Kamuya yönelik vergi teşvik ve korumaları

KAMUYA YÖNELİK VERGİ TEŞVİK VE KORUMALARI Kamu idareleri, hukuki statüleri, işlevleri ve faaliyet alanları itibariyle farklı mali yapılanmaya sahiptir. Kamu idarelerinin mali yapılanmaları gelir türleri ve harcama alanlarına göre şekillenmektedir. Ülkemizde kamu hizmeti gören ve hizmetlerini vergilerle finanse eden kamu idareleri, hizmetlerini kısmen kamu gelirleriyle kısmen de iktisadi faaliyetleri sonucunda elde edilen gelirlerle karşılayan kamu idareleri, kamu hizmetini ifa ederken bu hizmetlerin bazılarından özel gelir elde eden kamu idareleri ve iktisadi alanda faaliyet gösteren iktisadi birimler bulunmaktadır. Kamu idareleri, mali yapılarına göre, genel bütçeli daireler, katma bütçeli idareler, özel bütçeli idareler, bağımsız bütçeli idareler ve özerk bütçeli kamu iktisadi teşebbüsleri olarak sıralanmaktadır. Tüzel kişiliğe sahip bu idarelerin yanı sıra bu idarelerin bünyesinde ya da bu idarelere bağlı olarak faaliyet gösteren döner sermayeli işletmeler ile fonlar da ayrı bir mali yapılanma olarak karşımıza çıkmaktadır. Türk vergi sisteminde, prensip olarak, vergiye tabi bir faaliyette bulunmaları halinde, kamu idarelerinin de vergilendirilmesi kabul edilmiştir. Ancak gerek vergi kanunlarında, gerekse vergi kanunları dışındaki kanunlarda, kamu idarelerine yönelik olarak teşvik ve koruma karakterli çok sayıda istisna ve muafiyet hükmüne yer verilmiştir. Türk vergi teşvik sisteminin, vergi teşvik araçlarının çok sık değişikliklere konu olması, etkinlik analizi yapılmaması, yönetim maliyetini arttırıcı nitelikte olmaları, karmaşık bir yasal yapıya dayanması, vergi teşvik ve koruma önlemlerin de araç-amaç uyumunun yeterince sağlanmamış olması gibi olumsuz özellikleri bulunmaktadır. 11 Vergi kanunlarında ve diğer kanunlarda yer alan vergi teşvik ve koruma önlemlerinin belirli bir sistem içerisinde düzenlenmediği ve vergi sisteminin sadeliğini ve basitliğini bozucu nitelikte etki yaptığı görülmektedir. Vergi teşvik ve koruma önlemlerinin Türk vergi sisteminde yarattığı karmaşıklık, kamuya yönelik vergi teşvik ve korumaları alanında daha yoğun bir şekilde karşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla vergi teşvik ve korumalarının vergilendirme prensipleri çerçevesinde yeniden düzenlenmesi zorunlu hale gelmiştir. Vergiye tabi bir faaliyette bulunmayan kamu idareleri doğal olarak vergilendirme dışında kalmaktadır. Vergiye tabi bazı kamusal nitelikli faaliyetlerin, sosyal amaçlarla vergilendirme dışında bırakılmaları, genel olarak farklı düzeylerde de olsa benimsenmektedir. Kamu idareleri ile özel sektör işletmeleri arasında vergi eşitliğini sağlamak üzere, vergiye tabi faaliyette bulunmaları halinde, kamu idarelerinin de vergilendirilmesi gerekmektedir. Bu noktada, döner sermayeli işletmeler ile kamu iktisadi teşebbüslerinin vergilendirme karşısındaki konumu önem taşımaktadır. Kamu sektörü ile özel sektör arasında vergilendirme ve rekabet eşitliğinin sağlanması için kamu iktisadi teşebbüsleri ile döner sermayeli işletmelerin ayrıcalıklı bir konuma sahip olmasının önlenmesi, diğer yandan tüm kamu idarelerinin vergi kanunları karşısındaki ayrıcalıklı konumlarından yararlanarak vergilendirilmesi gereken faaliyetlerinin vergilendirme dışında kalmasının önlenmesi gereği ortaya çıkmaktadır.