turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Osmanlı iktidar mücadelelerinde jurnal ve jurnalcilik: II. Abdülhamid örneği

Jurnal kavramına Osmanlı tarihinde ilk kez Mısır valisi Mehmet Ali Paşa'nın yaptığı idari ıslahatlarda rastlıyoruz. II. Mahmud, Mehmet Ali Paşa'dan da etkilenerek jurnal olayını daha sistemli hale getirmeye çalışmış ve bilgi akışının daha sağlıklı bir şekilde gerçekleşmesi amacıyla jurnal usulüne dair bir talimatname yayınlamıştır. Osmanlı Arşivleri'nde, en erken tarihli jurnal 1840 yılına aittir. Sultan Abdülaziz zamanında ise jurnalci adıyla yeni bir devlet görevlisi oluşturulmuştur. II. Abdülhamid döneminde ise jurnal olayı tamamen farklı bir boyut kazanmıştır. Sultan Abdülhamid, ülkenin içinde bulunduğu sıkıntıların üstesinden gelebilmek, devletin dahili ve harici düşmanlarını bertaraf etmek ve yönetimini problemsizce devam ettirebilmek amacıyla hafiyye teşkilatını kurmuştur. Bu teşkilat iki farklı gruptan oluşmuştur. İlk grupta olanlar, bu işi meslek olarak yapan ve bunun karşılığında devletten maaş alan kimselerdi. İkinci grupta olanlar ise çok farklı görevlerde bulunan devlet memurları ve bir yere bağlı olmayan kişilerdi. Bunların içerisinde sadrazamdan sade vatandaşa kadar her gruptan insan vardı. II. grupta yer alan kişilerden bazıları jurnalleri asıl amacından saptırarak kendi şahsi çıkar ve beklentileri istikametinde kullanmışlardır. Bunun neticesinde iktidar ve menfaat odaklı bir jurnalcilik ortaya çıkmıştır. Farklı kesimlerden farklı statülerde gelen bu tür jurnaller dönemde kendini oldukça hissettiren iktidar ve çıkar çekişmelerinin ve mücadelelerinin önemli bir enstrümanı haline gelmiştir.
Rumeli'de ilk Osmanlı şehri Gelibolu'nun tarihİ ve kentsel gelişimi (1354-1601)

Osmanlı Beyliği için 'Yeni Dünya' olan Rumeli'nin fethi, beylikten devlete geçiş sürecinin en kritik aşamasıdır. Bu anlamda Gelibolu, Osmanlı Beyliği'nin Rumeli'ye yerleşme sürecinde 'ilk adım' olarak büyük bir önem taşır. Bugün Çanakkale ilinin bir ilçesi konumunda olan Gelibolu kenti ve kalesi, Çanakkale Boğazı'nın en önemli kontrol noktalarından biri olarak tarihteki önemini her zaman korumuştur. Bu önemine binaen de her çağda askeri hedef olarak öne çıkmıştır. İlk Osmanlıların, bölgeyi fethi ile beraber imar ve iskan açısından nasıl bir yol izlediği henüz ortaya konmamıştır. Bu çalışma, 1354- 1601 döneminde Osmanlı idaresindeki Gelibolu kentinin Türk-İslam kültür çevresine dahil olması süreçlerini ele alacaktır. Bu süreçlerde merkezi yönetim ile birlikte, bürokratik, askeri, ticari, dini ve entelektüel kesimlerin katkısı ve etkisi değerlendirilecektir. Özellikle kent dokusunu meydana getiren mahalle birimleri ile bu birimlerin imar ve iskan özelliklerine vurgu yapılacaktır. Bu çalışmanın referans kaynaklarını, Gelibolu Tahrir Defterleri, Vakfiyeler, Kitabeler ve Gelibolu hakkında yapılmış çalışmalar oluşturmaktadır. Bu şekilde Tahrir defterlerini retrospektif bir yaklaşımla incelemek ve gerçekleştirdiğimiz saha araştırmaları sonuçlarını Tahrir verileri ile karşılaştırmak, Osmanlı idaresindeki Gelibolu şehrinin tarihsel ve kentsel gelişimini anlamamıza yardımcı olacaktır.
Sultan II. Abdülhamid Dönemi'nde Amasya Sancağı

