turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Osmanlı Vergi Hukukunda avarız kavramı ve avarızın idaredeki rolü

Osmanlı devletinde vergi reaya ile olan ilişkilerde temel belirleyici olarak karşımıza çıkmaktadır. Osmanlı vergi sisteminin İslami kaynaklı önemli bir alanı olan ve genel olarak avarız diye adlandırılan vergi grubu bu çalışmada mali ve ekonomik yönüyle değil yönetim göstergesi ile yönüyle ele alınmıştır. Osmanlı devleti reaya statüsünde bulunan bireylere yüklemiş olduğu vergiyi aslında esas itibariyle devletin onlara sunmuş olduğu hizmetlerin karşılığı olarak değerlendirmiştir. Osmanlı devleti 19. yüzyıla gelinceye kadar reayadan bir hizmet karşılığı talep ettiği vergileri merkezi hazineye aktarmadan kaynağında bir takım hizmet ve mükellefiyetler karşılığında devlet görevlilerine devreden bir sistemi uygulamaktadır.
648 numaralı Karahisar-ı Sahib Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyon ve değerlendirilmesi

Bu çalışmamızda, H. 29 Cumadiye'l Ahir 1332- H. 4 Cumadiye'l ula 1333 (M.1914-1915) tarihleri arasını içeren 648 Numaralı Karahisar-ı Sahip Şer'iyye Sicili incelenmiştir. Şer'iyye sicillerinin şehir tarihi açısından taşıdığı önemden dolayı, çalışmış olduğumuz Karahisar-ı Sahip Şer'iyye Sicili'nde bulunan 273 adet belge basit transkripsiyon ile günümüz alfabesine çevrildikten sonra dikkatli bir plan dahilinde tasnife tabi tutularak değerlendirmiştir. Defterden, Karahisar-ı Sahip'in idari ve fiziki yapısı ile ilgili olarak belirtilen yıllara ait merkeze bağlı ve diğer kazalara ait, nahiye, köy, mahalle isimleri ile bazı yer isimlerini tespit etmek mümkün olmuştur. Bu durum sadece Afyonkarahisar ile sınırlı kalınmamış Osmanlı Devleti'nin değişik yerlerindeki şehir, mahalle ve yer isimlerini de öğrenmek mümkün olmuştur. Bunun yanı sıra incelediğimiz dava kayıtlarından sosyal hayatla ilgili olarak; Türk ve Ermenilere ait şahıs isimleri, bulunduğu mahalleler, evlenme, boşanma, miras ve nafaka hukuku gibi toplumsal yapıya ışık tutabilecek önemli bilgilere de ulaşılmıştır. Ayrıca devletin değişik birimlerindeki görevliler, kadı, muhtar vb. ile bu görevlilerin görev yerleri de ortaya çıkarılmakla beraber Afyonkarahisar'dan savaşa katılanları tespit etmek mümkün olmuştur. Çalışmamız, XX. Yüzyılın ilk çeyreği gibi önemli bir zaman dahilinde, Afyonkarahisar'ın sosyo-ekonomik durumuna az da olsa ışık tutmuş olması açısından son derece önemlidir.
Salnamelere göre Adana vilayeti'nin demografik ve kültürel yapısı

