Beylerbeyi Sarayı'nın inşa süreci, teşkilatı ve kullanımı

Beylerbeyi Sarayı'nın bulundugu yerde daha önce Sultan II. Mahmud (1808-1839) tarafından 1826- 1832 yılları arasında insa ettirilen Eski Beylerbeyi Sarayıbulunmaktaydı. Bu saray Sultan Abdülaziz (1861-1876) tarafından yıktırılarakyerine 1863- 1865 yılları arasında günümüze kadar ulasan Yeni Beylerbeyi Sarayıinsa edildi. Sarayın mimari tasarım ve koordinasyonu Serkiz Bey ve Agop Bey'in nezaret ve sorumlulugunda ortaya konmustur. Bununla beraber saray ve ek yapılarının insasını bizzat yürütmek üzere çesitli insaat kalfalarıylasözlesmeler yapılmıstır. Mıgırdıç Kalfa, Yuvan Kalfa, Senekerim Kalfa, YaniKalfa bunların basında gelmektedir. Sarayın insasında kullanılan tas, tugla, kum, demir, mermer, ahsap ve benzeriyapı malzemeleri Osmanlı sınırları içerisindeki sancaklardan getirilmis, özellikledekorasyon esyaları olmak üzere bazıları da yurtdısından tedarik edilmistir. Sarayın idari kadrosunun basında Bina Emini ya da Bina Müdürü bulunmaktaydı. Saray'ın insasının baslangıcından sonuna kadar iki yıl içinde üç bina emini görevyapmıstır. Mutemedler, katipler, pazarcılar, ambar memurları, gece bekçileri ve benzeri görevliler idari kadronun diger elemanları arasındaydı. Her insaat haftasısonunda, o hafta içinde pazarcılar tarafından yapılan tüm malzeme alımları, esnafın imal ettigi yapı malzemeleri ve ham olarak satın alınan malzemeler, nakliye için ödenen ücretler, kalfalarla yapılan sözlesmeler, insaat amelesine ödenenyevmiyeler icmal defterlerine kaydedilerek Bina Eminligi'nde muhafaza edilir;Hazine- Hassa Nezareti muhasebesinden yapılacak ödemelerde bu kayıtlar esasalınırdı. Beylerbeyi Sarayı ana binası, aynı dönemde insa edilen diger saraylarda olduğu gibi Mabeyn-i Hümayun, Hünkar Dairesi ve Valide Sultan Dairesi olmak üzere üç bölümden olusmaktadır. Kadınefendiler daireleri ana binanın dısında ve denize paralel olarak insaedilmisti. Mabeyn-i Hümayun üst düzey kadrosu Sarayın orta katında, hususi hizmetlerinde görev alan 'gedikler' ise alt kattaki mekanlarıkullanırlardı. Ana bina dısında yer alan Sarı Kösk, Serdab Kasrı gibi kasırlarpadisahın istirahat amaçlı kullandıgı diger mekanlardandı. Pasa Dairesi, padisahınve sarayın güvenligini üstlenen saray yaverlerinin karargahı konumundaydı. Mızıka-yı Hümayun Dairesi de Sarayın Mabeyn bölümüne yakın olarak insaedilmisti. Ezcahane-i Hümayun, Agalar Dairesi, Baltacılar Dairesi, Arslanhane, Geyiklik, Gazhane, Tatlıhane, Meskhane, Istabl-ı Amire ile çok sayıdaki mutfak ve kusluklar sarayın müstemilatı arasında yer alan diger yapılardandı. Sultan Abdülazi'in saltanat yıllarında Beylerbeyi Sarayı yazlık saray olarak kullanıldı. Yanısıra baskenti ziyaret eden yabancı devlet hükümdar ya dabaskanları bu sarayda agırlandı. Sultan II. Abdülhamid saltanatı süresince (1876-1909) ikamet amaçlı olarak bu sarayı kullanmadı; bu dönemde Sarayın devletmisafirhanesi olarak kullanımına devam edildi. Beylerbeyi Sarayı'nın, yasananbazı milli felaketlerde kamu yararına açılması yine II. Abdülhamid devrindegerçeklesti. stanbul'da meydana gelen 1887 yangınında evsiz kalan yangınzedelerbu sarayda barındırılmıs, 1877- 78 Osmanlı-Rus Savası'nda yer alanan gazilerHilal-i Ahmer yardım cemiyetinin nezaretinde yine burada teskil edilen hastanelerde tedavi edilmistir. Bu dönemdeBeylerbeyi Sarayı Saray Müze olarak da degerlendirilmis; yerli resmi heyetleryanında yabancı seyyah ya da heyetlerin ziyaretine açılmıstır. Osmanlı saltanatmakamının temsil odagı olan Saray'ın gerek ziyaretlere açılması gerekse kamu yararına kullanımı II. Abdülhamid döneminin dikkate sayan uygulamalarıdı