Lagynos

Lagynoslar, Hellenistik Dönemin açık renk zemin üzerine koyu renk bezemeli kaplarının en yaygın ve en karakteristik olan grubudur. Ancak lagynoslann üretimi sadece beyaz zeminle sınırlı kalmamış, dönem sanatına göre ayrıca Batı Yamacı Seramiği stilinde, siyah sırlı ya da kınnızı firnisli olarak da üretilmişlerdir. Kendine özgü bir forma sahip olan lagynos, tek kulplu bir içki kabıdır. Kutlama, festival, davet, şölen gibi özel durumlarda kullanılan lagynoslann üzerinde yer alan bezemelerinden dolayı önemli bir Dionysos kült merkezinden çıkmış oldukları ileri sürülmektedir. Tipik madeni bir kap görünümünde olan lagynoslann ilk örnekleri olasılıkla metaldendir. Cam örnekleri de görülen lagynoslar, teknik açıdan üç parça halinde üretilmişlerdir; karın, boyun ve kulp. Bu şekilde parçalı üretilmesi, kapların iç yüzeyinde çatlakların oluşmasına neden olmuştur ve kaynak yerleri birçok vazoda fark edilebilmektedir. Standart biçimi bodur, köşeli gövde olan lagynoslann gelişimi dengesizdir. Ortalama olarak çoğu 1 litreyi aşkın kapasiteye sahiptir. Kil genellikle yoğundur, mikalıdır ve açık kahverengiden kırmızımsıya kaçan şeritler içeren çeşitli renklere sahiptir. Bazen Mlin yapısında altın panltısmda mika taneciklerine ve yeşil panlülı katkı maddeciklerine de rastlanmaktadır. Aynca lagynoslar; pembeden krem rengine, tebeşirimsi beyaz renge doğru sıralanan güzel slipi, sırlı boya dekorasyonu ve renkteki kırmızıdan kahverengine ve hatta siyaha kaçan çeşitliliğiyle ayırt edilebilmektedir. Lagynoslar üzerinde yer alan bezemeler de, çizgiselden resimsele doğru bir gelişim gözlenebilmektedir. Omuzdaki doğal bezeklerin yanı sıra, gövde altında, kaidede, boyun ve omuz kenarında boya bantlar bulunmaktadır. Dekor yalın ve sadedir. Çok sık rastlanan bitkisel motifler, çerçeve ya da aksesuar olarak değil, dekorun kendisi olarak baş köşede bulunmaktadır. Doğadan kopya edilmiş olan bu motifler arasında en sevileni girlandlardır. Lotus palmet motifine ise nadir rastlanmaktadır. Bunların yanı sıra, lemnisklerle bağlı şölen tacı, taçsız ve girlandsız lemnisk motifi de sık rastlanan motiflerdendir. MiLagynoslar üzerinde sık rastlanan diğer bir bezeme grubu srynx, kithara, lyra ve trigonostan oluşan müzik aletleridir. Kap formları arasından amphora ve lagynos tercih edilmiştir. Çok nadir olarak da krater görülmektedir. Zıplayan yunuslar, birbirine uzanmış horoz figürleri, koşan ya da yürüyen kuşlar ve at, hayvan figürleri arasında yer almaktadır. Gece şölenlerini simgeleyen fener, boncuk ve makara motifi, ne olduğu bilinmeyen oval bir nesne, kareler, çizgiler, diller, ışınlar ve noktaların oluşturduğu soyut ve geometriksel motifler de bezemeler arasındadır. Genel olarak bezeme omuzda sınırlandırılmıştır, fakat ağız kenarından sarkıtılmış ışınlara veya boyunda lemnisklerle bağlı çelenk motiflerine de rastlamak mümkündür. Geometriksel ve bitkisel motiflerin yanı sıra, lagynoslar üzerinde bazı ziyafet kelimeleri, köle ya da azat edilmiş kadın-erkek köle isimleri, zamanın kibar fahişelerinin isimleri de yazıt şeklinde kullamlmışlardır. Kabartma tekniğinde yapılan bazı bezemeler, şenliklerde içki aleminden sonraki cinsel serbestliğin, hem çarpıcı hem de ilkel taşkınlıklanmn bir göstergesidir. Bu kapların ağız kısmı genellikle bir erkek ya da kadın başı biçimindedir. Lagynoslann formu Doğu Yunan kökenlidir. Tüm Akdeniz'de, Karadeniz kıyılarında, Güney Rusya'da, Küçük Asya'nın kıyı bölgelerinde, Kıbrıs, Filistin, Mısır, Suriye, Kuzey Afrika ve Güney İtalya'da da rastlanan lagynoslann bu kadar geniş bir alana yayılmış olması buralarda kesin bir üretimin olduğunu göstermemektedir. Doğu Akdeniz'de iki ayrı üretim yerinin olduğu kabul edilmektedir. Bunlardan biri, Pergamon ve civan, diğeri ise Kıbns'tır. Sardis, Samos, Argos ve Kuzey Afrika'da da bölgesel üretimler olduğu düşünülmektedir. Lagynoslann en erken örnekleri, İ. Ö. 3. yy.'ın ikinci yansında görülmeye başlamıştır. İ. Ö. 2. yy.'da yoğun olarak kullanımına devam edilmiştir. İ. S. 1. yy - İ. S. 3. yy. arasında büyük bir boşluk oluşturan lagynoslar, İ. S. 3. yy ile İ. S. 4. yy.'ın ilk yansı arasında, köşeli formu ve omuz üzerindeki kabartmalı sahnesiyle yeniden karşımıza çıkmaktadır. fa