turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
İstanbul Ahkam Defterleri üzerinden 19. yüzyılda Osmanlı tarımının ekonomik ve hukuki yönleriyle değerlendirilmesi

imparatorluğunda üretim tarıma dayalıdır ve toprak devlet için çok önemlidir. Tarım toplumlarında arazinin tabi olduğu hukuki esaslar, hem bu toplumların ekonomik ve mali yapısı, hem fertlerin sahip oldukları tasarruf hakları bakımından önem taşımaktadır. 19. yy, Osmanlı Devleti'nin her alanda olduğu gibi tarım alanında da büyük bir dönüşümün yaşandığı bir yüzyıldır. Bu çalışmanın amacı İstanbul Ahkam Defterleri üzerinden Osmanlı tarım sisteminin 19. yüzyıldaki ekonomik ve hukuki gelişmeler doğrultusunda değerlendirilmesidir. Ahkam Defterleri bir bölgenin sosyal ve ekonomik hayatına dair bilgiler sunmaktadır. Bölge içerisinde sivil kişilerin kendi aralarında ve siviller ile yöneticiler arasında meydana gelen problemlere başkentin getirdiği çözümleri içermektedir. Bu kaynaklar, ilgili bölgenin sosyo-ekonomik profili açısından ve yöneten-yönetilen arasındaki ilişkileri, kanunların uygulanabilirliğini, hukuksal boşlukları ve oluşan problemleri göstermesi bakımından önemlidir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Osmanlı tarım sistemi ve 19. yüzyılda bu sistemde meydana gelen değişimler aktarılmıştır. Bu amaçla öncelikle tımar, iltizam, malikane sistemleri ve tarımdan alınan vergilere değinilmiştir. Daha sonra Tanzimat Dönemi Osmanlı tarım ekonomisine, 1858 Arazi Kanunnamesi ve bu kanunname ile meydana gelen gelişmelere değinilmiştir. Osmanlı 1858 Arazi Kanunnamesi tarım arazisi ve vergilendirme alanlarında Tanzimat reformlarının genişletilmesidir. Bölgesel kuralların merkezi yönetim ile değiştirilerek vergi gelirinin arttırılması hedeflenmiştir. İkinci bölümde İstanbul Ahkam Defterlerinde, 1800- 1875 dönemine ait tarım ile ilgili 13-26 numaralı defterlerde yer alan 1275 hüküm kaydı değerlendirilmiştir. Her bir kayıt, ihtilafın konusu, tarih, yer ve müracaat eden ile şikayet edilenin sosyal konumu ve dinleri bakımından tasnif edilerek önce kendi içlerinde ve sonra toplu olarak analiz edildi. Üçüncü ve son bölümde hükümlerle ilgili bu değerlendirmeler sonucunda elde edilen veriler tablolar yardımıyla aktarılmıştır.
