Türkiye'de sermaye piyasasının geliştirilmesine yönelik düzenlemeler

üretim faktörlerinin en önemlilerinden olan sermaye ve dolayısıyla sermaye birikimi, iktisadi kalkınmanın da stratejik unsurlarındandır. Gerçekten iktisadi kalkınma için sermaye birikimi çok önemlidir. Ekonomide tasarruf yapan birimlerle yatırım yapan birimler genellikle birbirinden ayrıdır. Bu yüzden gerekli fonları tasarrufçudan yatırımcıya aktaracak bir düzeneğe gereksinim vardır. Bu da sermaye piyasasıdır. Sermaye piyasası, tasarruf sahiplerinin biriktirdikleri orta ve uzun vadeli fonları, bunları talep eden kişi ve kuruluşlara aktararak fon akımını sağlar ve sonra da bu fon akımını hızlandırır. Sermaye piyasası, orta ve uzun vadeli fon arz ve talebinin karşılaştığı piyasa olarak tanımlanabilir, örgütlenmiş örgütlenmemiş ve birincil, ikincil olmak üzere çeşitli türlere ayrılabilir. Sermaye piyasasıyla yakından ilgili olan ve onun gibi mali piyasanın bir alt dalı olan para piyasasında, işletmelerin işletme sermayesi ihtiyacı karşılanır. Sermaye piyasasından sağlanan fonlar ise, işletmelerin bina, makina ve tesisat gibi duran varlıklarının finansmanında kullanılır, Dünyada örgütlenmiş, bütün unsurları ile düzenli ve etkin işleyen sermaye piyasaları, sanayileşme ve iktisadi kalkınma ile birlikte ortaya çıkmıştır. İngiltere'de sermaye piyasasına sanayileşmenin ileri aşamalarında ihtiyaç duyulmuş, buna karşılık Kıta Avrupa'sında, sanayileşmenin daha erken aşamalarında sermaye piyasasına ihtiyaç duyulmuş ve sermaye piyasası kurumları oluşturulmuştur. Sermaye piyasasının tarihsel gelişim süreci içinde, sanayileşme hareketinin yaşanmadığı Osmanlı Devletinde de, daha çok para piyasası içinde değerlendirilebilecek bazı sermaye piyasası oluşumlarına rastlanmaktadır. Cumhuriyet dönemindeki gelişmeler ise pek iç açıcı değildir. Sanayileşmenin erken döneminin yaşandığı Cumhuriyetin ilk 30-40 yılında Türkiye'de örgütsüz ve düzensiz de olsa sermaye piyasasına ilişkin kurumlarda kayda değer gelişmelerin olmaması, ancak sanayileşmemiş ve gelişmemiş olmakla açıklanabilir. Türkiye'de planlı dönem öncesinde bir sanayi kurma çabasına girişilmiş, planlı döneme gelindiğinde bu kısmen başarılmış ve artık orta ve uzun vadeli fon talebi artarken, bir taraftan da bu fonları arz edenlerin fon imkanları fazlalaşmıştır. 1980'lerde ise, bu piyasanın hukuki şartlarının belirlenmesi, konu ile ilgili iktisadi ve mali özen dirmelerin sağlanması aşamasına gelinmiştir. Gerçekten planlı dönemde, bilimsel alanda birçok çalışmalar yapılmış, birçok seminerlere, yasa tasarılarına tanık olunmuştur. Ancak bu çalışmalardan bir sonuç çıkmamış, bir sonuç alabilmek için 1980'li yılları beklemek gerekmiştir. 1980 yılından itibaren yapılan düznlemelerle sermaye piyasasının geliştirilmesi, düzenlenmesi ve denetlenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca bu dönemde uygulanan ekonomik ve mali politikalar dolaylı da olsa sermaye piyasasının gelişmesine katkıda bulunmuşlardır. 1980'den sonra yapılan düzenlemelerle ilk olarak 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu çıkarılmış ve daha sonra Sermaye Piyasası Kurulunun çıkardığı tebliğlerle bu çerçeve kanunun içi doldurulmaya çalışılmıştır. Ayrıca bu dönemde çıkarılan çeşitli kanunlarla sermaye piyasası düzenlenmek istenmiştir. vi Sermaye şirketleriyle ilgili çeşitli düzenlemeler yapılmış, menkul kıymetleri halka arz olunan anonim şirketler diye bir şirket türü yaratılmış ve bu şirketler Sermaye Piyasası Kurulunun denetimine sokularak bir takım avantajlardan yararlanmaları ve bir takım yükümlülüklere tabi olmaları sağlanmıştır. Bu şirketlere kayıtlı sermayeden yararlanma hakkı ve tahvil çıkarmayla ilgili avantajlar getirilerek sermaye piyasasına açılmaları amaçlanmıştır. Sermaye piyasasında kullanılan araçlarla ilgili çok geniş düzenlemeler yapılmış, var olan araçlar daha işlevsel hale getirilirken, Türk sermaye piyasasında daha önce kullanılmayan yeni araçlar yaratılarak sermaye piyasasında araç arzı yönünden görülen tıkanıklığa bir çözüm bulunmak istenmiştir. Sermaye piyasasının yardımcı kuruluşları yeniden düzenlenmiş, aracı kurumlar disipline sokulmuş, menkul kıymetler yatırım ortaklığı işlevsel hale getirilmiş, menkul kıymetler yatırım fonları kurulmasına olanak tanınmıştır. Menkul kıymetler borsalarıyla ilgili mevzuat düzenlenmiş, Türkiye'nin tek borsası olan İstanbul Menkul Kıymetler Borsasının çalışması sağlanarak sermaye piyasasının geliştirilmesinde önemli adımlar atılmıştır. Bu arada getirilen birçok vergi kolaylıklarıyla sermaye piyasasının geliştirilmesi amaçlanmıştır. Sermaye piyasasının denetimiyle ilgili çeşitli düzenlemeler yapılmış, sermaye piyasası üzerinde denetim, gözetim ve düzenleme yetkisi olan Sermaye Piyasası Kurulunun kurulması yanında bağımsız dış denetime de olanak sağlanarak sermaye piyasasının güven ve kararlılık içinde çalışması amaçlanmaştır. Ayrıca bu dönemde uygulanan ekonomik ve mali politikaların da sermaye piyasasının gelişimi üzerinde olumlu katkıları olmuştur. Sermaye piyasasının geliştirilmesi için yapılan tüm bu düzenlemelerin yanında, yapılması gereken daha bir takım önemli düzenlemeler vardır. Bunlar, ekonomide istikrarı sağlamak, gerekli hukuki düzenlemeleri zamanında yapmak, Türk özel sektörünün sorunlarını bilmek ve buna göre çözüm oluşturmak olarak sayılabilir. Sonuç olarak, 1980'li yıllarda Türkiye'de sermaye piyasası geliştirilmek ve düzenlenmek istenmiş, bunun için de hukuki tedbirlere başvurulmuştur. Ancak hukuki tedbirler, mevcut iktisadi kalkınma düzeyinde oluşmuş bulunan sermaye piyasasının örgütlenmesi ve denetlenmesini sağlamaktan ibaret kalmıştır.