turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Saltanatın kaldırılması ve Türk basınına yansımaları

Türklerde devlet emretme yetkisine sahip yüksek kurumdur. Devletler, veraset sistemi ile yönetilmiştir. Osmanlı dönemine gelindiğinde ise yine veraset sisteminin devam ettirildiğini görüyoruz. Ancak 3 Kasım 1839'da Tanzimat fermanı ile devletin yönetimdeki gücü azalmıştır. 1876'da Osmanlı imparatorluğunun anayasal döneme girmesi ile beraber yönetsel yapıda da değişimler başlamıştır. Meşrutiyet yıllarında ise merkezi yönetimde büyük değişiklikler olmamıştır. 17. yüzyılın sonlarında Osmanlı devletinin Avrupalı devletler tarafından parçalanma ve paylaşılma süreci başlamıştır. Bunu takiben Mondros Mütarekesi imzalanmış ve Osmanlı ülkesi işgale başlanmıştır. İşgaller karşısında Mustafa Kemal, milli mücadele ruhunu uyandırmak amacı ile kongreler düzenlemiştir. Daha sonra 16 Mart 1920'de İtilaf devletleri İstanbul'u işgal etmişlerdir. Bu gelişmeleri takiben Salih Paşa kabinesi istifa etmiş ve Damat Ferit Paşa sadrazamlığa getirilmiştir. Bunu takiben 23 Nisan 1920'de Ankara'da, BMM ilk oturumunu yapmış, saltanat ve hilafeti ilgilendiren bütün anayasal işlerin BMM'ye ait olduğuna dair bir kanun teklifi verilerek, hilafet ve saltanat yasal bir çerçeveye oturtulmuştur. 13 Eylül 1920'de TBMM'ye hükümet önerisi olarak halkçılık programı sunulmuş ve saltanat ile hilafet konusu bu programda yer almıştır. 1921 yılına gelindiğinde ise 24 maddelik kısa anayasamız olan Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ortaya çıkmıştır. Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırılmış ve Türk devleti için yeni bir süreç başlamıştır. Saltanatın kaldırılması, Mustafa Kemal'in gerçekleştirdiği en önemli inkılaplardan biridir. Öyle ki, Tevhid-i Efkar gazetesi de saltanatın kaldırılmasını destekleyerek, gazetesinde halkın kutlamalarına yer vermiştir. Yine Vakit gazetesinde de saltanatın kaldırıldığı gün için, 'Bugün yeni bir güneş doğuyor' şeklinde ifadeler yer almıştır. Saltanat kaldırıldıktan sonra Sultan Vahdettin'in yetkileri sınırlandırılmış ve buna bağlı olarak Vahdettin, İngilizlere sığınarak Malta'ya kaçmıştır. Bunu takiben halifeliğe Abdülmecid seçilmiş ve bu doğrultuda yine önemli bir adım atılmıştır. Bir diğer önemli gelişme ise, Cumhuriyetin ilanı olmuştur. Öyle ki, 1923 yılına gelindiğinde, Cumhuriyet ilan edilmiş ve bu ilan ile beraber kutlamalar yapılmıştır. Anadolu halkı tarafından kutlamalar yapılırken, Hakimiyet-i Milliye, Tevhid-i Efkar ve Vatan gibi gazetelerde de, Cumhuriyetin ilanının doğru olmadığı yönünde haberler çıkmaya başlamıştır. Tüm bu olumsuzluklara rağmen, bütün gazeteler Cumhuriyetin ilanını halka duyurmuşlardır.
Socio-cultural life in Sivas according to kadi registers (1879-1882)

