Perakende alışveriş mekanlarında doğal aydınlatmanın; iş görmeye bağlı kullanıcı memnuniyeti üzerindeki etkileri; Tesco Kipa örneği

Perakende alışveriş mekanlarında; gün ışığından daha çok faydalanabilecek tasarımlarla, yapıların doğal aydınlatma performansları arttırılabilmekte, kullanıcıların görsel konfor koşullarını sağlayan, sağlıklı ve rahatlatıcı mekanlar oluşturulabilmektedir. Bu çalışmada; perakende alışveriş mekanlarında doğal aydınlatma uygulamasının; kullanıcının iş görmeye bağlı görsel memnuniyeti üzerindeki etkilerinin belirlenmesi ve çatı ışıklığı uygulaması bulunan Tesco Kipa Çerkezköy Hipermarketi'nde yapılan saha çalışmasıyla bu etkilerin irdelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma; perakende alışveriş mekanı kavramı, perakende alışveriş mekanlarında doğal aydınlatma elemanları ve doğal aydınlatma parametreleri hakkında literatür taraması ile başlamaktadır. Doğal aydınlatmanın iş görmeye bağlı kullanıcı memnuniyeti üzerindeki etkileri literatüre girmiş araştırmalardan yararlanarak tartışılmaktadır. Araştırmada; aydınlatma-kullanıcı ilişkisi öncelikli olarak iş görme için gerekli aydınlık düzeylerinin yeterliliği üzerinden incelenmektedir. Perakende alışveriş mekanlarında farklı işlev alanlarında iş görme için gerekli olan aydınlık düzeyleri, IESNA standartları temel alınarak tespit edilmiştir. Aydınlatma koşulları ve aydınlık düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemek için; alanın aydınlatma simülasyon modeli oluşturulmuş ve doğal ve yapay aydınlatma kombinasyonlarından oluşan farklı aydınlatma koşulları altında, ekinoks tarihleri olan 21 Mart, 21 Haziran, 23 Eylül ve 21 Aralık tarihlerinde 2'şer saat aralıklarla aydınlık seviyeleri ve parıltı değerleri ölçülmüştür. Elde edilen veriler örnek alanda yapılan aydınlık seviyesi ölçümleri ile desteklenmiştir. Görsel konfor bağlamında doğal aydınlatmanın tespit edilmesi için ise farklı aydınlatma koşulları altında kullanıcılara; aydınlatma seviyesi, kamaşma, yansıma gibi faktörler ile ilgili sorular içeren anket çalışması uygulanmış, simülasyon modelinden elde edilen aydınlık düzeyi ve parıltı verileri ile karşılaştırılarak, doğal aydınlatmanın kullanıcının görsel memnuniyeti üzerindeki etkileri tartışılmıştır. Buna göre; doğal aydınlatma 21 Haziran tarihinde tek başına uluslararası standartlarda belirtilen aydınlatma seviyelerini sağlarken; 21 Mart, 23 Eylül tarihlerinde yüzde 50 yapay aydınlatma, 21 Aralık tarihinde ise daha fazla yapay aydınlatma ile desteklenmelidir. Anket ve parıltı verileri incelendiğinde ise doğal aydınlatma ile yapay aydınlatmanın entegre çalıştığı bir uygulamanın kamaşma, yansıma gibi faktörlere bağlı görsel konforsuzluk oluşturmadığı ve kullanıcı memnuniyeti sağladığı gözlenmiştir. Ayrıca Tesco Kipa'dan edinilen verilere göre çatı ışıklığı uygulaması sonrasında yapay aydınlatma kullanımı büyük ölçüde azalmış, yapay aydınlatma kaynaklı enerji kullanımında yüzde40'a varan tasarruf sağlanmıştır. Bu çalışma göstermiştir ki çatı ışıklıkları kullanılan bir doğal aydınlatma uygulaması perakende alışveriş ve benzeri mekanlar için; kullanıcıda görsel memnuniyetsizlik yaratmadan uluslararası standartlara göre iş görmeyi sağlayan, özellikle yaz aylarında yapay aydınlatma gereksinimini tamamen ortadan kaldıran, kış aylarında ise yapay aydınlatma ile desteklendiği takdirde optimum aydınlatma sunan bir aydınlatma çözümü olabilmektedir. Optimum bir doğal aydınlatma uygulaması için; doğal aydınlatmanın yapay aydınlatma ile entegrasyonunun sağlanması önerilmektedir. Böylelikle kullanıcı memnuniyetini sağlarken, enerji tasarrufu ile çevreye ve tükenmekte olan enerji kaynaklarına karşı daha duyarlı olunabilmektedir.