Politika ve ekonomi ilişkisi: Türkiye'de politik konjonktürel dalgalanmalar ve ekonomik oy verme

11 DOKTORA TEZ ÖZÜ POLİTİKA VE EKONOMİ İLİŞKİSİ : POLİTİK KONJONKTÜREL DALGALANMALAR VE EKONOMİK OY VERME Şennur Sezgin İktisat Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Şubat 2005 Danışman: Prof. Dr. C. Necat Berberoğlu Bu tez iki konuyu ele almaktadır. Bunlardan birisi politik konjonktürel dalgalanmalar, diğeri ise ekonomik oy verme teorisidir. Bu konular madalyonun farklı iki yüzünü temsil etmektedir ve politik ekonomide birbiriyle bağlantılı olmasına rağmen, genellikle ayrı ayrı ele alınırlar. Politik konjonktürel dalgalanmalar teorisi iktidar partilerinin yeniden seçilebilmek için ekonomiyi kendi çıkarları doğrultusunda nasıl manipüle ettiklerini analiz eder. Ekonomik oy verme teorisi ise bu olayda madalyonun diğer tarafıdır ve ekonomik koşulların seçmen tercihlerini nasıl etkilediği üzerinde durur. Tezin birinci bölümünde, politik ekonomik, sistemin tarihsel gelişimi anlatıldıktan sonra, politik ekonominin teorik kökenleri ele alınmıştır. Politik ekonomik modellerin işleyişi kısaca ele alındıktan sonra, bu sistemde yer alan aktörler analitik olarak irdelenmiştir. İkinci bölümde ise, politik ekonomik sistemin arz yönlü yaklaşımlarından politik konjonktürel dalgalanma modelleri üzerinde durulmuştur. Bu modeller fırsatçı politik konjonktürel dalgalanmalar, partizan politik konjonktürel dalgalanmalar, rasyonel fırsatçı politik konjonktürel dalgalanmalar ve rasyonel partizan politik konjonktürel dalgalanmalar olmak üzere dört modelden oluşmaktadır. Bu dört model ve varsayımları açıklandıktan sonra bu modellerle ilgili yapılmış olan ampirik çalışmalar gözden geçirilmiştir. Yine ikinci bölümde seçmen tercihleri ile ekonomik koşullar arasındaki ilişkinin teorik temelleri incelenmiştir. Seçmenler hükümetin popülerliğini değerlendirirken veya oy kullanırken ekonomik koşullardan etkilenip, etkilenmediği ile ilgili ödül/ceza hipotezi, müvekkil hipotezi gibi yaklaşımlar ve bunlarla ilgili yapılan ampirik çalışmalar analitik olarak ortaya konmuşturIll Üçüncü bölümde, ilk olarak Türkiye'nin politik-ekonomik sistemi incelenmiştir. Daha sonra Türkiye'de ekonomik göstergelerin seçimler nedeniyle manipule edilip edilmediği, 1950- 2003 yılları arasında regresyon analizleri ile test edilmiştir. Politik konjonktürel dalgalanmaların tespiti amacıyla ayrıca 1986- 2003 yılları arasında çeyrek dönemlik verilerle tahmin yapılmıştır. Bu bölümün ikinci kısmında, bu kez, ekonomik koşulların seçmenin kararını etkileyip, etkilemediği ampirik olarak test edilmiştir. Bu amaçla hem anket sonuçlarına dayanan regresyon tahminleri hem de gerçek seçim sonuçlarına dayanan tahminler yapılmıştır. Bu tez çalışması göstermektedir ki 1950- 2003 yıllan arasında Türkiye'de politik konjonktürel dalgalanmalar söz konusudur. Politika çıktılarına göre yapılan analizde ekonomik büyümenin seçimlerden olumsuz etkilendiği saptanmıştır. Politika araçlarına göre yapılan analizde ise, kamu harcamalarının seçim dönemlerinde arttığı, bütçe açıklarının da büyüdüğü tespit edilmiştir. Sektörler itibariyle yapılan analizde ise, seçimlerden sadece tarım kesiminin etkilendiği görülmüştür. Popülerlik fonksiyonu ile ilgili anket verilerine dayanarak yapılan analizde ekonomik koşulların hükümetin popülerliğini etkilediği tespit edilmiştir. İktidar partisinin popülerliğini enflasyon bir dönem gecikme ile olumsuz yönde etkilerken, büyüme dört dönem gecikme ile pozitif etkilemektedir. Ekonomik oy verme ile ilgili olarak 1950- 2003 dönemini ele alan gerçek seçim sonuçlarıyla yapılan analizde ise, sağ partilerin oylarını ekonomik değişkenlerden sadece enflasyonun olumlu etkilediği görülmüştür. Ekonomi dışı değişken olarak, iktidarda bulunma negatif etkilemektedir. Sol partilerin oylarının ise ekonomik değişkenlerden etkilenmediği tespit edilmiştir.