Vergi denetiminde etkinliğin sağlanması

Bir vergi sisteminin başarısı, vergi kanunları ve vergi tarifesinin yanı sıra daha geniş kapsamlı olarak verginin idarece tarhı ile vergi denetimine bağlıdır. Vergi denetimi kısaca mükelleflerin ve yönetimin, kanunlarla belirlenen ilkeler doğrultusunda hareket edip-etmediklerinin saptanması olarak tanımlanabilir. Vergi denetimi mükellefler nezdinde belli revizyon tekniklerine göre yoklama ve incelemeler yapmak suretiyle uygulanmaktadır. Beyan esasma dayanan vergi tarhı sisteminde en önemli hususlardan biri de vergi denetimidir. Bu nedenle, vergi idaresinin önemli görevlerinden biri de vergi denetimi olmaktadır. Vergi denetiminin genel amacı, mükelleflerin doğru beyanda bulunmasını sağlamaktır. Bunun yanı sıra, mükelleflerin eğitilmesi, vergi bilincinin yerleştirilmesi, vergide adalet ve eşitlik ilkelerinin gerçekleştirilmesi, sosyo-ekonomik amaçlara ulaşılması gibi amaçlardan da söz edilebilir. Vergi denetimi vergi gelirlerini artırmanın yegane yolu olmakla beraber, vergi kayıplarını azaltmanın da en etkin yöntemidir. Vergi denetiminin etkin olması vergi idaresinin etkin olması sonucunu doğurmaktadır. Çünkü, vergileme için yapılan giderlerin belirli bir düzeyde tutulması, toplam vergi gelirlerinde sağlanacak her türlü artışlar, vergi idaresinin etkinliğini artırmaktadır. Gelişmiş ülkeler gelişmişliğin her türlü kriterine sahip ülkeler olması nedeniyle vergi denetiminde de başarılı olan ve vergi gelirleri toplam gelirleri için de en yüksek paya sahip olan ülkelerdir. Gelişmekte olan ülkeler ise vergi denetiminde tam başarı sağlayamamış, vergi idaresini yeterli ölçüde organize edememiş, vergi gelirleri hasılatı düşük olan ülkeler olarak görünmektedir. Günümüzde gelişmiş ülkelerin hepsinde bölge düzeyinde denetim yapılmaktadır. Ülkemizde de 1.6. 1998 tarihinden itibaren 50 ili kapsayan 6 merkezde bu konuda uygulamaya geçilmiştir. Ülkemizde kamu harcamaları her geçen yıl bir önceki yıla göre daha fazla artış göstermekte, vergi gelirlerinin kamu harcamalarını karşılama oranı beklenen düzeyde gerçekleşmemektedir. Bunun pek çok sebebi olmakla birlikte en önemli nedenlerinden birisi kayıt dışı faaliyetlerin kayıt altına alınamamasıyla ortaya çıkan vergi kayıpları ile mükelleflerin çeşitli nedenlerden dolayı bilerek ya da bilmeyerek vergi kaçırmalarıdır. Ülkemizde vergi kayıp ve kaçaklarının çok yüksek düzeyde olduğu uzmanlarca ifade edilmektedir. Bu durum vergi denetiminin önemini ortaya koymaktadır. Türkiye'de vergi denetimi, merkezi elemanlar olan maliye müfettişleri, hesap uzmanları, gelirler kontrolörleri ile mahalli elemanlar olan vergi denetmen- leri tarafından yapılmaktadır. Vergi denetim elemanlarının sayılarının yetersizliği, aralarında koordinasyonun sağlanamaması, vergi denetiminin uygun olmayan bir plan dahilinde yapılması mükellefler üzerinde istenen etkiyi göstermemekte, mükellefler bundan cesaret alarak kanun boşluklarından yararlanmakta ve vergi kayıp ve kaçağına sebebiyet vermektedirler. Ülkemizde yetkili birimler tarafından yapılan denetime fiili denetim ya da doğrudan denetim denilmektedir. Bunlar yaygın ve yoğun vergi denetimi, vergi incelemesi ve aramadır. Vergi sistemimiz ayrıca vergiyi güvence altına alabilmek için kendi yapısında bazı denetim yollarına yer vermiştir. Bunlar; talih oyunları salonlarından elde edilen kazançlar da asgari vergi, hayat standardı esası, vergi kesintisi, belge düzeni, vergilerin açıklanması, vergi iadesi, vergi istihbarat arşivi, bilgi toplama, özel kıyaslama metodu olarak sayılabilir. Ayrıca denetim işlevi gören bilgisayar kullanımı, internet kullanımı, tek vergi numarası uygulamaları da mevcuttur. Vergi denetiminde etkinliğin sağlanması vergi mevzuatına ve gelir idaresinin reorganizasyonuna bağlıdır. Vergi ahlak ve bilincinin toplumumuzda yerleştirilmesi, vergi denetiminin bir plan dahilinde yapılması, vergi denetim birim-leri ile mükellef arasında işbirliğinin sağlanması, denetim elemanlarının nitelik, nicelik ve maddi imkanlarının arttınlması, hızla tüm bölgelerimizde otomasyona geçilmesi, tek vergi numarası uygulamasının yaygınlaştırılarak her vatandaşımı zın bir vergi numarası almasının sağlanması, çalışma metodunun iyileştirilmesi gibi tedbirler vergi denetiminde etkinliği artıracak uygulamalardır.