Türk Vergi Hukukunda yoklama

SONUÇ Vergi gelirlerinin artırılması, daha çok iyi bir vergi sisteminin kurulması ile ilgili bir sorundur. Ancak, iyi bir vergi sisteminin kurulması, tek başına bu amacı gerçekleştirmeye yetmemekte, bir takım ilave önlemlere yönelmek gereği ortaya çıkmaktadır. Zira, vergi sistemi ne kadar iyi ve mükemmel olursa olsun, mükellefler, kendilerine düşen ödevleri eksiksiz olarak yapmadıkları takdirde vergi ilişkisi sağlıklı olarak kurulamamaktadır. O halde vergilenebilir konu ve kaynaklarla vergiyi doğuran olayların en iyi şekilde kavranması gerekir. Sorunun bu yönü incelendiğinde Türk Vergi Hukukun da yer alan yoklama kurumu, bir bilgi edinme aracı ve denetim yöntemi olması itibariyle önem kazanmaktadır. Ne var ki, son 5-6 yıl öncesine kadar vergi idaresince bu kuruma gereken önem verilmemiştir. Bunun sonucu olarak yoklamadan beklenen amaçlara ulaşılamamıştır. Yokla malar, 1981 yılma gelinceye kadar işe başlama ve işi bırakma bildirimlerinin doğruluğunu araştırmak şeklinde sürdürülmüşter. 1981 yılından itibaren kapsamı genişletilen yoklama kurumu, 3239 sayılı Kanunla 1986 yılından itibaren daha fonksiyonel hale getirilmiştir. Daha doğrusu, bildirimlerin doğruluğunun araştırılması yanında, 147148 bir takxra maddi kontrollerin yapılmasa, da yoklama kurumunun kapsamına alınmıştır. Yoklama kurumunun kapsamının genişletilmesinin en önemli nedeni, vergiyi doğuran olayların anında tespitinde bu kurumun yetersiz kalmasıdır. Diğer bilgi edinme yolları da bunu sağlayacak bir temele oturtulamamıştır. Söz gelimi, ülkemizde verginincelemeleri daha çok matrahın tespitine yönelik bulunmaktadır. üstelik, istisnalar bir tarafa bırakılırsa geçmişşe yönelik yapıldığından istenilen sonuç alınamamaktadır. Zira olayların izi çok defa ortadan kalkmakta veya kaldırılmaktadır. Oysa Avrupa ülkelerinin birçoğunda verginincelemeleri, daha beyannameler verilmeden veya verilirken başlatılmaktadır. Daha doğrusu bir kontrollü beyan esası geçerli bulunmaktadır. Diğer taraftan inceleme elemanı sayısının çok yetersiz olması, yeminli ve serbest muhasebecilik hizmetlerinden yararlanılamaması da bu önemli yöntemin başarxsını olumsuz yönde etkilemektedirler. Diğer taraftan ara malı inceleme için de aynı şeyler söylenebilir. Esasen istisnai hallerde başvurulan bu yöntemden sınırlı şekilde yararlanıldığını kabul-retmek gerekir. Bilgi toplama yönteminde, ancak belirli kurum ve kuruluşların bilgi vermek zorunda olmaları, bilgilerin zamanında verilmemesi, verilen bilgilerin tasnife tabi tutularak saklanamaması ve daha da önemlisi bu bilgilerin değerlendirilememesi gibi nedenlerle amacına hizmet ede memektedir. 149 Yoklama kurumunun kapsamının genişletilmesinin bazı önemli nedenleri daha vardır. Bu nedenlerden birisi 1985 yılı başından itibaren ülkemizde katma değer vergisi uygulamasına geçilmiş olmasıdır. Katma değer vergisi de nihayet belge ve kayıt düzeninin iyi işlemesi kaydıyla başarılı sonuçlar verebilecektir. Yoksa, yalnızca indirim mekanizmasına sahip olması vergi kaybını önlemeye yetmemektedir. Geniş bir mükellef kitlesi ve toplumun bütün fertlerini ilgilendiren bu verginin başarılı olabilmesi için iyi bir denetim mekanizmasına da gerek duyulmuştur. Diğer bir neden ise vergi iadesi sisteminin yerleştirilmesine de katkıda bulunacağının düşünülmüş olmasıdır. Zira, bu sistemin aksadığı noktalarda, hem tüketiciler, hem de satıcılar eğitilecektir. Aynı zamanda yoklamanın caydırıcı etkisinden yararlanılacaktır. Bütün bu nedenlerle kapsamı genişletilen yoklama kurumunun, vergi idaresince hedeflenen amaçlara tam olarak hizmet ettiği söylenemez. Belgesiz satılan mal ve verilen hizmetler kolay tespit edilememektedir. Katma değer vergisine yönelik olarak satıcı-raüşteri pazarlığı önlenememektedir. Vergiye tabi gıda maddesi veya temizlik maddesi sattığı halde, düzenlediği belgelere temel gıda maddeleri satıldığını kaydeden satıcıların bu davranışları kolayca önlenememektedir. 150 Değinilen bu ve benzer olumsuzlukların önlenmesi baka. nu. ndan yoklama kurumunun daha da etkin bir yapıya kavuşturulması gerekir. Daha doğrusu r bir takım ilave önlemlerin alınması gerekmektedir. Bu önlemlerin başında, yoklama memurlarına fiili envanter yetkisi verilerek beyannamede gösterilen unsurlarla sınırlı da olsa vergininceleme yetkisi ile birlikte, yeteneği elverişli olanları mali polis yetkisi verilmesi, sayılarının artırılması, maddi olanaklarının iyileştirilmesi, yoklamaların merkezi plan ve programlarla yönlendirilerek koordine edilmesi, vergi idaresi ve örgütlenmesinde reor- ganizasyona gidilmesi, mükelleflerle ve diğer kişi ve kuruluşlarla işbirliği içinde çalışılması, vergi sistemi ve hukukunun yoklamalara elverişli hale getirilmesi ve yoklamaların gerektirdiği araç, gereç ve yardımcı personelin sağlanması gelmektedir.