Artan oranlı gelir vergisi ve alternatiflerinin Türkiye açısından karşılaştırılması

Günümüzde kaynak tahsis mekanizması olarak piyasa ekonomisinin rakiplerine üstün geldiği kabul edilmektedir. Dünya ekonomilerinin entegrasyonunun sonucu olarak kaynak tahsislerinde artık piyasa önemli bir role sahiptir. Bundan dolayı globalizasyon, özellikle gelişmekte olan ülkeleri, piyasayla uyumlu vergi reformu yönünde zorlamaktadır. Dolayısıyla piyasa sistemine dönüşüm arzusundaki ülkelerin ilk olarak bu yönde bir vergi reformunu gerçekleştirmeleri gerekmektedir. Piyasayla uyumlu bir vergi politikasının en önemli amacı, vergi sisteminin kaynak tahsis sürecine müdahalesini minimize etmektir. Yani vergi sisteminin mümkün olduğu kadar tarafsız olması gerekmektedir. Artan oranlı gelir vergisinin en önemli sakıncalarından biri, müşevvikler sorununa yol açmasıdır. Yani nominal müterakkiyeti yüksek artan oranlı vergi tarifesi, bireylerin çalışma, tasarruf ve risk alma yönündeki tercihlerini olumsuz etkilemektedir. Elbette bunun bir etkinlik maliyeti ve milli gelir azalışı cinsinden bir refah kaybı söz konusudur. Ayrıca bu tür vergilemede artan marjinal oranlar tasarruflardan ödendiğinden, tasarrufların azalmasına yol açmaktadır. Türkiye'de de karma ekonomiden piyasa ekonomisine geçişte, vergi sisteminde büyük değişikliklerin yapılması gerekmektedir. Türkiye'de gelir vergisi matrahı çok dar olduğundan, gelir vergisi oranlan bazı mükellefler ve bazı sektörler için nispeten yüksek olmaktadır. Örneğin Türkiye'de gelir vergisi, fiilen, ücretliler üzerindeki bir vergi haline gelmiştir. Bundan başka Türkiye'de yüksek gelir grubundakiler için oldukça yüksek marjinal gelir vergisi oranlan söz konusudur. Oysa marjinal vergi oranlan, kaynak tahsis sürecinde çarpıklıklara yol açan vergiden kaçınma ve vergi kaçakçılığı müşevviklerinin bir göstergesidir. Türkiye'de tasarruf hacmi düşük olduğundan, özellikle üst gelir grubundan elde edilen vergi gelirlerinin yeniden dağıtılması çabaları, tasarruflan teşvik ve sermaye arzım artırma amacıyla çatışmaktadır. Böylece artan oranlı gelir vergisi tasarrufların azalmasına ve dolayısıyla sermaye birikiminin gecikmesine ve kalkınmanın ertelenmesine yol açmaktadır. Aynca bu tür bir vergilemenin vergi yükünü de artırdığı görülmektedir. Oysa vergi yükü ve tasarruf oranı, aynı anda artırılması mümkün olmayan birbirlerine rakip büyüklüklerdir. Bundan dolayı tasarruf oranı ve vergi yükü arasındaki ilişkinin analiz edilmesi gerekmektedir. Bu çalışmada vergi yükü ile tasarruf oranı arasındaki ilişki, regresyon modeli kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sonucunda bu iki değişken arasında yüksek bir korelasyon olduğu tespit edilmiştir. Ancak bu sonuç, vergi yükü ile tasarruf oram arasındaki ilişkinin yönü konusunda herhangi bir bilgi vermediğinden, daha sonra bu tür analizlerde oldukça yararlı sonuçlar veren VAR tekniği uygulanmıştır. Bu çalışmadan elde edilen temel sonuç, geleneksel teorinin öngördüğü şekilde, Türkiye'de vergi yükü ile tasarruf oranı arasında, vergi yükünden tasarruf oranına doğru direk bir nedensel ilişki olduğudur. Bu sonuç, Türkiye'de ilk yapılması gerekenin vergi yükünü düşürücü düzenlemeler olması gerektiği konusunda uyarılarda bulunmaktadır. Son olarak, Türkiye'nin karma ekonomiden piyasa ekonomisine geçişte vergi politikasında yapacağı değişikliklerde, düz oranlı gelir vergisi, bahsedilen amaçlara en uygun politik araç olarak gündeme gelmektedir.