Bu tez kadı defterlerini baz alarak 1879- 1882 yıllarında Sivas sosyo-kültürel hayatını incelemekte ve dönemin günlük hayatının gerçek manada anlaşılabilmesi için kesinlikle göz önünde bulundurulması gereken ve hem hakim hem de arabulucu rolleri olan kadının fonksiyonlarını ortaya koymaktadır. İdari konularda merkezi otoritenin yerel temsilcisi konumundaki kadılık makamı hem bir tescil birimi hem de davalı ve davacının uzlaşma sağlayabileceği bir arabuluculuk merci olarak görülmüştür. Bu çalışma 52 numaralı kadı defterini birincil kaynak olarak almakla birlikte daha önce diğer araştırmacılar tarafından çalışılmış olan defterleri de kullanacaktır. İlam, ferman, tereke, vakf ve derkenar gibi değişik türde belgeleri ihtiva eden defter, toplumun özellikleri ve çağdaş dönemdeki önemli problemleri bağlamında incelenecektir. Bununla birlikte, kayıtların kendi içerisindeki tutarlılığı yargılamanın ne ölçüde eşit olduğunu ortaya çıkarmak için göz önüne alınacaktır. Devlet tarafından uzun süredir benimsenmiş bir geleneği sürdüren kayıtlar, sosyal ve kültürel çerçevede toplumdaki aşamalı değişimi görmek açısından da oldukça önemlidir. Kadı defterleri, her ne kadar yargı sürecinin tamamını içermeyen özet belgeler niteliğinde olsalar da kritik sorunlar hakkında oldukları muhakkaktır. Bu bağlamda bu çalışma kadı defterleri perspektifinden günlük hayatı analiz edecektir.
249 numaralı Mardin şer'iye Sicil Defteri'nin transkripsiyon ve değerlendirmesi

Çalışmasını yaptığımız 249 No'lu Mardin Şer'iye Sicil Defteri, Osmanlı tarihinde Tanzimat Dönemi olarak adlandırılan dönem içerisinde 1845- 1863 yılları arasını kapsamakla beraber belge yoğunluğunun 1858 yılına ait olduğu mahkeme kayıtlarının tutulduğu bir defterdir. Bu defterdeki kayıtlar, çeşitlilik göstermekle birlikte ekseriyetle aile hayatını ilgilendiren mehir, boşanma, nafaka, veraset, tereke, vasi tayini gibi hükümleri oluştururken, ekonomik hayata ilişkin olarak da alım satım, şufa hakkı, narh, icar, alacak verecek ve binek hayvanlarına yönelik hükümlerteşkil etmektedir. Bununla birlikte vakıf mallarının idaresi, asker erzakının temini, kilise tamiratı, görev ilamı, buyruldu, ferman, hırsızlık, yağma-çapul, gasp, yaralama, katl, kısas vb. konular defterin kayıt çeşitliliğini oluşturmuştur.
Balkan Savaşlarında İşkodra Vilayeti (1912-1913)

Balkanların önemli şehirlerinden biri olan İşkodra Fatih Sultan Mehmet'in bizzat katıldığı bir sefer sonucu 1479'da fethedilmiştir. Osmanlı döneminde Kuzey Arnavutluk'un kültürel ve ekonomik merkezi haline getirilmiştir. Vilayetin sahip olduğu coğrafi konumu zaman içinde idari/askeri ve hukuki yapıda bir takım değişiklikleri beraberinde getirmiştir. Bunun sonucunda vilayet hem idari hem hukuki olarak farklı özelliklere ve ayrıcalıklara sahip yönetim birimlerinden oluşmuştur. Yerel farklılıklara saygı sayesinde bölge halkının Osmanlı Devleti'ne olan bağlılığı korunmuştur. İşkodra'daki Osmanlı idaresi 1912- 1913 Balkan Savaşları nihayetinde dramatik bir biçimde son bulmuştur. Osmanlı Devleti savaştan mağlubiyetle ayrılınca bütün Rumeli'yi kaybetmiştir. Tezimizde Balkan Savaşları genel olarak ele alındıktan sonra İşkodra'nın kuşatılması ve şehrin Karadağ askerlerine teslim süreci ele alınmıştır. Ayrıca müttefik ordunun yaptığı katliamlar gözler önüne serilmiştir.
Vilayat-ı Sitte Islahatı (1878-1899)

