Erzurum'da ehram

Yöre halkının 'ihram' kelimesinden kendi şivesine uyarladığı 'ehram'; haram, haramlar, mahrem gibi Arapça kelimelerden türetilmiştir. Üzeri örten, setreden, kendini sakınan manalarına gelmektedir. Kadınların doğal şartlara göre ve mahreme karşı örtündüğü dış giysidir. Ehram, malzeme ve işçilik olarak çeşitlilik arz etmektedir. Bu tür giysiler günümüzde özellikle Erzurum, Bayburt, Erzincan, Elazığ, Ağrı, Van ve Kayseri gibi illerde kadınlar tarafından dış giysi olarak kullanılmaktadır. Ehram, Erzurum, Bayburt ve Erzincan illerinde halkın geleneksel giysileri arasına girmiştir. Ehramın Erzurum'da ne zamandan beri kullanıldığı hakkında kesin bir tarih olmamakla birlikte, ehram dokuyucuları ve yaşlılar, çarşaftan önce kullanılmaya başlandığını söylemektedirler. Bu da 18. yüzyıl sonlarınıgöstermektedir. Anneden kıza, babadan oğula geçen ehram dokumacılığı ve kullanımı günümüze kadar süregelmiştir. Erzurum'da ehram dokuyanlara 'Culfa' ya da 'Çulha' denilmektedir. Günümüzde ehrama olan talep düştüğü için culfalar parmakla sayılacak kadar azalmıştır. Ehram, saf koyun yününün doğal renk haliyle, boyanmadan yapılmaktadır. Bunlar siyah, beyaz, boz, şekeri boz, kula, kahverengi şeklinde isimlendirilmektedir. Yün; koyunun üzerinden alınıp temizlenmekte, taraklardan geçirilip pisliklerden ayrıştın Imakta ve kadınlar tarafından 'teşi' ile bükülüp ip haline getirilmektedir. Uzatma iplerinin dayanıklılığı için 'çiriş unu' ile haşlanmaktadır. Dokuma tezgahı; dağ, köprü. orta dehtin, arka dehtin, selman ve bağlıç gibi isimler alan sargı leventleri, ayakçalarla hareketi sağlanan gücü, tarak ve mekik sistemini oluşturan 'tefe' bölümü ve oturma yerinden oluşmaktadır. Bir ehram için gerekli olan 5 m. uzatma ipliği eşit ölçülerde uzatma çubuğuna uzatılıp, kesilmektedir. Gücülere 1/1 bezayağı tahar sistemi uygulanıp, ayrıca taraktan geçirilmektedir. Tarak uzunluğu 90-100 cm. dir. Nakış bölümünde, dokuma yapılırken istenilen renkte ipler ağız açıldıkça aradan tek tekel ile geçirilmektedir. Nakışlar yöresel olarak şu şekilde adlandırılmaktadır Haş/ye, Aynalı kutu, Pirinçdeni, Saat kordonu, Ceviz kanadı, Reyhan dalı, Kişniş çöpi, Elma şeleği, Antika, Çark yıldızı, Yıldızın oynayışı, Uçan kuş, Ceylan boynuzu, Nar çiçeği, Burma, Mum destesi, Saç örgüsü, Mercimek, Tavan örneği vs... Dokuması biten ehram kumaşı tezgahtan kesilmektedir. İki parça olan ehram, tığ veya iğne ile birleştirilip, iki kenarına püskül konulmaktadır. Örtünmek için hazır hale gelen ehramı, Erzurum'lu ve Bayburtlu kadınlar kendilerine özgü örtünme şekilleri ile kullanırlar. Erzurum'da, püsküllü olan bölümün bir ucu ayakların hizasında yere paraleldir. Ayrıca iki parçanın dikim yeri, kadının belini ince bir çizgi halinde sarmaktadır. Felenek adı verilen kenarlar, karın hizasında öne gelmektedir. Bayburt'ta ise; püsküller boyuna doğrudur. Ortadaki dikim çizgisi sırt bölgesini dik olarak ikiye ayırmaktadır. Erzurum'da ehramın dışında kadınlar dış giysi olarak; çarşaf, manto ve döpiyes kullanılmaktadırlar. Özellikle genç bayanlar arasında manto vedöpiyes kullanımı diğerlerinden fazladır. Ehram, günümüzde daha çok yaşlı kadınlar tarafından kullanılmaktadır. Erzurum'da kadınlar dış giyimlerinde daha çok yenilikçi olmayı tercih etmekte, bunun sonucu olarak da ehram kullanımı azalmaktadır. Gelişen toplumumuzun diğer devletlerle irtibatı, çağa ayak uydurma isteği giyim-kuşamımızı da ister istemez etkilemektedir. Ehram da bu etkileşimden nasibini alanlardandır. Bu kayboluşu ve etkileşimi engellemek toplumsal bir güç gerektirdiği için, geleneksel giysilerimiz içine giren ehramı halkın benimsediği şekilde farklı kullanım alanlarına taşıyarak, yaşatılması sağlanılmalıdır.