turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
The historical interaction of the city with its mahalles: Ottoman Edirne in the late seventeenth and early eighteenth centuries

Bu çalışma, Osmanlıların ikinci başkenti olan Edirne şehrinin 1700'lerdeki mekansal, demografik ve sosyo-ekonomik yapısını incelemektedir. Tezin ana amacı, Osmanlı şehrini, Edirne mahallelerini merkeze alarak anlamaya çalışmaktır. Böylece şehrin, mimari, demografik ve sosyo-ekonomik yapıları gibi farklı düzlemlerini -şehre ilişkisel yaklaşımın da verdiği imkan ile- eş zamanlı ve sosyal mekan temelinde çalışmak mümkün olmuştur. Avarız ve kefalet sayımları gibi arşiv kaynakları, hiyerarşik kümeleme, mütekabiliyet analizi gibi niceliksel metotlar ve GIS gibi harita uygulamaları ile yorumlanmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada tek bir şehir, yeni yöntemler kullanılarak etraflıca çalışılmış ve gelecekte başka şehirler ile sosyo-ekonomik ve topografik özellikler çerçevesinde yapılabilecek mukayeseli bir çalışmanın zemini oluşturulmuştur. Arşiv kaynaklarında kişilerle ilgili verilen unvan, meslek, dini-etnik aidiyet, cinsiyet ve mülkiyet durumları gibi nitelikler şehir mekanı temelinde yorumlanmış ve şehirdeki mekansal komşuluklar-ilişkiler, bu niteliklerin ayırt edici yanları ortaya konularak adeta şehrin ekolojik tasviri yapılmıştır. Başka bir ifadeyle, bu niteliklerin mahalle düzleminde nasıl yoğunlaştıkları ve mahallelerin bu niteliklere göre nasıl farklılaştığı keşfedilmiştir. Bununla irtibatlı olarak mahallelerin çoklu tanımlar elde edebildiği ve diğer mahalleler ile alışılagelmiş semt gibi tasniflerden farklı olarak niteliksel komşuluklar yoluyla gruplaşabildikleri görülmüştür. İlaveten, Edirne'de 1686 ile 1703 arasında oluşan bazı değişimler çeşitli nitelikler dikkate alarak izlenebilmiştir. Bu da bize, şehirde neyin değişip değişmediğini görebilme ve dönemin genel tarihsel bağlamını daha iyi değerlendirme noktasında büyük bir imkan sunmuştur. Ayrıca, tarihsel çalışmaların en önemli meselelerinden olan süreklilik ve süreksizliklerin keşfi ya da iki zaman arasındaki değişimin istikametini çalışma zorluklarını aşma hususunda da ilişkisel yöntem böylce bize bir ipucu sunmuştur.
XVI.-XX. yüzyıllarda Anadolu'da kaybolan yerleşmeler: Tokat örneği

'Kayıp köyler meselesi' öncelikle Avrupalı araştırmacılar tarafından ele alınmıştır. Batılı araştırmacıların amaç, içerik, metot ve kaynaklar bağlamında temelini oluşturduğu bu alanda ülkemizde az sayıda araştırma mevcuttur. Osmanlı Devleti bağlamında Anadolu'nun pek çok bölgesinde kırsal iskan alanlarında yaşanan köy kayıpları araştırmaya muhtaçtır. Haddi zatında birinci elden kaynaklarda bu sorun pek çok kez vurgulanmıştır. Aynı zamanda Osmanlı iskan ve göç tarihine dair araştırma yapan günümüz tarihçileri de meseleye yüzeysel olarak temas etmişlerdir. Ancak söz konusu alanda Sivas, Manisa ve Konya'ya ilişkin tafsilatlı bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada Anadolu'da ilk beylikler döneminden itibaren Türkler tarafından önemli bir iskan alanı olarak tercih edilen ve günümüze kadar geçen süreçte önemini muhafaza eden Tokat kırsal yerleşmeleri konu edilmiştir. Bu doğrultuda XVI. yüzyılda kaza sınırları içerisinde var olan köylerin XX. yüzyıla kadar geçirdiği merhaleler araştırılmıştır. Bu süreç içerisinde isyanlar, eşkıyalık, vergi baskısı, iklim değişikliği, doğal afetler, uzun süreli savaşlar, timar sisteminin bozulması, idari sınırların değişimi, iç ve dış göçler vb. sebeplerle yerleşmelerin kaybolduğu belirlenmiştir. Aynı zaman aralığında Tokat kazasında kurulan yeni köyler ve yer değiştiren köyler konusunda da değerlendirmeler yapılmıştır.
II. Abdülhamid Dönemi Bosna-Hersekli devlet adamları

