turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
The Ottoman government and the Egyptian question: Judicial reform and politics (1800-1914)

Osmanlı Hükümeti ve Mısır Meselesi:Adli İlişkiler ve Siyaset (1800-1914)Osmanlı İmparatorluğu ile Mısır eyaleti arasındaki adli ve siyasi ilişkiler bu çalışmanın iki ana konusunu oluşturmaktadır. Çalışmanın kapsadığı dönem yaklaşık olarak Osmanlı payitahtı ile Mısır eyalet merkezi arasındaki idari bağların zayıflamaya başladığı 18. Yüzyılın sonlarından ilişkilerin gerginleşmesi ve I. Dünya Harbi'nin başlamasıyla kesin bir kopuşla neticelenmesi sürecini takip etmektedir. Ancak, idari ve siyasi bağlardaki gelgitlere ve restleşmelere rağmen, imparatorluk payitahtı ve eyalet merkezi arasındaki ilişkiler etkileşimli bir surette seyretmeye devam etmiştir. Bu yüzden, bu çalışmanın bakış açısını, gerileme-kopuş yerine süreklilik-sentezleme kavramları açıklamaktadır. Mısır Eyaleti, 19. Yüzyılın başlarından itibaren önemli bir reform sürecine girdi, bu durum Osmanlı İmparatorluğu'nun merkezinden farklılık arz etmez. Üstelik, her ikisinde de yenileşme hareketinin ilk uygulamaya konulduğu alanlardan biri adliyeyi kapsıyordu. Mısır vali-hidivlerinin Mısır'ın adli alandaki modernleşmesini Osmanlı İmparatorluğu'dan siyasi bağımsızlık kazanma yolunda kullanılabilecek mühim bir mecra olarak telakki ettiği anlaşılmaktadır. Mısır'ın, Babıali bürokratlarından bu alanda kazanmaya başardığı ödünlerin ve ayrıcalıkların izleri bu çalışmada aydınlığa kavuşturulmuştur. Mısır kadılığının Osmanlı sultan-halifesinin Mısır üzerindeki hükümranlık haklarını en yüksek seviyede temsil etmesi sebebiyle bu makamdaki kadıların reformlara karşı tutumları ve nezaret ettikleri mahkemenin değiştirilmek istenen konumu karşısında Mısır'da ve İstanbul'daki farklı çevrelerin tepkileri detaylı bir şekilde tespit edilmiştir. Osmanlı başkenti ile Mısır eyaleti arasındaki bağların mahiyeti, imparatorluğun askeri yetersizliklerinin, savaşlarda aldığı yenilgilerin ya da uluslararası ilişkilerin konjonktürüyle yakından ilintilidir. Özellikle, Osmanlı İmparatorluğu'nun topraklarının paylaşım planlarının söz konusu edildiği bir dönemde, Mısır'ın Ortadoğu'da ve eski Osmanlı vilayetlerinde toplayıcı bir siyasi otorite olması ihtimali gündeme gelmiştir. Bu çalışmada, Mısır hidivlerinin sultan ünvanını haiz bağımsız siyasi aktör olmak yönündeki hedefleri ile birlikte halife ünvanını kazanmak isteyen dini lider olmak yönündeki faaliyetleri ve karşılarındaki engeller ele alınmıştır.
XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde Halvetilik teşrifatı: Usul-erkan ve törenler

Osmanlı döneminde tarikatlar ve onların müesseseleştiği yerler olan tekkeler toplumdaki kültürel yapılanmanın bir parçasıydı. Osmanlı dünyasının önemli kurumlarından olan bu tekkelerde adab ve teşrifat son derece önemli bir unsurdur. XIV. yüzyılda Azerbaycan sahasında ortaya çıkan Halvetilik, kurulduğu ilk zamanlardan itibaren Osmanlı toplumsal yapısı içinde son derece etkili olmuş bir Türk tarikatıdır. Bu tezde XVII. yüzyılda devlet ve ulema çevreleri ile ilişkileri çerçevesinde Halvetiyye tarikatındaki adab konusu ve davranış şekilleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda Halvetiyye ekolüne mensup bir sufinin günlük yaşamının nasıl olduğu, tekke içinde ve dışındayken herhangi bir davranış kalıbına riayet edip etmediği, tek başınayken ya da bir arada oldukları meclislerde nasıl bir adab gözettikleri gibi soruların cevapları aranmıştır.
Başbakanlık Osmanlı Arşivi'ndeki bazı Evkaf Defterlerinde kullanılan ebrular

