Güçlü ekonomiye geçiş programı ve bankacılık sektörüne etkisi

Dünyada ve Türkiye'de krizlerin son zamanlarda daha sık ortaya çıkması ve bu krizlerde finans sektörünün rolü göz önünde bulundurulduğunda, Türkiye'de finans sektörünün temelini oluşturan bankacılık sektöründe yapısall sorunların varlığına işaret edilmiş ve bu sorunların ekonomide istikrarı sağlama odağı içerisinde düzeltilmesi ve yeniden yapılandırılması gerektiği ortaya çıkmıştır. Modern makroekonomik teorilerde para politikalarının giderek daha sık kullanılmaya başlaması, sağlam bir finans sektörünü dolayısıyla da onu oluşturan güçlü bir bankacılık sektörünün varlığını zorunlu kılmıştır. Bankacılık sektörü para aktarım mekanizmalarında kredi kanalının banka kredileri kanalında aktif rol alıp politikaların reel ekonomiye nüfuz etmesi konusunda etkin rol almaktadır. Bankacılık sektörünün aldığı bu rolün etkinliğinde, bankacılık sektörünün bilanço yapısının sağlamlığı etkili olmaktadır. Daha güçlü bir bilanço yapısı dış şoklara daha az kırılgan bir bankacılık sektörünü ve dolayısıyla finans sektörünü oluşturarak, reel ekonomide istikrarın sağlanmasına katkıda bulunacaktır. Bu bağlamda 2001 krizinin etkileri ve sonuçları irdelendiğinde Türkiye'de bankacılık sektörünün yapısall bir bozukluk içerisinde olduğu, bilançolarının normalin dışında hareket ettiği ve bankacılık sektörünün ekonomideki sürdürülemez iç borç dinamiği ve başta kamu bankaları olmak üzere, sektördeki sağlıksız yapının varlığı nedeniyle bankacılık işlevini yerine getirememiş, kamunun finansmanına yönelmiş olduğu ve bu durumun reel sektörle bağlantısında bozulmalara yol açtığı görülmüştür. Bu durum da kuşkusuz bankacılık sektörünün kredi kanalındaki etkinliği üzerinde kısıtlayıcı olmuş ve ekonomi politikalarının işlerliğini ve etkinliğini kötü anlamda etkilemiştir. Ekonominin genelindeki istikrarsızlıktan ve güven bunalımından kurtulunması için birçok alanda Güçlü Ekonomiye Geçiş programı çerçevesinde birçok yasal değişiklik ve yapısall düzenlemeler yapılmış, mali sektörün yapısının düzeltilmesi kapsamında da bankacılık sektörünün yapısındaki bozuklukların düzeltilmesi amaçlanmıştır. Tezin yöntem bölümünde 2001- 2010 yılları bankacılık sektörü konsolide bilançoları analiz edilmiş, ayrıca bankacılık sektörü kamusal sermayeli, özel sermayeli ve yabancı sermayeli mevduat bankaları olmak üzere üç banka grubu bazında değerlendirilmiştir. Bilanço analizinde bankacılık sektörünün kaynak kullanım yapısını irdemiş, aktif ve pasif kompozisyonlarının yıllar içerisindeki değişimi görüntülenmiş ve bankacılık sektörünün yıllar içerisinde banka grupları arasında daha homojen ve istikrarlı bir bilanço kompozisyonuna ulaşma yolunda eğilim gösterdiği, sektör bazında da daha istikrarlı bir görünüm kazandığı yolunda izlenim edinilmiştir. Fakat dikkat çekilen bir diğer nokta aktifler içerisinde oranı artan kredilerin, kaynakların ağırlıklı kısmını oluşturan mevduatların vade yapısıyla uyum içerisinde olmadığı ve bu durumun vade riski oluşturabileceğidir. Banka bilançolarının daha sağlıklı bir görünüme ulaşması aynı zamanda kaynak ve kullanım bileşenlerinin birbirleriyle vade, miktar, para cinsi gibi açılardan uyumlu olmasını gerektirir. Aktif kompozisyonunda kredilerin oranının artması bankacılık sektörünün getiri sağlayan alanlara yöneldiğini ve kredilerin kompozisyonundan ortaya çıkan görüntü sonucunda da özel sektörün kullanımına yönelindiği gözlemlenmiştir. Kredi kanalının Türkiye'de varlığı göz önünde bulundurulduğunda bilanço yapılarındaki bu iyileşme kredi kanalının etkinliğini artıracak ve reel ekonomiyle bağlantının güçlenmesini sağlayacaktır.