Toplumsal ve tarihsel boyutlarıyla İngiliz tiyatrosunda sansür

'Toplumsal ve Tarihsel Boyutlarıyla İngiliz Tiyatrosunda Sansür' başlıklı araştırma tarzındaki bu çalışma Giriş kısmıyla üç ana bölümden oluşmakta ve tez boyunca ele alınan konuyla ilgili değerlendirme, yorum ve eleştirilerin yer aldığı sonuç kısmıyla sonlanmaktadır. Giriş kısmında 'sansür' kavramının kapsamı, açılımı ve uzantıları ele alınarak, sansür uygulamasının dram sanatına olumlu ve olumsuz etkileriyle ilgili görüşlere yer verilmektedir. Bu kısımda ayrıca, Sokrates'ten başlayarak 16. yüzyılın ilk çeyreğine kadar sansürün nasıl algılandığı ve uygulandığı genel olarak değerlendirilmektedir. Birinci Bölümde sansür yetkililerinin ve daha sonra Püritenlerin tiyatrolara bakış açısından yola çıkılarak, tiyatro-sansür ilişkisi ele alınmaktadır. Ayrıca Protestanlığın İngiltere'de kabul edildiği 1534'ten, teatral sansürün 'Sansür Kanunu' adıyla kanunlaştığı 1737'ye kadar İngiltere'deki serüveni, sansüre uğrayan oyun ve yazarlardan örneklerle irdelenmektedir. Bunların yanı sıra, sansürün bu dönemde oyunculuğun ve sahnelerin şekillenmesinde oynadığı role de yer verilmektedir. İkinci Bölümde, 1737 ile Sansür Kanunu'nun yeniden düzenlendiği ve 'Tiyatroları Düzenleme Kanunu' adını aldığı 1843 yıllan arasında sansürün oyun yazarları, oyunlar, oyuncular, kumpanyalar ve tiyatrolar üzerindeki etkisi örneklerleA J. incelenmektedir. Ayrıca, her iki kanunun yürürlüğe girmesinde rol oynayan toplumsal ve siyasal olaylara ve edebiyat alanında meydana gelen değişimlere de yer verilerek, bu kanunların içeriğine değinilmektedir. Üçüncü Bölümde, 1843'ten teatral sansürün kaldırıldığı 1968'e dek Lord Chamberlain'in ve Oyun Denetçisinin kontrolünde uygulanan sansürün sahnelerdeki uzantıları ve boyutları ele alınmaktadır. Ayrıca sansüre karşı çıkan Bernard Shaw gibi yazarların 1968'de zaferle sonuçlanan mücadelesi ve 20. yüzyılın değişen toplumsal, siyasal ve kültürel yapısında sansürün üstlendiği yeni kimlikler değerlendirilmektedir. Sonuç olarak, sansürün özellikle sahneleri hedef almasının ardında, sahnelerin toplumu daha kolay ve hızlı bir şekilde etki altına alıp yönlendirebilme potansiyelinin ve sahne üzerindeki görsel unsurların daha etkileyici olmasının yattığı vurgulanmıştır. İngiltere'de sahne sansürünün, çoğunlukla devleti yöneten kesimin güdümünde olan ve kesin sınırları olmayan keyfi bir mekanizma olduğu ve devletin geleneksel yapısına, ahlak değerlerine, dinsel ve siyasal bütünlüğüne yönelik herhangi bir eleştirinin ya da olumsuz bir yorumun önüne geçmek için kullanıldığı da belirtilmiştir. Bu ortamda oyun yazarının içinde bulunduğu sıkıntılı ve sınırlayıcı durum, değişik dönemlerde belli başlı oyun yazarlarının tiyatrodan romana veya başka alanlara yönelmesiyle ve belki de dünya klasikleri arasında yerini alacak birçok oyunun sıradan yapıtlar olarak kalmasıyla sonuçlanmıştır. Yani sansür, devletin ve toplumun bütünlüğünü koruyabilmek adına uygulanırken, yazarların ifade ve hayal gücünü çoğu zaman öldürmüştür. Sansürü uygulayanların devleti ve halkı sahnedeki saldırılardan koruma rolünü üstlenmesi, insanlık tarihi kadar eski bir geçmişşe sahip olan dram sanatının, 18. yüzyılda gelişen roman türünün gerisinde kalmasıyla ve gücünü, etkinliğim ve halk arasındaki beğenisini kaybetmesiyle sonuçlanmıştır. Bir başka deyişle, Lord Chamberlain'in uyguladığı sahne sansürü, koruyucusu olduğu toplum ahlakının, geleneksel değerlerin ve tabuların toplum içerisinde sorgulanmasını gerçek anlamda önleyememiştir; ancak İngiltere'de ikinci bir Shakespeare'in yetişmesini ve dram sanatının, geçmişşi kadar görkemli bir geleceğe sahip olmasını kesin olarak engellemiştir. Bütün bunların ışığında, İngiliz tiyatrosunun 1968 yılına kadar sadece geçmişşiyle övündüğü söylenebilir. Ne var ki, sansürün kaldırılmasından önce tiyatronun maruz kaldığı yaptırım ve sınırlamalardan bunalan oyun yazarları, dram sanatının dinamizminin kaybolduğunu ve geleceğinin mevcut koşullar altında pek de parıltılı olamayacağı bilincini ve endişesini her an taşımışlardır.