Tanzimat'tan beri uygulanan ve aşağıdan yukarıya köy, nahiye, kaza, sancak, eyalet şeklinde teşkilatlanmış olan taşra idaresini vilayet, sancak, kaza ve karye biçiminde düzenleyen, 7 Kasım 1864 Vilayet Nizamnamesi'nden Adana da etkilenmiştir. Adana, eyalet olmaktan çıkarılarak kendisine bağlı Tarsus, Mersin ve Karaisalı ile birlikte Halep Vilayeti sınırları içerisinde bir sancağa dönüştürülmüştür. 1870 (H. 1289) yılında da Adana, Halep Vilayeti'nden ayrılarak bağımsız bir vilayet olmuştur. Adana Vilayeti'ne ait ilk salname de bu tarihte yayımlanmıştır. Osmanlı Devleti'nin idari, ekonomik ve sosyo-kültürel yapısı, nüfusu, eğitim kurumları ve programları, hukuki teşkilatları gibi alanlarda önemli bilgiler içeren salnameler tarih araştırmalarında başvurulması gereken önemli kaynaklardır. Bu kaynaklar içerisinde Vilayet Salnameleri, özellikle şehir tarihi araştırmalarında, şehrin tarihi, iklimi, coğrafyası, siyasi, iktisadi ve askeri yapısı, yerleşim birimleri, doğal kaynakları, tarımı, üretimi, nüfusu, okulları, tarihi eserleri, hastaneleri gibi konularda bilgiler içermektedir. Çalışma, Adana Vilayeti'nin demografik ve kültürel yapısındaki değişikliklerin, 1870- 1902 yılları arasında yayınlanmış olan devlet ve vilayet salnamelerine göre, incelenmesini kapsamaktadır. Salnamelerden elde edilen bilgiler, konuyla ilgili diğer araştırma ve inceleme eserlerle de desteklenmiştir. Üç bölümden oluşan çalışmanın birinci kısmında, Adana Vilayeti'nin idari tarihçesi ve idari bölünmesi verilmiştir. İkinci bölümde, Adana Vilayeti'nin sınırları dahilinde yaşayan Müslüman ve gayrimüslim nüfusa ait demografik bilgiler incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise vilayetin kültürel yapısını oluşturan eğitim kurumları, gazete, matbaa ve kütüphaneleri, dini ve sosyal mekanları, tarihi eserleri hakkında bilgiler verilmiştir.
1431 nolu Giresun Şeri'iyye Sicil Defteri

1999-SAYFA: 237 Jüri: Y. Doç-Dr. Muammer DEMİREL Y. Doç. Dr. Ersin GÜLSOY Y. Doç. Dr. Mehmet İNBAŞI Araştırma konumuz olan 1431 No'lu Giresun Şcr'iyye Sicil Defterine gore, XDL Yüzyılın son çeyreğinde Giresun Kazası'nın ırki, dini, iktisadi, ve sosyal durumlarına açıklık getirmeye çahştık. Defter, 77 sahifeden ibaret olup, 66' kayıt mevcuttur. Orijinal metin kayıtlarım günümüz harflerine aktarırken inceltmelere ve kesme işaretlerine dikkat edilmiştir. Kayıtları değerlendirme sonucunda, Sosyal Devlet Anlayışı, Bürokrasi, Mahkeme Çeşitleri, Evlenme-Boşanma, Müsfim-Gayr-ı Müslim İlişkileri, Vakıflar, Giresun'un İktisadi Durumu vs. Qe ilgili açıklayıcı bilgileri ehle ettik. Özellikle Osmanlı DevletTnde kıyılan dini nikahlarm kayıtlara geçerek resmi nikah sayılması; Eytam Sandıklan vasıtasıyla kimsesiz ve yetim çocuklarının korunması ve vakıfların nitelikleriyle Sosyal Devlet Anlayışının en güzel misallerini görmekteyiz.
Manisa Kadılığı 189 No'lu Şeriye Sicili Defteri'ne göre Manisa'nın sosyal ve iktisadi durumu: 1145 / 1732

