Özelleştirme alanında ileri sürülen iktisadi argümanlar ve politikalar üzerine bir inceleme

Özelleştirme konusu gerek dünya gerekse Türkiye ekonomisinde son 10-15 yılın temel gündem maddesini oluşturmuştur. 1970'li yıllarda yaşanan ekonomik krizden çıkış yolları aranırken, kamu girişimciliğini birçok sorunun kaynağı olarak görme eğilimi ağırlık kazanmıştır. Krizi aşmada öne sürülen temel çözümlerden birisi olarak, kamu ekonomisinin sınırlarını daraltmak/ tasfiye etmek ve bu bağlamda özelleştirmeyi önermek olmuştur. Kamu girişimlerinin özel kesime devredilmesi uygulamaları İngiltere'den başlayarak tüm dünyaya yayılmıştır. Ancak, uygulamaların yaygın olmasına karşın, özelleştirme üzerine tartışmalar bütün hızıyla sürmektedir. Bu tartışmaların dikkati çeken özelliği daha çok ideolojik içerikli olmalarıdır. 1980'lerin başında özelleştirme konusu Türkiye'nin gündemine girdikten sonra, ülkemizde de benzer tartışmalar başlamış ve halen yoğun olarak sürmektedir. Ancak, dünyada ve Türkiye'de konuyla ilgili yaygın tartışmalar olmasına karşın; özelleştirme ekonomisi üzerinde sistematik olarak çalışıldığını öne sürmek, olanaksız gözükmektedir. Gerek kamu ekonomisi ve KİT'ler üzerine geliştirilen tezler, gerekse özelleştirmenin firma ve ulusal ekonomiler üzerindeki etkileri konusundaciddi, yansız ve bilimsel araştırmalar yeterli sayıda değildir. Konu üzerinde daha çok bilimsel araştırmanın yapılması, daha sağlıklı bir tartışma ortamının yaratılması ve uygulamaların bu tartışmaların ışığında yönlendirilmesi gerekmektedir. Bu görüşten hareketle gerçekleştirilen bu tez çalışmasında; özelleştirme alanında ileri sürülen iktisadi argümanlar ve politikalar/ dünya ve Türkiye uygulamaları bağlamında incelenmiş, konuya daha yansız ve soğukkanlı bir biçimde yaklaşılması gerektiği vurgulanmıştır. Kuramsal düzeydeki tartışmalar literatüre dayalı olarak yapılmış, dünyadan uygulama örnekleri, özellikle Dünya Bankası uzmanlarınca derlenmiş sayısal veriler kullanılarak incelenmiştir. Türkiye'de özelleştirilen çimento fabrikaları ile ilgili analizlerde oran analizi tekniği kullanılmıştır. Çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; kamu ekonomisi ve KİT'lerin ortaya çıkış koşulları ve gerekçeleri, 1970'li yıllarda derinleşen dünya ekonomik krizi ve bunun ardından ortaya çıkan özelleştirme düşüncesi ve bunun gerekçeleri ile özelleştirme akımınıbesleyen iktisadi okulların temel görüşleri incelenmiştir. İkinci bölümde; özelleştirmenin; tanımı, kapsamı, strateji ve teknikleri, uygulama güçlükleri, özelleştirme üzerine geliştirilen argümanlar, gerekçeler ve bunların gelişmiş ve az gelişmiş ülkelerdeki uygulama örnekleri ile yapısall reform konusu üzerinde durulmuştur. XI Özelleştirme üzerine başta İngiltere ve ABD olmak üzere çeşitli ülkelerde yapılan analitik çalışmalar ve ortaya çıkan bulgular ile bunların değerlendirilmesi üçüncü bölümde irdelenmiştir. Dördüncü bölümde; Türkiye'deki özelleştirme uygulamalarının bir envanteri çıkarılmıştır. Özelleştirme rasyonellerinin ülkemiz açısından geniş kapsamlı bir değerlendirilmesi, kantitatif argümanların uygulamalar sonrasında ve özelleştirme gerekçeleri açısından analizi ise beşinci bölümde yer almıştır. Son bölümde de; özelleştirme argümanları ve politikaları üzerine genel bir değerlendirme yapılmış, ortaya çıkan sonuçlara yer verilmiş ve bunlara dayanılarak bazı öneriler geliştirilmiştir.