İktisadi büyüme-enflasyon ilişkisi ve Türkiye uygulaması (1980-1993)

'iktisadi büyüme' bir ülkede bir yılda üretilen mal ve hizmetlerin toplam değerlerindeki reel artış; 'kalkınma' ise bir ülkedeki toplam üretimin arttırılmasının yanında, ülkenin ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel yapısmm değiştirilmesi ve geliştirilmesi şeklinde ele alınmaktadır. Çalışmamızın diğer kanadını oluşturan 'enflasyon' genel fiyat düzeyinin sürekli ve önemli ölçüde artmasıdır. Genellikle iktisaden gelişmekte olan ülkelerde, iktisadi büyüme ve enflasyon olayı yan yana görülmektedir. Türkiye'nin temel amaçlarından bir daima hızlı iktisadi büyüme olmuştur. Ayrıca 1950 yılından sonra, enflasyon sorununu ve bunun çözümü de ekonominin gündeminde devamlı yer almıştır. 1980 sonrası dönemde, Türkiye'de yaşanan enflasyon olayında, hızlı iktisadi büyümenin etkisi olduğu görüşü bazı siyasilerce ileri sürülmüştür. Ayrıca günümüzde bilim ve teknoloji ile iktisadi gelişme arasındaki ilişki, kalkınma stratejilerinde yeni imkanlar getirmiştir. Ülkemizde 1993'de enflasyon oram yüzde 58'den 1994'de yüzde 121'e çıkmıştır. Aynı dönemde büyüme hızı yüzde 7 .6'dan, -6'ya düşmüştür. Bu durum bizi ülkemizdeki enflasyon oranı ile büyüme hızı arasındaki ilişkiyi araştırmaya yöneltmiştir. Konunun 1980- 1993 ve 1980- 1994 dönemlerini kapsayan modeller çerçevesinde ele alınıp incelenmesinin uygun olacağı düşünülmüştür. Bu maksatla: Çalışmamız üç bölümden oluşmuştur. Birinci bölümde İktisadi Büyüme ve Kalkınma konuları genel olarak ele alınmıştır. İktisadi Büyüme konusunda, Klasik, Neo-Klasik ve İçsel Büyüme Modellerinden bazıları özet halinde sunulmuştur. Ayrıca bu bölümde Türkiye'de milli gelirin hesaplanış şekilleri kısaca açıklanmış ve Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar Türkiye'nin iktisadi büyümesi dönemler itibariyle özetlenmiştir. İkinci bölümde enflasyon konusu ve modelleri teorik olarak ele alınmış ve Türkiye'de enflasyona sebep olan parasal ve yapısall etkenler ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. 113 Üçüncü bölümde Türkiye'de 1980 -1993, 1980- 1994 dönemlerini kapsayan enflasyon ve iktisadi büyüme konuları ekonometrik modellerle incelenmeye çalışılmış ve şu sonuçlar elde edilmiştir:. Türkiye'nin iktisadi büyümesini, mevcut sermaye birikimi ve teknolojik seviyesi başta olmak üzere sahip olduğu üretim faktörleri belirlemektedir; ayrıca ülkenin kalkınmasını sosyal, siyasal ve kültürel yapısı da önemli ölçüde etkilemektedir.. Türkiye'nin iktisadi büyüme konusunda istikrarlı bir çizgiye ulaştığı söylenemez.. Türkiye'de enflasyona sebep olan birçok parasal ve yapısall etkenler vardır. Bunun için kısa sürede enflasyonu tekli rakamlara düşürmek, mümkün görülmemektedir.. Türkiye'deki enflasyonun kabul edilebilir bir düzeye indirilmesi için; kısa ve uzun vadeli birbirleriyle tutarlı politikalar izlenmelidir.. Türkiye'de 1980- 1993 döneminde yaşanan enflasyonla, iktisadi büyüme arasında negatif ve zayıf bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Gerçekten de 1980- 1993 dönemini kapsayan enflasyon ile büyüme hızı arasındaki ilişkiyi gösteren modelde, regresyon katsayısı b= -0.99, 1980- 1994 dönemine ait modelde ise regresyon katsayısı b= - 3.88 bulunmuştur. Çoklu regresyon modelinde ise büyüme hızı katsayısı b= - 0. 189 elde edilmiştir. Bütün bu veriler büyüme hızıyla enflasyon arasında negatif bir ilişki olduğunu göstermekte olup; 1980- 1994 döneminde katsayının (b= - 3 .88) gibi mutlak değerce yüksek çıkması, 1994'de ülkemiz büyüme hızının yüzde - 6 olmasından kaynaklanmaktadır. Böylece ülkemizde enflasyon hızının artmasının büyüme hızım azalttığı; veya tersine büyüme hızının azalmasının, enflasyon hızının artmasına neden olduğu sonucuna varılabilir. 114