Toplumsal hareketliliğin oldukça yavaş olduğu bu devirde, herhangi bir şehrin bir yıllık tarihinin araştırılması, aslında o şehrin daha büyük bir zaman dilimi içerisindeki durumunu ortaya koymaya yardımcı olacaktır. Bu düşünce ile; 1145 / 1732 yılma ait olan 189 nolu seriye sicilinin aynen transkripsiyonu ve değerlendirmesiyle Manisa kazasının idari, iktisadi ve sosyo-kültürel yapısı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Sicilin bir yıl gibi kısa bir süreyi ihtiva etmesine rağmen kaza idaresi ve sosyal hayat hakkında özel ve kıymetli bilgiler sunmaktadır. Konu edindiğimiz tarihte Manisa'da görevli şahısların belirlenmesi ve bu şahıslara ait sosyal statünün belirtilmesinde önemli bilgilere ulaşılmıştır. Manisa halkının günlük yaşamına, mahkemeye intikal etmiş birçok olayların yardımıyla vakıf olunmuştur. İnsanların ticari ilişkileri sayesinde, günlük kullanılan eşyaların, bağ, dükkan ve ev gibi gayr-i menkullerin, zirai alet ve hayvanların alım-satım ve fiyatları öğrenilmiştir. Çeşitli örf ve gelenekleri, hukuki uygulamaları, ailevi durumları hatta dünyayı algılayış açılarını hukuki bir metin olan mahkeme kayıtlarından çıkarmak ve kaza halkını tanımak mümkündür. Dolayısıyla bu çalışmada tüm veriler nicelik ve niteliğiyle beraber sunulmaya çalışılmıştır.
Hülasatü'l-Efkar gazetesi ve 1873-1875 arası Osmanlı Devleti'nin ekonomik ve sosyal durumu

Hülasatü'l-Efkar gazetesi (1873-1875) ekseninde Osmanlı Devleti'nin ekonomik ve sosyal durumunu incelediğimiz bu çalışmada, dönemin ayrıntıları tespit edilmeye çalışılmıştır. İncelenen dönemde hem sosyo-ekonomik yapıdaki, hem de basın hayatındaki hareketlilik dikkat çekmektedir. Ekonomik olarak Kırım Savaşı (1854) sonrası alınmaya başlanan borçlar ön plana çıkarken, sosyal hayatta da Islahat Fermanı'ndan (1856) sonra yaşanan toplumsal değişmeler dikkati çekmektedir. Basın hayatında ise sayıları artan gazete ve mecmuaların varlığı görülmektedir.
19. yüzyıl osmanlı gazete reklamlarının iktisadi arka planı ve gelişim seyri

Sanayi Devrimi ve beraberinde oluşan meta fazlası, bu üretimi gerçekleştiren ülkeleri ulusal pazarlarının dışında yeni pazarlar aramaya ve artan üretim düzeyi nedeniyle yeni hammadde kaynakları yaratma yoluna sevk etmiştir. Osmanlı Devleti ise geleneksel iktisadi dünya görüşü ve siyasi koşullarının etkisi ile ulusal pazarlarını koruma altına alamamış, Balta Limanı Ticaret Antlaşması ve beraberindeki ticaret anlaşmalarının etkileri ile Avrupa'nın açık pazarı konumuna gelmiştir. Demiryolları, buharlı gemiler ve modernizmin etkisinde gelişen tüketim olgusu bu etkileşimin artmasına sebep olmuştur. Ticari antlaşmalar ve ulaşım alanındaki gelişmeler Osmanlı Devleti'nde ithal malların artmasının temel sebebidir. Ürünlerin tanıtımı ve tutundurulması, tanıtımın sağlanacağı farklı mecralar olmaması nedeni ile gazete reklamları ile gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada Osmanlı gazete reklamlarının gelişimi ve dönüşümü 19. yüzyıl iktisadi ve sosyal gelişmeleri temelinde değerlendirilmiş, dönem gazetelerinde uygulandığı düşünülen pazarlama anlayışları ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Tanzimat bürokratı Şekip Efendi

