turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Osmanlı'dan günümüze Mali Anayasa uygulamaları

Ekonomide adaletin, mali disiplin ve sürdürülebilirliğin sağlanması için o ekonominin mali sorumluluk bilinci ile yönetilmesi gerekmektedir. Mali sorumluluk beraberinde etkin kaynak kullanımını ve dolayısıyla mali verimi getirecektir. Tüm bunların temelinde ise mali kurallardan oluşan mali anayasa yatmaktadır. Bahsedilen mali kurallar devletin mali verimsizliğe sebep olacak ihtiyari davranışlarını engellemek, mali disiplini ve sürdürülebilirliği sağlayabilmek amacıyla ortaya atılmıştır. Bu çalışma da Osmanlı'dan günümüze kadar olan süreçteki çeşitli dönemlerde uygulanan mali anayasa uygulamaları ve buna bağlı olarak oluşturulan mali kuralların hangi belgelerde geçtiğini, bu belgelerde geçen sınırlamaların içeriğinin hangi kurala dayandığını ve bahsedilen kuralları ne kadar kapsadığını ortaya çıkarmak amacıyla yapılmıştır. Osmanlı Devleti'nde çeşitli belgelerle padişahın vergi yetkisinin kısıtlandığı, Türkiye'de ise anayasalar, yasalar, programlar ve anlaşmalar ile bir takım mali kural uygulamalarının olduğu belirlenmiştir. Ancak bu mali kuralların katı kararlarla belirlenmediği sonucuna varılmıştır. Türkiye'nin ekonomik göstergelerine bakılarak mali kural önerileri getirilmiştir.
Üsküdar Mahkemesi 510 numaralı Şer'iyye Sicilinin transkripsiyon ve değerlendirmesi: 1782-1783 (H. 1196-1197)

Çalışmanın konusu, Üsküdar Mahkemesi 510 numaralı şer'iyye sicilinin transkripsiyon ve değerlendirmesidir. Bu sicilin transkripsiyon ve kısa bir değerlendirilmesi yapılarak, yazıldığı tarih aralığı olan 1782- 1783 tarihleri arasında Üsküdar ahalisinin mahkemeye yansıyan davalarının tahlili amaçlanmıştır. Çalışma, bu sicilin 698 kayıttan meydana geldiğini, istida, buyruldu, borç, vakıf, yaralama, hırsızlık, zevciyet gibi konuları içerdiğini göstermiştir. Etnik köken ve din farkı gözetilmeden adil yargılama yapıldığı, Müslüman ile gayri-müslimin taraf olduğu davalarda gayri-müslimlerin davaları kazanma oranının yüksek olduğu belirlenmiştir. Tarafların barış içinde yaşadıkları, gerektiğinde birbirlerine vekil oldukları tespit edilmiştir.
II. Abdülhamit Dönemi İttihad-ı İslam düşüncesinin Esad Efendi'nin 'İttihad-ı İslam' risalesinde söylem analizi

