II. Dünya Savaşı sırasında Türkiye'de milliyetçilik akımları

Milliyetçilik, ulus olmanın, oluşturmanın temel bilincidir. Milliyetçilik kavramı, 1789 Fransız Devrimi ile dünyaya yayılmıştır. Milliyetçilik, uluslaşma sürecinden önceki toplumsal gelenek ve yapılan kırarak ulusal temel ve güncel sorunlara yanıt verecek üretim, yönetim ve kurumlanmn doğmasını amaçlamıştır. Milliyetçilik, başlangıçta ulus oluşturma işlevi görürken; giderek ekonomik yayılmacılığın, sömürgeciliğin, saldırganlığın bir aracı durumuna gelmiştir. Dünya Savaşları, emperyalist ülkelerin çıkar çatışmalarının sonucudur. LDünya Savaşı sonunda Osmanlı imparatorluğu'ndan arta kalan yerler emperyalist uluslarca paylaşılmıştır. Atatürk, Osmanlı İmparatorluğu'nun çoğunlukla Türklerin oturduğu bölümünü oluşturan bu ülkeyi, emperyalizmin paylaşımından kurtararak yurt yapma amacım güderken; halkım da yurttaş nitelikli bireylerin oluşturduğu bir toplum, daha açık bir anlatanla bir ulus bilincine kavuşturmayı amaçlamıştır. Bundan dolayı Atatürk'ün izlediği milliyetçilik, daha önce görülenlerden farklı yeni bir tür oluşturmuştur. Bunun niteliği; 394 emperyalizme olduğu kadar, Osmanlıcılığa, İslamcılığa, Pan-Türkçülüğe ve gelenekçiliğe karşı oluşudur. İki dünya savaşı arasında dünyada bir sürü siyasal değişiklikler olmuştur. 1920'lerde İtalya'da faşizm ve 1933'lerde Almanya'da nazizm iktidara gelmiş, uzak doğuda da Japonya emperyalist bir güç olarak dünyada etkisini göstermeye başlamıştır. U. Dünya Savaşı da yine emperyalist çatışmaların ürünü olarak çıkmıştır. Türkiye de bu savaştan etkilenmiştir. Bu ortamda Türkiye, yeniden çeşitli nitelikli milliyetçilik akımlarının arenası durumuna gelmiştir. U. Dünya Savaşı sırasında 'Atatürk Milliyetçiliği' yarımda 'Anadolucu Milliyetçilik', 'Irkçı ve Pan-Türkçü Milliyetçilik' ve 'Ananevi Mutedil Türkçü Milliyetçilik' akımları görülmüştür. Anadolucu milliyetçilik, Anadolu insanının tarihsel kader birliği içinde bulunduğu temelinden hareketle ortaya çıkmıştır. Anadolucular, İslamcılığı ve milliyetçiliği bir potada birleştirmeyi amaçlamışlardır. Anadoluculuğun belli başlı savunucuları; Prof. Dr. Hilmi Ziya Ülken, Prof. Dr. Mükrimin Halil Yinanç, Prof. Dr. Ziyaettin Fahri Fındıkoğlu, Prof. Dr. Remzi Oğuz Arık, Mehmet Halit Bayrı, Prof. Dr. Şevket Raşit Hatipoğlu ve Dr. Nurettin Topçu' dur. Anadolucular düşüncelerini Anadolu Mecmuası, Dönüm, hareket, Çığır, Yeni Türk, Dikmen ve Millet dergilerinde dile getirmişlerdir. 395 Irkçı ve Pan-Türkçü milliyetçilik, ırkı ulus ile kanştirmaktan ortaya çıkan bir milliyetçilik akımıdır. Pan-Türkçüler, uluslaşamamış olan soydaşlarımızla birleşerek aynı isim allında bir devlet kurmayı amaçlamışlardır. Bu akımın Ü. Dünya Savaşı sırasındaki Belli başlı temsilcileri; Prof. Dr. Ahmet Zeki Velidi Togan, Dr. Rıza Nur, Hüseyin Nihal Atsız, Reha Oğuz Türkkan, Hüseyin Hüsnü Emir Erkilet, Dr. Hasan Ferit Cansever, Hüseyin Namık Orkun, Dr. Hikmet Tanyu ve Orhan Seyfi Orhon'dur. Irkçı ve Pan-Türkçüler düşüncelerini Ergenekon, Bozkurt, Gök Börü, Tanndağ, Çmaralt, Türk Yurdu ve Orhun dergilerinde dile getirmişlerdir. Ü. Dünya Savaşı sırasında bir diğer milliyetçilik akımı, ananevi mutedil Türkçü milliyetçiliktir. Bu akım, geleneksel yapıda ve kültürde devlet gücü ile yapılmak istenen veya yapılan değişikliklere tepki olarak doğmuştur. Savunucuları; Hıfzı Oğuz Bekata, M. Süreyya Anamur, Prof. Dr. Bedii Ziya Egemen, Samet Ağaoğlu, Prof. Dr. Hüseyin Avni Göktürk ve Nurettin Ardıçoğlu'dur. Temellerinde Atatürk milliyetçiliğine tepki bulunan bu milliyetçilik akımları Ü. Dünya Savaşı sırasında daha çok düşünsel düzeyde kendilerini göstermelerine karşın, savaşın sonunda Türkiye'de batinin da etkisiyle çok partili hayata geçişte ve günümüze kadar gelen süreçte çeşitli adlarla anılan siyasal partilerin programlarında ve eylemlerinde varlıklarım sürdürmüşler, bugün de sürdürmektedir. 396