Edirne'de son dönem Osmanlı savunma yapılarının yeniden kullanımına yönelik bir model önerisi (1876-1917)

Edirne, tarih boyunca stratejik konumu açısından büyük önem taşımıştır. Bu sebeple, bölgenin her zaman savunulması gerekmiştir. Askeri tekniklerin ve ateşli silahların gelişimi ile birlikte, savunma sistemleri değişmiş, tabya mimarisi ortaya çıkmıştır. Edirne'de tarihten bu yana günümüze ulaşan tabya sayısı 29'dur. Bu araştırma; 1877- 1878 Osmanlı Rus Harbi ve Balkan Savaşlarında Edirne savunmasında kullanılan Tabyalarınsistemi, mimarisi, yapım teknikleri, malzemeleri hakkında genel bir bilgi vermesi için yapılmıştır. Ayrıca, Tabyaların detaylı bir şekilde analizi yapılmış mimari şekillenmesi, günümüzdeki hasarları, malzeme özellikleri- nasıl korunması gerektiğine dair yeniden kullanım modeli geliştirilmiştir. Tezin birinci bölümünde: Çalışmanın amacından, özgün değerinden, yönteminden ve yapılan literatür çalışmasından bahsedilmektedir. Tezin ikinci bölümünde: Tabyaların gelişimini en çok etkileyen ateşli silahların icadındanve gelişimine değinilmiştir. Teknolojik buluşlar; silah üretiminde ve savaş yöntemlerinin belirlenmesinde neredeyse en önemli etken olmuştur. Barutun ortaya çıkması ile aktif hale gelen ateşli silahlar: Tabyaların tasarımlarında en önemli rolü oynamıştır. Top eskiden basit madenlerden üretiliyorken, topun üretim malzemesi değişip geliştikçe, yıkıcı etkileri de o denli artmış, tahkimlerde kullanılacak olan malzemelerin toprak siperlerden, taş ve tuğla gibi sağlam kargir siperlere dönüşmesine sebep olmuştur. Çelik endüstrisindeki gelişme farklı silah tipinin üretimini getirmiş, savaşlarda atış menzilinin artmasına sebep olmuştur. Dumansız barutun devreye girmesiyle, eski yöntemler yetersiz kalmıştır. Zaman içinde Pikrik asitin bulunması ve bu malzemenin tabyaların taş yapılı ve toprakla kaplı olan tonoztabakasına kadar geçmesi, tabyalarda farklı yapı malzemesi arayışına sebep olmuş Tabyatipolojisini etkilemiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde, Edirne'de 19. yüzyıl sonu 20. yüzyıl başında yaşanan savaşlardan ve bu savaşlar paralelinde oluşturulan tahkim sistemlerinden detaylı bir şekilde bahsedilmiştir. Edirne kentinde; savaşlarda önemli tahkim yapılarının kullanılmaya başlandığı dönem 1828 yılında Osmanlı-Rus savaşıdır. O dönemde Osmanlı Devletinin sınırları Tuna boyuna kadar uzanmaktadır. Dünyada daha önce hiç görülmemiş duvarlarda bulunan gözetleme delikleri, barikatlar, geniş sistemli toprak işleri yapılmış ve basit toplar geliştirilmiştir. 1877- 1878 Osmanlı-Rus savaşı geniş ölçekli siperlerin, uzun saha tahkimlerinin ilk olarak kullanıldığı savaş niteliği taşımaktadır. Dünyada ilk kez görülen taktik esaslarına dayandırılan sistemler geliştirilmiştir. 1912 Balkan savaşlarındateknolojinin gelişmesiyle birlikte, silahlanmada ve tabyaların mimari özelliklerinde ciddi değişimler meydana gelmiştir. Tabyaların dışında kentin savunulması için grupvari topraktahkimler geliştirilmiştir. Balkan Savaşları; geliştirilen savaş teknolojilerinin denendiği, özellikle topların savaşı niteliğindedir. Dördüncü bölümde, Amerika ve Avrupa'da 19. yüzyıl'da yaşanan savaşlar ve bu savaşlarda oluşturulan Tahkim sistemleri vardır. Güney Amerika'da, Atlantikkıyıları boyunca çok sayıda erken yerleşim topluluğu bulunmaktaydı. Bu topluluklar kendi yerel savunmalarından sorumluydular. Bu nedenle surlar küçük ve yerel malzemeler kullanılarak insan gücüyle yapılmışlardır. Bu ilkel yapılar acil durumlara karşı inşa edilmiştir. İlkel yapılar kriz geçtikten kısa süre sonra yıkılmaya başlamıştır. Savaş vetahkimler periyotlara ayrılmıştır. Amerika'da kalıcı Tabya Sistemleri 4. Periyot 1816 -1867yıllarında yapılmaya başlanmıştır. Fransa-Prusya Savaşında ise sınır olan Metz ve Verdunkentindeki Tahkim sistemleri, literatürde araştırılarak, Edirne'ki tabyalara benzerliği ve hatta 1912'de Alman komutan tarafından inşaası sebebiyle detaylı olarak açıklanmıştır. Beşinci bölümünde ise; Edirne kentinin savaş esnasında ne koşullar göz önünde bulundurularak planlanlandığı, güçlendirilmesi ve her bir cephenin detaylı olarak betimlenmesi yapılmıştır. Tüm Tabyaların rölöveleri, krokileri ve eski kaynaklardakidurumları tespit edilerek, mevcut durumlarının analizleri yapılmıştır. Çalışmanın altıncı bölümde ise: Tabyaların sürekliliğinin sağlanması ve gelecek nesilllereaktarılması için, Edirne kentinde uygulanabilir bir kullanım modeli önerilmiştir. Dünya'da yapılmış benzer restorasyon uygulamaları incelenerek, model oluşturulmasında altlık olarak kullanılmıştır. Sonuçlar ve değerlendirme bölümünde ise, yapılan çalışmanın pozitif bilime ne katkı sağladığı, Mimarlık Tarihi açısından önemi üzerinde durulmuştur. Planlama kararlarınındeğerlendirilip, belirlenmesi için: Edirne kentinin kısa tarihi ve demografik yapısı incelenmiştir. Kentin turizm altyapısının, kültürünün ve sosyo-ekonomik koşullarının neler olduğu belirlenerek, bu bağlamda tabyalar için restorasyon önerisi getirilerek kültür ve turizm için bir model önerilmiştir. Önerilen modelin ilk olarak şehrin gelişimineardından ülke sosyo-ekonomik katkısına bakılmıştır. Dünyada örnek olacak, bütünseltasarım ilkesi geliştirilmiş, savaşın acı izlerinin yok olması, yerine kültürel alanlarıngeliştirilip barışın simgeleri haline getirilmesi hedeflemiştir. Yıl : 2016 Sayfa Sayısı : 430