Dış borç yönetimi ve İsveç örneği

Günümüzde uluslararası finansal pazarlar, yakın tarihli geçmişşine karşın, ülke ekonomilerini geliştiren ve derinden etkileyen bir faktör olarak kabul edilmektedir. Eski çağlardan beri süregelen, devletler arası alış-verişler ve ödeme yöntemleri ile değer birimleri, yerini, bugünün modern anlamdaki finansal pazarlar ve pazar araçlar yardımıyla gerçekleştirilen alış veriler bırakmıştır. Dış ticaret çerçevesinde kullanılan teknikler ve işlem tutarları, tüm devletler tarafından her bir mali hesap yılı sonlarında kendi ödemeler bilançolarında gösterilmekte ve söz konusu bilançoların denge durumu o ülkenin ekonomisi, diğer bir ifade, ile enflasyonu üzerinde direkt etkisi vardır. Amaç, dengeyi başabaş bir noktada tutabilmektir. Ödemeler bilançosuna dahil dış borçlar konusu ve yönetimi, her zaman için devletler açısından ayrı bir önem kazanmıştır. Borç dahilinde bulunan dış borç yönetimi, ayrı bir önem kazanmıştır. Gelişmekte olan ülkeler kadar, sanayileşmiş ülkeler de dış borçlarının yönetiminde, en gelişmiş teknik ve araçlar kullanarak bu sorunu, olabildiğince verimli ve az bir maliyetle çözümlemeye çalışmakladır. Çoğu kez, ülkeler, dolayısıyla hükümetler, kamu ve özel kuruluşlar için olduğu kadar, şahıslar için de yüksek derecede bilgi ve ondan da önemlisi, deneyim sahibi olmayı gerektiren bu tür işlemler, uluslararası finans piyasasında baş döndürücü bir hızla, günden güne gelişmektedir. Finans pazarları içinde İsveç Krallığı, özellikle son on yılda, yaratıcılıkları ve aktif hareketlerle uluslararası finans pazarlarını birçok konuda öncülük eden ve halen, sanayileşmiş ülkelerin finans merkezlerini çok yakından izleyen bir ülke konumuna gelmiştir. Uluslararası para piyasasından olduğu kadar, sermaye piyasasından da yüksek kredi değerliliği nedeniyle kolaylıkla gereksinim duyduğu borcu bulabilen bir devlettir. Bütün dünyayı etkileyen çeşitli krizler ve konjoklürel dalgalanmalar, kaçınılmaz olarak İsveç ekonomisini de etkilemiş, dolayısıyla hükümet bir yandan eko-nomiyi düzeltmek amacıyla ard arda mali ve ekonomik tedbirler almış, diğer yandan ödemeler dengesinde oluşan açıklan kapatmak için, çok yüksek miktarlarda dış borçlanmaya gitmiştir. Ekonomide uluslararası büyüklükte özel şirketler de nasiplerini alarak dış piyasalardan fon bulmak zorunda kalmışlardır. Doğaldır ki, tüm borçlular gibi, İsveç'teki borçlular da en az maliyetle borçlanma yollarını aramış ve sonuçta, yeni ve değişik yapıda finansal araçlar geliştirmişlerdir. En çok dikkat çekici yöntemler, değişik alanlarda bulunmakla beraber, ağırlıklı olarak Euro-pazarlar için de görülmektedir. Bu açıdan, çalışmada ağırlık, 'Euro-Pazarlar ve pazarda kullanılan araçlar' konusuna verilmiştir. Çalışmanın amacı, yukarıda değinilen özelliklerden ötürü, İsveç Devleti'ni örnek alarak dış borç yönetimi konusunu belli başlı yönleri ile incelemektir. Bunun yanında, incelenen tekniklerin dünya genelindeki pozisyonları ve kullanılabilirlikleri üzerinde de durmak gereği duyulmuştur. Tezin birinci bölümünde, dış borç ve dış borç yönetimi kavramları ele alınmış, dış borçların çeşitli kriterler yardımıyla sınıflandırılması yapılmıştır. İncelemenin ikinci bölümünde, uluslararası finansal pazarlar ve pazarda kullanılan araçlara bir bakış açısı sağlamak amacıyla genel olarak açıklanmıştır. Finansal pazarların tanımı ile beraber doğuş ve gelişimine değinilmiş, bazı tarihi örnekler verilmiştir. 