turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
1670-1671 tarihleri arasında Konya'nın sosyal ve ekonomik durumu (15 Numaralı Şer'iye Sicili'ne göre)

Akdeniz coğrafyasında kurulmuş en büyük devletlerden biri olan Osmanlı Devleti, bünyesinde bulunan farklı etnik ve dini unsurlara rağmen bu coğrafyada 600 yılı aşkın bir süre varlığını korumuştur. Osmanlı Devleti'nin uzun bir süre bu coğrafyada varlığını korumasına yardımcı olan unsurların izleri arşiv belgelerinden sürülebilir. Bu arşiv belgelerinin en başında gelen ve en önemlilerinden biri şer'iye sicilleridir. Merkezi hükümetle taşra teşkilatı arasında gerçekleştirilen yazışma suretleri ve mahkeme tutanaklarının kaydedildiği defter olan şer'iye sicilleri genel, idari, hukuki ve askeri tarih açısından birçok öneme sahiptir. Sosyal ve iktisadi hayat bakımından da önemli bir yeri olan siciller; ait olduğu bölge hakkında, insanların yaşam tarzları, giyinişleri, kullandıkları eşyalar, yiyecek maddeleri, kadın ve erkeklerin giyim tarzları, o dönemde kullanılan evlerin nitelikleri, aile yaşantısı, toplum içerisinde kadının sahip olduğu konum, ailelerin çocuk sayıları, Müslim-Gayrimüslim ilişkileri, ticari ve tarımsal hayat gibi birçok konu hakkında da bizlere veri sağlamaktadır. Bu bağlamda 15 Numaralı Şer'iye Sicilinin bize sağladığı veriler ışığında biz de, H. 1080- 1081 / M. 1670- 1671 yılları arasındaki Osmanlı Konya'sının sosyo-ekonomik yapısını ortaya çıkarmayı amaçladık.
XVII.-XVIII. yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu'nda ulaşım ve iletim örgütlenmesi üzerine bir araştırma

Bu araştırmada, XVTI. ve XVIII. Yüzyıllarda, Osmanlı İmparatorluğu'ndaki ulaşım ve iletim örgütlenmesinin boyutları genel olarak ortaya konulmuştur. Osmanlı taşra teşkilatının iki ana unsuru sancak ve kaza teşkilatları dahilindeki yollar üzerinde ulaşım ve güvenliği sağlamak için inşa edilen kervansaray, han, kale ve derbentler ile merkez ve taşra arasındaki haberleşmeyi sağlayan menzil teşkilatı bu çerçevede değerlendirilmiştir. Osmanlı Devleti'nde taşımacılık sektöründe faaliyet gösteren zümreye Mekari Esnafı adı verilmektedir. Bu esnaf grubu birçok şehre ait esnaf listelerinde karşımıza çıkmaktadır. Osmanlı İmparatorluğu'ndaki yollar çeşitli dönemlerde tamir edilmiştir. Bu tamirat dönemleri çoğunlukla padişahın yapacağı seyahatler ile ordunun çıkacağı seferler öncesine rastlamaktadır. Ayrıca güvenlik, iklim koşullan ve nakliye araçlarının kıtlığı, ulaşımı etkileyen faktörler olarak görünmektedir. Taşıma işlerinde kullanılan hayvanların bakım yerleri ve masrafları, bu araştırmanın konularından birini oluşturmaktadır. Yine nakliye araçlarının kapasiteleri karşılaştırmalı olarak ortaya konulmuştur. Osmanlı ulaşım tarihi açısından en önemli noktayı taşıma fiyatları oluşturmaktadır. Çünkü taşıma fiyatları, bir malın bir yerden başka bir yere taşınabilirliğini belirleyen en önemli etkendir. Daha iyi anlaşılabilmesi için akça, guruş gibi paraların içindeki gümüş miktarı tespit edilmiş ve kile, batman, kantar gibi ağırlık ölçüleri metrik sisteme çevrilmiştir. Böylece 100 kg. lık bir malın 100 km. de kaç gr. Saf gümüşe taşındığı ortaya çıkarılmış ve buna da standart taşıma ücreti adı verilmiştir. Bu bölümde ayrıca deve, at ve katır fiyatları tablolar halinde ortaya konulmuştur.
Çin kaynaklarına göre 16. yüzyılda Osmanlı Çin ilişkileri ve Çin'de Osmanlı ateşli silahları

