Apollon Smintheus Tapınağı'nın mimari blokları üzerindeki taşçı işaretlerinin incelenmesi

Antik yapıların mimari blokları üzerinde görülen taşçı işaretleri harf, kısaltma, sayı ya da açık isimler olarak, blokların yapıdaki yerlerini belirlemek veya para ödemesinde kontrolü sağlamak amacıyla yapılmışlardı. Mimari açıdan, yapıların rekonstrüksiyonlannm ve restitüsyonlannm yapılmasında büyük yardımı olan taşçı işaretleri, aynı zamanda yapıda çalışan usta, atölye ve taşeronlar hakkında da bilgi vermekte, onları tanımlamamızı sağlamaktadırlar. Genel olarak ele alındıklarında ise, antik yapılar arasındaki bazı ilişkileri ortaya koyabilmektedirler. Buna rağmen arkeolojide taşçı işaretleri üzerinde yeterince durulmamaktadır. Taşçı işaretlerinden nasıl yararlanılacağını ve yapılar arasında ne tür ilişkiler kurulabileceğini göstermek için, Anadolu'nun farklı bölgelerinde bulunan ve antik dönemin büyük yapılan arasında yer alan Apollon Smintheus ve Artemis Leukophryene Tapınakları'nda bu tür bir inceleme ve karşılaştırma yapılmıştır. Apollon Tapınağı'nda 1993, 94, 95 kazı sezonlarında yapılan incelemeler sonucu yapıda kullanılan tüf, andezit, mermer bloklar üzerinde; taşeron, atölye, usta ve sıralama işaretleri olarak yorumlanan taşçı işaretleri saptanmıştır. Artemis Tapınağı'nda da 1997 kazı sezonunda yapılan incelemelerde, atölye işaretleri dışında, aynı amaçlarla yapılmış farklı taşçı işaretleri saptanmıştır. Ancak Artemis Tapınağı'ndaki taşçı işaretleri birbiriyle ilişkisi olmayan, dağınık şekiller gösterdiklerinden, bazı işaretler kesin bir tanımlamaya olanak vermemektedirler. Apollon Smintheus Tapınağı'nın taşçı işaretleri ise, hangi amaçla yapılmış olursa 55 olsun, daha sistematik bir dağılım göstermekte, bu nedenle Apollon Tapınağı'nın işaretleri Artemis Tapınağı'ndan daha doğru olarak tammlanabilmektedirler. Her iki tapmakta. tapmaklar arasındaki benzerlikleri veya farklılıkları göstermek amacıyla yapılan incelemelerde, mimari blokların yerleştirilmesinde kullanılan sıralama teknikleri dışında, özel amaçlı işaretler de herhangi bir benzerlik saptanamamıştır. Antik yapılarda kullanılan sıralama teknikleri de her yerde karşımıza çıkabilecek, belli kuralları takip eden uygulamalar olduklarından, benzerlikleri yapılar arasındaki ilişkileri gösteren olgular olarak kabul edilemezler. Ancak yapılan bu incelemeler, Artemis Tapmağı 'ndaki bazı usta işaretlerinin, Didyma Apollon Tapmağı ve Milet güney agoradaki, depo yapılarında bulunan işaretlerle ilişkileri olabileceğini göstermektedir. Bu da taşçı işaretleri yardımıyla farklı yapılar arasında ilişki kurulabileceğini kanıtlamakta, fakat söz konusu işaretlerin yorumunu güçleştirmektedir. Çünkü böyle bir durumda işaretler, usta, atölye veya yapıya işçi sağlayan yerel zenginleri tanımlayabilmektedirler. Apollon smintheus ve Artemis Leukophryene Tapınaklarında saptanan işaretler, yapılar arasındaki herhangi bir ilişkiyi göstermeseler de, özel saptamalar yapılmasını sağlamışlardır. Bu sayede tapmaklarda çalışan bazı ustaların isimleri (AHMOS0ENEE veya AHMOKHT05: ; AIOKAEZ ve MENOC) ve atölyelerle taşeronlara ait işaretler saptanmış; bloklarda uygulanan sıralama teknikleri oluşturulup, blokların restitüsyonlan yapılmıştır. Söz konusu bloklar üzerinde yapılan çalışmalar, taşçı işaretlerinin arkeolojideki önemini bir kez daha gözler önüne sermiş; antik yapıların mimari blokları üzerinde görülen işaretlerden nasıl yararlanılabileceğini ve ne gibi sonuçlar elde edilebileceğini göstermiştir.