Geç Tunç Çağ'da Doğu Akdeniz ticaret yolları

Geç Tunç Çağ'da Doğu Akdeniz dünyasında yoğun ticari faaliyetler söz konusudur. Söz konusu dönemde tüm Yakındoğu'nun siyasi durumuna baktığımızda, Mısır, Asur, Mitanni, Hitit ve Miken uygarlıklarının etkili olduğu gözlenmektedir. Ugarit, Mari ve Amarna yerleşim yerlerinden ele geçen yazılı kaynaklar, bize Geç Tunç Çağ'da Yakındoğu'nun krali yazışmaları hakkında detaylı bilgiler vermektedir. Yazıtlardan, söz konusu dönemde krallar arasında gidip gelen malların ve tüccar sınıflarının varlığından haberdar olmaktayız. Ancak ticaretle ilgili en önemli tartışma, bu tür krali ilişkilerin ve gidip gelen malların gerçek ticari faaliyetler olup olmadığıdır. Bazı bilim adamları bu ilişkileri de birer ticari faaliyet olarak ele alırken, bazıları bunların gerçek ticari faaliyetler olmadığını ve 'ticaret' olarak adlandırılmasının yanlış olduğunu savunmaktadırlar. Tez çalışmamda ise bu tür krali ilişkilerin ticaretin erken evreleri olduğu düşünüldüğü için 'ticaret' olarak adlandırılmasında bir sakınca görülmemiştir. 'Geç Tunç Çağ'da Doğu Akdeniz Ticaret Yolları' başlıklı tez çalışmamızda, öncelikle Doğu Akdeniz kelimesinin coğrafi sınırları belirlenerek Levant kıyılan üzerine yoğunlaşılmıştır. Levant kıyılarındaki doğal geçitlerin saptanması yanında arkeolojik ve yazılı kaynaklar ışığında bölgenin kara güzergahı oluşturulmaya çalışılmıştır. Bununla birlikte Geç Tunç Çağ'da kara/kervan ticareti kadar önemli olan bir diğer ticaret şekli de deniz ticaretidir. Hatta Geç Tunç Çağ ticaretinde deniz ticaretinin kara ticaretinden daha yoğun olduğu görülmüştür. Buna bağlı olarak, tez çalışmamızda kara ticaretinin deniz ticaretinin ikinci evresi olduğu ileri sürülmüştür. Dolayısıyla deniz ticaretine de detaylı olarak yer verilen tez çalışmamızda, Geç Tunç Çağ için bir deniz rotası oluşturulmaya çalışılmıştır. Yazılı kaynaklar ile Akdeniz'deki rüzgar yönleri ve deniz akıntıları incelenerek, Geç Tunç Çağ'da Akdeniz ticaretindeki deniz rotası oluşturulmuştur. Ancak deniz ticaretinin ele alındığı bölümde, sadece Levant kıyılarına bağlı kalmak mümkün olmamış, deniz ticaretinin yapıldığı diğer bölgeler olan Kıbrıs, Girit ve Kıta Yunanistan'ı da içine alan tüm Akdeniz Havzası incelenmiştir. Geç Tunç Çağ ticaret yolları kadar önemli olan bir diğer konu ise ticaret mallarıdır. Geç Tunç Çağ'da Akdeniz dünyasındaki mallar, günlük kullanım objelerinden lüks mallara ve hammaddelere kadar çeşitlilik göstermektedir. Yazılı kaynaklardan öğrendiğimiz malların yoğunluğunu ve türlerini gösteren en önemli arkeolojik kanıtlar Ulu Burun ve Gelidonya Burnu batıklarından gelmektedir. Söz konusu batıklarda tunç külçeler yanında çok sayıda tunç ve cam objeler ele geçmişştir. Ayrıca çeşitli amforalar içinde organik malların varlığı da saptanmıştır. Sonuç olarak Geç Tunç Çağ'da yoğun olarak karşımıza çıkan ticari faaliyetler, dönemin sonunda 'Deniz Kavimleri' olarak adlandırılan tahrip edici bir göç hareketiyle canlılığını yitirmiştir. Demir Çağlar'ın başlangıcını getiren bu tahribat sonunda, Levant kıyılarındaki birçok ticari merkez bir daha yerleşilmemek üzere terk edilmiştir. Ticari faaliyetlerin de sekteye uğradığı bu dönemden sonra Levant kıyıları hiçbir zaman Geç Tunç Çağ'daki kadar yoğun bir ticaret hayatı yaşayamamıştır. i. C. t tMEKA&KTttt KURUL- MEBKEZl