XVI. yüzyılda Belgrad Kazası

Stratejik ve askeri üs konumu, Belgrad'ı her devirde önemli kılmıştır. 1521'de Osmanlı hakimiyetine girmiştir. Osmanlı orduları için ileri harekat üssü konumundadır. Osmanlıların zayıf düştükleri durumlarda çok kritik hale gelen 'savunma derinliği'nin nirengi noktası olmuştur. Osmanlı orduları için güvenli bir sığınak ve aynı zamanda lojistik merkezidir. Osmanlı'nın 'İnce Donanması' için Tuna ve Sava nehirlerindeki en güvenilir limanlardan birisine sahiptir. Ayrıca Belgrad'ın tersanesinde her türlü geminin tamiri ve inşası da mümkündür. Belgrad; Osmanlı hakimiyetine girdikten sonra Semendire Sancağı'na bağlanmıştır. İdari yapısı kaza olarak teşkilatlandırılmıştır. Şehir merkezinde ilk Türk- Müslüman mahalle kayıtları 1536 tarihli tahrirde vardır. 1561 tarihli tahrirde şehir merkezinde Türk- Müslüman nüfus gayr-i müslim nüfusu geçmişştir. Kayıtlarda şehir merkezinde Türkler, Sırplar, Yahudiler ve Çingeneler kaydedilmiştir. Köylerde; 16. yüzyıl boyunca gayr-i müslim nüfus Türk- Müslüman nüfusundan fazla olmuştur. Ekonomi büyük oranda tarıma dayanmaktadır. Tarım ürünlerinde en fazla üretimi yapılan hububattır. Hububat üretimi yüzyılın sonlarına doğru azalmıştır. Bağcılık Belgrad'da en yaygın bir tarımsal faaliyettir. Bağcılıktan elde edilen şıra üretimi sürekli artış göstermiştir. Şıranın gayr-i müslimler arasında şarap imalatında kullanılması, üretimin artmasında etken unsurdur. Hayvancılıkta en fazla hınzır yetiştiriciliği yapılmıştır. Ayrıca Tuna ve Sava nehirlerinde balıkçılık faaliyetleri yapılmaktadır. Belgrad ticari ve kültürel açıdan gelişmiş bir şehirdir. Şehirde faaliyet gösteren vakıflar, Belgrad'ın Türk-İslam şehri haline gelmesinde etkili olmuşlardır. 16. yüzyılın sonlarına doğru yabancı seyyahların ifadesiyle Belgrad bir Türk-İslam şehri haline gelmiştir. Şehirde çok sayıda cami vardır. Bu camilerden günümüze sadece Bayraklı Camisi gelebilmiştir.
1908-1918 yılları arası Osmanlı Devleti ve Arap aşiretleri

1908 ile 1918 yılları arası II. Meşrutiyet dönemi olarak adlandırılır. 1908 yılında anayasanın yeniden ilanı ve meclisin tekrar açılması, Osmanlı İmparatorluğu'nda özgürlükçü bir havanın esmesine neden oldu. Bu ortamda İstanbul başta olmak üzere imparatorluğun birçok vilayetinde siyasi amaçlı yapılar kuruldu. İmparatorluğun uzak vilayetleri sayılan Halep, Şam, Bağdat ve Musul gibi Arap vilayetlerinde de gerek o dönemin en güçlü siyasi yapısı olan İttihat ve Terakki Cemiyeti yanlısı, gerekse de muhalif grupları destekleyen dernek ve partiler ortaya çıktı. Bu atmosferde Suriye ve Irak'ta bulunan Arap aşiretleri, bölgede yapılacak reformlarda önemli bir etkiye sahip olmuştu. Özellikle reforma en çok ihtiyaç duyulan kırsal bölgeler ve bu bölgelerdeki üretim ilişkileri ve toprak rejimi, kırsalın en önemli sosyal baskı grubu olan Arap aşiretlerini önemli bir aktör durumuna getirmişti. Fakat klasik tarih anlatımı, Arap aşiretlerini söz konusu reformlar ve değişen ilişkiler çerçevesinde değerlendirmemiştir. Meşrutiyetin ilanından sonra İTC'nin bölge için gerçekleştirmek istediği reformlar, söz konusu bölgeleri merkezi otoriteye daha çok bağlamak ve Osmanlıcılık ideolojisini aşiretler üzerinde yerleştirme isteği etrafında şekillenmiştir. 1911- 1912 yılında Balkan Savaşları'nın ve uluslararası ortamın içinde bulunduğu kaotik durum Osmanlı Devleti'nin Suriye ve Irak'ta bulunan aşiretlere yönelik reformlarını gözden geçirmesine neden olmuştur. Birinci Dünya Savaşı'na giden süreçte Arap aşiretleri ve merkezi hükümet ilişkisi, geniş uzlaşıların arandığı bir gelişim göstermiştir. Savaş sırasında Osmanlı Devleti'nin zaman zaman elde ettiği başarılar Arap aşiretlerinin devlete olan bağlılıklarını arttırsa da Bağdat, Mekke gibi kutsal yerlerde Osmanlı hakimiyetinin ortadan kalkması Arap aşiretlerini olumsuz etkilemiş ve savaşın sonunda yol ayrımına gelmelerine neden olmuştur.
