Dış ticaret yapan şirketlerde finansal risk yönetim teknikleri ve finansal risk yönetiminin kambiyo kar/zararı üzerindeki etkileri: Borsa İstanbul'da işlem gören imalatçılar üzerine bir inceleme

Uluslararası ticaret, ülkeler arası ticaret anlamına gelirken dış ticaret, ülkelerin birbirleri ile yaptıkları sadece mal ve hizmet hareketlerini kapsamaktadır. Uluslararası nakliye giderlerinin düşmesi, ülkeler arası yapılan ticareti kolaylaştırıcı anlaşmalar, sağlanan vergi avantajları gibi teşvikler, tüm dünyada firmaları dış ticaret yapmaya yöneltmiştir. Dış ticareti teşvik eden bu faydaların yanında, firmaların dış ticarete yönelmelerine yeni pazarlar yaratma, ülke ekonomilerindeki dalgalanmalardan korunabilmek gibi sebepler de bulunmaktadır. Dış ticaret sağladığı avantajların yanında, dış ticaret yapan firmalar için bazı risklere de sebep olmaktadır. Bu riskler arasında malın uluslararası dolaşımından kaynaklı operasyonel riskler, gümrük mevzuatları, tahsilat riski gibi riskler bulunmaktadır. Diş ticaret ülkeler arası yapılan ticaret olması nedeniyle, ticaret farklı para birimleri ile yapılmaktadır. Yabancı para birimi olarak çoğunlukla ABD Doları veya Euro kullanılmakla birlikte karşılıklı ticaret yapan ülkelerden birinin para birimi de tercih edilebilmektedir. Türkiye Cumhuriyeti'nde vergi usul kanunu gereği, vergi beyanlarının Türk Lirası üzerinden beyan edilme zorunluğu vardır. Bu nedenle de şirketlerin muhasebe sistemlerinde fonksiyonel para birimi Türk Lirası olarak kabul edilmektedir ve tüm yapancı para birimlerinin, Türk Lirasına çevirimleri yapılarak kayıt edilmektedir. Şirketlerin yabancı para işlemleri hem ticari faaliyetlerinden hem de yabancı para kredi kullanımlarından kaynaklanmaktadır. Döviz kuru dalgalanmalarının fazla olduğu piyasalara sahip ülkelerde, bu çevirim işlemlerinden dolayı kur farkı dediğimiz, bir yabancı para işlemimin girişindeki Türk Lirası karşılığı ile çıkışındaki Türk Lirası karşılığı arasındaki farktan dolayı fazla ya da eksik tutar oluşacaktır. Şirketlerin dış ticaret hacimleri ve yabancı para kredi kullanımları arttıkça, kur değerleme ve çevirim işlemlerinden doğacak kur farkı gelirleri veya giderleri de artacaktır. Bu nedenle de öngörülemeyen kur dalgalanmaları, şirketler için iyi yönetilmesi gereken önemli bir risk faktörü olmaktadır. Türkiye'nin de dalgalı kur rejimini uygulaması nedeniyle şirketler, kur dalgalanmalarında dolayı döviz kuru riskine maruz kalmaktadırlar. Ülke ekonomisini de olumsuz etkileyen döviz kuru dalgalanmalarının, özellikle dış ticaret yapan şirketlerin üzerindeki etkisi çok daha ciddi boyutta olabilmektedir. Çalışma, Borsa İstanbul imalat sanayisindeki dış ticaret yapan şirketlerinin, döviz kuru dalgalanmalarından dolayı oluşan döviz kuru riskinden nasıl etkilendiklerini ve bu risk faktörüne karşı uyguladıkları risk yönetimi politikalarını incelemektedir. Çalışmanın sonucu dış ticaret yapan şirketlerde, faaliyetleri gereği yabancı para birimlerinde işlem yapmalarından dolayı maruz kaldıkları kur riskinin, dönem sonu kar/zararları üzerinde göz ardı edilemez bir olumsuz etkisinin olduğu sonucu çıkmıştır. Bu da dış ticaret yapan şirketler için döviz kuru riskine karşı, risk yönetimi yapmalarının gerekliliğini göstermektedir.