Some critical approaches to the fathers and daughters of Shakespeare

Günümüze kadar, Shakespeare'in oyunları birçok eleştirmene konu olmuş ve böylece farklı görüşler ortaya çıkmıştır. Bu çalışmanın amacı, Shakespeare'in oyunlarında çizdiği 'baba-kız ilişkileri'nin bazı İngiliz ve Amerika'lı eleştirmenlerce, nasıl yorumlandığının incelenmesidir. Başlıca on iki ayrı düşünce üzerinde durulan tezde, önce Thomas Rymer'ın fikirlerine değinilmiştir. Rymer, babasını aldatarak onu kötü duruma düşüren Desdemona gibi asi bir karakteri yarattığı için Shakespeare'i eleştirmektedir. Desdemona'yı ise yaşayan bir karakter gibi kabul ederek azarlamaktadır. Buna karşılık Brabantio, sayılmayı hak etmiş bir babadır. Kızının terbiyesizliğinden duyduğu üzüntü onu ölüme götürür. Akıl çağının temsilcilerinden olan Samuel Johnson ise Othello'ya farklı bir şekilde yaklaşır. Ona göre, Shakespeare'in her karakterinde bir bütünlük söz konusudur. Desdemona'nın babasını aldatıp kaçması, kişiliğine ters değildir. Yani mantığı, duygusallığına yenilmiş ve bu nedenle Othello'yla gitmiştir. Bundan dolayı yargılanmaması gerekir. Brabantio için ise övgü dolu sözler sarf etmeye 65 gerek yoktur. Sadece aldatılmış bir baba olarak görülmelidir. Ham let'teki baba, bazı eleştirmenlerin aksine, Johnson'ı şaşırtmamaktadır. Deneyimli ve bilgili olan Polonius bunamaya başladığı için bazen tutarlı, bazen mantıksız öğütler vermektedir. On dokuzuncu yüzyıl romantik görünüşünün başlıca temsilcilerinden olan, S. T. Coleridge, W. Hazlitt, Mary ve Charles Lamb, Shakespeare'de belli bir baba ve kız prototipi olduğuna inanırlar. Saf ve duygusal bir kız, tecrübeli, saygıdeğer ve otoriter bir baba gibi. Coleridge'e göre Lear, Goneril ve Regan istisnalardır. Hazlitt'se Lear'de bazı prototip özelliklerin bulunduğunu düşünür. Goneril, Regan ve Katharine yaptıklarıyla, Mary ve Charles Lamb ikilisini dehşete düşürürler, çünkü onlara göre adı geçen karakterler saflık ve duygusallıktan çok uzaktırlar. Yirminci yüzyıl eleştirmenlerinden Juliet Dusinberre, Shakespeare'i bir feminist olarak kabul eder, çünkü oyunlarında hor görülen kadınların benlik savaşlarını incelemektedir. Otoriter, taviz vermeyen babaların karşısında narin olduğu kadar akıllı kızlar vardır. Sözde bir boyun eğiş onların kuvvetlenmesini sağlar. Katharine, Desdemona ve Portia, iç bütünlüklerinden bir şey kaybetmedikleri gibi oyunların sonlarında söz sahibi olmayı başarmaktadırlar. Arnold Kettle, A. P. Rossiter ve Clifford Leech için ise Shakespeare, oyunlarında insani değerlerin yok olduğu kötü bir toplumu, Rönesans İngiltere'sini anlatmaktadır. Babalar ve kızlar bu bozuk düzenin birer öğesidirler. Kettle, Ophelia'nın saray entrikalarının maşası, Poionius'un ise kızından bir an evvel karlı bir şekilde kurtulmak 66 isteyen bir satıcı olarak ortaya konulmak istendiğini iddia etmektedir. Lear'deki Goneril, Regan ve Lear ise birbirinden kötü karakterlerdir. Kettle'a göre, on altıncı yüzyıl humanist akımını temsil eden Cordelia'nın tuttuğu yol tek çıkış yolu olmaktadır. A. P. Rossiter babaları ve kızları suçlamamakta, kötülüğün kişilerin yapısından değil, çevrenin etkisinden kaynaklandığını varsaymaktadır. Buna karşı çıkan Leech, problemin kesinlikle insanın doğasından kaynaklandığını, Shakespeare'in de bunu vurgulamak istediğini düşünür. Tempest'daki babanın kızını cezalandırma yoluyla kontrol altında tutmaya çalıştığını iddia eder. Leech onu bazen de bir öğretmene benzetir. E. E. Stoll, toplumsal eleştiri yapanların aksine, eserlerin toplumun gerçeklerini yansıtmadığını, Elizabeth dönemi seyircisini tatmin eden romanslardan ibaret olduğunu söyler. Ona göre, babalar otoriter, kızlar isyankardır. Bu durum seyircinin alışık olmadığı ve hoşuna gidebilecek bir haldir. Amaç seyircinin dikkatini çekmek, onun hülyalarını bir süre için de olsa gerçekleştirmeye çalışmaktır. A. C. Bradley ise karakteri yaşayan varlıklar gibi ele alır. Onları yaptıklarından dolayı azarlar, hatta geçmişşleriyle ilgili hayali yorumlar yapar. Martin Elliott eserinin giriş bölümünde, metne dönük bir eleştiri yapacağını söylemesine karşın sözünde duramaz. Karakterlere çeşitli önyargılarla yaklaşarak, oyunları, kendi fikirlerini desteklemek amacıyla yorumlar. Başlangıçta belirttiğimiz gibi, Shakespeare'in eserlerindeki 'baba-kız ilişkileri' çeşitli eleştirmenlerce farklı şekillerde 67 yorumlanmıştır. Fakat bu değişik yaklaşımlar incelendiğinde, bazı eleştirmenlerin flkirbirliğine vardıkları saptanabilir. Çalışmamızda birçok örnek olmasına rağmen bir kaçını kısaca özetlemek gerekirse; romantiklerin kızlar için çizdiği prototip, Johnson'ın Ophelia ve Cordelia için daha önce söylediklerini hatırlatır. Elliott ve Stoll'da eleştirilerinde bu özellikler üzerinde dururlar. Stoll, Leech ve Dusinberre babaların otoriter karakterler olarak çizildiğinde, hemfikirdirler. Fakat bu konuya hepsinin yaklaşımları farklıdır. Stoll otoriter babaları seyirciyi eğlendiren vazgeçilmez öğeler olarak görür. Leech insani değerlerini yitirmiş bir toplumun üyeleri olduklarını savunur. Dusinberre ise onları kızları bunaltan, sıkan hatta benliklerini zorlayan baskı araçları diye tanımlar. Değişik çağlarda yaşayan ve farklı ekollere bağlı eleştirmenlerin, Shakespeare'in oyunlarındaki aynı karakterler ve temalarla ilgilenmeleri fakat bunlara ayn açılardan yaklaşmaları oldukça ilginçtir. Çünkü büyük bir deha olan Shakespeare bu temalarını ve karakterlerini yaratırken kişisel düşüncelerini açıkça belirtmemiştir. Bize göre Shakespeare'in amacı oyunlarım çağların değişen koşullarına göre eleştiri ve yorumlara karşı açık bırakmaktır. Bunun en açık delili başlangıçta çok basit bir konu gibi görülen 'baba-kız ilişkilerT'nin çağlar boyu birçok eleştirmence incelenmesi ve incelenmekte olmasıdır. 68