Başbakanlık Arşivi, Osmanlı Devleti'nin sahip olduğu kültür ve medeniyet zenginliğinin farklı yansımalarına ev sahipliği yapan önemli bir kurumdur. Ebru sanatının gelişimini ve geçmişş asırlarda ne denli iyi icra edildiğini bu arşivdeki ebrulu defterleri inceleyerek müşahede etmekteyiz. Çalışmaya konu olan eserler devrin güzellik anlayışını ve bunun ifade tarzını günümüze taşımıştır. Çalışmada, Başbakanlık Osmanlı Arşivi Evkaf defterlerinde bulunan ebruların kapsamlı şekilde incelenmesi amaçlanmıştır. İnceleme altına alınan defterler 92 adet olarak tespit edilmiştir. Eserlerin, bir kısmı defter kabı, bir kısmı ise yan kağıdı olarak karşımıza çıkmaktadır. Ebru örneklerinin bulunduğu defterlerin tarih aralığı, 17. yy.'dan 19. yy. ortalarına kadar uzanmaktadır. Tezin birinci bölümünde, ebru sanatının tarihi, kullanılan malzemeler ve teknikleri hakkında genel bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, Başbakanlık Osmanlı Arşivinde bulunan bazı Evkaf defterlerinin üst ve alt kabları ile yan kağıdı olarak kullanılan ebrular incelenmiş, renk ve kompozisyon özelliklerinden bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde ise arşivde yer alan ebruların bir kısmının günümüz imkan ve şartlarıyla uygulanmış hali ve hazırlanan alet edevatın kullanım aşamaları yer almaktadır.
İşkodra vilayetinin idari ve sosyal yapısı (1876-1912)

İşkodra vilayeti kuzey Arnavutluk'un kültürel ve ekonomik merkezi olarak karşımıza çıkmaktadır. Vilayetin konumu sahip olduğu idari, askeri ve hukuki yapısında bir takım değişiklikleri beraberinde getirmiştir. İşkodra'nın coğrafi konumu nedeniyle ortaya çıkan özel durumuna vilayet içerisindeki bölgeler arası farklılıklar eklenmiştir. Bunun sonucunda vilayet hem idari hem de hukuki olarak farklı özelliklere ve ayrıcalıklara sahip idari birimlerden oluşmuştur. Draç sancağında tamamen uygulanmakta olan Osmanlı idari ve hukuki sistem, İşkodra sancağında yerini bölgede var olan geleneksel hukuki ve idari yapıya bırakmıştır. İşkodra sancağında görülmekte olan bu farklı yapı sebebiyle bölgenin Osmanlı otoritesi dışında kalmış olduğu ileri sürülmüştür. Ancak Osmanlı Devletinin bölgeye dair politikaları vilayette yaşanmış olan durum ile birlikte ele alınmalıdır. Vilayetteki idari ve hukuki farklılıkların temelinde oluşturulmuş olan askeri bir sistem olan dağlı idaresi yer almaktadır. Dağlı idaresi ile idari yapıda meydana gelen farklılıklar sayesinde bölge halkının Osmanlı Devleti'ne olan bağlılığı korunmuştur. Böylece farklı din ve mezheplere mensup ahali arasında gerçekleşen kültürel alışveriş hızlanmış, farklılıklarına rağmen bir arada hareket edebilen bir toplum oluşmuştur.
Ermeniler; techir ve soykırım iddiaları

