Vergi yargısında kanun yolları

Konumuz, 'Vergi Yargısında Kanun Yollan' olup; maksadımız ülkemizin temel sorunlarından olan vergi yargısı ve kanun yolları alanında konuyu, eksik düzenlemeler ile kıyaslayarak, ortaya koymak ve bu suretle, vergi yargısıda Temyiz aşamasının daha etkili olabilmesi için çözüm yolları aramaktadır. Kanun yolları davanın taraflarına ait hukuki bir yoldur. Taraflar hukuka aykırı gördükleri mahkeme kararlarının düzeltilmesini ve yeniden incelenmesini bu yolla sağlayabilirler. Kanun yolları dışında bir mahkeme kararının hukuka aykırılığı ileri sürülemez. Ülkemizde, vergi yargısı alanında kanun yolları iki anagurupta incelenebilir.: Kararın; kararı veren mahkemede yeniden incelenmesi ya da üst yargı organında incelenmesi. Kararı veren mahkemenin yeniden aynı kararı incelemesini sağlayan kanun yolları, ' Açıklama', 'Yanlışlıkların Düzeltilmesi' ve 'Yargılamanın Yenilenmesi' dir. İlk derece mahkemesinin vergi kararı bir üst merciin incelemesini sağlayan kanun yolları ise; 'Temyiz' ve 'İtiraz' dır. Bundan başka 'Kanun Yararına Bozma' kanun yolu da vardır. Açıklama ; verilen kararın yeterince açık olmaması ya da birbirine aykırı hüküm fıkraları taşıması halinde, taraflar, hükmü veren mahkemeden kararın açıklanmasını isteyebilirler. Bu tam anlamı ile kanun yolu sayılmaz, çünkü kararın özüne dokunulmadan özü açıklanır. Yanlışlıkların Düzeltilmesi; mahkeme kararında yer alan tarafların adı, soyadı ve sıfatları, iddiaların sonuçları, tüzel kişilerde unvan yanlışlığı ile, hüküm fıkrasındaki hesaplara ilişkin yanlışlık ve hataların düzeltilmesinin, hükmü veren mahkemeden istenmesidir. Bu hem vergi mahkemesinden hem de Danıştay'dan istenebilir. Açıklama gibi, Yanlışlıkların Düzeltilmesi de kanun yolu olmayıp, kanun yoluna benzer kavramdır. İtiraz; 1982 yılından itibaren uygulanmaktadır. Bu kanun yolu ile ilgililer, Vergi ve İdare Mahkemelerinin tek hakim ile verdikleri kararlar aleyhine Bölge idare Mahkemesine hukuka aykırılık iddiasıyla başvurabilirler. Kanunda itiraz lafsı geçse de bu Temyiz yoludur. Çünkü ilk derece mahkemesinin kararı bir üst mercide incelenmektedir. Genel kanun yolu olan Temyiz ise; ilk derece mahkemesi olan vergi mahkemelerinin hukuka aykırı görülen kararlarının ikinci kez bir üst merciide incelenmesini sağlayan usuli bir imkandır. Temyiz yargılaması yeni bir yargılama olup, ilk derece mahkemesinin verdiği vergi karar Temyiz merciinde yargılanır. Karar Düzeltilmesi; Temyiz yolunun tamamlayıcısı niteliğinde bir kanun yoludur. Temyiz yeri olarak Danıştay ve Bölge idare Mahkemelerinin verdği kararlara karşı, bu kararın yeniden gözden geçirilmesi için taraflara sağlanan usuli bir imkandır. Burada temyiz mercii, verdiği kararı yeniden hukuka uygunluk açısından gözden geçirir. Yargılamanın yenilenmesi; bir yargı organının verdiği ve kesin hale gelmiş hükmün kaldırılmasını veye değiştirilmesini ve davanın yeniden incelenmesini sağlayan olağanüstü kanun yoludur. Kanun yolları, bozulan hukuk barışının yeniden tesis edilmesi maksadı ile, modern hukuklarda ve Türkiye'de düzenlenmiştir. 1982 yılında yapılan idari mevzuat değişiklikleri ile, vergi yargısı sistemi oluşturulmuştur. Ancak vergi yargısı ve kanun yolları sisteminde görülen aksaklıklar; devletin genel işleyişi, vergi ve temyiz mahkemelerinin fiziki yetersizliği, yaşanan yoğun ekonomik bunalım, hakim vergi yargısı personelinin eksikliği gibi ülkenin genel proplemlerinden kaynaklanmaktadır.