Senyoraj teorisi ve optimal enflasyon oranı

Senyoraj literatürü içinde yapılan kritik bir tarama sonucunda iki standart yaklaşım saptanmıştır: monetarist ve kamu maliyesi yaklaşımları. Bu yaklaşımların temel sorunu; senyorajın tanımı ve ölçümünü yapmak, enflasyonist maliye yoluyla elde edilen geliri maksimum yapan optimal enflasyon oranım belirlemek ve bu işlemin refah maliyetini karşılaştırmaktır. İki standart yaklaşımın geliştirilmiş biçimlerinde ise ekonomik büyüme, zorunlu rezerv oranı, bütçe kısıtı, içsel para arzı rejimi, parasal baz artış mekanizması, bütçe açıklarının finansman biçimleri, geleneksel vergi gelirleriyle ilişkisi, hükümetin amaç fonksiyonu ve stabilite sorunlarının analizi yapılmıştır. Bu çalışmada senyoraj teorisi, optimal enflasyon oranı ekseninde ve yukarıda belirtilen kapsam içinde sunulmuştur. Bu iki standart yaklaşım, Merkez Bankası ve Hazine bilançolarının entegrasyonu ile elde edilen kamu sektörü konsolide bütçe özdeşliğinde özel durumlar olarak gösterilebilir. Bu formülasyonda senyorajın kaynağını ve bölüşümünü göstermek mümkündür. Buna göre hükümete giden mali senyoraj, monetarist senyoraj geliri ile net varlıklardan elde edilen gelirin toplamına eşittir ve reel faiz oranının ekonomik büyüme hızına eşit olması durumunda her iki yaklaşımın sonuçları aynıdır. Uyarılmış büyüme hızını maksimum yapan enflasyon oranı, Harrod-Domar büyüme modeline göre sermaye/hasıla katsayısı ve dolaşım hızı tarafından; neoklasik büyüme modeline göre de faktörlerin output esneklikleri tarafından belirlenir. Zorunlu rezerv oranlarının birimden küçük olması durumunda, senyorajİÜ gelirinin para çoğaltanın tersine karşılık gelen, parasal baz/para arzı oranındaki kısmı hükümete; geriye kalan kısmı da bankacılık sektörüne dağılır. Eğer dolaşımdaki para ile mevduat arasında tam-ikame varsa, bu bölüşüm parametresi zorunlu rezerv oranına eşit olur. Tam-ikame yoksa, toplam senyorajın bölüşüm- ünde hükümet, hem dolaşımdaki paradan hem de zorunlu rezervlerden kaynaklanan bir pay elde eder. Zorunlu rezervlere faiz ödeniyorsa, hükümetin senyoraj geliri azalacaktır. İçsel para arzı temelinde geliştirilen temel modelde, reel vergi gelirleri enflasyondan etkilenmediği için, optimal enflasyon oranı standart modeldeki çözümle aynıdır. Vergiler de toplama gecikmesini içeren Olivera-Tanzi etkisinin varlığı durumunda, genişletilmiş modelin optimal enflasyon oranı, bu gecikme katsayısı ve reel vergi/reel para stoku oranı tarafından belirlenir ve bu oran temel modelin çözümüne kıyasla daha küçüktür. Vergilerin gelir esnekliği ve büyüme hızının kapsandığı genel modelde ise optimal enflasyon oranı, ayrıca bu katsayılar tarafından da belirlenir. Bu formülasyon, esneklik katsayısı birimse genişletilmiş modele; buna ek olarak gecikme kasayısı sıfırsa temel modele dönüşür. Bu modellerde aynı senyoraj geliri, düşük ve yüksek enflasyon oranı gibi iki denge noktasında gerçekleşmektedir. Zamanlararası bütçe taşıtı altında belirlenen bir refah kaybı amaç fonksiyonunun minimizasyonu problemi olarak formüle edilen optimal senyoraj teorisinde, vergi oranı ile enflasyon oranı arasında pozitif ve oransal bir ilişki öngörülmektedir. Bu sabit ilişki optimalite koşulunun bir gereği olarak ortaya çıkmıştır.