19. Yüzyıl başlarından itibaren Osmanlı Devleti'nin zayıflamasıyla kendini gösteren Ermeni sorunu, büyük Avrupa devletlerinin de desteğiyle sürekli çözülmesi gereken bir problem gibi gündemde tutulmuştur. 1877- 1878 Osmanlı-Rus Savaşı neticesi imzalanan Berlin Antlaşması, Rusya ve bütün Avrupalı devletlerin zaman içerisinde Osmanlı Devleti'yle ilgili her olaya, her girişime müdahale fırsatını verdi ve Osmanlı Devleti'ni Avrupa topraklarından silme stratejilerini başlattı. Yine bu Antlaşmayla, Osmanlı imparatorluğu'nun, Ermenilerin bulundukları yerlerde yapması öngörülen reformları izleme ve talep etme yoluyla İmparatorluğun iç işlerine topluca müdahale hakkının Avrupalı devletlere tanınması, tarihte ' Ermeni sorunu ' adı altmda toplanan hareket ve faaliyetler bütününü ortaya çıkardı. Birinci Dünya Savaşı'na kadar devam eden bu sistem Osmanlı imparatorluğu'nun yıkılmasında büyük bir etken olmuştur. Savaş sırasında Ermeni komitelerinin ve savaş bölgelerindeki Ermenilerin devlet aleyhine tutum ve davranışları üzerine Osmanlı Hükümeti savaş bölgelerindeki Ermenilerin tehciri, Ermenilerin bu bölgelerden başka bölgelere nakledilmeleri sorunuyla karşı karşıya kalmıştır. Hükümetin aldığı kararla, devlet aleyhinde faaliyet gösteren Ermeni komite liderleri tutuklanmış, zararlı cemiyet merkezleri kapatılmıştır. İşte Ermenilerin günümüze kadar ' soykırım' diye bahsettikleri olayların başlangıcı, bu önlemlerin alınmaya başlandığı 24 Nisan 1915 tarihidir. Bu çalışmayla, değişik evrelerde Ermenilerin Osmanlı İmparatorluğu'ndaki durumu, Ermeni sorunu ve Ermeni tehcirini ortaya koyarak Ermeni soykırım iddialarına açıklık getirilmeye çalışılmıştır. iv TEC OTmEKÖĞRCTİM KURUL
Umumi müfettişlikler

25 Haziran 1927 tarihinde kurulan Umumi Müfetttişlikler, 1952 yılına kadar çalışmalarını devam ettirmişlerdir. Bu süre içerisinde dört umumi müfettişlik kurulmuştur. Bu teşkilatın kurulmasındaki amaç; ekonomik, coğrafi ve sosyal açıdan ortak özelliklere sahip illerin bir araya getirilerek gelişmelerinin sağlanmasıdır. Bu müfettişliklerden ilki sekiz vilayetten oluşan ve 1 Ocak 1928 tarihinde kurulmuş olan Birinci Umumi Müfettişliktir. Bu teşkilat öncelikle bölgesi dahilinde emniyet, kanunların uygulanması, halkın refah düzeyinin yükseltilmesi konusunda çalışmış, bunda da başarılı olmuştur. Birinci Umumi Müfettişliğin başarılı çalışmalarda bulunması diğer üç umumi müfettişliğin kurulmasını sağlamıştır. 1952 yılında da artık Umumi Müfettişliğe ihtiyaç kalmadığı için bu teşkilat kaldırılmıştır.
Osmanlı Devleti'ndeki İran elçilerinin gelir-giderleri (1696-1741)

1696- 1741 tarihleri arasında Osmanlı Devleti'nde bulunan İran elçilerinin gelir ve giderlerini inceleyen bu çalışma arşiv kaynaklarından hareketle, Osmanlı-İran diplomatik münasebetleri bağlamında, Osmanlı Devleti'nin mali yönünü anlamaya yönelik olarak yapılmıştır. Çalışmada İran elçilerinin Osmanlı Devleti'ne gelişi, İstanbul ve Edirne'de ikameti ve elçilerin ülkelerine dönüşü sırasında her türlü giderleri ele alınmış, bu giderlerin hangi gelir kaynaklarından karşılandığı belirlenmeye çalışılmıştır. Ayrıca, iaşe giderleri bağlamında, Osmanlı sınırlarında İran elçilerinin hareketleri sırasında, konakladığı menziller ve bu menzillerden elçilere temin edilen yiyecek ve zahire fiyatlarının durumları da ele alınmıştır. Kısaca siyasi ve iktisadi münasebetler üzerinden, gider sorunu çerçevesinde, Osmanlı mali organizasyonu dikkate alınarak, gelirin etkisi belirlenmeye çalışılmıştır.
225 numaralı Burdur Şer'iyye Sicili (H.1314-1316 / M.1897-1898)

