Ankara ili Beypazarı ilçesi el işlemeli Türk işi çevrelerden örnekler

Türk el işlemeleri, Anadolu'nun binlerce yıllık tarihinden gelen çeşitli uygarlıkların kültür mirasıyla, kendi öz değerlerini birleştirerek, yeni bir sentezle oluşan Türk kültürünün en önemli maddi ürünlerinden biridir. Kültür varlığımızın en önemli öğelerinden biri olan, nesilden nesile giderek zenginleşen ve gelişen el sanatlarının içerisinde işleme sanatının çok önemli bir yeri ve önemi olduğu bilinmektedir. Geçmişten günümüze kadar gerek geleneksel, gerek toplumsal ve ekonomik nedenlerle yapılan işleme sanatı ile ilgili örneklerin yeterince araşünlmadıği görülmektedir. İşleme sanatında yer alan teknik ve iğneler, coğrafi, sosyal, ekonomik şartlar ve estetik değerler doğrultusunda yüzyıldan yüzyıla değişiklikler göstermekte ve her dönemde çok önem verildiği bilinmektedir. Bu araştırma, Ankara ili Beypazarı ilçesi el işlemeli Türk işi çevrelerin; boyut, onarım durumu, gereç, teknik, renk, konu, kompozisyon özelliklerinin ortaya konulması ve elde edilen sonuçlardan el sanatları eğitiminde yararlanılması amaçlarıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Araştırmanın materyalini; Ankara ili Beypazarı ilçe merkezinde bulunan 62 adet el işlemeli Türk işi çevre oluşturmaktadır. Yörede incelemeye alınan Türk işi çevrelerin ortalama eni 89 .11 2.32 cm, boyu 93.09 1. 01 cm. dir. Çevrelerin eni 74-103 cm, boylan 75-113 cm arasında değişmektedir. Çevrelerin günümüzde bile halen düğünlerde kullanılması, zamanın kumaşlar ve malzemeler üzerindeki olumsuz etkileri sonucu çok yıpranmış olduğu dikkati çekmektedir. incelemeye alınan çevrelerin zemininde en çok tülbent, markizet ve tire bezinin tercih edildiği, işlemelerinde ise; tel, sim, pamuk ipliğinin yoğun olarak kullanıldığı, bunun dışında ince ve kalın ipek ipliğinden de faydalanıldığı görülmektedir. Çevrelerin kenar süslemelerinde ise genellikle simin tercih edildiği anlaşılmaktadır. El işlemeli Türk işi çevrelerde yoğun olarak sarma ve pesent tekniklerinin kullanıldığı bunun yanı sıra sıkça kullanılan gözeme, hasır iğne, puan, balıksırtı ve diğerlerine nazaran daha az kullanılan muşabak, susma, ciğerdeldi, rişliyö, hiristo teğeli, kum iğnesi, pul dikimine de rastlanmaktadır. Çevrelerin kenar süslemesinde ise, tığ oyası ile hazır füzo dantelinin diğer tekniklere oranla daha çok tercih edildiği görülmektedir. Araştırmaya konu olan çevrelerin tamamına yakınının zemininde, dokumaların doğal rengi olan krem renginin tercih edildiği, işlemelerinde de en çok altın şansının yer aldığı, bunun yanı sıra birçok değişik renk ile tonlarının ve ışık-gölge tekniğinin kullanıldığına dikkat edilmektedir. Kenar süslemelerinde ise yoğunlukla altın şansının kullanıldığı anlaşılmaktadır. incelemelerde el işlemeli Türk işi çevrelerde, yoğun olarak bitkisel bezemenin tercih edildiği, bunu bitkisel konularla birlikte; nesneli, geometrik, kökü belli olmayan motifler, figürlü ve yazılı bezemenin izlediği ortaya çıkmaktadır. Çevrelerin kompozisyonlan incelendiğinde, motiflerin büyük bir çoğunluğunun merkeze doğru yönlendirildiği ve bağlantılı tekrarlamalarla oluşturulan düzenlemelerin tercih edildiği görülmektedir. Günümüzde sosyo-ekonomik nedenlerle hızlı üretim teknikleriyle uygulanan çevre işlemeciliğinde, teknolojinin getirdiği yemlikler, çevrelerin teknik, özgünlük ve estetik değerleri açısından önemini büyük ölçüde etkilemektedir. Yörede, bilimsel araştırma teknikleri ile araştırma, inceleme ve belgelemeye zaman geçirilmeden başlanılması; çevrelerin zenginliği göz önüne alınarak, ileriye dönük arşivleme için, çevrelerin 1/1 oranlannda çizimlerinin yapılması; kataloglama yöntemleri ile çevre motiflerinin yeniden canlandınlması ve yaşatılması sağlanmalıdır. ii