Osmanlı Devleti 16. Yüzyılda en parlak dönemlerinden birini yaşamaktadır. Askeri teknolojilerde yakaladığı üstünlük ve daimi, disiplinli ordusu sayesinde Osmanlı Devleti çok büyük bir coğrafyayı kontrol etmektedir. Etrafında ona tehdit oluşturan bütün büyük devletleri bu üstünlüğüyle ortadan kaldırmış ve topraklarına katmış; onunla mücadele etmekte olan Avrupalı güçleri de sindirmiştir. Dünya hakimiyeti'ni sağlamaya çalışan Osmanlı Devleti, sınırlarının çok uzağında bulunan Hindistan ve Güney Asya'daki müslüman devlet ve halklara askeri uzmanlar ve yardım göndermektedir. Çin ise 16. Yüzyılda, Milli birliğini yeniden sağlamış ancak kuzeyden batıdan ve doğu'dan gelen tehditlerle boğuşmaktadır. Yeni silah teknolojilerini elde eden Japonlar ve Batı'da Turfan Devleti Ming Çin'i ordularını birkaç kez yenilgiye uğratmıştır. Bu nedenle Çin devleti'nin uzmanları bu yeni silahları bulmak ve üretmek için büyük bir çaba içine girerler. Bu sırada Çin'de bulunan Osmanlı elçileri sayesinde Çinli devlet adamları gelişmiş Osmanlı silah teknolojisine ulaşmışlar ve bunu savaşlarda kullanmışlardır. Konu Osmanlı ve Çin ekseninde incelenmiştir. Tezimizin ana kaynağını ise Çince ve Tibetçe kaynaklar oluşturmaktadır.
285 numaralı Tarsus Şer'iyye Sicilinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi (H.1247/1253 / M.1831/1837)

Bu Çalışma H.1247-1253/M.1831- 1837 yılları arasını ihtiva eden 285 Numaralı Tarsus Şer'iyye Sicili'nin incelenmesinden oluşmaktadır. 285 Numaralı Tarsus Şer'iyye Sicili Osmanlıca metninin günümüz Türkçesine çevrilmesinde metne sadık kalındı, kelimeler değiştirilmeksizin cümle kuruluşları aynı şekilde verildi. Ana metin basit transkribe tekniği ile okundu. Metinde geçen Farsça, Arapça, Türkçe sıfat ve tamlamalar bu dillerin gramer kurallarına göre yazıldı. Osmanlıca metinde geçen, ayın harfi: işareti, hemze harfi: işareti, uzun a: a harfi, uzun i: i harfi, uzun u: u harfi ile yazıldı. Sicilde geçen 116 belgenin tamamının transkripsiyonu yapılarak değerlendirildi. Belgede yer alan hükümlerin özeti tablo halinde verildi. Çalışmamızın özet tablosu, defter hakkındaki bütün sorulara cevap verebilecek niteliktedir. Sicilde; veraset, vesayet, mihir-boşanma, tereke taksimleri gibi konular yer almaktadır. Şer'iyye sicilleri kaydedildiği dönem hakkındaki en orijinal bilgileri içermektedir. Bu bilgiler ışığında dönemin sosyal, idari, hukuki, iktisadi ve kültürel yapısı hakkında bilgilere ulaşmak mümkündür. Bu amaç doğrultusunda sicilde yer alan yer isimleri, devlet görevlilerinin isimleri, askeri görevlilerin isimleri birer birer tespit edildi. Yine sicilde geçen camii, medrese ve diğer dini yapıların birer birer tespiti yapıldı. Sicilde dönemin soysal yapısı hakkında bilgiler verildi. Dönemin giyim-kuşamı ve kullanılan eşyaların tespiti yapıldı. Yine dönemin iktisadi yapısı hakkında genel bilgiler verilip meslek grupları, çarşıları, dükkanları, esnaf grupları, iskeleleri tespit edildi. Ayrıca dönemin eşya fiyatları ve hayvan fiyatlarına ulaşıldı.
19. yüzyılda Osmanlılarda kolera tedavileri