Şekip Efendi'nin devlet görevine başlamasından önceki hayatı hakkında bilgimiz yeterli değildir. Babası'nın adı Mehmet Nuri Bey'dir. Mühime Nüvisan olarak Osmanlı Devleti'nde ilk görevine başladı. İlk diplomatlık görevi 1833 yılında Petersburg elçiliği başkatipliği ile başladı. 1837 yılında Amedi olarak görevlendirildi. 1838 yılının Mart ayında içişleri bakanlığı katipliğine getirildi. 12 Temmuz 1839 tarihinde Beylikçi görevine atandı. Mart 1840 'da Londra elçiliği görevi için Londra'ya gönderildi. Londra elçiliğine atanma nedeni Mehmet Ali Paşa İsyanı'nı ikinci safhasında Mısır meselesini çözmek üzere Londra'da toplanan konferansta Osmanlı Devleti'ni temsil etmek üzere gönderildi. Mısır Meselesi sonrası ortaya çıkan Boğazlar Sorununu çözen Londra Boğazlar Sözleşmesi'ni Osmanlı devleti adına imzalayan diplomattı. Bu iki sorunun çözümünde de Osmanlı Devleti'nin çıkarlarını sonuna kadar korumaya çalıştı ve her iki görevde de başarılı olduğunu söylemek yerinde olur. Londra Sefirliği sırasında Osmanlı Devleti'nde yapılması düşünülen reform çalışmalarıyla ilgili detaylı bir rapor hazırladı. Londra Elçiliği bittikten sonra İstanbul'a dönünce Aralık 1841'de Meclis-i Vala üyesi ve 1843 Dar-ı Şura üyesi oldu. 1844 yılında dışişleri bakanlığına atandı. 1845 yılın Lübnan'da çıkan sorunların çözümü içim dışişleri bakanı olarak Lübnan'a gitti. Bölgedeki huzursuzlukları çözerek bölgede 1860 yılına kadar sürecek bir düzen oluşturdu. 1846 yılında dışişleri görevinden azledilerek Viyana elçiliğine atandı. 1848 ihtilalleri sırasında Viyana'da bulunarak 1848 ihtilallerinin Avusturya'ya etkilerini Osmanlı Devleti'ne raporlar halinde sundu. Ekim 1848'de Viyana elçiliği görevinden alındı. 1850 yılında Devai bakanlığı vekilliğine getirildi. 1854 yılında tekrar Meclis-i Vala üyeliğine atandı. 23 Mart 1854 tarihinde Meclis-i Vala Başkanı oldu. 25 aralık 1854 tarihinde öldü. Çalışkan, dürüst ve siyasi konularda bilgili bir kişidir. Oğlu Ahmet Arifi Paşa, Başbakanlığa kadar yükselmiştir.
20 numaralı(H.1339 /M.1921 - H.1343/M.1925) Nevşehir şer'iyye sicili transkripsiyon ve genel değerlendirme

Osmanlı Tarihi'nin sosyal, siyasi, iktisadi, askeri, coğrafi, hukuki ve kültürel yönlerini ortaya koymak için yapılan bir çalışmanın, Şer'iyye Sicillerine bakılmadan hakkıyla ortaya konulamayacağı kanaatindeyiz. Tarihimize ait kaynaklar arasında şer'iyye sicilleri ön sırayı oluşturmaktadır. Sosyo-kültürel açıdan önemli bilgi ve kayıtlar içeren Osmanlı mahkeme kayıtları, geçmişşi günümüze yansıtan kıymetli yazılı kaynaklardandır. Bu mahkeme kayıtları, yerel farklılıkları ve genel tespitleri ortaya koymaları bakımından önem arz eder. Şer'iyye sicilleri ait oldukları yerlerin içtimai, idari, mali, sosyal, vb. yönleri aydınlatmada önem arz ederler. Özellikle şehir tarihinin aydınlatılmasında büyük önem taşırlar. Çalışmamızda Nevşehir'in iktisadi, içtimai, idari yönlerini kapsamış olduğu dönemler içinde ortaya koymaya çalıştık. Çalışmamızda Nevşehir iline ait olan 20 numaralı defterin transkripsiyonunu ve değerlendirmesini yaptık. Defterimiz Hicri 1339- 1343 tarihleri arasını kapsamaktadır. Defterdeki kayıtlar vasi tayini, vekil tayini, miras ve tereke taksimi, evlenme ve boşanma, kassam ve mütevelli tayini, seferberlik, harb-i umumi gibi konuları kapsamaktadır. Nevşehir halkı ve ilgi duyan diğer insanlara bizzat eldeki defterde yer alan bilgiler ışığında yansıtarak bilgileri paylaşmak amacıyla yapılacak bir çalışma olmuştur.
XVI. yüzyıl sonlarında Hüdavendigar livası vakıflarından kesitler

