Türkiye'de vergi kayıp ve kaçaklarının önlenmesi açısından vergi denetim müessesesinin değerlendirilmesi

Vergi kayıp ve kaçaklarının önemli boyutlara çıkması ülke ekonomisini tehdit eder hale gelmiştir. Ülkelerin içinde bulundukları ekonomik krizleri atlatabilmeleri için vergi kayıp ve kaçaklarının önlenmesi ya da makul seviyelere indirilmesi gerekmektedir. Dünyanın hiçbiro yerinde gelir elde edenler, elde ettikleri gelirlerin bir kısmını vergi olarak ödemeye çok istekli değildirler. Ülkemizde olduğu gibi dünyanın her yerinde de insanlar vergiye karşı doğal bir direnç gösterirler. Bu nedenle vergi tanımlanırken, verginin tek taraflı bir irade ile alınabileceği noktasından hareket edilmiştir. Ancak bu durum uygulamada vergi ödeyenlerin rızasının da alınmaması anlamına gelmemektedir. Çünkü modern hukuk devletlerinde vergi, devlet ile mükellef arasında varılan uzlaşma sonucunda tahsil edilmektedir. Devlet klasik görevler başta olmak üzere; mali, iktisadi, hukuki ve sosyal konularda üzerine düşen görevleri yerine getirmek için gelire ihtiyaç duyar. Bu gelirler resim, harç, şerefiye, parafiskal, mülk ve teşebbüs gelirleri vb. dir. Ancak bunların en önemlisi vergilerdir. Devletler için verilecek hizmetlerin karşılanması açısından başvurulan en uygun ekonomik finansman kaynağı, şüphesiz vergidir Öte yandan devletin vergileri, planladığı ve beklediği gibi toplaması her ülkede ve her dönemde çeşitli zorluklar arz etmektedir. Çünkü vergi mükellefleri vergiye karşı çeşitli sebeplerle direnç göstermektedir. Vergi konusunda devlet ile vergi mükellefi arasında uzlaşma olmamışsa vergiye karşı koymanın farklı biçimleri ortaya çıkmaktadır. Vergi mükellefleri, vergi kayıp ve kaçaklarının oluşmasında ekonomik, psikolojik, kanuni ve vergi idaresinin işleyişinden kaynaklanan sebeplere hareket edebilirler. Ülkemizde beyan esası geçerli olduğundan vergi mükelleflerinin bu konuda denetlenmesi gerekmektedir. Denetimin fonksiyonları içerisinde arayıcı ve önleyici olma özellikleri oldukça önemlidir. Etkin bir vergi denetiminde; arayıcı ve bulucu fonksiyonu başka bir ifade ile dedektif fonksiyonu mükelleflerin işlemleri ile bu işlemlerle ilgili defter ve belgelerde yapılan hata ve hilelerin araştırılmasını, ortaya çıkarılmasını ve düzeltilmesini hedef tutar, önleyici fonksiyon ise, hata ve hileler meydana geldikten sonra değil, söz konusu hata ve hileler oluşmadan bunlann yapılmasını önleyici etkileri amaçlar. Çalışmamız içerisinde vergi kayıp ve kaçaklarının nedenleri araştırılmıştır. Çünkü, vergi kayıp ve kaçaklarının önlenmesinde sadece vergi denetiminden kaynaklanan eksiklik ve etkinsizlik tek başına sebep olamaz. Denetim konusunda denetim elemanlarının yapmış oldukları çalışmalar incelenmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda etkinlik derecesini gösteren rakamlar belirli yıllara ait olarak çıkarılmıştır. Ayrıca denetim elemanlarının sayıları bulunmuş ve mevcut kadroların ne kadar dolu olduğu gösterilmiş, eksik eleman sayısı tespit edilmiştir. Yapılan çalışmalar içerisinde yeni çıkan vergi yasaları ile oluşturulan değişiklikler her konu içerisinde ayrıca değinilmiş olup, vergi kayıp ve kaçaklarının önlenmesinde etkin bir vergi denetimi için yapılan çalışmalar üzerinde durulmuştur. Yapılan çalışmalardan yeni çıkan kanunda gerekli ayrımlara konumuz ile ilgili olanlar tasnif edilerek belirtilmiştir. Son olarak çalışmamızın etkin bir vergi denetiminin olması için gerekli olan öneriler sıralanmıştır. Önerilen bu teklifler zaman alıcı olsa da bir an önce başlatılmalıdır. Zira etkin bir vergi denetimi, kayıp ve kaçakların azaltılmasında önemli rol oynar.