Bir devlet hastanesinde ameliyathane, yoğun bakım ve acil serviste çalışanların güvenliği açısından risklerin belirlenmesi

Amaç: Günümüzde sağlık hizmetlerinin giderek daha karmaşık bir yapıya dönüşmesi ve sağlık teknolojilerindeki gelişmeler, sosyal hayatın karmaşıklaşması, hizmet veren sağlık çalışanlarının çeşitliliği, hastalık oluşturan faktörlerin fazlalığı gibi faktörler hasta ve çalışan güvenliğini ön plana çıkarmaktadır. Sağlık sektöründeki çalışan güvenliği faaliyetleri, tüm kurum personelinin çalışma ortamları ve yaptıkları işlerden dolayı karşılaşabilecekleri tehlikeleri tanımlamayı, risk değerlendirmesi yapmayı ve koruyucu önlemler almayı içermektedir. Sağlık kuruluşları biyolojik, kimyasal, fiziksel, çevresel, psiko-sosyal ve biyomekanik birçok riski bir arada bulundurmaktadır. Tüm sağlık çalışanları hastane ortamında bu risklerle karşı karşıya kalmaktadır. Sağlık kurumlarında hizmet alan ve hizmet verenlerin güvenliği konusunun yönetim tarafından sürekli gözden geçirilmesi ve iyileştirmelerin yapılması gerekmektedir. Sağlık kurumlarında sağlık çalışanları için 'ameliyathane, yoğun bakım ve acil servis' gibi birimler yüksek riskli birimler olarak tanımlanmaktadır. Bu çalışmanın, riskli birimlerde çalışanlar tarafından çalışan sağlığını ve güvenliğini tehdit eden risk faktörlerinin, risk düzeylerinin ve önceliklerinin belirlenmesi ve bunların oluşturabileceği olumsuzlukların tespit edilmesi amacıyla yol göstereceği olacağı düşünülmektedir. Yöntem: Kantitatif araştırma yöntemlerinden anket yöntemi kullanılarak tanımlayıcı türde bir çalışma yapılmıştır. Manisa ili merkezinde bulunan 2. basamak sağlık hizmeti sunan Sağlık Bakanlığına bağlı kamu kurumu olan 'Merkez Efendi Devlet Hastanesi'nde yapılan çalışmaya, 3 riskli birimde - acil servis, ameliyathane ve yoğun bakım- görev yapan tüm çalışanlar dahil edilmiştir. Araştırmadaki örneklem, anket uygulama süreci boyunca, ilgili birimlerde gönüllü olarak anketi doldurmayı kabul eden tüm çalışanlardır. Araştırmada, anket ile veri toplama yoluna gidilmiştir. Araştırmada kullanılan anketin ilk bölümünde demografik verileri içeren 8 ifade, 2. bölümünde risk algısı değerlendirmesini içeren 19 ifade, 3 bölümde de risk faktörlerinin olasılık ve şiddetinin değerlendirildiği 40 ifade bulunmaktadır. Araştırmanın yapıldığı dönemde 120 çalışana anket dağıtılmış ancak anketlerin 112 tanesi geri dönmüş ve tamamlanmamış 6 anket de analiz dışı bırakılmıştır. Toplamda 106 anket analiz edilmiştir. Bulgular: Çalışanların, çalışma ortamlarını sağlıkları açısından yüksek riskli buldukları, kendilerinin güvende hissetmedikleri, çalıştıkları birimlerde önlemlerin alınmasını istedikleri, var olan önlemlerin yetersiz olduğunu ve kalite çalışmalarının risk faktörlerini azaltılmasında etkili olduğunu düşündükleri, son 6 ay içinde en çok biyolojik, kimyasal ve fiziksel risk faktörleri ile karşılaştıkları sonucu ortaya çıkmıştır. Çalışanların biyolojik risk faktörlerinden 'viral enfeksiyon etkenlerinin ortamda varlığı'' riskini yüksek ve çok yüksek risk grubunda, 'kan ve kanlı vücut sıvıları ile temas sonucu bulaş'' riskini çok yüksek ve yüksek risk grubunda, ''hepatit B, hepatit C ve HIV virüs enfeksiyonları'' riskini çok yüksek ve yüksek risk grubunda ve 'solunum yoluyla bulaşma '' riskini yüksek risk grubunda belirlediği görülmüştür. Çalışanların kimyasal risk faktörlerinden 'anestezik maddeler'' riskini 'anestezik gazlara kronik maruziyet'' riskini, 'tıbbi atıkların cilde teması'' riskini, 'ilaç içeren ampulün kırılması'' riskini, 'ilacın sulandırılması esnasında oluşan yer alanmalar'' riskini yüksek risk grubunda değerlendirdiği görülmüştür. Çalışanlar fiziksel risk faktörlerinden 'radyasyona maruz kalma'', 'havalandırma/iklimlendirme şartlarındaki olumsuzluklar', 'fiziki mekan mimarisinin uygunsuzluğu'' risklerini yüksek risk grubunda, 'elektriksel aktivite ile temas'' ve 'kullanılan tıbbi cihazlardaki ergonomik sorunlar'' risklerini orta risk olarak değerlendirdiği tespit edilmiştir. Sonuç : Güvenli bir sağlık hizmeti sunumu için çalışanların güvenliğinin sağlanması ve güvenliği tehdit eden risklerin belirlenmesi ve önlenmesi gerekmektedir. Çalışanların sağlıklarının, çalışma ortamından kaynaklanan riskler nedeniyle olumsuz etkilenme potansiyeline sahip olduğu, çalışanların kendilerini güvende hissetmediği görülmektedir. Sağlıklı ve güvenli bir hizmet sunumu için öncelikle güvenli bir çalışma ortamın yaratılması gerekliği nedeniyle kurum yöneticilerin öncelikli olarak kurumlarındaki yüksek riskleri belirleyip önlemleri alması gerekmektedir.