Türkiye'de yatırım fonları piyasasının yapısal özellikleri

Bir ülke ekonomisinde fon kullananlar ile fon arz edenler arasında fon akımı gerçekleştiren kurumlar, söz konusu akımı sağlayan araçlar ve tüm bu unsuları düzenleyen hukuki ve idari kurallar bütününün olarak tanımlanan finans sistemi, tasarrufların etkin bir şekilde yatırımlara dönüştürülmesi suretiyle ekonomik kalkınmanın hızlanması ve toplumsal refahın artmasında önemli bir rol üstlenmektedir. Finansal sistemin önemli aktörlerinden biri, bireysel tasarruf sahiplerinden sağlanan kaynakların toplu bir şekilde yatırıma yönlendirilmesini sağlayan kurumsal yatırımcılardır. Önde gelen kurumsal yatırımcı türlerinden biri olan yatırım fonları ülkemiz sermaye piyasası mevzuatında halktan katılma belgeleri karşılığı toplanan paralarla, belge sahipleri hesabına, riskin dağıtılması ilkesi ve inançlı mülkiyet esaslarına göre, sermaye piyasası araçları, gayrimenkul, altın ve diğer kıymetli madenler portföyü işletmek amacıyla kurulan malvarlığı olarak tanımlanmıştır. Yatırım fonları yatırımcılara ölçek ekonomileri başta olmak üzere, portföy çeşitlendirmesi, profesyonel portföy yönetimi, günlük olarak ve küçük tutarlarda alınıp satılabilme imkanı şeklinde avantajlar sunmaktadır. Bireysel tasarrufları toplulaştırarak yatırım için gerekli ölçeğe ulaşılması ve bu tasarrufların profesyonel sermaye piyasası uzmanları tarafından doğru yatırımlara aktarılması aynı zamanda finansal sistemin etkinliğini artırmaktadır. Yurtdışında oldukça eskiye uzanan bir geçmişşe sahip olan yatırım fonlarının kökleri 18. yüzyıla kadar gitmektedir. Geçmişten bugüne yatırım fonları önemli bir gelişme kaydetmiş durumdadır. 2003 yılı sonu itibariyle tüm dünyada yatırım fonlarının sayısı 54 .000'e ve toplam portföy büyüklüğü yaklaşık 14 trilyon ABD Dolan 'na ulaşmış bulunmaktadır. Ülkemizde ilk yatırım fonu 1986 yılında kurulmuş olup, 2005 Haziran sonu itibariyle piyasada faaliyet gösteren 267 adet yatırım fonunun toplam büyüklüğü 27,7 milyar YTL'ye ulaşmıştır. 95 Yatırım fonlarının yatırımcılara sağladıkları faydalar ve finansal piyasalarının gelişmesi ve derinleşmesi üzerindeki olumlu etkileri nedeniyle bu piyasanın gelişmesi ve yatırım fonları portföy büyüklüğünün artması arzulanan bir durumdur. Yatırımcıların yasal düzenlemeler ile korunması yatırımcıların güvenini artırarak piyasanın gelişmesine olumlu etki yapmakta, ancak diğer taraftan fon arz eden kurumlan sınırlayarak piyasanın gelişimini olumsuz olarak etkileyebilmektedir. Ülkemizde de 1981 tarihli Sermaye Piyasası Kanunu ile bankalar dışındaki kuruluşların fon kurması engellenmiş, daha sonra 1992 yılında yapılan değişiklikle aracı kurumlara da fon kurma yetkisi verilmiştir. Bu tarihten sonra piyasanın gelişimi incelendiğinde aracı kurumlara fon kurma izni verilmesi neticesinde; -Piyasada faaliyet gösteren kurucu ve yatırım fonu sayısında önemli bir artış yaşandığı ve yatırımcıların fon seçeneklerinin attığı, -Fonların toplam portföy büyüklüğünde yaşanan artışın farklı fon türlerinde aynı düzeyde olmadığı, en çok A tipi fonların portföy değerinin arttığı, buna karşın B tipi likit yatırın fonlarının portföy değerindeki artışın sınırlı kaldığı, -Piyasa genelinde rekabet düzeyinin arttığı, ancak bu artışın da farklı fon türlerinde aynı düzeyde olmadığı, en çok A tipi fonlar arasındaki rekabet artarken, B tipi likit yatırın fonları arasındaki rekabet düzeyindeki artışın çok sınırlı kaldığı, -Yaygın şube ağı olan bankalarla rekabet etmek isteyen aracı kurumların fonlarının yönetim ücretlerini daha düşük tuttuğu ve yatırımcıların daha ucuza fon satın alma imkanı bulduğu sonuçlarına ulaşılmıştır.