Osmanlı Devleti'nde 1879- 1909 yılları arasında görev yapmış memurların biyografilerinden oluşan Sicill-i Ahval Kayıtları, biyografi yazımı için önemli kaynak durumundadır. Ayrıca Osmanlı Devleti'nin son dönemi ile ilgili önemli bilgiler içermektedir. Sicill-i Ahval Komisyonu'nun kuruluş tarihi olan 1879 yılından önce Osmanlı Devleti'nde memurların sicillerinin resmi olarak tutulmadığı görülmektedir. Sicill-i Ahval Kayıtları ile memurlar hakkında birçok bilgiye ulaşmanın yanında, devletin mali, idari, ekonomik, sosyal ve eğitim gibi birçok alanlarında önemli verilere ulaşılabilmektedir. Bu çalışmada Başbakanlık Osmanlı Arşivinde bulunan ve Sicill-i Ahval Defterlerinde kayıtlı olan, II. Abdülhamid döneminde Osmanlı bürokrasisinde görev almış Bosna-Hersekli 171 memurun biyografileri incelenmiş ve bu inceleme sonucunda bazı çıkarımlarda bulunulmuştur. Bu kayıtların incelenmesi sonucunda Bosna-Hersekli memurların adı, baba adı, doğum yeri ve tarihi, eğitim durumu, bildiği lisanlar, bulunduğu memuriyetler ve aldığı maaşlar, göreve başlama yaşı, aldığı ödüller ve cezalar gibi birçok bilgiye ulaşılmıştır. Elde edilen bu bilgiler Bosna-Hersek tarihi ile ilgili araştırma yapacak kişiler için kaynak niteliği taşıyacaktır.
144 numaralı (1805/1806-1806/1807 M.) (1220-1221 H.) Beşiktaş Şer'iyye sicili

Şer'iyye sicilleri Türk Tarihinin en önemli kaynaklarındandır. Çünkü bu kaynaklar dönemin sosyal yapısı, ticari hayatı, devletin siyasi, askeri ve iktisadi yapısı hakkında çeşitli bilgiler vermektedir. Bu araştırma da aslı İstanbul'daki Müftülük Arşivinde olan 144 Numaralı (1805/1806-1806/ 1807 M. Tarihli) Beşiktaş Şer'iyye Sicillerini çevirmeye çalıştık. Çalışmamız toplam dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Osmanlıda kadılık müessesi verildi. İkinci bölümde şer'iyye sicillerinin tanımı, önemi ve ihtiva ettiği belge çeşitleri incelendi. Üçüncü bölümde kısaca belge özetleri verildi. Dördüncü bölümde de belgelerin çevirisi yapıldı. Bu çalışmadaki toplam 329 belgenin içeriğinde ferman, berat, hüccet, i'lam, ma'ruz, mürasele gibi konular bulunmaktadır.
19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde maden işletmeleri 1825-1908

oz 19 YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ'NDE MADEN İŞLETMELERİ 1825- 1908 Bu tez bir işletme Örneğinden hareketle, 19. yüzyılda, Osmanlı Devleti'nin Madencilik uygulamalarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu maksatla, Niğde Sancağı dahilinde, Toros dağlan üzerinde bulunan; gümüş, kurşun ve altın üretimi bakımından Osmanlı Devleti'nin en önemli madeni olan, 'Bulgardağı Madeni Hümayunu' örnek olarak seçilmiştir. Maden, bizzat devlet tarafından tayin olunan müdürler vasıtasıyla işletilmekteydi. Madencilik alanında devletin politikalarını, tatbiki alanda, 'Bulgardağı Devlet Maden İşletmesi' üzerinde göstermeyi amaçladık. Tezin kaynaklan, Osmanlı Devleti'nin orijinal arşiv belgelerine dayanmakta; 1825- 1908 dönemini kapsamaktadır.
Halveti tekkelerinin Osmanlı padişahları ve devlet ricali ile ilişkileri: Şemsiyye ve Sivasiyye