Gültekin, E. (2016). 19. Yüzyılda Osmanlılarda Kolera Tedavileri. İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Tıp Tarihi ve Etik ABD. Doktora Tezi. İstanbul. Bu çalışma, Osmanlı hekimlerinin 19. yüzyıldaki kolera salgınları sırasında kolera hastalarına uyguladıkları tedavileri, Batı ülkelerinde uygulanan tedaviler ile karşılaştırmalı olarak ele almıştır. Çalışmanın amacı, eski tıp anlayışının terk edilerek yeni tıp anlayışına doğru geçildiği bir yüzyıl boyunca salgınlara sebep olan kolera hastalığı örneğinde, Osmanlı tıbbının adım adım modernleşmesinin izini sürmektir. Çalışmanın hipotezi Osmanlıların kolera tedavilerinde, tıp anlayışındaki modernleşme eğilimine paralel olarak değişiklikler yapıldığı şeklindedir. Bu çalışmada elde edilen veriler, Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgeleri ve 19. yüzyılda yazılmış olan Osmanlıca kolera risalelerinde elde edilmiştir. Bu veriler Batı ülkelerinde 19. yüzyılda yazılmış olan kolera hakkındaki eserler ve bu eserleri kaynak olarak kullanan daha sonraki dönemlerde yazılmış kolera tedavileri hakkındaki makalelerdeki bilgiler ile karşılaştırılmıştır. Elde ettiğimiz veriler, Osmanlı dönemi kolera tedavilerininde, dönemin bilimsel gelişmelerine paralel olarak değişiklikler yapıldığını göstermiştir. Osmanlı kolera tedavileri ile Batı ülkelerinde uygulanan kolera tedavilerinin birçok konuda benzerlik göstermesine rağmen, çok önemli bazı noktalarda ayrıştıkları tespit edilmiştir. Bu çalışmanın sağladığı veriler ile dönemin kolera tedavilerinin tıbbi dayanaklarının anlaşılmasına katkı sağlanmıştır.
Tarihçi Ahmed Cevdet Paşa'nın XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti'ndeki gelişmelere dair tespit ve önerileri

Bu çalışma Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyılda yetiştirdiği en önemli devlet ve fikir adamlarından biri olan Ahmed Cevdet Paşa'nın tarih alanında yazmış olduğu eserlerinden üçünü, Tarih-i Cevdet, Ma'ruzat ve Tezakir'i temel alarak hazırlanmıştır. Bahsedilen kitaplar incelenerek Cevdet Paşa'nın Osmanlı Devleti'ne ve de özellikle kendi yaşadığı döneme dair tespit, önerileri ve eleştirileri tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde, çalışmanın konusu, kapsamı ve önemi belirtildikten sonra Cevdet Paşa'nın hayatı ve eserleri incelenmiş, daha sonra XVIII. ve XIX. yüzyıllarda Osmanlı Devleti'nin siyasi tarihi kısaca işlenmiş en son da Cevdet Paşa'nın ıslahat anlayışı ile onun döneminde yapılan ıslahatlara değinilmiştir. İki bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde Cevdet Paşa'nın devlet ve hükümet anlayışı ile hizmetinde bulunduğu padişahlar ve dönemin önde gelen devlet adamları hakkındaki görüşleri işlenmiştir. Bölümün devamında onun döneminde saray yönetimi ve bürokraside meydana gelen değişiklikler, bu değişikliklere dair görüşleri en sonra da memuriyet, hariciye, ordu ve taşra yaşamına dair tespit, öneri ve eleştirileri açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise Cevdet Paşa'nın Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyıldaki mali, iktisadi hayatına dair tespitlerinden sonra yine bu dönemde sosyo-kültürel alanda yaşanan değişimler ve onun bu değişimleri nasıl değerlendirdiği açıklanmaya çalışılmıştır.
Kütahya Sancağı 1261 (1845) tarih ve 8767-8768-8769-8770-8771 numaralı Temettuat Defterleri transkripsiyonu

Osmanlı Devleti'nde Tanzimaffla kadar değişik adlarla alınan vergilerin yerine konulan temettü' at vergisinin kaydedildiği defterlere 'Temettü' at Defterleri' adı verilmektedir. Bu defterler XIX. Yüzyıl ortalarında Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu iktisadi, sosyal ve ticari hayatı çok açık bir şekilde gözler önüne serdiğinden değerli bilgiler içermektedir. Başbakanlık Osmanlı Arşivleri'nde bulunan bu defterler, 1988 yılında tasnif edilerek araştırmacıların hizmetine sunulmuştar. Bu çalışmada 1260- 1261 (1845) yıllarına ait Kütahya merkez mahalleleri ile ilgili 'Temenra'at Defterleri'nden, aşağıda arşiv numarası ve isimleri belirtilenlerin transkripsiyonu yapılmıştır. ML. VRD. TMT. 8767 Meydan Mahallesi ML. VRD. TMT. 8768 Çukur Mahallesi ML. VRD. TMT. 8769 Hacı Ahmed Mahallesi ML. VRD. TMT. 8770 Balıkk Mahallesi ML. VRD. TMT. 877 1 Ahi Ewran Mahallesi
Kendi kaynaklarında Amerikan Board'ın Türkiye'deki sağlık faaliyetleri(1833-1923)