Hüdavendigar Livası, Osmanlı Devleti'nin temellerinin atıldığı ve ilkteşkilatlanan sancak olması bakımından oldukça önemlidir. Çalışmanın ana kaynağını oluşturan 580 Numaralı Evkaf Defteri'nde yer alan vakıf kayıtları, Osmanoğulları'nınve Osmanlı'nın kuruluş safhasında etkin olan önemli ailelerin ahfadına dair önemli bilgiler içermektedir. Osman Bey'in oğlu Alaeddin Bey'in vakıf kayıtlarındançocuklarının isimlerini öğrenmek mümkündür. Lala Şahin Paşa'nın vakıf kayıtlarındantorunları hakkında yeni bilgiler elde etmek ve bazı karışıklıkları düzeltmek mümkün olmuştur. Yine Timur Şah'ın, gelini olan Bayezid Hüdavendigar'ın kızı Oruz Hatun'amiras helalliği için yaptığı temlik'in kaydı defterde bulunmaktadır. Bu kayıt Timur'unAnadolu'da ne derece etkin olduğunu göstermesi bakımından oldukça önemlidir. Bu çalışma ayrıca nahiyelerdeki vakıfların sayıları, gelir ve giderlerinin tespiti ilenahiyelerde vakıf sahibi olan önemli kişilerin kimliklerinin aydınlatılmasına dair mühim bilgiler içermektedir.
Modernleşmenin eşiğinde Osmanlı süreli yayınlarında emek fikri (1862-1922)

Emek, modern Batı'nın inşasında önemli rol oynayan bir olgudur. Emeğe dair 15. ve 16. yüzyıllarda peyderpey değişen yaklaşımlar, modern kapitalist iş organizasyonu ve üretim örgütlenmesinin oluşmasında etkili olmuştur. İnsan merkezli hümanist düşüncenin oluşmasında ve gelişmesinde başat rol oynayan emek, Avrupa düşüncesinde insan-tanrı, insan-insan ve insan-doğa ilişkisinin insan merkezli olarak yorumlanmasında önem ihtiva eder. Merkezinde 'rasyonel insan' imgesinin olduğu modernlik süreci, devamında sekülerleşme ve doğanın nesneleştirilmesini intaç etmiştir. Osmanlı'da Batı teknolojisinin aktarımına ve kullanımına yönelik bir çaba olan modernleşme, bu çerçeveyi aşarak Osmanlı'nın iktisadi, sosyal ve düşünsel dünyasını etkileyecek şekilde geniş bir alana etki etmiştir. Bu süreç, Osmanlı iktisadi hayatını modern kapitalist üretim örgütlenmesinin gerekleri çerçevesinde dönüştürürken sosyal ve düşünsel alanda da değişimleri beraberinde getirmiştir. Modernleşme, medenileşme ya da sanayileşme gibi farklı şekilde ifade edilen süreç, teknoloji aktarımının ötesinde özellikle kültürel alan üzerinde etkili olmuştur. Modernleşme sürecinde Osmanlı düşüncesinde emek kavramı çerçevesinde yürütülen tartışma ve bakış açılarının konu edildiği bu tezde emek tasavvuru karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Modern Batı'da emeğin düşünsel ve toplumsal alanın inşasında oynadığı rol esas alınarak Osmanlı düşünce dünyasında emek kavramının izi sürülmeye çalışılmıştır. Modernleşme sürecinde (1862 1922) yayınlanan dergileri kapsayan bu çalışma, Osmanlı düşünce dünyası ile iktisadi ve toplumsal alanının dönüşümünde değişen emek tasavvurunun önemli rol üstlendiğini söylemek mümkündür. Osmanlı zihin dünyasının 'fayda' kavramı çerçevesinde yeniden yapılandığı süreçte modernleşmeye karşı geliştirilen farklı tavırların esas itibariyle modern reflekslere sahip olduğu görülmüştür. Osmanlı düşünce dünyasında emek kavramının farklı fikir akımları açısından da tahlil edildiği çalışmada, ilginç şekilde İslamcılardan liberal ve sosyalistlere kadar hemen hepsinin modernist reflekslere olduğunu söylemek mümkündür.
Türk Bayrağı ve modernleşme

