A new historicist account of Medieval / feudal relations in English drama during the Renaissance

Bu doktora tezinde Rönesans dönemi İngiliz Tiyatrosu'nda ortaçağ/feodal ilişkiler yeni tarihselci bir bakış açısından incelenmektedir. Rönesans kültürü her zaman ortaçağ incelemelerinden ayrı tutulmuş ve bu ardışık ve aslında içice kültür aynı başlık altında pek incelenmemiştir. Tezin amacı erken modern çağ kültürünü oluşturan öğelerin pek çoğunun ortaçağ geleneği olduğunu veya ortaçağ feodal kültürüne karşı bilinçli geliştirildiği tezini dönemin oyunlarını inceleyerek savunmaktır. Yeni tarihselci edebi yaklaşım edebiyat eserlerini tarihsel bir metin olarak algılar ve metne tarihselci bir yaklaşım önerir. Yeni tarihselciliğin önerdiği tarih yaklaşımı, geleneksel tarihselcilikten farklı olarak, eserlerin yazıldıkları dönemin sosyal kültürel ve politik bağlamları göz önünde tutularak nesnel kaygılar gözetmeden öznel bir bakış açısı ile, sosyal, ekonomik, ve politik yaşam göz önünde bulundurularak sorgulanmasıdır. Bu edebi eleştiri akımı geleneksel tarihselcilik ve edebi biçimselciliğe tepki olarak doğmuş ve 1970'lerin Marksist eleştirisi ve 1980'lerin feminist yaklaşımlarından ve Michel Foucault'nun tarih düşüncelerinden etkilenerek 1980'lerin ortalarında Stephen Greenblatt, Louis Montrose, Catherine Gallagher, Catherine Belsey, Jonathan Dollimore, Alan Sinfield ve Peter Stalybrass gibi eleştirmen ve düşünürlerin yazılarıyla günümüz edebi eleştiri ve teorisine yerleşmiştir. Bu eleştiri türü 221 öncelikle edebi metni sadece bir ürün, eser olarak değil, aynı zamanda da bir yaratan, yapılandıran olarak görür. Bir kültürün birikimiyle yazarın kaleminden ortaya çıkan eser aynı zamanda da varlığıyla kendi kültürünün yeniden yapılanmasına katkıda bulunur. Bu sebeple bu tarihselci edebi yaklaşım metnin tarihselleşmesi ve tarihin metinselleşmesi arasındaki karşılıklı etkilenmeyi inceler. Yeni tarihselci edebi yaklaşım en çok Rönesans dönemi tiyatro çalışmalarında etkili olmuştur. Stephen Greenblatt Renaissance Self- Fashioning (1980) adlı kitabında Rönesans İngilteresi'nde bireylerin karakter yapılanmalarının yapay ve zorla benimsetilmiş olduğunu vurgular. Kültürel ve ekonomik değişimin çok hızlı olduğu ve düzensizlik ve kargaşanın baş gösterdiği bu dönemde Yetke bir denge ve kalımlılık yaratmak için doğal olmayan, tarihsel ve kültürel gelişimin doğal sonucu olmayan bir takım yönetsel düzenlemeler getirmiştir. Bu yapay düzenlemeler, dönemsel özellikleri yüceltmek için, ortaçağ-feodal geleneklerine karşıt olarak geliştirilmiştir. Stephen Greenblatt'in deyimiyle kişisel yapılanma karşıt, yabancı, ve düşman görülen bir olguya karşı oluşturulur ve bu karşıt olgu Öteki olarak işlevseldir. Erken modern çağ İngiliz tiyatrosu, hem dönemin ideolojik oluşum sürecine katılmış, hem de pek çok sınıf, kadm-erkek, yönetim sorunlarını da ele almıştır. 'Modernite öncesi' feodal yaşam biçimi can çekişirken ve 'modern' çağa ayak basılırken sadece düşünsel olarak değil ideolojik olarak da çeşitli yeniden yapılanmalar gerekli olmuştur. Feodalizmin getirdiği politik ve ekonomik düzen artık geçerliliğini yitirmiş ve yerini Kapitalist 222 ekonomik çerçeveye ve bunun gereği olan sosyal ve kültürel değişikliklere bırakmıştır. Böyle bir zamanda, bir geçiş döneminde, toplumsal olarak bir bütünlük değil bir parçalanma vardır. Bu dönem, geleneksel tarihçilerin önerdiği gibi bütüncül değil, tam tersine ikilemlerin yoğun olduğu bir geçiş dönemidir. Rönesans insanı olduklarının bilincindeki insanlar aynı zamanda feodal davranış biçimleri ile de kendilerini ifade etmişlerdir. Bununla birlikte, feodal ekonomik düzenin parçalanmasıyla ve şehirlerde liberal ekonominin ürünü olan orta sınıfın sayıca çoğalması ve güç kazanmasıyla, daha önce tanımlanmamış sosyal roller ortaya çıkmıştır. Bu sınıftan pek çok insan ileride kendilerine uygun bir iş kolu olmaksızın üniversite eğitimi almış ve daha sonra bu eğitimli kesim yazarlık ve özellikle dönemin en popüler sanatı olan tiyatro alanında çalışmıştır. Bu kesimden gelen yazarlardan biri olan Thomas Kyd, eseri The Spanish Tragedy'vi öç alma üzerine kurmuştur. İntikam, ortaçağa ait bir kavramdır. Erken modern İngiliz toplumunda gerek yönetenin kanunları gerekse dönemin düşünürleri ve ahlak yazarları tarafından öç alma hem yasaklanmıştır hem de bir günah sayılmıştır. The Spanish Trafiedy, İspanyol Tragedyası'nda ise