Geleneksel Türk evinin doğal aydınlatma açısından incelenmesi; Kemaliye, Birgi ve Safranbolu evleri

Tarihi yapılar içinde bulundukları yerleşimlerin sembolleri olup, bunların mimari biçimlenmesinde konumlandıkları bölgenin coğrafi, sosyal, kültürel vb. özellikleri etkili olmuştur. Günümüzde, tarihi yapılar restore edilmekte ve genellikle restorasyon sırasında işlev değişikliği yapılarak yapılar özgün işlevlerinden farklı bir işlevle yenilenmektedir. Tarihi bir yapının restorasyonunun temel hedefi, orijinal mimari biçim ve yapısall özelliklerinin korunmasıdır. Bu durum yeniden işlevlendirilen tarihi yapılar için de geçerlidir. Ancak, işlev değişikliği söz konusu olan tarihi yapılarda, yeni işlev için gerekli olan ısı, ses ve özellikle doğal ışık gibi fizik ortam öğelerine yönelik koşulların sağlanıp sağlanmadığı da denetlenmelidir. Denetlemeler sonucunda fizik ortam koşulları bakımından olumlu olmayan durumlar için, yapının tarihi mimari orijinalliğini bozmayacak önlemler alınmalı ve yeni düzenlemeler yapılmalıdır. Örneğin, aydınlatma açısından gerekli koşulların doğal aydınlatma ile sağlanmadığı durumlar belirlenmeli ve yeniden işlevlendirilen yapının özelliklerine uygun yapay aydınlatma düzenleri oluşturulmalıdır. Çalışmanın amacı; Türkiye'nin farklı iklim bölgelerinde yer alan şehirlerde bulunan ve yeniden işlevlendirilen tarihi evlerin doğal aydınlatma özelliklerinin belirlenmesi; hacim içi doğal aydınlık düzeylerinin, yapıların eski ve yeni işlevleri açısından değerlendirilmesi ve bu bağlamda, söz konusu yerleşimlerdeki benzer durumlar için yeniden işlevlendirme seçimlerinde yol gösterici, yararlanılabilecek verilerin sunulmasıdır. Çalışma kapsamında, Türkiye'nin farklı iklim bölgelerinde yer alan Erzincan şehrinin Kemaliye, İzmir şehrinin Birgi, Karabük şehrinin Safranbolu ilçeleri seçilmiştir. Erzincan soğuk iklim, İzmir sıcak iklim, Karabük ılıman ve nemli iklim bölgesinde bulunmaktadır. Her yerleşim için üç adet yeniden işlevlendirilmiş tarihi ev belirlenmiştir. Tez çalışması altı bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde, çalışmanın amacı ve yöntemi belirtilmiştir. İkinci bölümde geleneksel Türk evinin özellikleri ve geleneksel Türk evinde aydınlatma düzeni açıklanmıştır. Üçüncü bölümde Kemaliye Evleri başlığı altında Kemaliye evleri hakkında bilgi verilmiş, incelenen Kemaliye evlerinin mimari özellikleri, gün ışığı ölçme ve hesaplama sonuçları çizelgelerle ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Dördüncü bölümde Birgi Evleri başlığı altında Birgi evleri hakkında bilgi verilmiş, incelenen Birgi evlerinin mimari özellikleri, gün ışığı ölçme ve hesaplama sonuçları çizelgelerle ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Beşinci bölümde Safranbolu Evleri başlığı altında Safranbolu evleri hakkında bilgi verilmiş, incelenen Safranbolu evlerinin mimari özellikleri, gün ışığı ölçme ve hesaplama sonuçları çizelgelerle ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Altıncı bölümde üç farklı iklim bölgesinde, dokuz adet geleneksel Türk evindeki kimi hacimlerin doğal aydınlatma düzenlerine ilişkin olarak 3, 4 ve 5. bölümlerden elde edilen bulgular, mekanların eski ve yeni işlevleri bakımından gün ışığı aydınlık düzeylerinin uygunluğu açısından değerlendirilmiştir. Yedinci bölümde elde edilen bulguların eski ve yeni işlevler açısından uygunluğu sınanmıştır.