Türk yenileşme tarihinde II. Meşrutiyet batıcılığının cumhuriyete etkisi

Bu çalışma Türk Yenileşme Tarihinde II. Meşrutiyet Batıcılığının Cumhuriyete Etkisi'ni incelemeyi amaçlamaktadır. Türk düşünce tarihinde yapıla gelen tartışmalar ve ortaya konan eserlerde, Batılılaşmanın 'çağdaşlaşma', 'modernleşme', 'yenileşme', 'reform hareketleri', 'laikleşme', 'asrileşme', 'muasırlaşma', 'Avrupalılaşma' gibi değişik adlandırmalarda ve farklı kavramların yerine kullanıldığı ve bu kavramlarla ilişkili olduğu söylenebilir. Osmanlı Devleti'nin XVII. Yüzyılın sonlarına doğru bariz hale gelen gerileyişinin ve Avrupa karşısındaki yenilgilerin sebeplerini araştıran dönemin fikir ve devlet adamları Batıdaki gelişmeleri hemen hemen hiç farketmemişler ve nizamı korumaya çalışmışlardır. Fakat XVIII. yüzyıldan itibaren Batı'nın üstünlüğünü kabul etmek zorunda kalan Osmanlı Devleti, askeri alanda Batılılaşma hareketine girişmek zorunda kalmıştır. XVIII. yüzyılda geleneksel kurumları düzeltine yerine çağdaş Batı'ya yönelme eğilimi başlamıştır. Osmanlı Devletini kurtarmak için askeri alanda yapılan Batılılaşmanın yetersizliğinin anlaşılması ve egemenliği altında yaşayan azınlık haklarını bahane ederek Osmanlı üzerindeki baskılarını arttıran Batılı devletlerin müdahalesini azaltma düşüncesi yeni bir dönemin 'Tanzimat Dönemi'nin açılmasına sebep olmuştur. 1839'da Tanzimat Fermanı'nın ilan edilmesiyle başlayan bu yeni dönemde hukuki, idari, mali bir dizi yenilikler yapılmış, askeri sahanın dışındaki Batılılaşma ve/veya çağdaşlaşmanın gerçekleştirilmesine daha çok önem verilmiştir. Bu dönemde eğitim sistemi ve kuruluşları ile ilgili reformlar yanında Batı'nın pozitif hukuk müesseseleri da birçok eksiklerine rağmenalınmaya başlamıştır. Tanzimat, daha önce yapılmış yenilik hareketlerinin bir tekrarı değil, yeni bir takım prensipler getirmiştir ve batılılaşmayı sistemleştirmeye çalışmıştır. 1876'da Osmanlı Devleti'nde ilk kez Anayasa ilan edilmiş ve Meşrutiyet yönetimine geçilmiştir. I. Meşrutiyet döneminde de başta eğitim alanında olmak üzere birçok alanda Batılılaşma hareketleri devam etmiştir. II. Meşrutiyet döneminde devletin kurtuluşu için çareler arayan, Bu devlet nasıl kurtarılabilir? Sorusuna en iyi cevabı vereceğine inanan fikir adamları, yayın organları aracılığıyla siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik hayata tesir etmiş, kamuoyunu oluşturmuşlardır. Herhangi bir fikrin savunuculuğunu yapan yayın organlarının üzerinde durdukları konular ise bilim, sanat, ekonomi, aile, kadın, din, eğitim gibi çok çeşitlidir. Tarihte her inkılap hareketi bir hazırlık devresi sonucunda meydana gelmiştir. Türk inkılabı da bir fikri hazırlık dönemi geçirmiştir. Nitekim, Tanzimat ve Meşrutiyet devirleri düşünürlerinin bazı fikirleri Kurtuluş Savaşı'ndan hemen sonra Mustafa Kemal tarafından gerçekleştirilmiştir. Atatürk İnkılabı adını verdiğimiz sosyal değişmelerin fikri hazırlık devresinin özellikle çağdaşlaşma konusunda Abdullah Cevdet, Celal Nuri, Kılıçzade Hakkı gibi II. Meşrutiyet Batıcılarının; Milliyetçilik konusunda II. Meşrutiyet Türkçülerinden Ziya Gökalp'in etkileri görülmüştür. Bu açıdan bakıldığında II. Meşrutiyet Batıcılığı Cumhuriyet Dönemi Batılılaşma ve / veya çağdaşlaşma hareketleri Türk İnkılabının zeminini hazırlamıştır.