Kamu bankalarının Türk bankacılık sektöründeki yeri ve özelleştirilmesi

Türk mali sisteminin en gelişmiş sektörünü oluşturan, geniş hizmet yelpazesi ve kaynak imkanı ile ülke kalkınmasında oldukça önemli ve etkin bir yere sahip olan Türk bankacılık sistemi, 1980'lerden itibaren gelişme kaydetmiş ve uluslararası bankacılık sistemi ile bütünleşme sürecine hızla girmiştir. Bu çalışmamın amacı, Türk Bankacılık Sistemini ve gündemde olan kamu bankalarının özelleştirilmesini gerekçeleriyle incelemektir. Bu doğrultuda, kamu bankalarının özelleştirilmesinin ülkemize sağlayacağı faydaların neler olabileceği ve maliyet tasarruflarını sağlamanın mümkün olup olmayacağı üzerinde durulmuş, kamu bankalarının rasyonel çalışması için öneriler getirilmiştir. Günümüzde, kamu bankaları tarihsel misyonlarım tamamladıkları yönünden eleştirilmeye ve gelişen özel sektör bankacılığının kamu bankalarının verdikleri hizmetleri de verebileceği tartışılmaya başlanmıştır. Kamu bankalarına yönelik eleştirilerin çokluğu, Türk bankacılık sektöründe kamu bankacılığının sorgulanmasına yol açmıştır. Kamu bankalarının, gerek kurulduğu dönemlerdeki Türkiye'nin şartlarının bugün değişmesi ve gerekse uluslararası etkileşim bu bankaların özelleştirilmeleri konusunu gündeme getirmiştir. Türk bankacılık sektöründe önemli paya sahip olan kamu bankalarının gelişen ekonomik koşullara ve rekabet seviyelerine bağlı olarak ekonomideki genel etkinliği ve verimliliği yükseltmek amacıyla en kısa zamanda özelleştirilmesi gerekmektedir. Bu gerekliliğin yerine getirilmesinin ülkemize sağlayacağı en büyük kazanım orta ve uzun dönemde makro-ekonomik istikrarın sağlanması olacaktır. Böylece, tüm bankalar hiçbir ayrıcalığa tabi olmadan faaliyet gösterebilecekler, eşit rekabet koşullan altında hizmet sunabileceklerdir. Bu durumda rekabet artacak, mevcut kaynakların etkin kullanılması sağlanacaktır. Ill Diğer taraftan, Türk bankacılık sektöründe yer alan kamu bankalarının istinasız tamamının özelleştirilmesi halinde devletin bankacılık sistemine müdahalesi çok büyük oranda ortadan kalkacak ve kuruluşlara her yıl devletin yapmakta olduğu yardım ve görev zararı ödemelerinin azalması sonucu bu kuruluşların bütçe üzerindeki olumsuz etkileri sona erecektir. Ayrıca, 4046 sayılı Özelleştirme Kanunu'na göre, T. CZiraat Bankası ve T. Halk Bankası hisselerinin tamamının elden çıkarılarak özelleştirilmesi gibi bir husus söz konusu değildir. Esas olarak bunun pratiğe dökülmesi de mümkün görülmemektedir. Örneğin T. C. Ziraat Bankası yurda yayılmış 1300 civarında şube ile ülkeyi birbirine bağlayan bir bankacılık hizmet ağına sahiptir. Yüklendiği ihtisas görevi yarımda stratejik bir önem de taşımaktadır. Bu nedenle bu bankaların yüklenmiş oldukları özel misyonu bırakarak özelleştirilmeleri en azından yalan bir gelecekte olası görülmemektedir. Söz konusu bankaların %49'undan fazlasının özelleştirilmesine karar verilmesi halinde de bu bankalara ilişkin imtiyazlı hisseler oluşturulması gerekmektedir. Bu düzenlemenin nedeni, tekelleşmenin önlenmesi de dahil olmak üzere ekonomik ve milli yararların korunmak istenmesidir. Ancak, kamu kesiminin bankacılık sistemindeki mevcut ağırlığının kademeli olarak aşağı çekilmesi de bir zorunluluk olmakla birlikte, mevcut ve gelecekteki ekonomik gereklere göre, kamusal sermayeli bankalara da ihtiyaç duyulabilir. Bu nedenle, ihtiyaç duyulmayan bankaların hızla özelleştirilmesi, ihtiyaç duyulanların ise ihtisas görevlerine uygun organizasyon ve kaynak yapışma kavuşturulmaları gerekmektedir. Bu hususlar sağlandığı takdirde kamu mülkiyetindeki bu bankaların yüklenecekleri özel görevleri başarıyla yerine getirebilecekleri söylenebilir.