Azgelişmiş ülkelerde sanayileşme politikaları

Bu araştırmada az gelişmiş ülkelerin uluslararası ticaret ve sanayileşme sorunları incelenmiştir. Buna göre günümüzde az gelişmiş ülkelerin dış ticaret yapılarına baktığımızda birkaç önemli olgu gözümüze çarpar. Birincisi az gelişmiş ülkelerin sınai malları ihracatını arttırmakla beraber, bu artışın daha çok yeni gelişen ülkelerin sağladığı, fakat diğer az gelişmiş ülkelerin ekonomik kalkınmayı sağlayacak değişmeleri oluşturamadıklarıdır. İkincisi ise, dünya ticaretinde ancak 3/1 paya sahip olan az gelişmiş ekonomilerin bu ticaretlerini daha çok sanayileşmiş ülkeleriyle yaptıklarıdır. Az gelişmiş ekonomilerin sanayileşmeleri konusunda birçok bilim adamı tarafından çeşitli modeller ve görüşmeler ortaya sürülmüştür. Ayrıca, bu sanayileşme hakkındaki görüşler, dengeli ve dengesiz sanayileşme olmak üzere ikiye ayrılır. Dengeli sanayileşme modellerinde P. N. R. Osenstein-Rodon' m görüşünü ileri sürdüğü Doğu ve Güneydoğu Avrupa'nın sanayileşme Alternatifleri ile açıklanmaktadır. Gelişmekte olan ekonomilerin sanayileşmesini öngören idia'nın yoğunlaştığı nokta, ticaret hadlerinin gelişmişler lehine ve azgelişmişler aleyhine değiştiği şeklinde bir hipoteze dayandırılır. Bu hipotez doğru olsa bile, böyle bir sonucu desteklemek için yeterli değildir. Şayet azgelişmiş Ülkelerin büyüme hızı gelişmiş ülkelerinkine yaklaşacak- sa, ithal denkleminin teknolojik ve davranışlarla ilgili şartlarında temel değişiklikler yapmak gereklidir. 1950 ' ların sonlarında Ricardo'nun karşılaştırmalı üstünlükler teorisi uygun bir sanayileşmenin az gelişmiş ülkeler için yeterli büyümeyi sağlayamayacağı inancı sanayileşme politikasının içe dönük olmasını gerektirmektedir, ithal ikamesine dayalı sanayileşme politikası, ithal edilmekte olan bazı malların yurt içinde üretimi. Böylece, hem mevcut yapıyı değiştirmeye, hem de yatırımları harakete geçirmeye yarayacaktır, ayrıca dış kaynaklara olan bağımlılığın azaltılması, ekonominin kendi kendine yeterlilik amacının gerçekleştir ilmesidir. Söz konusu politikayı uygularken dış ticaret politikasıyla ilgili çeşitli araçlar kul lanılabilir; bunlardan gümrük vergileri, vergi muafiyetleri ve sübvansiyonlar, katolar, Devalüasyon vb. gibi araçların kullanılmasındaki amaç ise, kamu gelirlerini artırma ve Ödemeler dengesini düzeltme şeklinde özetlenebilir. ithal ikamesine dayalı bir sanayileşme modeli içinde, az gelişmiş ülkeler önünde farklı alternatifler bulunmaktadır. , Ancak hangi yol seçilirse seçilsin az gelişmiş ülkelerin bugün ulaştıkları durum Nirschman'ın ifadesine göre, sanayileşmenin az gelişmiş ülkelerde kapitalist ülkelere nazaran daha kolay ve sosyo-ekonomik sorunlar yaratmadan gerçekleşeceği görüşünü doğ- rulamamaktadır. Bu alternatiflerden hangisinin seçileceği, hükümet ile sanayicilerin nasıl bir anlaşma içine girecek- lerine bağlıdır. ithal ikamesi politikalarına yöneltilen eleştiriler iki grup içinde toplamak mümkünv olup; bu iki görüş arasındaki temel fark, neo-klasik iktisatçılar; devlet müdahalelerinin söz konusu politikayı daha fazla çıkmaza sokacağını ileri sürerken diğerlerif-. bu müdahaleyi savunmaktadırlar. Sözü edilen politikanın 1960'larxn sonuna doğru olumsuz yönleri belirlemeye başlamıştır. Ayrıca bu politika, statik karşılaştırmalı üstünlük ilkelerine ters düştüğü için gelişmiş ülke iktisatçıları tarafından eleştirilmiştir. ithal ikamesi politikasına yöneltilen bütün eleştirilerin, daha çok az gelişmiş ekonominin tüketim malları ikamesinden yatırım malları ikamesine geçmemesi ve ithalatta umulan azalışı sağlamamış olması, noktasın da yoğunlaşmaktadır.- 81'- Politikanın çıkarttığı tüm sorunların yanaşıra, ihracat için özendirici bir ortam oluşturmaması açısından da eleştirilmiştir. 