The Ottoman ımperıal festıval of 1675: An attempt at hıstorıcal contextualızatıon

Bu çalışmada, Osmanlı tarihinin en görkemli saray şenliklerinden biri olan 1675 Edirne Şenliği kendi tarihsel bağlamında incelenmeye çalışılacaktır. Düğünün rutin ve sembollerinin arkasındaki anlamların ortaya konabilmesi için, öncelikle şenliğin bütün programı hikayemsi bir metotla aktarılacak. Ardından, tiyatral ve sanatsal özelliklerinin yanında, düğünün içeriği başka bir bakış açısı ile tahlil edilecektir. Düğüne, padişahın güç, kuvvet ve azametini bütün tebaasına bir kez daha hatırlatma amacıyla nasıl kullanıldığına bakılacaktır. Yine, düğünün Osmanlı idaresinin önemli bir özelliği olan sıkı hiyerarşik yapı ve protokol kuralları dahilinde her kesime had ve sınırını hatırlatma fonksiyonunu nasıl yerine getirdiği üzerinde durulacaktır. Daha sonra, değişik sosyal grup ve kesimlerden gelen katılımcıları ile şenliğin karnavalımsı özeliklerine vurgu yapılacak, saray ve sıradan halkın belli bir ölçüde de olsa aynı eğlence atmosferini paylaşma şansını nasıl bulduğuna bakılacaktır. Ayrıca, bu muhteşem düğüne ait yerleşim planı, kıyafet ve kumaşlar, kap kacak çeşitleri gibi maddi kültür özellikleri ile düğünde hediye edilen kitaplar, düğünün din adamı davetlileri ve benzeri başlıklar altında entelektüel hayat özellikleri de incelenecektir. Ayrıca, bu çalışmada da 1675 Osmanlı şenliği incelenirken yüzyıllar arasındaki değişim ve farkları ortaya koyabilmek maksadı ile zaman zaman, Osmanlı tarihinin en bilinen diğer iki saray düğünü ile kıyaslamalar yapılacaktır. Bu düğünler, 1582 yılında III. Murad'ın şehzadesi Mehmed'in ve 1720 yılında III. Ahmed'in şehzadeleri Süleyman, Mehmed, Mustafa ve Bayezid'in sünnet törenleri onuruna yapılan şenliklerdir. Önemli olan göze çarpan benzerlik ve farklılıkları kendi zamanlarının politik, ekonomik ve sosyal gelişmeleri içinde değerlendirmektir
Istanbul islands according to the judicial records (1790-1845)

KADI SİCİLLERİNE GÖRE İSTANBUL ADALARI (1790-1845) Osmanlı Devleti'nde hukuki sisteminin başı olan kadılar tarafından tutulan Şer'iye Sicilleri; kültür tarihi, iktisat tarihi, hukuk tarihi ve son yıllarda gelişen şehir tarihçiliği için birinci derecede kaynak durumundadır. Mevcut olan sicil defterlerinde ait olduğu yerleşim biriminin mahalle ve sokaklarına ve evlerin her türlü ayrıntısını veren bilgiler mevcuttur. Bu sebeple defterlerin okunup değerlendirilmesi çok önem arz etmektedir. Bu tezde, İstanbul'un yirmi yedi mahkemesinden biri olan Adalar Mahkemesi'ne ait sekiz defterden 1790- 1845 yıllarına tekabül eden 3 ,4,5,6. defterler esas alınmıştır. Giriş bölümünde Şer'iye Sicilleri hakkında genel bilgiler verilmiş ve İstanbul Adalarının konum ve coğrafyası, Bizans ve Osmanlı Devleti dönemlerinde Adalar tarihi kısaca anlatılmıştır. Birinci bölümde söz konusu sicil kayıtlarında Adalar Mahkemesi'ne ait sicil defterlerinin dökümü, Adaların idari teşkilatlanmadaki yeri ve inceleme konusu olan dönemde Adaların yönetim kadrosu ve yine o dönemin etnik yapısı irdelendi. İkinci bölümde sicil kayıtlarında geniş yer tutan ev satışları ve bu satışların genel özellikleri, satışların kimler arasında gerçekleştirildiği belirtilmeye çalışıldı. Dönemin evlerinin genel özellikleri ve ev müştemilattan hususunda bilgiler sunuldu. Sicillerde karşılaşılan tereke kayıtlarına ve yine sicillerin verdiği ipuçları ölçüsünde sosyal ve gündelik hayata değinildi. Son bölümde okunup değerlendirilmeye tabi tutulan vesikaların transliterasyonu, özetleri ve metinlerin orijinalleri verilmiştir.
