turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
XIX. yüzyıl da Revan muhacirleri

Muhacirlik Türkiye tarihinin önemli sorunlarından biri olmuştur. En önemli göçlerin gerçekleştiği bölgelerin başında Balkanlar ve Kafkaslar gelmektedir. Bu göçler daha çok siyasi ve ekonomik nedenlerle gerçekleşmiştir. Önemli göçlerin gerçekleştiği Güney Kafkasya'nın önemli bir bölgesi olan Revan XVI. yüzyıl sonlarında Osmanlı hakimiyetine girmiştir. O tarihten itibaren Revan Hanlığının kurulduğu XVIII. yüzyılın ortalarına kadar Revan Osmanlı Devleti ile Safeviler arasında sürekli olarak el değiştirmiştir. Revan Hanlığı kurulduktan sonra sürekli olarak Rusya ve İran'ın saldırılarına uğramıştır. XIX. yüzyıl başlarında Rusya'nın Kafkasya istilasıyla birlikte Revan Rusya'nın kontrolüne girmiştir. Kurulduğundan beri Karadeniz ve Kafkaslara doğru yayılmacı bir politika izleyen Rus Çarlığı, bölgenin sahipleri olan Türk ve Müslümanları Osmanlı Devleti'nin topraklarına doğru sürgün etmiştir. Bölge Rusya'nın hakimiyetine geçmeden önce Revan ahalisinin büyük çoğunluğu Müslümanlardan oluşmaktaydı. Rusya bölgeyi Müslümanlardan temizlemek ve Hıristiyanlaştırmak adına bölgedeki Müslüman ahaliyi Osmanlı topraklarına göçe zorlanmıştır. Osmanlı Devletine sığınmak zorunda kalan yüz binlerce muhacir iskan edilmek üzere Anadolu'nun çeşitli illerine gönderilmiştir. Yöre halkına karışık iskan edilen muhacirler önceleri hoş karşılanmamışsa da onların yeni yurtlarına uyumlarını, yerli halk ile kaynaşmalarını hızlandırmış ve böylece birlik olmaları sağlanmıştır. Muhacirlerin iskanıyla birlikte ıslah edilen araziler sayesinde tarımsal istihsal artmış ve bölge şenlenmiştir. Her biri ayrı çile ve sıkıntıya neden olan bu muhacirlik, aslında yeni ve daha güçlü bir yaşamın temellerinin atılmasını da sağlamıştır. Göçe zorlanan Müslüman Muhacirlerinin yerine ise daha çok Ermeniler yerleştirilmiştir. Ermenilerin yerleştirilmesi ile birlikte XIX. yüzyıldan itibaren Müslüman şehir olma hüviyetini kaybederek XX. yüzyılın başında tamamıyla bir Hıristiyan şehri olacaktır. Revan'dan Osmanlı ülkesine en son göç olayı ise Birinci Dünya Savaşı sırasına denk gelmektedir. Muhacir olan Müslümanlar büyük bir çoğunluğu Anadolu'ya ulaşmadan ölmüşlerdir. Bunların sayıları hiçbir zaman tespit edilememiştir.
20. yüzyılın başlarında Aydın ve Menteşe sancaklarında gayr-i müslimlerin demografik ve sosyo-ekonomik durumu (1900-1925)

XX. Yüzyılın başlarında, Osmanlı Devleti idaresi altında yer alan gayr-i Müslimlerin yaşantılarına dair iki sancağı kapsayan bu araştırmamızda, gayr-i Müslimlerin demografik, sosyo-ekonomik durumları ile bölgenin asayişine etkileri ve mahalli idaredeki fonksiyonları, toplam altı bölüm halinde incelenmiştir.
A critique of world-system inspired historiography of transition to capitalism in the Ottoman Empire

