Yerel yönetimler ve demokrasi karşılaştırmalı ve teorik bir inceleme

YEREL YÖNETİMLER VE DEMOKRASİ ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI VE TEORİK BİR İNCELEME Yerel yönetimlerin varoluşunun siyasal gerekçesinin özünde demokrasi inancı yatmaktadır. Bu sebepledir ki, yerel yönetimler öteden beri demokrasinin temel kurumlarından biri olarak kabul edilmişlerdir. Bu yargıda geleneksel ve tarihi faktörlerin de büyük önemi bulunduğu kuşkusuzdur. Ulusal düzeyde demokrasi anlayışı çerçevesinde yerel yönetim-demokrasi ilişkisi gündeme gelmektedir. Bu noktada, yerel yönetimlerin genel olarak tanımları ve tarihsel nitelikleri gereği demokrasiye daha çok olanak tanıdıkları kabul edilmektedir. Yerel nitelik taşıyan kamu hizmetlerinin yerine getirilmesinde başvurulan örgütlenme türlerinden biri olan yerel yönetimler, diğer örgütlenme biçimlerinden genel olarak yasama ve yürütme organlarının oluşumundaki farklılık ile ayrılmaktadır. Bu organlar, ilkece yöre halkınca seçimle belirlenmektedir. Bu çerçevede yerel yönetim; yerel nitelikli hizmetlerin görülmesinden daha ileri bir anlam kazanmakta ve demokrasi ile ilişkisi söz konusu olmaktadır. Yerel yönetim halka ülke yönetiminde etkin bir rol alması için fazladan olanak sunması sebebiyle de ayrı bir yere ve öneme sahiptir. Demokrasiyi en aşağı tabakalardan başlatmak ve uygulamaya koymak zorunluluğu vardır. Bu da ancak, yerel düzeyde halkın kendi kendini yönetmesine olanak vermekle gerçekleşebilir. Bu amaca ulaşacak en etkili kurumsal yol ise, yerel yönetimleri güçlendirmek ve yerel toplulukları doğrudan ilgilendiren sorunlar bağlamında, kendi kendilerini yönetmelerine olanak sağlamaktan geçmektedir. Demokrasi inancında, yerel yönetim çoğulculuğun özendiricisi ve koruyucusudur. İktidarın tekelleşmesini önleyip, tabanda yaygınlaşmasını sağlar, itidarm kötüye kullanımını ve yoğunlaşmasını denetler, bireye ve küçük topluluklara hem seçmede çokluk, hem de seçimini sürdürme ve değiştirme erkini sağlar. Yerel yönetim, halkın siyasete ve idareye katılımını ve bu yolla da onun toplumsal ve siyasal eğitimine katkı sağlar. Yerel yönetimlerde yönetim organlarının yöre halkınca seçimle belirlenmesi, bu organları halka karşı sorumlu kılar. Dolayısıyla bu organlar halk tarafından denetlenir. Böylece idarenin denetimi geniş ölçüde bir halk katılımınca sağlanır. Yetkilerin merkezi yönetim ve yerel yönetim arasında dengelenmesi ve bölüşülmesiyle sağlanan geniş tabanlı katılım, denetim ve idari konularda bölüşüm demokrasiyi korur. Bu gerçeğe paralel olarak yerel yönetim kuram ve uygulamasının dayandığı teme gerekçelerdeki ana tema, demokratik bir toplumun gerçekleştirilmesine ilişkindir. Halkın, günlük yaşamlarını doğrudan etkileyen ve ilgilendiren kararların alınmasına katılımı ve alınan kararların uygulanışını denetlemeleri, demokratik toplum idealinin odak noktalarıdır. Böylelikle, demokrasinin öngördüğü, halkın halk tarafından yönetimi gerçekleşmiş olacak ve bireylerin, demokrasi tanımına uygun birer yurttaş kimliği kazanmaları yolunda demokratik eğitim sağlanacaktır. Yerel yönetimler, demokratik yaşamın zorunlu ve doğal bir halkasıdır ve anayasal düzeydeki temsili demokrasinin, idari ve yerel düzeydeki uzantısıdır. Demokrasi anlayışı açısından tüm sorunlara çözüm, demokrasiyi ve onun siyasal-yönetsel kurumlarını halkın bekçiliğine ve denetimine vermekle bulunabilmektedir. Bu da, en alt düzeyde ve halkla en doğrudan ilişki içinde olan yerel yönetim kurumlarınca en etkin şekilde gerçekleşme olanağı bulmaktadır. Demokratik anlayışların hayata geçirilmesinde olduğu kadar; demokrasiye ters düşen uygulamaların önlenmesinin çözümünde de, kuşkusuz gene daha ağırlıklı olarak yerel demokrasi fikrinin gerçekleştirilmesi ve sağlamlaştırılması ağırlığını koymaktadır. Demokrasi, yukarıdan aşağıya idarecilerin çabalarıyla öğretilemeyen; ama halkın, kendi kendine uygulayarak, görerek, deneme ve hata yapma yoluyla öğrenebildikleri bir yaşam biçimidir. O halde, demokrasi anlayışının yerleşmesi ve kökleşmesi, en alt düzeyden başlatılmalı, bu bağlamda halkla en yakın ve en doğrudan ilişki içinde olan yerel yönetimlerin işlevleri arttırılmalı, buna paralel olarak da yerel yönetim anlayışının boyutlarının demokrasi değerleri çerçevesinde geliştirilmesine olanak sağlanmalıdır.