SSCB'nin yıkılmasından sonra Kafkasya'nın yükselen önemi ve Türkiye-Ermenistan İlişkileri

Batı ile Doğu arasındaki en önemli kavşak noktası olan ve dünyanın kalpgahı konumunda bulunan Kafkasya, tarih boyunca birçok millete ev sahipliği yapmıştır. Bugün hala çok çeşitli dil ve kültürlere ev sahipliği yapan bölge dünyanın en renkli dil ve ırk yapısına sahiptir. Müslümanlığın hakim olduğu Kafkasya tarihte ticaret merkezi olarak uluslararası rekabete sahne olurken, bugün ve sahip olduğu enerji kaynaklan sebebiyle uluslararası mücadeleye sahne olmaktadır. Kuzey - Güney ile Doğu - Batı istikametinde ulaşım yolları üzerinde olması dünyanın ikinci zengin enerji kaynaklarına sahip olması SSCB'nin dağılmasının ardından bölgeyi güçlü devletin hedefi haline getirmiştir. Kafkasya'nın en belirgin özelliği de çeşitli ırk ve dile ev sahipliği yapmasına rağmen sarp coğrafi yapısı ile bu ırk ve diller kaynaşmamış ve kendi kültürlerini korumaya devam etmişlerdir, Rusya ile Türkiye arasında bir set gibi duran Kafkas dağlarının güneyinde Azerbaycan. Gürcistan ve Ermenistan devletleri bulunmaktadır. Azerbaycan bölgenin tek Müslüman devletidir. Kuzey Kafkasya ise bugün hala Rusya'nın sınırlan içindedir. Bölgede islamiyet yaygın ve güçlüdür. Kuzey Kafkasya'nın en belirgin özelliği ise, Rusya'ya boyun eğmemeleri ve bağımsızlık için uzun yıllar savaşrtrş olmasıdır. Bu savaşların ilham kaynağı ise Şeyh Şamildir. Güney Kafkasya da Azerbaycan zengin enerji kaynakları açısından önem arz ederken. Kuzey Kafkasya da Çeçenistan boru hatlarının güvenliği açısından kritiktir. Güney Kafkasya devletlerinden Gürcistan, Rusya'nın egemenliğini ilk kabul eden (1801) devlet olup, Gürcüler Kafkasya'nın en eski halklarmdandır Bir dönem Müslüman olan Gürcistan, Karadeniz'e çıkışı olan tek bölge devleti olarak kritiktir. Ancak iç problemleri fazla olan, ana etnik grubun oranın çok yüksek olmadığı ülke görünümündedir. Özellikle Ermenilerin yaşadığı Cevagheti bölgesi, Gürcistan Ermenistan ilişkilerinde sorun çıkartmaya adaydır Ermenistan bölgenin tek kara devleti olup, denize çıkışı yoktur. Gürcistan üzerinden Karadeniz'e çıkış yollan aramaktadır Bölgenin nüfus yapısı itibariyle 279 en homojen ülkesidir, iran ve Rusya ile iyi ilişkiler içindedir. Tarihi Türk düşmanlığı devam etmektedir. Bölgenin ilk Hrıstiyan devleti olma iddiasındadır. Azerbaycan, Hazara kıyısı olan, zengin enerji yataklarına sahip Müslüman bir ülkedir. Önemli bir miktarda Azeri Türkü iran'da yaşamaktadır. Dağlık Karabağ toprakları (Azerbaycan'ın %20 si) Ermenistan tarafından işgal altında tutulmaktadır. Özellikle Kuzey Kıbrıs Türkiye Cumhuriyeti konusunda Türkiye'ye olan desteği son zamanlarda artmıştır, Hazar denizi enerjinin çıkarılması ve paylaşılması açısından henüz bir çözüme kavuşturulmamıştır. Özellikle Hazar bölgesinde en az kaynağa sahip olan Iran eşit paylaşımı savunmaktadır. En az kaynağa sahip diğer bir ülke Rusya ise, bölgedeki etkinliğini ve kontrolünün devamını sağlamak istemektedir. Türkmenistan'ın kaynaklan kara topraklarında olduğundan bu ülke tarafsız kalmaktadır. Son zamanlarda Rusya, Kazakistan ve Azerbaycan anlaşma zemini oluşturmuşlardır Azerbaycan açısından diğer önemli bir konu Hazar denizinin güvenliğidir Tarihte her defasında Hazar denizinden Rusya'nın istilasına uğrayan Azerbaycan'ın bu konuda endişeleri devam etmektedir. 