Konya geleneksel giysilerinde artık değerlendirme özelliklerinin değerlendirilmesi

Türk kültürünün önemli örneklerini oluşturan, sanatsal özellikler taşıyan geleneksel giysilerimiz ayrıcalıklıdır. Bu giysiler bölgenin coğrafik, sosyal, ekonomik yapısı ile birlikte gelenekler, görenekler, yaşam tarzları gibi birçok faktör ile şekillenmiş ve çeşitlenmiştir. Konya; Anadolu Selçuklu Devleti'nin başkenti olarak ayrıca tasavvuf öğretisi merkezi oluşu ile de farklıdır. Bugün çok az sayıda örnekleri bulunan geleneksel giysilerimiz müzelerde veya evlerde bohça içinde; çeyiz sandıklarının alt köşelerinde değişik koşullarda saklanmaktadır. Konya geleneksel giysileri kültür tarihimizde oldukça önemli yere sahiptir. Bu giysilerde görülen artık değerlendirmeler geçmişşi anlatan iletişim aracı olmuştur. Savaş yılları, darlık, yoksulluk, her türlü israfa karşı önlemin yanı sıra nazar, umut, özlem, sevgi, nefret gibi duygular geleneksel giysilerimizde artık değerlendirmede etkindir. Ekonomik güçlükler zaman insanının yaratıcı gücünü kullanarak tasarrufa yöneltmiştir. Hayatın sürdürülebilmesi için doğal kaynaklara ihtiyaç vardır, fakat insan ihtiyaçlarının sınırsız olmasına karşı kaynaklar sınırlıdır. Gelişen sanayi, hızlı nüfus artışı, artan talepler tüketim çılgınlığının artmasına neden olmaktadır. Küresel moda ile birlikte hızla değişen modern ve pratik giysi kullanımı anlayışı, geleneksel giysilerimizin kullanımdan çıkmasına, orjinalliğinin bozulmasına, el değiştirmesine, parçalarının eksilmesine, onarımının da yapılmamasıyla eski önemini kaybetmiştir. Bu araştırma Konya geleneksel giysilerinde artık değerlendirme özelliklerinin belirlenmesi amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Konya müzelerinde, evlerinde, antikacılarında bulunan üretim öncesi ve sonrasında artık değerlendirme özellikleri bulunan 70 adet geleneksel giysi arasından seçilen 35 adet giysiyi kapsamaktadır. Bu giysilerde kullanılan artıkların durumunu, nedenlerini ve değerlendirme yöntemlerini belirlemeyi konu edinen araştırmada betimsel model uygulanmıştır. Betimsel yöntemin kullanıldığı araştırma kapsamında örneklemin oluşturulmasında araştırmayı doğru temsil edecek geleneksel giysiler seçilmiştir. Benzer malzeme, kalıp, dikim, süsleme, tasarruf özelliği taşıyan tasarımlar araştırma kapsamı dışında tutulmuştur. Araştırma kapsamında ayrıntılı incelenen giysilerin bilgileri verilmiş, teknik kalıp çizimleri üzerinde artık değerlendirme yerleri belirlenmiş, genel ve detay fotoğrafları metne yerleştirilmiştir. Artık değerlendirme özellikleri tablolara aktarılarak, yüzde hesaplamaları yapılmış, oluşturulan grafik çizimleri değerlendirme bölümünde yorumlanmıştır. Araştırma; giymediğimiz, kullanmadığımız, beğenmediğimiz, yıpranmış, yorgun geleneksel giysilerimizi, hikayelerini belgelendirmek, artık malzeme kullanımı ve model özelliklerinden faydalanılarak yeni tasarımlarla günümüz moda tasarımcılarına farklı bakış açısı kazandırmak, sürdürülebilir çözümler ile ekolojik ve yavaş moda anlayışına yerel kültürden ilham alarak katkı oluşturmak adına önem taşımaktadır. Artıklardan çevre ve doğal kaynakları koruyarak, hızla değişip, tüketimin körüklenmesine yeniden kullanım, geri dönüşüm ve geri kazanımla engel olunması, doğru ve güçlü kullanıcı bilinci edinmemize katkı sağlaması ve bu konuda yapılacak araştırmalara kaynak oluşturması beklenmektedir.