I. Murad Dönemi (1362-1389) siyasi tarihi

Sultan Orhan zamanında Osmanlı Beyliği süratli bir şekilde devlet haline gelmişti. Hünkar Murad da tüm devlet ve askeri kurumları geliştirmiş, devlet imparatorluk olmuştu. Kuruluşundan itibaren Avrupa toprakları hedeflenmiş, 1354 yılı ile birlikte Gelibolu'ya bir daha ayrılmamak üzere ayak basılmıştı. I. Murad dönemi bu noktada Osmanlı için önemli bir zamanı teşkil eder. 1359- 1389 yılları arasında Rumeli topraklarında bir Türk imparatorluğu var olmuştu. Hem Doğu Roma hem de Sırp, Bulgar, Arnavutluk hükümdarları vassal olmuştu. Anadolu'daki Türkmen beylikleriyle lüzum görülmediğinde mücadeleden kaçınılmıştı. Ancak Avrupa topraklarında rahat hareket etmek için Doğu'dan emin olmak gerekiyordu. Nitekim bu Şehzade Bayezid'in düğününde gerçekleşmiş ve beylikler Hünkar'a itaatlerini sunmuş, Osmanlı'ya bağlılıklarını bildirmişti. Böylece Anadolu'da Türk birliği sağlanmıştı. Lakin bu durum I. Kosova Savaşı'na kadar devam edecekti. Hünkar Murad vefat ettiğinde arkasında Anadolu Türk birliği ve Rumeli İmparatorluğu bırakmıştı.
Şerif Hüseyin'den Suud Ailesine Hicaz bölgesinin yönetiminde İngiliz nüfuzu

Yavuz Sultan Selim döneminden itibaren Osmanlı Devleti'nin idaresi altında bulunan Hicaz bölgesi, I. Dünya Savaşı sırasında Mekke Emiri Şerif Hüseyin'in İngiltere'nin desteğiyle isyan etmesi sonucunda Osmanlı'dan ayrılmıştır. İngiltere, savaş sırasında düşman hale geldiği Osmanlı Devleti'ni zayıflatabilmek ve bölgeyi kendi hedefleri doğrultusunda birden çok devlete bölerek kolay bir biçimde idare edebilmek için Şerif Hüseyin'in isyan hareketini desteklemiştir. Şerif Hüseyin İsyanı'nın devam ettiği süreçte, son birkaç yıldır İngiltere'yle yakın ilişkiler kurmakta olan bölgenin ikinci en büyük gücü Suud ailesinin nüfuz alanı, Hicaz'ın sınırlarına dayanır hale gelmiştir. Başlangıçta Şerif Hüseyin İsyanı'nı destekleyen ve kurulması hedeflenen Arap krallığını tanıma sözü veren İngiltere, aynı zamanda Suriye topraklarını Sykes-Picot Anlaşması'yla Fransa'ya, Filistin topraklarını ise Balfour Deklarasyonu'yla Siyonistlere vaat etmiştir. Öte yandan Şerif Hüseyin'in oğulları Faysal ve Abdullah'ı da sırasıyla Irak ve Ürdün kralı yapmış, Suud ailesinin de Necid bölgesindeki otoritesini tanımıştır. Bu ve diğer nedenlerden ötürü Şerif Hüseyin'le aralarında anlaşmazlıkların boy göstermesi sonucu İngiltere, giderek bölgedeki planları için daha uygun bir aday olarak gördüğü İbn Suud'u desteklemiş, Şerif Hüseyin'le İbn Suud arasındaki çatışmada görünürde tarafsız kalsa da, İbn Suud'un yanında yer almıştır. Bu çalışma, Şerif Hüseyin İsyanı'ndan başlayarak Suudi Arabistan'ın kurulmasına kadarki dönemde İngiltere'nin Hicaz bölgesindeki nüfuzunu, bu nüfuzu ne şekilde tesis ettiğini, bölgedeki başlıca aktörlerle ilişkilerini nasıl yönettiğini ve Şerif Hüseyin'in yerine İbn Suud'u desteklemeyi tercih etmesinin ardında yatan sebepleri incelemektedir.