Amerikan Board, 1820 yılında ilk misyonerlerini Osmanlı topraklarına gönderdiği tarihten on üç yıl sonra sağlık çalışmaları için tıp misyonerlerini bölgeye göndermeye başlamıştır. Bu tıbbi misyonerler gezici hekimlik yapmaktaydılar. Gezici doktorluk sistemi sürekli devam etmekle birlikte, Amerikan Board öncelikle geçici müdahalelerinin yapıldığı ve özellikle ayakta tedavi edilen hastalara ilaçların yazıldığı dispanserler kurarak çalışmalarını sürdürmüşlerdir. Tıbbi misyonerler, hem tıp hem de dini konularda eğitilmişlerdi. 1880'lerden itibaren Amerikan Board, Antep, Mardin, Talas, Merzifon, Van, Erzurum, Sivas, Adana, Konya, Diyarbakır ve İstanbul gibi illerde hastane, tıp okulu, hemşire sınıfı ve eczaneler kurarak kurumsallaşma yoluna gitmiştir. Hastane çalışmalarının yanı sıra Anadolu'da ilk Tıp Okulu da Antep'te misyonerlerce açılmıştır. Yine hastanelerin bulunduğu merkezlere yakın çevrelere gezici sağlık misyonerliğiyle ulaşmaya çalışmışlardır. Osmanlı toplumunda din ve eğitim kurumlarına karşı zaman zaman tepki duyulmuş ise de sağlık kurumlarından tüm sınıfların yararlanması ve devletin sağlık alanındaki yetersizliği misyonerlerin bu alanda daha rahat çalışmasına sebebiyet vermiştir. 'Tıbbi Misyon' denilen bu misyon türünde, misyonerler hastane ve dispanser gibi sağlık kuruluşlarında mesleklerinin verdiği imkanla insanlarla yakın ilişki içerisine girerek, daha geniş kesimlere Hıristiyanlığın mesajını yayma fırsatını bulmuşlardır. Bu çalışmada Amerikan Board'ın kendi tıp misyonerlerini Osmanlı topraklarına gönderdiği 1833 yılından 1923 yılına kadar olan süreçte, Amerikan Board'ın kaynaklarına dayanarak, Türkiye'deki Sağlık Faaliyetleri misyonerlik ve tıp tarihi açısından ele alınmıştır.
Osmanlı Devleti'nde muhtarlık teşkilatının kuruluşu ve gelişimi (1829-1864)

Osmanlı Devleti'nde muhtarlık teşkilatı, yeniçeri ocağının 1826 yılında kaldırılmasının ardından özellikle güvenlik ve asayişin devamını sağlamak amacıyla ilk olarak 1829 yılında İstanbul, Galata, Eyüp ve Üsküdar'da; 1833 yılından itibaren ise Kastamonu'dan başlayarak ülke çapında tesis edilmeye başlandı. Muhtarların tayin, azil, görev ve sorumluluklarının açıklandığı bu tez, üç temel bölümden oluşmaktadır. Tezin 1829 ile 1839 yılları arasını kapsayan birinci bölümünde; muhtarlık teşkilatının oluşmasına zemin hazırlayan olaylar, İstanbul ve taşrada tesisi, muhtarların tayin ve azilleri ile bağlı oldukları kurumlar açıklandı. İkinci bölümde, Tanzimat Fermanı ilan edildikten sonra taşra idaresinde özellikle de köy ve mahalle idarelerinde yapılan değişiklikler; muhtarlara maaş bağlanması, maaş uygulamasının kaldırılması, muhtarların tayin ve azilleri konusundaki gelişmeler, yemin ettirilmeleri ve kefile bağlanmaları meseleleri izah edildi. Muhtarlığın idari yönü iki dönem halinde açıklandıktan sonra üçüncü bölümde, muhtarların asayişin temini ile idari, mali ve sosyal konulardaki görev ve sorumlulukları örnekleriyle birlikte açıklandı.
Osmanlı İmparatorluğu'nda şehzadelik kurumu

