H.1273-1274 (M.1856-1858) tarihli şer'iyye siciline göre Isparta'nın sosyal ve ekonomik durumu

Osmanlı tarihi kaynakları arasında şer'iyye sicillerinin önemli bir yeri vardır. Şer'iyye sicilleri Osmanlı sosyo-ekonomik tarihi araştırmalarında birinci elden kaynaklardır. Şer'iyye defterleri ait oldukları bölgenin sosyal yapısının yanında merkezi otoritenin bölgesel idarecilerle ilişkilerini göstermesi açısından idari ve siyasi tarih çalışmaları için de önem arz etmektedir. Şer'iyye sicilleri, Osmanlı Devleti döneminde mahkemelerin vermiş olduğu kararların kaydedildiği defterlerdir. Bu kayıtlar, dönemin siyasi, idari, askeri, iktisadi, ictimai ve hukuki hayatı hakkında bilgi veren kaynakların başında gelmektedir. Bir başka ifade ile şer'iyye sicilleri, alım-satım şekilleri, mübadele edilen eşyalar, çalışanların ücretleri, para basımı vb. gibi ekonomik, medrese, cami ve külliye gibi kurumların inşası, idaresi, tamiri ve içki alemi düzenleyenlerin takip edilip önlenmesi, ihtida kayıtları gibi sosyal; görevlilerin tayini veya azledilmesi gibi idari; evlenme, boşanma, nafaka, vasiyet, velayet, miras, cizye, haraç, vergi, adam öldürme, hırsızlık ve diyet vb. gibi özel veya kamu hukukunu ilgilendiren birçok konuya dair bilgiler içermektedir. İH.1273- 1274 (M.1856-1858) Tarihli Şer'iyye Siciline Göre Isparta'nın Sosyal ve Ekonomik Durumu? başlığı altında ele aldığımız çalışmamızın amacı, söz konusu sicilin günümüz Türkçesine çevrilmesi ve sicilde yer alan kayıtların değerlendirilmesiyle Isparta'nın sosyal ve ekonomik hayatına dair bilgilere ulaşılmasıdır. Çalışmamız üç bölümden meydana gelmektedir. Giriş kısmında çalışmamızın konu ve kaynaklarından bahsedilmiştir. Osmanlı Devleti'nde şer'i mahkemeler ile görevlileri ve şer'iyye sicillerinin ihtiva ettiği belge çeşitleri hakkında bilgiler verilmiştir. Daha sonra Isparta'nın coğrafi konumu, Isparta adının menşei üzerinde durulmuş ve Isparta şehrinin ilkçağdan başlayarak yakın tarihine kadar olan dönemi incelenmiştir. Birinci bölümde, XIX. yüzyılda Isparta'nın idari yapısından bahsedilmiştir. İncelediğimiz defterde yer alan sancak, kaza, köy, mahalle isimleri tablolarda verilmiştir. Ayrıca Isparta'da bulunan aşiret ve cemaatlere de değinilmiştir. Yine defterde rastladığımız bazı mevkilere de yer verilmiştir. İkinci bölümde, sicildeki dava zabıtlarından yola çıkarak Isparta'nın sosyal hayatı tahlil edilmeye çalışılmıştır. Aile hayatından bahsedilerek Isparta toplumunda meydana gelen evlenme, boşanma, vasi tayini gibi konulara örnekler verilmiştir. Isparta'da bu dönemde kullanılan isimler, unvanlar ve lakaplardan da bahsedilmiştir. Bu bölümde ayrıca Isparta'daki Müslim-Gayrimüslim ilişkilerinden, mülk alım satımlarından, miras işlemlerinden, toplumsal hayat ile ilgili konulardan bahsedilmiştir. Müslüman toplum arasında ya da Gayrimüslim toplum arasında meydana gelen davalar örnekleriyle gösterilmiş ve toplumlar arası ilişkilere de değinilmiştir. Yine bu bölümde hırsızlık, cinayet, yaralama gibi adi suçlardan da bahsedilmiştir. Ayrıca incelemiş olduğumuz şer'iyye sicil defterine göre Isparta'da vakıf müessesesi ve bu müessesenin işleyişinden söz edilmiştir. Çalışmamızın üçüncü bölümünde ise ekonomik hayattan bahsedilmiştir. İlk olarak ekonomik faaliyetler içerisinde ticaret konusuna değinilmiştir. XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde ticaret ve Hayriye tüccarları ile ilgili bilgi verilmiştir. Ayrıca bu dönemde Isparta şehrinde etkili olan beratlı tüccarlardan bahsedilmiştir. Bunun yanında incelemiş olduğumuz sicil defterinden yola çıkarak Isparta şehrindeki esnaflardan bahsedilmiştir. Ayrıca bu dönemde Isparta'daki tarım ve hayvancılık faaliyetlerine değinilmiştir. Tüm bu düşünce ve çalışmalar sonucunda, 1856- 1858 yılları arasında Isparta şehri örneğinden hareketle Osmanlı Devleti'nin siyasi, askeri, mali, idari ve içtimai tarihine ışık tutabilecek bilgiler elde edilmiştir.