Ege adalarında Osmanlı hakimiyetinin kurulmasında ve sürdürülmesinde kalelerin rolü

Osmanlı Ege'sinde Girit'in Fethi'ne kadar, Eğriboz bir kenara bırakılırsa, sınırlı sayıda adaya asker konuşlandırılmıştır. Yalnız Anadolu'nun batı kıyılarına komşu adalardaki kalelerde devamlı olarak asker bulundurulmuştur. Çalışma, 1490'dan 1642'ye kadar yayılan tahrir, mevacib ve mühimme türü belgeler merkeze alınarak kurgulanmıştır. Dolayısıyla kalelerin garnizonu ve cephaneliği hakkında oldukça zengin idari ve mali verilerden yararlanılmıştır. Kalelerin askeri kapasitesini tayin edebilmek için burçlarında nöbet tutan askerlerin arasında dolaşmak, kullandıkları silah ve mühimmatın niteliğini açıklamak gerekmiştir. Osmanlı Devleti tarafından Akdeniz ölçeğinde takip edilen politikalarda kalelerin yerini anlamak için Sakız, Rodos, Midilli limanlarında ufku taramaya, mahzenlerde depolanan cephaneyi saymaya ihtiyaç duyulmuştur. İnşa edilen tarihsel anlatıda, taştan ve harçtan bu yapılar yaşayan bir organizma olarak ele alınmaktadır. Kalelerin çoğu bir akropol alanının üzerine kurulmuştur. Binyıllar boyunca ayakta kalmış, düşmanları caydırmış bu yapılar, sürekli değişmiş ve dönüşmüştür. Tezde odaklanılan tarihsel dönem, kalelerin adeta kabuk değiştirdiği bir sürece ışık tutmaktadır. Zira mızraklı piyadeler çağında inşa edilen tahkimatlar, ateşli silahların hüküm sürdüğü dönemde ele geçirilmiştir. Çalışmanın esas amacı, Osmanlı Devleti'nin Ege'deki hakim pozisyonunu desteklemede kalelerin askeri olduğu kadar, iktisadi ve toplumsal ehemmiyete de sahip olduğu ortaya çıkarmaktır. Bu kapsamda kalelerin finansman kaynaklarını tespit etmek gerekmiştir. Öte yandan koruduğu halkların emeğiyle inşa edilmiş bu tahkimatlar, yine onların emeğiyle ayakta kalmıştır. Dolayısıyla surların hayranlık uyandıran gölgesinde yaşamanın nasıl bir anlam ifade ettiğini anlatmadan kalelerin tarihi kan ve baruttan ibaret kalırdı. Bu sebeple Osmanlı Devleti'nin uyrukları üzerinde rıza üretirken kalelere nasıl bir sorumluluk yüklendiğini de ele almak gerekmiştir.
