turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Bir devlet teşebbüsü olarak Osmanlı Demiryolları, İzmit-Ankara demiryolu projesi, 1873-1875

Bu çalışma, dünya ve 1870'lere kadar Osmanlı devletinde var olan demiryolu gelişimini ayrıntılı bir şekilde vererek 1873- 1875 yılları arasında devlet eliyle inşa edilmeye çalışılan İzmit-Ankara Demiryolu projesini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Başbakanlık Osmanlı Arşivi'ndeki belgelerle dönemin süreli yayınları ayrıntılı bir şekilde taranıp, ikincil kaynaklar da göz önünde bulundurularak İzmit-Ankara Demiryolu projesinin diğer demiryollarıyla kararlaştırılması, keşif çalışmaları ve inşa süreçleri açıklanmaktadır. Bununla beraber demiryolu inşası için gerekli idari ve bürokratik yapının kuruluşu, malzemenin temini, çalışanların durumu, güzergah üzerinde yer alan emlak ve arazinin kamulaştırılması gibi bazı hususlara değinilmektedir. Konuyla ilgili önemli bazı istatistiki veriler ve hususlar düzenlenen tablolar aracılığıyla sunulmuştur. Bu çalışmayla birlikte hemen hemen bütün göstergelerinde yabancı ülkelere bağımlı hale gelmeye başlayan Osmanlıların böyle ciddi bir kararı neden ve nasıl alabildiğini ve neticede istenilen hedeflere neden ulaşılamadığı değişik yönlerden incelenerek izah edilmeye çalışılmaktadır. Bu çalışmanın sonuçları göstermektedir ki Osmanlı Devleti, 1871 yılında geniş bir coğrafyada bir devlet teşebbüsü olarak demiryolu inşası kararı aldığında onu bu yönde motive edecek birçok ekonomik, siyasi, idari, askeri-stratejik gerekliliklere sahipti. Buna rağmen 1875 yılı ortalarında çalışmaların tamamen durması ve istenilen hedeflere ulaşılamamasında ise ekonomik, idari, siyasi ve askeri krizler etkili olacaktı.
187 numaralı Sivas Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi (H. 1333-1339)

Osmanlı Devleti, İslam hukuk sistemi olan şer'i hukuku uygulamış, dolayısıyla da bu hukuk sisteminin en önemli yargı organı şer'i mahkemeler olmuştur. Bu mahkemelerde kayda alınmış olan Şer'iyye Sicilleri, Osmanlı Tarihi araştırmaları bakımından vazgeçilmez kaynaklar konumundadır. Dava tutanaklarının yanı sıra, idari birimlerin beledi işleri, noter kayıtları, merkezi idarenin yerel konularla ilgili gönderdiği bazı talimatnameler de bu sicillerin konuları arasına girmektedir. Bizim incelemiş olduğumuz 187 numaralı Sivas Şer'iyye sicili son dönem sicillerden olup, mahkemelerin dava konularına göre ayrılmasının ardından daha çok dava vekili atamalarıyla ilgili vekaletnamelerin bulunduğu bir defterdir. Bununla birlikte defterde miras ve mülk paylaşımı, evlenme, boşanma, alım-satım işlemleri, borç, vakıflar vb. konulara dair bilgiler bulunmaktadır. Bu belgeler ışığında dönemin Sivas şehrine dair sosyo-ekonomik, idari ve hukuki bilgilere ulaşmak mümkündür.
42/1783 numaralı Samsun Şer'iyye Sicilinin (1-50 varak arası) transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Bu tez çalışmasında, 1888- 1890 (H. 1306- 1307) yıllarına ait '42/ 1783 Numaralı Samsun Şer'iyye Sicil Defteri'nin transkripsiyonu yapılarak, defterde bulunan belgeler ışığında adı geçen dönemde Samsun'daki sosyal, kültürel, ekonomik, dini ve idari yapı değerlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışmamız iki bölümden meydana gelmiştir. İlk bölümde '42/ 1783 Numaralı Samsun Şer'iyye Sicili Defteri'nin transkripsiyonlu metni yer almaktadır. İkinci bölümde, defteri oluşturan belgeler konularına göre ayrılmış, daha sonra her bir konu bu belgeler çerçevesinde ayrı ayrı değerlendirilmiştir. 1888- 1890 yıllarında Samsun şehrinin sosyal, kültürel, ekonomik ve idari yapısı hakkında transkripsiyonu yapılan belgelerden istifade edilerek bilgiler verilmiştir. Bu çalışmamızın hazırlanmasında zamanını ve bilgisini esirgemeyen, gerek transkripsiyon gerekse değerlendirme aşamasında bana yardımcı olan, kaynaklara ulaşmamda yol gösteren değerli hocam ve tez danışmanım Prof. Dr. İsrafil BALCI'ya teşekkür ederim.
Lala Mustafa Paşa ve Kıbrıs'taki vakıfları

