Cumhuriyet Döneminin iktisadİ kalkınma politikasına bir model: Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası

daha ilk yıllardan başlayarak iktisadi kalkınmanın gerekliliğine inanmıştır. Bu amaçla Cumhuriyetin ilanından önce iktisadi politikaya yön verecek olan İzmir İktisat Kongresi toplanmış, ardından 1925 yılında Türkiye Sanayi ve Maddin Bankası kurulmuş ve 1927de ise özel sektörün desteklenmesi için Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkarılmıştır. Dünya'da ve Türkiye'de yaşanan ekonomik buhran, özel sektörden beklenen sanayi atılımının gerçekleşememesi sermaye, yetersizliği gibi sebepler 1923'ten beri uygulanan Liberal Ekonomi olarak da adlandırılan iktisadi politikanın değişimini hızlandırmıştır. Devlet, özel sektörün yetersiz kaldığı büyük sanayi kuruluşlarını kurmak, sosyo-ekonomik ve kültürel kalkınmayı gerçekleştirmek amacıyla 1931 'de Devletçilik ilkesini benimsemiştir. 1932 yılına kadar faaliyet gösteren Türkiye Sanayi ve Maddin Bankası, o yılların ekonomik şartlan içinde ancak mevcut fabrikaları işletmiştir. O yıl, sanayide kalkınma hamlelerinin daha verimli bir şekilde gerçekleştirileceği düşünülerek, banka, Devlet Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi Kredi Bankası adıyla ikiye ayrılmıştır. Bir yıl sonra sanayi programlarının kısa zamanda gerçekleşmesini sağlayacak, kuvvetli bir bünyeye sahip yeni bir kuruluşa ihtiyaç duyulmuştur. İşte bu ihtiyaçla Sümerbank ' m doğuşu hazırlanmıştır. Sümerbank, 11.03. 1933 tarihinde 2262 sayılı kanunla 20 milyon TL. sermaye ile kurulduğu zaman Devlet Sanayi Ofısi'nden bünyesine, sadece dört fabrika devralmıştır. Bu fabrikalara ilave olarak dokuma, maden, selüloz, seramik ve kimya endüstrisi alanlarında yeni fabrikalar kurularak, milli ekonomi için acil ihtiyaca haiz kuruluşların devlet eliyle vücuda getirilmesi işine girişilmiştir. Sümerbank'ın ilk işletmeye başlayan eseri, Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası 'dır. Orta Avrupa'nın en büyük kombinası olan bu fabrikanın temeli 20 Mayıs 1934 tarihinde atılmış, 16 Eylül 1935 tarihinde de işletmeye açılmıştır. Çağının en son teknolojisini temsil eden Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası, Türkiye Cumhuriyeti'nin ağır sanayide ilk büyük atılımlarından biri olmuştur. Bu araştırmada, Cumhuriyet Dönemi İktisadi Kalkınma Politikaları çerçevesinde Sümerbank Kayseri Bez Fabrikasının kuruluşu, gelişmesi, sosyo-ekonomik yapıyaIll etkisiyle birlikte şehirleşme, sanayileşme, spor, kültür, eğitim, sağlık alanlarındaki faaliyetleri ve nihayet fabrikanın Erciyes Üniversitesi'ne devri üzerinde durulmuştur. Çalışmada, tarama modeli kullanılarak, konuyla ilgili arşiv vesikalarının tespit ve teminine gidilmiştir. Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi'ndeki Kararlar Defteri'nden konu ile ilgili belgeler alınmıştır. Fabrikanın kütüphanesi, Erciyes Üniversitesi Kadir Has Merkez Kütüphanesi' ne taşınmış olup, buradaki kitaplar, Sümerbank Dergileri ve fabrikaya ait birkaç doküman incelemede kullanılmıştır. Dönemin gazetelerinde, Milli Kütüphane ve Kayseri İl Halk Kütüphanesi'nde taranmış, gerekli bilgi ve resimler alınmıştır. Milli Kütüphane'deki konuyla ilgili kaleme alınan çalışmalar da taranarak, çalışma konumuzda kullanılmıştır. Konuyla ilgili olarak fabrika çalışanlarının da bilgisine başvurulmuştur. 1966- 2002 yılları arasında fabrikanın avukatlığını yapan Necmi Çetinok ve fabrika teknik müdürü Mustafa Aytuğ, işletme hakkında aydınlatıcı bilgiler aktarmışlardır.