Türkiye'de turizm yatırımlarının yönetimi

Ülkemizde turizm yatırımı ve işletmeciliği son yıllar da moda sektör haline gelerek ülke ekonomisinde önemli bir pay almış ve döviz girdileri düzeyinin regülatörü haline getirilmiştir. Bu, sektörün dıştan görünen ya da bilinçli olarak, gösterilen görüntüsüdür. Türkiye'de turizm yatırımları 1982 sonrasında devlet tarafından değişik bir teşvik planına bağlanmış ve sektör bazında büyüme gözlenmiştir. Yatırımcılar ise üç grupta toplanarak sektöre hizmet vermeye yönelmişlerdir. Bu gruplar: 1- Yerli büyük sermaye grupları, 2- Yerli ve yabancı büyük sermaye ortak girişimleri, 3- Turistik potansiyele sahip arazileri olan küçük yatırımcılar. Devletin teşvikleri ise iki ana unsur üzerine kurulmuştur: 1- Kamu arazilerinin turistik yatırımlara tahsisi, 2- DPT., Merkez Bankası ve Turizm Bankası kanalıyla XVİsağlanan teşvik ve krediler. Doğallıkla yabancı sermayeyi teşvik yasasıyla getirilen yabancı sermayenin de bu teşvikler içindeki yeri büyüktür. Ve Türkiye'de turizm yatırımları özellikle, öncelikli yöreler olarak tanımlanan bazı bölgelerden başlayarak % 95 oranında büyük sermaye ve y erli-yabancı sermaye ortaklıkları arasında paylaşılarak yapılmıştır. ilk yıllarda kullanılan öncelikli yöreler kriteri ülkemizin belirli yörelerinde sıkışmalar meydana getirmiş ve doğal potansiyel herhangi bir envantere tabi tutulmadan harcanmıştır. Belli bölgeler büyük ölçüde kullanılmış ve ülke karakteristiklerini taşıyan alternatif bazı uygulamalar yerine demode bir sistem getirilerek doğal kaynaklar değerlendirilememiştir. Sonuçta Ege ve Akdeniz kıyılarında küçük bir İspanya yaratılmış ve ömürsüz bir endüstri kurularak ülkenin turistik potansiyeli kısır bırakılmıştır. Açacak olursak Türkiye'nin hitap ettiği ülkeler olarak genelde Avrupa ülkeleri görülmektedir. Bu ülkelerden gelecek turistlere çok güzel imkanlar veren tesisler bugün artık vardır ve hizmet sunmaktadır. Ancak bizim ülke olarak potansiyel müşterimiz aynı imkanları ve hizmeti, kendisine çok daha yakın ve daha ucuz ülkelerde bulabilmektedir. Öyleyse geriye ülkemizde turistin aradığı tarihi ve doğal güzellikler kalmaktadır. Turist gelip, bunları bir kez gördüğü zaman bir daha gelmesi için bir neden kalmamaktadır. Çünkü yaratılan endüstri, otantik değerlerden arındırılmış, orijinalitesi kalmamış ve kısacası bu değerleri sıfırlamıştır. Aslında ya bu yanlışlıkların farkına varılmış ya da bilinçli bir uygulama ile bugün öncelikli yöre kavramı kaldırılmış ve turizm yatırımları ülke geneline yayılmaya çalışılmaktadır. Ancak ülke ekonomisindeki istikrarsızlık ve plan XVİİkararlarındaki bağıl ani değişmeler bu yaygınlaştırma isteğini ne yazık ki baltalamış ya da geç kalınmıştır. Turizm yatırımlarında her yönden öncelik tanınan büyük yerli ve yabancı sermaye son beş yıllık dönem içinde, sektör kredilerini ağırlıkla tüketmiş ve yukarıda sayılan pazarlama stratejisi hatalarıyla beraber sektörün bundan sonraki gelişmesini bir anlamda köreltmiştir. Buna kanıt olarak Türkiye'de en hızlı gelişen sektör olarak görünen Turizm sektörünün yegane ihtisas bankası olan T. C. Turizm Bankası A. Ş.'nin 1989 yılı başında kapatılarak Sınai Kalkınma Bankasına devredilmesi gösterilebilir. Projelendirme ve kredilendirme dönemlerindeki hatalar Türkiye'de dev tesisler yaratmış, ancak getiri yönünden dağın fare doğurduğu görülmüştür. Burada bir çelişkiye düşüldüğü kanısı uyanmasın, ilk dönemdeki döviz girdisi miktarların daki yüksekliğin yapay bir sonuç olduğu içinde bulunduğumuz bu dönemde bir gerçek olarak karşımızda durmaktadır. Türkiye'de turizm yatırımları nasıl yönlendirilmeliydi sorusuna gelince sektörün geliştirilme stratejisi içinde orta boy yatırımlar ya da yaygın anlamda yurt çapında turistik potansiyele sahip bölgeler, büyük sermaye yatırımları ve öncelikli yörelerle en azından eşit olarak değerlendirilseydi : Ne bugünkü gibi atıl kapasite ile yan yana dizilmiş beş yıldızlı oteller, ne de tamamen betona tahvil edilmiş kilometrelerce sahil bantları olacaktı. Böylece turizm fabrikaları gibi dizayn edilmiş otellerden bıkan turistler değişiklik aradıkları Türkiye'de her bölgede seçenek olabilecek nitelikte tesisler bulabilecekler ve ülke uzun ömürlü bir sektörel yapıya sahip olacaktı. iiiAncak büyük sermayenin yönetim üstündeki etkinliği ve büyük, komple proje gruplarının çarpıcılığı, sebep olduğu karar ve uygulamalarla ülkede sektörü bugünkü konumunu hazırladı. Yoksa bir adet 1000 yataklı beş yıldız yerine 1 adet 500 yataklı beş yıldız ve 5 adet 100 yataklı 3 yıldız yatırımların ülke genelinde yaygınlaşmasını ve sektör ömrünün uzamasını sağlayacaktı. Yukarıda bahsedildiği gibi, bu günlerde bölge farklılaştırılması kaldırılmış ve tesislerde teşvik için maksimum yatak kapasitesi düşürülmüş ve bazı vergi kolaylıkları da ilave edilmiştir. Ancak buna rağmen turizme destek görüntüsü altında yapılan bu uygulamalar, eskiden yapılan yanlışlıkları kapatamamış ve ülke turizmi bugün dejenere bir konumda karşımızda durmaktadır. Çünkü bu kez de orta irilikte yatırımcıya uygulanan normlardaki eksiklikler, günden güne değişen uygulamalar yatırımcıyı bıktırmakta ve zaman açısından projelendirmeden, kredilendirmeye, inşaatan, işletmeye kadar tüm yatırım unsurlarında gecikmelere sebep olmaktadır. Gecikmeler bugünkü enflasyonist ortamda yatırımcıları sıkıntılara düşürmekte ve teşebbüsleri engellemektedir. XİX