Bankaların proje finansmanında risk sermayesi modelini uygulama olanakları

Risk sermayesi, kavram ve bir yatırım yöntemi olarak, ilk defa Amerika Birleşik devletleri'nde ortaya çıkmış, başarılı sonuçlar alınınca da tüm dünyaya yayılmıştır, Risk sermayesi, ortaya çıkışının ilk yıllarında, bankalardan ve sermaye piyasalarından fon bulamayan, ancak gerekli kaynak sağlandığında hızla büyüme potansiyeli olan küçük ölçekli işletmelerin finansman yöntemi olarak görülmekteydi, Risk sermayesi yatırımları zamanla farklı alanlarda ve aşamalarda da uygulanmaya başlanmıştır. Risk sermayesinin ilk gelişme dönemlerinde bilgisayar ve elektronikle ilgili alanlarda yeni kurulan işletmelere yapılan yatırımlar ağırlıkta iken zamanla gelişimini tamamlamış şirketler de risk sermayesi piyasasından önemli miktarlarda on sağlayabilmişler. Başarılı bir şekilde uygulanınca, yatırımcısına diğer yatırım yöntemlerinden daha çok getiri sağladığı için başta bankalar ve sigorta şirketleri almak üzere birçok mali kuruluş kendi bünyesinde veya bağlı şirket statüsünde risk sermayesi fonları oluşturmuştur. 1980'li yılların sonunda ve 1990'lı yılların başlarında Avrupa'da risk sermayesi fonlarının yaklaşık olarak %40'ı bankalar tarafından oluşturulmuştu. Mali kuruluşların risk sermayesi fonları oluşturmaktaki başlıca amaçları, bu yöntemle, kendi kredi kriterlerine uymayan küçük ve orta boy işletmelere kaynak aktararak söz konusu şirketlerin büyüme potansiyelinin, bu tür işletmelere 'yatırım yapanlara sağladığı yüksek getirili yatırım olanaklarından yararlanmak olmuştur. Sovyetler Birliği'nin son dönemlerinde Azerbaycan ekonomisinde baş gösteren durgunluk, bağımsızlıktan sonra yerini ekonomik çöküşe bırakmıştır. Bu çöküş, I990'lı yılların ortalarına kadar devam etmiştir. Azerbaycan hükümetinin merkez )bankası vasıtasıyla reel sektörün finansmanı için kamu bankalarına fon aktararak ekonomiyi canlandırma çabalarına rağmen, kullandırılan kredilerin denetlenmesindeki yetersizlikler ve yüksek enflasyon oranları nedeni ile, sadece kamu bankalarının mali durumunun ıslah edilemez şekilde bozulması ile sonuçlanmıştır. Bu dönemde, sadece, dış ticaretin finansmanında uzmanlaşan uluslararası Banka ayakta kalabilmiş, bu uzmanlığı sayesinde Azerbaycan'ın en büyük, BDT'nin ise en kuvvetli banklarından biri olabilmiştir. Bir taraftan ekonomik çöküş, diğer taraftan da finansal risklerin yeterince dikkate ılınmaması nedeniyle reel sektör firmaları da söz konusu dönemde gelişme gösterememiştir. Bankaların reel sektör firmalarına güven duymaması, reel sektöre eterince fon aktarılması önündeki en büyük engellerden biri olmuştur. Bankaların ile sektöre, özellikle de imalat sanayine yeterince kaynak aktarması, reel sektörün gelişememesinin yanı sıra bankaların da gelişememelerine neden olmuştur. Risk sermayesi yatırımlarında, fon sağlayan ile fon talep eden arasında organik bir bağ oluşturulduğundan risk sermayedarları, finanse ettikleri işletmeler hakkında daha çok bilgiye sahip olmakta ve yatırım konusunda daha sağlam karar verebilmekteler. Risk sermayedarları, yatırım yaptıkları işletmeye, maddi kaynağın tanışıra, özellikle mali ve idari konulardaki deneyimlerini de aktarmaktadırlar. Bu ise, satırımın başarılı olma olasılığını artırmaktadır. Risk sermayedarı, finansal konuların yanı sıra, yatırım yaptığı alanlarda da iyi bir uzman olmalıdır. Bu uzmanlık, özellikle finanse edilecek projelerin seçilmesinde ve ileride çıkabilecek sorunların çözülmesinde gerekmektedir. SSCB döneminde uzman kamu bankaları kurulduğu ve gerek SSCB döneminde, gerekse de bağımsızlık yıllarında kurulan bazı özel bankalar sektörel banka olarak faaliyet gösterdikleri için, Azerbaycan bankaları, bu açıdan, Batılı bankalara oranla daha başarılı bir şekilde risk sermayesi yatırımları yapabilirler. Ayrıca, SSCB döneminden beri bilimsel araştırma merkezleri ile reel sektör arasında teknoloji geliştirme ve teknoloji transferi konularında yakın işbirliği tesis edildiği için risk sermayesi yatırımlarının ruhu sayılan teknolojik yeniliklerin sanayide uygulanması açısından Azerbaycan'da uygun bir ortam bulunmaktadır. Bu da, genel olarak ele alındığı zaman, Azerbaycan'da risk sermayesi yatırımlarının başarılı bir şekilde uygulanma olasılığını artırmaktadır.