Sarıkamış harekatı

Osmanlı İmparatorluğu, XX. yüzyıla batılı devletler arasındaki ekonomik ve bilimsel yarıştan kopmuş bir halde girmişti. Acil çözümler bekleyen sorunlar karşısında devlet esaslı bir programa sahip değildi. Ağır mali buhranlar karşısında yerel tedbirler alma şansına sahip olmayan devlet, buna bağlı olarak siyasi bağımsızlığından da sürekli ödünler vermek zorunda kalıyordu. Devletin ekonomik şartlarını iyi değerlendiren batılı devletler uyguladıkları dış borç siyaseti ile Osmanlı maliyesini kontrollerine aldıkları gibi çeşitli ırklardan oluşan Osmanlı halkları arasındaki ayrılıkçı hareketleri de sistemli bir şekilde kışkırtmaktan geri kalmıyorlardı. Bu tahriklerin sonunda Osmanlı İmparatorluğu, Avrupa kıtasındaki topraklarının büyük kısmını kaybetti. Yüzyılın başında devletin en önemli sorunu toprak kaybını önlemek ve ekonomik çöküşün önüne geç mekti. I. Dünya Harbi öncesinde Avrupa'da yeniden yapılanan ittifaklar arasında uzun zaman kendisine yer arayan Osmanlı İmparatorluğu, siyasal bütünlüğü için daha az tehlikeli gördüğü Almanya ile yaptığı ittifak gereği, hazırlanan savaş planında Kafkasya'da Ruslara karşı bir cephe açmayı üzerine almıştı. Ne var ki harbe girişten altı ay önce başlatılan seferberlik çalışmaları, ekonomik şartlar ve bölge altyapısının yetersiz olması yüzünden Osmanlı Ordusu' nu savaşa hazırlamakta başarısız kaldı. Doğu cephesinde savaş başladığı günlerde bir ordunun zaferi için gerekli şartlarından hiçbiri yeterli değildi. En başta bölgenin ulaşım zorluklan, Osmanlı topraklarına giren Rus kuvvetlerine eşit sayıda bir orduyu sınırda besleme imkanı vermiyordu. Yol ve nakliye aracı yokluğu yüzünden cepheye gönderilen orduyu besleyecek menzil teşkilatı kurulamamıştı. Öte yandan salgın hastalıklar orduyu arkadan kuşatmış durumdaydı. Her nevi ekonomik değere ülke genelinde el konulduğu halde orduyu kış harbinin ihtiyaçlarına göre donatmak mümkün olmamıştı. Bütün bu olumsuz şartlara rağmen doğu cephesinde Rusları karşılayan 3. Ordu 1914 yılının Kasım ve Aralık aylarında Rus Ordusu karşısında bir takım başarılar elde etmemiş de değildi. Gerek bu başarıların etkisi, gerekse beslenme problemlerinin aşılması düşüncesiyle 3. Ordu, 22 Aralık 1914 tarihinde Başkomutan Vekili Enver Paşa komutasında Sarıkamış Harekatı'nı başlattı. XIIIEnver Paşa, beslenme probleminin, sınır ötesinde elde edilecek ganimetlerle çözülebileceğine inanıyordu. Ani gelişen Türk taarruzu karşısında şaşıran Ruslar hızla geri çekilmeye başladılar. Rus Ordusu'nun geri çekilme yollarının bulunduğu Sarıkamış, mühim bir ikmal merkezi olması ve stratejik önemi dolayısıyla taarruzun ana hedefi haline gelmişti. Taarruzla birlikte bölgenin ve mevsimin bütün zorluklan aynı şiddette kendini gösterdi. Dağların karlarla kaplı olması, kıtaların yürüyüş nizamını bozduğu gibi ağırlık kollarının ve erzak katarlarının da orduyu takip etmesine imkan vermedi. Taarruz planında belirtilen günde Türk kolorduları Sarıkamış önüne gelemediler. Enver Paşa'nın kolordular üstünde grup kumandanı olarak her üç kolordu ile irtibatı kolayca sağlayabileceği bir noktada karargahını kurması ve orduyu genel maksat yönünde idaresi gerekirken bir kolordunun başında Sarıkamış'a gitmesi ve diğer kolor duları adeta kendi başına bırakması başarı şansı yüksek olan taarruz planım sonuçsuz bıraktı. Onunla birlikte aynı günde Sarıkamış'a gelmesi gereken X. Kolordu Komutam Hafız Hakkı Paşa, taarruz planlarına aykırı olarak istikamet değiştirdiği Kosur boğazın da 4 gün kadar zaman kaybedip % 20 oranında da asker zayiat verdikten sonra Sarıkamış önlerine gelebildi. Diğer taraftan Rusları Araş vadisinde tutma görevi verilen Galip Paşa komutasındaki XI. Türk Kolordusu oldukça yetersiz kaldı. Türk taarruzunun ilk günlerinde Kars'a kadar geri çekilme planlan yapan Rus Ordusu bölgede yaşayan Ermenilerden elde ettiği bilgilerle Türk Ordusunun karşı karşıya bulunduğu zorluklan yerinde takdir ederek cesaretle direndi. Ortak hareket edemeyen ve birliklerini toplu bulunduramayan Türk ko- lordulan ilk günlerde savunmasız bir durumda bulunan Sarıkamış'a giremediler. Çok üstün ikmal imkanlan, kaybettikleri zamanı ve insan gücünü kazanmada Rus Ordusu'na tartışmasız bir üstünlük sağladı. Her iki taraf içinde yıpratıcı olan kış savaşı hiçbir ikmal imkanı bulunmayan Türk Ordusunun taarruzdan önceki sınırlara çekilmesi ile son buldu. Cihan Harbine parlak bir başlangıç yapmak isteyen Türk Genelkurmayı bu he de fine ulaşamadı. Doğu Anadolu daha çok Rus tehdidi altına girdi. Bütün olumsuz şartlara rağmen taarruzun başanya ulaşması durumunda bile -kaldı ki Sarıkamış'ta zafer daha yakındı- bölgenin alt yapısı ve ekonomik imkanlar doğu sınırlarında bu başannın sürdürülmesi için yeterli değildi. XIV