Fransız ihtilaliyle ortaya çıkan düşünceler ve Sanayi inkılabı, Avrupa'da yaşanan modernite, devletlerin siyasal düzeninde ve insanların sosyal yaşamında büyük değişikliklerin yaşanmasına sebebiyet vermiştir. Aydınlanma projesine göre insan, din ve gelenek gibi her türlü metafiziksel boyuttan arınarak, dünyevi alana dayanmıştır. Bu konumunu korumak isteyen bireyler hayatın hemen hemen her alanına kendi iradesiyle hakim olma çabası gütmüştür. Fransız ihtilalinin getirdiği düşünceler din, toplum ve siyasal yaşamı baştan aşağı değiştirecek, yeni bir çığır açacaktır. Özelikle 'her millete bir devlet 'fikriyle hareket eden uluslar büyük imparatorlukların yıkılmasını beraberinde getirecektir. Ulus-devlet modeli fikriyle hareket eden bu kavimlerin isyan dalgası Osmanlı Devleti'ni de sarsacak ve yaşanan bu değişikliklere kayıtsız kalmayan Osmanlı Devleti mevcudiyetini korumak ve bekasını devam ettirebilmek için özellikle askeri, ekonomik ve özellikle siyasi yaşamda yeni hamlelere ihtiyaç duyacaktır. Osmanlı aydınları, devleti ayakta tutup, ilerlemesini sağlayabilecek formüller üzerinde kafa yormuşlar ve akabinde önemli siyasi düşünceler ve enstrümanlar geliştirmişlerdir. Osmanlıcılık fikriyle; din, dil, mezhep ayırmaksızın herkesi bir arada tutma teşebbüsü başarısızlığa uğrayınca, bütün Müslümanları tek bir çatı altında tutma anlayışı olan İttihadı İslam fikri 19. yy son çeyreğinde büyük ilgi görmüş ve II. Abdülhamid döneminde devlet politikası olarak uygulamaya konulmuştur.'İttihad-ı İslam' risalesiyle büyük yankı uyandıran Esad Efendi bu fikrin ortaya çıkışındaki sebepleri ve uluslararası dengeleri daha iyi analiz edecek, bu fikrin niçin ve nasıl uygulanması gerektiği üzerinde dikkate şayan söylemler geliştirecektir. Risale, Müslümanları tek bir çatı altında toplayacak ve gerçek uhuvviyeti tesis edecek bu fikre büyük ilgi duyulmasına ve Devlet-i Ali Osmaniye'yi tekrar bir arada tutabilme usul ve esaslarını belirleyip tartışmaya sevk edecektir. Bu cümleden olmak üzere, müminlerin kardeşliği esası göz önüne alınarak tekrar alemi İslam-ı bir araya getirebilme ve bu bağı kuvvetlendirme hususunda neler yapılabileceğini ortaya koyan risale, dahilde ve hariçte birlik ve beraberliğin sağlanmasında hangi hususlara riayet edilmesi gerektiğini açıklamış ve önemli tespitlerde bulunmuştur. Halen bu fikrin tartışılmasında göz atılacak en önemli kaynakların başında gelen risalede Esad Efendi, İttihad-ı İslam fikrini tarihi verilerden de faydalanarak savunmuş ve önemini okuyuculara iletmiştir. Günümüzde bu fikre kafa yoran aydınlar için halen önemli bir başucu kaynağıdır.
16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı idaresinde Filistin

Tarihi süreçte çeşitli isimlerle anılarak, Verimli Hilal ya da Arz-ı Mev'ud da denilen Filistin bölgesi, eski çağlarda ve İslami dönemde pek çok otoritenin idaresine tanık oldu. Coğrafi konumu itibariyle de yüzyıllar boyunca dikkatleri çekip, istilalara maruz kalan bölge, 1517'de Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanlı hakimiyetine girdi. Yavuz Sultan Selim ve sonrasındaki bütün padişahlar döneminde yakından ilgilenilerek, büyük harcamalarla yatırımlar yapılan bölge, kutsallığıyla da büyük önem arz etmekte idi. Bölgeye gösterilen bu önem mühimmelerdeki hükümlere de yansıdı ki, bölgeyle ilgili her mesele büyük bir ihtimamla görüşüldü. Yüzyıllar boyunca ayakta kalarak, Filistin bölgesinde de varlık göstermiş Osmanlı İmparatorluğu'nun kendine özgü idari yapısını analiz ederek anlamlandırmak açışından Mühimme Defterleri, Osmanlı arşivinin kıymetli kaynaklarından biridir. Zira bu defterler, Divan toplantılarında askeri, siyasi, ekonomik ve sosyal konulara ait pek çok kararı içinde barındırmaktaydı. Bu açıdan Osmanlı idari sistemi ile ilgili tarih araştırmalarında Mühimme defterlerinden oldukça fazla yararlanılmaktadır. Bu çalışmada Mühimme defterlerinde yer alan Filistin'le ilgili idari, askeri, ekonomik ve toplumsal meselelerdeki hükümler incelenerek, XVI. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı ve kutsal bölge olan Filistin arasındaki ilişkiler Osmanlı idari sistemi açısından sunulmuştur.
Osmanlı merkez-taşra ilişkileri çerçevesinde XVII. yüzyılda Kayseri sancağı