Bu çalışmada Sultan II. Abdülhamid Dönemi'nde (1876-1909) Amasya sancağının sosyal, ekonomik, idari ve demografik yapısı ele alınmıştır. Çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Amasya sancağının idari yapısı, belediyesi, idarecileri ve kazaları ele alınmıştır. İkinci bölümde, sancağın Müslüman ve gayrimüslim nüfus verileri ortaya konulmuştur. 1877- 1878 Osmanlı-Rus Harbi sonrası Amasya şehrine gelen göçmenler ve bunların iskanları değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde, Amasya şehrinin sosyal ve kültürel hayatı üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda, sancakta yer alan cami, medrese, han, hamam gibi dini yapıların yanında Amasya ailesi hakkında bilgi verilmiştir. Bu bölümde, şehre dışarıdan gelip yerleşen ve bir koloni oluşturan Almanlara ve bunların ticari faaliyetlerine de değinilmiştir. Dördüncü bölümde, Amasya merkezinde ve kazalarındaki eğitim-öğretim faaliyetleri ve yeni açılan okullardan bahsedilmiştir. Açılan bu okullardan hareketle sancak genelinde eğitimin ne ölçüde yaygınlaştığı hususu üzerinde durulmuştur. Beşinci bölümde, Amasya sancağının ekonomik durumu ele alınmıştır. Bu bölümde, ipek böcekçiliği ve Gümüşhacıköy madenlerine de yer verilmiştir. Bu bölümde özellikle gayrimüslim nüfusun ekonomik faaliyetlerdeki rolüne değinilmiştir. Altıncı bölümde ise, Ermeni olayları üzerinde durulmuştur. Ermeni komitelerinin faaliyetlerine değinilirken bu olaylarda Merzifon kazasının rolüne değinilmiştir.
Temettuat Defterleri'ne göre XIX. yüzyıl ortalarında Eskişehir Kazası'nın sosyo-ekonomik yapısı

Temettu kar etmek anlamına gelen Arapça bir kelimedir. Osmanlı Tarihinde kullanılan temettuat tabiri ise bu kelimenin çoğulu olup, XIX. Yüzyılda reayanın sayısını, maddi durumunu tespit etmek amacıyla yapılan sayımlardır. Temettuat defterlerinde; eyalet, sancak, kaza, gibi iskan merkezlerine bağlı köyler ve mahalleler hane hane ele alınarak hane reislerinin isimleri, yıllık kazançları, arazisi, hayvanatı, gayr-i menkulleri ve bunların kıymeti gibi teferruatlı bilgilere ulaşabilmek mümkündür. Bu tahrirler az da olsa H. 1256/M. 1840 yılını, genellikle de H. 1260 -1261/M. 1844- 1845 yıllarını kapsadığı için Tanzimat Fermanı sonrası Osmanlı Devleti taşrasının sosyo-ekonomik durumunun incelenmesi açısından önemli kaynaklar olarak görülmektedir. Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde, Maliye Nezareti Varidat Muhasebesi Defterleri tasnifi içerisinde 9 katalogda 17.747 temettuat defteri bulunmaktadır. Örnek seçilen, Eskişehir Kazası'na ait Temettuat defterleridir. Kazanın temettuat tahriri H. 1260-1261/1844- 1845 yılında yapılmış olup, Kaza'ya ait, 26 köy ve 5 mahalle defteri olmak üzere toplam 31 defter kaydı bulunmaktadır. Bu defterlerden elde edilen veriler ışığında Eskişehir Kazası'nın XIX. yüzyıl ortalarında sosyo-ekonomik yapısı ortaya koyulmuştur.
Nasrİler Devleti sonrasında Endülüs'teki Müslümanlar