Salık Veren Muhibban Salnamesi transkripsiyonu ve değerlendirmesi

Salname, bir senelik hadiseleri topluca göstermek üzere tertip olunmuş eserler için kullanılmış bir tabirdir. Farsça sene demek olan sal ile yine Farsça mektup, kitap manasına gelen name kelimesinin birleştirilmiş şeklidir. Bu tabirin bugünkü karşılığı yıllıktır. Türklerde ilk resmi salname, Osmanlı imparatorluğunda Tanzimat'ın ilanından sonra 1847 yılında yılda bir kez resmi devlet yıllığı olarak çıkarılmaya başlanmıştır. Salnameler umumiyetle devlet teşkilatı ve kadroları ile buraları işgal eden rical ve yüksek memurların adlarını ve memlekete ait bilgileri verirler. Osmanlı devletinde salnameler yayımlanmaya başladıktan sonra özel kurum ve şahıslar da çeşitli adlarla salnameler yayımlamaya başladılar. Resmi olmayan bu salnamelerin ilki Türkiye adı ile Ali Suavi tarafından H. 1288 ( M. 1871) yılında Paris'te yayımlanmıştır. Tezimizde incelediğimiz 'Salık Veren Muhibban Salnamesi' İstanbul Muhibbanzade İdaresi tarafından Ahmed Muhtar Hacı Bey zade'ye hazırlatılmıştır. Salık Veren Muhibban Salnamesi H.1337 ve H.1339 yıllarında yayınlanmıştır.
Berlin Kongresi Protokollerinin Tercümesi adlı eserin değerlendirilmesi ve transkripsiyonu

1878 Berlin Kongresi, Osmanlı Devleti ve Balkanlar açısından önemli bir hadisedir. Kongrede Balkanlar ve sınırlar yeniden şekillenmiştir. Bu anlaşma, aynı zamanda Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'da yok oluşunun başlangıcıdır. 1877- 78 Rus Harbi ve Ayastefanos Antlaşması Osmanlı ve Rusya arasında iken kongre Avrupa ve Balkanlardan birçok devletten müteşekkil idi. Çalışmanın birinci bölümünde, Ayastefanos Antlaşması ile Berlin Kongresi ve Berlin Antlaşması ele alınıyor. 1856 Paris Antlaşmasından sonra Avrupa'da dengeler ve devletlerin politikaları değişmeye başlamıştı. 1877- 78 Rus Harbi'nde ağır yenilgi alan Osmanlı Devleti ağır şartlar içeren Ayastefanos Antlaşması'nı imzalamak zorunda kalmıştı. Menfaatleri zedelenen Avrupalı Büyük Devletler, Berlin Kongresi'ni toplayıp kendi aleyhlerine olabilecek maddeleri düzeltmişler; Osmanlı üzerinden kendi aralarındaki problemleri halletmek istemişlerdi. Osmanlı açısından ağır sonuçlar içeren Berlin Kongresi Balkanlarda Osmanlı'sız yeni düzen kurma çalışmalarını ihtiva etmekte idi. İkinci bölümde muhtasar olarak protokollerdeki konulara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde Berlin Kongresi'nin protokollerinin transkripsiyonu yapıldı. 13 Haziran 1878 tarihinde başlayan Berlin Kongresi bir ay sürmüştür ve 20 protokolden ibarettir. Metin bu protokoller ve içerikleri ile protokollerde tartışılan konuları ihtiva ediyor. Sonuç kısmında ise metne dayanarak Ayastefanos ve Berlin Antlaşmaları ile Berlin Kongresi'nin değerlendirilmesi ele alınıyor.
