Mustafa Kemal Atatürk'ün Cumhurbaşkanı olarak katıldığı askeri manevralar

Bu çalışmaya konu olan tatbikat ve manevraların tarihi süreci Atatürk'ün Cumhurbaşkanı olarak bizzat iştirak ettiği 1923- 1938 yıllarını kapsamaktadır. 1923- 1938 yılları arasında yapılan bu tatbikat ve manevralar eksiksiz ve ayrıntılı olarak ele alınmış, yapılma nedenleri, nasıl ve nerede icra edildikleri ve sonuçları ortaya konmuştur. Bu çalışma giriş bölümü ile üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde; manevra ile ilgili askeri kavramlara yer verilmiştir. Çalışmanın içeriğinde yer alan askeri terimlerin bilinmesi konunun kolaylıkla anlaşılması bakımından çok önemlidir. Ayrıca, bu bölümde Türk Ordusu'ndaki rütbelerle ilgili bilgilere de yer verilmiştir. Girişi izleyen birinci bölümde; Türk Ordusu'nun durumu incelenmiştir. Cumhuriyet'in kuruluşundan itibaren icra edilen ve ikinci bölümde yer verilen tatbikat ve manevralar farklı nedenlerle icra edilmiştir. Bunlardan biri olan ve 1924 yılında icra edilen İzmir harp oyununda her ne kadar İstiklal Harbi'nde Yunan taarruzu ile ilgili askeri değerlendirmeler yapılmışsa da; hilafetin kaldırılarak Osmanoğulları Hanedanı'nın yurt dışına çıkarılması, Şeriye ve Evkaf Vekaleti ile Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekaleti'nin kaldırılması ve Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun kabul edilmesi gibi önemli siyasi kararlar da bu manevra sırasında alınmıştır.1925- 1929 yılları arasında yapılan Ankara ve 2'nci Ordu Manevraları Türk Ordusu'nun kolordu ve ordu çapında yapılan ilk büyük manevraları olma özelliğini taşımaktadır. Bu manevralarla artık sadece kara birlikleri değil, hava kuvvetleri unsurlarının da katılımıyla çok faydalı ve başarılı tatbikatlar icra edilmeye başlanmıştır. Bu bölümde yer verilen 1928 yılında yapılan İstanbul-Gelibolu Manevrası da, Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa'nın Ertuğrul Yatı ile çıktığı bir günlük gezisi sırasında karar verdiği ve tamamen kendisinin yönettiği toplam 23 saat süren Cumhuriyet tarihimizin en kısa süreli manevrasıdır. 1929 yılında dünyayı etkileyen ekonomik buhran nedeniyle, bütün dünya ordularında olduğu gibi Türk Ordusu'nda da tatbikat ve manevralara bir süre ara verilmiştir. Bu geçiş döneminden sonraki manevralar ise üçüncü bölümde incelenmiştir. Bu bölümde yer alan ve 1934 yılının Nisan ayında yapılan Ege Manevraları, aynı yıl Haziran ayında, İran Şahı Rıza Pehlevi'nin ziyareti için, birliklerin denetlenmesi amacıyla Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa'nın yaptığı teftişlerden oluşmaktadır. Her iki faaliyet de Mustafa Kemal Paşa'nın ve Türkiye Cumhuriyeti'nin güçlü ordusuyla, gerek doğudaki komşusuna verdiği değer gerekse tüm dünyaya bölgenin istikrarının güvencesi olduğunu göstermesi açısından çok önemlidir. 1936 yılında İstanbul Harp Akademisi'nde yapılan tatbikat, burada eğitim gören kurmay subayların ve İstanbul'da farklı okullarda eğitimine devam eden henüz rütbelerini takmamış astsubay adaylarının katılımıyla icra edilen bu kapsamdaki ilk tatbikat olmuştur. Öyle ki birliklerdeki eksik kadrolar bu öğrencilerle doldurulmuş bir bakıma Çanakkale ve İstiklal Harbi'nde olduğu gibi aniden yapılabilecek bir savaşın provası yapılmıştır. 1937 yılında Ege ve Trakya'da yapılan manevralarla birlikte ordunun eğitim seviyesi ve gücü, manevra sonrasında yapılan ve tüm halkın da davet edildiği resmi geçitlerle tüm dünyaya duyurulmak istenmiştir. Aynı zamanda dönemsel olarak yaklaşmakta olan II. Dünya Savaşı öncesinde olası düşman tehditlerine yönelik güç gösterisi olarak gerçekleştirilen ve içte ve dışta büyük ses getiren bu manevralar Türk Ordusu'nun kendi bölgesinde barışı ve istikrarı korumak adına hazır olduğunun bir göstergesi ve ispatı olmuştur. Özellikle davet edilen Balkan Paktı ve Sadabad Paktı ülkelerinin en üst düzey askeri yetkilileri manevraları yakından takip ederek, yaptıkları değerlendirmelerle Türk Ordusu'nun gücünü ve kudretini dile getirmişlerdir. Bu çalışmada manevralardan çıkarılacak derslerin yer aldığı tenkit ve değerlendirme bölümleri geniş bir şekilde yer almıştır. Özellikle Genelkurmay Başkanı Mareşal Fevzi Çakmak'ın değerlendirmeleri sadece o döneme değil bu dönemde icra edilen tatbikat ve manevralara da ışık tutmaktadır.