Bakla Tepe Geç Kalkolitik Çağ konut mimarisi rekonstrüksiyonu

Tuğcu, İrfan, Bakal Tepe Geç Kalkolitik Çağ Konut Mimarisinin Rekonstrüksiyonu, Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Prof. Dr. Hayat Erkanal, IV+ 70 s. 54 lev. Batı Anadolu bölgesinde tarih öncesi dönemlere ait arkeolojik değerlendirmeler uzun yıllar boyunca yalnızca Troya'ya bağlı kalınarak yapılmıştır. Bu da tek merkezli bir bakış açısı ortaya çıkarmıştır. Batı Anadolu'da seksenli yıllarda başlayan, hızla yayılarak aralıksız devam eden arkeolojik çalışmalar sonucunda, bölge tarih öncesi dönemler açısından zengin bir veri kaynağına sahip olmuştur. Bölgedeki bu külterel zenginliği ortaya koyduğu sonuçlarla destekleyen Bakla Tepe, İzmir ili Menderes ilçesi Cumaovası'nda yer almaktadır. Üzerinde yoğun şekilde yapılan bakla tarımı nedeniyle bu isimle adlandırılan höyük, denizden 65, 20 m. ovadan ise 20 m. yüksekliktedir. Bakla Tepe höyüğündeki kazı çalışmaları 1994- 2001 yılları arasında 'Tahtalı Barajı Kurtarma Projesi' kapsamında gerçekleştirilmiştir. Kazı çalışmaları İzmir Müzesi Müdürlüğü başkanlığında, Prof. Dr. Hayat ErkanaVın bilimsel danışmanlığında yürütülmüştür. Yedi sezon süren kazı çalışmaları sonucunda höyükte, Geç Roma-Erken Bizans'tan başlayarak Geç Kalkolitik Çağ' a kadar devam eden beş kültür katı tespit edilmiştir. Bakla Tepe höyüğü'nün beşinci kültür katını temsil eden Geç Kalkolitik Çağ 350 m. uzunluğu ve 250 m. genişiliğindeki ölçüsü ile höyüğün tümünü kaplamaktadır. Temsil edilen kültür kafaları arasındaki en büyüğü olan Geç Kalkolitik Çağ şu an için dört mimari tabakaya ayrılmıştır. Tabakalar arasındaki bu ayrım hem mimari kalıntılar üzerinde hem de seramik buluntuların farklılaşan özellikleri nedeniyle rahatlıkla takip edilebilmektedir. Bakla Tepe Geç Kalkolitik Çağ mimari kalıntıları ve mimari buluntuları birlikte değerlendirildiğinde üç mimari planın var olduğu anlaşılmıştır. Bunlardan ilki Geç Kalkolitik Çağ'in en erken evresini temsil eden 4. mimari tabakasına ait taş döşeli tabandır. Yoğun şekilde tahribata uğramış olması ve sınırlı alanda tespit edilmesi nedeniyle bu kalıntı plansal bir bütünlük göstermemiş ve genelleyici bilgiler vermemiştir. Bir diğer mimari örnek ise taş döşeli tabana sahip dairesel planlı kalıntılardır. Bunlar ise boyutları nedeniyle depolamaya yönelik kullanım görmüş silolar olarak değerlendirilmiştir. Üçüncüsü ise Bakla Tepe'nin Geç Kalkolitik Çağ genel mimari özelliğini ızgara plana sahip apsisti yapı kalıntılarıdır. Bu mimari plan Geç Kalkolitik Çağ'in ilk üç safhasında yoğun şekilde tespit edilmiştir. Bu nedenle rekonstrüksiyon denemeleri bu mimari plan üzerinde ve bu mimari planın en iyi korunmuş örnekleri olan 3. ve 2. mimari tabakada açığa çıkarılan iki yapı üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bakla Tepe Geç Kalkolitik Çağ'ın her evresinde mimari kalıntılarla birlikte yoğun şekilde yanmış sıva parçaları ele geçmişştir. Bu mimari buluntular Geç Kalkolitik Çağ konutlarının üst yapılarının literatürde wattle and daub olarak bilinen dal-örgü ve çamur-harç tekniğinde yapıldığının anlaşılmasını sağlamıştır. Tek tek değerlendirilen bu sıva parçaları mimari planın ardından rekonstrüksiyon denemelerinin ikinci ana unsurunu oluşturmuştur. Yapı modellemeleri üç aşamada, bilgisayar ortamında ve farklı programlar desteğinde hazırlanmıştır. Yeniden kurma denemeleri ile büyük oranda görsellik kazanan Bakla Tepe Geç Kalkolitik Çağ konut mimarisi, Batı Anadolu'nun bu dönem mimari anlayışına yeni bir bakış açısı kazandıracaktır. 69