1982 Borç Krizi'nin yapısall analizine değinilmiş ve sonuçla ortaya çıkan çözüm planları belirtildikten sonra finansal pazarlara ait risk çeşitleri ile risk minimizasyon teknikleri kısaca tanıtılmıştır. Faiz ve vade yapılarının da irdelenmesinin ardından başlıca finansal araçlara geçilmiştir. Başlıca finansal araçlar olarak sırasıyla, opsiyonlar, vadeli işlemleri ve swap yöntemleri ele alınmıştır. Söz konusu üç aracın konuya dahil edilmesinin nedeni, bunların en çok kullanılan finansal araçlar olmasının yanında, dünya genelinde sayısız firmaların bilanço-larını ve borç kalemlerini etkileyen araçlar olmasıdır. Ülkeler arası ticaretin gerçekleştirilmesinde büyük katkısı bulunan ve taraflar için karşılıklı avantajlar sağlayan özel yöntemler olarak da factoring, forfaiting ve leasing konuları incelenmiştir. Bu yöntemlerin üçü de, ülkeler açısından dış ticareti kolaylaştırıcı faktörlere sahip oldukları bilinmektedir. Üçüncü bölümde, Euro-Pazarlar ve Euro-Pazarlarda karşımıza çıkan finansal araçlar açıklanmaya çalışılmıştır. Tezin ana konusu olarak gelişmekte olan ülkeler yanında, sanayileşmiş ülkelerin de kapsamlı bir şekilde kullandığı Euro-pazarları incelemenin zorunluluğu duyulmuştur. Genelde gelişmekte olan ülkelerin ikincin sınıf borçlu olarak, sanayileşmiş ülkelerin de birinci sınıf borçlu olarak girdikleri bu pazarda sendikasyon kredileri, tahvil ve senetler gibi olağan araçlar yanında, yalnızca birinci sınıf borçlulara yönelik bir model olarak melez finansman konusu işlenmiştir. Dördüncü bölümde, İsveç Devleti'nin ekonomisi kısa ana hatları ile günümüzdeki durum açıklandıktan sonra, dış borç yönetimi konusunda izlediği politika irdelenmeye çalışılmıştır. Borç politikası olarak, amaç, politik risk, sonuç analizi ve yabancı ülkelerle (İnansal bütünleşme, konu dahilin de kalınmak üzere belli başlı yönleri ile ele alınmıştır. Senelerdir, 'Avrupa Topluluğu'na girelim mi, girmeyelim mi? gibi türden sorularla kendini meşgul eden İsveç, kararsızlığının artık devam etmediğinin bir kanıtı olarak, ulusal para birimini ECU'ya bağlamıştır. Bu anlamda İsveç Kronu'nun yapısı da öz olarak konuya dahil edilmiştir. İsveç Devleti'nin borçlanma girişimleri ulusal pazar ve uluslararası pazar olmak üzere iki değişik açıdan ele alınmış, aynı zamanda yararlandığı araçlar ve araçlara ödedikleri faiz oranlan, diğer bir deyişle borçlanma tekniklerinin maliyetleri de incelenmiştir. Bölüm sonunda, Swedbank ve Volvo şirketlerine ait Euro- pazar içi iki adet tarihsel örnek, konulara ilk olma açısından yer verilmiştir. Beşinci bölümde ise Türkiye'deki son durum belirtilmiş ve dış borçlar kapsamındaki yetersizlikler ele alınmaya çalışılmıştır. Tüm araştırma sonucu, edinilen fikir ve yorumlar da altıncı ve son bölüm de açıklanmıştır. Yapılan incelemenin, konu itibariyle bilgi sahibi olmayanlar için olduğu kadar, günümüzün son gelişmelerine bir göz atmak isteyenler için de faydalı olacağı ümit edilmekledir.