turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Teke Sancağı Şer'iyye Sicili 1807-1817 transkripsiyon ve değerlendirme

Osmanlı tarihinin en önemli arşiv kaynaklarından bir tanesi de Şer'iyye Sicilleridir. Ait oldukları dönem ve yer hakkında oldukça önemli bilgiler veren Şer'iyye Sicillerinden faydalanma konusu, bugün için belli başına bir problem olmaktadır. Bu durum ise sicillerden faydalanma konusunu belirli bir metoda bağlı kılmayı zaruri hale getirmektedir. İşte bu açıdan Türkiye'de bulunan bütün sicillerin fihristlerinin yapılması zorunludur. Bu çalışmamızda, Türk tarihi ve kültürü açısından büyük bir önem taşıyan Şer'iyye Sicillerinden sadece bir tanesinin fihrist ve tanıtımının yapılması suretiyle, bu alanda yapılan çalışmalara bir örnek teşkil etmesi amaçlanmıştır.
Osmanlı iktisadi dergicilik (1857-1923)

Osmanlı döneminde, 1857- 1923 seneleri arasında yayımlanan tüm iktisat dergileri ile iktisadi yazıların yer aldığı fikir ve edebi dergileri inceleyen bu çalışmada, iktisadi mesele ve tartışmalar ele alınmıştır. Tezde, Osmanlı'da dergiciliğin tarihsel süreci özetlendikten sonra bu dönemde çıkan iktisat dergilerinin şekil özellikleri ve yayım politikaları incelenmiştir. İncelenen dergilerde ziraat, ticaret, sanayi, maliye, sermaye, bankacılık, şirketleşme, iktisadi düşünce, kalkınma arayışları, ulaşım, madencilik, ormancılık, nüfus ve iktisat eğitimi gibi konularda öne sürülen fikri yaklaşımlar analiz edilmiştir. Dönem kendi içinde 1857- 1908 ve 1908- 1923 şeklinde, iki alt dönemde çalışılmıştır. Araştırma sonucunda Osmanlı'da iktisat içerikli dergilerin ilk dönemde fazlaca yayımlanmadığı görülmüş, II. Meşrutiyetin ilanıyla birlikte gerçekleşen göreli özgürlük ortamında iktisadi konuların genişçe tartışıldığı birçok dergi yayımlanmıştır. Bu dergilerde Osmanlı iktisadi politikasının ne olması gerektiği hakkında çeşitli düşünceler öne sürülmüştür. Osmanlı'nın kalkınması için öncelikle halkın kendi ürünlerine rağbetini tekrar kazandırmak gerektiği fikri sürekli tekrar edilmiş ve Osmanlı devletinin himayeci politikaları benimsenmesi istenmiştir. 1857- 1923 tarihleri arasında yayımlanan 82 dergiyi inceleyen bu çalışma ile dergilerdeki iktisadi mesele ve tartışmalar anlatılmıştır.
Son dönem Osmanlı ilmihallerinden Vesİletü'n-necat, Musahhah Dürr-i Yekta ve ilmihal'in değerlendirme ve latinizesi

Bu tez, fıkıh literatüründe ilmihal kavramı, Osmanlının son döneminde ortaya konan ilmihallerden Vesiletü'n-Necat, Musahhah Dürr-i Yekta, İlmihal'in tanıtım, değerlendirme ve Latinizesi ve müellifleri hakkında bilgi sunmaya dayalı bir çalışmadır. Çalışma, dört temel bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, ilmihal kavramı, ilmihal bilgisinin önemi, gerekliliği ve faydaları, ilmihal kitaplarının tarihi seyri, son dönem Osmanlı ilmihal literatürü hakkında kısa ve genel bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, Ahmed Ziyaüddin, İmamzade Es'ad Efendi ve Süleyman Hüsnü Paşa'nın hayatları, ilmi kişilikleri ve eserleri hakkında kısa bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde, Vesiletü'n-Necat, Musahhah Dürr-i Yekta ve İlmihal adlı eserlerin tanıtım ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Eserin dördüncü ve son bölümünde ise Vesiletü'n-Necat, Musahhah Dürr-i Yekta ve İlmihal adlı eserler Latinize edilmiştir.
19. yüzyıl'da Anadolu'da salgın hastalıklar ve salgın hastalıklarla mücadele yöntemleri

Tarih boyunca veba başta olmak üzere, kolera, çiçek ve sıtma gibi salgın hastalıklar devletleri, toplumları ve insanları derinden etkilemiştir. Özellikle kıtalar arası geçiş güzergahında bulunan Anadolu ilk çağlardan itibaren hem Avrupa hem Asya kökenli salgın hastalıklara maruz kalmış bir bölgedir. Bulaşıcı hastalıklar tüccarlar, hacılar ve ordular aracılığıyla neredeyse tarihin her döneminde Anadolu'yu mesken tutmuştur. Salgınların Anadolu'yu esaret altına aldığı dönemlerden biri de 19. yüzyıldır. Osmanlı Devleti'nin siyasi, ekonomik ve demografik olarak büyük bir bunalım içinde olduğu bu yüzyılda veba, kolera, sıtma ve çiçek hastalıkları Anadolu'nun hemen her tarafında büyük can ve mal kaybına yol açmıştır. Devlet, salgınları önlemek için dünya ile eşgüdüm içinde karantinadan ilaç teminine; hekim, eczacı ve aşıcı tayininden hastalığa yol açan ortamın sıhhi teminine kadar birçok konuda önlemler almaya çalışmıştır. Osmanlı toplumundaki hastalık algısı, salgınlarla mücadele sürecini olumsuz etkilemiş olsa da Osmanlı hükümeti hem halkı bilinçlendirmek hem de idari ve sıhhi tedbirler alarak salgın hastalıkların etkilerini en aza indirmek için büyük bir çaba göstermiştir.
Ankara'nın bütüncül tarih çerçevesinde XVIII. yüzyılda Ankara

Çalışmamız Giriş ve Sonuç bölümleri dışında dört ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde bu konuyu tercih etmemizin nedenleri ve izleyeceğimiz yöntem anlatılmıştır. Bilindiği gibi, şer'iye sicilleri Osmanlı tarihi hakkındaki en önemli belge grubudur. İlk bölümde, yeni bir yöntem denemesi olarak, şer'iye sicillerinin bir bütünlük içinde nasıl incelenebileceği anlatılmıştır. Defterlerin her biri bütün bir belge olarak kabul edilmiş ve öncelikle sayısal açıdan değerlendirilmiştir. Daha sonra ise farklı ölçütlere göre tasnif edilmiştir. Tasnilerin her biri bütün bir bilgi kaynağı olarak değerlendirilmiştir. Daha önceki çalışmalardan farklı şekilde, bilinen veya tahmin edilen olaylar ve olgular somutlaştırılmıştır. XVIII. yüzyıl Osmanlı ve dünya tarihinde önemli değişikliklerin yaşandığı bir dönemdir. Siciller yardımıyla ikinci ve üçüncü bölümlerde Ankara'nın XVIII. yüzyıldaki fiziksel ve demografik yapısı incelenmiştir. Son bölümün adı 'Toplumsal ilişkiler bakımından Osmanlı şehri'dir. Bu bölümde, elde edilen verilerden hareketle, şehrin yönetimi, ekonomik yapısı, ticaret ve sosyal hayatı ayrı başlıklar altında incelenmiştir. Aynı zamanda bu bilgiler Osmanlı tarihine de ışık tutmaktadır. Sonuç bölümünde, Ankara'nın XVIII. yüzyılı hakkındaki bilgilere yaptığımız katkılar anlatılmıştır.
Osmanlı'nın son döneminde yetişen subayların fikri yapılarının temelleri ve etkileri

Osmanlı İmparatorluğunun son döneminde yetişen çoğu genç yaştaki subayların birçok önemli olayda yer aldıkları bilinmektedir. Yaşanan bu olaylardaki rollerini belirtmek kadar bu subayların nasıl bir ortamda yetiştiklerini, zihniyetlerinin ne şekilde oluştuğunu ve tepkilerinin neye dayandığını öğrenmek de ayrı bir öneme sahip konulardır. Osmanlı Devleti'nin çoğunlukla Ordu esaslı bir idari yapıya sahip olması, her türlü buhrandan çıkışın ilk reçetesi olarak kuvvetli bir askeri gücün gösterilmesi subayları yönetime karşı daha farklı bir pozisyonda bulunmaya götürmüştür. Tanzimat hareketinin başlattığı okullu ve geleneksel eğitim alanlar arasındaki çekişmenin doğurduğu sıkıntılar, subayların padişahı bir zorba ve mutlakiyetçi ilan etmesi ile doruğa ulaşmıştır. 19. yüzyılın en önemli hareketi sayılan milliyetçi eğilimlerin Osmanlıda yer alan azınlık milletlerinde yoğun olarak yaşanmasına paralel şekilde subayların Türkler için başım çektiği bir 'Türkçülük' hareketi başlatılmıştır. Genç Osmanlıların başlattığı yönetime ve özellikle padişaha olan muhalefeti en uzun süre Jön Türkler ve İttihat Terakki Cemiyeti mensupları sürdürmüşlerdir. Devletin güçsüzlüğünün doğurduğu her türlü olumsuzluğa olan muhalefeti, 1908 ihtilali ile doruğa çıkaranlar ise genç subaylar olmuşlardır. Subayların yetiştiği dönem ülkenin yoğun toprak kaybına uğradığı, azınlıkların devletten ayrılmak için çeteler kurarak isyanlar çıkardığı, ekonomik sıkıntıların had safhalara ulaştığı buhranlı bir dönemdir. Çoğu sıkıntının sorumlusu olarak görülen Padişah II. Abdülhamit ise genç subaylara göre halka baskı uygulayan, özgürlükleri kısıtlayarak ülkenin önünü tıkayan bir müstebit olarak kabul edilmektedir. Ancak kolaycı bir yaklaşımla devletin yaşadığı birçok ciddi problemi tek kişi üzerine yıkarak ele alan bu fikrin geçersizliği, İttihat Terakki Cemiyetinin iş başına gelmesi ile iyice anlaşılacaktır. Tepki duyarak büyüyen, çeteci bir ruha sahip olan ve siyasetten pek kopamayan bunun yanında özgürlükçü bir zihniyetin elemanları olarak kabul edilebilecek son dönemsubayları, milli mücadelenin ayrıca en önemli isimleridir. Birçoğu Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunda ciddi görevler üstlenen bu subayların yaşadıkları ile belirginleşen görüşleri yeni Cumhuriyet Devleti'nin de benimsediği resmi zihniyeti oluşturmuştur.
Osmanlı yönetiminde Kıbrıs'ta üç köyün sosyo-ekonomik değişim ve dönüşüm tarihi (1570-1878).

Doğu Akdeniz'de jeopolitik ve jeostratejik öneme sahip olan Kıbrıs Adası, Asya, Afrika ve Avrupa kıtalarının kesiştiği su yolları üzerinde olması bakımından, coğrafi açıdan çok önemli bir noktadır. Ada, yerleşime açıldığı Neolitik dönemden beri birçok devletin uğrak yeri olmuş ve siyasi çekişmelerin odak noktası olma özelliğini daima korumuştur. Özellikle bakır madeni ile meşhur olan ada, ilk çağlardan itibaren civar memleketlerle ticari ve kültürel ilişkiler içerisinde olmuştur. Mısır, Anadolu ve Ortado-ğu'da hakimiyet süren çeşitli uygarlıkların ticari, siyasi ve psikolojik üstünlük sağlaya-bilmeleri açısından kilit bir konumdadır. Coğrafi konumunun yanı sıra önemli yeraltı zenginlikleri ile doğal tabiatı gereği, çevresindeki devletlerin iştahını daima kabartmıştır. Tüm bu sebeplerden dolayı ada, Osmanlı Devleti'nin fetih siyaseti içerisinde önemli bir yer tutmuştur. Osmanlı Devleti fetihten hemen sonra 1572 yılında Kıbrıs'ta bir tahrir işlemi yapmıştır. Yapılan tahririn amacı, vergi ve insan kaynağının belirlenmesi, bölge-deki reayanın sahip olduğu emlak ve arazi kaynaklarının devletçe tespit edilmesidir. Bu çalışmada, H. 980 (1572) tarihli Kıbrıs tahrir defteri ile H. 1248 (1833) tarihli Lefkoşa Temettüat, 1643 Cizye Muhasebe, 1831 Kıbrıs Nüfus ile 1852- 1853 Cizye Muhasebe defterinde kayıtlı, Yerolakko, Ayvasıl ve Timbu köylerinin 1570 ile 1878 yılları arasındaki sosyo-ekonomik açıdan gelişim süreçleri ele alınmıştır.
1434 sayılı Giresun Şer'iye Sicil Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirmesi

Şer'iyye Sicilleri, kadıların görevleri gereği aldıkları kararların, merkezden gönderilen belgelerin ve sorumlulukları altındaki kaza, nahiye, kasaba ve köylerdeki önemli olayların kayıtlarını tuttukları defterlerdir. Tutuldukları dönemin sosyal, ekonomik, kültürel ve hukuki durumunu tespit etmede birinci el kaynaklar olarak yerel tarih araştırmalarındaki en önemli kaynaklardır. Ayrıca genel durum hakkında da bilgi vermektedirler. Çünkü Osmanlı Devleti'nde çok küçük farklılıklarla aynı hukuk ve bürokrasi hakim olmuştur. Bu çalışmada transkripsiyonu ve değerlendirmesi yapılan defter 1434 Sayılı Giresun Şer'iyye Sicil Defteri'dir. 19 Receb 1316- 13 Muharrem 1317 (M. 1898- 1899) tarihleri arasındaki kayıtlar bulundurmaktadır. Defterdeki belgelerde miras, boşanma ve nafaka talebi en çok karşılaşılan konulardır. Bunların dışında tereke dökümü, vasi ve nasb tayini, veraset isbatı, mütevelli tayini, rüşd isbatı, tecavüz gibi dava konuları ile ilgili belgeler de mevcuttur. Arazi anlaşmazlıkları ile ilgili davalarda mevki isimleri, bazı köylerin isimleri, lakaplar ve kullanılan eşya isimleri halkın konuşma dilindeki haliyle kaydedilmiştir.
Ereğli şehir merkezindeki nüfus hareketleri (1834-1845)

XIX. yüzyıl Osmanlı Devleti'nde yenileşme sürecinin yaşandığı bir dönemdir. Özellikle askeri sistem üzerinde durulmuş ve II. Mahmud zamanında Yeniçeri Ocağı kaldırılıp yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye adında modern bir ordu kurulmuştur. Bu ordunun asker ihtiyacını karşılamak maksadı ile de nüfus sayımları yapılmıştır. İlk sayım 1831 yılında gerçekleşmiş daha sonra ise belirli aralıklarla sayımlara devam edilmiştir. Bu çalışmada 1834- 1845 yılları arasındaki sayımlar esas alınarak Ereğli şehrinin nüfus yapısı incelenmiştir. Hem Müslim hem de Gayrimüslimlerin olduğu Ereğli'de çekirdek aile yapısı yaygındır. Fiziki açıdan kara sakal ve orta boy hakimdir. Hane reisleri kayıtlarında ise evin en büyüğü kaydedilmiştir. Sosyo-ekonomik yapı açısından Ereğli'nin şehir statüsünde olmasına rağmen tarımın daha yaygın bir uğraş olduğu görülmüş ve şehir olma özelliği irdelenmiştir. Bu doğrultuda genel-geçer bir şehir kavramından ziyade şehrin yerel unsurlar barındırdığı anlaşılmıştır. Ayrıca askeri yapı ve eğitim hayatı incelenmiş, 1834 yılından 1845 yılına kadar medrese sayısındaki artış ile Ereğli önemli bir eğitim merkezi haline gelmiştir. Bu sebeple çevre illerden göç almıştır. Sadece eğitim amaçlı olmamakla birlikte ekonomik, sosyal ve çeşitli kişisel sebepler barındırarak hem Ereğli içine hem de Ereğli dışına nüfus hareketleri yaşanmıştır.
XIX. yüzyıl Hakkari ve çevresinde Kürt-Nasturi ilişkileri

Kürtlerin ve Nasturilerin Hakkari emirliğinin bünyesinde tarihi süreç içinde geliştirdikleri idari, askeri, hukuki ve mali ilişkiler, XIX. yüzyılda bölgeyi ziyaret eden seyyahların, misyonerlerin ve askeri uzmanların dikkatini celbetmiştir. Dağlık coğrafyası, Osmanlı-İran sınır bölgesindeki konumu ve aşiret şeklinde örgütlenmiş toplumsal yapısı sayesinde Hakkari emirliği, merkezi otorite ile oldukça esnek ilişkiler geliştirmiştir. Ayrıca idari ve askeri gücünü Kürt ve Nasturi aşiretleri oluşturduğu için bir 'Müslüman-Hıristiyan konfederasyonu' olarak nitelendirilmiştir. XIX. yüzyılda merkezileşme politikalarının bölgede yürürlüğe konulmasıyla Kürtlerin Nasturilerle olan söz konusu ilişkilerinde önemli gelişmeler yaşandı. 1840'lı yılların başından itibaren Hakkari emirliğinin müstakil idari yapısı kademeli olarak tasfiye edildi. Bedirhan Bey'in Hakkari ve çevresinde merkezi bir idari yapı oluşturma gayretiyle Nasturi aşiretleri üzerine düzenlediği saldırılar, Kürt-Nasturi ilişkileri açısından bir dönüm noktası olarak değerlendirilmiştir. Çünkü söz konusu saldırılarla beraber Kürt-Nasturi ilişkilerinde ciddi bir bozulma yaşanmaya başlanmıştı. Ancak Hırvatalı Mehmet Ağa isyanı sırasında ve sonrası süreçte Kürt ve Nasturi aşiretleri arasında oluşan ittifak ilişkileri, söz konusu saldırıların iki unsurun birbiriyle olan ilişkilerinde ciddi bir tahribat oluşturmadığını göstermektedir. Bu çerçevede hazırlanan 'XIX. Yüzyıl Hakkari ve Çevresinde Kürt-Nasturi İlişkileri' adlı çalışma üç ana bölümden oluşmuştur. Birinci bölümde Hakkari ve çevresinde Osmanlı hakimiyetinin tesis edilmesi ve her iki unsurun bu süreçte merkezi otorite ile geliştirdiği ilişkiler ele alındı. İkinci bölümde Hakkari emirliğinin tasfiyesi ve Nasturi ıslahatı konuları Osmanlı merkezileşmesi bağlamında değerlendirildi. Son bölümde ise Kürt-Nasturi ilişkileri, 'Hakkari Emirliği' ve 'Merkezileşme Süreci' şeklinde bir bütün olarak iki ayrı dönemde izah edilmeye çalışıldı.
Trabzon gümrüğü (1750-1800)

Osmanlı Devleti, coğrafi konumu itibariyle çok eski zamanlardan beri, yoğun bir mal değişimine sahip olan ticaret yolları üzerinde bulunuyor ve bu transit ticaretin vergilendirilmesinden büyük gelirler elde ediyordu. Osmanlı Devleti içerisinde Trabzon, Anadolu'nun artık ürününün Karadeniz limanlarına taşınmasında, Tebriz-Erzurum ipek yolundan gelen malların batıya aktarılmasında, batı üretiminin doğu eyaletlerine ulaşmasında ve Karadeniz havzasındaki ticaret etkinliklerinde, yüzyıllardır, önemli bir liman şehri olarak büyüyüp gelişmiştir. Özellikle, şehrin transit ticaret açısından önemli bir köprü görevi görmesi burada bir gümrük merkezinin oluşturulmasına neden olmuştur. Doğu Karadeniz'deki ticaret etkinliklerini vergilendirmek için XVI. yüzyıl başlarında, iktisadi bir takım kanunları içeren Trabzon Kanunnameleri oluşturulmuştur. Bu kanunnameler ışığında kurulan Trabzon gümrüğü, XVIII. yüzyılın ikinci yarısında ihtisab, dellaliye ve şemhane ile bir mukata'a oluşturmakta, yılık 848. 000 akçeyi hazineye ödemek koşuluyla mültezimlere ihale edilmekteydi. Trabzon gümrük mukata'ası içerisinde yer alan bölümler ihale yoluyla işletilmiş olduğundan bölgedeki mültezimlerin yoğun ilgisini çekmiştir. Mültezimler gümrük mukata'asını üzerlerine alabilmek için birbirleriyle mücadele etmişlerdir. Trabzon gümrük mültezimleri ve gümrük eminlerini uğraştıran en önemli sorun gümrükten mallarını kaçırarak vergi vermemeye uğraşan tacirlerdi. Bu tacirlerin özellikle asker kaçaklarından olması, vergi toplanmasını zorlaştırmaktaydı. Gümrük mültezimleri, gümrükteki kaçakçılık olaylarının giderilmesi için sık sık Divan-ı Hümayun'a arzuhal sunmakta idiler. Bu çalışmada, yukarıda belirtilen konularla birlikte Trabzon gümrük mukata'asının giderleri arasında yer alan Trabzon ve Sohum kalelerindeki muhafızların aylıkları, Trabzon şehri ve Sohum kalesindeki bazı camilerin giderleri ile bu camilerdeki görevlilerin aylıklarının ödenmesi ile ilgili ortaya çıkan sorunlar arşiv belgelerine göre, genel hatlarıyla, ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bunların yanı sıra Karadeniz'deki ticaret ilişkileri ile XVIII. yüzyıldan sonra giderek yoğunlaşan savaşların Trabzon ve çevresindeki eşkiyalık hareketlerinin gümrük gelirlerinin azalmasına ne derece etki ettiği, eldeki belgelere göre ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.
Türkiye'de burjuvazi olgusu: Gayrimüslimlerin iktisadi faaliyetleri (1908-1945)

Bu tezin amacı, Batı Avrupa kaynaklı bir ekonomik sistem olan kapitalizmin gerekliliklerinin ve pratiklerinin Osmanlı Devleti ile başlayıp Türkiye Cumhuriyeti ile devam eden süreç içerisinde Rum, Ermeni ve Yahudilerden oluşan gayrimüslim azınlıklar tarafından yerine getirildiğini ileri sürmektir. Osmanlı azınlıkları her ne kadar Batılı burjuva sınıfı ile birebir örtüşen bir kimliğe ve gelişim çizgisine sahip olmasa da Osmanlı geleneksel ekonomisinin elverdiği veya çatlaklarından faydalanılabildiği ölçüde burjuva karakteristiği gösteren faaliyetlerde bulunup ekonomi içerisinde farklılaşmış bir grup oluşturmuşlardır. Tezde, Batı Avrupa'da büyük dönüşümlere sebep olan kapitalizmin nasıl başladığı, hangi gelişim süreçlerini geçirdiği ve bunların Osmanlı Devleti'nde nasıl karşılık bulduğu hususları ikincil kaynaklar kullanılmak suretiyle değerlendirilmiştir. Bu bağlamda edinilen bilgiler Osmanlı-Türk romanları kullanılarak oluşturulan verilerle birleştirilerek bütünlüklü bir analiz oluşturulmasına çalışılmıştır. Yanı sıra iktisat tarihi çalışmalarında edebi metinlerin kaynak olarak kullanılabilmesine dikkat çekilmesi hedeflenmiştir.
1093/1682 tarihli Müneccimbaşı Defteri

Bu tez çalışması İstanbul Arkeoloji Müzesi Kütüphanesi'nde 1083 nolu Ruz-name adıyla kayıtlıdır. Çalışmamız 1093/ 1682 Tarihli Müneccimbaşı Defteri'nin değerlendirme ve çevrisinden oluşmaktadır. Tezimiz müneccimbaşılık hakkında genel bilgilerin yanı sıra şekil ve muhteva olarak metnin incelenmesi ve metnin transkripsiyonunu kapsamaktadır. Metnin incelenmesinden sonra aslında bu defterin ruz-name değil de müneccimbaşı defteri olduğu sonucuna varılmıştır. Metinde güneş, ay ve yıldızların konumlarına göre yapılması ve yapılmaması gereken işler tavsiye edilmektedir. Buna ilaveten burçların güneş ve aya yaklaşması sonucundan hareketle bir takım tahminler yer almaktadır
745 numaralı Balıkesir şer'iyye sicilinin transkripsiyon ve değerlendirilmesi (H. 1249-1266, M. 1834-1849)

Vakıflar toplumun içerisinde sosyal dayanışmayı arttıran, gelir-servet dağılımını ve sosyal ilişkileri düzenleyen ve mesleki alanda istihdam sağlayan önemli kurumlardır. Bu kurumlar sayesinde din, eğitim, şehircilik ve bayındırlık hizmetlerine yönelik çalışmalar kolaylıkla sağlanmakta şehirlerin ticari ve sosyal canlılığı arttırılmaktadır. Yerel tarih araştırmaları çerçevesinde Balıkesir'de kurulmuş vakıfların incelendiği spesifik çalışmaların sayısı oldukça azdır. Bu nedenle hazırlanan bu araştırmayla detaylı olarak işlenmeyen bir konu, aydınlatılmaya ve Balıkesir kent tarihine vakıf kurumları vasıtasıyla katkıda bulunulmaya çalışılmıştır. Balıkesir şer'iyye sicillerinde yer alan vakıf muhasebe kayıtlarının incelenmesi sonucunda ağırlıklı olarak mahalle avarız vakıfları üzerinde yoğunlaşılmıştır. Avarız vakfı; avarız vergilerinin ödenmesi bazı mahalle, köy ve esnaf teşekküllerinde nakde ihtiyaç duyan kimselerin sıkıntılarının giderilmesi gibi hizmetleri görmektedir. Ayrıca bu vakıfların köy ve mahallelerin cami, mescit, su yolları tamiri için gerekli parayı temin eden ve vakıflarda çalışan görevlilerin ücretlerini ödeyen bir yardımlaşma kurumudur. Ortaya koyulan bu çalışmada özellikle kredi kurumu olarak Balıkesir'deki para vakıflarının sermayeleri, bu sermayelerin işletilme yöntemleri, kullanılan kredi miktarları, vakıflardan kredi kullanan fertlerin toplumsal statüleri ortaya konularak Balıkesir'deki vakıfların ekonomik işlevleri incelenmeye ve aktarılmaya çalışılmıştır. Ayrıca çalışmamızda, tamamı vakıf kayıtlarından oluşan 745 numaralı Balıkesir şer'iyye sicilinin transkripsiyonuna da yer verilmiştir. Bu sayede konuya ilgi duyan araştırmacıların bu bilgilere ulaşmalarında kolaylık sağlanmıştır.
Klasik Dönem Osmanlu toplumunda suç bağlamında Osmanlı sosyal tarihinin lise ders kitaplarında incelenmesi

Klasik Dönem Osmanlı Toplumunda Suç Bağlanımda Osmanlı Sosyal Tarihinin Lise Ders Kitaplarında İncelenmesi Öznur MENNAN Osmanlı Devleti'nde suçu incelemek, Osmanlı toplumunu anlamak adına önemlidir. Tarihsel açıdan suçun incelenmesi günümüzdeki tarihçiliğin ilgi odağı olan sosyal tarihin kapsamına girmektedir. Türkiye'de Osmanlı tarihi incelemelerinde sosyal tarih alanında henüz uluslararası standartlarda araştırma örnekleri verilmemiştir. Osmanlı toplumunu anlamak için önemli bir konu olan suç konusunda ise hiçbir akademik çalışma yapılmamıştır. Bunun yanında tarih öğretimindeki sorunlar üzerinde çalışan araştırmacılar tarih ders kitaplarının siyasal tarih ağırlıklı anlatışım eleştirmekte ve tarih ders kitaplarında sosyal tarihe yer verilmesi gerektiğini vurgulamaktadırlar. İncelediğimiz lise ders kitaplarındaki Osmanlı toplumu anlatısı, Osmanlı toplumunu idealleştirme ya da aşırı yerme eğilimlerine neden olmaktadır. Osmanlı toplumuna ilişkin bu yanılgıların aşılabilmesi, sosyal tarihin ders kitaplarında daha geniş boyutta ele alınması ile mümkün olacaktır. Tarih ders kitaplarında sosyal tarihe yer verilebilmesi için onlara kaynaklık edebilecek akademik düzeyde Osmanlı sosyal tarih çalışmalarının yapılmış olması gerekmektedir. Osmanlı Devleti'nde suçu araştırırken birincil kaynak olarak Afyon seriye sicillerini kullandık. Bu araştırma kapsamında, mahkeme kayıtlarında yer alan ve sadece kişiler arasında oluşmuş suç kayıtlarım inceledik. Kayıtlardan yola çıkarak suçları; mülkiyete saldırı suçları, şahıslara karşı işlenen suçlar, cinsel suçlar, yasaklanmış maddelere ilişkin suçlar şeklinde bölümlere ayırarak inceledik. İslam hukuku ve örfi hukuk kurallarına göre Osmanlı İmparatorluğu'nda bu suçları işleyenlere nasıl yaptırım uygulandığım tespit etmeye çalıştık. İslam hukukunun öngördüğü yaptırımlar için Çatalcalı Ali Efendi'nin Feteva-yı Ali Efendi adlı çalışmasından, örfi hukuk için de kanunnamelerden yararlandık. Suç konusunda yaptığımız araştırma neticesinde, Osmanlı Devleti'nde ne tür suçların görüldüğünü, kimlerin mahkemeye şikayette bulunduklarım ve İslam hukuku ve örfi hukukunun bu suçlara öngördüğü cezaları, ceza konusunda İslam hukuku ile örfi hukukunun benzeştiği ve ayrıldığı noktalan tespit etmeye çalıştık. Şikayet konusu olan bu suçları hazırlayan etmenlerin, Osmanlı Devleti'nde yaşanan sosyo-ekonomik değişiminin toplumsal bir yansıması olduğu sonucuna vardık.