Osmanlı taşra teşkilatındaki en büyük idari ünite olan eyaletlerin başında beylerbeyiler bulunurdu. Eyaletlere bağlı sancaklar ise, mirliva veya mutasarrıf olarak da bilinen sancakbeyi tarafından idare edilmekteydi. Tezin kapsadığı XVII. yüzyılda Kayseri, Karaman eyaletine bağlı bir sancaktı. Kayseri, eyaletin en büyük sancağı olan Konya'dan sonra ikinci büyük sancak konumundaydı. Söz konusu tarihlerde Karaman eyaletinde Kayseri ile birlikte toplam sekiz sancak mevcuttu. Tezde; XVII. yüzyıl boyunca Kayseri'nin bir taşra kenti olarak devlet merkezi ile olan ilişkileri; merkezde alınan kararların şehre ne şekilde yansıdığı, örnekleriyle ortaya konulmaya çalışılmıştır. Kayseri sancağı, belirtilen yüzyılda Osmanlı Devleti'nde meydana gelen siyasi, idari, mali değişikliklerden, isyanlardan ve uzun süren savaşlardan etkilenmiştir. Özellikle de Celali isyanları ve Girit Seferi'nin yansımaları Kayseri şehrinde gözlenmektedir. Kayseri'de yaşayan Müslüman ve gayrimüslimler, herhangi bir mesele hakkında mahkemeye başvurabilmiş, hatta şikayetçi olduğu konuyu devlet merkezine iletebilmiştir. Başvurular üzerine devlet merkezinden sancaktaki idarecilere gönderilen fermanlarla, kanunlara göre hareket edilmesi ve kimseye haksızlık yapılmaması emredilmiştir. Devlet merkezi ile sancaktaki görevliler arasında yapılan resmi yazışmaların bir sureti şer'iye sicillerine kaydedilmekteydi. Merkezle taşra arasında yazışma konusu olan meselelerin çoğunlukla; sancaktaki çeşitli birimlere görevli tayini; vergi tahsili; sefer organizasyonu; asker, mühimmat ve iaşe temini, halkın farklı konular hakkındaki şikayet ve talepleri vs. ile ilgili olduğu görülmektedir.
II. Mustafa Döneminde Ceyb-i Hümayun Hazinesi masrafları

Bu çalışma, Sultan II. Mustafa'nın saltanat yıllarında (1107- 1115 / 1695 -1703) tutulmuş Ceyb-i Hümayun defterlerini tasnif ve tahlil ederek; Ceyb-i Hümayun'un bir çeşit devlet hazinesi mi yoksa padişaha ait şahsi bir hazine mi olduğunun tespit edilmesi, Ceyb-i Hümayun defterlerinde adları geçen altın, guruş, zolata ve akçe gibi nakit cinslerinin birbirleri arasındaki dönüşüm oranlarının tespit edilmesi, Ceyb-i Hümayun defterlerinde saray görevlilerine verildiği zikredilen meblağlar üzerinden saray teşkilatındaki görevliler arasındaki hiyerarşinin tespit edilmesi ve defterlerde adı geçen görevliler üzerinden saray teşkilatı ile ilgili tespitlere ulaşılması şeklindeki dört temel problemi çözme iddiası taşımaktadır. Bu problemler dışında Osmanlı Devleti'nin İç Hazinesi ve İç Hazinenin alt kollarından biri olan Ceyb-i Hümayun Hazinesi'nin Osmanlı maliye teşkilatı içerisindeki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır.
190 numaralı Isparta Şer'iyye Sicili'ne göre Isparta'nın sosyo-ekonomik durumu (H. 1280-1282/M. 1864-1866) ve transkripsiyonu

190 numaralı Isparta Şer'iyye Sicili H. 1280 1282 (M. 1864 -1866) tarihleri arasında Isparta şehrinin idari, sosyo-ekonomik ve kültürel yapısı hakkında önemli bilgiler ihtiva etmektedir. Özellikle sicilde geçen tereke kayıtları bilgi yönünden oldukça zengindir. Çalışma giriş, sonuç ve dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde 1864- 1866 yılları arasında Isparta'nın idari yapısı, İkinci bölümde 190 numaralı şer'iyye sicil çalışmasından elde edilen bilgiler dahilinde Isparta halkının sosyal hayatı hakkında bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde ise yine 190 numaralı şer'iyye sicilinin ışığında Isparta'da mevcut meslek grupları, kullanılan her türlü gayrimenkuller, günlük hayatta kullanılan eşyalar, giyilen kıyafetler vb.'nin verilmiştir. Dördüncü bölümde ise 190 numaralı şer'iyye sicil defterinin transkripsiyonu verilmiştir.
71 numaralı Gaziantep Şer'iye Sicili transkripsiyonu (1-101. sayfalar-H. 1132/M. 1720)

