Explaining the labor share of income: A synthetic analysis with capital account openness and financial development, OECD and non-OECD countries 1995-2015

2007- 2008 krizi ile başlayan ekonomik çöküşün etkileri 2017 yılı itibariyle tüm dünya ekonomilerinde halen sürmektedir. Bu çerçevede, mevcut ana akım ekonomi politikaları yeniden gözden geçirilmekte ve büyük oranda yenilenmeye ihtiyaç duymaktadır. Özellikle Keynezyen paradigmanın 1970'lerden itibaren sosyo-iktisadi ölçekte çökme noktasına gelmesi ile birlikte şiddetlenen emek-karşıtı hareketler, tüm dünyada temel politika önerilerini de uygulatma gücünü elde etmiştir. Bu akımlar arasında gücü eline geçiren ise neoklasik paradigma olmuştur. Ancak sistem içi bu dönüşüm sosyo-ekonomik ve politik tabanın oyun kurucularının ve öznelerinin çıkarlarındaki değişim sonucu kolay olmamıştır. Diğer bir deyişle, sınıfsal temelde, emek-sermaye çatışmasının tarih içinde en ciddi düzeye çıktığı neoliberal dönem, beraberinde birçok parametrenin, özellikle baskı yoluyla, sermaye lehine düzenlenmesini zorunlu kılmıştır. Özünde neoliberalizm Keynezyen dönemde emek-sermaye anlaşması çerçevesinde elde edilen emek-temelli kazanımlara yönelik sosyal, ekonomik ve politik bir karşı atak olarak da değerlendirilebilir. Bunun bilimsel düzeyde kanıtlarını veya çıktılarını birçok farklı alanda görmek mümkündür. Ancak makroekonomik çerçevede bunun en önemli örneği düşen emek payı oranlarında görülebilir. Çalışma içinde detaylarına girileceği üzere, bu düşüş hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülke grupları için geçerlidir. Bu ülkeler gayri safi yurtiçi hasılanın yaklaşık olarak %90'ına sahiptirler. Yani iktisadi gücün çok önemli bir kısmını ellerinde bulundurmaktadırlar. Bu nedenle, emek payı ölçeğinde yaşanan değişimler, kapitalist sistemin işleyişini sağlayan politika bileşenlerini birbirleriyle etkileşimli olarak etkileyebilmekte ve dönüştürebilmektedirler. Tüm ülke gruplarında, 1980 yılından 1995 yılına kadar ılımlı bir düşüş sergileyen emek payı oranları, özellikle 1995 yılı sonrası ciddi bir düşüş eğilimi göstermeye başlamıştır. Yaklaşık her ülke örneğinde bu düşüşü görmek mümkündür. Düşüş yaşanmayan ülkelerde dahi emek payı oranları, ülke içi ve uluslararası faktörlere bağlı olarak, yükselme eğiliminden çok uzaktır. Oysa ki bu durum neoliberal politikaların iktisadi ve sosyal ortamda zafer elde etmesinde öne çıkardığı söylemlerin birebir tersini teşkil eder. Ayrıca, bu iktisadi koşulların ortaya çıkmasına neden olan politikaları üstü kapalı uygulamaktan ziyade tüm sosyo-ekonomik ve politik alanlarda açık bir şekilde yapmıştır. Emek piyasalarında neoliberalizm tarafından öne çıkarılan tüm politika bileşenleri bu açık biçimde uygulanan stratejilerin en önemli ifadesidir. Bunun aksini iddia edenler, 1980 yılından başlayarak ve özellikle 1995 sonrası devam eden dönemde emek piyasası ile ilgili olan parametrelerin nasıl bir eğilim çizgisi izlediklerini incelemeleri gereklidir. Kapitalizmin neoliberal dönemdeki genel kapsamını anlamak için iki önemli politika aracının karakteristik özelliklerinin derinlemesine incelenmesi gerekir: (1) ticaret rejimi ve finansal sektör çerçevesinde uygulanan liberalleşme politikaları ve (2) emek piyasası odaklı uygulanan politikalar. Bu iki faktör emek payı gelirindeki düşüşte kilit rol oynamaktadır. Ticaret ve finansın küreselleşme odaklı değişen yapısı sermaye lehine politikaları öne çıkarırken, emek piyasalarında uygulanan karşıt politikalar, sermaye karşısında emeğin pazarlık gücünü olumsuz bir şekilde etkilemektedir. Diğer bir deyişle, küreselleşme dolaylı olarak emeğin pazarlık gücünü etkilerken, emek piyasalarında uygulanan politikalar emek payındaki düşüşte direkt olarak etki yapmaktadır. Neoliberal çerçevenin bu emek-karşıtı politikalarının her ikisi de, emek ve sermaye arasındaki karşıtlığı artırmada olumsuz bir şekilde işlev görür. Bu tez emek payının 1995- 2015 yılları arasında yaşadığı düşüşün nedenlerini emeğin pazarlık gücündeki değişimleri ölçeğinde incelemektedir. İlk olarak, sermaye hesabının açıklığı ve ticaret rejiminin liberalleşme değişkenleri ele alınmaktadır. Bu iki temel gösterge çerçevesinde finansal gelişme endeksinin analize dahil edilmesi ile makroekonomik anlamda kurumsal bir bütünlük sağlanmaya çalışılmaktadır. Bu anlamda, sermaye hesabı açıklığı ve finansal gelişme endeksi değişkenleri, tek etkilerine ek olarak bir etkileşim terimi olarak ele alınacaktır. Bu değişkenlerin emek payı üzerindeki etkilerinin ampirik analizi sabit etkiler panel veri yöntemi ile incelenmiştir. Ülkelerin özel koşullarının arabulucu rolü göz önünde bulundurularak sermaye hesabı açıklığı ve finansal gelişme endeksinin etkileşim faktörü ile emek payı geliri arasındaki ilişki sabit etkiler methodu çerçevesinde incelenmektedir. Buradaki asıl amaç, seçili OECD ve OECD dışı ülke gruplarında, herhangi bir göstergenin tek başına ekonomik ve politik bağlamda öne çıkmasının, emek payını düşürücü etkide bulunduğunu göstermesi üzerine kuruludur. Bunun emek piyasası ile bağlantısı sosyo-ekonomik ve tarihsel düzeyde derinlemesine incelenmektedir. Sermaye ve emek arasındaki çatışmanın emek lehine değişimi finansal liberalleşme sağlanırken finansal gelişmenin de bir arada sağlanmasının başarımına bağlıdır. Ancak, analiz sonuçları çerçevesinde, bu durum, emeğin pazarlık gücünü etkileyen tüm koşullarda olumsuzdur. Diğer bir deyişle, sermaye hesabı açıklığı ve finansal gelişme endeksinin etkileşim terimi emek payı üzerinde olumlu bir etki yaratırken, neoliberal politika bağlamında uygulanan emek karşıtı politikalar sonucu emeğin azalan pazarlık gücü değişkenleri emek kesiminin gelirleri üzerinde olumsuz bir etkiye sahiptir.