Elhamra Han'ın cephe özellikleri

Bu çalışma kapsamında, İstanbul-Beyoğlu'nda bulunan Elhamra Han'ın cephe mimarisi incelenmiştir. Cephedeki mimari öğeler ve klasik dönem Osmanlı camilerinde görülen mimari öğeler karşılaştırılarak, bu öğelerin biçim kaynakları araştırılmıştır. Usul-i Mimari-i Osmani'de yer alan tasarımlar ve cephedeki mimari öğeler arasında benzerlik ilişkileri kurulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde, 18. yy'dan başlayarak giderek artan bir biçimde gayri Müslim azınlıklar tarafından nüfusun yoğunlaştığı Galata ve Pera bölgesi tanıtılmaya çalışılmıştır. Yenileşme döneminden başlayarak yabancılara tanınan haklar çerçevesinde bu bölgede yeni yapılaşmalar kurulmuştur. Ticaretin yoğun olduğu Galata bölgesinde hanlar gibi ticaret merkezleri kurulmuş, konut alanları daha çok Pera bölgesinde yoğunlaşmıştır. İkinci bölümde, Elhamra Han'ın inşaat ve kullanım tarihçesine yer verilmiştir. Fransız Tiyatrosu adıyla 1827 yılında inşa edilen yapı, 1831 yangınında yok olmuştur. Aynı yıl Giustiniani tarafından yeniden inşa ettirilmiştir. 20. yüzyılın başlarında Fransız Tiyatrosu ve Palais de Cristal'in kapanması üzerine binaya Osmanlı-Avusturya Mobilya ve Halı Firması yerleşmiştir. 1920 yılına kadar aynı yerde kalan firma binanın Adapazarlı Arapzade Said Bey'e satılması üzerine kapatılmıştır. 1923 yılında Elhamra Sineması adıyla tekrar işletilmek üzere açılmıştır. 1958'de Sururi Topluluğu, salonu tiyatro salonu olarak kullanmış, 1970 yılında tiyatro kapanmış, 1976 yılında tekrar sinema salonu olarak hizmet vermeye başlamıştır. Sinema salonu olarak kullanılırken 1999 yılında yangın geçirmiştir. Elhamra Han'ın zemin katında 17 dükkan ve sinema salonu, asma katta birbirine geçmeli 25 büro odası, onun üzerindeki dört katta zamanında ikamete ayrılmış ikişer büyük apartman dairesi bulunur. Üçüncü bölümde, Elhamra Han'ın cephesinin mimari tasarımı ele alınmıştır. Altı kat olarak yükselen kagir binanın cephe mimarisi, ikişer kattan oluşan ayırıcı kornişlerle bölümlere ayrılmıştır. Dördüncü bölümde, cephedeki mimari öğelerin biçim kaynakları incelenmektedir. Elhamra Han cephesinde yer alan mimari öğelerin Süleymaniye Cami, Şehzade Cami, Yeni Cami ve Sultanahmet Camisi gibi klasik dönem Osmanlı camilerinde kullanılan mimari öğeler ile benzerlik ilişkileri kurulmuştur. Beşinci bölümde, Usul-i Mimari-i Osmani'nin Elhamra Han'ın cephe tasarımındaki etkileri incelenmektedir. Usul-i Mimari-i Osmani, 1873 Viyana Evrensel Sergisi için İbrahim Edhem Paşa başkanlığında, Marie de Launay, Pietro Montani, Bogos Şaşiyan ve Eugene Maillard'dan oluşan bir ekip tarafından hazırlanmıştır. Usul-i Mimari-i Osmani, Osmanlıca, Fransızca ve Almanca olmak üzere üç ayrı dilde hazırlanmıştır. Usul-i Mimari-i Osmani klasik dönem Osmanlı yapılarını çağdaş mimarlara yeniden tanıtmayı amaçlamaktadır. Sonuç bölümünde, cephenin genel biçimlenişi ile 'Birinci Milli Mimarlık' üslubu örneklerini izlediği, anıtsal 'milli' örneklerin büyük çoğunluğunda aslında Avrupa kaynaklı bir kütle ve cephe şemasının çıkış noktasını oluşturduğu, geleneksel/yerel biçimlerin bu şemalara uygulandığı, Elhamra Han'ın cephesinin de ana çizgileriyle tümüyle Batılı bir kompozisyon sunduğu belirtilmektedir.