Avrupa Merkez Bankası ve finansal istikrar

Küresel finans krizinden sonra merkez bankalarının finansal istikrara yönelik nasıl bir role sahip olması konusunda ciddi bir paradigma kaymasından söz edilmektedir. Merkez bankalarının finansal istikrara olan duyarlılıklarındaki bu değişim, küresel finans krizi sürecinde ortaya konan para politikası ile net olarak görülmüştür. Bu çerçevede, küresel finans krizi sürecinde en aktif merkez bankalarından biri olan AMB'nin merkez bankasının finansal istikrarsızlıklara olan duyarlılığını belirlemek bakımından iyi bir örnek oluşturduğu düşünülmektedir. Ayrıca bu dönemde karşı karşıya kalınan şokların 'sistemik' olma özelliğinin ön plana çıkması nedeniyle, merkez bankalarının özellikle 'finansal sistemik risk'e karşı duyarlılık gösterdikleri tahmin edilmektedir. Bu çerçevede, çalışmada iki temel ampirik uygulama gerçekleştirilerek AMB'nin kriz öncesi ve sonrasında finansal sistemik strese olan duyarlılığı analiz edilmektedir: Birincisi, finansal sistemik stresin ölçülmesi konusunda özgün bir gösterge olan, aynı zamanda da AMB tarafından finansal sistemik stresi izlemek için kullanılan CISS endeksi detaylı bir şekilde incelenmekte ve Avro Bölgesinde merkez-çevre ülkeler için tahmin edilmektedir. Böylece CISS'tan yola çıkarak sistemik stresin alt piyasalar ve coğrafi boyutlarıyla değerlendirilmekte ve AMB'nin bu boyutlarıyla finansal istikrara duyarlılığı analiz edilmektedir. Çalışmanın bu anlamda ilgili literatüre yaptığı birinci katkı, Avro Bölgesinde merkez ve çevre ülkelerin finansal göstergelerinden yola çıkarak bir finansal sistemik stres endeksinin hesaplanması ve bu endeksler yoluyla Avro Bölgesinde merkez-çevre ülkeler arasında finansal sistemik risk bakımından yaşanan yakınsama ve ayrışmaların küresel finans krizi ve AB borç krizi sürecinde ortaya konmasıdır. Temel bulgu, küresel finans krizinde sistemik riskin merkez ülkelerde çevre ülkelerden daha hızlı arttığı, ancak daha sonra her ülke grubunun da eşit düzeyde etkilendiği yönündedir. Buna karşın, borç krizi sürecinde merkez ve çevre ülkelerde finansal sistemik stresin ayrıştığı ve çevre ülkelerinde 2013 yılının başına kadar sistemik stresin yüksek seyretmeye devam ettiği bulgusuna da rastlanmıştır. İkinci ampirik uygulamada, AMB için kriz öncesi ve sonrası dönemi kapsayan bir para politikası kuralı tahmini yapılmaktadır. Çalışmanın ilgili literatüre ikinci katkısı ise AMB'nin para politikası tepkisini görmek için Taylor tipi ileriye dönük dinamik bir para politikası kuralının ilk defa bir finansal sistemik stres endeksi ile içselleştirilerek tahmin edilmesidir. Bu kapsamda elde edilen bulgular, AMB'nin kriz öncesinde finansal sistemik strese duyarlı olmadığı, krizden sonra finansal sistemik risk ile EONIA arasında negatif bir ilişki olduğu ynündedir. Buna göre, AMB krizden sonra 'enkaz temizliği' davranışı sergilemiştir. Alt piyasalar için elde edilen bulgularda da AMB'nin bankacılık, para piyasası ve döviz piyasasında krizden sonra anlamlı şekilde duyarlı olduğunu ortaya koymaktadır. Merkez-çevre ülkeler için yapılan tahmin sonuçları ise AMB'nin kriz öncesinde ve sonrasında merkez-çevre ülkelerdeki ekonomik gelişmelere de duyarlı olduğunu göstermektedir. Ayrıca AMB politika faiz oranı ile merkez ülkelerdeki finansal sistemik stres arasında kriz dönemlerinde net bir bulgu edilememekle birlikte, çevre ülkelerde kriz öncesinde 'rüzgara karşı yaslanma' davranışı görüldüğü, ancak krizden sonra bu ilişkinin ortadan kalktığı bulgusuna rastlanmıştır.