Eroğlu, Haldun, Osmanlı İmparatorluğunda Şehzadelik Kurumu, Doktora Tezi, Danışman: Prof. Dr. Yavuz Ercan, 288s. Osmanlı Devleti'nde hükümdarların oğullarının hayatları ve devlet yönetimi içerisindeki görev ve yetkilerinin incelendiği bu çalışmada öncelikle Osmanlı öncesi Türk Devletlerindeki devlet anlayışı ve veraset geleneğinin nasıl olduğu incelendi. Osmanlı hakimiyet anlayışı ve veraset geleneğinin olup olmadığı konusu ele alınarak Osmanlı Dönemindeki hakimiyet anlayışı ve veraset geleneği ele alındı. Ayrıca Osmanlı şehzadelerinin doğumlarından tahta çıkışlarına kadar geçen süredeki sosyal, kültürel ve ekonomik durumları değerlendirildi. Bu yapılırken şehzadelerin sünnet ve evlilik düğünleri ile eğitim ve ekonomik durumları incelendi. Devletin kuruluş aşamasından itibaren Osmanlı şehzadelerinin belirli sancaklara gönderilmeleri ve bunun gerekçelerinin neler olduğu açıklandı. Ayrıca bir sancağın Şehzade Sancak olabilme şartlarının neler olduğu belirlendi. Bunların yanı sıra şehzadelerin sancaklara tayin olmalarından sonra, görev yerlerine gidişleri sırasında uygulanan prosedürün neler olduğu saptandı. Sancakbeyi olarak ülkenin belirli bölgelerine gönderilen şehzadelerin bulundukları sancaklardaki yönetim işleri ile ilgili olarak kurulan ve İstanbul'daki Divan-ı Humayun'un küçük bir modeli olan Şehzade Divanları ele alındı. Daha sonra Sancakbeyi şehzadenin gönderildikleri sancaklarda ne gibi görev ve yetkilere sahip olduğu, bu görevleri yerine getirirken merkez-taşra ilişkilerinin ne düzeyde olduğu ortaya konuldu. Son olarak Osmanlı Devletindeki hanedan üyelerinin öldürülmeleri ele alınarak, bunun sosyal, siyasal ve psikolojik sebeplerinin neler olduğu değerlendirildi. Ayrıca öldürülen şehzadelerin cenaze törenleri ve türbeleri ile ilgili bilgiler verildi. Çalışmada yer alan istatistiksel bilgiler, ilgili yerlerde, tablo ve grafiklere dökülerek daha net bir biçimde göz önüne serilmeye çalışıldı.
The conscription of religious students in the Ottoman Empire

Bu çalışma Osmanlı İmparatorluğu'ndaki medrese öğrencilerinin askerliği meselesini incelemektedir. Medreselerde kayıtlı olan öğrencilerin zorunlu askerlik sisteminde muaf olması mümkündü. Sistemin ilk dönemlerinde öğrencilerin askerlikten muaf olabilmek için her sene resmi bir heyet tarafından düzenlenen 'kura sınavı'nı geçmesi gerekmekteydi. 1892 yılında II. Abdülhamid bu sınavları iptal etti ve bütün medrese öğrencilerine süresiz muafiyet hakkı tanıdı. İlk bakışta, bu karar İstanbul'daki taşradan gelen medrese öğrencilerinin memleketlerine sürülmesine teşebbüs edilen ve kamuoyunda negatif yankı uyandıran hatalı bir hamlenin sonucu olarak alınmıştı. Bu çalışmanın ana tezi, bunun Abdülhamid rejiminin sultanla tebaası arasında özel ilişkiler kurma stratejisinin bir parçası olduğudur. Bu strateji, özellikle 1890'larda artan muhalefet karşısında rejimin toplumsal desteğini arttırmak için uygulanmıştır. Süresiz muafiyet uygulaması 1908'de Jön Türklerin iktidara gelmesiyle sonlandırılmıştır. Fakat yeni iktidarın sıkı toplumsal kontrol politikasının parçası olarak attığı bu adım medrese öğrencileri arasında büyük hoşnutsuzluğa sebep olmuş ve başkentte Nisan 1909'da patlak veren (ve 31 Mart Olayı olarak bilinen) isyana katılımlarına zemin hazırlamıştır. Bu teze göre, bu isyanın bastırılması yeni rejime hedeflediği sıkı toplumsal kontrolü sağlamak konusunda fırsat vermiştir ve medrese öğrencileri de bu yeni durumdan en çok etkilenen grupların başında gelmektedir. Bu şekliyle bu çalışma aslında 1876 ve 1914 yılları arasında Osmanlı devlet-toplum ilişkilerinin gelişiminin medrese öğrencilerinin askerliği meselesi üzerinden bir incelemesidir. Çalışma ayrıca son dönem Osmanlı devletinin yekpare ve her kademesi ortak hareket eden bir yapı olmadığını göstermektedir. Aksine, hem II. Abdülhamid hem de II. Meşrutiyet dönemlerinde devletin çeşitli kurumları kendi gündemleri çerçevesinde hareket etmeye gayret etmiş ve hatta zaman zaman birbiriyle çatışmıştır.
Tanzimat Dönemi osmanlılarda halk eğitimi çalışmaları