Menşei hakkında bir takım ihtilaflar da bulunan vakıf müessesesi, özellikle İslam ile beraber bir sistem kazanmış önemli bir sosyal kurumdur. Vakıflar Osmanlı Devleti ile birlikte hayırsever devlet ricali sayesinde geniş coğrafyalara yayılmıştır. Bu devlet adamlarından birisi de Osmanlı Devleti'nin zirvede olduğu dönemde farklı görevlerde bulunmuş ve sadrazam kaymakamlığına kadar yükselmiş olan Lala Mustafa Paşa'dır. Lala Mustafa Paşa İslam'ın ilk dönemlerinden itibaren fethedilmek istenen Kıbrıs adasını 1571 tarihinde fethederek Kıbrıs Fatihi unvanını almıştır. Osmanlı'nın birçok yerinde zengin vakıflar kuran Lala Mustafa Paşa Kıbrıs'ta Lefkoşa'da bulunan Ömerge Camii'ne bazıları kendisine fetih hakkı olarak kalan bazılarını da kendi parasıyla satın aldığı birçok arazi, ev, dükkan, han, değirmen, su kanalları ve köprülerden oluşan akarlar vakfetmiştir. Bu çalışmada Lala Mustafa Paşa'nın hayatı, Ömerge Camii vakfiyesi ve bu vakfın Kıbrıs sosyal ve kültürel hayatı üzerindeki etkisi incelenmiştir.
1447 no'lu Giresun Şer'iye sicili

Tezimizin konusunu teşkil eden olan 1447 nolu Giresun kadı sicili 1326 /1908- 1327/ 1909 yıllan arasındaki mahkeme kayıtlarını ihtiva etmektedir. Hadiseler kronolojik sırayla kaydedilmiş olup, bazen kronolojiden uzaklaşıldığı da vakidir. Sicil kayıtlarının niteliği hakkında şunlar söylenebilir. Mahkeme kayıtları hadiselerin teorisinden ziyade pratik ve yaşanmış taraflarını bizlere bildirmektedir. Dolayısıyla sicilde karşılaştığımız nikah, borç-alacak, boşanma, mülk alım ve satımı, miras ve vakıflarla ilgili birçok kayıtlar bize o günün gerçeklerini göstererek Osmanlı Devleti'nin kanunlara yaklaşımı ve uygulaması hakkında gerçekçi bilgiler vermektedir. İncelenen yıllarda Giresun'da değişik etnik köken ve dini gruplardan insanların olması Osmanlı Devleti'nin bu gruplara karşı politikası hakkında da bilgi edinmemizi kolaylaştırmaktadır. Bu çalışma ile 1447 nolu Giresun Kadı Sicili araştırmacıların istifadesine sunulmaktadır. Sicildeki ham bilgiler değerlendirildiğinde ortaya çok önemli ve faydalı eserler çıkacağı umulmaktadır.
74 numaralı Mühimme Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi (1-117)