Nasriler Devleti Sonrasında Endülüs'teki Müslümanlar ? isimli doktora çalışmamızda, Gırnata'nın işgal edilmesiyle nihayete eren Nasriler Devleti Sonrasında Endülüs'te kalan Müslümanlar'ın dini, sosyo-kültürel ve siyasi yaşamları ile Osmanlı Devleti'nin Gırnata savaşındaki etkisi incelenmiştir. Araştırmamız Giriş'le birlikte altı bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında konumuzun ehemmiyeti ve sınırları belirtildikten sonra konuyla ilgili kaynak ve inceleme eserler tanıtılmış, çalışmamızın anlaşılmasında anahtar varzifesi gören, Endülüs, Müdeccen ve Morisco isimleri ile Reconquista kavramının tarihsel süreç içerindeki anlamları ortaya konulmuştur. İkinci bölümde Reconquista hareketinin son on yılında (1482-1492) işgal edilen Endülüs şehirleri, bu süreçte Nasriler hanedanındaki dahili kavgalar ile Gırnata'nın işgali ve sonuçları incelenmiştir. Üçüncü bölümde Hıristiyan yönetiminde kalan Endülüs Müslümanları'nın zorla din değiştirmeleri ile asimilasyon süreçleri ele alınmıştır. Bu bağlamda, Hıristiyanlaştırma için yayımlanan İspanyol kraliyet fermanları ve din değiştirme konusunda engizisyon mahkemelerinin rolü tetkik edilmiştir. Dördüncü bölümde Endülüs Müslümanları'nın kendilerine yapılan baskılara karşı ortaya koydukları isyanlar ile bu isyanların en büyüğü olan Gırnata isyanı ve isyan sonrasında İspanyol krallığının ortaya koyduğu sürgün politikası irdelenmiştir. Beşinci bölümde Moriskolar'ın dini, sosyal ve kültürel yaşamları ele alınarak içerisinde yaşadıkları Hıristiyan toplumda, maruz kaldıkları toplumsal baskılardan örnekler verilmiştir. Altıncı bölümde ise Osmanlı Endülüs ilişkileri Gırnata isyanı bağlamında ele ele alınmış, Osmanlı Devleti'nin Endülüs'e yardımı konusu tetkik edilmiştir.
Bursa'nın fethi

Osmanlılar'ın ilk başkenti olan Bursa, daha sonra devlete başkentlik eden Edirne ve İstanbul'a da kaynaklık yapmış ve bu şehrin bütün birikimi ve tecrübesi altı yüzyıllık devlete taşınmıştır. Bu sebeple Bursa'nın Osmanlılar tarafından fethinin nasıl gerçekleştiği ve bazı sorulara netlikle cevap aranması ihtiyacı böyle bir çalışmayı vücuda getirmiştir. İlk Osmanlı kroniklerindeki bilgilerden hareketle Bursa'nın fetih öncesi durumu, fetihten önce girişilen askeri faaliyetler, fethin hangi tarihte ve nasıl gerçekleştiği vs. hususlar üzerinde durulmuştur. Kroniklerdeki Bursa fethini ilgilendiren metinler ve bunlarla ilgili yapılan analiz ve değerlendirmeler de tezde ele alınmıştır. Bursa'nın fetih tarihinin hangi yılda vuku bulduğuna dair genellikle kabul edilen görüş ile özellikle fethin sulh ya da savaş yoluya gerçekleşip gerçekleşmediği konusunun tekrar tartışılması gerektiği hususunun altı çizilmiştir. Bursa'nın fethi gibi Osmanlı tarihinin başlangıcındaki bazı belirsizliklerin, daha çok ilk dönem Osmanlı kroniklerindeki yetersiz bilgilerden kaynaklandığını ifade etmek gerekir.
Temettuat Defterleri çerçevesinde Koçana/Üsküp kazasının sosyal ve ekonomik yapısı

