Türkiye'de devlet iç borçları ve ekonomiye etkileri (1980-1994)

138 kullanılmaktadır. Alınan borçlar, net getirişi bir yana, vadesi gelen borç anapara ve faizlerinin ödenmesinde kullanılır hale gelmiştir. Bütçe personel ve faiz ödemelerinin, dönem boyunca toplam harcamalar içinde önemli bir yer teşkil etmesi kısa vadeli bütçe tedbirlerinin uygulanma imkanım da ortadan kaldırmıştır. Kamu kesimi açıklarının GSMH'nın %10'una karşılık geldiği ve kamu kesiminin ekonomide ağırlık teşkil ettiği bir ülkede, özel sektörün olumsuz yönde etkilenmesi gayet normal bir sonuçtur, özel sektörün yatırım finansman ihtiyacının en büyük kaynağı olan, banka kaynaklarının dönem boyunca artan oranda kamu borçlanma senetlerine kayması, özel sektörün yatırım ve üretim imkanlarım sınırlandırmış ve kullanılabilir kaynakların miktarım azalttığı gibi maliyetini de yükseltmiştir. Yani özel sektör dışlanmıştır. Çünkü bankaların özel sektöre kredi vermesinden, çok daha karlı ve risksiz kamu borçlanma senetleri vardır. Devletin borç senetleri sahiplerine dağıttığı faiz ödemelerinin; herkesten alman vergilerin, vergi muafiyeti ile faiz geliri elde eden varlıklı gruplara verilmesi demek olduğundan; bu, alt tabakalardan varlıklı gruplara transfer manasına gelmektedir. 137 döner sermayeli kuruluşlar ve fonlardır. 1984 ve 1985 yıllarında bu üç kesimin temamı fazla verirken, 1991 yılına kadar döner sermayeli kuruluşlar ve 1988 yılma kadar da fonlar fazla vermeye devam etmiştir. Müteakip yıllarda ise bu üç kesim de açık verir hale gelmiştir. Kamu açıklarının finansmanı hazine bonosu ve tahvil ağırlıklı bir yapı arz etmektedir. 1980 öncesine göre en büyük fark MB avanslarının finansman içindeki payının önemini yitirmiş olmasıdır. Halen bono ve tahvilin finansman içindeki ağdığı %55'inin üzerindedir. 1990 yılma kadar sürekli bir düşüş sonucu %1.1 lik paya gerileyen MB avansları, bu yıldan sonra hızlı bir artış kaydederek 1993 yılında %41' lik bir orana yükselmiştir. 1980 öncesini hatırlatan MB avansları ile finansman, kamu otoritelerinin, son yıllarda borçlanmadaki zorlanmasının da açık bir ifadesidir. 1985 yılından sonra yapılan iç borçlanma, ortalama % 83 oranında bir yıl ve altındaki vadelerde yapılmıştır. Bu durumda, enflasyon sebebiyle mali araçların getirilerinde görülen hızlı dalgalanma ve piyasalara güvenin yitirilmesi sonucu uzun vadeli yaönmlardan kaçınılmasının payı büyüktür. Uzun vadeli olmayan bir borçlanmanın sonucu, faiz oranlarının yüksek oluşudur. Bu hal, piyasa faiz oranlarım yükseltirken, özel sektörün kullanacağı kredi faizlerini de yükseltmiştir. Kredi faiz oranlarının yüksekliği de, kullanılabilir kaynakların -özel sektör açısından- maliyetlerini artırmıştır. Yüksek faizle; özel sektöre kredi sunan bankacılık sektörü, aynı zamanda iç borçlanma senetierinin de en büyük alıcısıdır. Bu durum, mevduat bankalarının ellerindeki mevduatı, risksiz ve yüksek getirili borçlanma senetlerine plase etmeleriyle ortaya çıkmıştır. Bunların yanma bankaların kanuni karşılık olarak devlet tahvili tutma mecburiyetlerim ve devlet tahvillerinin kullanım imkanlarının çokluğunu da ilave edebiliriz. Ekonomimiz içinde yapılan borçlanmanın, verimli bir kullanım sahasına kanalize edilemediğini ifade edebilmiş durumdayız. Yapılmakta olan iç borçlanma, bir iktisat politikası aracı olmaktan ve yatoımlara aktarılmaktan çok her yıl meydana gelmesine alıştığımız, bütçe açıklarının finansmanında 138 kullanılmaktadır. Alınan borçlar, net getirişi bir yana, vadesi gelen borç anapara ve faizlerinin ödenmesinde kullanılır hale gelmiştir. Bütçe personel ve faiz ödemelerinin, dönem boyunca toplam harcamalar içinde önemli bir yer teşkil etmesi kısa vadeli bütçe tedbirlerinin uygulanma imkanım da ortadan kaldırmıştır. Kamu kesimi açıklarının GSMH'nın %10'una karşılık geldiği ve kamu kesiminin ekonomide ağırlık teşkil ettiği bir ülkede, özel sektörün olumsuz yönde etkilenmesi gayet normal bir sonuçtur, özel sektörün yatırım finansman ihtiyacının en büyük