The Reasons of the Asian economic and financial crises and its effect to the world and Turkey

1997 yılının ilk çeyreğinde Tayland ve Güney Kore'de şirket iflasları ile ilk sinyallerini vermeye başlayan, Temmuz ayında Tayland para birimi bahtın devalüe edilmesi ile zirveye tırmanan gerginlikler daha sonraları komşu Güneydoğu Asya ülkeleri ile Hong Kong ve Güney köre gibi diğer Asya ülkelerine sıçramış ve dünyadaki birçok mali piyasayı derinden sarsmıştır. 1997'de başlayan ve etkileri bugün de devam eden kriz diğer gelişmekte olan ülkeler gibi Türkiye için de hem bazı önemli dersler içermesi açısından hem de global piyasalar ve Türkiye'deki mali piyasaları etkileme potansiyeli açısından incelemeye değerdir. Yüzeysel olarak bakıldığında, krizin ortaya çıkması ve yayılmasında görünürdeki en önemli etken yürürlükteki sabit kur rejimleri nedeniyle gerçek değerlerinden uzaklaşmış kurlar olmuştur. Mayıs ayımn başlarında uluslararası piyasalarda yeni dolar karşısında değer kaybetmesinden endişe duyan Japon yetkililerin ülkedeki faiz hadlerini yükseltebileceklerine dair bir takım imalarda bulunmaları krizin gelişiminde önemli bir rol oynamıştır. Bu gelişme uluslararası yatırımcıların ellerinde tuttullan Güneydoğu Asya ülkelerine ait para birimlerini hızlı bir şekilde elden çıkarmalarına neden olmuştur. 14-15 Mayıs'ta yabancı spekülatörlerin gerek Tayland ekonomisinin yavaşlaması gerekse politik belirsizliklerin etkisi ile ellerinde bulunan bahtları yoğun bir şekilde elden çıkarmaları ile başlayan sürecin sonunda Tayland Merkez Bankası daha fazla dayanamamış, ülkede 1984'ten beri uygulanan kambiyo rejimini terk ederek yönetimli dalgalanma rejimini benimseyerek, 2 Temmuz ' da ülke para birimi bahtı dalgalanmaya bırakmıştır. Tayland'ın ardından Malezya, Endonezya ve Filipinlerde de ulusal para birimleri üzerindeki benzer baskılar bu ülkelerde aynı yönde politikaların uygulanmasına yolIV açmıştır. Bu durum, ilk etapta Bölge Ülkelerinin halihazırda almış oldukları yüklü dış borçların maliyetlerinin önemli ölçüde artmasına ve birçok firmanın dış borç ödeme yükümlülüklerini yerine getirmede zorlanmalarına neden olmuştur. Bu durum etkilerini doğrudan mali piyasalarda ve bankacılık sektöründe göstermiştir. Buna bağlı olarak yaşanan ve yaşanması beklenen iflaslar, ekonomik durgunluk, dövize olan aşın talep ve sıcak paranın ülke dışına kaçması bu ülkelerin ekonomi yönetimlerinin çeşitli ekonomik tedbirler almasına, büyüme tahminlerini tekrar gözden geçirmelerine ve akademik çevrelerde söz konusu ülkelerin kalkınma modellerinin sorgulanmasına neden olmuştur. Yaşanan bunalımın temelinde başta Tayland olmak üzere Bölge ülkelerinin genelinde görülen bazı yapısall sorunlar yer almaktadır. Her şeyden önce bu ülkelerin ekonomileri temelde ihracata dayalıdır. Dolayısıyla ihracat yapılan ülkelerdeki konjonktürel durum ile buna bağlı olarak dış talep ve uluslararası piyasalardaki kur dalgalanmaları gibi ülke dışı faktörlerin yanında, işçi ücretleri ve verimliliği gibi ülke içi faktörler de önemli rol oynamaktadır. Nitekim krizin patlak vermesi yukarıda sayılan faktörlerin hepsinde görülen eş zamanlı olumsuz gelişmelerin sonucunda olmuştur. Başta Hong Kong olmak üzere diğer piyasalar birkaç ay boyunca bütün bu gelişmelere ciddi bir tepki göstermemiştir. Fakat 20-23 Ekim tarihleri arasında Tayvan' m da para birimini dalgalanmaya bırakmasıyla birlikte Doğu Asya'da değeri dolara bağlı kalan tek para birimi olan Hong Kong dolarında görülen spekülatif hareketlerin sonucunda Hang Seng endeksinde görülen rekor düşüşle kriz global bir nitelik kazanmıştır. Bu düşüşü diğer gelişmiş ülke piyasalarında görülen düşüşler takip etmiş ve dünyadaki tüm mali piyasalarda ciddi bir tedirginliğe yol açmıştır. Bütün bu gelişmeler yaşanırken OECD'ye üye olduğu 1996 yılından itibaren bazı yapısall sorunlarının üstesinden gelmeye çalışan Güney Kore'nin de krize giren ülkeler araşma katılması, mevcut tedirginliklerin artmasıyla ve IMF'nin tek bir ülkeyle yaptığı en büyük (57 milyar dolar tutarında) koşullu yardım programının uygulamaya konulmasıyla sonuçlanmıştır. Türkiye de diğer gelişmekte olan ülkeler gibi yaşanan gelişmelerden etkilenmektedir. Mali piyasalar kriz global bir nitelik kazanmadan önce ciddi bir şekilde canlanmış ve piyasalarda genel bir iyimserlik havası hakim olmuştur. Fakat daha sonra ululararası piyasalara hakim olan tedirginlik Türkiye'deki bu durumun yerini belirsizliğe bırakmasına yol açmıştır. Bu belirsizlikte şüphesiz ilk etapta bu ülkelerde yaşanan sorunların dış ticaret kanalıyla Türkiye'ye de bir ölçüde yansıyacağı beklentileri de etkili olmuştur. Bu endişelerin özellikle demir-çelik mamulleri ve Bölge ülkelerinin dünya pazarlarında güçlü olduğu bazı tekstil ürünlerinde ihracat yapan kesimler üzerinde yoğunlaştığı görülmektedir. Sonuç olarak son yıllarda uluslararası mali piyasalarda hızlı bir şekilde yaşanmakta olan küreselleşme süreci, faydalarının yanında bazı sakıncaları da beraberinde getirmiştir. Yaşanılan kriz ile gelişmekte olan piyasalarda ortaya çıkan mali çalkantıların dünyanın geri kalanını da yakından etkiler hale geldiği bir kez daha kanıtlanmıştır.