Çağdaş kapitalizm ve sınıf: sosyal paylaşım ağlarında maddi olmayan emek ve biyoiktidarı yeniden düşünmek

Bu tez, kapitalizmin çağdaş koşulları içerisinde yenilemek türü olarak dijital emeğin nasıl bir iktidar mekanizması içerisinde ele alındığını tartışmayı amaçlamaktadır. 1970 sonrası öznel ekonomi çerçevesinde hizmet sektörünün yükselişi ve buna bağlı olarak maddi olmayan emeğin niceliksel olarak genişlemesi üretim ve tüketim, sınıf ve mücadele tartışmalarına yeni boyut kazandırmış, başta İtalyan Otonom Marksistler olmak üzere, kapitalizmin yeni birikim aklına yönelik tartışmaları gündeme getirmiştir. Zihinsel yetiler, dil becerileri ve kişisel performans özellikleri olarak tanımlanan maddi olmayan emeğe internetle beraber dijital kullanım pratiklerinin de eklemlenmesi çağdaş kapitalizmin küresel ölçekte işleyen üretim-tüketim ilişkisini akışkan ve süreksiz hale sokmuştur. Bu nedenle küresel ölçekte dijitalleşme, birçok boyutuyla yerleşik ekonomi politik kavramsallaştırmaların ve teorilerin gücünü zayıflatmıştır. Çünkü yeni dijital dünya, iktidar ve iktidar ilişkilerinin görünürlüğünü, iş ve çalışma hayatının belirginliğini, özel ve kamusal alan ayrımını sarsmış, küresel ölçekte, akışkan ve geleneksel iktidar teorileriyle anlaşılması daha zor yeni iktidar türlerini yaratmıştır. Bu bakımdan dijitalleşmeyle başlayan yenilemek süreci etrafından örgütlenen 'dijital emek' teorisyenleri, değişen bu 'yeni dünya' düzenini eleştirel bağlamda analiz etmeye çalışarak örtük iktidar ilişkilerini, çağdaş kapitalizmin yeni üretim-tüketim ilişkisini anlamaya çalışmaktadırlar. Dijitalleşmenin yarattığı enformasyon ve iletişim teknolojileri maddi mallar gibi tüketilmemekte, küresel ölçekte yeniden değer yaratım çerçevesinde hem iktisadi kazancı yaratmakta hem de biyo-politik işlev görmektedir. Bu bakımdan, bu çalışma hem maddi olmayan emek tartışmalarına hem internet ile genişleyen dijital emek sorunsalına yönelik yeni yaklaşımları oluşturmakta, ele aldığı örnek siteler ile tartışmalara daha berrak bakılmasına olanak tanımaktadır. Çağdaş kapitalizmin üretim-tüketim ilişkisini farklı bir perspektifle ele alan bu çalışma, Türkçe alan yazınında sınırlı olarak yer edinen dijital emek sorunsalına yönelik yeni bir kaynak oluşturmayı amaç edinmektedir. Türkiye'de bugüne değin sürdürülen tartışmalar içerisinde emeğin bir biyoiktidar mekanizması içerisinde nasıl değerlendirilebileceği ve maddi olmayan emeğin, her ne kadar 1970'li yıllardan farklı bir ifade ile kapitalizmin post-Fordist döneminden itibaren, kapsamlı bir dizi tartışmanın odağında yer almasına rağmen Türkiye'de dijital emeğe gösterilen ilginin oldukça sınırlı olması bu çalışmanın gerçekleştirilmesi için önemli bir olanak sağlamaktadır. Bu bağlamda teorik tartışmalar neticesinde analiz edilen Kızlar Soruyor ve Kadınlar Kulübü sosyal ağ siteleri hem maddi olmayan emek hem de dijital emek sorunsalına daha berrak bakılmasını hedeflemektedir. Tez içerisinde nitel araştırma yöntem ve teknikleri kullanılmış bu doğrultuda site yöneticileri ile yarı yapılandırılmış sormaca üzerinden derinlemesine görüşme gerçekleştirilmiştir. Bununla birlikte, tez içerisinde giriş kısmında yer alan araştırma sorularına kapsamlı yanıtlar bulunabilmesi için örnek analiz için ele alınan sosyal paylaşım ağlarında yer alan kullanıcı yorumları eleştirel söylem analizine tabii tutularak maddi olmayan emeğin site sözleşmesi ile olan ilişkisi sorgulanmaktadır. Tez içerisinde eş zamanlı olarak görsel analizler ile çalışma derinleştirmektedir.