1 800'li yılların başlarına kadar Türklerle dostça yaşayan Ermeniler. Rusların çeşitli vaatleriyle kandırılarak 'Büyük Ermenistan' hayalini korumuşlardır Geçmişte din adamlarının siyasi liderliğini yaptığı Ermenilerin, bu hayalini iyi kullanan Rusya'nın amacı Osmanlı devleti ile arasında bir tampon devlet yaratmaktı. Devlet kurma vaadi ile kandırılan Ermeniler, Türk topraklarında örgütler kurmuş, kanlı katliamiar yapmış ve Birinci Dünya Savaşında Türk Ordusunu arkadan vurmuştur. Ermenilerin bu ihanetine Osmanlı devleti de 30 Mayıs 1915 tarihinde geçici yer değiştirme ite karşılık vermiştir. Ancak Ermenilerin sözde Ermeni soykırımı ilan ettikleri gün ise 24 Nisan 1915 tarihindedir. Çünkü bu tarihte istanbul'da isyan hareketlerine katılan bazı Ermeniler tutuklanmışlar. 24 Temmuz 1923 tarihinde sona eren Lozan Antlaşmasında ise Ermeni ve Ermenistan bahsinin geçmemiş olması, Avrupalı devletlerin Ermeni sorununa yaklaşımını gösteren en ilginç örnektir. Yani Avrupalı devletler Ermeni sorununu yaratmışlar, Osmanlı devletine karşı kullanmışlar ve nihayet onları Anadolu'da 280 yüzüstü bırakıp gitmişlerdir. Üstelik Ermenilerin hamisi rolünü kimseye bırakmayan Rusya da Türkiye'de 'Ermeni Yurdu' adı altında bir yerleşime dahi karşı çıkmıştır. 22 Nisan 1918 yılında 'Kafkasya Bağımsız Federe Devleti' ilan edilmiş olmasına rağmen fazla uzun ömürlü olamamış ve Ermenistan 28 Mayıs 1918 yılında da bağımsızlığını ilan etmiştir. Ancak Ermenistan bu bağımsızlığını 2 yıl koruyabilmiş 1920'de Bolşevik Rusya tarafından işgal edilmiştir. Ermenilerin ilk propaganda faaliyetleri 1930- 1936 yılları arasında başlamıştır. Bu dönem propagandanın alt yapısının temellerinin atıldığı dönem olmuştur. Ermeni propagandasının 'ikinci Dünya Savaşı' ndan ve 1960 a kadar olan döneminde ise Ermenilerin Türkiye'den toprak talepleri işlenmiştir. 1960- 1973 yıllan arasındaki dönemde 'Soykırım Günü' üzerinde durulmuş ve 24 Nisan 'Sözde Soykırım Günü' olarak tanınması üzerinde durulmuştur. 1973 yılından itibaren Ermeniler propagandalarını terör eylemleri ile desteklemeye başlamışlardır. Bu dönem ASALA terörünün ortaya çıktığı dönem olmuştur, 1990'lı yılların başına kadar devam eden Ermeni teröründe Türkiye Devleti 34 şehit vermiştir. 1990 yılından itibaren SSCB'nin boyunduruğundan kurtulan Ermenistan, kendi sorununu kendi takip eder olmuş ancak yine de büyük devletlerin desteğini almıştır. 1998 yılına kadar iktidarda bulunan Levon Ter Petrosyann döneminde öne çıkan ılımlılık tablosu, bazı çevreleri rahatsız etmiş ve Petrosyan dönemi sona ererek Koçaryan dönemi başlamıştır Kocaryanla beraber Türkiye-Ermenistan ilişkileri yine eskiye dönmüştür.