1877- 1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında imzalanan Berlin Antlaşması'nın 61. maddesi ile 'Ermenilerin meskun olduğu yerlerde' ıslahat yapılması konusu uluslararası bir antlaşma ile kabul edilmiştir. Bu minvalde çalışmamız 'Vilayat-ı Sitte Islahatı' sürecinin başlangıcı olarak kabul ettiğimiz 1878 Berlin Antlaşması ile iptida etmiş, Anadolu Umum Müfettişi Ahmet Şakir Paşa'nın öldüğü 1899 yılında nihayetlenmiştir. Çalışmamızın birinci bölümünde 1878'den Vilayat-ı Sitte Islahat Layihası'nın ilan edildiği 1895 yılınakadarki süreç ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. 1895 tarihli Vilayat-ı Sitte Islahat Layihası'nın ilanından sonraki süreç ise her bir vilayet ayrı bir bölüm olmak üzere vilayetlerde yapılan teftişler, ıslahat çalışmaları ve uygulamaya konulan düzenlemeler 6 bölüm olarak kaleme alınmıştır. Toplam 7 bölüm olarak hazırladığımız çalışmamızda Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgelerinden önemli ölçüde istifade edilmiştir. Bunun yanı sıra konunun birinci derecede muhatabı olan İngiltere'nin asıl fikriyatını öğrenmek, nesnel bir çalışma yürütmek, konunun objektif olarak ele alınmasını sağlamak amacıyla İngiliz Milli Arşivi belgelerinden azami ölçüde yararlanılmıştır. Erzurum, Sivas, Mamuretü'l-Aziz, Van, Bitlis, Diyarbakır Vilayetlerinin 1878- 1899 yıllarına ait tüm konsolosluk defterleri ve 'confidental-secret/mahrem-gizli' ibareli belgelerinin tamamı büyük bir titizlikle incelenmiştir. Çalışmamızda 19. yüzyılın ikinci yarısında Avrupalı devletlerin özellikle İngiltere'nin Ermenileri kullanarak yaptıkları siyasi manevralar ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Bu nedenle çalışmamızın siyasi tarih yaklaşımına önemli katkıları olacağı düşünülmektedir.
47 numaralı Mühimme Defteri'nin (h.990/ m.1582) transkripsiyon ve değerlendirilmesi

Divan-ı Hümayun, Osmanlı Devleti'nde en üst düzey karar organı olup, siyasi, askeri, hukuki ve iktisadi işlerin görüşülerek bir karara bağlanıldığı yerdir. Mühimme Defterleri, Osmanlı Devleti'nde Divan-ı Hümayun'da alınan kararların suretlerinin kaydedildiği defterlerdir. Bu defterler, Osmanlı Devleti'nin merkez ve taşra teşkilatındaki askeri ve idari işlerin ilişkileri hakkında önemli bilgiler vermektedir. 47 Numaralı Mühimme Defteri, III. Murad (1574-1595) dönemine ait olup H.990 / M.1582 dönemini ihtiva etmektedir. Bu çalışmada, toplamda 266 sayfadan oluşan defterin 133'den 266'ya kadar olan kısmının transkripsiyon ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Bu defterde ağırlıklı olarak; eşkıyalık ve zorbalık faaliyetleri, kale tamiri ve inşası, görevlendirme ve tayinler, iktisadi ve siyasi olaylar, vakıflar ve İstanbul'un ihtiyaçlarıyla ilgili hükümler bulunmaktadır. Çalışmada, Divan-ı Hümayun, Mühimme Defterleri ve III. Murad dönemi siyasi olayları hakkında bilgiler verilmiştir. Ayrıca incelenen defterin şekil ve özellikleri, transkripsiyonu ve değerlendirilmesi de yer almaktadır.
H.1148-1149 / M.1735-1736 tarihli 243 numaralı Karahisar-ı Sahip şer'iyye sicili transkripsiyon ve değerlendirmesi

Şer iyye sicilleri Osmanlı Devleti'nin önemli arşiv kaynaklarındandır. Şer'iyye sicilleri, sosyal, ekonomik, ticari, zirai, mahalli, askeri, siyasi bakımdan tarihimizin aydınlatılması bakımından çok önemli kaynaklardan birisidir. Bu çalışmada, 1735 - 1736 (Hicri Ş. 1148 - C. 1149) yıllarına ait olan 243 no'lu Karahisar-ı sahip Şer iyye Sicili incelenmiştir. Çalışmamızdaki defterde yer alan 59 varak belgenin transkripsiyonu yapılmıştır. Ayrıca, genel bir değerlendirmeye de yer verilmiştir. Bilindiği gibi, Şer iyye Sicilleri önemli tarih kaynaklarıdır. Sicillerdeki bilgiler ışığında Karahisar-ı sahip'in idari ve sosyo-ekonomik durumu hakkında önemli bilgiler verilmiştir. Yapılan bu çalışma neticesinde Afyon Tarihi'nin 1735- 1736 yıllarındaki durumu ortaya konulmuştur.
Safevi Devleti'nin Özbek hanlıkları ve Babür Devleti ile siyasi ilişkileri (1526-1722)

