İstanbul imajını algılamaya yönelik bir oyun denemesi

Kent, fiziksel ve doğal alanların insan tarafından biçimlendirildiği ve sınırlandığı bir yapıdır. Tarih içerisinde gelişen, içinde bulunduğu çağın niteliklerine göre değişen ve dönüşen canlı bir organizmadır. Kenti az müdahale edilmiş doğal alanlardan ayıran belli ekonomik, sosyal, kültürel ve fiziksel bileşenler vardır. Bu bileşenler kent ve çevre kavramlarının sınırladıkları alanlar doğrultusunda değişkenlik gösterir. Çevre; birey merkezli oluşan farklı boyutlardaki alanlar olarak ayrışırken, kent; bu alanlann bazılarını kapsamakta ve sınırlandırmaktadır. Kent, içinde yaşayan birey için birçok işaret ve mesaj içerir. Bireyin davranışları, içinde yaşadığı çevreye bağlı olarak biçimlenir. Bu düşüncenin temeli kent ve kentli etkileşiminde yatmaktadır. Kent insanı, insan da kenti değiştirme ve dönüştürme gücüne sahiptir. Bu etkileşim ve bunun doğurduğu iletişim bireyin kente dair bilgisi ve bilinci doğrultusunda az ya da çok, olumlu ya da olumsuz olarak gelişmektedir. İnsan, yaşamı boyunca deneyimleriyle bulunduğu çevreye dair zihninde görsel, işitsel, dokusal kısacası tüm duyularına seslenen izlenimler oluşturur. Bunlardan en baskın olanı görsel izlenimlerdir. Bu görsel izlenimler zamanla bireyin zihninde bir resim oluşturur, insandan insana, belli kriterler doğrultusunda değişebilecek bu resim, kentin mevcut fiziksel durumlarına göre de benzerlikler gösterir. 'Çevre imajı' ya da 'kent imajı' olarak ele alınacak bu resim birey için kentin taşıdığı mesajları ve işaretleri ortaya koyar. Kent ve kentli etkileşimi doğrultusunda bireyin çevresinden edindiği izlenimler ile oluşturduğu kent imajı, kente yaklaşımını belirler. Bu konuda akıl haritası 'inental mapping' kavramı doğrultusunda dünyanın farklı yerlerinde şehir planlama, mimari, sosyoloji ve psikoloji dallarında birçok araştırma ve inceleme yapılmaktadır. Bu incelemeler kapsamında ortaya konmak istenen insanların, yaşadığı çevreye dair aklındaki imajlar ve şemalardır. Bu imajlar ve şemalar aynı bölge için dahi, kişiden kişiye değişen bir resim çizmektedir. Akıl haritasında çizilen bu imajın zenginleştirilmesi, kentin tanıtılması ve böylece kent bilincinin arttırılması bu tezin çıkış noktasını oluşturmaktadır. istanbul tarihi, coğrafi, topoğrafik ve kültürel durumu ile dünya kentleri arasında önemli bir yere sahiptir. Tarihi açıdan, medeniyetlerin başlangıcından günümüze kadar birçok farklı topluma ve kültüre ev sahipliği yapmıştır. Coğrafi olarak iki farklı kıta ve kültürü birleştiren köprü konumundadır. Birçok şehirden onu farklılaştıran bir topografya üzerine kuruludur. Ticari, kültürel ve sosyal birçok alışverişin yapılmasına olanak veren bir su yoluyla bölünmüştür. İstanbul kavranması ya da tanınması güç bir kenttir. Sürekli artan bir kalabalık ve hızla büyüyen bir yapılaşma söz konusudur. Bunun yanında zaman içinde oluşmuş gizemli ve şaşırtıcı ortamlara sahiptir. Kente yapılan her müdahalenin bilinçli olması ve toplumu belli ortak düşüncelerde birleştirmesi istenen ideal durumdur. Kentlinin yaşadığı çevreye dair oluşturduğu tüm bu izlenimleri kentle ilişkide olduğu süre boyunca oluşturduğu düşünülmektedir. Kentin tanıtımı içinde yaşayan kentli, ziyaret eden turist ve kenti yeni deneyimlemeye başlamış olan çocuklar için üç ayrı kategoride yapılabilir. Bu tezde yapılmaya çalışılan yaşadığı çevreye dair bilgisi henüz gelişmemiş, kenti deneyimlemeye başlamamış bireylere - yani 'çocuklara' - eğitimlerinin başlangıcında, ilk eğitim aracı olarak ele alınabilecek oyun aracılığı ile yaşadıkları kenti tanıtmaktır. Çocukların oyunla eğitime başladıktan, oyuncakları konusunda bencil ve tutucu oldukları görüşleri ile, kente dair çizilen şemaların bir oyun olarak hazırlanması ve çocuklara sunulması, çocukların zaman içinde kent deneyimlerinde ve kente ilişkin geliştirecekleri bilinç seviyesinde yardımcı bir etken olabileceği incelenmek istenen durumdur. Bu araştırmalar doğrultusunda ele alınan çevre, yaşanan kent olarak İstanbul olmaktadır. Kentin, zihinde çizilen resminin, kentlinin zaman içinde deneyimleri ve algısıyla oluşturduğu görsel bir veri olduğu düşüncesinden yola çıkarak, algılama yöntemleri ile bu resim şemalaştırılmaya çalışılmıştır. Kent içerisinde yaşayan her bireyin zihnindeki kent imajı farklıdır. Bu farklılıkların şehrin değerleri çerçevesinde, maksimumda kesiştirmek, daha öz fakat geniş bir istanbul imajı oluşturmak bu çalışmanın çıkış noktasıdır. Kent imajını şemalaştırmanın amacı, akılda kalıcılığı arttırmaktır. Görsel hafizanın mininum veri ile, şemalardan maksimum sayıda kaydetmesi, kent imajının maksimumda detaylanması hedeftir. Bireyin, yaşadığı kenti tanıyabilmesi amacı ile yukarda anlatılan yöntemlerle İstanbul'a dair şemalar oluşturulmaya çalışılmıştır. Bu şemalar doğrultusunda bir oyun hazırlanarak amaçlananjstanbul'u anlatmak ve kenti tanımaya yeni başlayan insanlara, yaşamları boyunca kente dair deneyimlemelerinde yardımcı olmak, kente dair belirli bir bilinç seviyesinde hareket edebilmelerine olanak sağlamaktır. n