Uluslararası sermaye akımları üzerindeki kontroller ve büyüme dinamikleri üzerindeki etkileri: Gelişmekte olan ülkeler örneği

Gelişmekte olan ülkelerde, özellikle son 30 yıldır, uluslararası sermaye akımlarındaki dalgalanmaların dışsal krizlere neden olduğu pek çok olay yaşanmıştır. Gerçekleşen dış kaynaklı mali krizler sonucunda, ekonomistler, ekonomik reformların optimal hızı ve sırası konusunda daha sık tartışmaya başlamıştır. Bu tartışmalar özellikle, sermaye kontrollerinin uygulanmasına ve ödemeler bilançosundaki sermaye hesabının açıklığına ilişkindir. Joseph E. Stiglitz, Barry Eichengreen, Dani Rodrik, Sebastian Edwards vb. yazarlar, ülkeler arasındaki serbest sermaye hareketliliğinin, özellikle gelişmekte olan ülkeler açısından ekonomik refahı olumsuz etkilediği görüşündedir. Bu bağlamda, serbest sermaye hareketliliğinin makroekonomik dalgalanmaları arttırdığı ve dışsal şokların gelişmekte olan ülkelerde kırılganlıklara neden olduğu düşünülmektedir. Bu görüşleri benimseyenlere göre, sermaye hareketleri üzerinde sınırlamalar uygulanmalı, ancak diğer piyasalar serbestleştikten sonra, reform sürecinin sonuna doğru sermaye hareketleri serbestleştirilmelidir. Çalışmanın ekonometrik analizinde, 1985- 2011 yılları arasında sermaye girişleri üzerinde kontroller uygulayan 7 ülke ve sermaye çıkışları üzerinde kontroller uygulayan 3 ülke olmak üzere iki ayrı panel seti için uzun dönem modeli tahmin edilmektedir. Modeldeki uzun dönem katsayılarına ulaşmak için, Johnston ve Tamirisa (1998), Montiel ve Reinhart (1999), Kaplan ve Rodrik (2002), Miniane ve Rogers (2004), Edwards (2007a), Binici, Hutchison ve Schindler (2009) çalışmalarında uygulanan modeli temel alan uzun dönem denklemi tahminlenmektedir. Uygulamada, ilk olarak, panel veri setlerindeki yatay kesit bağımlılığı test etmek için, Breusch-Pagan (1980) CDLM 1 ve Pesaran vd. (2004) CDLM 2 testleri kullanılmaktadır. Panel serilerinin durağanlığını test etmek için ise, 1. nesil birim kök testleri olarak adlandırılan tahmincilerden Levin-Lin ve Chu, Breitung, Im-Pesaran ve Shin, Fisher ADF, Fisher PP ve Hadri birim kök testleri; 2. nesil birim kök testlerinden Breuer vd. (2001)'in SURADF tahmincisi, Pesaran (2006)'nın CADF tahmincisi ve Im vd. (2003) tarafından geliştirilen, panel ülkelerinin durağanlıklarını bütün olarak sınayan CIPS tahmincisi yardımıyla serilerin durağan süreç karakteristikleri araştırılacaktır. Modelin anlamlılığını ve etkinliğini sınadıktan sonra, panel veri setinde yatay kesit bağımlılığının ve olasılıksal süreç karakteristiğinin ortaya çıkması sonucunda, Pedroni (1999), Kao (1999), Johansen-Fisher eşbütünleşme testlerinin yanında, yatay kesit bağımlılığı ve yapısall kırılmaları dikkate alan Westerlund (2007) eşbütünleşme testi de uygulanmaktadır. Modelde eşbütünleşik ilişkinin varlığı kanıtlandıktan sonra, uzun dönem katsayılarını tahminlemek için Panel ARDL tahmincisi olarak, Pesaran vd. (1999) çalışmasında geliştirilen MG ve PMG tahmimcileri ve DOLS tahmincisi kullanılmaktadır. Ekonometrik analiz sonucunda, ülkelerin sermaye kontrollerini uygulamasının ekonomik büyüme üzerinde olumlu etkiler yarattığı ve sermaye akımlarındaki dalgalanmaların yol açtığı kırılganlıkların engellenmesinde etkili olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Aynı dönem için iki ayrı panel grubu üzerinde test yapılması sonucunda, sermaye çıkışları üzerinde kontroller uygulayan ülkelerin, sermaye girişleri üzerinde kontrol uygulayan ülkelere göre daha olumlu sonuçlar elde ettiği ortaya çıkmaktadır. Sermaye kontrollerinin parasal politikalarla desteklenmesi, ekonomik büyüme üzerinde olumlu etkiler yaratmakta ve sermaye kontrolleri de parasal politikaların otonomisinin sağlanmasının yanında, etkinliğinin artırılmasında da anlamlı ve etkin sonuçlar doğurmaktadır. Sermaye hareketliliğindeki artışların bir sonucu olarak yaşanan ani dalgalanmalar ise, ekonomiyi krizlere sürüklemekte ve ekonomide gerilemelere neden olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır.