Biçim grameri ile mağaza tasarımına yönelik bir model önerisi

İnsanlar çağlardan beri farklı gereksinimlerini karşılamak amacıyla çeşitli mekan arayışlarına girmişlerdir. Bu mekan arayışları temel olarak insan eylemlerini kendi içinde barındırmaktadır. Mekanın biçimlenmesinde insanın çeşitli nitelikteki ihtiyaçları ve istekleri önemli rol oynamaktadır. Bu biçimlenişi belirleyen etkenler fiziksel veriler, kültürel olgular ya da yaşama alışkanlıkları olabilmektedir. Mekanlar, belirlenen ilkeler doğrultusunda şekillenerek insan gereksinimlerine göre anlam kazanmaktadır. Bu gereksinimlere bağlı olarak çeşitli eylemler için farklı işlevlere sahip mekanlara ihtiyaç duyulmuştur. İlk çağlarda malların değiş tokuşu anlamına gelen ticaret kavramı her zaman insan hayatının bir parçası olmuştur. Ticaret kavramı insan hayatındaki gelişmelere paralel olarak değişim göstermiştir. Bilgisayarın yaygın olarak kullanılmasıyla birlikte tasarım dünyasında da, bilgisayar mantığı ile uyumlu çalışabilen, bilgisayar ortamına kolaylıkla adapte edilebilen kural tabanlı tasarım yöntemleri ön plana çıkmaya başlamıştır. Kural tabanlı tasarım yöntemlerinden biri olan biçim grameri yöntemi ile yapılmış bir tasarımın mantığını çözümleyebilmek; hatta biçim kuralları çıkarılarak kural tabanına oturtulmuş olan tasarımı, bilgisayar ortamında değiştirip dönüştürmek ya da aynı tasarım mantığı ile yeni tasarımlar oluşturmak mümkündür. Bu tez çalışmasında, mağaza tasarımı için örnek olacak bazı mağazalar incelenmiş, analizleri yapılmış ve bunlar üzerinden yeni plan şemaları üreten sistem tasarlanması amaçlanmıştır. Bu çalışmada, tasarımcıya erken tasarım sürecinde soyut plan alternatifleri sunan bir program üretilmesi hedeflenmiştir. Mağaza tasarımında özellikle yoğun kullanımından dolayı giyecek mağazaları üzerinde durulmuştur. Çalışma kapsamında, bilgisayarın hesaplama gücünü kullanarak plan alternatifleri üreten programı geliştirmek üzerine odaklanılmıştır. Bu sayede tasarım sürecinde kısa zamanda birçok plan alternatifi üzerinden çalışma imkanı doğmuş ve geniş alanların incelenmesi kolay bir hale gelmiştir. Bu alternatifler sayesinde ortaya çıkabilecek muhtemel sorunların önceden ve hızlı tespitini sağlamak amaçlanmıştır. Bu noktada, az sayıda kural uygulayarak çok sayıda plan alternatifinin görülmesi hedeflenmiş, bu alternatifler içerisinden uygun seçimi yapmak amaçlanmıştır. Öncelikli olarak tezin amacı, tezin kapsamı ve tezde izlenen yöntemler ele alınmıştır. Daha sonra kural tabanlı sistemlerin tanımı, özellikleri, türleri ve uygulama alanları ile ilgili bilgiler verilmiştir. Biçim grameri ile yapılan farklı çalışmalar incelenmiş ve biçim grameri teknikleri analiz edilmiştir. Diğer bölümde mağaza ile ilgili genel bilgiler verilmiş, mağaza tasarım kriterleri açıklanmış ve bu bağlamda literatür araştırması yapılmıştır. Mevcut olan mağaza tasarımları belirlenen kriterlere göre analiz edilmiş ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Uygulama bölümünde mağaza tasarımı için geliştirilen biçim grameri tabanlı tasarım yöntemi önerisi aktarılmıştır. Mağaza tasarımının ilk evresinde kullanılabilecek bir model üretilmiş ve plan şemaları üzerine çalışan program değerlendirilmiştir. Biçim grameri ile belirli kurallar ve sınırlamalar tanımlanmış ve ortaya çıkan örnek modellerin değerlendirilmesi yapılmıştır. İncelenen mağaza örnekleri üzerinde model uygulanmış ve farklı tasarım alternatifleri üretilmiştir. Sonuç bölümünde ise, elde edilen plan şemaları değerlendirilerek, ilerleyen aşamalarda yöntemin geliştirilmesi için hedeflenenler açıklanmıştır.