Sembol kavramının ne olduğu, sembollerin ortaya çıkış ve üretiliş süreçleri ile başlayan çalışmaya; insanlık tarihi için önem taşıyan farklı sembollerin tarihi gelişimlerinin izleri sürülerek devam edilmiştir. İktidar-sembol ilişkisi tarihi perspektif ile açıklama yoluna gidilerek, örneklendirmeler ile süreç somut hale getirilmek istenilmiştir. Sembol ve iktidar ilişkisi genel manada ve tarihi çerçevede ele alındıktan sonra bulunulan coğrafya üzerine odaklanılmış, modernleşme öncesindeki sembol-iktidar ilişkisi Türk tarihi temelinde incelenmiştir. Modern dönem öncesine ait sembollerle ilişkili nesnelerin gelişim süreçleri incelenerek, sancak-bayrak ve diğer nesnelerin iktidar ile olan ilişkileri takip edilmiştir. Daha sonra bayrak, hilal sembolü ve fetih kavramı üzerinde durulmuş ve İslamiyet sonrasında oluşan bağ aktarılmıştır. Osmanlı dönemine ait sancak-bayrak ve sembolleri farklı kaynaklar ve çeşitli müzelerde görülen örnekler üzerinden niteliksel ve manevi yönleriyle açıklanmıştır. Böylece sembol ve iktidar ilişkisi bağlamında modern dönem öncesi anlamlandırma ortaya konulmak istenmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise modernleşmenin ve batılılaşmanın getirdiği değişimler ve farklılaşmalar Osmanlı Devleti özelinde askeri, siyasi, mimari, kültürel ve sanatsal açılardan incelenerek; hilalli sancak-bayrağın bu değişimlerle birlikte izlediği farklılaşma ve standartlaşma takip edilmiştir. XIX. yüzyıldan XX. yüzyıla geçişte Tanzimat, Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemlerindeki değişimlere değinilmiş, hilalin ve yıldızın temsil ettiği değer ve hedeflerin modern dönem öncesinden sonrasına nasıl bir farklılaşma geçirdiği ortaya konulmuştur.
Tanzimat Dönemi bir iskan modeli; Fırka-i Islahiye ve Güney Anadolu iskanı