Halk eğitim çalışmaları eğitim tarihimizde fazla üzerinde durulmayan bir konudur. Ülkemizdeki tarih araştırmaları daha çok dini, siyasal, askeri konularla ve ekonomi alanlarında yoğunlaşmıştır. Bu çalışmamızda ilk olarak halk eğitiminin genel eğitim felsefesinde, bir devletin ve bir toplumun yükselişinde oynadığı rolü belirlemeye çalıştık. Bu çalışmamızla halkın kültürel bilinç seviyesinin oluşumun evreleri üzerinde durmaya çalıştık. Konuya giriş bakımından ilk etapta klasik devirlerdeki Osmanlı toplum örgütlenmesinin oluşumu üzerinde durduk. Medreselerin kurulması, ahilik, toplumsal yardımlaşma ve bilimin ortaçağlar boyunca Osmanlı toplumda geçirdiği serüveni, yapılan araştırmalar ışığında izah etmeye gayret ettik. Burada elde ettiğimiz veri ve analizlere göre ortaçağlarda daha homojen olan toplumsal yapı ileriki devirlerde yapı değiştirecek ve milliyetçilik akımıyla parçalanmalar baş gösterecektir. Bir sonraki bölümde ise, 1839 yılında ilan edilen Tanzimat Fermanının toplumsal gelişime etkisi üzerinde durduk. Bu dönemde milliyetçilik akımlarıyla parçalanan toplumsal huzuru tekrar kazanmak için her etnik unsura haklar verilmeye çalışılmış ve genel olarak da iktisadi, siyasal ve eğitimsel olanaklar artırılmaya çalışılmıştır Toplumda daha önceki dönemlerde dönüşüm içinde olan ahlaki bilgiler Ahilik teşkilatının çökmesiyle medreselerin sırtına binmiştir. Medreseler ise bu dönüşümü siyasi ve dini elitler arasında sağlayabilmiş ve geniş halk kitlelerine ulaştıramamıştır. Buna üstelik bilim ve teknolojideki çağdaş yaklaşımları geriden takip etme yaklaşımı de eklenince eğitim ve bilim geniş Osmanlı kitlelerince hazmedilemeyen uzak mefhumlar olarak kalmıştır. Bu bölümde işte bu değişim üzerinde durarak, Osmanlı maarifinin teknik ve ilkesel sınırlarını halk eğitimi açısından ifade ettiği değere bakarak belirlemeye çalıştık. Fakat elde ettiğimiz verilere göre Osmanlılarda askeri alanlardaki eğitim ön planda tutulmuş, II. Meşrutiyet'li yıllara dek halk eğitimi eğitim hayatının son sıralarında gelmiştir. Bunun en kökü sebeplerinden biri Osmanlı halk kitlelerinin batıdaki gibi Rönesans ve reform hareketleriyle aydınlanamamış olması, coğrafi keşiflerde olduğu gibi de burjuva halk sınıfının doğamamış olmasıdır. İlerleyen bölümlerde ise basın yayın organlarının halk eğitimindeki önemi üzerinde durulmuştur. Gazetecilik faaliyetinin toplumsal bilinçlenmeyi doğurması için politik bir silaha dönüşmesi bir bakıma zararları dokunmuş olsa da devletin maarif organlarının boşluğunu tamamlamaya çalıştığı da bir gerçektir. Gündelik olaylardan, herhangi bir konuda detaylı bilgi edinmeye ve ileri düzeyde bir bilinç kazanmaya varıncaya dek basın çok önemli bir kültürel aydınlanma getirmiştir. Bunlara ek olarak konak ve cemiyet gibi toplumsal kurumların da bu aydınlanma macerasındaki işlevleri araştırılmıştır. Son bölümde de bu aydınlanma faaliyetlerine bir ömür vakfeden değerli ilim ve devlet adamlarının halk eğitimine hangi gözle baktığı üzerinde durulmuş, kendi ifadelerinden yola çıkarak bir dönem Osmanlı toplumsal hayatı resmedilmeye çalışılmıştır.
Umdetü'l Hakayık üçünçü cilt transkripsiyon (1-230. sayfalar arası)

