Türkiye'de özelleştirme uygulamaları ve PTT'nin telekominikasyon hizmetlerinin özelleştirilmesi

tarihinden itibaren karma ekonomiden liberal ekonomiye geçiş aşamasında, KiT'ler yeni bir anlayışla ele alınmış ve Türkiye'de KiT'lerin özelleştirilmesi, 1983 yılında iktidara gelen siyasal görüş tarafından gündeme getirilmiş ve 1991 ile 1993 yıllarında kurulan koalisyon hükümetleri de programlarında özelleştirmeye yer vermiştir. Bu doğrultuda önce KiT'lerin serbest piyasa ekonomisi kurallarına göre faaliyet gösterebilmelerini sağlamak amacıyla ilgili mevzuatta değişiklikler yapılmıştır. Mevzuatta bu değişiklikler yapılırken dar anlamda özelleştirmeye yönelik- çalışmalar da sürdürülmüştür. Organizasyon ve idari alanlardaki hazırlıklar da tamamlandıktan sonra, bazı yarım kalmış tesisler özel sektöre satılmış, halka arz yoluyla TELETAŞ'taki %22 kamu hissesi özel kişi ve kuruluşlara devredilmiştir. Daha sonra ANSAN ve MEDA isimli şirketler ile çimento fabrikaları, yem fabrikaları, et ve (- balık kurumuna ait işletmeler ' ve USAŞ'taki kamu hisseleri blok satış yoluyla satılmıştır. Türkiye'de özelleştirme uygulamalarına başlanıldığı zamandan itibaren 8 yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen, özelleştirilen kamu işletmeleri, toplam KiT'ler içinde hacim olarak fazla bir yer işgal etmemektedir. Bugüne kadar sermaye yapısı ve iş hacmi büyük olan KiT'lerden hiçbirisinin özelleştirilmesi gerçekleştirilememiştir. Bu KiT'lerden birisi olan PTT'nin telekominikasyon hizmetlerinin özelleştirilmesinin başarıyla uygulanması, hem şu anda ki hükümete diğer büyük KiT'lerin özelleştirilmesi konusunda cesaret verecek ve tecrübe kazandıracak hem de özelleştirme konusunda kamuoyunun desteğini kazanmakta yarar sağlayacaktır. Bu çalışmada yer alan üç bölümden ilk bölüm, özelleştirmeye ilişkin genel bilgileri içermektedir. Özelleştirmenin ne olduğu, neyi amaçladığı, neden özelleştirmeye ihtiyaç duyulduğu konuları üzerinde durulmuş ve geniş anlamda özelleştirme yöntemleri ile özelleştirme sürecinde yapılması gereken çalışmalar anlatılmıştır. Ayrıca bu bölümde çeşitli ülkelerden özelleştirmeye ilişkin örnekler verilerek, özellikle-192- İngiltere'deki özelleştirmeler daha ayrıntılı incelenmeye çalışılmış ve ülkeler arasında karşılaştırmalı bir değerlendirme yapılmıştır. ikinci bölümde Türkiye'deki özelleştirme çalışmaları ve uygulamalarına ilişkin hukuki düzenlemeler, inceleme ve araştırmalar, özelleştirme ana planı ve sektörel düzeydeki ? çalışmalar ile özelleştirme çalışmalarına yapılan eleştiriler hakkında bilgiler verilmiş ve Türkiye'deki özelleştirme uygulamaları ayrıntılı olarak incelenmiştir. Ayrıca bu bölümde özelleştirmede uygulanan yöntemler arasında yer alan halka arzın bir örneğini teşkil eden TELETAŞ'ın özelleştirilmesi hakkında, hisse senetlerinin kimler tarafından alındığı, ne kadar süre ellerinde tuttukları v. b. konularda daha teferruatlı bilgiler verilmiş ve Türkiye'deki özelleştirme uygulamalarına ilişkin genel bir değerlendirme yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise Türkiye'nin gündeminde çok uzunca bir süre işgal edecek olan PTT'nin telekominikasyon hizmetlerinin özelleştirilmesi konusu ele alınarak, PTT'nin yapısı, ekonomimizdeki yeri, telekominikasyon hizmetlerinin PTT içindeki yeri, yasal düzenlemeler, özelleştirmeyle ilgili olarak kimlerin yetkili kılındığı konuları tartışılmaya çalışılmış ve konu hakkında bir değerlendirme yapılarak bazı önerilerde bulunulmuştur. İkinci ve üçüncü bölümlerin sonunda genel değerlendirmeler yapılarak bazı öneriler sunulmuştur. Bu nedenle burada bunları tekrar etmekten kaçındık ve özelleştirmeye ilişkin çok önemli gördüğümüz bazı hususları vurgulamakla yetindik. i) Türkiye'de her şeyden önce özelleştirmenin başarısı için enflasyon, faiz, ücret dağılımı gibi genel ekonomik göstergelerin ele alınıp olumlu gelişmeler sağlanmalıdır. ii) özelleştirme ile elde edilen kaynakların bütçe açıklarının kapatılması ve borçların ödenmesi gibi üretken olmayan alanlara yatırılmamalı, verimli ve karlı istihdamı artırıcı ve özel sektör tarafından tercih edilmeyen alanlara yatırım yapılmalıdır. iii) Sağıklı çalışan ve spekülasyonlardan mümkün olduğunca az etkilenen halkın güvenini sağlamış ve istikrarlı bir menkul kıymetler borsasının teşekkülü gerçekleştirilmelidir. iv) özelleştirme için net ve tartışmasız bir karar zinciri oluşturulmalıdır. Yetkili mercilerin tam olarak belirlenmemesi ve işin muallakta bırakılması, bütün ülkelerde başarısızlığın en önemli nedenini oluşturmaktadır. v) özelleştirme politik bir tercihdir ve politik kararlılık ister. Ancak politik kararlılığın uygulamaya aynı şekilde yansıması her zaman mümkün olamamaktadır. Özelleştirme kararları yakmen takibedilmediği takdirde başarı şansı düşük olacaktır. vi) özelleştirmenin yürütülmesinden sorumlu merkezi örgütün güçlendirilmesi ve özelleştirilecek kuruluşların da katılımlarının sağlanmasıyla daha etkin bir karar ve uygulama mekanizması oluşturulmalıdır. ) özelleştirme kapsamına alman kuruluşların piyasa koşullarında rekabete hazır olabilmelerine yönelik rehabilitasyon ve modernizasyon çalışmaları yapılmalı ve bunun gerekli kıldığı organizasyon etkin bir şekilde sağlanmalıdır. ) Tekel konumundaki KİT'lerin özelleştirildikten sonra özel sektör tekeline dönüşmemesi ve yabancı sermayenin özellikle stratejik önemi olan kuruluşlarda çoğunluğu ele geçirmemesi için gerekli önlemler alınmalıdır.