Tasavvuf, Osmanlı dini ve sosyal tarihinin çok önemli bir parçasıdır. Hal böyleyken, Osmanlı tarihine ışık tutabilen çalışmalar içerisinde din ve dini zümreler eksenli çalışmalar nispeten azdır. Bu alan üzerinde titizlikle durulması gereken ciddi araştırmaları da beraberinde getirir. Özellikle tarikatler boyutunda ele alındığı zaman bazı yanlar ihmal edilip bazı yanlara fazlaca ağırlık verildiği olmuştur. Bütün bunlara karşın, Osmanlı dönemi tasavvuf ve sufi camia ile ilgili açıklığa kavuşturulmamış yığınla konu mevcuttur. İşte bu çalışma da Osmanlı Devleti'nde mevcut tasavvuf camiası içerisinde en kalabalık zümrelerden biri olan Halvetiyye tarikatının Şemsiyye kolu ve ona bağlı olan Sivasiyye, Nuriyye, Suziyye ve Şiriniyye şubeleri incelenmiştir. Birinci Bölümde; öncelikle bazı temel kavramların gerek sözlük gerekse tasavvuf literatüründeki manaları açıklanmaya çalışılmıştır. Daha sonra Halvetiyye tarikatının tarihçesi, kurucu şeyhleri, tarikat silsilesi, tarikatın kol ve şubelerinin ortaya çıkışları hakkında bilgi verilmiştir. İkinci Bölümde; çalışmanın ana konusunu oluşturan Şemsiyye kolu ve şubelerinin kurucu şeyhlerinin tasavvufi geçmişşleri konu edinilmiştir. Üçüncü Bölümde; Şemsiyye, Sivasiyye ve Nuriyye'nin şeyh ve halifeleri tarafından Zile, Sivas, İstanbul ve Balkan'lara kadar olan Osmanlı sahasında kurulan tekkeler ve vakıfları arşiv kaynakları ışığında değerlendirilmiştir. Son Bölümde ise; kurucu şeyhlerin Osmanlı padişah ve bürokrasisiyle olan ilişkileri, Osmanlı uleması ile Sivasi şeyhleri arasında vuku bulan tartışmalar mülahaza edilmiştir.
Osmanlı Devleti'nde ilk Gureba hastaneleri

Osmanlı İmparatorluğu'nda 19. Yüzyıl'ın ortalarına doğru ortaya çıkan aktif modernleşme süreci, mevcut sağlık sisteminin gelişmesine de ciddi bir ivme kazandırmıştır. 19. Yüzyılın başlarında kendini gösteren salgın hastalıklar, savaşlarla birlikte hastanelere olan gereksimini arttırmıştı. Bu ihtiyaç doğrultusunda, ilk gelişmelerin askeri hastanelerde görüldüğü açıktır. Sivil hastanelerin açılması ve kurumsallaşması ise daha ilerideki yıllarda olmuştur. Bu şekilde açılan hastaneler 'Gureba Hastahanesi' ismi altında açılmıştır. Bunların ilki, aynı zamanda hastane adı altında açılan ilk sivil yataklı sağlıklı kurumu olan Edirnekapı Gureba Hastanesi'dir. İlk gureba adını taşıyan hastane de budur. Bu hastanenin kapsamlı bir planlama ile kurulmadığı anlaşılmaktadır. Yatak kapasitesi sınırlı olup kısa bir süre hizmet vermiştir. Osmanlı Devletinde kurulan ikinci gureba hastanesinin Bezm-i Alem Vakıf Gureba Hastanesi olduğu genel kabul görmektedir. Bu hastane gureba hastaneleri arasında hala aynı isimle hizmet vermeye devam eden tek hastanedir. Bu hastane, hakkında en fazla bilgi ve belgeye sahip olduğumuz, üzerinde en fazla yayın yapılmış olan bir hastane olup geleneksel sağlık kurumlarından modern hastanelere geçiş aşamalarına tanıklık yapmış müstesna bir sağlık kurumudur. Bunu takiben imparatorluğun her tarafında gureba hastanelerinin açıldığı görülmektedir. Bununla birlikte bu hastanelere ilişkin çalışmalar oldukça azdır. Bu ilk iki gureba hastanesini takiben tarihi tam olarak belirlenememekle beraber Mekke'de bir gureba hastanesinin faaliyete geçtiği bilinmektedir. Burada ilk iki gureba hastanesine ilişkin bilgiler gözden geçirildikten sonra Mekke Gureba Hastanesi üzerinde yoğunlaşılarak, arşiv belgeleri ışığında hastanenin kuruluşu, çalışma prensipleri, hekim kadroları ve mali sıkıntıları üzerinde durulmuştur. 19. Yüzyılda hemen tüm sivil hastaneler vakıf sistemi çevçevesinde finanse edilmek üzere kurulmuşlardı. Vakıf sisteminin kendine özgü sorunları nedeniyle bütün bu hastaneler kuruluşlarının başından beri kaynak sıkıntısı çekmişlerdir. Arşiv belgelerine yansıyan sayısız yazışmalar bu durumu açık bir şekilde ortaya koyarlar. Mekke Gureba hastanesinde de aynı manzara bariz bir şekilde görülmektedir. Bu durum hastanelerin önce yerel yönetimlere daha sonra da merkezi devlete bağlanmaları ile çözülebilmiştir.
Reisülküttab Rami Mehmed Efendinin Sulhnamesi tahlil ve metin