Bu tez, Osmanlı tarihi çalışmalarına hakim olagelmiş modernleşme kuramının bir eleştirisi olarak ortaya çıkan dünya sistemi temelli tarih yazımını incelemektedir. Dünya sistemi temelli analizlerin, Batı ile karşılaştırıldığında Osmanlı toplumunda görülen eksiklikler üzerinden yola çıkan modernleşme analizlerinin sınırlılıklarını aştıkları fakat kendi sınırlılıkları tarafından da sakatlandıkları ileri sürülmüştür. Bu analizlerin, toplumsal dönüşümü dışsal dinamiklerin bir ürünü olarak görmeleri, içsel toplumsal ilişkileri ve güçleri göz ardı etmeleri nedeniyle, çevre toplumlarını durağan yani değişiklik yaratabilecek devimlilik ve güçten dolayısıyla da tarihten yoksun olarak görme hatasına düştükleri savunulmuştur. Bu bakış açısında, Osmanlı toplumu gibi çevre toplumları sosyal değişimin öznesi olabilecek potansiyele sahip değildir ancak ve sadece bu değişime tabi olabilirler. Bu nedenle, dünya sistemi temelli açıklamaların, Osmanlı İmparatorluğu'ndaki değişim sürecini ve bu süreci yaratan dinamikleri anlamakta yetersiz kaldığı öne sürülmüştür. Bu nedenle, sosyal ilişkiler içinde ve bu ilişkiler boyunca gerçekleşen sosyal dönüşümün anlaşılması için içsel ve dışsal faktörlerin eşitsiz fakat karşılıklı ilişkisini çalışmanın önemini vurgular. Bu yaklaşım doğrultusunda geliştirilecek Osmanlı İmparatorluğu'nda kapitalizme geçişe dair bir açıklamaya ihtiyaç olduğunu ortaya koyar.
Osmanlı Döneminde hadis ilmi

Osmanlı dönemi hadis tarihi, üzerinde yeterince söz söylenmemiş bir alandır. Derinlemesine incelenmeden alana dair sarf edilen sözler ise Osmanlı dönemi hadis tarihinin ya görmezden gelinmesine ya da yüceltmeci bir yaklaşımla ele alınmasına sebebiyet vermiştir. Osmanlı dönemi hadis tarihini diyar-ı Rum merkezli ele alan bu çalışmada ulema ağları tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda hadis tarihi dört ana dönemde ele alınmıştır. Bu tasnifte hadis ilmi ile alakalı kurumsal bir faaliyet merkeze alınmamış daha çok ulema etkileşimi üzerinde durulmuş, özellikle icazet ve sebetler üzerinden Osmanlı dönemi hadis tedrisinin boyutlarının tespiti amaçlanmıştır. Bunun için icazet ve sebetlerinin günümüze ulaştığı 18. yüzyıl alimlerinin faaliyetleri daha derinlikli olarak incelenmiştir. Bu dönemde hadis alanında faaliyet gösteren bütün ulema değil özellikle diyar-ı Rum uleması tarafından kendisinden icazet alınan muhaddisler öncelenmiştir. Osmanlı dönemi hadisçi kimliğinin tespitinin Osmanlı dönemi hadis tarihini anlamada önemli bir rol üstlendiği düşünülerek 'diyar-ı Rum ulemasının hadisçi kimliği' tespit edilmeye gayret edilmiştir. Bu kimlikte Horasan/Maveraünnehir ilmi düşüncesi ile diyar-ı Rum'da neşv ü nema bulmuş nazari tasavvuf düşüncesinin etkisi üzerinde yoğunlaşılmıştır. Aynı zamanda diyar-ı Rum uleması tarafından telif edilen eserler değerlendirilerek hadisçi kimliğinin eser telifi üzerindeki yansımalarının tespiti hedeflenmiştir.
Tanzimat sonrasında Osmanlı Devleti'nde Süryani Cemaati

