Asi kentlerin mekansal morfoloji açısından değerlendirilmesi

2011 yılı tarihte kent hareketlerinin dünya çapında yaygınlaştığı yıl olarak anılmaktadır. 2011 tarihine gelene kadar bazı ülkeler ile zemini hazırlanan hareketler, 2011 yılı başında Tunus'taki devrimle sonuçlanmış, bu da cesaret verici bir örnek oluşturmuştur. Tunus'un ardından kent hareketleri önce 'Arap Baharı' olarak anılmasına sebep olacak şekilde Mısır, Libya, Suriye, Yemen, Fas, Bahreyn gibi ülkelerle Arap dünyasında, sonrasındaysa 'Indignados' ve 'Occupy' hareketleri ile Avrupa ve ABD'de görülmüştür. 2013 yılı Haziran ayında da ülkemizde 'Diren Gezi Parkı' olarak yaşanan kent hareketlerinin, 2011 yılındaki Dünya'yı saran hareketlerle ortak noktaları bulunmaktadır. Bu çalışmada David Harvey tarafından tanımlanan şekliyle 'Asi Şehirler'in mekansal morfolojisi incelenmiştir. Araştırmanın amacı kent hareketleriyle mekansal morfoloji arasındaki olası ilişkileri açığa çıkarmaktır. Bunun için öncelikle kent hareketlerinin, oluşum süreci, gelişimi ve sonuçları araştırılmıştır. Ülke yönetiminin, günümüzün kent algısının, Kent Hakkına bakış açısının, kentlerin birer meta olarak görülmesinin hareketlerin başlıca sebepleri olduğu anlaşılmıştır. Yapılan araştırmalarda, çağımızın iletişim yöntemlerinden İnternet ve sosyal medyanın kent hareketlerinde öncü rol oynadığı görülmüştür. Öte yandan, bu etkilerin yanı sıra 'yer'in kentli etkileşiminde, bir araya gelmede ve dolayısıyla kent hareketlerinde etkisi olduğu bu tez kapsamında ortaya atılan bir düşüncedir. Kamusal alanda bir araya gelip yüz yüze iletişimin, İnternet ortamında bir araya gelmekten daha değerli ve daha etkili olduğu savunulmaktadır. Sosyal medyada bir araya gelip başlatılan hareketin, kent uzamında görünür olduğu andan itibaren daha büyük ve daha kalıcı olduğu Mısır, İspanya, ABD hatta Türkiye örneklerinde görülmektedir. İnternet ortamında hareket çağrısında bulunulmadan, kentin düşük gelir grubunun yaşadığı bir mahallede başlayan olaylar ya da kent meydanında yaşanan olaylarla başlayan kent hareketleri kentin, bir araya gelip etkileşimde bulunmayı mümkün kılan kent mekanlarının önemini göstermektedir. Tezin hipotezi 13 farklı kent üzerinde yapılan incelemeler ve değerlendirmeler çerçevesinde test edilmektedir. Bu kapsamda hareketlerin görüldüğü, İzlanda'nın başkenti Reykjavik, Yunanistan'ın başkenti Atina, Tunus'un başkenti Tunis, Mısır'ın başkenti Kahire, İspanya'nın başkenti Madrid ve önemli şehirlerinden birisi olan Barcelona, İngiltere'nin başkenti Londra, ABD'de New York, İrlanda'nın başkenti Dublin, Fransa'nın başkenti Paris, ülkemizde İstanbul ve Almanya'nın ikinci büyük şehri Hamburg ve İspanya'da hareketlerin görülmediği şehir Merida mekansal morfolojisi açısından incelenmiştir. Bu çalışmada, hareketlerin incelendiği kentlerin ortak noktalarından biri olarak, o kentlerde bulunan kamusal mekanların varlığı saptanmış, kent hareketlerinin başlamasını sağlayan en önemli unsur olarak kentlinin bir araya gelebileceği kamusal alanların varlığı savunulmuştur. Bu sebeple, bu hareketlerin kent mekanında görünür olduğu yerler ve hareketlerin görülmediği kent Merida'da kentlinin bir araya gelebileceği düşünülen mekanlar merkez kabul edilerek Mekan Dizimi yöntemiyle analiz edilmiştir. Bu analizler sonucunda, kent hareketlerinin görüldüğü şehirlerde, hareketin mekanının, lokal ve global ölçeklerde bütünleşik değerlere sahip olduğu, o mekanlara çıkan aksların bütün içinde en yüksek değerlerde ve kırmızı, turuncu gibi renklerde olduğu görülmüştür. Kent hareketlerinin görülmediği kentte ise değerlerin bütünleşik olmadığı ve kentlinin bir araya gelebilme potansiyelinin yüksek olmadığı anlaşılmıştır. Bu sonuçlarla, kent hareketlerinin oluşmasını sağlayan önemli unsurlardan birisi olarak, kentlinin bir araya gelmesini sağlayan kamusal alanların önemi ispatlanmıştır. Kent mekanının toplumsal karşılaşmalara olanak tanıyıp tanımamasının demokrasi açısından önemi bu çalışma ile ortaya konmaktadır.