Geleneksel üretimden organize üretime Muğla el dokumaları

insanlık tarihinin en eski sanatlarının içerisinde yer alan dokumacılığın, insanların soğuktan korunma, örtünme ve süslenme ihtiyaçlarından doğduğu çeşitli yazılı kaynaklarda belirtilmektedir. Dokumacılığın ilk örneklerinde son derece basit ilkel araç-gereçler uygulanmış, zamanla teknolojinin ilerlemesiyle birlikte daha modern araç ve gereçlere geçilmiş, üretildiği bölgenin geleneksel, kültürel değerlerini ve ince sanat zevkini yansıtan önemli bir sanat dalı haline gelmiştir. Araştırmaya konu olan Muğla ili el dokumacılığı, günümüze kadar geleneksel üretim yöntemleri ile devam etmiş, daha sonra organize üretimle desteklenmiştir. Köklü bir geçmişşe sahip yöresel dokumacılığı, son yıllarda pazarlama, hammadde vb. sorunlar nedeniyle unutulmaya başlamıştır. Ancak Muğla ilinin köy ve kasabalarında özellikle yaşlı bireyler tarafından bu geleneksel sanatın yaşatılması ve çeşitli ihtiyaçların karşılanması amacıyla az da olsa üretilmeye devam edildiği de bilinmektedir. Yöreye özgü özellikleri bulunan Muğla el dokumacılığına ilginin yeniden kazandırabilmesi, bu sanatın canlandırılması ve geliştirilmesi amacıyla 1995 yılında Muğla Valiliği ve il özel İdare tarafından 'Muğla El Sanatları Sanayi ve Ticaret Limitet Şirketi' kurulmuştur. Halen yörenin çeşitli yerlerinde geçmişşten günümüze kadar geleneksel yöntemlerle devam eden el dokuması kumaşlarla birlikte, kurulan bu şirketin çalışmalarıyla organize üretime de geçilmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda, geleneksel üretim yöntemleri ile organize üretim yöntemlerini, her iki üretim sonucunda elde edilen dokumaların araç-gereç, teknik, renk, motif ve kompozisyon özellikleri açısından ele alan bir araştırma ile karşılaşılmamıştır. Bu nedenle araştırma; geleneksel özellik taşıyan Muğla el dokumalarının teknik, renk, motif ve kompozisyon özellikleri ile günümüzde daha çağdaş üretim tekniklerini uygulayan kurum ve kuruluşların belirlenmesi, belgelenmesi ve farklı 364 alanlarda değerlendirilme olanaklarının hazırlanmasına katkıda bulunmak üzere planlanmış ve yürütülmüştür. Araştırmanın amacını, Muğla el dokumacılığının tarihi gelişiminin incelenmesi, geleneksel ve organize üretim yöntemleri doğrultusunda Muğla el dokumalarında kullanılan araç-gereç, teknik, renk, motif ve kompozisyon özellikleri ve kullanım alanlarının belirlenmesi; organize üretimde bulunan kurum ve kuruluşların üretim faaliyetlerinin incelenmesi, geleneksel özellik taşıyan yöresel dokumalarının günümüzde üretilen çeşitleriyle karşılaştırılması, mevcut değerlendirme alanları ile günümüz ihtiyaçları doğrultusunda turistik değer taşıyan yeni ürünlerin tasarlanması oluşturmuştur. Beş bölümden oluşan araştırmanın materyalini, Muğla ili Merkez ilçesi, Yeşilyurt ve Bayır kasabalarında yaşayan, Muğla el dokumalarını uygulayan bireylerden anket yoluyla toplanan bilgilerle, yöreden alınan 69 adet dokuma örneği, Muğla ilinde geleneksel ve organize üretimi yapılan dokuma çeşitlerinin araç-gereç ve teknik özellikleri üzerinde yapılan gözlem ve incelemelerden elde edilen bilgiler oluşturmaktadır. Muğla ilinde geleneksel ve organize üretim ile kumaş dokumacılığını uygulayan bireylerden karşılıklı görüşme tekniği ile doldurulan anket formlarından elde edilen veriler uygun görülen başlıklar altında incelenmiştir. Yörede kumaş dokumacılığında yoğun olarak pamuk ipliğinin kullanıldığı, bunun yanı sıra yün, ipek, sentetik ipliklere de yer verildiği; dokumaların iki gücülü kamçılı ve kamçısız tezgahlarda üretildiği; genellikle düz, kareli, enine, boyuna, yatay ve dikey çizgili, ajurlu desenlerin ve dastarın uygulandığı ve bu dokumalarda bezayağı tekniğinin kullanıldığı anlaşılmıştır. Ayrıca, dokumacılıkla uğraşan bireylerin iplikleri genellikle renklendirilmiş olarak temin ettikleri, ancak, renklendirme işlemini kendileri yapan bireylerin 365 de olduğu ve bu bireylerin çoğunluğunun renklendirmede doğal boyaları tercih ettikleri belirlenmiştir. Kumaşlar, hazırlık, dokuma ve bitirme işlemleri olmak üzere üç temel aşamada tamamlanmaktadır. El dokuması kumaşlar genellikle ev tekstilinde, iç ve dış giyimde değerlendirilmektedir. Geleneksel üretim ile uğraşan bireylerin çoğunluğunun günde 201 ve 300 cm., organize üretimde ise günde 301 ve daha fazla kumaş dokudukları anlaşılmıştır. Muğla ilinde, geleneksel üretim ile uğraşan bireylerin temel geçim kaynaklarının tarım ve hayvancılık olduğu, organize üretimde ise bireylerin çoğunluğunun dokumacılık ile temel geçim kaynaklarını temin ettikleri tespit edilmiştir. Bireylerin günlük çalışma süreleri mevsimlere göre değişiklik göstermektedir. Araştırma, geleneksel ve organize el dokumacılığı alanında yapılacak olan uygulamalı ve bilimsel çalışmalara katkıda bulunursa amacına ulaşmış olacaktır.