Osmanlı Devleti sınırlan dahilinde onlarca etnik grup bulunmaktaydı. Osmanlı Devleti bu etnik unsurları, hangi ırktan olursa olsun dini ve mezhebi bağlarım göz önünde bulundurarak oluşturmuş olduğu ve 'Millet Sistemi' denilen bir yöntemle idare etmiştir. Yukarı Mezopotamya ve çevresinde yaşamış, kendilerine has dilleri, yazılan, kültürleri ve inamşlan olan Süryaniler, Hıristiyanlıkta yaşanan görüş aynlıklan neticesinde muhalif grup içinde yer almış ve Bizans Devleti'nin baskılarına maruz kalmıştır. Yavuz Sultan Selim zamanında başlayan Osmanlı egemenliği ile Süryaniler için yeni bir sayfa açılmıştır. Böylece Süryaniler Osmanlı Devleti'ndeki millet sisteminin bir parçası haline getirtilerek Ermeni Patrikhanesi'ne bağlanmışlardı. Batılı kiliselerin tesirleri neticesinde Süryaniler arasında Batılı mezhepler yayılmış, bunun sonucunda da Süryani Katolik ve Süryani Protestan cemaatleri oluşmuştur. Süryaniler, Osmanlı Devleti ile ilişkilerini önceleri Ermeni Patrikhanesi aracılığı ile sonralan ise kendi patrikhaneleri vasıtasıyla yürütmüşlerdir. Osmanlı Devleti, Süryanilerin seçmiş oldukları din adamlarını tayin ederek, müdahalede bulunmamış, patrikhaneye ve cemaat mensuplanna da çeşitli vesilelerle yardımda bulunmuştur. Süryanilerin seyahat işlerini düzenlemiş, verdiği nişanlarla onlan onurlandırmıştır. Her türlü din hürriyeti sağlanarak ibadethanelerinin inşa ve tamirine müsaade edilmiş, ibadethanelerin paylaşımı ve başka nedenlerden dolayı oluşan ihtilaflar devlet tarafından halledilmeye çalışılmıştır. Osmanlı Devleti, Süryanilere yönelik olumsuz muameleleri engellediği gibi, devlete yönelik hareketleri de ciddiyetle takip etmiştir. Süryaniler Müslümanların hoşgörüsü ile müesseselerini ve kültürlerim muhafaza ederek günümüze kadar gelebilmişlerdir. VI
09908 numaralı Temettuat Defterine göre (H.1260 - M.1844) Bucak kaza merkezinin sosyo-ekonomik ve kültürel yapısı

Fermanı'nın 1839 tarihinde ilanıyla birlikte, resmi olarak başlayan Batılılaşma sürecinde, Osmanlı Devleti'nde, sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarda büyük gelişmeler meydana gelmiştir. Bu alanlarda yaşanan gelişmelerin, taşra teşkilatına yansımaları hakkında bilgi sahibi olmak, yakın tarih hakkında da önemli bilgiler sunacaktır. Dolayısıyla taşradaki sosyal ve ekonomik hayat yapısının araştırılması ve anlaşılması önemlidir. Bu bağlamda çalışmamızda; Burdur İli'ne bağlı Bucak İlçesi'nin sosyal, ekonomik ve kültürel yapısı ele alınmıştır. Çalışma 09908 Numaralı Temettuat Defteri ile ilgilidir. Osmanlı Devleti'nde, en küçük yerleşim yerlerine kadar yapılan sayımlar sonucu hazırlanan bu defterler, XIX. yy. ortalarında Osmanlı Devleti'nin sosyal, ekonomik ve kültürel yapısıyla ilgili bilgi vermektedirler. İki bölümden oluşan çalışmanın giriş bölümünde, Bucak isminin menşei hakkında bilgi verildikten sonra, Bucak'ın ilk çağlardan itibaren günümüze kadar olan tarihçesi hakkında malumat verilmiştir. Yine bu bölümde Osmanlı Devleti'nin Tanzimat dönemi vergi düzeninden bahsedilerek, Temettuat tahrirleri kayıtlarının tutulduğu, Temettuat Defterleri hakkında ayrıntılı bilgiler serdedilmiştir. Tezin birinci bölümünde, ele alınan dönem itibariyle, Bucak Kaza Merkezinin nüfusu, sosyal, ekonomik ve kültürel yapısı hakkında bilgiler verilerek gelirleri mahalle ve hanelere göre ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Zirai hayat, hayvancılık ve vergilerin işlendiği ikinci bölümde ise, Osmanlı Devleti'nde toprak yönetiminden bahsedilerek, mahallelere göre toprak dağılımına değinildi. Ayrıca hayvancılıkla ilgili, küçükbaş, büyükbaş, yük ve binek hayvancılığı ile arıcılık sınıflara ayrılarak, ayrıntılı olarak bilgi verildi. Son olarak 09908 Numaralı Temettuat Defteri'ne göre vergi çeşitleri ve mahallelere göre vergilerin dağılımı hakkında malumat verildi.
H.1067 (1657) Tarihli Surre-i Hümayun Defterlerinin analizi