Osmanlı Devleti kuruluşundan itibaren sistemli bir şekilde iskan politikası takip etmiştir. Başlangıçta fetih ve Türkleştirme amacına dönük olarak yürütülen iskan faaliyetleri XVII. yüzyıldan itibaren içe dönük bir mahiyet kazanmıştır. Tanzimat dönemi ise aşiretlerin iskanında önemli bir yer tutmaktadır. Tanzimat reformlarının ülkenin her tarafında uygulanması ve merkezi otoritenin tesis edilmek istenmesi aşiretlerin iskanını zorunlu hale getirmekteydi. XXVIII. yüzyıldan itibaren büyük güç kazanan ayanların tasfiye edilerek merkezi idarenin tesis edilmesi dönemin önemli özellikleri arasında yer almaktaydı. XIX. yüzyılda Güney Anadolu, gerek aşiretlerin ve gerekse bir asırdır hakimiyet kurmuş olan ayan veya hanedanların hakimiyetinde, devlet otoritesinden çıkmış bir vaziyete gelmişti. Çukurova gibi verimli toprakların ekonomiye kazandırılması, reformlara muhalefet eden güçlerin tasfiyesi ve aşiretlerin yerleşik çiftçi haline getirilerek kontrol altına alınması hususları Fırka-i islahiye ordusunun hazırlanmasına sebep oldu. Önceki iskan faaliyetlerinden farklı olarak bizzat bu amaçla İstanbul'da hazırlanan bir ordu ile Güney Anadolu'nun aşiret ve hanedanları iskan ve sürgüne tabii tutuldular. Ordunun aktif olarak faaliyet gösterdiği ilk altı ayda (Mayıs- Kasım 1865) reformlara muhalefet eden unsurlar ortadan kaldırıldı. Devamında ise bütün iskan sahası tek bir idare altında toplanarak Ahmet Cevdet Paşanın valisi olduğu Halep vilayeti teşkil edildi. Yaklaşık bir yıl süren bu dönemde ise imar ve iskan faaliyetleri yerine getirildi. Mayıs 1865 -Mart 1867 arasında yaklaşık iki yıl içinde aşiretler iskan edilmiş, hanedanlar sürgüne gönderilmiş, yeni şehir ve köyler kurulmuş, verimli araziler ziraata açılmış, bölgenin iktisadi kalkınması için imar faaliyetlerine başlanmış ve son olarak da Tanzimat Güney Anadolu'da tam anlamıyla uygulanmaya başlanmıştır. Bu nedenle Güney Anadolu'nun günümüzdeki iktisadi, kültürel, sosyal yapısının oluşmasında Fırka-i Islahiyenin iskan çalışmaları önemli bir yer tutmaktadır.
14 numaralı Sivas Şer'iye Sicili (H.1241-1242/ M.1826-1827) özet ve değerlendirme

Yüzyıllar boyunca adalet ve hoşgörüyü kendisine düstur edinen Osmanlı devletinin en büyük miraslarından biri şer'iyye sicilleridir. Aynı zamanda Osmanlı şehir ve devlet tarihçiliğinin araştırılıp öğrenilmesinde başvurulacak en önemli arşiv kaynakları da şer'iyye sicilleridir. Çalıştığımız dönem H. 1241 1242 / M. 1826 1827 yıllarına ait 14 numaralı Sivas şer'iyye sicilidir. Çalışmamızın konusu 14 numaralı Sivas şer'iyye sicilinin özeti ve defterin değerlendirmesinin yapılmasıdır. Defterin tamamı 190 varak 100 sayfadan oluşmaktadır. Bu çalışmayla özel ve genel anlamda Osmanlı tarihine ışık tutarken verilen yıllar içerisinde Sivas'ın sosyo-ekonomik durumu hakkında da kısaca bilgi vermiş olduk. Çalışmanın giriş bölümünde şer'iyye sicillerinin tanımı, muhteviyatı, kadılık kurumu, diğer görevliler hakkında bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde çalışmanın ana kısmını oluşturan özet kısmı verilmiştir. İkinci bölümde defterin değerlendirmesi yapılarak 1826 1827 yıllarında Sivas'ın idari, dini, ekonomik ve sosyal yapısı defterdeki bilgiler ışığında ele alınarak sonuç kısmının verilmesi ile birlikte çalışmamız tamamlanmıştır.
1849-1851 Bosna isyanı

