Bir mimari arketip ve iletişim nesnesi olan duvara ait yananlamsal bir analiz

Bina bütününün küçük parçalara indirgenebilir ve çözümlenebilir olması, her bir parçanın da kendi içinde çözümlenebilir olması ve kullanım nedenlerinin araştırabilmesi, bu parçaların bina içinde kendi fiziksel özellikleri yanı sıra, anlamsal özellikleri ve soyut ifadesi ile birlikte yer alıyor olmaları, mimarinin içindeki arketiplerin her birinin de araştırılabilir olduğunu gösterir. Bu çalışmada irdelenen duvar arketipi, insanın geleceğini düşünen bir varlık olduğunun, korunma, güven içinde olma, mülkiyet, vb. içgüdülere sahip olduğunun bir göstergesidir. Çünkü varlık bu içgüdülerini somutlaştırma yoluna gitmiş, bunların hepsinin karşılandığı bir nesne olan duvarı, doğadan da öykünerek, oluşturacağı yapılı çevrenin arketipik nesnesi olarak inşa etmiştir. Oluşan nesne duvar arketipidir. Düşey, belirli bir yüksekliği olan, arkasındaki nesneleri önündeki nesnelerden ayıran, geçirgen olmayan, belirli bir derinliği olan duvar arketipinin, mekan oluşturma anlamında insan kullanımına girmesinde izlenen en basit yöntem 'paralel duvarlar' yöntemi olmuştur. Duvar iç ve dışın ara kesitini oluşturur. Duvar iç ve dışın karşıtlığını boyutlarında ve biçiminde de taşır. Duvarın oluşturduğu arkaik mekanlardan iki tanesi bu çalışmada ayrıca irdelenmiştir. 'Ev' arketipi, dünyaya bağımlılığı yananlamlandırır. Ev duvarların içidir, bu duvarlar da kişiye özel duvarlardır. Tapınak' arketipi de dini işlevli duvar kullanımını yananlamlandırır, tanrısal varlığa sunulan mekanın duvarları da özel olacaktır. Duvarın 'sınırlandırıcılık', 'ayiricilik' ve 'kapatıcılık' işlevleri de çalışmada irdelenmiştir. Duvar sonsuz boşluğu insanın anlayabileceği boyutlara indirgemiştir. Duvar var olmuş, sınırlar konmuştur; duvar ayırır, onu aşmak yasağı delmek, ceza, özgürlük gibi farklı toplumsal ya da kişisel yaptırımlar veya getiriler taşır. İnsan ancak bir mekan sahibi olduktan, kendini kapattıktan, sınırladıktan sonra kendini tanımış, ihtiyaç duyacağı alt mekanları da belirlemiş ve organize etmiştir. Bütün bu alt mekanlar da duvarlar vasıtasıyla birbiri içinde sınıflandırılmış, gruplandırılmış, parçalara ayrılmış, bölümlendirilmiş ve belirli alanlar çevrelenmiştir. Varlık boşlukları sınırlandırarak mekansal deneyler üretmiştir. İnsan duvarı kendine kabuk etmek istediğinde de, yatayda sınırlanmış ve ayırılmış bölgeyle yetinen insan, düşeyde boşluğu çepeçevre kuşatmaya, kapatmaya, örtmeye talip olur. Duvar mekanı giydirir, kapatır. Duvar varlığı kapatınca varlık kendi iç mekanına sahip olur. İç mekan da varlığı hem tercih ettiği konfor şartlarına kavuşturur, hem de bünyesinin dayanamayacağı her türlü olumsuz doğa şartlarından kendisini uzak tutmuş olur. Bir arketip olarak duvar, çeşitli kavramları, dönemsel duygu ve düşünceleri, insanın içinde bulunduğu psikolojik durumları, ruh hallerini ve toplum gereksinimlerini, dönemsel ihtiyaçları, prestij ve güç kaygılarını veya ideolojileri yansıtır. Bu çalışmada ayrıca duvarların, bir perde olarak, salt biçimleriyle yansıttıkları bütün bu kavramlar da irdelenmiştir. Her bina ve her duvar yüzeyi de dünyaya farklı bir yüz gösterir. Bazı binaların cepheleri birer manifestodur. Mimaride çoğu zaman bazı duyguları ifade etmek için duvarın farklı şekillerinden yararlanılmıştır. Bu şekil arayışlarıyla belirli kavramsal yenilikler yapılmış, duvar arketipinde ve bu arketipin maddesel düzlemde kullanılışında, gerek insanlık tarihi gerekse, mimarlık tarihi boyunca çeşitlilikler meydana gelmiştir. Duvarın 'arkaik mekansal', 'işlevsel' ve 'yüzeysel' özellikleri birbirine bağlantılıdır. Duvarın belirli kullanım özellikleri, onun kullanıldığı bütün dönemlerdeki duruş ve ideolojilerini incelememize yardımcı olur. Bu özelliklere geçmişşte de, günümüzde de rastlanılır. Duvar tüm bu işlevlerle beraber, gerekli iletişimi kurma görevini de üstlenir. Bu nesne kullanım tarihi boyunca çeşitli yananlamlara sahip olmuş, edindiği yan anlamlar da arketipik özellikleri, anlamsal kodlarını değiştirmiş, farklı iletişim dizgeleri yaratmıştır. Duvar hem geçmişş ile günümüz arasında bir ara yüzey olarak, hem de geleceğe dönük ve değişime açık bir nesnedir. Gelecekte, mekansal değişimler ile birlikte duvar arketipi de değişecektir. VI