Silifke Türkmenlerinde dokuma ve boyama özellikleri

Doğusunda Erdemli, batısında Mut, kuzeyinde Karaman ve güneyinde Akdeniz'le sınır olan ilçede geleneksel sanatların temelini Yörükler oluşturur. Yörük yaşam geleneğinin vazgeçilmez unsuru olan atkı yüzlü dokumalar bölgede çok çeşitlilik gösterir. İnsan topluluklarının bölgede bir kültür oluşturmaları M. Ö. 6000 yıllarına kadar dayanır. Bu dönemde bölge insanının seramik endüstrisinde ileri bir düzeyde olduğu ve hatta dokumacılıkta ilerledikleri kaynaklarda belirtilir. Ovalarının verimli olması ve Toros dağlarındaki orman zenginliği ile, maden yatakları bölgeyi çekici hale getirmiştir. Fenikeliler buradaki ağaçlan gemi yapımında kullanmışlardır. Madeni zenginlikten dolayı Toros dağlarının o dönemdeki adı 'gümüş dağlan' imiş. Adını Büyük İskender'in komutanlarından olan Selefkos Nikador'dan almıştır. Tarih boyunca Selevkia, Selefkos, İçel, İç-il, Taşeli, Karameddin-eli gibi isimler almasına rağmen en kalıcı ismi Silifke olmuştur. Verimli ovaların yanında ırmak, göl ve denizi birleştiren kuş cenneti, doğal güzellikleri ve tarihi eserlerin yoğunluğuyla günümüzün önemli turizm bölgelerinden birisidir. Osmanlı döneminde salnamelerinden ve seyahatnamelerden bölgenin geçmişşte önemli bir ticaret merkezi olduğunu anlarız. Taşucu o dönemin önemli bir ticaret limanıdır. Bu limandan İskenderiye'ye, Kıbrıs'a, Mısır'a, İtalya'ya, Yunanistan'a ve adalara ihraç ürünlerinin gittiğini ve bu ürünlerin palamut, susam, arpa, buğday, kil, dokuma ve zeytin olduğunu biliyoruz. IXBölge çok sık el değiştirmiş. Romalılar, Araplar, Ermeniler bu bölgeye hakim olmak istemişlerdir. XI. yüzyıldan itibaren Türk boy ve oymaklarının yoğun iskanına sahip olsa da Osmanlı devleti Fatih döneminde Gedik Ahmet Paşa tarafından Osmanlı sınırlarına dahil edilmiştir. Çok fazla iskan olunan bölgelerin başında gelmiştir. Ayrıca karışıklık çıkaran boyların sürgün bölgeleri için transit bölge olmuştur. Cumhuriyet sonrasına kadar bölge hep merkez olmuştur. Silifke il merkezi iken daha sonra Mersin'e bağlı ilçe olmuştur. Yörenin yoğun iskanında Kargın, Boz-Doğan, Melemenci, İğdir boylan ile Karadedeli, İmamlı, Çaltılı, Karaböcülü, Tırtar, İlbeyli, Hacı Hüseyinli, Bolacalı, Sankeçili, Karahacılı, Oymakları bunların başlıcalarıdır. Bu grupların en önemli geleneksel üretimleri dokumalarıdır. Dokuma malzemeleri tamamen geleneksel yöntemlerle hazırlanmaktadır. Kırklıkta baharda kırkılan yünler yayda atılırlar. Eğirtmeçte eğrilen ipler çarkta tekrar bükülüp boyamaya gönderilir. Boyama geçmişşte doğal boyarmaddelerle yapılırken günümüzde sentetik boyarmaddelerle yapılmaktadır. Çözgü yere çivi adı verilen 2 ağaç çubuğun üzerinde çaprazlık oluşturulmadan çözülür. Malzemesi keçi kılıdır. Çözgü çıkarıldıktan sonra burulanır. Üst ağaç üzerine alınır. Tezgah ıstar tezgahtır. Kurulması, sökülmesi ve taşınması kolay olduğu için Yörük grupları tarafından tercih edilmiştir. Dokumaların en büyük özelliği kıl çözgü ve atkının kullanılmasıdır. Yüzipleri yündür. En çok dokunan çullardır. Sarıçatma, Beserekli, Boğazı Armutlu, Meneg gibi yerel isimler alırlar. XDiğer önemli bir grupta çuvallardır. Saklama ve taşıma amaçlı olarak kullanılırlar. Çeyiz çuvalları, harda çuvalı, kılala, kızılala, yünala gibi yerel adlar alırlar. Bunların yanında un çuvalı, kıl çuvalı ve harar dokunur. Heybeler, su heybesi, seymen heybe, tohum heybesi, kirtin heybe ve terk heybesidir. İbadet amaçlı olarak dokunan namazlağlar ise eyerkaşı, morkulak ve koçboynuzlu namazlağdır. İteği, torba, tülek, kilim ve kıl çözgü ve atkılı halılar ise diğer özgün bir gruptur. Kullanılan motiflerde yörede 'yanış' olarak adlandırılır. Meneg, şakka, sığırsidiği, bıtırak, meneg, kelebek, eğrice, armut, seymen, eyerkaşı, morkulak, çengel en çok tercih edilen motiflerdir. Halılardaki çözgü ve atkı kullanımı taradığımız yayınlara göre yalnızca bu bölgeye hastır. Dokumalardaki metre ve desen benzerliğini temelini Anadolu İskan tarihinde aramanın daha doğru olduğuna inanıyoruz. Karşılaştırmalarda bu husus göz önüne alınmalıdır. Son zamanlarda motiflerde kaneviçe yanışlarının kullanılması dokumalarda yenilik adına yapılan bir dejenerasyondur. İçinde iyi örnekler olmasına rağmen genelde iyi olmayan örneklerdir. Malzeme ise sentetik ip malzeme kullanılması malzemedeki bir dejenerasyondur. Silifke dokumaları Anadolu Türk El Dokumalarından ayrı tutulmayan özgün bir yöredir. Bölgedeki Türkmen ve öncesi kültürün iyi araştırılıp günümüze uyarlanması gerekmektedir. Bu sorumluluk ise hepimizindir. XI