Metropolde çeşitlenen hanehalkları ve konut

Günümüz metropollerinde, konut kullanıcılarının demografik özellikleri hızla değişmekte; özellikle son birkaç on yıldır küreselleşme, iletişim teknolojilerinin gündelik hayatın içine dahil olması ve bireylerin kırsal kesimdekinden çok farklı dinamiklere ayak uydurmak zorunda kalmaları ile çekirdek ailelere alternatif hanehalklarının, nüfus içindeki oranı artmakta ve yeni 'yaşam biçimleri' ortaya çıkmaktadır. Hemen her coğrafyada hanehalkları çeşitlenmekle birlikte, farklı coğrafyalarda çeşitlenen hanehalklarının ortak bir takım ihtiyaç ve beklentilerinin yanında o'yer'e özgün dinamiklerden, oranın barınma kültüründen doğan özgün ihtiyaçları ve beklentileri de olacaktır. İstanbul bu bağlamda 19. yüzyılda dahi 3.6 olan hanehalkı büyüklüğü, günümüzde barındırdığı aile olmayan grupların fazlalığı ve mevcut ekonomik, siyasal gelişmeler doğrultusunda deneyimlediği yapılaşma dinamikleri ile kendine has özellikleri olan bir metropoldür. Aile yaşamının mekana yansımasının konut üzerinden tektipleştiği söylenebilir. Oysa çekirdek aileye alternatif geleneksel olmayan küçük hanehalkları mekan kullanımına farklı dinamikler getirler. Bu dinamikler mevcut mekansal örgütlenmenin sorgulanmasına araç olma potansiyelini de barındırmaktadır. Demografik geçişin tamamlandığı ülkemizde, zaman içinde zaten çeşitlenmekte olan hanehalklarının farklı bir araya geliş hatta ortak yaşam çevreleri oluşturma çabalarına tanık olmamız kaçılmazdır. Çünkü günümüz çalışan insanı özellikle metropollerde gittikçe karmaşıklaşan yaşamını sadeleştirme ve kolaylaştırma eğilimi içinde olacaktır. Bu çalışmanın hedeflerinden biri sayıları giderek artan geleneksel olmayan küçük hanehalkı türlerini ve onlara yönelik olarak bugüne dek başka ülkelerde düşünülen ve uygulanan konut ve yaşam çevresi alternatiflerini tanıtarak ülkemizin de gerçekte ihtiyaç duyduğu yeniliklere, yeni konut ve yaşam çevresi alternatiflerine dair girişimlere öncülük etmektir. Tezin alan araştırması da metropol, semt ve konut ölçeklerinde çekirdek aileye alternatif hanehalklarının inşa edilmiş çevre ile etkileşimlerini; farklılaşan ilişkilerini, aktivitelerini ve yer tanımlarını anlamaya yönelik olarak kurgulanmıştır. Bu sorunsallar önerilen bağlamsal çerçeveden yola çıkılarak aidiyet, mahremiyet, esneklik, geçirgenlik ve geçicilik gibi kavramları üzerinden sorgulanmıştır. Niteliksel yönü ağır basan araştırma, çeşitli veri toplama taktikleri ve veri analiz yöntemlerini bir arada kullanmıştır. Alan araştırmasının bulguları hanehalkı türünün insanın yapılı çevre ile etkileşimini belirleyen önemli faktörlerden biri olduğunu ortaya koymaktadır. Hemen her ölçekte alternatif hanehalklarının aidiyet, mahremiyet, esneklik, geçirgenlik ve geçicilik kavramları çerçevesinde farklılaşan özellikleri ortaya çıkmıştır. Farklı hanehalkları mekana farklı anlamlar yüklerler; mekan kullanımları, mekan içindeki aktiviteleri farklılaşır. Yapılı çevreye dair farklı beklenti ve ihtiyaçları vardır. Artık insanlar yaşamları boyunca çok farklı hanehalkı yapılarına dahil olmaktadır. Araştırma sonuçları küreselleşen dünyada toplumların koruyabildikleri kültürel değerleri de göz önünde bulundurarak yeni barınma çevreleri oluşturmalarının gerekliliğini vurgular niteliktedir. Dolayısıyla hem konut tasarımı, hem de içerdiği konut stoku açısından kent, bu esnekliği ve çeşitliliği barındırmalıdır. Ülkemizde bu anlamda bir deneyim ve deneysellik eksikliğinden söz edilebilir. Batıdan ithal edilen ve genellikle en üst gelir grubuna hitap eden -rezidans, loft- gibi konut türleri yenilik olarak gündemi işgal etmekte, üstelik çoğu zaman gerekli nitelikleri taşımasalar da isimler bir pazarlama aracı olarak kullanılmakta, bir takım imajlar pazarlanmaktadır. Oysa Avrupa, Amerika ve Avustralya gibi pek çok kıtada, kent yaşamının beraberinde getirdiği iletişimsizliği daha küçük topluluklar içerisinde azaltan, sosyal destek mekanizmalarının işlediği, farklı hanehalkı türlerinin, farklı yaş gruplarının aynı ortamı paylaşarak birbirlerine destek olduğu ve katılımcılığın ön plana çıkaran alternatifler kültürden kültüre farklılaşarak yayılmaktadır. Yapılan alan çalışması metropol ölçeğinde ve şartlarında fiziksel ve sosyal anlamda hayatı kolaylaştırmak adına çekirdek aileye alternatif hanehalklarının sosyal desteğe ve farklılaşan ihtiyaçlarına cevap verecek yeni konut ve yaşam çevrelerine ihtiyaç duydukları varsayımını doğrulamaktadır. Özellikle İstanbul'a yönelik olarak yeniliklere ve deneyselliğe fırsat verecek yeni konut politikalarının geliştirilmesi ve bu yönde kaynak aktarımı gerekliliği göz ardı edilemez.