Kıyı bankacılığı tarihi gelişim - uygulama ve Türkiye

1970'li yılların başından itibaren finans dünyasında uygulanmaya başlayan Kıyı Bankacılığını, yurt dışından sağlanan fonların tekrar yurt dışında kullandırılmasına hizmet eden bankacılık tekniği olarak tanımlayabiliriz. Genel olarak, faaliyetin yapıldığı ülkede yerleşik sayılan kişi ve kuruluşlardan fon toplaya- mayan ve yine bu kişi ve kuruluşlara fon arzedemeyen Kıyı Bankacılığı uygulamasında bu kurala istisna getiren ülkeler mevcuttur. Kıyı bankaları daha çok mevduat kabulü, kredi kaynakları, döviz ve dövize bağlı işlemler, dış ticaretin finansmanı, kredi sindi- kasyonu düzenlemeleri, forfaiting, factoring gibi ihracat işlemleri, leasing, arbitraj, altın işlemleri, yatırım fonları oluşturmak, menkul kıymet portföyleri idare etmek gibi konularda faaliyet gösterirler. Kıyı Bankacılığının ortaya çıkışını hazırlayan faktörler, Marshall Yardımları, A. B. D.'nin dış ticaret açıkları, 1973 yılında yaşanan petrol krizi ve kriz sonucu oluşan petrodolarların uluslararası finansman piyasalarına kanalize edilerek bu fonların yeniden dolaşımının sağlanması, yine A. B. D. 'de uygulanmaya başlanan Q ve M düzenlemeleriyle Faiz Dengeleme Vergisi, Çok Uluslu Şirketler ve bu şirketlerin İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra takip ettikleri gelişme ve yatırım stratejileridir. Kıyı Bankalarının faaliyette bulundukları veya Kıyı Bankacılığı uygulamasına zemin hazırlamak isteyen ülkelerin üzerinde dikkatle durmaları gereken hususlar mevcuttur. Kıyı Bankacılığı Merkezi ekonomik ve mali avantajlar açısından, faaliyette bulunacak bankalara, maliyetin önemli kısmını oluşturan faizler, mevduat munzam karşılıkları, disponi- bilite oranlarının izlenmesi, vergiler v. b. konularda iç bankacılık./.. 2 - sektörüne oranla önemli avantajlar sağlamalı, kambiyo rejimi, yabancı paralar üzerinden faaliyet göstermeye imkan tanıyacak oranda serbest olmalıdır. Çünkü, Kıyı Bankaları tamamen yabancı paralarla çalışan bir tekniktir. Diğer yandan, merkezin bulunduğu ülke, siyasi, ekonomik istikrar ve hukuki açıdan da sağlanan ayrıcalıklı statülerinin ileride bozulabileceği şeklindeki muhtemel şüpheleri bertaraf edici sağlamlıkta olmalıdır. Merkez aynı zamanda bankacılık sektörünün ihtiyaç duyabileceği her türlü ulaşım, telekomünikasyon, barınma, çalışma alanları, bilgisayar servisleri gibi konularda en ileri aşamalarda hizmet verebilmeli ve gerekli altyapıya sahip olmalıdır. Kıyı Bankalarının, faaliyette bulundukları ülkelere sağladıkları faydalar, dolaysız açıdan, Kıyı Bankalarından alınan yıllık faaliyet li sansları, vergiler, döviz girdisi sağlama ve bu bankalarda istihdam edilen yabancı personelin yapacağı her türlü tüketim harcamaları şeklinde belirtilebilir. Dolaylı faydalar arasında ise, Kıyı Bankaları ve personelinin yapacakları resmi muamele harcamaları, ulaştırma ve iletişim imkanlarını kullanmaları dolayısıyla yapılan masraflar, turizm ve diğer hizmet sektörlerine getirilebilecek canlılık, yeni istihdam imkanları sunması, iç bankacılık sistemenin kontrollü bir rekabet ortamında ihtisaslaşmış Kıyı Bankalarından yeni teknik ve sistemleri öğrenmeleri, yerli kalifiye personelin yetiştirilmesi gibi hususları sayabiliriz. Kıyı Bankacılığı'nın icra edilebilmesi ancak, kambiyo kısıtlamalarının olmadığı, genellikle her açıdan serbestliğin geniş olduğu yerlerde mümkündür. Bu noktada, faaliyet serbestliğini sağlama açısından akla hemen serbest bölgeler gelmektedir. Serbest bölgeler Kıyı Bankalarının faaliyette bulundukları önemli yerlerden birini teşkil etmektedir. Fakat Kıyı Bankacılığı, serbest bölgeler dışında faaliyet gösterebilmektedirler. Yani Kıyı Bankacılığı'nın yapılabilmesi için serbest bölgelerin oluşturulmaz:./..-3- şart değildir. Serbest bölge bankacılığı ile Kıyı Bankacılığı karıştırılmamalıdır. Serbest bölge bankacılığı yalnızca serbest bölgelerde, Kıyı Bankacılığı ise hem serbest bölgelerde hem de gerekli hukuki düzenlemeler yapıldıktan sonra serbest bölge dışında yapılabilir. Ülkemiz açısından konuya baktığımızda, Kıyı Bankacılığı'nın 3182 Sayılı Bankacılık Kanunu 'nun' Serbest Bölgelerde Bankacılık' başlığı altın da düzenlendiği, bu haliyle serbest bölge dışında Kıyı Bankacılığı'nın yapılamıyacağı, ancak aynı kanunun 74. maddesiyle Bakanlar Kurulu'nun bu uygulamaya istisna getirmeye yetkili kılındığını görmekteyiz. Türkiye'de, Kıyı Bankacılığı uygulaması açısından mevcut şehirlerimiz arasında en uygunu görüşümüze göre İstanbul'dur. Bugünkü haliyle Kıyı Bankacılığı konusunda çalışacak bankaların ihtiyaçlarını karşılayacak gerekli altyapıya sahiptir diyemeyiz. Ancak, ülkemizdeki en ileri şehir durumundadır. Bu nedenle, yukarıdaki genel açıklamalarımız çerçevesinde, Kıyı Bankacılığı konusunda ülkemizde yapılması gereken hem hukuki hem iktisadi hem de altyapı noksanlıklarının giderilmesi açısından uzun çalışmalara ihtiyaç vardır. Kıyı Bankacılığı tekniği ya da İstanbul'un uluslararası bir finansman merkezi olması konusunda çok kısa süre içerisinde önemli gelişmelerin beklenmemesi, ancak geleceğe yönelik olarak umutla bakılması gerektiği kanaatindeyiz.