II. Viyana Kuşatması ve Karlofça Antlaşması Osmanlı İmparatorluğu tarihinde birer dönüm noktalarıydı. Osmanlı, bu dönüm noktaları arasında on altı yıl boyunca savaş meydanında kaybettiği topraklarını barış masasında geri almaya çalışmıştı. Bu Köprülü ailesinin bazı üyeleri sadrazam olarak görev yapmaya devam ettiği önemli bir süreçti. Kuşatmanın Osmanlı açısından başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından, Avusturya, Lehistan, Moskova ve Venedik bir ittifak oluşturmuştu. Osmanlı ittifak kuvvetleriyle dört cephede on altı yıl savaşmıştı. Gerek ittifak devletleri gerek Osmanlı açısından bu savaşlar oldukça yıpratıcıydı. Bu yüzden barış görüşmeleri yapılmış ve görüşmelerin sonunda 1699'da Karlofça Antlaşması imzalanmıştı. Osmanlı önemli topraklarını kaybetmişti. Rami Mehmed Efendi'nin sulhnamesi Karlofça'da yapılan barış müzakerelerine ve iki dönüm noktası arasındaki sürece, süreçte öne çıkan şahıslara, Karlofça'da Osmanlı diplomasisine, sınır meselelerine, protokol tartışmalarına ışık tutuyor.
İzmir gazetesi (1-52. sayılar) 20 z. 1313-22 z. 1314 (2 Haziran 1896-25 Mayıs 1897) inceleme, tasnif, değerlendirme

toplumun yönlendirilmesi ve içinde bulunduğu siyasal, sosyal, ekonomik, kültürel durumunu gösterir. Gazeteleri inceleyerek o toplum hakkında bilgi sahibi olmak mümkündür. Çalışmamızın Giriş bölümünde, Dünya ve Türk basınının doğuşu ve gelişimi hakkında bilgiler verildi. Özellikle, İzmir'deki Fransız gazetelerinin Türk basınının oluşumundaki rolü anlatılmaya çalışıldı. Ayrıca 'İzmir' gazetesinin özellikleri hakkında bilgi verildi. Gazetede; siyaset, ticaret, edebiyat, eğitim, fen, ziraat, ekonomi, sanat ve ahlak hakkında geniş bilgiler yer alır. İzmir ve İstanbul haberlerinin yanında yabancı devlet haberleri de mercek altına alındı. Osmanlı Devletini ilgilendiren tüm haber, yazı ve ilanlar da ele alınarak geniş bir şekilde özetlenmeye çalışıldı. Ayrıca bu haberler, yazı ve ilanlar konularına göre tasnif edildi. Böylece yayına başladığı 1896'dan 1897 sonuna kadar Osmanlı Devleti'nin iç ve dış gelişmeleri göz önüne serilmeye çalışıldı. Çalışmamızı inceleyen okuyucular belirtilen yıllar arasındaki dönemde, Osmanlının idari ve sosyal birçok yönü ile dünyadaki gelişmeler hakkında bir bilgi sahibi olabileceklerdir.
II. Meşrutiyet Dönemi basınında kadın dergileri