Ülkemizde, Safevi Devleti ile ilgili yapılan çalışmalar, Safevi Devletinin Osmanlı Devleti ile ilişkilerine yoğunlaşmış ve Safevi Devletinin diğer Türk devletleriyle ilişkileri birkaç çalışma dışında fazla incelenmemiştir. Bununla birlikte Osmanlı-Safevi ilişkileri sadece mezhep çatışması olarak yansıtılmış ve bu durum günümüzde de toplumda yanlış algıların oluşmasına yol açmıştır. Safevi Devletinin Türkistan'da bulunan Özbek Hanlıkları ve Hindistan'daki Babür Devleti ile ilişkileri farklı motivasyonları içermektedir. Özbek Hanlıkları Horasan'ı ele geçirmeye çalışırken, Babür Devleti ata toprakları olan Türkistan'a dönmeyi amaçlamaktadır. Bununla birlikte Babür Devleti, Safevilerin yıkılmasından ve Özbeklerin daha büyük bir güç olarak karşısına dikilmesinden endişe etmektedir. Özbek Hanlıkları da Safevilere karşı yek vücut değildir. Buhara Hanlığı Safevilerle sürekli olarak çatışma halinde olmakla birlikte, Hive Hanlığı Sünni olmasına rağmen Buhara Hanlığıyla eski zamanlardan bu yana gelen anlaşmazlıklarından dolayı Safevilerle işbirliği içindedir. Babürlüler ve Hive Hanlığı Sünni olmalarına rağmen Safevilerle zaman zaman işbirliği içinde olmuşlardır. Bu da Safevilerin diğer devletlerle ilişkilerinde mezhepsel önyargılardan çok reel politik kaygıları ön planda tuttuğunu göstermektedir. 16. ve 17. yüzyılın büyük oyunu olarak adlandırılabilecek bu çatışma, tarafların hiçbirine fayda getirmemiş ve 1700'lü yıllarda dört devlet de çöküşe geçmişştir.
Azerbaycan'ın Osmanlı, Rusya ve İran ile dini ilişkileri

Azerbaycan Türkleri XIX. yüzyılda önemli siyasi ve dini değişikler yaşamışlardır. Bu dönemde Çarlık Rusyası'nın Azerbaycan topraklarındaki hakimiyeti, Müslüman Türklerin Hıristiyanlaştırılma süreçleri, Azerbaycan'ı her alanda etkisi altına almıştır. Bu etkileşimin bariz örneği ise dini alanda görülmektedir. Bu süreçte Azerbaycan Çarlık Rusyası ile birlikte Osmanlı Devleti ve İran ile de münasebetler içerisinde idi. Bu münasebetlerin başında da dini ilişkiler gelmektedir. Azerbaycan halkı din adına yapılan her türlü uygulamalara rağmen maneviyatına sahip çıkmak için mücadelelerde bulunmuştur. Bu dönemde Osmanlı Devletinde büyük krizler olmasına rağmen Çarlık Rusyası'na karşı müdahale etmeye çalışmış, buna karşı Çarlık Rusyası Azerbaycan'da halkı Osmanlı Devleti ve İran etkisinden uzak tutmaya gayret etmiştir. Azerbaycan'ın Osmanlı Devleti, Çarlık Rusyası ve İran ile olan dini ilişkilerini konu edindiğimiz çalışmamızda XIX. yüzyılda Azerbaycan'ın genel dini durumu, dini eğitimi ve dönemin din görevlileri hakkında bilgiler verilmesinin yanında bu yüzyılda Azerbaycan'ın Osmanlı Devleti, İran ve Çarlık Rusyası ile olan dini ilişkileri de aydınlatılmaya çalışılmıştır.
B-221 numaralı (1783-1784 tarihli) Bursa Mahkemesi Defteri