Surre, Osmanlı Devleti coğrafyasında yer alan başta Mekke ve Medine olmak üzere Kudüs'e, geçmişşten alınan Türk-İslam kültürü mirasıyla gönderilen para ve hediyeleri ihtiva eden bir terimdir. Yavuz Sultan Selim'in Mısır seferinden sonra halifelik ile birlikte kutsal toprakların koruyuculuğu da Osmanlı'nın eline geçmişştir. Bu amaçla gönderilen surreler ile bölgenin ihtiyaçları sağlanmıştır. Osmanlı Devleti yıkılana kadar her yıl bu hizmet yapılmaya devam etmiştir. Bu çalışmada, arşiv kaynaklarından yararlanılarak 1657 yılında Mekke, Medine ve Kudüs'e gönderilen tüm surre defterleri incelenmiştir. Böylelikle farklı bölgelere gönderilmiş olan surre defterlerinin aralarındaki benzer ve farklı niteliklerin görülmesi amaçlanmıştır. Osmanlı Devleti hanedanı, devlet görevlileri ve zengin tebaanın kurmuş olduğu vakıflar aracılığıyla kutsal yerlere surreler göndermişlerdir. Bunun anlamı devlet ve halkın her ikisinin de koruyucu ve yardımsever olduğudur.
II. Meşrutiyet önemi görsel metinlerinde uzlaşma ve çatışma

Son yüzyılda, büyük adamlar arasındaki ilişkileri merkeze alan geleneksel tarih yazıcılığı anlayışı yerini gruplar arası çatışma ve uzlaşma pratiklerine ve doğa-kültür etkile-şimine odaklanan bir yaklaşıma bırakmış görünmektedir. Sanayi devrimiyle birlikte uygu-lamaya konulan yeni iletişim ve ulaşım teknolojilerinin sağladığı artan yakınlıkların ürünü de olan; ilk, fakat son olmayan dünya savaşı uzlaşma ve çatışma pratiklerinin incelenmesinin aciliyetini ortaya koymaktadır. Yine, yeni iletişim teknolojileri sayesinde yazılı metinlere eklenen görsellikler ise tarihçilere yeni olanaklar sunmaktadır. Bu ilk savaş öncesi Osmanlı toplumunun uzlaşma ve çatışma durumunu bu görsel metinleri de kullanarak incelemek, hem Türkiye Cumhuriyeti ile sonuçlanan sancılı sürecin daha iyi anlaşılması ve hem de çağdaş dünya tarihi çalışmalarında görsel malzemelerinin değerinin ortaya konulması fırsatını yakalayabilme olanağı sunmaktadır. Çalışmamız İkinci Meşrutiyet Dönemi görsel metinlerindeki Osmanlı toplu-munun düşünce hayatına ve gündelik yaşamına ilişkin izler de uzlaşma ve çatışmayı aramayı amaçlamıştır. Çalışma yazılı metinlere dayalı tarihsel çözümlemelere görsel verilerin eklenmesinin anlamayı ve yorumu güçlendirdiğini ortaya koymaktadır. İkinci Meşrutiyet dönemi görsel malzemeleri büyük savaş öncesi Osmanlı toplumunda giderek zayıflayan bir uzlaşma pratiğinin varlığını göstermektedir.
'Reconstructing' the Ottoman Imperial Harem of the nineteenth century: Memoirs of Leyla Saz on the Old Çırağan Palace

Bu yüksek lisans tezi, geç 19. yüzyıl Osmanlı Saray Haremini, tanınmıs sair ve müzisyen Leyla Saz'in (1850-1936) anılarına odaklanarak arastırmayı amaçlar. Aristokrat bir aileden gelen Leyla Saz, Çırağan Sarayı'na Abdülmecid'in kızı Fatma Sultan'ın nedimesi olarak dört yasında girmis, yirmi yıldan fazla bir süre haremdeki günlük yasama yakından sahit olmustur. Leyla Hanımefendi' nin 1920 tarihli anıları, bir saray mensubu, diğer bir deyisle, içerden bir kisi tarafından yazılmıs en erken örneklerdendir. Saray haremini, hem yokolmus sosyo-kültürel bir kurum olarak özelliklerini, hem de 1841'de yapılmıs fakat 1857' de yıkılmıs Eski Çırağan Sarayı'nın mekansal bir parçası olarak mimari yapısını belgeledikleri için çok önemlidirler. Dolayısıyla, bu tez, Leyla Saz'ın anılarını, ilgili tarihsel ve kavramsal kaynak metinler esliğinde, oryantalist söylemin bir elestirisi seklinde okuyarak Eski Saray'ın ve Harem'in mimari ve kültürel yapısını yeniden kurgulamaya çalısır.
Karahisar-ı Sahib Sancağı'nın idari sosyal ve ekonomik yapısı (1720-1750)