Tanzimat döneminde toplumun sosyal ve kültürel açıdan gelişmesiyle birlikte Türkiye'de kadın dergiciliğinde ilk girişimler Tanzimat döneminde gerçekleşmiştir. II. Meşrutiyet döneminde İttihat ve Terakki'nin devlet yönetiminde etkili olmasıyla birlikte kadınlara yönelik çalışmalara ağırlık verilmiştir. Kadınların toplumda sadece aile içindeki rolleri ile sınırlı kalmayıp toplumsal alanda da faaliyetlergöstermelerinde olanak sağlanmıştır. II. Meşrutiyet döneminde basında özgürlüğünsağlanmasıyla kadın dergilerinde artış yaşanmıştır. Dergilerin yayınlanmasıyla birlikte kadınlar kendi duygu ve düşüncelerini ifade etmede rahat bir ortam bulmuşlardır. Kadınlar dernekler kurmuşlardır böylece kadınların toplumsal hayatta aktif rol almalarında kolaylık sağlamıştır. Çalışmamızda ilk olarak Türk kadınınınmodernleşmesi yolunda değişimler, feminist düşünce, düşünce akımlarının kadınlara tanınan haklara yönelik düşünceleri, değerlendirmeleri, kadın dernekleri ve kadın dergilerinde yazıları olan kadın yazarlar hakkında bilgi verilmiştir
5 numaralı Antalya Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi (H. 1247-1251/M. 1832-1835)

Şer'iyye Sicilleri, Osmanlı Devleti tarihinin incelenmesinde en önemli ve birinci elden kaynaklardır. Siciller, yazıldığı dönemin idari, sosyal ve kültürel yapısı hakkında araştırmacılara önemli bilgiler ihtiva eder. Siciller, ait oldukları yerleşim yerlerinin idari yapısı, ekonomisi, sosyal yapısı ve kültürel durumuna dair zengin materyaller içerir. Bu yönüyle Osmanlı tarihini aydınlatan en önemli kaynak eserlerdendir. Tez konumuz 5 Numaralı Antalya Şer'iyye Sicili'dir. İncelediğimiz sicil, H.1247-1251/M. 1832- 1835 yıllarını kapsamaktadır. Tez, giriş bölümünde şer'iyye sicilleri hakkında genişçe bir tafsilattan sonra dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Antalya şer'iyye sicilleri hakkında bilgi verilerek, 5 numaralı sicilin özellikleri anlatılmıştır. İkinci bölüm 5 numaralı şer'iyye siciline göre Teke Sancağı'nın idari taksimatı ve teşkilatı hakkındadır. Üçüncü bölümde, 5 numaralı şer'iyye siciline göre Antalya'nın sosya-ekonomik durumu hakkında değerlendirme yer almaktadır. Dördüncü bölümde ise, 5 Numaralı Antalya Şer'iyye Sicili belgelerinin fihristi ve transkribe metni yer almaktadır. Bu tezde H.1247-1251/M. 1832- 1835 yılları arasında tutulan 5 Numaralı Antalya Şer'iyye Sicili ışığında Antalya'nın idari, adli, askeri ve sosyo-ekonomik durumu ortaya konulmaya çalışılmıştır. İncelediğimiz dönem, Osmanlı tarihinde büyük değişimlerin yaşandığı II. Mahmut dönemini kısmen ihtiva etmektedir. Tezimize konu olan belgelerde, II. Mahmut döneminde ortaya konan idari, adli, askeri, ekonomik ve sosyal değişimlerin Antalya'ya yansıdığı görülmektedir.
Adana Şer'iyye sicillerine göre 1150-1160/1737-1747 yılları arasında Adana'nın sosyo-ekonomik yapısı