19. yy'da Osmanlı Devleti'nde Tanzimat fermanı ile birlikte bir takım mali ve iktisadi ıslahatlar yapılmıştır. Bu yenilikler çerçevesinde 1844 yılında yapılan tahrirler sonucu Osmanlı toplumunda hanelerin emlak, arazi ve gelirleri, ödedikleri vergiler ile birlikte temettuat defterlerine kaydedilmiştir. Bu çalışmada, 19. yy'da Osmanlı Devleti Üsküp Eyaleti, Köstendil Sancağı, Koçana kazasının temettuat defterleri incelenerek Koçana kazasının sosyal ve ekonomik yapısı irdelenmiştir. Koçana'nın gelir dağılımı Gini katsayısı ve Lorenz eğrisi kullanılarak hesaplanmıştır. Koçana kazasında Gini katsayısı 0,44 olarak bulunmuştur. Bunun yanı sıra, Koçana'da 42 ayrı meslek olduğu belirlenmiş ve nüfusun %55,6'sının ziraat ile geçimini sağladığı ortaya çıkmıştır. Koçana kazasında hanelerin ortalama geliri 529, 7 kuruştur. Ayrıca pirinç ve tütün yetiştiriciliğinin oldukça yaygın olduğu anlaşılmıştır.
45 nolu Kırım kadı sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Osmanlı devletinin en önemli yargı organı şer'i mahkemelerdir. Bu mahkemelerde görülen davaların tutulduğu deftere şer'iye sicili denilmektedir. Kadılar tarafından tutulan şer'iye sicilleri konuları bakımından çeşitlilik göstermektedir. Siciller tutuldukları bölge halkının günlük yaşamı, gayrimenkul, giyecek ve yiyecek fiyatları, etnik yapısı, bölgenin yer isimleri gibi daha birçok bilgiyi tespit etmemizi sağlamaktadır. Bu bakımdan şer'iye sicilleri sosyal ve iktisadi alanında çalışma yapan araştırmacıların başvurduğu en önemli kaynaklardan biri olmuştur. Bu çalışmada 45 Nolu Kırım Kadı Sicili transkripsiyonu ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Değerlendirme ve transkripsiyon sonucunda Kırım'ın 1713- 1715 dönemine ait sosyal ve iktisadi alanındaki durumun aydınlatılması amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda tereke, alacak-verecek, vekalet ve vasi tayini, mülk alım satımı, asayiş ve sulh davaları analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, Kırım'da yer alan coğrafi yer isimlerinden kullanılan eşya türlerine, ölçü birimlerinden üretilen tarım ürünlerine, ticarette kullanılan para çeşitlerinden köle ticaretine kadar pek çok konuda bilgi ortaya konulmaktadır.
Jön Türk matbuatında propaganda (1895-1902)

31 Ağustos 1876'da tahta çıkan Sultan II. Abdülhamid'in iktidarına karşı en önemli siyasi muhalefet grubunu Jön Türkler oluşturmuştur. Osmanlı Devleti'nin felaketini engelleyecek formülün meşruti yönetim olduğunu ileri süren Jön Türkler, bu uğurda karşılarında en büyük engel olarak II. Abdülhamid'i görmüşler ve onun yönetimine son vermek için etkin muhalefete girişmişlerdir. Bu çalışmada, Osmanlı İttihad ve Terakki Cemiyeti adı altında birleşen Jön Türklerin 1895- 1902 yılları arasında çıkardıkları gazetelerde, yazdıkları risalelerde ve beyannamelerde Osmanlı toplumunu kendi fikirleri doğrultusunda etkilemek ve yönlendirmek için yaptıkları propaganda faaliyetleri ile ihtilal çağrıları incelenmektedir. Jön Türk matbuatında propaganda söylemlerine bağlı olarak ihtilal çağrıları da yoğun şekilde görülmektedir. Propaganda faaliyetlerinin tamamlayıcısı konumundaki ihtilal çağrılarıyla da hedefledikleri sonuca ulaşmaya çalışmaktadır. Dolayısıyla çalışmanın kapsamı propaganda ile sınırlandırılmamış, buna bağlı olarak ihtilal başlıkları da dahil edilmiştir. Basın-yayın faaliyetlerinde iç ve dış siyasi olayların, sosyal ve ekonomik tabanlı gelişmelerin Jön Türkler tarafından birer propaganda aracı olarak kullanılmaları çalışmanın ana boyutunu oluşturacaktır. Matbuat üzerinden toplumu kitle halinde harekete yönlendirerek II. Abdülhamid iktidarına karşı ihtilal meydana getirme çağrıları da değerlendirilecektir. Jön Türklerin 1895- 1902 yılları arasında yaptıkları basın-yayın faaliyetleri II. Abdülhamid-Jön Türkler, diğer bir deyişle iktidar-muhalefet ilişkisi bağlamında propaganda ve ihtilal eksenli olarak ele alınacaktır. Çizilen sınırlar çerçevesinde oluşturulan bu çalışmayla II. Abdülhamid iktidarına karşı Jön Türk muhalefetinin kapsamının ve içeriğinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlanacak, ayrıca II. Abdülhamid dönemi de belirtilen zaman aralığı ekseninde bir bütün olarak ele alınacaktır. Böylece II. Abdülhamid-Jön Türkler ilişkisine yeni bir boyut kazandırılacaktır.
1 Numaralı Nefy ve Kısas Defteri'nin (S.74-134) transkripsiyon ve değerlendirilmesi