Osmanlı toplum yapısının aydınlatılmasında büyük bir yeri olan Şer'iyye Sicilleri zengin içeriği bakımından tarihi birçok alanda birinci elden vazgeçilmezkaynak olarak nitelendirilmektedir. Osmanlı Devleti'nin sosyal, iktisadi, idari ve kültürel açıdan değerlendirme yapılmasında başvurulacak belgeler niteliğinde olmasıŞer'iyye Sicilleri'nin değerini bir kat daha artırmaktadır.'H. 1314- 1316 / M.1897-1898' tarihli 225 Numaralı Şer'iyye Sicili'ne GöreBurdur'un İdari, Sosyal ve Ekonomik Hayatı' başlığı altında ele alınan defter incelemeiçerisine alınmıştır. Burdur'un aile yapısı, ekonomik uğraşları, vakıfları, gayrimüslimunsurları, kadının sosyal statüsü, meslekleri, mimari eserleri, dönemin önemli kurum ve kuruluşları, devlet görevlileri gibi daha birçok konuyu esas alarak Burdur'un sosyal ve ekonomik hayatı ortaya konulmaya çalışıldı. Defterde bulunan kayıtların konuları, tablo halinde, sayfa numarası beyan edilerek uygun başlıklar altında okuyucuya sunulmuştur. Giriş bölümünde; çalışmamız esnasında yararlanmış olduğumuz konu ve kaynaklar açıklanarak, 225 Numaralı Burdur Şer'iyye Sicili muhtevası hakkında genel bir değerlendirme yapıldı. Osmanlı Hukuku ve adalet yapısında büyük bir ehemmiyet arz eden Şer'iyye mahkemeleri ve Şer'iyye Sicilleri hakkında genel bilgi verilerek, sicillerde bulunan belge türlerinden bahsedildi. Giriş bölümünün diğer aşamasındaBurdur'un tarihçesi ele alındı. İki başlık altına alınan bu kısımda, öncelikle, ilkçağdanOsmanlı idaresine kadar Burdur'un geçirmiş olduğu siyasi durum anlatıldı. İkinci kısımda ise, Osmanlı hakimiyetinde bulunan Burdur'un genel durumu incelendi Birinci bölümde Osmanlı Devleti'nin idari teşkilatının geçirdiği süreçler hakkında genel bir değerlendirme yapıldı. Osmanlı Devleti'nin Tanzimat sonrasında idari alanda yapılan değişikliklerden bahsedilerek, 19. yüzyılda idari sistemin işleyişi hakkında bilgi verildi. Sicil defterindeki bilgiler esas alınarak sancak statüsünde olanBurdur'un, kazaları, nahiyeleri, köyleri, mahalleleri ve bu dönemde idari birimlerde görev yapan devlet adamları ön planda tutularak, Burdur'un idari yapısı hakkında incelemeler yapıldı. İkinci bölümde söz konusu araştırmaya konu olan Şer'iyye Sicil defterininiçerisinde barındırdığı, evlenme, boşanma, nafaka, ölüm, miras gibi kayıtlar sayesindeBurdur'da yaşayan halkın aile hayatı, kişiler arası ilişkileri, yeme-içme kültürü, takı-süsanlayışı, giyim-kuşam anlayışı gibi birçok alanda bilgi sahibi olmamızı sağladı. Üçüncü bölümde Burdur'un ekonomik hayatı esas alınarak, halkın ekonomik uğraşları, mülk satışları ve alacak davaları gibi kayıtlara göre tespit edilmeye çalışıldı. İncelemiş olduğumuz sicil defterinden yola çıkarak Burdur'da tarım alanında kullanılançiftlikler, bağ ve bahçeler, araziler, yetiştirilen tarım ürünleri hakkında bilgi verilerek,1897- 1898 tarihleri arasında Burdur'da bulunan zanaat ve esnaflardan bahsedilmiştir. Ayrıca çalışmamızın sonuna 225 Numaralı Şer'iyye Sicili transkripsiyonunu da dahil ettik.
II. Abdülhamid Döneminde Osmanlı İstihbarat Ağı (1876-1909)

