Kentsel alanların korunması bağlamında İnebolu geleneksel konut mimarisi değerlendirmesi

Koruma olgusu, endüstrileşme ile beraber gelen kentsel değişimin tehdit unsurları ile sürekli bir mücade içindedir. Geleneksel dokusunu büyük oranda korumuş kentlerden biri olan İnebolu için hazırlanmış olan bu çalışmanın amacı; koruma bilincinin ve sürdürülebilirliğinin oluşması sürecinde, tehdit unsurlarına açık olan İnebolu kentsel sit alanı içindeki kültürel mirasın, en güçlü ifadelerinden biri olan geleneksel konutların, belgelenerek gelecek nesillere aktarılmasıdır. Tarihte birçok farklı medeniyete ev sahipliği yapmış olan Paflagonya sınırları içinde yer alan İnebolu'da, ilk yerleşmenin kıyı kolonisi olarak Boyranaltı mevkiinde kurulduğu bilinmektedir. İnebolu, ilk kuruluşundan bu yana, Roma dönemi, Osmanlı dönemi ve Cumhuriyet dönemi de dahil olmak üzere günümüze kadar ticari, kültürel, coğrafi ve fiziki değerini korumuştur. Modernleşme ile birlikte başlayan kaçınılmaz imar hareketlerinden etkilenmiş olsa da, Tarihi Kentsel Sit Alanı olarak korumaya alınmış İnebolu, Koruma Kurulu kararı ile tescil edilmiş 414 adet yapı ve alana ev sahipliği yapmaktadır. İnebolu kentsel sit sınırları referans alınarak belirlenen çalışma alanında, toplumların kültürel özeliklerinin en önemli belgelerinden biri niteliğindeki, geleneksel dokunun büyük kısmını kapsayan, sivil mimari yapı topluluğunun, konut ayağını, kentsel alanların korunması bağlamında detaylı bir şekilde ele alan çalışma 6 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; ortaya koyulan çalışmanın amacı, kapsamı ve kullanılan yöntemler yer almaktadır. İkinci bölümde; Kastamonu ili genel özellikleri ile İnebolu ilçesi, coğrafi konumu ve doğal yapısı, iklim ve bitki örtüsü, jeolojik-demografik yapısı, sosyal ve ekonomik yapısı, kent tarihi ve kentin fiziksel gelişim süreci gibi genel bilgilere yer verilmiştir. Üçüncü bölümde; İnebolu kent dokusunda, kent ölçeğinde yapılan analiz çalışmaları ile fiziksel çevre verileri tespit edilerek değerlendirmeler yapılmıştır. İnebolu geleneksel kent dokusu koruma yaklaşımları paralelinde, ülkemizde ve dünyada, kentsel alanların korunması bağlamındaki tüzük ve yasaların gelişim süreçleri incelenmiştir. İnebolu kentsel sit alanına ilişkin koruma ve yapılaşma hükümlerini içeren koruma amaçlı imar planı hakkında bilgi verilmiştir. Kentsel sit alanlarının korunması kapsamında, kentsel sit sınırları ile çevrelenmiş olan çalışma alanı tanımlanarak, kent dokusuna dair çevresel analizler yapılmıştır. Kentsel sit sınırları içersinde yer alan I. Grup ve II. Grup Taşınmaz kültür varlığı yapılara ait genel bilgilendirilmelere de yer verilen bölümde, geleneksel konutlara ilişkin envanter paftası oluşturularak, çalışmaya konu olan geleneksel İnebolu evleri belirlenmiştir. Dördüncü bölümde; Geleneksel İnebolu evleri mimarisinin incelenmesi başlığı altında, seçilen konut envanterlerinin, yerleşim özellikleri, plan tasarımı, yapım teknikleri, cephe ve plan öğeleri, çıkma düzeni, cephe ve çatı kaplama malzemeleri, yapı giriş düzenlemeleri, cihannüma çatı odaları oluşumları ile birlikte süsleme elemanları incelenmiştir. Konutlara ilişkin parsel yerleşimleri, plan ve cephe örneklendirmeleri, teknik çizimlerle desteklenerek, yerleşim, plan, cephe ve kapı, pencere gibi cephe elemanlarına ilişkin tipolojiler oluşturulmuştur. Beşinci bölümde; İnebolu kentsel sit alanları koruma sorunları ve değerlendirmesi başlığı altında, Kentsel sit alanı içerisindeki geleneksel dokunun bozulma nedenleri ve koruma problemleri incelenmiştir. Geleneksel konut alanında incelemeye konu olan tescilli konut envanterlerine ilişkin fiziksel durum sağlamlık ve özgünlük analizleri yapılarak, konutlardaki bozulma nedenleri çevresel, doğal, sosyal ve yönetsel etkenler başlıkları altında değerlendirilmiştir. Altıncı bölümde; Yapılan çalışmalar ışığında İnebolu kentsel sit alanının korunması, İnebolu geleneksel konut mimarisi ve sürdürülebilirliği üzerine değerlendirmeler yapılmıştır.