Osmanlı Tarihi'ni araştırmak isteyen her araştırmacının başvuracağı en önemli kaynaklardan biri Şer'iyye Sicileri'dir. Şer'iyye Sicillerinde devrin sosyal, siyasal, idari, iktisadi yapısının aydınlatılması için önemli veriler bulunmaktadır. Osmanlı şehirleri içerisinde İstanbul'dan sonra en fazla Şer'iyye Sicili bulunan şehir Bursa'dır. Araştırma konumuz olan B-221 no'lu Şeriyye Sicili de Bursa'ya aittir. B-221 no'lu defter ışığında 1783- 1784 yıllarına ait Bursa'nın sosyal, siyasal, idari, iktisadi yapısını, araştırma eserlerden de faydalanarak incelemeye çalıştık. Tez; giriş, defterde geçen konulardan oluşan dört bölüm, metnin transkripsiyonundan oluşmaktadır. Çalışmaya defterin transkripsiyonu yapılarak başlandı. Daha sonra belgelerin özetleri çıkarılarak anlatılmak istenen meseleler anlaşılır hale getirildi. Giriş bölümünde Bursa tarihi, mahkemelerin işleyişi ve mahkeme defterleri hakkında kısa bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde, B-221 no'lu defter tanıtılarak belgelerin özetleri, çeşitleri, konu indeksi ve belgelerde geçen isimler indeksine yer verilmiştir. İkinci bölümde, idari bilgilere yer verilerek eyalet, sancak, kaza, köy, mahalle ve kamu görevlileri indeksleri oluşturulmuştur. Bunların yanında defterde yer alan kamu görevlilerinin tayinlerine de değinilmiştir. Böylece; Bursa örneğinden hareketle Osmanlı idari yapısı anlaşılmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde iktisadi bilgilere değinilmiştir. Defterde geçen mukataalar, vergiler, ayanlar, ev, arazi, dükkan, eşya, bahçe fiyatları ve esnaflar hakkında bilgiler yer almaktadır. Dördüncü bölümde ise, sosyal olaylar ele alınmıştır. Mehir ve nafaka ücretleri, insanlar arasında anlaşmazlıklara neden olan davalar ile dini ve sosyal binalar defterdeki bilgiler ekseninde incelenmiştir. Bölümlerdeki değerlendirme esnasında yer yer araştırma eserlerine de başvurulmuştur.
57 numaralı Mühimme Defterinin 81. ve 146. sayfa aralıklarının transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Mühimme Defterleri, Divan-ı Hümayun'da kararlaştırılan hususlar üzerine padişahın onayı alındıktan sonra düzenlenen fermanların suretlerinin kaydedildiği defterlerdir. Geniş içerikleriyle dönemin siyasi, idari, sosyal ve iktisadi olaylarını aydınlatmaları bakımından tarih ilminde son derece ehemmiyetli kaynakları ihtiva ederler. Hüküm özetleri, transkripsiyon ve değerlendirmesini yaptığımız 57 numaralı mühimme defterinin 81 Ve 146. Sayfa aralığı, h.1127 ila 1201 (m.1718-1786/87) arasındaki hükümleri içerir. Defterde genel olarak Osmanlı Devleti'ndeki menzil teşkilatı hakkında bilgiler, İstanbul'a zahire temininin nerelerden yapıldığı, o dönem Osmanlı Devleti'ne gelen elçiler, bazı vezirlere tevcih edilen sancaklar ile kimlere ne kadar bargir verildiğine dair bilgiler bulunmaktadır. Tezimizde Mühimme Defterlerinin ana hatlarıyla özelliklerine, XVIII. yy. da Osmanlı Devleti'nin genel durumuna, defterin özellikleri ve muhtevasına, hüküm özetleri ve transkripsiyonuna ulaşmak mümkündür.
1837. M (1253 H.) tarih ve 20 numaralı Kütahya Şerʻiyye Sicili

Bu çalışmada 1837 M. (1253 H.) Tarih ve 20 Numaralı Kütahya Şer iyye Sicili'ni çevirmeye çalıştık. Çünkü tarih araştırmalarında Osmanlı Devleti döneminden günümüze intikal eden bu belgelerin ilk elden kaynak olduğunun bilinci içerisindeyiz. Tez dört bölümden oluşur. 422 belgeden oluşan sicilde çeviri ve değerlendirmenin yanı sıra kadılık kurumu ve şer iyye sicili hakkında bilgi verilir. Bu çalışma hicri 1250 yılı Kütahya'nın ekonomik, idari, sosyal ve hukuki yönünü sunmak amacı ile yapılmıştır.
1629-1631 tarihleri arasında Konya'nın sosyal ve ekonomik durumu (22 Numaralı Konya Şer'iye Siciline göre)

