Türkiye'de ham ve işlenmiş petrol ürünü fiyatlarının makro ekonomik büyüklüklere etkisi

Günümüzde sürdürülebilir kalkınmayı gerçekleştirmek ve devam ettirmek ülkelerdikkatlerini jeoekonomik süreç üzerine vermektedirler. Bu süreç, yöntem olarak politikadan daha çok ekonomiye, teknolojiye ve coğrafyaya dolayısıyla enerji kaynaklarına önem vermektedir. Bu denli öneme sahip enerji kaynakları, yenilenebilir ve yenilenemeyen olarak iki grupta ele alınmaktadır. Biomas, güneş, rüzgar, jeotermal ve hidrolik enerji çeşitleri, yenilenebilir enerjisınıflandırmasında yer almaktadırlar. Yenilenebilme özelliliğine sahip doğal kaynaklar;tükenmemeleri, çevresel etkilerinin az olması ve daha az maliyet gerektirmesi gibi nedenlerle günümüzde yoğun olarak talep görmektedirler. Yine; kömür, doğal gaz, nükleer enerji ve petrol kaynakları ise kendilerineyenilenemeyen enerji gruplaması içerisinde yer bulmaktadırlar. Bu enerji kaynaklarının kullanımı sonucunda dışarıya çok fazla miktarda enerji çıktığı için genellikle daha fazlakullanılmaktadırlar. Bununla birlikte, çevreye olabilecek olumsuz etkileri ve yüksek maliyetler nedeniyle kullanımlarında sorunlar yaşanmaktadır. Yenilenemeyen enerji kaynakları arasında yer alan petrol, dünya üzerinde yoğun olarak kullanılan kaynaklar arasında yer almaktadır. Bu özelliği nedeniyle ham petrol ve ürünleri fiyatlarında meydana gelecek değişimler; gerek ihraç eden, gerekse ithal eden ülkeler için büyük önem taşımaktadır. Ham petrol ve ürünü fiyatlarında meydana gelecek azalmalar, enerji kaynağı ihraç eden ülkelerin ulusal gelirlerini azaltıcı etki meydana getirebilecektir. Bununla birlikte fiyatdeğişiklikleri, enerji kaynaklarını ithal eden ülkelerin makroekonomik büyüklüklerinietkileyecektir. Petrol fiyatlarında meydana gelecek artışlar, özellikle enflasyon üzerinde değişimler meydana getirebilmektedir. Özellikle, petrol ve ürünlerini girdi olarak kullanan birimlerinmaliyetleri artacağı için satış fiyatlarında da değişimler meydana gelebilecektir. Bu ise enflasyonu artırıcı bir etki meydana getirebilecektir. Petrol ürünleri fiyat değişimleri, makroekonomik büyüklükler arasından enflasyon, milli gelir, dış ticaret, döviz kuru ve yatırımlar üzerinde değişimler yaratabilmektedir. Türkiye'de ekonomik kriz dönemlerinde yaşanan olumsuzluklar, yukarıda sözü edilen temel makro büyüklükleri önemli ölçüde etkilemektedir. Çalışma kapsamında yapılan girdi-çıktı analizi kapsamında, petrol ürünleri imalatıfiyatında petrol ürünleri üretim maliyeti içerisinde ham petrol giderlerinin payı ile orantılı olarak bir artışın meydana geleceği tahmin edilmektedir. Bu artışın özel tüketimde, devlettüketiminde, mal ve hizmet ihracatında ve ithalatında, üretim üzerinden alınan net vergilerde ve çalışanlara yapılan ödemelerde bir artış meydana getireceği düşünülmektedir. Yine, elektrik ve gaz üretimi, suyun arıtımı ve dağıtılması sektörleri fiyatında bu sektörlerin üretim maliyeti içinde ham petrol giderlerinin payı ile orantılı olarak bir artışın meydana geleceği tahmin edilmektedir bu artışın, yukarıda sözü edilen büyüklüklerde artış meydana getireceği düşünülmektedir. Çalışmada yapılan regresyon analizinde ham ve işlenmiş petrol ürünleri fiyat değişimlerinin yukarıda anlatılan dört temel değişkeni, dereceleri değişmekle birlikte etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Günümüz Türkiye'sinde taşımacılık ve nakliye faaliyetleri, genellikle karayollarıkullanılarak yapılmaktadır. Ayrıca petrol ve ürünleri diğer sektörlerde de yoğun olarak kullanım şansı bulmaktadırlar. Bu nedenle, petrol ithali için büyük miktarda kaynağın, ülke dışına aktarılması zorunluluğu ortaya çıkmaktadır. Alternatif enerji kaynaklarına yönelmek bu doğrultuda bir zorunluluk olarak gözükmektedir.