Nefy, 'sürme, sürgün etme' anlamına gelmektedir. Kısas ise, kasten adam öldürme veya yaralama suçlarında suçlunun işlediği suça denk bir ceza ile cezalandırılması anlamına gelmektedir. Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde 989 numaralı Divan-ı Hümayun Defterleri Kataloğu'na kayıtlı 5 adet Nefy ve Kısas Defteri bulunmaktadır. Bu araştırmada, bu defter serisinden, 1 Numaralı Nefy ve Kısas Defteri'nin 74 -134. sayfalarının transkripsiyon ve değerlendirmesini kapsamaktadır. 1 Numaralı Nefy ve Kısas Defteri'nin belirtilen sayfalarındaki hükümler H. 1258 -1259/M. 1842- 1843 tarihlerini ihtiva etmektedir. İncelenen dönemdeki hükümlere göre kanuna aykırı hareket eden, rüşvet alan, zimmetine para/mal geçiren kişilere, eşkıyalara, hırsızlara ve toplum içerisinde sorun çıkaran ve huzursuzluğa sebep olan birçok kişiye sürgün cezası uygulanmıştır. Haksız yere adam öldüren kişilere de, kısas cezasının uygulandığı tespit edilmiştir. Belgelerde, kısas ve nefy cezalarının yanı sıra kalebend, idam, prangabend gibi ceza türlerine de rastlanmıştır. Çalışmanın Osmanlı Devleti'nin hukuk sistemine bir nebze de olsa ışık tutacağı kanaati taşınmaktadır.
The opposition in the second constitutional monarchy period: The case of Ahmet Samim

Ahmet Samim II. Meşrutiyet döneminde öldürülen üç gazeteciden biridir. Ateşli bir İttihatçı muhalifi olan Samim Ahrar Fırkası kurucularındandır. Bu tezde Samim'in Sodayı Millet gazetesindeki makalelerinden iç politikaya ilişkin olanlarına değindik. Ahmet Samim'in makalelerim dönemin siyasi olaylarından oluşan bir arka plan üzerinde değerlendirmeye çalıştık. Bu arka planı oluştururken seçtiğimiz konu başlıkları; 1909 Kanun-i Esasi değişiklikleri, Prens Sabahaddin düşüncesi, 1908 Seçimleri ve Parlamento, 1908- 1910 Sadrazamlar/Kabineler oldu. Ahmet Samim'in makalelerini 8 başlık altında değerlendirdik; Meşrutiyet, Gayrimüslimlerin Askerlik Hizmeti, İttihad-ı Anasır, Basm, Arnavutluk isyanı, İttihat ve Terakki Cemiyeti, Devr-i Sabık, Nafıa Nazırı Hallacyan Efendi. Sonuç bölümünde Ahmet Samim'in görüşlerini özetledikten sonra Samim'in II. Meşrutiyet'in siyasi ortamı içerisinde nasıl bir yere oturduğunu saptamaya çalıştık. 111
Türkiye'de posta ve telgraf ve telefon örgütünün tarihsel gelişimi 1840-1920