kaynağı olan, banka kaynaklarının dönem boyunca artan oranda kamu borçlanma senetlerine kayması, özel sektörün yatırım ve üretim imkanlarım sınırlandırmış ve kullanılabilir kaynakların miktarım azalttığı gibi maliyetini de yükseltmiştir. Yani özel sektör dışlanmıştır. Çünkü bankaların özel sektöre kredi vermesinden, çok daha karlı ve risksiz kamu borçlanma senetleri vardır. Devletin borç senetleri sahiplerine dağıttığı faiz ödemelerinin; herkesten alman vergilerin, vergi muafiyeti ile faiz geliri elde eden varlıklı gruplara verilmesi demek olduğundan; bu, alt tabakalardan varlıklı gruplara transfer manasına gelmektedir. 137 döner sermayeli kuruluşlar ve fonlardır. 1984 ve 1985 yıllarında bu üç kesimin temamı fazla verirken, 1991 yılına kadar döner sermayeli kuruluşlar ve 1988 yılma kadar da fonlar fazla vermeye devam etmiştir. Müteakip yıllarda ise bu üç kesim de açık verir hale gelmiştir. Kamu açıklarının finansmanı hazine bonosu ve tahvil ağırlıklı bir yapı arz etmektedir. 1980 öncesine göre en büyük fark MB avanslarının finansman içindeki payının önemini yitirmiş olmasıdır. Halen bono ve tahvilin finansman içindeki ağdığı %55'inin üzerindedir. 1990 yılma kadar sürekli bir düşüş sonucu %1.1 lik paya gerileyen MB avansları, bu yıldan sonra hızlı bir artış kaydederek 1993 yılında %41' lik bir orana yükselmiştir. 1980 öncesini hatırlatan MB avansları ile finansman, kamu otoritelerinin, son yıllarda borçlanmadaki zorlanmasının da açık bir ifadesidir. 1985 yılından sonra yapılan iç borçlanma, ortalama % 83 oranında bir yıl ve altındaki vadelerde yapılmıştır. Bu durumda, enflasyon sebebiyle mali araçların getirilerinde görülen hızlı dalgalanma ve piyasalara güvenin yitirilmesi sonucu uzun vadeli yaönmlardan kaçınılmasının payı büyüktür. Uzun vadeli olmayan bir borçlanmanın sonucu, faiz oranlarının yüksek oluşudur. Bu hal, piyasa faiz oranlarım yükseltirken, özel sektörün kullanacağı kredi faizlerini de yükseltmiştir. Kredi faiz oranlarının yüksekliği de, kullanılabilir kaynakların -özel sektör açısından- maliyetlerini artırmıştır. Yüksek faizle; özel sektöre kredi sunan bankacılık sektörü, aynı zamanda iç borçlanma senetierinin de en büyük alıcısıdır. Bu durum, mevduat bankalarının ellerindeki mevduatı, risksiz ve yüksek getirili borçlanma senetlerine plase etmeleriyle ortaya çıkmıştır. Bunların yanma bankaların kanuni karşılık olarak devlet tahvili tutma mecburiyetlerim ve devlet tahvillerinin kullanım imkanlarının çokluğunu da ilave edebiliriz. Ekonomimiz içinde yapılan borçlanmanın, verimli bir kullanım sahasına kanalize edilemediğini ifade edebilmiş durumdayız. Yapılmakta olan iç borçlanma, bir iktisat politikası aracı olmaktan ve yatoımlara aktarılmaktan çok her yıl meydana gelmesine alıştığımız, bütçe açıklarının finansmanında 138 kullanılmaktadır. Alınan borçlar, net getirişi bir yana, vadesi gelen borç anapara ve faizlerinin ödenmesinde kullanılır hale gelmiştir. Bütçe personel ve faiz ödemelerinin, dönem boyunca toplam harcamalar içinde önemli bir yer teşkil etmesi kısa vadeli bütçe tedbirlerinin uygulanma imkanım da ortadan kaldırmıştır. Kamu kesimi açıklarının GSMH'nın %10'una karşılık geldiği ve kamu kesiminin ekonomide ağırlık teşkil ettiği bir ülkede, özel sektörün olumsuz yönde etkilenmesi gayet normal bir sonuçtur, özel sektörün yatırım finansman ihtiyacının en büyük kaynağı olan, banka kaynaklarının dönem boyunca artan oranda kamu borçlanma senetlerine kayması, özel sektörün yatırım ve üretim imkanlarım sınırlandırmış ve kullanılabilir kaynakların miktarım azalttığı gibi maliyetini de yükseltmiştir. Yani özel sektör dışlanmıştır. Çünkü bankaların özel sektöre kredi vermesinden, çok daha karlı ve risksiz kamu borçlanma senetleri vardır. Devletin borç senetleri sahiplerine dağıttığı faiz ödemelerinin; herkesten alman vergilerin, vergi muafiyeti ile faiz geliri elde eden varlıklı gruplara verilmesi demek olduğundan; bu, alt tabakalardan varlıklı gruplara transfer manasına gelmektedir.