Atik Valide Sultan Külliyesi (1686-1727)

Nurbanu Valide Sultan'ın 1582'de Üsküdar'da kurduğu Atik Valide Sultan Vakfı muhasebe defterleri esas alınarak hazırlanan bu çalışma, vakfiye ve vakıf muhasebe defterlerinden elde edilen veriler ışığında dönemin mali ve iktisadi özellikleri, devlet aygıtları ile vakıflar arasındaki ilişkiler, devletin vakıflar vasıtasıyla yürüttüğü politikalar, vakıf sitelerin kurulduğu bölge ve periferisi ile olan entegrasyonu, kamu finansmanı olarak vakıfların kullanımı, sosyal ve ekonomik hayatta vakıfların icra ettiği fonksiyonları araştırmaktadır. Çalışmada, şehir ekonomisi ile hinterlandı arasında iktisadi ve ticari bir teşebbüs ağı oluşturmakla birlikte ana gelir kaynağını büyük ölçüde tarımsal üretim oluşturan vakfın mali durumundaki değişiklikler ile dönemin iktisadi yapısı arasında somut bir ilişki olduğu gerçeğinden hareketle, vakfın mali yapısındaki değişikliklerin dönemin ekonomik koşullardaki değişimin bir yansıması olarak okunabileceği ileri sürülmektedir. Vakfın mali yapısındaki değişiklikler, vakıf muhasebe defterlerinin ayrıntılı analizi ile gelir ve giderlerindeki değişimlerden takip edilmeye çalışılmış, tamamlayıcı kaynaklar olarak da vakfiyeler ve muhasebe icmal defterleri kullanılmıştır. Bu süreçte karşılaştırma yapabilmek, farklılıkları veya benzerlikleri görebilmek için hem Atik Valide Sultan İmareti'ne ait daha erken ve daha geç dönem bazı muhasebe kayıtlarına hem de aynı dönemdeki bazı imaret sitelerinin muhasebe defterlerine de bakılmıştır. Böylece genel olarak sanat tarihi, mimari ve hayırseverlik boyutuyla ele alınan imaretlerin, mali ve ekonomik faaliyetlerinin ayrıntılı bir şekilde incelendiği takdirde Osmanlı ekonomisine ve iktisadi hayatına dair önemli bilgiler içerdiğini göstermeyi hedefliyoruz.
Kuyucu Murad Paşa

1606- 1611 yılları arasında vezir-i azamlık yapan Kuyucu Murad Paşa, Osmanlı tarihinin mühim şahsiyetlerindendir. Uzun yıllar Mısır eyaletinde çeşitli vazifeler yaptıktan sonra Osmanlı Devleti'nin neredeyse hemen her bölgesinde beylerbeylik yapmış, daha sonra vezirlik rütbesine yükselmiştir. Avusturya cephesi serdarı iken 1606 yılındaki Zitvatorok Anlaşması'nın müzakerelerini yürütmüştür. Kısa bir süre sonra ise vezir-i azam olmuştur. Kuyucu Murad Paşa'yı ön plana çıkaran tarihi olaylar ise devleti uzun yıllar meşgul eden ve özellikle Anadolu'da çok tehlikeli hal alan Celali İsyanları'dır. Şiddetli yanlısı tedbirlerle bu isyanları bastırmada muvaffak olan Murad Paşa, aynı zamanda bozulmuş olan nizamın yeniden tesisi için uğraşmıştır. Bu maksatla idari ve hukuki ıslahatlara giriştiği gibi bozulmuş askeri yapının yeniden eski haline getirilmesi için de raporlar hazırlatmıştır.
