Adil bir gelir dağılımında maliye politikası araçlarının etkinliği: 1980 sonrası dönemde Türkiye'de ki durum

Gelir ve servet dağılımı adaletsizliği pek çok ülkenin temel sorunudur. Bu durum, aksak rekabet piyasasında kaynaklanıl ve üretim faktörlerinin etkinsiz kullanımının bir sonucudur. Devletin bu duruma müdahale edip, yeniden dağıtıcı rolü ile bir gelir dağılımı gerçekleştirmesi gerekir. Buna yeniden dağdım ya da ikincil dağdım adı verilir. İkincil dağılım, devletin en önemli görevleri arasındadır. Hükümetler bu sorunu çözmek için çeşitli imkanlara sahiptir. Ancak maliye politikası gelirin yeniden dağılımında en önemli ve etkili bir araçtır. Başka bir ifade ile, devlet adil olmayan gelir dağılımını çözebilmek için maliye politikası araçlarını kullanabilir. Devlet gelir dağılımını iyileştirmede vergi, harcama ve borçlanma politikasından faydalanmaktadır. Gelir dağılımının iyileştirilmesinde kullanılacak kaynaklardan birisi olan vergi politikası vergi türleri, tarifeleri ve harcamaları ile gelirin yeniden dağılımını değiştirebilmektedir. Bu nedenle adil bir gelir dağılımı sağlamak için kullanılan araçlar arasında vergi politikası da bulunmaktadır. Adil bir gelir dağılımında harcama politikası da etkin bir araçtır. Gelirin yeniden dağılımı kamu harcamaları içinde yer alan cari, yatırım ve transfer harcamaları ile sağlanmaktadır. Özellikle mali, iktisadi ve sosyal transferler gelirin yeniden dağılımında önemli bir role sahiptir. Borçlanma gelirin yeniden dağılımında kullanılan bir diğer maliye politikası aracıdır. Ancak borcun anapara ve faiz ödemelerinin ülke ekonomisi üzerinde yaptığı olumsuz etki, günümüzde borçlanma politikasının gelirin yeniden dağılımını sağlama fonksiyonunu azaltmıştır. Bilindiği gibi, gelir dağılımı adaletsizliği ülkemiz içinde temel bir sorundur. Bu nedenle gelir dağılımının sayısal durumunu gösteren gelir dağılımı araştırmaları önemlidir. Günümüzde ekonomik ve sosyal değişimleri izlemek, sosyal refahın ve ekonomik kalkınmayı artırmak amacıyla politikalar üretilmesi ve uygulanan politikaların sonuçlarının değerlendirilmesi bu araştırmalardan elde edilecek verilerle mümkündür. 1987, 1994 ve 2002 yıllarında yapılan 'HanehaUa Gelir ve Tüketim Harcamaları Araştırmaları' ülkemizde adil olmayan bir gelir dağılımının var olduğunu sayısal ifadelerle göstermiştir. Gelir eşitsizliğinin önemli bir göstergesi olan Gini Katsayısı incelendiğinde; 1987 Hanehalkı Gelir ve Tüketim Harcamaları Araştırması'nda Türkiye geneli için 0,43 olan katsayı, 1994 ekonomik krizinden sonra 0 ,49' a yükseldiği görülmüştür. Özellikle 1994 ekonomik krizinden sonra ülkemizde gelir dağılımı oldukça bozulmuştur. Ülkemizde son gelir dağılımı araştırması 2002 yılında yapılmıştır. 2002'de 0,44 olan Gini Katsayısı gelir dağılımındaki eşitsizliğin düzelmekte olduğu eğilimini göstermektedir. Görüldüğü gibi ülkemizde adil olmayan gelir dağılımı söz konusudur. Bu nedenle hükümetler maliye politikalarını belirlerken adil bir gelir dağılımı sağlamaya önem ve öncelik vermelidir. Bunun için özellikle vergi politikası ve harcama politikası da kendi yapısı içinde adil olmalıdır. Bu çalışmada adil bir gelir dağılımında maliye politikası araçlarının etkinliği ve 1980 sonrası dönemde Türkiye uygulamaları değerlendirilmiştir. vı