1960'ların sonlarında başarısız bir ithal ikamesi geçiren birçok az gelişmiş Ülke bu politikaları terk etmeye ve yerine ihracata dayalı bir sanayileşme politikasını benimsemeye başlamıştır. İhracata dayalı sanayileşme politikasının temel öğesi, sanayileşme ve büyüme için gerekli dürtülerin iç talepten çok dış talepten, yani mal ve hizmet ihracından geldiği bir iktisadi yapılanmadır. Az gelişmiş ülkeler birincil ürün ihraç edip karşılığın da sınai ürün ithal eden ülkeler olarak uluslararası ticarete katılmışlardır. Ancak, 1970 ' li yılların başında bazı az gelişmiş ülkelerin salt sanayi üretimde bulunmanın ötesinde dünya pazarlarına yöneldikleri, gerekli hacim ve nitelikte ürettikleri sınai ürünlerini ihraç etmeye başla dıklara ve bunun giderek hızlandığı izlenmektedir. Az gelişmiş ülkelerin 1960 sonrası dönemde sınai ürün ihracatının gelişmiş ülkelere nazaran daha hızlı artmıştır. 1977- 80 yılları arasında sınai malları ihracatındaki büyüme az gelişmiş ülkelerde % 27.7 iken, sanayileşmiş ülkelerde 20.4 düzeyindedir. Ancak, bu gelişmeyi, tüm az gelişmiş ülkelere mal etmek olanağı yoktur. ihracata dayalı sanayileşme politikası ile ithal ikamesi politikasının, birbirinden bağımsız yoksa bir bir lerini izleyen iki politik sorusunun cevabı, her iki strateji alternatif olmaktan çok tamamlayıcı olarak düşünülmektedir. Yani, bu iki stratejinin ya bağımsız olarak ya da birlikte uygulanabilir. Ülkeler genellikle bu politikalarından birini ana kalkınma stratejisi olarak benimser, ulusal kalkınma önceliklerine ve dünya ekonomicisinin durumuna göre diğerini de uygulamasına yer verirler. 1960'larda ithal ikamesi politikasının çeşitli darboğazların doğurmasıyla, bazı az gelişmiş ülkeler daha liberal düzenlemelere yönelinmiştir. İhracata yönelik uygulamaya geçen ülkeler, bu dönüşümü uygularken daha önce ekonomide oluşturulan koruma önlemler kaldırma konusunda iki seçenek ortaya atılmıştır. Birincisi, koruma duvarları tüm sektörlerden kaldırılarak daha liberal bir uygulamaya geçilebilir. İkincisi ise, önce korumanın yükselmesini önlenir daha sonra ihracata sübvansiyon sağlanır. Bu çalışmanın ilgili bölümünde açıklandığı gibi söz konusu dönüşümü gerçekleştiren ülkeler İkinci seçeneği tercih etmişlerdir.- 83 Korumanın giderek azalan düzeyde de olsa sürmesi halinde ihracat üzerindeki olumsuz etkinin telafi edilebilmesi için ihracatın sübvanse edilmesi gerekir. Ticaret politikaları ve döviz kuru politikaları bu yönde düzenlenmektedir. Bu iki politika yanı sıra ihracata dayalı sanayileşme stratejisi birçok Önlemi de içermekle birlikte söz konusu stratejinin temel politikaları ticaret ve döviz kuru politikalarıdır. Bu iki politika ve onlarla bağlı çeşitli önlemler ihracata dayalı sanayileşme politikası ve sınai ürün ihracatı üzerindeki etkilerini ilgili kısımda geniş bir şekilde incelenmiştir. 1960'iı yılların başında ihracatı arttırmaya dönük politikaları benimsemiş Güney Kore ve Taiwan gibi ülkeler de iktisadi büyümenin 1960- 66 döneminde hızlanmış olduğu görülmektedir. Oysa aynı dönemde ekonomisinin koruyucu duvarların arkasında tutan ve ithal ikamesi sanayilerine ağırlık vermeye devam eden Brezilya gibi ülkeler bir takım sınırlamalarla karşılaştığı ve iktisadi büyüme hızının düştüğü ortaya çıkan bir gerçektir. Sınai ihracat olgusunu az gelişmiş ülkeler arasında yaygınlık göstermemesi, 1 960 sonrası gözlenen atılımın genel bir gelişme aşaması olmaktan çok yerel koşulların özel tercihlerin ve yeni ilişkilerin uyardığı bir gelişme olduğu kuşkusunu uyandırmaktadır. Bu olgu çalışmanın son kısmında söz konusu ülkelerin arasında karşılaştırmalar yaparak konuya yaklaşılmıştır.84- Son olarak, az gelişmiş Ülkelerin sorunu ithal ikamesi ve ihracata dayalı sanayileşme politikalarından birini seçmek değil. Temel sorun iki politika arasında tercih yapmayan aynı anda hem içe hem de dışa yönelik endüstrilerin oluşumunu sağlayacak karma bir politikayı benimsemektedir.