Türkiye'de Posta ve Telgraf ve Telefon örgütünün kuruluşundan 1920 yılına kadar olan tarihsel gelişimine ışık tutmayı amaçlayan bu tez, bir giriş, altı ana bölüm, sonuç ve bibliyografyadan oluşmaktadır. İlk bölümde, Posta Nezareti kurulmadan önce Osmanlı Haberleşme Sisteminin temel yapılanmasına kısaca değinildikten sonra, Tanzimat döneminde ortaya çıkan esas örgütlenme üzerinde durulmaktadır. İkinci bölümde, Osmanlı Devletinin Uluslararası Posta Birliğine katıldığı dönem ve Nezaretin geçirdiği yapısall değişimler, üçüncü bölümde, telgrafın Osmanlı İmparatorluğuna girişi ve gelişmesi konu alınmıştır. Dördüncü bölümde ise, 'Haberleşmenin Farklı Boyutları' başlığı altında, haberleşme tekeli, posta taşımacılığı ve Osmanlı topraklarında faaliyet gösteren yabancı posta örgütleri ve Posta ve Telgraf Nezaretinin bunlara karşı giriştiği savaşım irdelenmeye çalışılmıştır. Beşinci bölümde, Meşrutiyet Döneminin, Osmanlı haberleşme örgütünde meydana getirdiği değişimler, altıncı bölümde de Birinci Dünya Savaşı yıllan içerisinde Nezaretin durumu verilmeye çalışılmıştır. Yedinci ve son bölümde ise, Mütareke döneminde PTT'nin idari yapısının yeniden değişmesi ve yaşanan olaylar ile bunların sonuçlan belirli bir çerçeveye oturtulmaya çalışılmıştır.
Bulgaristan Vidin Eyaleti 168 numaralı Şeriyye Sicili

Bu tez çalışmasında Şer'iyye Sicillerine dayanılarak, Bulgaristandaki Vidin Eyaleti'nin merkez ile ilişkileri üzerine tarihsel süreçler, eski Türk kültürleri, Vidin'in Osmanlı'ya katılışı ve Vidin'in kat ettiği aşamalar periyotlar halinde incelenmek is-tenmiştir. Tez çalışmamda, Önce Şeriyye sicilleri üzerindeki çalışmaları okudum. üzerinde çalışacağım Sicil defterini traskribe ettim, bunu hazırlarken elbette zorlandım bu konuda karşılaştığın problemleri çok kişiden sorarak çözmeye çalıştım, elbette kolay olmadı. Özellikle yer adları terim, ıstılah ve kelimeler ile ürün isimlerini okumakta zorlandım. hukuki konuları kavrayıp çözmekte gayret sarf ettim. Sicil defterinin teknik ve içerik açısından bir değerlendirmesini yaptım ve bu-rada birçok konuya açıklık getirdim. Arkasından, Kayıtların bir özetini çıkardım ve bunu tezin içine traskribinden önce yerleştirdim. Hazırladığım traskribe metin tam olarak tezin içinde verilmiştir. En sona da Sicil Defterinin orijinalinden örnekler ekledim.
III. Murat Döneminde Divan-ı Hümayun gündeminde Osmanlı köyü ve köylüsü

