Türkiye'de seçmen davranışlarını etkileyen sosyo-ekonomik faktörler

Politik partiler politik alanda kamusal mal ve hizmet arz eden tüzel kişilerdir. Amaçları bir pazarlamacı gibi ellerindeki parti programı seçmenlere satabilmektir. Seçmenler de politik alanın tüketicileri olarak düşünülebilir ancak bu tüketiciler normal piyasa yapısındaki davranışlarının aksine rasyonaliteden uzaklaşabilmekte, kullandığıoyla kendine maliyet yükleyen bir politik dengenin oluşmasına da neden olabilmektedir. Bu politik dengenin oluşmasında seçmeni çevreleyen sosyal, kültürel ve ekonomik yapıkararlarını büyük ölçüde şekillendirebilmektedir. Bu yapı politik partilerin seçimprogramları ve iktidardaki dönemsel sosyal, kültürel ve ekonomik kararlarının da belirleyicisi olabilmektedir. Bu çalışmada politik partilerin davranış özelliklerinden ziyade, seçmenin oylama kararı üzerinde olası etkiye sahip sosyo-ekonomik faktörleri belirlemek amaçlanmıştır. Çalışma bu haliyle bir durum tespiti olup, dinamik bir analizdeğildir. Bu durum analizi temelli çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde politik alanın iki aktörü olan seçmen ve politik parti kavramsal ve kısmi olarak ekonomi teorisi açısından tek tek ve etkileşimleri boyutunda açıklanmış ve ilişkileri analiz edilmiştir. Bu bölümde oylama mekanizmasının nasıl işlediği dünyadakiörnekleri, temsil sisteminin ne koşullarda sağlandığı konusunda bilgiler verilirken, aynı zamanda Türkiye'de seçme ve politik parti aktörlerinin anayasadaki yeri ifade edilmiştir. Bu bölümün son kısmında ise Türkiye'de tarihsel süreç içerisinde siyasi partiler ve oy dağılımları, kurulan hükümetleri ve oluşum yapıları, iktidar süreleri hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölüm, birinci bölümdeki tanımlayıcı bilgileritamamlayacak şekilde oluşturulmuştur. Bu bölümde Türkiye'deki oylama yöntemi konusunda bilgi verilmiş, oyların dağılımına dikkat çekilmiş ve genel görünümhakkında bilgilendirici açıklamalar tablolar ve grafiklerle desteklenerek anlatılmıştır. Seçmenlerin oylama kararını etkileyen unsurlar olarak yaş, cinsiyet, eğitim durumu, medeni durum, hane halkı nüfusu mülkiyet durumu, gelir düzeyi, meslek grupları, geçmişş dönemlerde kaç kez oy kullandıkları, parti üyelikleri, ilk oy haklarını hangi siyasi açılım yönünde verdikleri, son oylarındaki politik eğilimleri, bugün seçim olsaolası oy verme eğilimleri ve değer yargıları olarak da; kullanılacak oyun seçim sonucunu etkileyip etkilemediğinden, partilerin propaganda amaçlı ev ziyaretlerikonularında ne düşündükleri vb. konulara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde, ikinci bölümde yer alan tüm unsurların ekonomik analizleri ve birbirleri ile olan çaprazilişkileri çapraz korelasyon tablosu ile gösterilmiş ve yorumlanmıştır ayrıca crosstabsyöntemi kullanılarak elde edilen verilerin oy verme eğilimleri arasındaki ilişkileri ile SPSS istatistik verilerinden elde edilmiş olan varyans analizleri ve scheffe' analiz sonuçlarının tablolarla gösterimi ve yorumlarına yer verilmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde analiz bulgularının değerlendirmesi yapılmıştır. Çalışmada, seçmenlerin büyük kısmının kendilerine geçici refah sağlayan propaganda amaçlı ev ziyaretlerine bakmadığı, oy verme faaliyetini gerçekleştirirken siyasalideolojisine göre oy verme eğiliminde olduğu belirlenmiştir. Bu sonuç, seçmenlerin kendilerini spektrumun hangi noktasında tanımlıyorsa, oyunu da spektrumdaki onoktaya denk gelecek şekilde kullandığını göstermektedir. Çalışmada ulaşılan bir başkasonuçta, seçmenin sosyal sorumluluk duygusuyla sandığa gittiğidir. Dönemsel olarakseçimlere katılma düzeyleri incelendiğinde bu sorumluluk artışı da kendini göstermektedir. Çalışmadaki önemli sonuçlardan biri de seçmenlerin genel seçimlerde siyasi tercihini açıklarken, meclise taşımak istediği milletvekilinden çok siyasi partininliderini veri almasıdır. Bu durum seçmenin genel seçimlerde parti lideri temelli parti hakkında bilgi sahibi olduğu, yoksa seçim bölgesindeki adayın yetenek, yapabilirlik ve oluşum içindeki gücü konusunda bir bilgisi olmadığı şeklinde ifade edilebilir. Diğer bir anlatımla, seçmenlerin büyük kısmı genel seçimlerde oy vermeyi düşündüğü partininprogramını ve adaylarını hakkındaki aşırı eksik bilgilerini parti liderini veri alarakkısmen tamamladıklarını ifade etmek olasıdır. Bu eksik bilgi ve lider temelli oy vermekalıbına rağmen, genel olarak seçmenler oylarının politik dengeyi etkileyeceğineinanmaktadır. Sonuçların birbirleriyle olan ters tutarlıkları ve buna bağlı rasyonellikilkesinden sapmalar; Türkiye'de 1980 sonrası yaşanan ekonomik liberasyonun siyasal alanda yaşanmamasına bağlanabilir. Çünkü aynı seçmen tüketici sıfatını aldığındafirmadan mal ve/veya hizmet alırken gösterdiği hassasiyeti, siyasi alanda seçmensıfatını aldığında gösterememektedir.