Dr. M. Zahit YILDIRIM, Karahisar-ı Sahib Sancağı'nın İdari. Sosyal ve Ekonomik Yapısı (1720-1750), Doktora Tezi, Danışman: Prof. Dr. Nesimi Yazıcı, 470 s. Günümüzde Şehir tarihi çalışmaları oldukça önem kazanmıştır. Şehir tarihi deyince de bir şehrin belli bir dönemdeki idari, sosyal ve ekonomik durumunun incelenmesi akla gelmektedir. Bu hususların ortaya konulabilmesi için de o dönemle ilgili otantik kaynakların incelenmesi gerekmektedir. Biz de bu çerçevede Karahisar-ı Sahib Sancağı'nın incelenmemiş olan 18. yüzyılının ilk yarısını araştırdık. Bu dönemi ortaya koyabilmek için de devrin otantik kaynakları olan Şer'iyye Sicilleri ve Osmanlı Arşivi belgelerinden faydalandık. Öyle ki konumuzla ilgili olarak kullandığımız belgelerin hemen hemen tamamı bizim tarafımızdan ilk defa kullanılmıştır. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Karahisar-ı Sahib'de görev yapan gerek dışardan gelen ve gerekse mahalli yöneticilerini tespit ettik. Bu idarecilerin birbirleriyle ve halkla olan münasebetlerine yer yer değindik. Bu bölümde Osmanlı Devleti'nde önemli bir fonksiyon icra etmiş olan Ayanlık müessesesinin Karahisar-ı Sahib'deki durumu ve sıradan bir kişinin küçük bir memuriyetten başlayıp önemli bir ayan haline gelmesine kadarki sürecini belirlemeye çalıştık. İkinci bölümde Karahisar-ı Sahib Sancağı'nın sosyal yapısını, bu yapıdaki değişme ve gelişmeleri, hareketleri, sosyal hayatta yer alan dini, eğitim ve vakıf müesseselerini; bunların incelediğimiz dönemdeki durumunu ortaya koyduk. Sosyal yapıda Müslim ve Gayr-ı Müslim unsurların birbirleriyle olan münasebetlerine de temas ettik. Üçüncü bölümde ise ekonomik yapıyı ele aldık. Ekonomik yapıdaki değişmelerin, sosyal hayata etkilerini, seferlerin ve eşkiyalık hareketlerinin ekonomik yapıya olan tesirlerini belirttik. Özellikle sefer zamanlarında halktan toplanan vergilerin arttığını buna bağlı olarak halkın refah seviyesinin düştüğünü tespit ettik. Bu durumu savaş zamanlarında belirlenen narh listeleri de teyit etmektedir. Karahisar-ı Sahib'in iktisadi bakımdan oldukça hareketli bir merkez olduğuna delalet eden bir darphanenin varlığını da tespit ettik. Sonuç olarak Karahisar-ı Sahib Sancağı'nın 18. yüzyıldaki idari, sosyal ve ekonomik yapısı ve bu yapıdaki değişme ve gelişmeler ortaya konulmuştur.
Erzurum'a demiryolunun gelişi

19. yüzyıldan itibaren Osmanlı Devleti'nin yol politikasında ayrı bir öneme sahip olan demiryolu, ülkenin yalnızca batı ve güney bölgelerinde yapılabilmişti. Osmanlı döneminde yıllarca ihmal edilen doğu bölgelerindeki yol yapım ve onarımçalışmaları, eksikliğini en çok I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Mücadelesi'nde hissettirdi. Bu nedenle Cumhuriyet devri, yol politikasını ana prensip olarak kabul etti ve yurdunbatısıyla doğusunu bütünleştirmek hedefiyle demiryolu yapımını, temel hedef olarak gördü. Belirtilen amaca uygun olarak 1933 yılında inşasına başlanan Sivas-Erzurumhattı, 1939 yılında tamamlandı. Tamamen Türk mühendisi, işçisi ve yerli sermayesiyleyapılan hat ile Türk demiryolu siyasetinde de bir ilk gerçekleştirildi. Yıllardır modernvasıtalarından mahrum bırakılan Doğu bölgesi, bu hattın yapımıyla hayalini kurduğudemiryoluna kavuşmuş oldu.
Tanzimat'tan II. Meşrutiyet'e Turgutlu: 1839-1908