Bu çalışmada, III. Murat Döneminde Divan-ı Hümayun gündeminde osmanlı köyü ve köylüsü mühimme defterlerine dayanılarak incelenmiştir. Osmanlı Devleti'nin taşra teşkilatında önemli bir yere sahip olan karyelerin, XVI. yüzyılın ikinci yarısında nasıl yapılandıkları, köy oluşumunda hangi özelliklerin ön plana çıktığı, köy hudutlarının belirlenmesinde hangi ölçütlere bakıldığı, köyün demografik yapısının köy oluşumundaki yeri ve önemi tespit edilmiştir. Çalışmamızda; serhad köylerinde yaşanan ve gelişen hadiselerin merkezi hükümette nasıl yankılandığı ele alınıp açıklanmıştır. Köylülerle; konar-göçer Türkmenler, Kürtler ile Çingeneler arasında yaşanan sorunların neler olduğu, köylülerin eşkıyalar ve ehl-i örf, ehl-i şer'le yaşamış oldukları sorunlar, bu sorunların 'mühimme defterlerine' yansımaları, köylülerin yapılan haksızlıklar karşısında nasıl bir tavır aldıkları tetkik edilmiştir. Köylülerin, ehl-i örf, ehl-i şer' ve eşkıyalar tarafından gelir kapısı olarak görülerek bunların çeşitli zulümlerine maruz kaldığı belirtilmiştir. Ardından Divan-ı Hümayun'un, köylünün hak aramasında icra ettiği fonksiyonu ile dönemin padişahı III. Murat'ın taşrada önemli bir üretim merkezi olan köylerin muhafazası hususunda göstermiş gayretleri, incelenip araştırılmıştır. Bu araştırma sayesinde; XVI. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devleti'nin taşradaki önemli bir üretim gücü olan köylerde yaşanan hadiselerin, merkezi hükümet tarafından nasıl değerlendirildiği, devletin köy ve köylülere nasıl baktığı, belgelere dayanılarak değerlendirilmiştir. Osmanlı Devleti'nin, dahili bölgelerinde bulunan köyleriyle, sınır boylarındaki köylerinde, meydana gelen olayların farklılıkları ortaya konularak; sınır boylarındaki köylerde, devletin varlığına karşı isyan hareketleri yaşanmışken, devletin dahili bölgelerinde bulunan köylerde, yaşanan olayların isyan nitelikli olmadığı, ehl-i örf, ehl-i şer ile eşkıyaların zulmüne karşı hak arama ya da zulme mani olmak için yapılan bir eylem olduğu belirtilmiştir. XVI. yüzyılın ikinci yarısında yaşanılan bütün sorunlar karşısında devletin; gerekli önlemleri alıp eşkıyalık olaylarını bastırmaya çalışmış olduğu ve bozulan kamu düzenini yeniden tesis etmek için mücadele etmiş olduğuna değinilmiştir.
Alexander Mavroyeni Bey: From 19th century reform era to the Young Turk revolution through the life and ideology of a Neophanariot Ottoman bureaucrat

19. yüzyıl ve 20. yüzyılın başı, Osmanlı İmparatorluğu için tayin edici önemde olmuştur. Reformlar ve ülkenin geçirdiği dönüşümler sahneyi önemli ölçüde değiştirmiştir. Bu dönemde Osmanlı İmparatorluğu 1 nda neler olup bittiğini ele almak için başvurulabilecek farklı perspektifler arasında gayrimüslim Osmnalı cemaatleri, hem Osmanlı devletinin kendi çoketnili yapısının ortaya koyduğu soruna nasıl yanıt verdiğini hem de bu cemaatlerin başvurulan çözümlere nasıl reaksiyon gösterdiğini ve bu değişimlerin onları nasıl etkilediğini anlamamıza yardımcı olacak hususiyet ve özgünlükler arz eder. Bu çalışma, bir Rum Ortodoks Osmanlı bürokratı, Aleksander Mavroyeni Bey vasıtasıyla bu problematiğin boyutlarını açığa çıkarmaya çalışmaktadır. Hepsi 20. yüzyılın ilk iki on yılında kaleme alınmış olan kişisel yazıları -özel bir birincil kaynak örneği oluşturan hususi düşünce ve notları- ve Osmanlı Ayan Meclisi'ndeki konuşmaları -resmi yazılarına örnek- aracılığıyla hem millet-i Rum'un hem de Osmanlı İmparatorluğu'nun geçirdiği dönüşümleri ele alacağız. İncelememiz esnasında Mavroyeni Bey vakasını, Osmanlı Rum milleti içerisinde belirli bir grubun/sınıfın ve bir geleneğin, yeni Fenerlilerin bir temsilcisi olarak alacağız ve kendi pozisyonunu Osmanlı iktidarı, kendi cemaatinin başı ve keza geç 19. yüzyıldan itibaren imparatorluk dahilindeki Rum Ortodoks ahali nezdindeki nüfuzunu artıran Yunan devleti ile ilişkili olarak anlamaya çalışacağız. Keza, Mavroyeni Bey'in hem Osmanlı devletinin hem de Rum Ortodoks milletin geçmişş ve geleceğiyle ilgili ideolojik yönelimlerini ve de Jön Türk devriminin ertesindeki değişimlere ideolojik cevabını incelemeye çalışacağız.
Cumhuriyet öncesi ve sonrası azınlık okulları (1869-1994)