Osmanlı İmparatorluğu'nun istihbarat toplama faaliyetleri ve bu faaliyetlerin karar alma sürecine etkisi Osmanlı tarihinin en az anlaşılmış konularından biridir. Bilhassa, Osmanlıların Avrupa hakkındaki sözde bilgisizliği, Avrupa siyasetini yeterince takip edip kavrayamamış oldukları ve dış politika tercihlerinin hatalı olduğu yönündeki önyargılı ve kesin genellemeler, istihbarat çalışmalarıyla ilgili literatürün zayıflığından nemalanmaktadır. Oysa Osmanlı İmparatorluğu kuruluşuyla birlikte mevcut durumu, çevresindeki tehditleri ve düşmanları hakkında bilgi sahibi olmak amacıyla istihbarat faaliyetlerine özel önem vermiştir. Bu konuda Osmanlıların, imparatorluğun diğer bazı uygulamalarında olduğu gibi Ortaçağ İslam devletlerinin ve onların halefi olan Selçukluların örneğini takip ettikleri söylenebilir. Osmanlı idarecileri gerek ülkede dirliğin ve düzenin korunmasında, gerekse hasım/rakip devletlerin istihbarat çalışmalarına karşı konulmasında istihbarat faaliyetlerini ve mekanizmalarını her zaman aktif tutmak istemişlerdir. Dünyadaki diğer örneklerinde görüldüğü gibi haber toplama yöntemleri ve bilginin işlenişi, bunun için mekanizmaların kurulması belirli bir süreç ve tecrübe gerektirmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nda XX. yüzyıl başlarına kadar günümüz standartlarında bir istihbarat yapılanması mevcut olmamakla birlikte, istihbarat faaliyetlerine özel önem verildiği ve bu faaliyetlerden aktif olarak yararlanıldığı gözlemlenmektedir. Bu çalışmada II. Abdülhamid dönemi Osmanlı istihbarat ağının yapısı ve işlerliği ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Nihai hedefimiz, değişen iç ve dış konjonktürün etkisiyle imparatorluğun çok kritik bir safhaya girdiği II. Abdülhamid döneminde, dönemin yönetici elitinin ve bilhassa II. Abdülhamid'in büyük önem verdiği istihbarat ağının, gerek iç politikada 'Yıldız Sarayı' özelinde devletin otoritesinin korunmasında, gerekse dış politikada imparatorluğun politikalarına yön vermede temel araçlardan biri olarak nasıl kullanıldığını, bu ağın yapısall ve işlevsel yönünü ön planda tutarak ortaya koymaktır. Ayrıca bu çalışmada Osmanlıların istihbarat sağlamak amacıyla kullandıkları kanal ve stratejiler II. Abdülhamid dönemi özelinde irdelenmiş, sadece Osmanlı merkezi istihbaratı değil, vilayetlerdeki ve sınırlar ötesindeki istihbarat ağı da incelenmiştir.
Batı Anadolu'da Rumların faaliyetleri (1919-1922)

Doktora Tezi Batı Anadolu'da Rumların Faaliyetleri (1919-1922) Zafer ÇAKMAK Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Elazığ - 2004, Sayfa: X+272 Rumlar, Osmanlı hakimiyeti altında yaşayan azınlık unsurlardan biridir. Yunanistan bağımsız bir devlet olarak ortaya çıktıktan sonra Osmanlı Devleti'nden toprak kazanmak suretiyle büyümeye başlamıştır. I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkan Osmanlı Devleti Mondros Mütarekesi'ni imzaladığında devletin içine düştüğü kötü durumdan faydalanmak isteyen Batı Anadolu Rumları, bölgenin Yunanistan'a ilhak edilmesini sağlamaya çalışmışlardır. 15 Mayıs 1919'da Yunanistan'ın İzmir'i işgaliyle birlikte bölgede yaşayan Rumlar; kurdukları çeteler vasıtasıyla Türkleri katletmiş, mallarım yağmalamış ve onları göçe zorlamışlardır. Bu arada Yunanistan Batı Anadolu'da nüfus çoğunluğunu sağlamak amacıyla bölgeye Yunanistan'dan ve Adalardan Rum göçmen göndermiştir.. Sakarya Savaşı'nda Yunan Ordusu'nun başarısızlığı sonucunda, Batı Anadolu Rumları Yunanistan'dan ümitlerini keserek bölgede bir İyonya Devleti kurmaya çalışmışlardır. Türk Ordusu'nun Büyük Taarruz ile Yunan Ordusuna karşı başlattığı harekat neticesinde bölgede yaşayan Rumlar Anadolu'yu terk etmek mecburiyetinde kalmışlardır.
Cigalazade Yusuf Sinan Pasha: A 16th century Ottoman convert in the mediterranean world

