Van el sanatları

'Van El Sanatları' başlığı altında yapmış olduğumuz bu çalışmamızda, tarihi süreç içerisinde Van'da yapılan ve hala yapılmakta olan geleneksel el sanatları detaylı bir şekilde incelenmeye çalışılmıştır. Jeopolitik konum açısından önemli bir noktada yer alan Van'da, el sanatları, çevre illerden ve ülkelerden etkilenerek vücut bulmuştur. Çalışmamızda düz dokumalar, havlı dokumalar, giyim-kuşam, üzerlik sanatı, maden işçiliği ile merkeze bağlı ilçe ve köylerde yapılan el sanatları ürünleri incelenerek tanıtılmaya gayret edilmiştir. Bunlar arasında yer alan düz dokumalar yörede hayvancılığa bağlı olarak en yaygın el sanatı ürünü olarak dikkat. çekmektedir. İncelenen düz dokumalar içinde de kilimlerin sıkça yapılan dokuma türü olduğu, bunlar da malzeme olarak yün ip kullanıldığı bunun yanı sıra az da olsa fabrika iplerinin kullanıldığı gözlenmiştir. İlikli kilim tekniğinde dokunan kilimler koyu renklerle yapılmakta olup, ıstar denilen tezgahlarda dokunmaktadır. Renkler kök boyalardan ya da anilin boyalardan elde edilmektedir. Kilimlerde çevresel etkiler görülmektedir. Bunun sebebi ise, çevre illerden yöreye göç edip yerleşmiş aşiretlerin kilim dokumasıdır. Yörede az da olsa cicim, zili, sumak gibi dokumaların yapıldığı gözlenmiştir. Günümüzde pek rastlanmamış olsa da havlı dokumaların geçmişşte rağbet gördüğü yapılan çalışmamızda anlaşılmıştır. Yöreye has olan giyim kuşam da ise, geçmişşte kadınların iç gömleği, iç şalvar, entari, yelek giydikleri, başlarına kofi, yazma taktıkları, ayakkabı ve yün çorap giydikleri; erkeklerin ise; yakasız iç ve dış gömleği, kolsuz yelek, cepken ve şalvar giyindikleri, başlarına ise fes taktıkları anlaşılmıştır. Ancak günümüzde bu kıyafetlerin yerini kılık kıyafet inkılabıyla pantolon, etek ve ceket almıştır. Karasal bir iklime sahip olmasından dolayı bölgede kışlar oldukça sert geçmekte bu da yöre halkım yün çorap örmeye sevk etmektedir. Yün çoraplar da malzeme olarak yün ipin kullanıldığı, kullanılan motiflerde de kilim motiflerinden etkilenildiği anlaşılmıştır. Çoraplarda kullanılan motiflerle kadınlar anlatamadıktan duygularını yansıtmışlardır. Başlarına taktıkları oy alan değişik malzemelerle süslemişler bunları çeyizlik olarak meydana getirmeye çalışmışlardır. Van'da yaygın olarak yapılan el sanatı ürünlerinden biri de üzerliklerdir. Üzerlik otunun tohumundan yapılan bu ürün nazardan korunmak amacıyla yapılmaktadır. Van iline has savat işçiliğiyle yapılmış gümüşler de önemli el sanatlarındandır. Gümüşlerde bitkisel motifler ve çeşitli geometrik şekilleri süsleme unsuru olarak kullanmıştır. Savat işçiliğinin yanı sıra telkari ve kabartma teknikleriyle de ürünler verilmiştir. Genellikle bakırdan yapılan semaverlerin de geçmişşte oldukça yaygın olduğu, günümüzde ise sadece pikniklere giderken kullanıldığı gözlenmiştir. 116 Van'da yakın zamana kadar sadece Bardakçı köyünde yaygın olarak yapıldığı anlaşılan çömlekçiliğin günümüzde yok olmak üzere olduğu ve bu köyde yer alan seramik fırınlarının da yıkıldığı saptanmıştır. ilçelerde ise dokumaların ihtiyacı karşılamak amacıyla yapıldığı görülmüştür. Muradiye ilçesinde 'emeni' adıyla anılan kilimlerin Van yöresi ve çevresinde yapılan kilimlerden bazı farklarla ayrıldığı anlaşılmıştır. Van'ın Bahçesaray ve Çatak ilçelerinde ahşap işçiliğinin devam ettiği, bunların ticari amaç güdülerek yapıldığı gözlenmiştir.