Türkiye'de halk sağlığı sosyal hizmetinin uygulayıcıların gözünden incelenmesi

Türkiye'de halk sağlığı sosyal hizmetinin bugünkü durumu herhangi bir araştırma ile ortaya konmuş değildir. Bu gerekçe ile bu çalışmada amaç, Türkiye'de halk sağlığı sosyal hizmetinin mevcut işlevselliğini halk sağlığı kurumlarında çalışan sosyal hizmet uzmanlarının uygulamaları ve görüşleri çerçevesinde saptamaktır. Çalışma, niceliksel metodolojiye dayalı genel tarama modelinin kullanıldığı tanıtsal bir niteliğe sahiptir. Çalışmada, örnekleme yöntemi kullanılmayarak tam sayım hedeflenmiştir. Bu kapsamda, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu merkez ve taşra teşkilatlarında çalışan 267 sosyal hizmet uzmanından 167'sine ulaşılmıştır. Araştırmaya katılan ve yaş ortalamaları 28.74 olan halk sağlığı sosyal hizmet uzmanlarının %51,5'i erkek, %48,5'i kadındır. Sadece %17,'si yüksek lisans mezunudur. Tamamına yakını (%98,8) uygulayıcı pozisyonunda çalışmaktadır. Yarıdan biraz fazlası lisans eğitiminde halk sağlığı alanında çalışmayı düşünmüştür. Yarısına yakını (%46,7) halk sağlığı alanında 1 yıldan az; yarısına yakını (%44,9) ise 1-5 yıldır çalışmaktadır. %39,5'i HS alanında çalışmaya devam etmek isterken, %37,1'i kararsızdır. %59,9'u sosyal hizmet genel eğitimini 'iyi' şeklinde ifade etmektedir. Fakat %41,3'ü sosyal hizmet eğitiminin halk sağlığı sosyal hizmet uygulamalarını karşılama düzeyini 'ne iyi ne kötü' şeklinde belirtmektedir. %25,7'si lisans eğitiminde HS ve HSSH ile ilgili ders almış, %10,8'i ise HS alanında staj yapmıştır. HSSHU'ların HS ilkeleri görüşü puan ortalamaları 65 üzerinden 56 .13; sağlığın sosyal belirleyicilerini göz önünde bulundurma puan ortalamaları ise 70 üzerinden 40 .07'dir. HSSHU'lar tarafından HS görüşüyle en dezavantajlı grup 'engelliler ve kronik hastalığı olanlar' şeklinde bulunmuştur. Halk sağlığı sosyal hizmet alanında çalışanların büyük çoğunluğu (%83,2) rolünü 'eğitimci' olarak görmektedir. Rol ve görevlerin yerine getirilmesini engelleyen en büyük sıkıntı %76, 6 ile 'iş tanımının olmaması' şeklinde tespit edilmiştir. Katılımcıların halk sağlığı alanında ekip çalışma sıklıklarının yüksek olduğu saptanmıştır. %88,6'sı psikologlarla işbirliği yapmaktadır. Üniversiteden alınan bilgi (%79), internet (%77,8) ve yasal düzenlemeler (%74,9) HSSHU'ların en sık başvurdukları bilgi kaynaklarıdır. Büyük çoğunluğu ruh sağlığı şube ya da birimlerinde uygulama gerçekleştirmektedir. Yine en sık hizmet verilen hedef kitle ruh sağlığı sorunu olanlardır. Sosyal hizmet uzmanlarının halk sağlığı temel standartlarını yerine getirme puan ortalamaları 70 üzerinden 44 .74'tür. HSSHU'ların HSSH temel standart puanları ile HSSH alanı ile ilgili ders alma ve HS/HSSH ile ilgili kaynaklardan yararlanma, alınan sosyal hizmet eğitiminin HSSH uygulamalarını karşılama düzeyi, sosyal hizmet eğitimine yönelik genel değerlendirme, çalışılan HS kurumunda yerleşmiş HSSH uygulamasının olması, HS'de çalışmaya başlamadan önce HSSH'ye ilişkin rol ve görevleri bilme durumu, HS'de çalışmaya başlayınca rol ve görevlerle ilgili bilgi verilme durumu, HSSH rol ve görevlerini yerine getirebilme durumu, HSSH rol ve görevleri yerine getirme sıklığı, rol/görev ve uygulamalara yönelik süpervizyon alma durumu, mesleki bilgi yeterliliği ve mesleki beceri yeterliliği arasında istatistiksel olarak anlamlı (p<0,05) ilişkiler tespit edilmiştir. HSSHU'lar tarafından tütün-alkol-madde bağımlılığı %89, 2 oranında günümüzün en ciddi HS sorunu olarak görülmektedir. HSSHU'ların tespit ve önerilerinden HSSH alanının tanım, kapsam ve amacının belirlenmesi, HSSHU'ların rol ve görevlerinin yasal düzenlemelerle belirlenmesi, HSSH uygulaması için uygun koşulların sağlanması, sosyal hizmet bölümlerinde ders müfredatına HSSH alanının dahil edilmesi ve HSSH alanı ile ilgili bilimsel çalışmaların yapılması öncelikli ihtiyaç, tespit ve öneriler olarak saptanmıştır. Araştırma sonucunda 'halk sağlığı sosyal hizmet alanının' Türkiye'de henüz gelişmekte olduğu ve buna bağlı olarak halk sağlığı kurumlarında tam olarak yerleşmiş bir halk sağlığı sosyal hizmet uygulamasının olmadığı gözlenmiştir. Türkiye'deki halk sağlığı sosyal hizmeti ile ilgili acil olarak yapılması gereken bu alana ilişkin net tanımın yapılarak; bu alanda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının rol ve görevlerinin yasal düzenlemelerle belirlenmesi ve HSSH alanının sosyal hizmet bölümlerinde ders müfredatına dahil edilmesidir.