Bulunduğu konum itibariyle her zaman jeopolitik bir öneme sahip olan Adana ili tarih boyunca pek çok medeniyete şahitlik yapmıştır. Adana, Osmanlı egemenliğine girdikten sonra 1867 yılında Eyalet olmuştur. Ele aldığımız 1150-1160/1737- 1747 yıllan arasında Sancak olan Adana zanatkarlarıyla, ticaretiyle, reayasıyla canlı bir sosyo-ekonomik hayat arz etmektedir. Osmanlı toplumunun bir parçası olan Adana toplumu sosyal hayat bakımından Türk toplum hayatının özelliklerini, örf, adet, gelenek ve kültür normlarını canlı bir şekilde yaşatmaktadır. Yerleşim birimlerinin özelliğine göre genelde şehir ve köy hayatı şeklinde iki ayrı hayat tarzı görülmektedir. Bu bakımdan köy ekonomisi orman, tarım ve hayvancılığa bağımlı iken; şehir ekonomisi ticaret, sanat ve el emeğine dayanmaktadır. Adana şehir ekonomisinde canlı bir ticaretin ve gelişmiş örgütlü esnaf teşkilatlarının varlığım müşahade ediyoruz. Bu dönemde rastladığımız dikkat çekici bir uygulama da devletin sık sık buyruklarla halkın yaşam standardını koruyucu, ihtikarı önleyici narhlar koymasıdır.
T. T. 0008 numaralı Tapu Tahrir Defteri'nin transkripsiyonu ve tahlili

Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde bulunan T. T. 0008 numaralı ve Osmanlı Dönemi Aydın Sancağına ait Tapu Tahrir Defteri Yüksek Lisans Tezimizin ana kaynağını oluşturmaktadır. Bu çalışmamızı yaparken daha önce transkripsiyonu yapılmamış ama genel olarak Osmanlı'da toprak sistemi konusunda çalışmaları olan tarihçiler tarafından bilinen ve en erken dönemli Tapu Defterlerinden birisi olan bu defter, özelinde Aydın Sancağı ile ilgili önemli bilgiler ihtiva etmektedir. Defterin içindeki veriler XV. yüzyılın ikinci yarısında Aydın'ın idari, sosyal ve ekonomik yapısını kapsamakla birlikte, Aydın'ın Osmanlı Devleti hakimiyeti altına girmesiyle itibaren tarihi süreç içerisindeki gelişimini de konu edinmektedir. Yaşadığımız coğrafyayla ilgili olarak bir yerel tarih çalışması olmayı hedefleyen bu çalışmamız öncelikle XV. XVI. yüzyıl sonlarında Osmanlı Devleti'nin Anadolu Eyaletinin bir parçası olan Aydın Sancağı'nda bulunan yerleşim birimlerinin isimlerini tespit etmeyi, bu yerleşim birimlerinin ekonomik ve nüfus ile ilgili potansiyellerini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Bu defterde ayrıca köy, kasaba ve kentlerde yaşayan insanlar, üretimleri, tasarruf ettikleri toprak miktarlarını ve bazı meslek gruplarını kaydetmiş olan Osmanlı bürokrasisinin bölgeye bakışını da görmekteyiz. Tez kaynağımızın daha önce bazı bilimsel çalışmalarda kullanılmasına rağmen bir bütün olarak transkripsiyonunun yapılmamış olması tezin değerini arttıran bir gelişmedir. Bu çalışma yapılırken aynı coğrafyaya ait daha önce enstitümüz tezleri arasında bulunan çalışmalardan da karşılaştırma yöntemiyle yararlanılacaktır.
234 numaralı Maraş şer'iyye sicili H.1322-1325 M 1904-1907