Bu araştırma 1629- 1631 yıllarında Konya Şehri'nin kurumları ile sosyal ve ekonomik yapısını incelemeyi amaçlamıştır. Bu amaca ulaşabilmek için 22 numaralı Konya Şer'iye Sicili traskribe edilerek tematik analize tabi tutulmuştur. 1629- 1631 yıllarına ait 22 numaralı Konya Şer'iye Sicili 197 sayfa olub 15,5 cm eninde, 41,5 cm boyundadır. Hazırlamış olduğumuz tezimizin konusu; H. 1039 -1041, M. 1629- 1631 tarihleri arasında Konya'nın sosyal ve ekonomik durumudur. Konya Şehri'nde yaşayan insanların sosyal ve ekonomik durumları, şehrin sosyal, ekonomik ve dini müesseseleri, vakıfları, mahalle ve aileleri yani tespit edilebilen bütün sosyal ve ekonomik fonksiyon ve faaliyetleri de incelenmiştir. Şer'iye sicilinde yer alan belgelerin transkripsiyonu, özeti ve değerlendirmesi de yapılmıştır. Burada üç yıl için düzenlenen defterin tümü ele alınmış ve içindeki kayıtlar çeşitli açılardan analiz edilmiştir. Ayrıca bu belgelere dayanarak halkın dini ve sosyal yapısı, gündelik yaşamı, toplumun ekonomik durumu analiz edilmiştir. Yönetimsel açıdan ise merkezi idare ile taşra arasındaki ilişkileri içeren tahliller yapılmaya çalışılmıştır.
Hint Müslümanlarının Kurtuluş Savaşı'ndaki rolü

Bir giriş ve dört bölümden oluşur. Osmanlı Devleti ile Hindistan Müslümanları arasındaki ilişkiler, Sultan II. Abdulhamit'in izlediği İslam Birliği Politikası, Osmanlı Devletinde ortaya çıkan düşünce akımları genel çizgileriyle ele alınmıştır.
Karahisar-ı Sahib Sancağı'nın 644 Numaralı Şer'iyye Sicili

Osmanlı tarihinin en önemli arşiv kaynaklarından bir tanesi de Şer'iyye Sicilleridir. Bu çalışmada, Şer'iyye Sicillerinden sadece bir tanesinin transkript ve tanıtımının yapılması suretiyle bu alanda yapılan çalışmalara birinin daha eklenmesi amaçlanmıştır. Çalıştığımız 644 Numaralı defter Karahisar-ı Sahib Sancağı'nın 4 Muharrem 1330 - 28 Rebi'ü'l-ahir 1331 /25 Aralık 1911'den 6 Nisan 1913 tarihleri arasındaki mahkeme kayıtları araştırıldı ve analizi yapıldı. Defterin Ankara Milli Kütüphane'de bulunan mikrofilmlerden fotokopileri alınmış, belgelerin belirli bir plan çerçevesinde transkripti ve başlangıç kısmında genel bir değerlendirmesi yapılmıştır. Değerlendirme yapılırken konular telif ve araştırma eserlerden elde edilen bilgilerle zenginleştirilmiştir. Çalıştığımız defterin Balkan savaşları ile aynı tarihi taşıyor olması belgelerde savaşın getirdiği sosyal ve ekonomik sıkıntılar gözlemlenmiştir. Bu çalışma Osmanlı Tarihi ve Şehir Tarihçiliğine yardımcı olabilecektir.
17. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nda hanehalkları: İstanbul Şer'iyye Sicilleri örneğinde