öç alma duyguları hem yüceltilmiş hem de hor görülmüştür. Orta sınıftan bir bürokrat olan Hieronimo, iyi bir savaşçı olan fakat kralın yeğeni Bel-Imperia'yı sevdiği için kızın ağabeyi ve hayranı olan Portekiz veliahdı Balthazar tarafından hunharca öldürülen oğlu Horatio'nun yasal olarak adalete kavuşamayacağını anlayarak adaleti kendi elleriyle, İspanya ve Portekiz'in tek veliahtlarını öldürerek bulmuştur. Sonuçta Yetke'nin topluma sunduğu ölçütlerden biri olan öç almanın yasak ve günah olması, oyun içinde adalete erişmek için tek çare olarak gösterilmiş ve bu223 sayede toplum içinde intikam duygusuyla ilgili ikilem işlenmiş ve yeni düzen içerisinde hukukun işlemediğini gören orta sınıf bürokrat adaleti yine Öteki'nin yöntemleriyle çözmüş, sonuçta ortaçağda fazlasıyla uygulandığı ve kabul gördüğü gibi kana kan yöntemine başvurmuştur. Dönemin yeni ortaya çıkan orta sınıf yazarlarından bir diğeri olan Christopher Marlowe gerek yaşamı gerekse eserlerindeki başkaldırma ile dikkati çeker. Ateizmden Katoliklik suçlamalarına kadar pek çok şaibeye adı karışmış olan Marlowe'un aynı zamanda devlet casusu olduğu söylenir. Ölümünden sonra yayımlanan fakat yazıldığı sıralarda çok popüler olan eseri Doktor Faustus'un 1604 ve 1616 basımlı iki ayrı versiyonu vardır. Marlowe, Doktor Faustus adlı eserinde daha fazla bilgi ve güç için ruhunu şeytana satan Faustus'un hikayesini anlatır. Fakat 1616 versiyonu yönetim tarafından tiyatroları denetim altında tutmak için yayımlanan pek çok kanun ve bildirgeden biri olan 1606 kanunundan sonra basılmış ve başka oyun yazarlarına para ödenerek bir takım değişiklikler yapılmıştır. Bu değişiklikler Faustus'un asıl amacı olan daha çok bilgi ve güç kaygısını basit bir kaba güldürüye dönüştürmüştür. Yetke'nin Tanrı'nm bir elçisi olarak kabul edildiği erken modern çağda, yüksek duygularla ruhunu Öteki'ne veren Faustus'un hikayesi de metinsel değişikliklerle hiçe sayılmıştır. Ayrıca The Spanish Tragedy'de de var olan ve Protestan toplum içinde de hissedilen Katolik korkusu, Katolikliği aşağı görme ve onları yok etme arzusu şeklinde bu oyunda da ortaya çıkar ve şeytanın elçisi olan Mephistophilis ile ruhunu şeytana satan Faustus, Katolik Papa'nm kendi makamında ona oyunlar oynarlar ve sonraki Papa'nın seçilmesine yardımcı olurlar. 224 Yine orta sınıftan gelen William Shakespeare'in oyunu Measure for Measure 'da kadm-erkek, hak-hukuk, evlilik-aşk, fani dünya- ölümsüz dünya gibi ikilikler Yetke-Öteki ilişkisi çerçevesinde ele alınmaktadır. Kısasa Kısas, aslında İngiltere'nin bir eğretilemesi olan Viyana'da dükün görünüşte başka bir ülkeye gitmesi ama aslında kılık değiştirip halkını izlemesi sırasında oluşan karmaşa üzerine kuruludur. Dük yokluğunda yetkili kıldığı Angelo'nun çok katı ahlak kurallarına sahip hoşgörüsüz biri olduğunu bilir ve yıllardır kendisinin etkili kılamadığı Viyana yasalarını nasıl uygulayacağını görmek ister. Viyana başıbozukluktan yozlaşmıştır ve Angelo'nun yönetime geçer geçmez yaptığı ilk şey kilise nikahı olmayan ama birbirlerine nişanlı olan ve birbirlerini karı-koca kabul eden Claudio-Juliet çiftini cezalandırmak olur. Juliet ve Claudio, bu yönetimce yasal olmayan fakat toplumda fazlasıyla kabul gören ve ortaçağdan kalmış söz kesme yöntemiyle evlenmiş ve Juliet hamile kalmıştır. Bunun Viyana kanunlarına göre cezası Claudio'nun idam edilmesidir. Olaylar Cladio'nun bir manastırda rahibe olan kız kardeşi Isabella'yı aracı koyması ve Angelo'nun Isabella'ya 'günah dolu' hisler duymasıyla karmaşıklaşır. Bir rahibe kılığında toplumun her kesimine giren ve gözlemleyen dük, Yetke'nin sembolü olarak sonunda karmaşıklığı çözer, idam cezalarını kaldırır, çiftleri birbirleriyle evlendirir ve Öteki, başka bir deyişle ortaçağ feodal sistemden kalan bütün gelenekleri de temizlemiş olur. Sonunda Katolikliğin ve aynı zamanda Kilise'nin sembolü olan ve bir rahibe olarak İsa'ya bağlı olan Isabella ile evlenir ve böylece bütün güçleri kendinde birleştirir. 225 1580 lerde The Spanish Tragedy'de öne sürülen ve 1590 larda yazılıp daha sonra basılan Doctor Faustus ile devam eden Yetke-Öteki karmaşası böylece 1604'te ilk defa sahnelenen Measure for Measure ile sembolik olarak sonlandırılmış ve toplumda var olan bilinçli erken dönem kişilik ve sosyal hayat yapılandırılması eğretileme biçiminde dönemin oyunlarında yer almış ve sıkıntılı bir süreçten sonra güçler arasında bir uyuşma sağlanmıştır.