Türkiye'de taze incir pazarlaması

Jüri : Prof. Dr. Ahmet ERKUŞ Jüri : Prof. Dr. Oğuz YURDAKUL 'Türkiye'de Taze İncir Pazarlaması' konulu bu araştırmada, ülkemizde taze incir pazarlamasında ağırlıklı öneme sahip olan Aydın ve Bursa illeri araştırma bölgeleri olarak kabul edilmiştir. Buna ilaveten ülkemizde taze incir tüketim seviyelerinin saptanması, pazarlama hizmetlerinin incelenmesi, iç ve dış pazarlama kanallarının ve pazarlama organizasyonun ortaya konması ile pazarlama masrafları ve pazar marjlarının hesaplanabilmesi amacıyla, İstanbul, Ankara ve İzmir illeri de çalışma kapsamına alınmıştır. Çalışmanın üretimle ilgili bilgilerinin toplanması amacıyla Aydın ilinin Kuyucak, Buharkent ve Horzumlu ilçelerindeki 31 işletmeci ve Bursa ilinin Mudanya ve Merkez ilçelerindeki 23 işletmeci ile doğrudan görüşülmüş, hazırlanan sorular ile anket yapılmıştır. Anket sorularına verilen cevaplar ile taze incirin üretim yapısı ve yetiştirme faaliyetleri tesbit edilmiştir. Taze incirin maliyetinin hesaplanabilmesi için tesis ve üretim masrafları ortaya çıkarılmıştır. 1989 yılında 1 kg taze incirin maliyeti Aydın için 169 TL/kg, Bursa için 141 TL/kg olarak bulunmuştur. Türkiye'de bölgelere ve gelir seviyelerine göre tüketim seviyelerinin saptanabilmesi için Ankara, İstanbul ve İzmir gibi üç büyük tüketim merkezi ile, Aydın ve Bursa gibi iki önemli üretim merkezinde tüketiciler ile doğrudan tüketim anketleri yapılmıştır. Beş ili kapsayan üç coğrafik bölgede çeşitli gelir gruplarında tüketim seviyeleri ve gelir-tüketim elastikiyetleri bulunmuştur. Tüm bölgelerin ve gelir gruplarının gelir-tüketim elastikiyeti ortalaması 0,97 olarak tespit edilmiştir. Buradan gelirin % 10 artması halinde taze incir tüketiminde %9,7'- lik yükseliş meydana geleceği bulunmuştur. Türkiye'de ve dünya'da taze incir ticaretinin incelenmesi, ülkemizin dünya taze incir ticaretinde % 52 ile en yüksek bir paya sahip olduğunu göstermektedir. İÜ Taze incir fiyatlarının serbest piyasa şartlarında oluştuğu ve mevsim içinde günlük ve aylık büyük fiyat dalgalanmaları gösterdiği bulunmuştur, ürünün satış şeklinin incelenmesi sonucunda, incir satışının % 85 'inin konsinye olarak Tüketim Merkezi Toptancı Hal'leri, % 15 ' inin ise peşin olarak dışsatımcı, pazarcı ve direkt satış kanalıyla gerçekleştiği tespit edilmiştir. Taze incirde iç pazarlama hizmetlerini yürüten 7 adet, dış pazarlama hizmetlerini yürüten 1 adet kanalın varlığı tespit edilmiştir. iç pazarlama kanalından geçen ürün miktarı, toplam taze incir üretiminin % 96, 4 'dür. Bu kanallar içinde tüketim merkezi toptancı halleri % 77 gibi bir paya sahiptir. Dış pazarlama kanalından geçen taze incir miktarı ise toplam taze incir üretiminin yalnızca % 3, 6' sidir. Taze incir münferit mahalli toplayıcılar, tüccar- komisyoncular veya tüketim merkezi toptancı hal komisyon- cularınca pazarlanmaktadır. Dış pazarlama ise, münferit dış satımcılarca yapılmaktadır. 1989 yılında taze incir dışsatımı gerçekleştiren 81 adet dışsatımcı firmanın varlığı tespit edilmiştir. Bunların 20 tanesi şahıs şirketi olup dışsatımın % 25' ini gerçekleştirmişlerdir. 61 adet sermaye şirketi ise, dışsatımdan % 75 oranında pay almışlardır. Pazarlama marjının incelenmesinden taze incir pazarlama kanalları içinde % 77'lik paya sahip olan üretici - tüketim merkezi toptancı hali -perakendeci kanalında, tüketicinin ödediği paranın % 45,45 'inin üreticiye %36, 36'sının hal komisyoncusuna ve % 18, 18' inin perakendeci esnafa gittiği belirlenmiştir, ürünün dış satımının yapıldığı üre- tici-mahalli alıcı-dışsatımcı kanalında ise, üreticinin pazar marjı %20, mahalli alıcının pazar marjı % 1,66 ve dışsatımcının pazar marjı ise % 78,33 olarak bulunmuştur. Bu kanal üreticinin sahip olduğu en düşük pazar marjı'nı sağlamaktadır. Ancak üretici bu kanalda ürünü için daha yüksek fiyat bulmaktadır, üretici eline geçen fiyatın masraf marjının en yüksek olduğu kanal ürünün % 8 'inin pazar- landığı üretici-komisyoncu-tüccar, toptancı hal ve perakendeci kanalıdır. Üreticinin masraf marjı % 70,7 'dir. Üreticinin masraf marjının en düşük olduğu kanallar ise ürünün dışsatım amacıyla mahalli toplayıcılar aracılığıyla pazarlandığı 3. ve 4. kanallardır. Üreticinin ürününü elinden çıkardıktan sonraki kanallar içinde en düşük masraf marjına ve en yüksek kar marjına, dışsatımcının sahip olduğu bulunmuştur. Dışsatımcının masraf marjı % 51 iken kar marjı % 49 olarak teşekkül etmektedir. Üreticinin kar marjının yükseltilmesi amacıyla pazarlama organizasyonun düzenlenmesi ve üretim bölgelerin de taze incir pazarlama kooperatiflerinin kurulması faydalı olacaktır.