Sokak arayüzlerinde mekansal niteliklerin kentli davranışları ve sosyal etkileşim ile ilişkisi

Bu çalışma mikro ölçekte mekansal kentsel arayüzler olan sokak arayüzlerinde kentlilerin davranışları ve sosyal etkileşimini konu almaktadır. Çalışmanın amacı, sokak arayüzlerinin mekansal nitelikleri olan geçirgenlik, çeşitlilik ve hacimsel etki'nin, kentlilerin davranışları ve sosyal etkileşimi ile ilişkilerini açığa çıkarmaktır. Kentlilerin birbirleriyle ve çevre ile etkileşime geçtikleri, bina ve yakın çevresini içeren sokak ölçeğindeki bu arayüz mekanları, sosyalliği ve kent hayatını olumlu yönde etkileyecek potansiyele sahiptir. Sokak arayüzleri, kentlilerin görsel ve algısal sınırları içinde olduğundan kentlilerin direk etkileşimde bulundukları mekanlardır. Bu arayüzler yalnızca bina ve yakın çevre ilişkisini sağlamakla kalmaz, aynı zamanda algı aracılığıyla kentliler ile de iletişime geçer ve kentli davranışlarına etki ederler. Sokak arayüzleri aynı zamanda kentlilerin binalardan kente açıldıkları mekanlar olarak sosyalleşmenin ilk basamağı olan sosyal etkileşimin gerçekleştiği mekanlardır. Yoğun nüfuslu, kalabalık ve çok katmanlı bir metropol olan İstanbul, pek çok küresel dünya şehrinde olduğu gibi, insan ölçeğini ihmal eden modern kentleşme anlayışıyla hızlı bir yayılma göstermektedir. Kentsel ve mimari tasarım süreçlerinde, sokak ölçeğini ve bu ölçekte kentlilerin algı ve davranışlarını da gözeterek tüm kente yayılacak sosyalliğe ve kaliteli kent hayatına ulaşmak mümkündür. Sokak arayüzlerinin mekansal niteliklerinin kentte sosyalliği arttıracak yönde kullanılması, kentleri daha güvenli ve yaşanabilir yerler haline getirebilir. Çalışmanın önemi, sokak arayüzlerinde mekansal nitelikleri sosyal ve davranışsal bulgularla bir araya getirip çakıştırmasıdır. Söz konusu çakıştırma, İstanbul'un Nişantaşı semtindeki alan çalışmasında gerçekleştirilmiştir. Nişantaşı semti, gün içi kullanım süresinin uzun olduğu, işlevsel ve sosyal çeşitliliğe sahip, farklı dönemlere ait yapıların bulunduğu bir bölgedir. İstanbul'un merkezinde, pek çok fiziksel ve sosyal farklılığın karşılaştığı bu kozmopolit semt, içerdiği sokak arayüzlerinin mekansal niteliklerini analiz etmek ve sosyal-davranışsal bulguları toplamak için gerekli dinamiklere sahiptir. Alan çalışması üç aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada Nişantaşı bölgesinde seçilen sokak arayüzlerinin geçirgenlik, çeşitlilik ve hacimsel etki nitelikleri sayısal olarak değerlendirilmiştir. İkinci aşamada aynı sokak arayüzlerinde yapılan sistematik gözlemlerle kentlilerin hafta içi ve hafta sonu günlerinde, belirlenen davranışlarda bulunma sayıları tespit edilmiştir. Son olarak, bu aşamalarda elde edilen tüm veriler SPSS ortamında istatistiki olarak ilişkilendirilmiştir. İstatistiki analiz sonuçlarında, mekansal nitelik değerleri ve davranışsal veriler arasındaki anlamlı korelasyonlar, sosyal etkileşim ve kentli davranışlarının geçirgenlik, çeşitlilik ve hacimsel etki niteliklerinden nasıl etkilendiğini göstermektedir. Bu sonuçlara göre mekansal nitelikler arasında özellikle işlevsel geçirgenlik, işlevsel çeşitlilik ve hacimsel etki kentli davranışları ve sosyal etkileşim üzerinde güçlü bir etkiye sahiptir. Çalışmanın çıktıları, mimari ve kentsel tasarım süreçlerinde bina-çevre ilişkilerini sağlarken, sokak arayüzlerinin mekansal niteliklerinin kullanımı için bir rehber niteliğindedir. Kentsel alan ve binaların karşılaştığı ara oluşumların atıllaşarak kayıp mekanlara dönüşmesini engellemek için kullanıcı algısını dikkate alan ve sosyal etkileşimi iyileştirecek şekilde tasarlanan arayüz mekanlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Sokak arayüzlerinin bilinçli tasarımı, kentte halihazırda var olan spontane arayüz mekanlarının iyileştirilmesi ya da arayüzlerin kente entegre edilmesi ile yeniden yürünebilir, kentli ölçeğine saygılı, sosyal çeşitliliğe sahip ve güvenli kentlere sahip olmak mümkündür.