Kısa vadeli yabancı sermaye hareketlerinin Türk ekonomisi üzerindeki etkileri

Son yıllarda, globalleşme eğilimlerinin ve teknolojik gelişmelerin etkisiyle ulusal sermaye piyasaları uluslararası sermaye piyasalaları halini almış ve uluslararası sermaye hareketleri önemli boyutlara ulaşmıştır. Uluslararası sermaye hareketleri, niteliklerine göre farklılık göstermekte ve çok çeşitli bir nitelik taşımaktadır. Uluslararası sermaye hareketlerinin amaçlarına göre bir sınıflandırlırmasında, doğrudan uluslararası sermaye hareketleri ve dolaylı uluslararası sermaye hareketleri ayrımına ulaşırız. Doğrudan uluslararası sermaye hareketleri, yabancı girişimcilerin kendi ülkeleri dışında başka ülkelere üretim ve hizmet sunma amacı ile demirbaş, makine parkı, know-how, patent, ticari marka, teknoloji ve organisazyon göndermesidir. Dolaylı sermaye hareketleri ise portföy yatırımları gibi sermaye piyasasına, fon arz etmekle oluşmaktadır. Yabancı sermaye hareketleri vadelerine göre uzun ve kısa vadeli olmak üzere ayrıma tabi tutulabilir. Uzun vadeli sermaye hareketlerinin büyük bir bölümü doğrudan sermaye hareketleri niteliğinde olmaktadır. Kısa vadeli sermaye hareketleri ise portföy yatırımları şeklinde gerçekleşmektedir. Kısa vadeli sermaye hareketleri genellikle arbitraj öğesine dayalı, spekülatif bir nitelik taşımaktadır. Ulusal sermaye piyasalarının uluslararası halini alması ve uluslararası sermaye hareketlerinin önemli boyutlara ulaşmasının ana nedeni ise gelişmekte olan ülkelerin, kalkınmalarının finansmanı için ihtiyaç duydukları kaynakları uluslararası piyasalardan temin etmek amacıyla fon alıcısı damaları ve gelişmiş ülkelerin sermaye piyasası aktörlerinin yeni kazançlar elde etmek amacıyla uluslararası piyasalara fon satıcı olmasıdır. 156 Birçok dışa kapalı gelişmekte olan ülke uygulanan finansal libralleşme politikaları ile açık ekonomi halini almıştır. Uygulanan finansal liberalleşme politikaları iki aşamada oluşmaktadır. İlk aşama, yurt içinde finansal araçlara olan baskının ve kısıtlamaların kaldırılması ile gerçekleşirken, ikinci aşamada, ulusal finansal piyasalarının dış dünyaya açılması ile son bulmaktadır. Finansal liberalleşme sağlandıktan sonra ülke ekonomisine yabancı sermaye girişler olmaktadır. Gelişmişekte olan ülkelerin kalkınmalarının finansmanı için ihtiyaç duyduğu bu yabancı sermaye girişlerinin üretken yatırımlara yönelmesinin ülke yararına olduğu bir gerçektir. Ancak finansal liberalleşme sonucunda uluslararası fonları talep eden bu ülkelerin ekonomik istikrarlarını sağlamış olmaları gerekmektedir. Aksi halde veri ekonomik istikrarsızlık ortamında ülkeye gelen yabancı sermaye akımları, üstlendikleri risk büyüklüğü sebebiyle kısa vadeli ve spekülatif bir nitelik taşıyacaktır, bu durum veri ekonomik istikrarsızlıkların daha da derinleşmesini sağlıyacaktır. Bu sebepten dolayıdır ki, uluslararası sermaye talep eden ülkelerin önce ekonomik istikrarsızlıklarına çözüm bulmaları sonra finansal liberalisazyon politikalarını uygulamaları gerekmektedir. Bu bağlamda, Türk ekonomisinde kronik bütçe açıklan ve kronik enflasyon başta olmak üzere birçok yapısall istikrarsızlıklar bulunurken finansal liberalleşme politikaları uygulanmıştır. Bütçe disiplinini sağlayacak yapısall tedbirlere başvurulmadan, bütçe açıklarının finansmanı devlet iç borçlanma senedleri yoluyla doğrudan ya da dolaylı olarak yabancı sermaye akımları ise finanse edilmeye çalışılmış, Türk ekonomisine kısa vadeli, arbitraj kazancı kovalayan spekülatif nitelikli büyük miktarlarda yabancı sermaye akımlarının girmesine neden olmuştur. Bunların sonucunda Türk ekonomisindeki veri makroekonomik istikrarsızlıklar daha da büyümüştür.