Osmanlı İmparatorluğu'nun en önemli karar alma organı olan Divan-ı Hümayun'da siyasi, askeri, içtimai, hukuki, iktisadi her türlü meseleler görüşülüp karara bağlanırdı. Alınan bu kararlar ise Divan-ı Hümayun Defterleri adı verilen bir takım defterlere kaydedilirdi. Bu defterlerin en önemlisi Mühimme Defterleridir. Divanda alınan karar hükümlerinin birer suretlerinin kaydedildiği ve bir çeşit zabıt hüviyetinde olan bu defterler, muhtevaları itibarıyla pek çok araştırma sahasını ilgilendiren ve tutuldukları dönemle ilgili önemli bilgiler veren özelliğe sahiptirler. Transkripsiyonunu yaptığımız 74 Numaralı Mühimme Defteri Sultan III. Mehmed döneminin ilk yıllarına ait olup, bu dönemde meydana gelen olaylar hakkında dikkate değer bilgileri haizdir. Özellikle bu dönemde başlayan eşkıyalık olayları ve buna karşı alınan önlemlerle ilgili hükümlerin çokça yer aldığı defterde ayrıca askeri ve mali hükümlere de sıkça yer verilmiştir. Çalışmamızda defterin transkripsiyonunun yanı sıra defterin şekil ve muhtevasıyla ilgili kısa bir tahliline yer verilmiştir.
Vatandaşlık anlayışının değişimi: Türkiye örneği

Bu tez çalışmasında, vatandaşlık anlayışının Türkiye Cumhuriyeti özelinde geçirdiği değişim incelenmiştir. Birinci bölümde Türkiye örneğini iyi bir şekilde değerlendirebilmek amacıyla vatandaşlık teorisine ilişkin bilgilere yer verilmiştir. Bu bölümde vatandaşlık kavramına ilişkin farklı tanımlar ele alındıktan sonra konuyla ilişkili kavramlar üzerinde durulmuş ve farklı vatandaşlık anlayışları ile bazı ülkelerde uygulanan vatandaşlık modellerine yer verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, ilk olarak Osmanlı Devleti'ndeki vatandaşlık anlayışı üzerinde durulmuş ve yeni kurulan devlete vatandaşlık konusunda nasıl bir miras bırakıldığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecindeki vatandaşlık anlayışı ile çok partili hayata geçişle birlikte konuya ilişkin ortaya çıkan gelişmeler ikinci bölümde yer verilen diğer konulardır. Üçüncü bölümde ise 1961 Anayasası'nın yürürlüğe girmesinden itibaren günümüze kadar olan dönemdeki vatandaşlık anlayışının yaşadığı değişim üzerinde durulmuştur. Bu bölümde öncelikle 1961 Anayasası dönemine yer verilmiştir. Bu dönemde anayasaya hakim olan vatandaşlık anlayışıdeğerlendirildikten sonra ilgili anlayışın mevzuat düzenlemeleri ile siyasal ve sosyal hayata nasıl yansıdığı incelenmiştir. Üçüncü bölümün son kısmında ise 1982 Anayasası'nın yürürlüğe girmesinden günümüze kadar olan gelişmeler ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Bu tez çalışmasında elde edilen bulgular ve yer verilendüşünceler; Türkiye'de vatandaşlık konusunun, Türkiye'nin demokratikleşme sürecinin önemli bir alt başlığı olduğunu, mevzuat metinlerindeki vatandaşlık anlayışı ile siyasal ve sosyal uygulamalardaki vatandaşlık anlayışı arasında önemli farklılıklar bulunduğunu ve özellikle Avrupa Birliği gibi uluslararası aktörlerleilişkilerin Türkiye'deki vatandaşlık anlayışının değişimini önemli ölçüde etkilediğini ortaya çıkarmaktadır.
80 numaralı ve (H.1296-1301; M.1878-1884) tarihli Tokat şer'iyye sicil defterinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi

Bu tez çalışması Osmanlı Devleti Tarihi araştırmalarının bir devamı olarak hazırlanmıştır. Şehir tarihi alanındaki araştırmalara katkı sağlamak temennisi ile Osmanlı Devleti döneminin güzide şehirlerinden biri olan Tokat bu çalışmada tetkik edilmiştir. Zengin Osmanlı arşivlerinin en önemli malzemelerinden olan 'şer'iyye sicilleri' temel kaynak olarak alınmıştır. Tez, Tokat tarihinin M. 1878- 1884 tarihleri arasındaki bölümüne ışık tutmaktadır. Bu dönemler Osmanlı Devleti'nin pek çok iç ve dış mesele ile karşı karşıya geldiği bir döneme tekabül etmektedir. Aynı zamanda 19. yy Osmanlı yenilik hareketleri açısından da oldukça aktif bir dönemdir. Anadolu dışından yapılan göçler, 1877- 78 Osmanlı-Rus savaşının etkileri, Tanzimat'tan sonra Osmanlı adli teşkilatında yapılan yenilikler yeni mahkemelerin açılması, Mecelle'nin yürürlüğe girmesi, yeni askeri birliklerin oluşturulması gibi bu çalışmaya yansıyan bazı bilgiler Osmanlı Devleti'nin bu dönemdeki genel durumu hakkında bize bilgi vermektedir. Ayrıca, şehrin etnik yapısı, ahalinin eğitim durumu, meslekler ve meslek kolları, gayrimenkul fiyatları, evlenme-boşanmaya dair esaslar, şehirde görev yapan memurlar bazı idari uygulamalar da bize hem şehir olarak Tokat'ı tanıtmakta hem de Osmanlı Devleti'nin iç bünyesi hakkında bazı genel fikirlere ulaşmamızı sağlamaktadır.
Devlet ve siyaset adamı olarak Ahmed Şefik Mithat Paşa (1822-1884)

Önemli devlet adamlarımızdan biri olan Ahmed Şefik Midhat Paşa 1822 yılında İstanbul'da dünyaya gelmiştir. İlk görevine Divan-ı Hümayun kaleminde başlamıştır. Kalemde başarılı olan katiplere verildiği üzere kendisine de 'Midhat' mahlası verilmiştir. Asıl adı Ahmed Şefik olmasına rağmen bu tarihten sonra bu isimle anılmıştır. Dönemin ünlü hocalarından Arapça, Farsça, Mantık ve Fıkıh dersleri almıştır. Daha sonra Şam tahrirat katibi olarak Şam'a gitmiştir. Burada iki yıl görev aldıktan sonra İstanbul'a dönmüş Mazbata odasında göreve başlamıştır. Bu görevinden sonra altı aylığına Avrupa'ya gitmiş, dönüşünde Niş valiliğine atanmıştı. Bu valiliğinde şose yollar ve köprüler yaptırmış, asayişi sağlamış, emniyet sandığı kurmuştu. Niş teki başarılarından dolayı yeni kurulan Tuna eyaletine vali olarak 1841'de atanmıştır. Burada da araba şirketi, matbaa, arşiv ve ıslahhane kurmuş. ekonomi ve eğitim alanında ıslahatlar gerçekleştirmiştir. 4 yıllık valilik görevinden sonra Şura- yi Devlet başkam olarak atanmıştır. Bu görevi birkaç ay sürdürmüş ve 1869 yılında Bağdat valiliğine atanmıştır. Bağdat'ta, zararlı vergileri kaldırmış, arazi meselelerini halletmiş, tramvay hattı döşetmişti. Bunlar sayesinde Bağdatın refah seviyesi yükselmişti. Ancak 5 gün sonra sadrazamlık görevine getirilmişti. İlk sadrazamlığı 2.5 ay sürmüş sırasıyla önce Adliye Nazırlığına sonra Selanik valiliğine atanmıştır. Son iki görevinde 3 yıl kalmış 1876'da ikinci kez sadrazam olmuştur. Bu dönemde Kanun-i Esasinin ilanı gerçekleşmiştir. Padişah 2. Abdülhamid'in kendisi hakkındaki olumsuz düşünceleri sebebiyle görevden alınmış ve Avrupa'ya gönderilmiştir. Ancak daha sonra padişahın affıyla ülkeye dönmüş Suriye valisi olarak göreve başlamıştır. Suriye'de de yeni okullar ıslahhaneler açtırmış. mahkemeleri ıslah etmiş, iç güvenliği sağlamıştı. Ancak kendisi aleyhine söylentiler günden güne artmış İngiliz elçisiyle olan yakınlığı bahane edilerek görevden alınıp göz önünde tutulmak için Aydın valiliğine atanmıştır. Midhat Paşa'nın Aydın valiliği son görevi olup 9 ay sürmüş ve bu görevi sonunda Taif zindanına gönderilmiş ve burada ölmüştür.
223 numaralı Şanlıurfa Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyon ve değerlendirmesi (H.1304-H.1334 /M.1887-M.1916)

Bu çalışmanın amacı, Urfa'ya ait 223 Numaralı Şer'iye Sicilleri'nin (1887-1925) transkripsiyon ve değerlendirmesidir. Çalışmada, Şer'iyye Sicilleri'nin tanımı ve muhtevası ile birlikte Eytam Sandıklarının kuruluşu ve bu sandıkların Urfa'da işleyişinin ortaya konulması hedeflenmiştir. Bu çalışma dört bölüme ayrılmıştır. Tezin ilk bölümünde, Şer'iyye Sicilleri'nin tanımı ve içeriği hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde, sicil kayıtlarının 1851 yılında yetim mallarını muhafaza amaçlı kurulan Eytam Sandıkları'na mahsus borç kayıtlarından oluşması nedeniyle Eytam Sandıkları'nın kuruluşu, görevleri, işleyişi incelenmiştir. Üçüncü bölümde, 223 Numaralı Urfa Şer'iyye Sicilleri'nin genel değerlendirmesi yapılmıştır. Dördüncü bölüm ise tüm belgelerin traskripsiyonuna ayrılmıştır. Yaptığımız çalışma sonucunda, Eytam sandıklarından borç alan şahısların isimleri, sandığa mirası intikal eden yetimlerin kimlik bilgileri, yetimlere kalan miras tutarı gibi bulgular elde edilmiştir. Ayrıca, hem Müslüman hem de gayr-i Müslim halk arasında fark gözetilmeksizin bu sandıklardan yararlanma hakkı tanındığı tespitedilmiştir. Müslüman halkın gayr-i Müslim'e, gayr-i Müslim halkın da Müslüman halka kefil olmasının kayıtlardan tespiti, farklı din ve milletten insanların, Osmanlı çatısı altında barış, güven ve genellikle dostane ilişkiler içerisinde yaşadıklarını göstermektedir.
45 numaralı Ayıntab Şer'iyye Sicili'nin 101 - 200. sayfalarının transkripsiyonu ve değerlendirilmesi: H. 1107 - 1108 / M. 1696 - 1697

Sosyo-kültürel açıdan önemli bilgi ve kayıtlar içeren Osmanlı mahkeme kayıtları, geçmişşi günümüze yansıtan kıymetli yazılı kaynaklardandır. Belli bölgelere ait olan bu kayıt defterleri yerel farklılıkları ortaya koymasının yanı sıra tümü gözlendiğinde genel tespitlerin de oluşmasını sağlamaktadır. 45 Numaralı Ayıntab Şer'iyye Sicili Hicri 1107- 1108 ( M. 1696 -1697) tarihlerini kapsamaktadır. Tezimizin konusu, tamamı 200 sayfadan oluşan 45 Numaralı Ayıntab Şer'iyye Sicillerinin 101 -200. sayfalarının transkripsiyonudur. Ancak tezin giriş kısmında Osmanlı hukuk sistemi ve Şer'iyye sicillerinden kısaca bahsedilmiştir. 45 Numaralı Ayıntab Şer'iyye Sicillerinde yer alan belgelerden faydalanılarak şehrin o dönemki kültürel, ekonomik, hukuki, sosyal faaliyetleri ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Belgelerde yer alan veraset davalarının bazılarının sonunda vefat eden kimseden geriye kalan malların ayrıntılı dökümünün yer alması, o dönemde kullanılan günlük eşyaları bilmemize yardımcı olmaktadır. Ayrıca belgelerde; alacak-verecek, ticari ilişkiler arazi anlaşmazlıkları ve arazi satışları, nikah akitleri, boşanmalar, kadına şiddet, uygunsuz davranışlara karşı halkın tepkisi, iftira-tecavüz olayları, hırsızlık, kayıp eşya ve hayvanlar, vekil tayinleri nafaka bağlanılması, adam yaralama ve cinayetler gibi farklı konularla ilgili bilgilere ulaşmak mümkündür. Böylece şehrin tarihi, kültürel, ekonomik ve sosyal yapısını daha yakından tanıma imkanına kavuşmuştur.
XV. ve XVI. yüzyıllarda Muğla ve yöresi

Osmanlı tarihinin bir bütün olarak değerlendirebilmesi için. bu bütünün parçalarının yeterince tanınması gerektiği şüphesizdir. Yaklaşık 600 yıllık bir ömrü bulunan bu siyasi teşekkülün yeterince tanınması ise. devletin askeri, idari, demografik, sosyal, fiziki, mimari, ekonomik, kültürel vb. yönlerinin layıkıyla ortaya konulmasına bağlıdır. &' Bu düşünce doğrultusunda ele alınan bu çalışmanın amacı da. Osmanlı Devleti'nin idari sistemi içinde bir sancak olarak yerini bulan Menteşe sancağının merkez kazası Muğla ile, civar kazalardan Milas ve Peçin'in XVI. yüzyıldaki iskan, fiziki, sosyal, demografik, ekonomik ve idari yapısını incelemektir. Araştırmanın sonucunda elde edilen verilerin, bütünün diğer parçalan ile birleştirilmek ve karşılaştırılmak suretiyle Türk ve dünya tarihine katkıda bulunma imkan ve fırsatını sağlamış olacağı umulur. Araştırmada karşılaşılan en büyük zorluk, söz konusu döneme ait olarak arşivlerde yer alan oriinal bilgi ve belgelere ulaşma konusunda yaşanmıştır. Uzun bir araştırma dönemini kapsayan çalışmanın orijinal kaynaklara dayanan ilk elden bilgileri içermesi bu bakımdan ayrıca önem kazanmaktadır. Araştırma yöntemi içinde, kısıtlı imkanlarla yapılan bölge alan çalışması da diğer mühim veri ve sonuçlara ulaşılmasını sağlamıştır. Bu şekilde, yapılan araştırmanın, şehir tarihi incelemeleri açısından hem yöntem hem de sonuçları itibariyle farklı bir takım yenilikleri ve denemeleri içerdiği öne sürülebilir.
Larende/ Karaman kenti Osmanlı klasik eğitim kurumlarının analizi (1600-1839)

Eğitime büyük önem veren Osmanlı Cihan Devleti, hakimiyeti altındaki şehir, kasaba ve köylerde yaşayanların okul ihtiyaçlarını karşılamak için varlıklı insanları teşvik etmiş; başta padişah ve üst düzey devlet adamları olmak üzere hayırseverler de binlerce eğitim kurumu yaptırmıştır. Devlet, şehir mimarisinin temel yapılarından olan cami, mescit, mektep, medrese, kütüphane, tekke, zaviye, imaret gibi kurumların belli kurallar çerçevesinde yapılmasına önem vermiştir. Bu sayede geleneksel Osmanlı eğitim sistemi oluşmuş ve zamanla gelişmiştir. Merkezi idare, ihtiyacı olan eğitimli insanı, daha kuruluştan itibaren bu eğitim kurumlarından sağlamıştır. Ülkenin hemen her tarafında olduğu gibi Larende/Karaman'da da Türk-İslam eğitim kurumları Türkiye Selçukluları ile oluşturulmaya başlanmış; Karamanoğulları ve Osmanlılar bunu devam ettirmişlerdir. Söz konusu eğitim kurumları ile buralardaki görevlilerinin ihtiyaçları için vakıflar tahsis edilmiştir. Vakıfların hazırlattığı vakfiyelerle kurumun bir nevi tüzüğü oluşturulmuş, uygulanacak eğitim programının da çerçevesi çizilmiştir. Larende/Karaman şehri bu kurumlar etrafında şekillenmiş, güçlü vakıflara sahip olan eğitim yapıları günümüze kadar ayakta kalabilmiştir. Larende/Karaman Kenti Osmanlı Klasik Eğitim Kurumlarının Analizi (1600-1839) adlı bu çalışmada; Larende/Karaman'da günümüze kadar ulaşan eğitim kurumlarının yanında, bugün mevcut olmayan fakat incelenen dönemde faal olan örgün ve yaygın eğitim kurumları da arşiv kaynakları çerçevesinde incelenmiştir. Böylece geçmişşe ait kaybolan bir fotoğrafın parçaları belgelerden tespit edilerek bir araya getirilmiş, anlamlı bir bütün oluşturulmuştur.
Demographic features of Ottoman upper thrace: A case study on Filibe, Tatar Pazarcık and İstanimaka (1472-1614)

Araştırmamız XV. yüzyılın ikinci yarası ile XVII. asrın başlangıcı çerçevesi içinde üç Osmalı şehrinin demografik preselerini incelemektedir. Uzun bir seri tapu tahrir defterleri ışığı altmda Osmanlı Yukarı Trakya'daki gelişmente olan birbirinden farklı üç tip şehircilik ve demografik inkişat açıklanmaktadır. Birinci tip Filibe şehri temsil etmektedir. Bu şehrin tarihi gelişimi Osmanlı idaresinin yoğun kolonizasyon çabaları Balkanlar'daki geleneksel şehirciliğin nasıl etkilendiğim ortaya koymaktadır. İkici tip Tatar Pazarcık şehri temsil etmektedir. Bu Osmanlılar tarafından yeni kuruluş bir şehrin misali olup, bunun şenlendirmesinde de merkezi idarenin rolü muazzam. Araştırmamızın üçüncü tip Osmanlı şehri İstanimaka'dan temsil edilmektedir. Bu şehrin Osmalılardan önceki dönemde kalmış ve gelişmiş bir merkez olup, fakat dönem boyunca fatihlerin stratejik planlarının dışında kalmaktadır. Bnun için de İstanimaka'nm demografik gelişiminde devletin rolü her zaman düşük olunduğu ortaya çıkmaktadır.
1922/108 numaralı Trabzon Şer'iyye sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirmesi

Yüksek Lisans Tezi olarak yapılan bu tezin amacı, 1922/ 108 Numaralı Trabzon Şer'iyye Sicilinin transkripsiyonunun yapılarak bu sicilin tafsilatlı bir değerlendirmesinin sunulmasıdır. Transkripsiyonu yapılan sicil H. 1169 -1170/ M. 1756- 1757 yıllarına tekabül etmektedir. Sicil transkribe edilirken, kelimelerin tamamına yakını okunmaya ve okuma hataları en aza indirgenmeye çalışılmıştır. Ancak buna rağmen okumakta zorluk çekilen, kişi lakap ve isimleri, özellikle de gayrimüslim isimleri mevcuttur. Ayrıca bugün kullanılmayan yer isimleri de transkripsiyon içerisinde zorlanılan kısımlardandır. '1922/ 108 Numaralı Trabzon Şer'iyye Sicilinin Transkripsiyonu ve Değerlendirmesi' isimli tez çalışması toplamda üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümden önce tezin girişinde, sicilin kaydedildiği dönem olan XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti ve Trabzon Eyaleti hakkında kısa bilgiler verilmiş ve sicilin transkripsiyonunda kullanılan yöntemlerden bahsedilmiştir. Birinci Bölümde, konunun daha iyi anlaşılması için, Osmanlı Devleti'nde Kadı ve görevleri, Şer'iyye Mahkemesi, Şer'iyye Sicil Defterleri ve içerdiği belge çeşitleri, Şer'iyye Sicilinin tanımı ve önemi, Trabzon Şer'iyye Sicilleri ile ilgili genel bilgiler verilmiştir. Takip eden bölümde, 1922/ 108 Numaralı Trabzon Şer'iyye Sicilindeki kayıtların konularına göre tasnifi ve bunların açıklaması yapılmıştır. Çalışmanın Üçüncü Bölümünde ise Şer'iyye Sicilinin tam transkripsiyon metni yer almaktadır ve bu bölümü sırasıyla Sonuçlar, Kaynaklar ve Ekler takip etmektedir. Bu tez çalışmasında mikro düzeyde Trabzon'un, makro düzeyde de Osmanlı Devleti'nin ekonomik, sosyal, hukuki, idari ve askeri tarih çalışmalarına katkı sağlamak hedeflenmiştir. Transkripsiyonu yapılan bu sicil tek başına dönemi aydınlatmak için yeterli olmamakla birlikte o dönemin diğer kaynaklarıyla bütüncül bir yaklaşım ile tarih çalışmaları için faydalı olacağı düşünülmektedir.
Osmanlı Devleti'nin klasik devri özelinde toplumsal yapı ve sermaye birikimi ilişkisinin asketizm ve mistizm yönünden incelenmesi

Bu çalışmanın amacı; Osmanlı Devleti'nin klasik devri özelinde toplumsal yapı ve sermaye birikimi arasındaki ilişkiyi asketizm ve mistizm yönünden sorgulamaktır. İlk olarak bu çalışmada teorik çerçevenin çizilmesi için kazanabildiğin kadar kazan buyruğunu yerine getirmek için dünyevi asketiklerin sahip olduğu zihniyetin kapitalizmin ortaya çıkmasına verimli bir temel oluşturduğu temel düşüncesinden hareketle, püritenist çağrı kavramı ve kapitalist ruh arasında güçlü bir ilişki kurulacaktır. Öte yandan; mistik ahlak ekonomide durağanlığın sağlayıcısı olarak gösterilecektir. Dünyevi asketizmin kurumları olarak püriten mezheplerin altı çizilecektir. Bu doğrultuda bu çalışmanın sentez aşaması olan Smithian Devrim ise manastır yaşamının toplumsallaşması olarak gösterilecektir. Bu çalışmanın uygulama kısmında ise; Max Weber'in ünlü Prostestan Ahlakı ve Kapitalizm'in Ruhu adlı eserinde önemle üzerinde durduğu; 'Asketik dini inançlara sahip toplumların batı tipi kapitalist sermaye birikimine müsait toplumlar olduğu; ancak mistik dini inançlara sahip toplumların ise batı tipi kapitalist sermaye birikimine müsait olmadığı savının geçerliliğinin, Osmanlı İmparatorluğu örneğiyle bir bakıma sorgulaması yapılacaktır. Bu sorgulama özellikle Osmanlı İmparatorluğu'nun klasik döneminde büyük Gazi aileleriyle Osmanlı Merkezi otoritesi arasındaki mücadeleler merkeze alınarak yapılacaktır.