Kudüs Sancağı'nda Osmanlı idaresi

Bu tez 1699 Karlofça Antlaşması'ndan sonra Osmanlı Devleti'nin idari teşkilatında yapılan bir takım ıslahatların Şam Eyaleti ve Kudüs sancağındaki değişim ve etkilerini incelemektedir. 1700- 1757 yılları arası Osmanlı Devleti'nin Kudüs Sancağı'nda Hac kafilelerinin emniyeti noktasındaki faaliyetleri, yerel güçlerin yeniden yapılanma konusunda devletle olan ilişkileri ve Gayr-i müslimlerin kutsal yerlerinin uluslararası arenada yeni bir etken olarak ortaya çıkışı ile devletin yeni koşullara uyum sağlama yeteneği çalışmada ele alınmıştır. Kudüs Sancağı'ndaki idari yetkililerin sancak dahilinde ve haricinde mükellef oldukları görevlerin mahiyetindeki değişim, devletin mali, idari ve askeri olarak Cerde Askeri'inin ihtiyaçlarının karşılanması hususunda sancağa yüklemiş olduğu yükümlülükler ve sancağın mutasarrıflıktan mütesellimliğe dönüşünde Şam vilayetine tabi oluşu da çalışmanın temel konusudur. Ayrıca tezde yerel güçlerin değişen şartlara göre sancak idaresinde görev alma çabaları ve bu konuda giriştikleri iktidar mücadelesine de değinilmiştir. Nitekim devlet de onları belirlemiş olduğu sınırlar dahilinde askeri ve mali gayeleri için kullanmıştır. Mevcut çalışma sancakta yaşayan Gayr-i müslimlerin uluslararası sahada değişen durumdan kimi zaman etkilendiğini göstermektedir. Kutsal yerler konusunda birbirleriyle amansız bir mücadeleye girişen Gayr-i müslim cemaatleri, yabancı devletlerin mukaddes mekanların idaresi başta olmak üzere dini mekanların ziyaret ve bakımları noktalarında ilgisini çekse de Osmanlı Devleti, sancak idaresine müdahale edilmesini engellemiştir. Tezin ele aldığı dönemde devletin icraat sahasına koymuş olduğu idari değişiklikler köklü yapısall değişimlere işaret etmemektedir. Ancak yüzeysel değişimler yapılanmalar yeni ayanların ortaya çıkmasına da neden olmuştur.
II. Süleyman'ın hükümdarlığı ve Osmanlı Devleti (1687-1691)

Bu çalışmada yirminci Osmanlı padişahı II. Süleyman'ın kısa biyografisi, dönemin siyasi, ekonomik ve sosyal olayları belgeler ışığında izah edilmeye çalışılmıştır. Bununla birlikte II. Viyana bozgunu sonrasında yaşanan sarsıntıların sürüklediği bir dönemde, M. 1687- 1691 yılları arasında hükümdarlık yapan II. Süleyman ve dönemi hakkında müstakil bir çalışma bulunmamaktadır. Bu vesile ile o dönemde yaşanan değişim ve gelişmelerin anlaşılmasına katkı sağlanacağı düşünülmektedir. II. Süleyman'ın dört yıllık kısa süren saltanatında örneğine az rastlanan birçok hadise meydana gelmiştir. Kaybedilen topraklar ve giderek çıkmaza giren parasal sıkıntılar, insan gücüne olan ihtiyacın artması önemli sorunlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Sorunların aşılması amacıyla bu dönemde avarız vergilerine şiddetle başvurulmuş, cizye vergisinde düzenlemeler yapılmış, yeniçerilerin genel bir yoklaması yapılmış, konar-göçerlerin iskan faaliyetlerine başlanmış ve Evlad-ı Fatihan teşkilatı kurularak yeniden düzenlenmiştir. Böylece yeni kaynaklar oluşturulmaya çalışılmıştır. Diğer taraftan hazineyi rahatlatmak amacıyla itibari değeri ölçüsünde mangır adlı bakır paranın yeniden piyasaya sürülmesi, değeri oldukça düşen akçenin yerine kuruş sikkesinin basılması para tarihimiz açısından bir dönüm noktası olmuştur. Fakat bu yeni basılan mangırlar o dönemde para kaçakçılığı ve kalpazanlığın yaygın bir hale gelmesinde önemli bir etken olmuştur. Dönemin önemli bir sorunu da önceden beri devam eden tipik isyanlardan olan Anadolu ve Rumeli'de ortaya çıkan iki büyük isyandır. Siyasi ve mali konuların dışında İzmir'i yerle bir eden büyük bir deprem, İstanbul'da yaşanan fırtına ve deprem, Edirne'de yaşanan sel felaketi diğer önemli gelişmelerdendir. Dış politikada Venedik, Avusturya, Rusya ve Lehistan ile yaşanan savaşların getirdiği ağır yükün karşısında Müslüman devletlere yapılan ittifak çağrıları dikkati çekmektedir. Fransa, İngiltere ve Hollanda ile olan diplomatik ilişkiler, savaş döneminde ayrı bir boyut kazanmıştır.