Tezimizin konusu, tamamı 218 sayfadan oluşan 71 Numaralı Gaziantep Şer'iye Sicilleri'nin ilk 101 sayfasının transkripsiyonudur. Ancak tezin giriş kısmında Gaziantep tarihi, Osmanlı hukuk sistemi ve Şer'iye sicillerinden kısaca bahsedilmiştir. 71 Numaralı H. 1132 / M. 1720 tarihli Gaziantep Şer'iye Sicilleri'nde yer alan belgelerden faydalanılarak şehrin o dönemdeki kültürel, ekonomik, hukuki, sosyal faaliyetleri ortaya çıkarılmaya çalışıldı. Belgelerde yer alan veraset davalarının bazılarının sonunda vefat eden kimseden geriye kalan malların ayrıntılı dökümünün yer alması, o dönemde kullanılan günlük eşyaları bilmemize yardımcı olmaktadır. Terekelerde yer alan giyim-kuşam, mutfak, yatak ve ziynet eşyaları şehrin folkloru açısından önemli yer tutmaktadır. Ayrıca belgelerde; alacak-verecek, ticari ilişkiler, arazi anlaşmazlıkları ve arazi satışları, nikah akitleri, boşanmalar, kadına dayak atma, uygunsuz davranışlara karşı halkın tepkisi, iftira-tecavüz olayları, hırsızlık, kayıp eşya ve hayvanlar, vekil tayinleri, nafaka bağlanılması, adam yaralama ve cinayetler, vakıflar, doktor-hasta yakınları arasında yapılan protokol ve Müslümanlar ile zimmiler arasındaki münasebetler gibi farklı konularla ilgili bilgilere ulaşmak mümkündür. Böylece şehrin tarihi, kültürel, ekonomik ve sosyal yapısını daha yakından tanıma imkanına kavuşmuş olmaktayız.
Sultansuyu Harası (1865-1909)

Osmanlı atçılığı, klasik dönemde tımar sistemi, Istabl-ı Amire Teşkilatı ve yerel birimleri olan Taycı, Yundcu Ocakları sayesinde iyi bir dönem geçirmiştir. Fakat meydana gelen sosyal, siyasal, ekonomik ve askeri değişimler kurumların önemini kaybetmesine, tımar sisteminin de bozulmasına sebep olmuştur. Devlet, kurumların değerini kaybetmesiyle geriye giden atçılığı tekrar geliştirmek için XIX. ve XX. yüzyıllarda askeri çiftlik, hara, remont ve aygır depolarını kurmuştur. Askeri çiftlikler, askeri özelliklere sahip olan Çifteler Çiftliği'nin örnek alınmasıyla oluşturulmuştur. Bunlar; Sultansuyu, Çukurova, Veziriye, Elhamra ve Harbine Çiftlikleriydi. Fakat askeri çiftlikler atçılığı istenilen seviyeye ulaştıramamıştır. Bunun üzerine Osmanlı Devleti Çifteler, Sultansuyu, Çukurova ve Elhamra Çiftliklerini haraya dönüştürmüştür. Çalışmamızda, Sultansuyu çiftlik ve hara kurumlarının iki amaç için kurulduğu ortaya koyulacaktır. Bunlardan birincisi orduya at yetiştirme, üretme ve ıslah etme sorumluluğudur. İkincisi ise, bölgedeki eşkıyalık hareketlerinin önüne geçmedir. XIX. yüzyılda Akçadağ Kazası ve çevresinde yaşayan ahali eşkıyalık hareketlerinden muzdariptir. Devlet ahalinin ve bölgenin huzurunu, güvenliğini sağlamak amacıyla askeri birliklerin yer aldığı Sultansuyu çiftlik ve hara kurumlarını kurdurmuştur. Osmanlı arşiv belgeleri ışığında kurumların bu görevleri ve toplum ile yaşamış olduğu ilişkiler araştırmamızda ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmiştir.
M. 1835-1839 (H. 1251-1255) tarihli Çanakkale şer'iye sicilinin değerlendirilmesi ve transkripsiyonu