Bu tez, 16. yüzyıl Osmanlı sarayında bulunan ve önemli bir devşirme olan Cigalazade Yusuf Sinan Paşa olarak bilinen Genovalı Scipione Cicala'nın hayatına odaklanmaktadır. İstanbul da ikamet eden dönemin Venedik bailosları ve büyük elçilerinin yazdığı raporları temel alan bu çalışma, bu bürokratlarının Cicalayı ile Osmanlı sarayı ve Akdeniz içindeki değişimler çerçevesinde kurduğu kişisel, politik ve ekonomik ilişkilerini nasıl gözlemlediklerini göstererek, bir Cicala portresini çizmeyi amaçlar. Devletin doğusunda ve batısında aldığı önemli görevler, patronaj ilişkileri, hanedan evlilikleri ve öz ailesi ile kurduğu ilişkiler göz önünde bulundurularak, bir 'Osmanlı' diplomatının hem doğduğu topraklarda hem de Osmanlı Devleti içinde nasıl algılandığını göstermek amaçlanmaktır.
XVI. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devletinde vergi muafiyeti

Osmanlı Devleti'nde vergi önemli bir yere sahipti. Kuruluşunda ve gelişmesinde askeri yönü ön planda olan Osmanlı Devleti için vergi yapılacak seferlerde önemli bir gelir kaynağıydı. Vergi aynı zamanda toplumsal sınıfların belirlenmesinde etkili olan bir unsurdu. Osmanlı toplumunun iki anasınıfı vergi verip vermeme durumuna göre reaya ve askeri olarak belirlenmişti. Ayrıca Osmanlı Devleti ile özdeşleşen tımar sistemi vergi toplamak amacıyla uygulanmıştı. Devlet kendi asli görevinin adaleti, tebaasının can ve mal güvenliğini sağlamak olduğunu kabul etmişti. Bu sebeple eğitim, kültür, sağlık, bayındırlık hizmetleri vakıflar ve muafiyet yoluyla yerine getirilmişti. Devletin muafiyet uygulamasında para darlığı ve ulaşımda yaşanan sorunların da etkisi vardı. Osmanlı Devleti halktan bazı kişilere ve gruplara çeşitli sebeplerle bazı vergilerden muafiyet tanımıştı. Örneğin saray hayvanlarını yetiştirmek ve bakmakla görevli olanlar, geri askeri hizmet görevlerini yerine getirenler, derbendçi olanlar, seyyid ve şerifzade olanlar vergi muafiyetine sahipti. XVI. yüzyılın ikinci yarısında siyasi, sosyal ve ekonomik gelişmelerin etkisiyle Osmanlı Devleti'nin klasik devlet ve toplum yapısında değişimler yaşanmaya başlanmıştı. Devletin artan sefer masraflarını karşılamak amacıyla vergi miktarını artırması üzerine halk vergi vermemek için yerlerini terk etmeye, muaf grupların arasına katılmaya veya muaf olduğunu iddia etmeye başlamıştı. Bu çalışmanın amacı XVI. yüzyılın ikinci yarısında Anadolu ve Rumeli Beylerbeylikleri örneğinde devletin muafiyet vermesine sebep olan durumları ve hizmetleri, muafiyet verdiği vergileri, halkın ve devletin bu konudaki isteklerini ve bakış açılarını, yaşanan siyasi, sosyal ve ekonomik gelişmelerin muafiyet sistemine etkisini, devletin muafiyet sistemi uygulmasının arka planındaki sebepleri ele almaktır. Bu sebeple kaynak olarak mühimme defterleri seçilmiştir.
Osmanlı sefer organizasyonlarında kentli esnafın getirdiği çözümler: Orducu esnafı