Osmanlı İmparatorluğu'nun tarihi kaynakları arasında Şer'iyye sicilleri oldukça önemlidir. Şer'iyye sicillerindeki kayıtlar yoluyla Osmanlı tarihi hususunda idari, iktisadi, hukuki ve toplumsal konular hakkında bilgi edinilmektedir. Böylece siciller ait olduğu kaza ve dönem hakkında değerli bilgiler içermektedir. Şer'iyye sicilleri, şer'i mahkemelerce kayda alınmıştır. Bu kayda alma işleminde yetkili olan kişiler, Kadılardı. Kadı, bulunduğu kazanın hakimi, mülki amiri ve halkın her konuda müracaat ettiği yetkili kişiydi. Bu çalışmanın temelini Şer'iyye sicillerinde bulunan tereke kayıtları oluşturmaktadır. Tereke kayıtlarında ölen kimselere dair bilgiler bulunmaktadır. Osmanlı aile tarihi araştırmalarında değerli belgeler olan tereke kayıtları, içerdiği çeşitli tarihsel veriler ile aile üzerine yapılan demografik çalışmaların başta gelen kaynaklarıdır. Bu çalışmada İstanbul bölgesine ait 1606- 1691 yılları arasına ait veriler incelenmiştir. Öncelikle kayıt sahibi kimseler kadın ve erkek olmalarına göre ayrılmıştır. Daha sonra Müslim ve gayrimüslim olmalarına göre ayrılmıştır. Ayrıca eş ve çocuk sayıları belirtilmiştir. Bunun yanı sıra kişilerin medeni durumlarına ve unvanlarına göre ayrım yapılmıştır. Aile büyüklüklerini hesaplamada önemli faktör olan hane başına düşen ortalama çocuk sayıları belirtilmiştir. Hane halkları, nüfusa ait veriler sunması ve iktisadi bir birim olması sebebiyle önem taşımaktadır. Bu çalışmada 1606- 1691 yılları arası İstanbul örneği ile Osmanlı hane halklarına yönelik değerlendirmeler yapılmıştır. Ayrıca Şer'iyye sicilleri, kadılık kurumu ve Osmanlı aile kurumu üzerinde durulmuştur.
XVIII. yüzyılda Osmanlı sosyal tarihine katkı; Konya 60 No'lu Şer'iyye Sicili'nin analizi ve tarihsel bilgi kaynağı olarak kullanımına ilişkin bir yöntem denemesi

Tezimizin amacı, çok değerli bilgiler içerdiği aşikar olan 'şer'iye sicilleri'nin kullanılabilirliğini sağlamak üzere, bir yöntem denemesi yapmak ve bu belgeler aracılığıyla kültür tarihine katkıda bulunmaktır. Bu tezde denenecek olan yöntem, şer'iye sicillerinden iki boyutlu bilgi edinmeye yöneliktir. Bilindiği gibi şer'iye sicilleri, Osmanlı yönetim örgütü içinde ve toplumun hukuki, sosyal, ekonomik ve kültürel ilişkilerinde çok önemli roller üstlenmiş olan 'kadı'nın 'şer'i mahkeme'de tuttuğu kayıtlan içerirler. Bu sicillerde ağırlıklı olarak mahkemeye intikal etmiş ve kadı tarafından bir hükme bağlanmış meselelerin zabıt ve ilamları vardır. Günlük hayatın akışı içinde kişiler arasındaki, kendilerinin çözüm bulamadığı sorunların tümü, kişilerle devlet arasındaki ilişkilerin birçoğu, bu defterlere yansımıştır. Ayrıca çeşitli makamlardan alınmış resmi vesikalar, kişilerin kendi özel bilgilerini taşıyan 'defter ve mektup'lar bu defterlerde 'suret' olarak bulundurulmuştur. Bu özelliği ile şer'iye sicilleri, Batı toplumlarında bulunan ve bizim toplumumuzun ilişkileri içinde kişilerin davranış kalıplarında yer almayan 'aile bilgileri', 'hatırat' gibi belgelerin yerini tutacak özelliktedirler. Bunların kullanılabilirliğini sağlamak gerekir. Tezimizin ana temasım bu konu oluşturmaktadır. Defter, içindeki tüm belgeleriyle ele alınarak, tek bir belge konumuna indirgenmiş ve bu suretle içindeki münferit bilgilerin topluca değerlendirilmesi mümkün olabilmiştir. Bu sayede, XVIII. yüzyılda önemli bir Osmanlı şehri olan Konya'da gündelik hayata ilişkin daha somut bilgilere ulaşılmıştır. Örneğin, bir eyalet merkezi, bir Paşa Sancağı merkezi, bir büyük kaza merkezi olan Konya'da, Konya mahkemesinin çalışma düzeni ekseninde, iş hacmi, gündelik hayatın hızı, insan ilişkileri, teb'a-devlet ilişkileri, deftere yansımış belgelerin önce sayısal, daha sonra içerik analizleri ile anlaşılır hale getirilmiştir. Bu açıdan elde ettiğimiz sonuç, gündelik hayatın hızı, yoğunluğu, dönemin teknolojik düzeyi sebebiyle oldukça yavaş ve ilişkiler yüz yüzedir. Diğer bir önemli sonuç, Osmanlı klasik düzeninin temel sistemlerinin değişim sürecinin Konya'da topluca gözlenebilmesidir.