Merkez bankaları, sermaye piyasalarıyla ilişkileri ve Türkiye'deki durum

Serbest Piyasa Ekonomisini benimsemiş ülkelerde Merkez Bankaları ve Sermaye Piyasası ülke ekonomisinin vazgeçilmez unsurlarıdır. Merkez Bankaları bir yandan bankaların etkin bir kredi politikası izlemelerini sağlamaya çalışırken, diğer yandan parasal araçlarla ülke ekonomisine yön vermeye çalışırlar. Sermaye Piyasası ise bir yandan işletmelerin gereksinim duydukları uzun süreli fonların sağlanmasına aracılık ederken, diğer taraftan tasarruf sahiplerinin birikimlerini menkul kıymetlere yatırarak değerlendirilmesi olanağını sağlarlar. Merkez Bankalarının para arzını ve kredi hacmini ekonominin ihtiyaçları doğrultusunda ayarlarken uyguladığı politika araçları şunlardır. - Açık Piyasa İşlemleri - Reeskont Politikası - Kanuni Karşılık Oranlan Politikası Merkez Bankalarının görev ve politikalarım yürütürken tam bir özerkliğe sahip olmadıkları, hükümetlerin isteklerine evet demek zorunda kaldıkları görülmektedir. Merkez Bankalarının bağımsızlığının fazla olduğu ülkelerde enflasyon ve işsizlik gibi ekonomik sorunlar da başardı olduğu gözlenmiştir. Çağdaş ekonomilerin Merkez Bankaları gibi vazgeçilmez unsurlarından olan Sermaye Piyasaları ekonomide mevcut tasarrufların verimli yatırımlara kanalize edilmesi açısından önemlidir. Sermaye Piyasasının gelişmişliği ile ekonomik kalkınma arasında sıkı bir ilişki vardır. Gelişmiş bir Sermaye Piyasası tasarruf hacmi veyaünmlann yani reel sektörün gelişmesine neden olur. Etkin bir Sermaye Piyasası bir yandan tasarrufları yatırımlara dönüştürecek, diğer yandan da tasarruf sahiplerine en karlı yatırım olanakları sunacaktır. Sermaye Piyasalarının örgütlenmiş şekli olan Menkul Kıymet Borsaları serbest piyasa ekonomilerinde ikincil piyasa faaliyetlerinin merkezini teşkil eder. Ekonomide Borsaya atfedilen başlıca işlevler şöylece sıralanabilir: - Menkul kıymet yatanlarına likidite sağlama - Menkul kıymetleri ve sermaye mülkiyetini yaygınlaştırma -Ekonomide barometre vazifesini görme -Sermayeye hareketlilik sağlama -Güvence sağlama -Piyasada tek. fiyat oluşturma işlevleridir. -Merkez Bankalarının gerçekleştirdiği faaliyetlerin doğrudan ya da dolaylı olarak Sermaye Piyasalarını etkilediği bilinmektedir. Ülkeden ülkeye farklılık göstermekle birlikte Merkez Bankalarının temel iki faaliyetinin Sermaye Piyasasını doğrudan etkilediği söylenebilir. Bu iki faaliyet; -Açık Piyasa İşlemleri -Bankaların Menkul Kıymet Alımlarında kullandıracakları fon oranlarının değiştirilmesi vetelMn yoludur. T. C. Merkez Bankasının Sermaye Piyasasına olan etkileri şu şekilde özetlenebilir. -Açık Piyasa İşlemleri Yoluyle Kamu Menkul Kıymetleri üzerinde işlem yoğunluğuna neden olmaktadır. - Devlet İç Borçlanma Senetlerinin ihale ile gerçekleştirerek Sermaye Piyasasını etkileyebilmektedir. İhalede oluşan faiz oranı ile İMKB endeksi arasında ters ve zayıf bir ilişki vardır. -Kanunu karşılık oranlarım değiştirerek bankaların kamu menkul kıymetleri üzerinde zorunlu bir talep yaratmalarına neden olunmakta ve sermaye piyasası kamu menkul kıymeti ağırlıklı bir yapı sergilemektedir. Ayrıca disponibilite oranlarında gerçekleştirilen artışlar, bankaların repo işlemelerine yönelmesini hızlandırmıştır, bu durum özel sektör menkul kıymet yatırımlarını olumsuz yönde etkilemiştir. -T. C. Merkez Bankasının döviz piyasasına müdahalelerde bulunması da İMKB'ye olan talebi artırmıştır. Bunların dışında, T. C. Merkez Bankası Menkul Kıymet Tanzim Fonu ve Aracı Kurum Tedrici Tasfiye Fon'unun işlemlerini yürütmek suretiyle de sermaye piyasası ile ilişki içerisinde bulunmaktadır.