Bu çalışma, 1849- 1851 yılları arasında Bosna-Hersek'te yaşanan isyanı anlatmaktadır. İsyanı hazırlayan faktörlerin ve isyan süresince yaşanan muharebelerin detaylarıyla anlatılacağı bu çalışmada Bosna-Hersek'in geçirmiş olduğu tarihsel sürece de özet olarak değinilmiştir. Çalışma, bu isyandan yola çıkarak bir yandan o dönemde Osmanlı Devleti'nde yaşanan hadiseleri açıklarken, öbür yandan Osmanlı'nın dağılma sürecinde yaşadığı sıkıntılara dikkat çekmektedir. Tanzimat döneminde yaşanmış bu isyan, Bosna'nın Tanzimat'a verdiği tepkiyi göstermektedir. Bu çalışma, Osmanlı'da Tanzimat'a direnişin en yoğun yaşandığı bölgenin Bosna-Hersek olduğunu bize göstermektedir. Çalışmayla birlikte hedeflenen ana gaye, Osmanlı Bosna'sının o dönemde içinde bulunduğu durumu okuyuculara göstermek ve Osmanlı Devleti'nin dağılma sürecine katkısının neler olduğunu tespit etmektir. Bu amaç doğrultusunda, 1849- 1851 Bosna İsyan'ı diye adlandıracağımız bu isyan çok önemli bir göstergedir. Osmanlı Devleti'nin 'Serhad' bölgesi olarak tanımlanan Bosna'nın bu isyandan sonra artık Osmanlı'dan ayrılma sürecinin hız kazandığını görmekteyiz. Bu çalışmada tüm bu ayrılıkçı hareketler, bu isyan çerçevesinde incelenecektir.
II. Meşrutiyet ve Cumhuriyet Döneminde Dersim (1908-1938)

Dersim toplulukların göçlerle harmanlandığı, Anadolu'da gözüküp kaybolmuş milletlerin tam bir karışımıdır. Tarih boyunca heterodoks unsurların da sığınağı olan Dersim, Osmanlı Devleti'nin ve Türkiye Cumhuriyeti'nin en çok problem yaşadığı bölgeler arasında yer almıştır. Osmanlı yöneticilerinin aşiretleri muhatap aldığı klasik devlet sistemi, II. Meşrutiyet'in ilanı ve merkezileşme çalışmalarıyla birlikte değişmiştir. Yeni süreç, aşiret yapılanmasının yoğun olduğu Doğu Anadolu'da özellikle Dersim'de dirençle karşılaşmıştır. Şüphesiz bu tepkinin en fazla Dersim'de görülmesi bölgenin etnik ve dini çeşitliliğinden kaynaklanmıştır. Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde merkezi hükümetlerle barışık olmayan Dersim'de çıkan isyanların nedenleri arasında; seyitlerin tarihi süreç içerisinde elde ettikleri konumu kaybetmeme isteğinin yanı sıra, aşiretlerin devletin Sünni karakterine soğuk bakması gibi hususlar bulunmaktadır. Ayrıca asker ve vergi alma kanunlarının tatbik edilmesi, Ermenilerin ve yabancıların kışkırtıcı faaliyetleri, ıslahatların devletin Dersim'deki otoritesini arttıracağı düşüncesi, bayındırlık hizmetlerinin askeri harekatı kolaylaştırmak için yapıldığı söylentisi ile Kürt Kulübü ve Hoybun'un etnik bilinç oluşturma çabaları isyanların teşvikçisi olmuştur. Bunlara mutasarrıfların sorunlara çözüm olarak 'idare-i maslahat' yolunu benimsenmesi eklenince Dersim problemler yumağı haline gelmiştir. Cumhuriyet'in kurucu kadrosu, aynı zamanda eski Osmanlı askerlerinden oluştuğundan bu dönemden miras kalan Dersim sorununu yakından tecrübe etmişler ve kalıcı bir çözüm bulunması gerektiğine inanmışlardı. Özellikle aşiretlerin I. Dünya Savaşı'nda Ruslarla işbirliği yapması, Mütareke ve Milli Mücadele dönemlerinde ise bölgede isyanlar çıkarması, bu problemin çözümünde hükümetlere askeri müdahalenin gerekliliğini düşündürmüştü. Kurucu Kadro, 1937 ve 1938 yıllarına gelindiğinde Anadolu'nun ortasında, Fransız sömürgesi olan Suriye ile sürekli irtibat halinde, Ermenilerin etkin olduğu bir bölgeyi tasavvur etmiyorlardı.