Süleyman Hüsnü Paşa 1877- 1878 Osmanlı-Rus Savaşında Rumeli ordularının başkomutanlığı yapmıştır. İlk görev yeri Karadağ olan Süleyman Hüsnü Paşa daha sonra Tuna Cephesi Başkomutanlığı Mehmet Ali Paşa'dan devraldı. Gösterdiği başarıyla Şıpka kahramanı olarak anılan Süleyman Hüsnü Paşa, başarısızlığa uğrayınca görevinden azledilerek Bağdat'a sürgüne gönderilmiştir. Umdetü'l Hakayık adlı eserinin 3. cilt'in de (1-230. sayfalar arasında) Rumeli ve Balkanlardaki durumda bahsederken, yaşanılan mücadeleleri ve yenilgileri birinci el kaynak olarak kaleme almıştır.
Konya sanayi mektebi

Avrupa'da meydana gelen Rönesans ve Reform hareketleri, Sanayi İnkılabının gerçeklemesine de zemin hazırlamıştır. Sanayi İnkılabının gerçekleşmesiyle beraber, insan gücünün yerini makineler almıştır. Böylelikle, insanın beden gücüne ihtiyaç duyulmazken, ihtiyaç duyulan beyin gücü olmuştur. Bu beyin gücünü kullanan devletler, yeni makineler üretebilen, sanayisini geliştiren devletler olmuştur. Avrupa'da bu değişiklikler olurken Osmanlı Devleti bunun gerisinde kalarak zamanla gücünü kaybetmiştir. Silah sanayisinde yaşanan gelişmeler, devletin çağdaş devletlerinin dışında kalmasına sebep olmuştur. Durumun farkına varıldığında fazla geç kalmadan sanayi alanında çalışmalara başlanmıştır. Bu çalışmalar önceleri askeri alanda yapılmıştır. Artan yenilgiler, devlet adamlarını yetim ve kimsesiz kalan çocuklar içinde bir çare aramaya yöneltmiştir. Bu arama çalışmalar sonucunda ilk önce kimsesiz çocuklara bir barınak sağlamak ve meslek eğitimi vermek amacıyla, ıslahhaneler kurulmuş ve bunlar birbirini takip etmiştir. Daha sonrasında ise, devletin de etkisiyle ıslahhaneler birleştirilerek sanayi mekteplerini oluşturmuştur. Böylelikle eğitim sadece yetimlere değil, halka da indirgenmiştir. 1899 yılında yapımına başlanmış, 1901 yılında eğitim hayatına başlamış olan Konya Sanayi Mektebinin amacı ilk olarak kimsesizlere bir barınak ortamı sağlamak ve mesleki eğitim vermek olmuştur. Daha sonraki gelişen süreçte, okul sadece kimsesizlere değil tüm halka hizmet vermiştir. Böylece okulun hizmet verdiği kitle de değişmiştir. Konya Sanayi Mektebi, ilklerin okulu olmuştur. Konya'da ilk defa sinema gösterimi, halı ve kilim sergisi yapılmıştır. Okulun bünyesinde birçok atölye kurulmuştur. Bu atölyeler, Konya sanayisinin gelişmesinde de önemli rol oynamıştır. Konya Sanayi Mektebi, kurulduktan sonra yıllar içinde ismi değişmiştir. Bu değişme okulun sadece isminde kalıp, verdiği eğitimde herhangi bir değişim yaşanmamıştır. Zaman zaman da kapatılmıştır. Fakat bu kapanmalar sürekli olmamıştır. Okulun devamı niteliğinde olan şimdiki adı Meram Anadolu Mesleki ve Teknik Lisesidir.