234 NUMARALI MARAŞ ŞERMYE SİCİLİ (H.1 322- 1 325 / M. 1904 -1907) İnsanlarla İlgili bütün hukuki olayları, kadıların verdikleri karar suretlerini, hüccetleri ve yargıyı ilgilendiren çeşitli yazılı kağıtları ihtiva eden defterlere seriye sicili denir. Osmanlı Devleti'nde islami hukuk kuralları geçerli idi. Bundan dolayı yapmış olduğumuz çalışmanın giriş kısmında belgelerin anlaşılmasına kolaylık sağlamak amacıyla islam hukuku ve Osmanlı adliye teşkilatının fonksiyonları hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra seriye sicillerinin genel özelliklerini ve tarihi önemini açıklamaya çalıştık. Maraş seriye sicillerine gelince, bu siciller Milli Kütüphane'de muhafaza edilmekte olup 7 adettir. En erken tarihlisi H. 1295- 1296 tarihlidir. En geç tarihlisi ise H. 1326- 1336 yıllarına aittir. Tez konumuz olan 234 Numaralı defter 28x34 cm ebatında olup, H. 1322- 1325 (M. 1904 -1907) yıllarına ait olup; miras, tereke kayıtları, alım-satım, aile hukuku, vakfiye, vasi ve vekil tayinlerini ihtiva etmektedir. Araştırmacılara kolaylık sağlamak amacıyla belgelerin özetleri çıkarılıp, daha sonra metin trankripsiyonu verilmiştir. Değerlendirme kısmında ise çalışmamız sırasında elde ettiğimiz sonuçları ele alarak XX yüzyılın ilk yarısında Maraşin idari, iktisadi ve sosyal yapısı hakkında bilgiler verilmiştir. Buna göre XX. yüzyılın ilk yarısında Maraş Halep Vilayeti'ne bağlı bir sancak merkezi idi. Halk; tarım, hayvancılık ve ticaretle uğraşmaktadır. Müslim ve gayr-ı müslim halk arasındaki ilişkilerin iyi olduğu görülmektedir. Defterdeki yazı çeşidi hakkında bilgi vermek amacıyla ekler bölümünde dört adet belge fotokopisi verilmiştir.
XIX. yüzyıl ortalarında İştib Kazası'nın sosyal ve ekonomik durumu

Osmanlı Devleti'nde Tanzimat'la birlikte yapılan pek çok yeni düzenlemenin arasında vergi reformu da bulunmaktadır. Getirilen bu yeni vergi düzeninde herkesten kazancına göre, adil bir şekilde vergi toplanması esastır. Bu adil vergi düzenini oluşturabilmek için herkesin ne kadar gelir kazandığını tespit etmek zorunlu hale gelmiş ve bunun bir sonucu olarak halkın meslek ve maaş gelirleri ile gayr-i menkul, arazi ve hayvanat gelirlerinin tutulduğu Temettuat defterleri hazırlanmıştır. Bu defterler özellikle ait oldukları bölgenin sosyal ve ekonomik yapısı hakkında önemli bilgiler içermektedir. Çalışmada Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde yer alan 11425 numaralı Temettuat defterinin ışığında İştib'in XIX. yüzyıl ortalarında sosyal ve ekonomik yapısı incenlemeye çalışılmıştır. İştib hakkında XIX. yüzyıla ait herhangi bir çalışma olmaması bizi bu çalışmayı hazırlamaya sevk etmiştir. İncelenen dönemde Rumeli Eyaleti'nin Üsküb Sancağına bağlı olan İştib'in 13 mahallesi bulunmaktadır. Bu mahallelerin iki tanesi Hıristiyan, biri Yahudi ve biri de Müslüman Kıbti mahallesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Geri kalan 9 mahallede Müslüman ve Hıristiyan nüfus bir arada yaşamaktadır. XIX. yüzyılda pek çok şehirde olduğu gibi İştib'de de şehir hayatı gelişme göstermekte ve hane reisleri çok çeşitli mesleklerle meşgul olmaktadır. Bunun bir sonucu olarak ticari hayat oldukça canlıdır. Ancak şehirleşme devam ederken tarımsal faaliyetler de sürdürülmüş ve tarım önemli bir geçim kaynağı olma özelliğini korumuştur. İştib'e ait Temettuat defterinde yer alan hane reisleri tarımsal faaliyetlerini genellikle kendi topraklarında yapmaktadırlar. Meslek, maaş, tarım, gayr-i menkul, arazi ve hayvancılık gibi alanlardan kazanç sağlayan hane reisleri, devlete karşı en önemli sorumluluklarını oluşturan vergi yükümlülüklerini de yerine getirmişlerdir. Bütün bu verilerin ortaya konması neticesinde ise İştib'in son derece canlı sosyal ve ekonomik hayata sahip bir Rumeli şehri olma özeliği taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.