Çalışma konumuz, 1839- 1908 yılları arasındaki dönem dahilinde, Osmanlı Devleti'nin yapısını önemli ölçüde etkileyen Tanzimat'ın ilanı ile II. Meşrutiyet idaresi arasındaki modernleşme sürecinin, Turgutlu ölçeğinde yansımalarını ve izdüşümlerini kapsamaktadır. Şehrin bulunduğu coğrafyanın ve dönemin gelişmelerinin, Turgutlu'ya yaptığı etkiler, bilhassa nüfus ve iktisadi yapı üzerindeki değişmeler çalışmamızda ele alınmıştır. Kaza'da, nüfusun doğal seyri dışında hızla artması, tarım ürünlerinde pamuk ve üzümün, hububata nazaran daha çok ekim alanı olarak tercih edilmesi, küçük ölçekli işletme sayısında artış ve fabrikaların kurulmaya başlama süreci, eserde ayrıntılı bir şekilde açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca bu süreçte Turgutlu'nun, bir köyden tam anlamıyla bir 'Kaza' hüviyetine kavuşması, idari yapının dönemin usulüne göre teşekkül etmesi, gayrimüslim nüfusun genel nüfus içerisindeki yerinin, sadece oran bakımından değil, sosyal ve iktisadi hayattaki etkisine göre de arttırması ve 1866 yılında şehre demiryolunun gelmesinin, Turgutlu'ya etkileri değerlendirilmiştir. Kısacası bu çalışmada, Tanzimat'tan II. Meşrutiyet'e (1839-1908) kadar geçen süre içerisinde Turgutlu'nun sosyal, ekonomik, idari ve demografik yapısı işlenmiştir. Şehrin nüfusu, dini yapısı, mesleki teşekkülleri, eğitim ve kültürel yapısı, tarım, hayvancılık, ticaret, sanayi gibi iktisadi yapısını oluşturan unsurları, idari teşkilatı ve yönetim evreleri ortaya koyulmaya çalışılmıştır.
Amasya'nın 2191 Numaralı Şer'iyye Sicili: 1054 / 1059 - 1645 / 1650, transkripsiyon ve değerlendirme

Bu çalışma, Amasya'nm 2191 Numaralı Şer'iyye Sicilinin metin transkribesi ve değerlendirmesinden oluşmaktadır. 2191 Numaralı Amasya Şer'iyye Sicili, miladi 1645- 1650 tarihleri arasını kapsamakta olup, içerisinde; padişah fermanları, beratlar, buyrultular, veraset davaları, vasi tayini, nafaka meselesi ve çeşitli konular ile ilgili 58 sayfada 164 adet sicil kaydı bulunmaktadır. Bu sicil kayıtlarının transkribe edilmesi ve değerlendirilmesi sonucu, 1645- 1650 tarihleri arasında Amasya halkının yaşayışı hakkında bilgi edinilmiş olup, ayrıca halk arasında kullanılan lakaplar, giyecek, yiyecek ve eşya isimleri ile mahalle ve köy adları tespit edilmiştir. Bu dönemde Amasya'da meydana gelen şekavet olayları ve devletin bu olaylara karşı almış olduğu tedbirler hakkında oldukça fazla sicil kaydı mevcuttur. Bu tedbirler içerisinde özellikle dönemin sadrazamlarından İbşir Paşa'nın Amasya kadısına göndermiş olduğu buyrultular Önemli olup Amasya halkının sosyo-psikolojik durumu hakkında bilgi vermektedir. Ayrıca yine İbşir Paşa'nın 1648 Girit Savaşı için asker toplaması veya çağrıldığı halde savaşa katılmayan Amasya'daki bazı tımarlı sipahilerin cezalandırılması ve ellerinden tımarlarının alınması konusunda Amasya kadısına gönderdiği buyrultularda uzun süren Girit savaşı' nın halk ve asker üzerindeki olumsuz etkisini ortaya koyması yönünden önem taşımaktadır. Dönemin Halep valisi olan Nasuh Paşa'nın devlete isyan etmesi üzerine Amasya kadısına gönderilen fermanda dikkate değerdir. Sicil defterinde, günümüzde dahi Amasya'nın bazı köyleri arasındaki tarla sulama suyu ile ilgili konularda sorun teşkil eden durumlar hakkında kayıtlar da bulunmaktadır. Bu sorunlar Amasya kadısı tarafından incelenmiş, çözümlenmiş ve kayda geçirilmiştir. Çalışmamızda, 1645- 1650 yılları arasında Amasya'nın ekonomik durumu hakkında genel bir değerlendirmeye de yer verilmiştir. Ill Bu tez çalışmasının sonuna, çalışmanın durumu hakkında bilgi vermesi amacıyla sicil defterindeki belgelerin Osmanlıca orijinal kayıtlarının fotokopisi de eklenmiştir. 1408 2001 Selim YOLCU
Meclis-i Meşayıh'ın kuruluşu ve Sultan II. Abdülhamid Dönemi faaliyetleri

