır. Üreticilerin %94 ü herhangi bir kooperatife üyedir. VI İncelenen işletmelerde ortalama aile işgücü mevcudu 2,95 erkek iş birimine eşit bulunmuştur. İşletmelerin %81'inde traktör mevcuttur. Bağ alam arttıkça mekanizasyon kullanımı da artmaktadır. Bölgemizdeki bağların büyük bir kısmı yerli fidanla tesis edilmiş durumdadır. Bunun sonucu olarak da filoksera nedeniyle kuvvetli bağ topraklarından yeterli verim ve kalitede ürün alınamamaktadır. İlaç ve gübre kullanımındaki bilinçsizlikler devam etmekte üreticiler tahlil yaptırmadan gübre kullanmaktadır. İlaçların etkisini yetersiz bulan üreticiler de bilinçsiz ilaçlama yapmakta kuru üzümde pestisit kalıntılarına neden olmaktadır. Kurutmalık üzümde aşırı hormon kullanılmakta böylece kurutma süresi ve tanenin sapla bağlantısı artmakta dolayısıyla kuru üzümün işlenmesi zorlaşmaktadır. Hasat zamanı tespiti tekniğine uygun olarak yapılmamakta sonuçta kuru üzüm randımanı düşmektedir. Kurutma yerlerinin sağlıksız olması nedeniyle temiz ürün eldesi zorlaşmaktadır. Ayrıca elde edilen üzümün sıkıştırılarak çuvallara basılması üzümün ezilmesine ve değer kaybma neden olmaktadır. İşleme aşamasında ise kuru üzüm işleyen tesislerin sayısının 1990'dan sonra hızla arttığı belirlenmiştir. İşleme tesisleri ortalama 63 11 m2 kapalı ve 9798 m2 açık alana sahiptir. İşletme yöneticilerinin %67'si üniversite mezunudur. Ankete katılan işletmelerde 5154 kişi istihdam edilirken işletme başına ortalama 190 kişi düşmektedir. Bu kişilerin %3'ü teknik kadrodadır. İşletmelerin %92'si çalışanlarına yönelik servis, yemekhane, doktor hizmeti vermektedir. İncelenen işletmelerin %85'inde işleme ve pazarlama faaliyetleri tüm yıl devam etmektedir. İşletmelerin ortalama dışsatım rakamları 8 milyon $ civarındadır. ÜzümVII dışında başka ürün pazarlayanlar da %63 oranındadır. İşletmelerin %51,9'u modern teknolojiye geçme aşamasında iken %29,6'sı geleneksel kalbur elek sistemini kullanmaktadır. Modern teknolojiyi kullananlar ise %18, 5 olarak belirlenmiştir. İşletmelerin kurulu tesis kapasiteleri 5,4 ton/saat olarak bulunmuştur. İşletmeler mevcut kapasitelerinin %59'unu kullanmaktadır. İşletmelerin çoğu işledikleri üzümü borsadaki aracılardan temin etmektedir. İşletmecilerin çalışırken karşılaştıkları sorunların başında finansman gelmektedir. İşletmelerin hammadde kalitesinde karşılaştıkları sorunlar ise; %75 ilaç kalıntısı ve kuruturken yabancı madde karışması ile %58 hormon kullanımı şeklinde belirlenmiştir. Ankete katılan firmaların tümü AB piyasalarına girebilmektedir. Üzümlerin çoğu 10-15 kg hk dökme karton kutularda pazarlanmaktadır. Ankete katılan işletmelerin %67,2'si kendi markası dışmda istek olursa yabancı marka kullandıklarını belirtmiştir. Dışsatımda firmaların %70'i akreditifli ödemeyi tercih etmektedir. Ürün teslim şeklinde ise fob tercih edilmektedir. Firmaların %85'i kredi kullanmaktadır. Tanıtım amacıyla reklam yapanlar %18 İken, fuarlara katılmı da %59 oranındadır.