Alanya'da Müftüoğlu Evi restorasyon projesi

Bu tez çalışmasında, Alanya Kalesi Tophane Mahallesi'nde 295 Ada 3 parselde yer alan geleneksel konut incelenmiştir. Alanya, Antalya iline bağlı bir kıyı ilçesidir. Güneyinde yer alan ve yüksekliği yaklaşık 260 m.'yi bulan yarımadası, kentin ilk çağlara kadar uzanan tarihinde önemli yerleşimlere sahne olmuştur. Tarihi süreç içinde, doğal kalesi ve korunaklı limanı ile uzun süre korsanların hakimiyeti altında kalan bölge, 1221 yılında, I. Alaaddin Keykubad tarafindan Anadolu Selçuklu Devleti sınırlarına dahil edilmiştir. En parlak dönemini Selçuklular devrinde yaşayan kentin, tarihi dokusunu oluşturan Alanya Kalesi, Kızılkule, Andızlı Camii, Tersane gibi anıtsal yapılar bu dönemde yapılmıştır. Anadolu Selçuklularından sonra, 1471 yılında Osmanlı İmparatorluğu sınırlarına dahil edilen ilçe, günümüzde önemli bir turizm merkezi haline gelmiştir. Alanya'da incelenen geleneksel konutun bulunduğu Tophane Mahallesi, Alanya Kalesi'nin doğu bölümünde %60 eğimli bir yamaca kurulmuş olup tarih boyunca konut bölgesi olarak kullanılmıştır. Kentte, geleneksel konut dokusunun bir arada görülebildiği yer olması açısından önemli bir bölgedir. Ancak Koruma İmar Planı'nın 1999 gibi geç bir tarihte yapılması sonucu oluşan denetimsizlik, alanda yeni ve çarpık yapılanmaya neden olmuştur. Bu durum son yıllarda geleneksel dokuya zarar verecek şekilde artmıştır. Tez konusu olarak incelen yapı, Tophane Mahallesi'nin üst kısmında, Çakırlar Çıkmazı'nda bulunmaktadır. Günümüzde eğitim ve öğretim faaliyetinin yapılmadığı Alaaddin Keykubad İlkokulu, yapının kuzeybatısında yer alır. Bölgede, Cumhuriyet öncesi yaşamış Rumlara ait evlerden birisidir. Arazideki eğime göre ve manzara yönünde konumlandırılan yapı; bodrum, zemin ve birinci kattan oluşmaktadır. Bodrum katında, eğimden dolayı ortaya çıkmış ve ahır olarak kullanılan iki mekan vardır. Zemin katı, giriş ile birlikte; ahır, depolama ve misafirler için kullanılan üç mekandan oluşmaktadır. Giriş mekanında yer alan merdiven ile ulaşılan birinci kat, hayat ve hayata açılan mekanlar şeklindedir. Çağnişir, mabeyn, yatak odası, mutfak ve ıslak hacimler olmak üzere beş mekan bulunur. Çağnişir, mabeyn ve hayat, yapının manzaraya bakan bölümünde, diğer mekanlar ise yamaca bakan kısmında yer almaktadır. Hayatın manzaraya bakan bölümü, ek duvarlarla ayrılıp sonradan iki ayn mekan haline getirilmiştir. Birinci katın güney cephesinde yer alan özgün ıslak hacimler 1960'larda yıktırılarak, aynı yerinde betonarme olarak tekrar yapılmıştır. Yapıda, moloz taş ve ahşap karkas olarak iki farklı yapım tekniği uygulanmıştır. Bodrum ve zemin kat duvarları, belirli yüksekliklerde ahşap hatıllarla desteklenerek yapılmış moloz taştır. Üst katta ise; manzaraya bakan bölüm ahşap karkas, yamaca bakan mekanlarda, zemin kattan devam eden moloz taş duvardır. Birinci katta uygulanan iki farklı yapım tekniği, evin çatısına da yansımış; bağdadi sistemle inşa X111edilmiş kısım ahşap çatı ile örtülü iken, taş duvarla oluşturulmuş mekanların üstünde örtü olarak toprak kullanılmıştır. Tophane Mahallesi'nde yıkımlar ve yanlış restorasyonlar sonucu özgün durumlarını kaybeden evlerin yanında birçok özelliğini günümüze kadar koruyabilmiş geleneksel konuta ait tez çalışması altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Alanya Müftüoğlu Evi'nin inceleme konusu olarak seçilmesindeki nedenler anlatılmış, bu doğrultuda tezin amacı ve bunun için kullanılan yöntemlerden bahsedilmiştir. İkinci bölümde; tez konusu olarak incelenen yapının bulunduğu Alanya ilçesinin coğrafi konumu ve tarihsel gelişiminden söz edilmiştir. Selçuklu dönemi öncesi, Selçuklu dönemi, Osmanlı dönemi ve Cumhuriyet dönemi olmak üzere dört ayrı grupta ele alınan tarihsel gelişimde, bölgede yapılmış eserler ve mimari özellikleri hakkında bilgiler verilmiştir. Tezin üçüncü bölümünde; konutun bulunduğu Tophane Mahallesi'nin, konumu ve topoğrafik özellikleri anlatılmıştır. Kentin tarihi süreci içinde mahallenin nasıl ve ne şekilde yer aldığı belirtilerek günümüzdeki sosyo-ekonomik durum analizi yapılmıştır. Ayrıca bölgede yer alan geleneksel konutların plan, cephe ve bezeme özellikleri ile yapım teknikleri hakkında bilgiler verilerek, alanın mimari özellikleri anlatılmaya çalışılmıştır. Çeşitli dönemlerde yapılan koruma çalışmalarından da bu bölümde bahsedilmiştir. Dördüncü bölüm, yapının detaylı olarak analiz edilmesinden oluşmaktadır. Tarihsel gelişimi, genel yerleşim ve genel mekan özelliklerinden sonra yapıda yer alan her mekanın ayrıntılı bir biçimde tamını yapılmış, cepheler ve özgün yapı bileşenleri anlatılmış, strüktür, yapım tekniği ve malzeme hakkında bilgiler verilmiştir. Yapıdaki bozulmalar saptanarak nedenlerine değinilmiştir. Tüm bu çalışmalar; 1/50 çizimlerle desteklenmiştir. Beşinci bölüm, dördüncü bölümü oluşturan tespit çalışmaları sonucunda yapılan tanımlamalar doğrultusunda, yapının daha öncesine ait plan, fotoğraf gibi tüm belgelerden yararlanılarak yapılan restitüsyon çalışmasını içermektedir. Altıncı ve son bölüm olan restorasyon çalışması, mevcut durumun analizi ve özgün konut işlevi doğrultusunda, yapıda yapılacak fiziksel müdahaleleri içermektedir. Tophane Mahallesi'nin yerleşim yeri olarak tekrar önem kazanması ve kullanıcı istekleri göz önünde tutularak, yapının tekrar konut olarak kullanılması uygun görülmüştür. Bu doğrultuda yapılan restorasyon projesi, yapının özgün mimari özelliklerini bozmadan uygulanabilecek biçimde hazırlanmıştır. XIV