TEZ OZU Türkiye Cumhuriyeti'nin Tevhid-i Tedrisat Kanunu'ndan önceki eğitim kurumlan, devletin denetiminden uzak olarak dernek, vakıf, kişi ve kurumlarca kurulmakta ve yönetilmekteydi. Özellikle azınlık toplumlarından olan Rum, Ermeni ve Yahudilerin eğitim kurumlan, dini özgürlüğün bir parçası olarak kabul edilmekteydi; bunun sonucu azınlık okulları kendi içlerinde diledikleri gibi bir eğitim sistemi benimserken, gittikçe zayıflayan Osmanlı Devleti'nin düşmanları tarafından da büyük ilgi ve destek görmeye başlamışlardır. Çok uluslu bir devlet yapısına sahip Osmanlı Devleti'ni milliyetçilik akımlarıyla parçalamak isteyen batılı emperyalist devletler, bu amaçlarına ulaşmada azınlık okullarını maddi yardımlarla destekleyerek, kendi çıkarları doğrultusunda kullanmakta bir sakınca görmemişlerdir; böylelikle azınlık okullarında milliyetçilik düşünceleri, hızla okul programlarına girmeye başlamıştır. Osmanlı Devleti'nin eğitim kurumlarını denetlemeye yönelik faaliyetleri ise azınlık ve yabancı okullardaki ayrılıkçı ve milliyetçi düşüncelerin çok geç fark edilmesiyle başlar; ancak bundan sonraki dönemde eğitim kurumlarını denetlemeye yönelik faaliyetler bir sonuç vermemiştir. Milli Mücadele'de batılı emperyalist devletlerce kullanılan azınlık okulları, cumhuriyetin ilanından sonraki dönemde, olası ayrılıkçı faaliyetlere karşı çok sıkı denetimlere tabii tutulmuşlardır. Eğitimin bir toplumun geleceğini belirlemedeki önemi kuşkusuzdur; bunun en iyi örneklerinden biri de, cumhuriyet öncesi ve sonrası faaliyetleri, toplumsal alandaki rolleri ve yaptırım güçleriyle azınlık okullarıdır.
18. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu'nda iç borçlanma kurumlarının gelişimi

Osmanlı Devleti'nin iç borçlanma kurumlarının on sekizinci yüzyıldaki durumunu ve gelişme evrelerini ele alan bu çalışma aynı dönemlerde Avrupa devletlerinin iç borçlanma anlamında geliştirmiş olduğu kurumlarla karşılaştırmalı bir yaklaşım sergilemeyi amaçlamaktadır. On yedi ve on sekizinci yüzyıllarda Avrupalı devletlerin devlet borçlanma kurumlarında önemli gelişmeler ve yeni yöntemler görülmeye başlanmıştır. Osmanlı Devleti de klasik vergi tahsil yöntemlerinden olan iltizamı 17. Yüzyılda giderek bir iç borçlanma aracı olarak kullanmaya başlamış ve 18. Yüzyılda iltizam sistemi temelinde geliştirdiği Malikane sistemiyle borçlanma imkanlarını geliştirmiştir. Son olarak uygulamaya konan esham sistemi ise modern iç borçlanma yöntemlerine benzerliğiyle öne çıkmış ve on dokuzuncu yüzyılda kullanılacak yöntemlere temel teşkil etmiştir.