Türkiye'nin dış ticaretinin yapısal döünüşümü (1980-2007)

Her ülke sahip olduğu doğal kaynaklar, insan ve sermaye gücü, teknolojik gelişme v. b. açıdan farklı düzeylere sahiptir. Bu farklılık; bir malın değişik ürünlerde farklı fiyat, miktar ve kalitede üretilmesine yol açmaktadır. Bu sebeple, ülkeler birbirlerine ihtiyaç duyarlar. Ülke içinde, bir mala talep varsa ve o mal üretilemiyorsa, ülke dışından satın alınması gerekecektir. Bu durum; karşımıza ? Dış Ticaret? ; çıkartmaktadır. Ülkelerin ödemeler dengesi içinde en önemli yere sahip olan dış ticaret, ithalat ve ihracat işlemlerinin her ikisini de kapsamaktadır. Özellikle bir ülkenin ödemeler dengesi durumu, o ülkedeki ihracat giderlerinden fazla olup olmadığına bakılarak anlaşılmaktadır. Günümüzde ülkelerin dış ticaret gelirlerini arttırma çabaları, yoğunlaşan rekabet ortamında, uygulanan devlet yardımlarının ve teşvik araçlarının önemini arttırmıştır. Bunun yanı sıra, gelişen dünya ticareti; ülkelerin ihracata olan bağımlılıklarını ve gelişmekte olan ülkelerin ödeme güçlüğü içinde bulunmaları, dış ticarette finansman tekniklerinin de önem kazanmasına neden olmuştur. Uluslararası ticari ilişkiler geliştiği sürece her ülke kendi ekonomik çıkarlarını gözeten yasal düzenlemelere gitmiştir. Ticari düzenlemelerde her ülkenin ayrı ayrı davranması, ikili ilişkilerde ortaya çözümlenmesi gereken bir dizi sorunlar çıkarmıştır. Karşılıklı çıkarların korunması ve dış ticaretin kolaylaştırılması amacı ile ticari ilişkilerde bulunan ülkeler karşılıklı anlaşmalar yapma yoluna gitmişlerdir. Ancak zamanla bunun da yeterli olmadığı görüldüğünden bölgesel ve uluslararası düzenlemelere gidilmiştir. Birincisine Avrupa Ortak Topluluğu, ikincisine de GATT örnek olarak verilebilir. Bütün bunlar dünya ticaretinin kolaylaştırılması ve bir düzene sokulması düşüncesi ile gerçekleşmiştir. Günümüzdeki gelişmeler göstermektedir ki gelecekte belirlenecek uluslararası ticaret kuralları bütün dünya ülkeleri tarafından uyulması gereken zorunlu kurallar olacaktır. Kanımızca, bir ülke ekonomisi hakkında mutlak görüşler ileri sürmek hem doğru değildir hem de bilimsel bir yaklaşım olma ihtimali çok düşüktür. Çünkü bu konudaki en sağlam gösterge güvenilir istatistiklerdir. Ayrıca şunu da söylememiz çok doğru olur ki, bir ülkenin ekonomisi birbirine sıkı sıkıya bağlı çok sayıda elemandan oluşan bir bütündür. Böyle bir yapıya sahip olan ekonomi olgusunun, tümüyle incelemek yerine o yapıyı oluşturan elemanlar itibariyle incelenmesi gerekmektedir. Yani ülke ekonomisinin bütünü hakkında değişmez görüşler öne sürmek yerine, bütünü parçalarına ayırıp bir yapısall analiz yapmak daha doğru görünmektedir. Bundan dolayı bu çalışmada ağırlıklı olarak 1980- 2007 döneminde dış ticaret yapısındaki, özellikle sektör ve ülke bazında dönüşümü incelemeyi amaçlamaktadır. Dış ticaret ve bunu etkileyen unsurlar açıklanmaya çalışılmıştır. Birinci bölümde, dış ticaret politikalarından, stratejilerinden ve gelişmekte olan ülkelerin dış ticaret üzerine etkilerinden bahsedilmiştir. Ayrıca bu bölümde 1980 Yılına kadar Türkiye'nin dış ticaretindeki yapısall değişlikler anlatılmıştır. İkinci bölümde 1980- 1990 tarihleri arasındaki Dış ticaret politikalarından bahsedilmiş ve bu önemli dönemde alınan 24 Ocak kararlarının etkileri ayrıntılı bir şekilde anlatılmıştır. Üçüncü bölümde, 1990- 2007 tarihleri arasındaki Dış Ticaret değişimleri açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca bu dönemde sektör ve ülke bazındaki dış ticaretin yapısall dönüşümü incelenmiştir.