Cephe açıklıklarının iç mekandaki günışığı performansına etkisinin konut örneğinde incelenmesi

İç mekanda iyi bir görsel çevre oluşturmak ve görsel anlamda tatmin edici mekanlar yaratmak kullanıcı sağlığı, aktivitesi ve konforu açısından oldukça önemlidir. Bu anlamda gün ışığının mekan içerisinde etkin bir şekilde kullanılması, kullanıcı açısından optimum görsel tatminin elde edilmesi ve iç mekanda görsel konfor koşullarının sağlanması bakımından yapılarda ele alınması gereken en önemli unsurdur. Bu durum aynı zamanda aydınlatmaya yönelik artan enerji tüketim ve maliyetlerinin minimize edilmesi bakımından önemli olmaktadır. İç mekanda optimum gün ışığı performansının elde edilmesi, gün ışığının mekan içerisine doğru bir şekilde alınması ile olanaklıdır. Doğal ve yapma çevreyi birbirinden ayırarak iç ve dış ortam arasında bir arayüz oluşturan cepheler, cephe yüzeyine ulaşan gün ışığını açıklıklar vasıtası ile mekan içerisine alınmasını sağlamakta, cephe açıklıkları iç mekan için bir aygıt görevi görmektedir. Bu sebeple iç mekanda görsel konforun sağlanması adına optimum gün ışığı performansının elde edilmesi için gün ışığının doğru bir açıklık tasarımı ile mekan içerisine alınması gerekmektedir. Konut mekanları, barınma ihtiyacının yanı sıra kişilerin özel yaşamlarını gerçekleştirdiği, dinlenme, rahatlama, keyifli ve hoş vakit geçirme gibi duygu durumlarını karşılamak istediği, fizyolojik ve psikolojik anlamda konfor koşullarının sağlanmasının temel gereklilik olduğu mekanları ifade etmektedir. Kişiler üzerinde en önemli uyaran olan görsel uyaranlara yönelik rahatsızlık duyulmaması durumu olarak tanımlanan görsel konforun, bu anlamda konut mekanlarında sağlanması önemlidir. Gün içerisinde vaktin büyük bir bölümünün geçirildiği ve farklı eylemlerin bir arada gerçekleştirilmesi sebebiyle farklı görsel gereksinimlerin karşılanmasının beklendiği yaşama mekanları ise görsel konfor koşullarının sağlanmasının temel gereklilik olduğu konut mekanlarının başında gelmektedir. Diğer yandan günümüzde nüfus artışı ile birlikte ortaya çıkan barınma ihtiyacına yönelik çok sayıda konut yapısının inşa edilmesi, yaşama mekanlarında görsel konforun sağlanması ve yapma aydınlatmaya yönelik enerji tüketiminin minimize edilmesi adına cephe açıklıklarının doğru bir şekilde tasarlanmasına yönelik çalışmaların yapılmasını ayrıca gerekli kılmaktadır. Bu amaçla yapılan çalışma içerisinde, standartlaştırılmış tip plan şemasına sahip sosyal konut biriminde yer alan yaşama mekanı üzerinden iç mekanda görsel konfor koşullarının sağlanmasına yönelik farklı cephe alternatifleri oluşturularak, optimum gün ışığı performansını veren cephe tasarımı belirlenmeye çalışılmıştır. Bu anlamda cephe açıklıklarına dair iç mekandaki gün ışığı performansına etki eden değişkenlerden pencere boyutu ve pencere biçimi parametrelerine yönelik çeşitli senaryolar oluşturulmuştur. Sosyal konut birimindeki yaşama mekanına ait mevcut cephe tasarımının iç mekandaki gün ışığı performansına etkisinin de ortaya konulduğu çalışma içerisinde, yaşama mekanında görsel konfora yönelik en iyi gün ışığı performansını sağlayan cephe alternatifi belirlenmiştir. Oluşturulan cephe tasarım alternatiflerine bağlı olarak yaşama mekanında meydana gelen gün ışığı performansı, iklime dayalı gün ışığı performansı değerlendirme yönetemlerinden konut tipolojisine özel olarak belirlenen aydınlık düzeyi değer aralıklarına sahip faydalı gün ışığı aydınlığı değerlendirme yöntemi ile ortaya konmuştur. Aynı zamanda çalışma kapsamında cephe tasarımının önemli bir bileşeni olan güneş kontrol elemanlarının iç mekandaki gün ışığı performansına etkisi irdelenmiş, ele alınan yaşama mekanında görsel konfor açısından optimum performansın sağlandığı cephe alternatifi için güneş kontrol elemanı tasarlanmıştır. Bu çalışma benzer mekan özelliklerine sahip yaşama mekanları için örnek teşkil etmekle birlikte, çalışma içerisinde oluşturulan cephe alternatiflerinden iç mekanda optimum gün ışığı performansı sağlayan cephe alternatifi, ele alınan konut biriminin yer aldığı iklim bölgesine, engel durumuna ve iç mekan özelliklerine göre değişiklik gösterebilir. Sonuç olarak yapılan bu çalışma ile yaşama mekanlarına yönelik görsel konforun sağlanması ve aydınlatmaya ilişkin enerji tüketiminin minimize edilmesi adına cephe açıklıklarının tasarımında belirleyici rol oynayan pencere boyutu ve pencere biçimine ilişkin optimizasyonun belirlenmesi amaçlanmaktadır. Çalışma sonucunda elde edilen verilerin, bu anlamda konut binalarına yönelik hazırlanan çeşitli standart ve tasarım rehberleri için yol gösterici olması beklenmektedir.