Şehir tarihçiliği açısından yarar sağlayacağını umduğumuz Hicri 1251- 1255 (M. 1835 -1839) tarihli Çanakkale şer'iye sicili defterinin Sosyo-Ekonomik Yapısının Değerlendirilmesi ve Transkripsiyonu adlı çalışmamız, bir giriş ve altı bölümden oluşmaktadır. Çalışmamızın giriş kısmında Şer'iye Sicillerinin Türk tarihi açısından önemi vurgulandıktan sonra, kısaca Çanakkale'nin tarihi hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölüm Hukuki Yapı başlığı adı altında ele alınmış olup Çanakkale Kazasının adliye teşkilatını meydana getiren görevliler, bu görevlilerin çalışmaları, vermiş oldukları hükümler ve bunların sonucunda yargının işleyişi incelenmiştir. Bu bölümde özellikle hukuki ve sosyal açıdan büyük öneme sahip olan Tereke ve Sürgünler daha detaylı olarak ele alınmıştır. İkinci bölümde İdari Yapı ele alınmıştır. XIX. Yüzyılın ve özellikle II. Mahmut döneminin Osmanlı Devlet Teşkilatında meydana getirmiş olduğu yeniliklerin Çanakkale Kazasına yansımalarının işlendiği çalışmamızın ikinci bölümünde, bu kazamızda görev alan yöneticiler, nüfus yapısı ve yabancı devlet Konsolosluklarının Çanakkale ve Osmanlı yönetimi ile olan ilişkileri incelenmiştir. Üçüncü bölümümüzü oluşturan konu ise Ekonomik Yapıdır. Çanakkale'de üretilen çeşitli emtialar, fiyat hareketleri ve halktan alınan vergilerin incelenmesi ile1835- 1839 yıllan arasında Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu ekonomik zorlukların bu kazamıza etkileri detaylı olarak ele alınmaya çalışılmıştır. Dördüncü bölümde Çanakkale'de yaşamakta olan gayrimüslimlerin Müslüman halk ve Osmanlı Devlet yapısı ile olan ekonomik, sosyal ve hukuki ilişkileri incelenmiştir. Beşinci bölümümüzde Askeri Yapı ele alınmıştır. Günümüzde de stratejik açıdan büyük öneme sahip olan bu şehrimizin, incelemiş olduğumuz dönemde boğazların kontrolü ve korunması için alınmış önlemler, boğazda kurulmuş olan Tabyalar ve Kaleler ve buralardaki silahlar incelenmiş olup, ayrıca II Mahmut döneminde kurulan Asakir-i Mansure-i Muhammediyye ve Redif Askeri Teşkilatlarının Çanakkale'deki durumu ayrıntılarıyla açıklanmaya çalışılmıştır. İncelemiş olduğumuz defter ışığında Çanakkale kazasının Sosyo-Ekonomik Yapısının beş bölüm halinde incelenmesinin ardından, altıncı bölümde defterin Transkripsiyonu yapılmıştır.
Tarih kaynağı olarak Şarkİ Karahisar kadılığı 392 numaralı şer'iyye sicil defterinin veri analizi yöntemiyle değerlendirilmesi

Şarki Karahisar mahkemesine ait 392 numaralı defterin incelendiği bu çalışmada, belgelerin latinize edilmesinden öte, şer'iyye sicillerinin sistematik olarak ve bir veri tabanı üzerinden mukayeseli şekilde takip edilmesine olanak sağlayan bir yaklaşım geliştirmeye çalışılmıştır. Çalışmada, 1915- 1925 tarihleri arasına ait 617 adet sicil kaydı incelenmiş ve belgeler üzerinden çeşitli analizler yapılmıştır. Osmanlı hukuk sistemi ve Şer'iyye sicilleri hakkında genel bilgiler verilmiş, daha sonra Şarki Karahisar tarihine nüfus yapısına kısaca değinilmiştir. Özellikle usule dair bölümde, bu çalışmanın incelemesinde hazırlanan veri tabanı ve veri modelleme yöntemi üzerinde durulmuştur. Söz konusu veri tabanı üzerinden istatistiksel analizler yapılarak, konularına göre hükümler ayrıştırılmış, kronolojik olarak detaylandırılmıştır. Yıllara göre dava sayıları, dava konuları, dava içerikleri ve önemli olaylara yer verilmiştir. Yine veri tabanının sağlamış olduğu imkanlarla 392 numaralı sicilde yer alan; isim, unvan, yer isimleri indexlerine yer verilmiştir. Son bölüme, 392 numaralı defterde yer alan 617 adet hükmün tam metnine yer verilerek çalışma neticelendirilmiştir.
2. Abdülhamid'in İslam birliği politikası ve Osmanlı Devleti ile Türkistan hanlıkları arasındaki münasebetler