İncelemeye çalıştığımız kurum Osmanlı askeri seferlerindeki lojistik sorunlar da yaşanması olası çeşitli iş kollarındaki problemleri çözebilecek uzmanlık bilgilerine sahip orducu esnaflığıdır. Askeri olmayan ancak süreli olarak askeri sisteme entegre edilen bu ustaların görevleri seferler sırasında askerlerin ihtiyaç duyabileceği meta'ların üretilmesinden ibarettir. Merkezi Devlet tarafından yaşadıkları Osmanlı kentlerinden vergi muafiyeti karşılığında seferlere katılımı sağlanan ve çeşitli Loncalara mensup bu kişiler, sefer süresince askerlerin yanında görev alır ve uzmanlık dallarındaki üretimlerini yaparlardı. Merkez tarafından atanan bir Ağa olan Orducubaşı gözetiminde ürünleri ve satışını yaptıkları mallar denetlenir, askerler ve esnaf arasındaki uyum sağlanmaya çalışılırdı. Seferlere katılan askerlerin lojistik anlamda desteklenmelerinin önemini kavrayan Osmanlı otoriteleri birden çok kurum ya da mekanizma ile -ki bunlar arasında Orducu esnafları sadece işin bir yönünü oluştururlar- sefer sırasında çekilen sıkıntıları en aza indirgemeye çalışmaktadırlar. II. Murad döneminden Yeniçeriliğin kaldırılmasına dek işlerliği olan bu kurum ve gerek askeri Seferlerde gerekse askeri nitelikte olmayan diğer alanlarda yaptıkları çalışmalar üzerinde daha çok düşünülmesi ve araştırılması gerekecek konular arasında bulunmaktadır.
232 numaralı Ruus Defteri

Tez konusunu 232 Numaralı Ruus Defteri'nin tamamının metin ve değerlendirmesi oluşturmaktadır. Defterin içeriğinde, 1578 yılında gerçekleşmiş olan İran seferinde mücadele edenlere, Şirvan seferi esnasında Serdar olan Özdemiroğlu Osman Paşa tarafından verilen timar, zeamet, terakki ve görev tevcihleri yer almaktadır. Özdemiroğlu Osman Paşa hakkında yapılan çalışmalardan yararlanılarak hayatı ve dönemin İran ile ilişkileri üzerine bilgi verilmiştir. Metnin çevirisinin tamamlanmasından sonra bu tevcihlerin değerlendirmesi yapılmıştır. Değerlendirme yapılırken, bu tevcihlerin yer, zaman ve sebepleri üzerinde durulmuştur.
XIX. yüzyıl ortalarında İvrindi'nin sosyal ve ekonomik durumu (8276 nolu Temettuat Defterine göre)

Osmanlı Devleti Tanzimat ile birlikte birçok alanda köklü bir değişim ve yeniden yapılandırma sürecine girmiştir. Bu süreçte en büyük yenilikler mali alanda yapılmıştır. Osmanlı klasik mali düzeni yerine modern bir düzen oluşturulmak istenmiştir. Bu amaçla vergi sisteminde de yenilikler yapılarak herkesten kazancı ölçüsünde vergi alınması hedeflenmiştir. Kişilerin kazançlarının tespiti için sayım yapılmasına karar verilmiş ve ilk sayım H. 1256 tarihinde, ikincisi ise H.1260- 61 tarihlerinde yapılmış ve bu sayımların kaydedildiği defter silsilelerine Temettuat Defterleri adı verilmiştir. Temettuat defterleri sayımların yapıldığı dönem, bu dönemde bireylerin sahip olduğu emlak ve arazi durumları, meslek grupları, kazançları, aile ve şahıs adları gibi çok geniş bir yelpazede araştırmacılara bilgi sunmaktadır. Bu çalışma ise Başbakanlık Osmanlı Arşivinde ML. VRD. TMT. d 08276 katalog numarasıyla kayıtlı olan İvrindi temettuat defteri kullanılarak yapılmıştır. Defterin transkripsiyonunun yapılmasının ardından ortaya çıkan veriler analizi sonucunda XIX. yüzyılda bir Osmanlı kazası olan İvrindi'nin sosyal ve ekonomik durumunu yansıtan detaylı bilgiler elde edilmiştir.