Varlık vergisi ve basının yaklaşımı

Vergi vatandaşın ödemekle mükellef olduğu bir yükümlülüktür. Devletler varlıklarını devam ettirebilmek için olağanüstü durumlarda olağanüstü vergiler alabilmektedir. Bu, Osmanlı Devleti'nde avarız, tekalif-i şakka; İttihat Terakki Hükümeti döneminde İktisadi Buhran vergisi, Milli Mücadele yıllarında Tekalif-i Milliye Emirleri'dir. Olağanüstü durum kavramı içerisinde ilk sırada savaşlar yer almaktadır. Türkiye'de olağanüstü koşulların uygulandığı dönemlerden biri olan İkinci Dünya Savaşı yılları savaşa girilmemekle birlikte savaş koşullarının uygulandığı bir süreçtir. Savaşın devam ettiği 1939- 1945 yıllan boyunca Türkiye'de savaş ekonomisi uygulanmıştır. Üretim savaş ekonomisi şeklini almış, ihtikar, karaborsa ve vurgunculuk dönemin başlıca sorunlarını teşkil etmiştir. Alınan bazı önlemlere rağmen ekonomik darboğazın önüne geçilememiştir. Varlık Vergisi, savaşın dünyayı yangın misali sarmakta olduğu bu dönemde Başbakan Şükrü Saraçoğlu'nun direktifleri çerçevesinde hazırlanmış, TBMM'nin ve Cumhurbaşkanı İsmet İnönü onayıyla yürürlüğe girmiştir. Hazırlanışı ve uygulanış şekli itibariyle normal vergi kanunları ve ekonomi bilimi ile örtüşmeyen bu olağanüstü vergi, yürürlükten kaldırılışından günümüze kadar tartışılan bazı noktaları bünyesinde ihtiva etmiştir. Zira vergi, Müslim, gayrimüslim ve ecnebilerin ödeyecekleri vergi katsayılarını farklı olarak belirlemiştir. Bu fark Müslim bir mükellef ile gayrimüslim mükellef arasında on kata kadar ulaşmıştır. Osmanlı Devleti'nden kalan bir miras olan ticari hayatın gayrimüslimlerde olması geleneği yeni kurulan Cumhuriyetin uyguladığı bir politika ile değiştirilmek istenmiştir. Bu politika da yerli Türk burjuvazinin yaratılması olacaktır. Varlık Vergisi yerli Türk burjuvazinin oluşmasında da etkili bir rol oynamıştır. Vergi Müslüman Türk işadamını korumakta buna karşılık gayrimüslim işadamını ağır bir yükümlülük altına sokmaktadır. Bunda savaş koşullarında en çok zenginleşen kesimin gayrimüslimler olması da etkili olmuştur. Verginin değiştirilmezliği hükmü üzerinde oynama yapılması yani bazı gruplara indirimler yapılması verginin adilliğini tartışılır hale getirmiştir. Bir diğer husus iseVI vergi tarh edilen kişilerin ödeme gücünün çok üzerinde vergilendirilmesidir. Vergisini ödemeyen ya da ödeyemeyen mükelleflerin Erzurum Aşkale'ye sürgün, edilmesi olayı ve bu sevk edilenler listesinde sadece gayrimüslim mükelleflerin yer alması vergiyi tam bir açmaza itmiştir ki bu durum verginin kaldırılmasına kadar devam etmiştir. Devletin ileri gelen bürokratları tarafından desteklenen bu vergi, toplumda sosyal adaletin sağlanması ve bir anda aşırı zenginleşen türedi zenginlerin cezalandırılması için bir araç olarak kullanılmıştır. Toplumun bu kesim üzerine tepkisini basın yansıtmıştır. Basının ileri gelen kalemleri yazdıkları makaleler ile verginin ödenmesini teşvik etmeye çalışmışlardır. Yani toplumun ve devletin tepkisini basın kendi köşesinden yansıtmıştır. Bu dönem basında Varlık Vergisi ile ilgili çıkan haberlerin yoğunluğu savaş haberlerinin önüne geçmişştir. Sonradan vergi hakkında pek çok konu tartışılmasına rağmen o dönem basında muhalif hiçbir ses duyulmamaktadır. Bu dönemde vergi hakkında olumsuz yorumların ve muhalefetin Hükümet tarafından verilen direktifler ile susturulduğu yorumunu yapmak yanlış olmayacaktır ki bu dönem basını üzerine yapılan çalışmalar bunu doğrulamaktadır. Çalışmada kaynak olarak basın ağırlıkta kullanılmıştır. Basında çıkan haberlerden yararlanılırken zaman zaman alıntılar yapılmıştır. Burada değinilmesi gereken konu ise alıntı cümlelerinde hiçbir imla ve yazım hatası ya da vurgulama düzeltilmeden aynen alınmış olmasıdır. Çalışmamda yardımlarını esirgemeyen sayın hocam Yrd. Doç. Dr. Nairn SÖNMEZ'e şükranlarımı sunarım. Ayrıca çalışmamda bana destek olan bölüm hocalarıma, arkadaşlarıma ve manevi desteğini her zaman hissettiğim aileme teşekkürlerimi sunarım.