Sanayileşme süreçleri ve kalkınma ve yatırım bankaları 'Teorik bir çerçeve ve Türkiye örneği'

İki yüzyıl kadar önce, insanlık tarihinde bugün bilebildiğimiz haliyle dünyanın gelişmesine önderlik eden, ilk olarak İngiltere'de daha sonra dalgalar halinde Avrupa'da ve Kuzey Amerika'nın birkaç bölgesinde ve hatta Japonya'da yüzyıllardan bu yana hazırlanıyormuş görüntüsü veren bir değişim süreci başlamıştı. <Sanayi Devrimi / Sanayileşme> olarak tanımlanan bu süreçle birlikte üretim faaliyeti tarımdan sanayie kaymış, işçiyi ve yaşam tarzını, geçmişşle modern dünyayı ve gelişmiş ülkelerle az gelişmiş ülkeleri birbirinden ayıran formlar ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada, söz konusu değişim sürecine ilişkin kavramsal tespitlerle birlikte, XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren hızlanan sanayileşme süreçlerinin gelişim dinamiklerine ait finansman ihtiyaçlarının tedarik biçimleri irdelenmektedir. İnceleme perspektifi Türkiye mahreçli iktisat yazınında hemen hemen ilk defa olarak Prof. Dr. Alexander Gerschenkron ve Prof. Dr. Rondo Cameron' dan esinlenilen 'geri kalmışlık derecesi' ile 'devlet ve sınai amaçlı kalkınma & yatırım bankalarını ifade eden ikame öğeler' kavramlarının öne çıktığı ve 'finansal sistemin yapısı ve bu yapı içinde fonksiyonunu ifa etme tarzının sanayileşmenin daha iyi ya da kötü yönde gelişme kaydedeceği' noktasından hareket eden teorik bir çerçeveye dayanmaktadır. Bu teorik çerçeve yardımıyla, ikinci ve üçüncü bölümlerde sanayileşme ve Sanayi Devrimi üzerine bazı açıklamalarla birlikte İngiltere; Belçika ve Fransa; Alman Prenslikleri ve Almanya ile Çarlık Rusyası' ndaki sanayileşme çabalan, bu çabaların finansman yöntemleri ve özel olarak da bankaların / ihtisas bankalarının rolleri üzerinde durulmuştur. Dördüncü bölümde de, yine 'ikame öğeler' bağlamında ve özellikle Türkiye Cumhuriyeti'nin yaklaşık olarak ilk otuz beş yılına ait (1923-1950) gelişmeler aktarılmakta, Cumhuriyet Türkiyesi'nin devraldığı iktisadi yapıların biçimlendiği Osmanlı İmparatorluğu'ndaki XIX. Yüzyıl gelişmelerine de bir ön tarih olarak değinilmektedir. Beşinci bölüm de Sonuç ve Değerlendirme başlığını taşımaktadır. u İkinci ve üçüncü bölümlerde sanayileşme politikalarının finansman yöntemlerinin incelendiği ülke örneklerine benzer politikalar ve kurumsal örgütlenmeler Türkiye'de de gerçekleşmiştir. Cumhuriyet sonrasını takibeden 1923- 1930 alt dönemi bir anlamda hariç tutulursa, Türkiye'de 1950'lere (ve hatta 1980 'tere) kadar iktisadi büyümenin, sermaye birikiminin lokomotifi olarak sanayi sektörü seçilmiş, ülkenin bütün ulusal kaynakları bu seçim etrafında örgütlenmiş ve sanayi sektörüne yapılan yatırımlar büyük ölçüde kamu kesimi yatırımlarının sürükleyici dinamizmiyle gelişmiştir. Sanayi ağırlıklı bu büyüme politikalarının finansmanı için yeni bir finansal örgütlenme, farklı bir ifade ile de kredi kurumlan / ihtisas bankaları oluşturma zarureti doğmuştur. Türkiye'de önceleri kamu sermayeli, sonraları kamu önderliğinde özel sermayeli ihtisas bankaları kurulmuş ve bu süreçteki ihdaslarda genellikle sektörel tercih ve bu tercih dahilinde yapılanmalar hemen hep önde gelerek sektörel tercihler dahilinde ülkedeki hakim sermaye birikim modeli ve kaynak tahsisi önceliğine göre finansal kurum ve mali araç <kredi kurumu ve kredi> oluşturma, var olanları islah etme ve de geliştirme faaliyetleri oldukça başarılı bir tarzda sürdürülmüş ve finansal piyasaların ana dinamikleri, ekonominin farklı bir ifade ile de mal ve faktör piyasalarının / reel sektörün teknik tercihleri ile senkronize gelişmiştir. Günümüzde de eğer sanayileşme, amaç fonksiyonuna yeniden bir değişken olarak dahil edilecekse Cumhuriyet Türkiyesi'nin ilk otuz beş yıllık uygulamaları her şeye rağmen ciddi bir esin kaynağı oluşturabilir zenginliktedir.