Türkiye'de kamu özel ortaklığı bağlamında şehir hastanelerinin değerlendirilmesi: Nitel bir araştırma

Şehir hastaneleri Türkiye'de 2017 yılı itibariyle açılmaya başlamış ve hizmet vermeye devam etmektedir. Bu hastaneler Türk sağlık sistemine bazı dinamikler getirerek farklı bir konsepte hizmet vermektedir. Şehir hastanelerin yatırımları kamu özel ortaklığı modeli kullanılarak hayata geçirilmiştir. Bu model kapsamında özel sektör finansman kaynakları kullanılarak projelerin yapılması sağlanmıştır. Projeler özel sektör ve kamu arasında imzalanan sözleşmelerle yürütülmektedir. Sözleşmeler hastanelerin inşaat süreçleri de eklenerek 30 yıla yakın süreliğine imzalanmaktadır. Bu bağlamda kamu özel ortaklığı modeli kullanılarak açılan şehir hastaneleri Türk sağlık sistemini birçok yönden etkilemektedir. Bu etkilerin değerlendirilmesi amacıyla bu çalışma planlanmıştır. Bu çalışma, Türk sağlık sistemi adına yepyeni bir oluşum olan şehir hastanelerini geniş bir şekilde ele almaktadır. Bu doğrultuda şehir hastaneleri modelinin yapısı, yöntemi, işleyişi, avantajları ve dezavantajları, finansal sürdürülebilirliği ve gelecekteki riskler gibi konuları derinlemesine inceleyip, modelin yönetsel, finansal, hukuki ve sözleşmesel boyutlarının değerlendirmesini yaparak, şehir hastaneleri hakkında genel bir çerçeve ortaya koymaya çalışmak çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Çalışma nitel araştırma yöntemi kapsamında yürütülmüştür. Desen olarak fenomonolojik yöntem kullanılmıştır. Amaçlı örneklem türlerinden olan ölçüt örnekleme ve kartopu tekniği kullanılarak araştırmanın katılımcıları belirlenmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme formu ile 24 kişiyle yapılan derinlemesine görüşme sonucunda araştırmanın verileri elde edilmiştir. Görüşmecilerden elde edilen veriler Maxqda 20 Analytics Pro analiz programıyla ve yorumlayıcı fenomonolojik analiz yöntemiyle çözümlenerek analiz edilmiştir. Çalışmanın bulgularıyla ilgili genel bir değerlendirme yapıldığında şehir hastanelerinin avantajları olarak, yeni tesisler olmasından kaynaklı fizikler imkanları oldukça iyi olarak görülmektedir. Hastanelerin modern bir yapısı, ferah dinlenme salonlarının olması, nitelikli yataklara sahipliği ve teknolojik donanımıyla iyi bir konumda olduğu dikkat çekmektedir. Bunun yanından kamu özel ortaklığı kullanımından kaynaklı bazı avantajlar da içermektedir. Bunlar özel sektör hizmetleri ve otelcilik hizmetlerinden kaynaklanmaktadır. Özel sektörün bazı hizmetlerde hızlı performans göstermesi, yatırımların hızlı yapılması, görüntüleme hizmetlerinde hızlı sonuçlar alması ve bazı kayıp kaynakların önlenmesinde başarı göstermesi öne çıkmıştır. Otelcilik hizmetleri olarak kaliteli hizmet, temizlik ve yemek gibi konularda avantajlar sağlandığı görülmektedir. Bunlara bağlı olarak hasta memnuniyetin olumlu yönde etkilenmesi söz konusudur. Dezavantajları olarak ise, başta şehir hastanelerinin kamu yatırımlarına göre çok daha maliyetli olması gelmektedir. Uzun süreli sözleşmelerle yönetilecek olmasıyla birlikte bu sözleşmelerin içerdiği bazı yükümlülük problemleri de vardır. Bunların yanında, özellikle büyük şehirlerde kuruluş yerlerinin yanlış seçimi ve planlama hataları beraberinde ulaşım problemlerini getirmiştir. Yine özellikle büyük şehirlerde yatak kapasiteleri olarak büyük hastanelerin kurulması ve bunlara bağlı olarak da hastanelerde gereksiz maliyetlerin oluşması, verimlilik ve etkililik gibi konularda soru işaretleri içermesi de önemli bir dezavantaj olarak durmaktadır. Diğer yandan bu hastanelerle ilgili sözleşmelerin kamuoyuyla paylaşılmaması ve hastanelerin maliyetleri ile ilgili malumatların elde edilememesi bir eleştiri kaynağı olarak karşımızda durmaktadır. Yatırımların pilot projeler olmadan hayata geçirilmesi, yine sözleşmelerin içeriği ve kamu özel ortaklığı yapısından kaynaklı hastane yönetim süreçlerinin zorlaşması da dezavantajlar arasında değerlendirilmektedir. Bunlarının yanında şehir hastaneleri finasal sürdürülebilirlikle ile ilgili bazı riskler içerdiği de görülmektedir. Araştırma sonuçlarından hareketle, şehir hastaneleri için daha iyi bir yönetim modeli geliştirilmeli, profesyonel yönetim ve uzmanlaşmaya daha fazla önem verilmeli, sözleşmelerden kaynaklı işleyişte yaşanan gri alanlara dair çözümler bulunmalı, hastaneler daha sıkı denetim ve takip edilmeli, şehir hastanelerinin statüsü yani misyon ve vizyonları netleştirilmeli, son olarak hastane yatırımları daha küçük ölçekli ve ulaşımı kolay yerlere yapılmalı gibi öneriler geliştirilmiştir.