1 8. ve 19. yüzyıllarda çok hızlı bilimsel ve kültürel değişikliklere maruz kalan dünyada bazı devletlerin sanayi inkılabından sonra Osmanlı Devleti'nden daha iyi duruma gelmeleri, Osmanlı Devleti'ni de yeni arayışlara itmiştir. Tanzimat ve Islahat Fcrmanlarıyla başlayan Osmanlı yenileşme hareketleri belli fikirlerin bombardımanı ile karşılaşmıştır. Tanzimat ve Islahat Fermanlarıyla ihmal edildiği iddia edilen Osmanlı Devletindeki Müslüman tebaa kendi ön plana çıkaracak fikir akımlarım desteklemiştir. Kuleli vakıası olarak bilinen olayla ilk defa sistemli bir Islami başkaldırı olmuş ve daha sonra II. AbdUlhamid döneminde de ülke siyaseti olarak lslami muti İler ağır basmıştır. Avrupalıların pan islamizm dedikleri bu siyasi akım için islam olmaktan çok siyasi terimlerle donatılmıştır. Avrupalı yazarların ısrarla vurguladıkları panislamizm karşısında Türk ve doğulu yazarlar, İslama inanan insanların siyasi ve ekonomik olarak kötU gidişine Müslümanca bir tedbir olarak nitelendirmişlerdi. İslam Birliğinin en aktif uygulandığı dönem olan II. AbdUlhamid döneminde en çok İslam Birliği eğitimde ve dış siyasette etkisini göstermiştir. ilgilimde yapılan atılımların temelinde II. Abdülhamid'in uygulamak istediği siyasetin, halkın eğitim seviyesinin yüksek olmasıyla doğru orantılı olması vardır, liğitimin yozlaşması ve dolayısıyla İslam Dininin gereklerinin öğrenilmemesi emperyalist devletlerin oyuncağı anlamına gelmektedir. Gelişmişliklerini ve varlıklarım sömürge altında tuttuğu insanlara borçlu olan Avrupalı emperyalist devletler İslam Birliği siyasetini bazen kendi çıkarları için kullanmaktan da çekinmemişlerdir. Sömürge altında tuttuğu insanların çoğunun Müslüman olması ve Osmanlı Sultanı'nın Halife sıfatına işaret ederek OsmanlıIll Dcvleli'nc bağlılıklarını bildirmeleri Avrupalı Devletleri tedirgin etmiştir. Bu çerçevede dış siyasetine hüviyet kazandıran II. Abdülhamid, uyguladığı İslam Birliği siyasetini sadece siyasi olarak değerlendirmeyerek samimi bir Müslüman gibi davranmıştır. islam Birliği siyaseti çerçevesinde Osmanlı Devleti sınırları dışındaki Müslüman Türklerle yakından ilgilenen II. Abdülhamid Han, onların dertleriyle derllcnmiştir. Türkistan Hanlıklarının Rus işgaline maruz kaldığı yıllarda tahta geçen ve unların durumlarından devamlı surette haberdar olan II. Abdülhamid Türkistan Hanlıklarında yaşayan Türklerin daha kötü duruma düşmemeleri için siyaseten gerekeni yapmıştır. II. Abdülhamid'lc başlayan ve Gaspıralı İsmail Bey ile devam eden Orta Asya MUslümanlarını birleştirmeleri çabaları günümüze kadar devam edegelmiştir.
Sivas Eyaleti Yıldızeli Kazası Yıldız Karyesine ait 14945 nolu Temettuat Defterinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi

Bu çalışmada Yıldızeli kazası Yıldız karyesine ait 1844- 1845 tarihinde kaydı tutulan 14945 nolu Temettuat Defteri kullanılarak bahsi geçen mahallin sosyo-kültürel ve ekonomik yapısının ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu nedenle, söz konusu araştırmanın kapsamı Yıldız karyesi Temettuat Defteri ile sınırlı tutulmayıp Yıldızeli kazasının kısa bir tarihi, coğrafi konumu, iklim ve bitki örtüsünün yanı sıra Osmanlı Devleti'nin Tanzimat öncesi ve Tanzimat dönemi vergi sistemi ile temettuat defterlerinin tutulması süreci hakkında da bilgi verilmeye çalışıldı. Kullanılan kaynakların bu alanın öncüleri olan önemli ve tanınmış isimlerin olmasına dikkat edildi ve çalışmanın benzer tezler ile desteklenmesi için çaba sarf edildi. Yapılan çalışmada ulaşılan önemli sonuçlar şunlar oldu: Yıldız karyesi tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin yoğun bir şekilde yapıldığı bir köydür. Her haneye önemli oranda tarla, gelir ve hayvan düşmektedir. Köyde yerleşik hiçbir gayrimüslim bulunmamaktadır. Yıldız karyesi Temettuat Defteri o günkü Osmanlı Devleti'nin yerleşik yapısını çok iyi yansıtan örneklerden birini teşkil etmektedir. Özetlemek gerekirse, Sivas eyaletine tabi Yıldızeli kazasının Yıldız karyesinin sosyo-ekonomik yapısı 1844- 1845 tarihli 14945 nolu Temettuat Defterine göre halkının tamamı müslüman olup 'köylü ekonomisi' hakim olan tipik bir 19. yüzyıl Osmanlı yerleşim bölgesidir. Diğer bir kısım köylerden kısmen farkı hem hayvancılığın hem de tarımın bir arada yoğun bir şekilde yapılıyor olmasıdır.
Osmanlı Devleti'nde ilk banka: Dersaadet Bankası ve poliçe işlemleri

Tanzimat Fermanı sonrası değişen iktisadi şartların Osmanlı Devleti'ne getirdiği yeni uygulamalardan biri olan banka kurma fikrinin uygulamaya geçirilmesi incelenmesi gereken önemli bir iktisat tarihi olayıdır. 18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren başlatılan Türk bankacılık faaliyetlerinin ilk örneği olan Dersaadet Bankası'nın gerçekleştirmiş olduğu poliçe işlemlerinin dış ticaret ve Osmanlı para sistemi ile yakından ilişkisinin olduğu bilinmektedir. Bu ilişkinin teorik anlamıyla nasıl bir muhtevayı teşkil ettiği ve dış ticaret ödeme aracı olarak kullanılan poliçenin Dersaadet Bankası tarafından tek işlem alanı olarak görülerek uygulanması incelenmesi gereken bir konu olarak önümüzde durmaktadır. Bu çalışmada Osmanlı Devleti sınırları içerisinde resmi olarak kurulmuş ilk banka olan Dersaadet Bankası'nın sorunlu para sistemi nedeniyle üstlendiği kambiyo istikrarını sağlama görevini nasıl yaptığı bankanın poliçe hesaplarının tutulduğu arşiv kaynakları üzerinden tahlil edilecektir. Buna ilaveten, Osmanlı bankacılık tarihi literatür çalışmaları ve teorik bankacılık kaynakları ışığında Dersaadet Bankası'nın tam bir banka hüviyeti gösterip göstermediği incelenmeye çalışılacaktır.
67 numaralı Ayıntab Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirmesi (H. 1128-1129 / M. 1716-1717 s. 429-603)

Osmanlı tarihini aydınlatan en önemli arşiv kaynakları arasında yer alan Şer'iyye Sicilleri, Osmanlı mahkemelere intikal eden tüm işlemlerin kaydedildiği defterler olup bu defterler Osmanlı şehir tarihi üzerinde çalışacak olan araştırmacılara başta hukuk olmak üzerere, idari, içtimai, iktisadi vb. alanlarda birçok kıymetli bilgi sunmaktadır. H. 1128 -1129/M. 1716- 1717 tarihleri arasını kapsayan 67 Numaralı Gaziantep Şer'iyye Sicili'nin 429 ile 603 numaralı sayfa aralığının trasnkiripsiyonu yapılmış, Rastlanan 310 adet belgenin özetleri çıkartılıp değerlendirmesi yapılmıştır. Bu defterde başta hüccet, i'lam, olmak üzere ferman, berat, buyruldu gibi çeşitli belge türlerinin yanında birçok alanda çeşitli konular da yer almıştır. Araştırma kapsamında çalışılan Şer'iyye Sicili'nin barındırdığı zengin bilgi içeriğinden dolayı incelenecek olan dönem aydınlatılmaya çalışılmıştır. Hazırlanan bu çalışma, Osmanlı şehri olan Ayıntab'ın şehir tarihinine fayda sağlaması için sunulmuştur.