The role of endowment architecture in Qurmanli era in the period 1711-1835

Bu çalışma günümüzde Libya olarak bilinen Trablusgarp bölgesine yüz on dört yıl boyunca hükmeden Libya'daki Qurmanli hanedanını konu almaktadır. Bu tarihsel dönemin incelenmesi oldukça önemli bir faktördür; çünkü çalışma bize Libya tarihinde o devirdeki anıtlar hakkında net bir görüş sağlamaktadır. Bu dönem Karamanlı Ahmet Paşa'nın hükmetmeye başladığı yıl olan 1711'de başlamış ve hanedanlığının hüküm sürmesinin bitiş yılı olan 1835 'de sona ermektedir. Ayrıca bu tarihi dönem hem içte hem de dışta olmak üzere önemli olaylara sahne olmuştur. Bu dönemde yaşanan en önemli iç olaylar Karamanlı hanedanlığı arasında yönetimi ele geçirmek amacıyla çıkan çekişmelerin yanı sıra Yusuf Paşa döneminin sonlarında başlayan ve oğlu Ali Paşa döneminde yoğunlaşan ülkenin verimli kaynaklarının elde edilmesiyle alınan yüksek ve ağır vergiler nedeniyle yönetime son vermek isteyen insanların başlattığı, bütün ülkeye hızla yayılan ve halkın enerjisini tüketen iç isyanlardır. Dolayısıyla, yaşanan bu iç çekişmeler ve isyanlar bu hanedanlığın çöküşünde rol oynayan faktörlerdir. Bu dönemde yaşanan en önemli dış olaylar ise denizcilik faaliyetlerini uygulamak ve ticari gemileri için rota bulma amacıyla Akdeniz'de yer alan Avrupa ve Avrupa dışındaki ülkeler ile hanedanlığın üyeleri arasında yaşanmıştır. Bu çatışmalar hanedanlık üyelerinin bu ülkelere isteklerini dayatma girişiminde bulunması ve gemilerin Trablus filosunun saldırısından korunması ve güvenliğinin sağlanması karşılığında yıllık işletme payı ödenmesi ve konsül hediyelerinin verilmesi noktasında bu ülkelere baskı yapmasından kaynaklanmaydı. Bu mesele bazı ülkelerin kendilerini bu kontrolden kurtarmak için yapmış olduğu girişimlerden ötürü Yusuf Paşa döneminde iyice kızışmıştır. Bu konuda şansını deneyen ilk ülke 1805 yılında Karamanlı kontrolünden kurtulan ve özgürleşme arzularını başaran ABD olmuştur. Amerika'nın Yusuf Paşa'ya meydan okuması diğer ülkeleri de şanslarını denemek için teşvik eden en önemli faktörlerden birisi olmuştur. Bu girişimlerin sonuçları, 1815'de Viyana da toplanan iki konferansta Avrupa ülkelerinin almış olduğu kararlarla Karamanlı filosunun neredeyse var olamayacak dereceye kadar güçsüzleştirilmesi ve daha önce mevcut olan önemini kaybetmesi olmuştur. Filo çalışmalarının ve faaliyetlerinin durdurulması Yusuf Paşa'nın ekonomik zorluklar içine düşmesine ve günden güne daha da kötüye gitmesine yol açtı, çünkü o tarihte denizcilik faaliyetleri Karamanlı hanedanlığının en önemli genel kaynaklarından birisini oluşturmaktaydı. Yusuf Paşa bu kaynağı kaybetmesinin sonucu olarak farklı kaynaklar aramaya yönelmiş ve bazı ticaret türleri tekeline başvurarak yabancılardan ödünç para almış bunun sonucunda da yabancı nüfuzunun ülkenin iç işlerine müdahale etmesine yol açan kapıyı aralamıştır. Daha sonra, borçlarının üstesinden gelebilmek için ülkede üretilen ürünleri önceden satmaya başvurmuş uzun yıllar boyunca ülkeyi ağır ekonomik problemler içinde yaşamak zorunda bırakmıştır. Yusuf Paşa bu mali problemleri çözmekte başarısız olunca, birçok iç isyana neden olan olağanüstü vergileri halkın sırtına yüklemiş ve bu karışıklıklar 1835' de Osmanlı Devletinin bu durumdan faydalanarak ülkedeki otoritesini yeniden sağlaması ve Karamanlı hanedanlığına son vermesine kadar devam etmiştir. Bu çalışmada Yusuf Paşa'nın hükmettiği dönem ile başlayan ve Ali Paşa'nın ve Karamanlı Hanedanlığı'nın 1835'te düşmesine kadar devam eden ve oldukça uzun süren tarihsel sürece odaklanılmasının yanı sıra, farklı refah dönemleri ve takip eden zayıflık dönemleri ve bu dönemlerde yaşanan problemler ele alınmıştır. Bu çalışmanın diğer bir boyutu bu dönemde farklı süslemeler ve boyutlarda kurulmuş olan camiler üzerinden incelenen her döneme ait kentsel özelliklerin tasvir edilmesini içermektedir.