Türkiye'de dahilde işleme rejimi, etkileri: Ambalaj sektörü örneği

Bütünleşen dünya ekonomisi içinde gerek gelişmiş gerekse gelişmekte olan ülkeler, ülke refahını yükseltmenin anahtarı olarak ihracatı arttırmayı kabul etmekte ve ihracatlarını artırabilmek için tüm ekonomik enstrümanları en verimli şekilde kullanmaya çalışmaktadırlar. Bu amaçla uygulamaya alınan dış ticaret politikaları yine küresel ekonomi politikalarına göre şekillenmektedir. Bilhassa gelişmekte olan ülkelerin kısıtlı döviz kaynaklarını artırmaları için daha çok ihracat yapma gereklilikleri, iktisat politikalarının birinci önceliklerindendir. Döviz kazancı sağlamanın birincil yolu bilindiği üzere ihracattır. Genelde anlamda dış ticaretin, dar anlamda ise ihracatın teşvik edilmesi için bir takım araçlar geliştirilmiştir. Uluslararası ticaretin dünya genelinde giderek serbestleşmesi beraberinde kendine özgü bir disipline tabi kılınmasını zorunlu hale getirmiştir. Bu durum özellikle ihracata dönük sanayileşme modelini benimseyen ülkelerde dış ticaretin desteklenmesi unsurlarını üzerinde titizlikle çalışılması gereken bir noktaya getirmiştir. Bir taraftan desteklerin sürdürülmesi diğer taraftan dünya düzenine uyum sağlanması açısından diğer tüm ülkeler gibi Türkiye Cumhuriyeti de konu üzerinde hassasiyetle çalışmış ve çalışmaktadır. Benimsenen liberal ekonomik sistem, Türkiye'nin dış ticaret politikalarını küresel ekonomi politikaları ile uyumlu hale getirmesi zorunluluğunu ortaya çıkarmıştır. İhracata dayalı sanayileşme modelinin işlerlik kazanması, ihracatın arttırılması amacı ile dış ticaret politikalarının ve özellikle teşvik politikalarının etkin kullanımı ile doğrudan ilişkilidir. 1996 yılından itibaren uygulanmaya başlanan yeni teşvik politikalarının mahiyeti faaliyetlerin teşvik edilmesi ve ihracatçılarımızın dünya pazarında söz sahibi konuma gelmesidir. Bu bağlamda uygulanan teşvik tedbirlerinden en çok kullanılan ve en önemlisi olarak kabul edilen ise dahilde işleme rejimidir. Dahilde işleme rejimi, ihracata yönlenecek olan ithalata vergisel kolaylıklar getirilmesini sağlayan bir teşvik sistemidir. Çalışmada, ülkemizde faaliyetlere yönelik olarak diğer bir takım teşvik sistemleri ile beraberce uygulanmaya başlanan ve görece en önemlisi olan Dahilde İşleme Rejimi'nin amaçları ile birlikte anlatılarak uygulamada ortaya çıkan sonuçların bu amaçlarla örtüşüp örtüşmediğini ortaya konmuş ve etkinliğinin arttırılması için öneriler getirilmiştir. Bu kapsamda rejimin statik ve dinamik etkileri değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda hammadde temininde ithalata bağımlılık oranı oldukça yüksek olan ambalaj sektörü ele alınmış, dahilde işleme rejimi kapsamında sağlanan faydalar, yaşanan sıkıntılar ve ortaya çıkan dezavantajlar incelenmiştir. Gerek genel dış ticaret verileri gerekse ambalaj sektörü dış ticaret verileri ampirik modelleme ile ele alınarak dahilde işleme rejiminin ihracat ve ithalata hem genel dış ticaret gerçekleşmelerinde hem de ambalaj sektörü gerçekleşmelerinde etkileri tespit edilmiş dahile işleme rejiminin hem genel ihracata hem de ambalaj sektörü ihracatına etkisinin pozitif ve anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Buna mukabil saptanan durumlara ilişkin sorunlar ortaya konarak bunlara ilişkin çözüm önerileri üretilmiştir.