Yapıda kullanılan asbestli yapı ürünlerinin yönetimine yönelik bir model önerisi

Asbest, lifsi kristal yapıya sahip bir grup mineralin adıdır. Yanmazlık özelliği nedeniyle 'sihirli mineral' olarak bilinen, taş devrinden beri birçok alanda kullanılan asbestin, endüstride kullanımı 19. yüzyılın sonunda başlamıştır. Asbest, sahip olduğu fiziksel ve kimyasal özellikleri nedeniyle uzun yıllar yapı ürünlerinde, gemi, tekstil ve diğer sanayi alanlarında ve birçok endüstriyel üründe yaygın olarak kullanılmıştır. Doğal olarak oluşan ve doğada birbirine tutunmuş liflerin oluşturduğu bir kütle yapısında bulunan asbest, ezildiği ya da işlendiğinde kolaylıkla liflere ayrılabilir. Asbest lifleri hafiftir. Bu özellikleri nedeniyle lifler rüzgar gibi doğa olaylarıyla havada uçuşarak geniş mesafelere taşınabilmekte ve havada uzun süre askıda kalabilmektedir. İnsan sağlığı açısından havada solunabilir durumdaki asbest lifleri risk oluşturmaktadır. Vücuda solunum yoluyla alınan lifler zamanla asbestten kaynaklanan sağlık sorunlarının oluşmasına neden olmaktadır. IARC kanserojen maddeler listesinde asbest, 'kesin kanserojen' tanımlaması ile birinci grupta yer almaktadır. Bugün, gelişmiş birçok ülkede asbestin bütün türlerinin çıkarılması ve asbestli ürünlerin üretimi, kullanımı, ticareti yasaklanmış ya da yasal sınırlamalar getirilmiştir. Asbestin kullanımına yönelik yapılan yasal düzenlemelere rağmen geçmişş yıllardaki yoğun kullanımı nedeniyle asbestin insan sağlığına olan olumsuz etkileri sürmektedir. Uzun yıllar birçok yapı ürününün üretiminde asbest kullanılmıştır. Asbestli yapı ürünlerinin kullanıldığı yapıların birçoğu günümüzde varlığını sürdürmektedir. Yapıda var olan bu ürünlerden etkilenimin önlenmesine yönelik çözüm önerilerinin ve zorunlulukların bilinmemesi ve uygulanmaması nedeniyle, bu yapıların kullanım, bakım onarım, yıkım, atıklarının taşınması ve yok edilmesi çalışmalarında asbestli yapı ürünlerinden etkilenim devam etmektedir. Asbestten etkilenimin olası olduğu yapının yaşam süreçlerinde, yapıda kullanılan asbestli yapı ürünlerinden etkilenimin engellenmesi için bu yapı ürünlerinin yönetimi sağlanmalıdır. Asbestin doğru yönetimine yönelik bir yönetim planının oluşturulması ve bu planın işleyişinin sağlanması, gerekli denetimlerin yapılması, cezai yaptırımların uygulanması ile asbestten kaynaklanan sağlık sorunlarının gelişimi engellenebilir. Asbestin türleri, fiziksel ve kimyasal özellikleri, yapıda kullanımı, asbest ve insan sağlığı ilişkisi kapsamında asbestten etkilenim yolları ve etkilenim nedeniyle oluşan sağlık sorunlarının da irdelendiği bu çalışmada; yapıda bulunan asbestli yapı ürünlerinin olumsuz etkilerinin giderilmesine yönelik Dünya'da ve Türkiye'de uygulanan zorunluluklar ve bu ürünlerden etkilenimin önlenmesine yönelik çözüm önerileri incelenmiştir. Çalışmada; asbestli yapı ürünü kullanılan yapılarda, yapının tüm yaşam süreçlerinde, yapıda kullanılan asbestli yapı ürünlerinin yönetiminin sağlanmasına yönelik bir model önerisi oluşturulmuştur. Çalışmanın sonucunda asbestli yapı ürünlerinden kaynaklanan etkilenimin giderilebilmesi için gerek toplumda gerek uzman kişilerde konu ile ilgili bilincin artırılmasına ve Türkiye'de var olan zorunlulukların geliştirilmesine yönelik öneriler sunulmuştur.