Bu çalışmada Osmanlı Devleti'nde tarikat ve tekkeleri denetleme amacıyla 1866 yılında kurulan Meclis-i Meşayıh'ın Sultan II. Abdülhamid dönemi faaliyetleri, kurumun devlet nezdindeki önemi ve devletin bu kurum çerçevesinde tarikatlara yaklaşımı incelenmiştir. Osmanlı coğrafyasında bulunan tüm tarikat ve tekkeler devletin merkezileşme ve modernleşme sürecine girdiği XIX. yüzyılda yapılan bir takım düzenlemelerle daha sıkı kontrol altına alınmış ve bunlar üzerindeki denetim etkinleştirilmiştir. Tarikatlar üzerindeki denetimin kademeli olarak artırıldığı bu yüzyılda kurulan Meclis-i Meşayıh tarikatların kontrolünde en önemli karar merci olmuştur. Şeyhülislamlık'a bağlı olarak Meclis-i Meşayıh'ın faaliyetleri ihtiyaçlara binaen artmış ve özellikle Sultan II. Abdülhamid döneminde kurumsal anlamda daha sistematik ve düzenli bir çalışma düzenine geçmişştir. Bu dönemde adı geçen meclis tarafından alınan kararların defterlere kaydedilmiş olması, bu meclisin yapısı ve faaliyetleriyle ilgili önemli veriler sağlamış ve çalışmanın temel dayanaklarını oluşturmuştur.
234 nolu şeriye sicili

Osmanlı Devleti idari birim olarak ülke genelinde en fazla sancak ve kazalara, diğer bir ifade ile kadılıklara ayrılmaktadır. Sancak ve kazaların dini, hukuki, içtimai ve hatta idari konularla alakalı meseleleri, kadıların sorumlulukları dahilindedir. Kadılar devletin sancak ve kazalardaki başlıca temsilcileridir. Tez konusu olan Maraş'ın 234 nolu şer'iye sicili 1903- 1908 tarihlerini kapsamaktadır. Bu tarihte Maraş, Halep vilayetine bağlı bir sancaktır. Araştırmada 1-100 sayfalan arasında bulunan 120 adet belge incelenmiştir. Bu belgeler 1905- 1908 tarihlerine ışık tutmaktadır. 234 nolu defterde incelenen 120 adet belgenin 50 adeti vekalet işlemleri ile alakalı olup, 70 adeti ise, nikah, tereke, veraset, vasi tayini, vazife tevcihi, borç hukuku, vakıf ve gün ilanı ile ilgili kadıya intikal etmiş dava ve işlemlerle ilgilidir. Araştırılan 120 belgenin dörtte biri gayr-ı müslim tebea ile alakalı iken, geriye kalan dörte üçü ise müslüman teba ile alakalıdır. Belgeler, gayrı müslim azınlığın müslümanlar ile bir arada adalet ve hoşgörü içinde yaşadıklarını göstermektedir. İncelenen 234 nolu defterde 1905- 1908 tarihleri arasında Maraş şehir tarihinin sosyo-ekonomik, dini, hukuki, idari ve demografik yapısı hakkında ayrıntılı bilgi bulunmaktadır. Maraş'ta yaşayan gaynmüslimlerle müslümanlann birbirlerine karşılıklı vekalet verdiği mahkemede gayr-ı müslimlerin haklı bulundukları davalar görülmüştür. Belgelere göre haklı bulunanlar zimmi de olsa, mahkemece adaletin gereği yerine getirilmiştir.