Elektronik ticaretin vergilendirilmesi alanındaki uluslararası gelişmelerin Türkiye açısından değerlendirilmesi

Elektronik ticaret genel olarak; birey veya kurumların açık ya da kapalı ağ ortamlarında yazı, ses ve görüntü şeklindeki sayısal bilgilerin işlenmesi, iletilmesi ve saklanması temeline dayanan bir değer yaratmayı amaçlanan ticari işlemlerin tümünü ifade etmektedir. Elektronik ticaret yeni bir mevzu olmamasına rağmen, bilişim teknolojisindeki gelişmeler ve küreselleşme olgusu, kullanım düzeyini ve gelişme hızım arttırmıştır. Elektronik ticaret bireyler arası, işletmeler arası, birey ve işletmeler arası ve vatandaş-devlet arasında vukuu bulabilecektir. Elektronik ticaretin farklı bir terminoloji geliştirmesi, ilişkilerin tümüyle elektronik ortamda cereyan etmesi, uluslararası ticari ilişkiler kurulmasını kolaylaştırması mevcut hukuk mevzuatında, elektronik ticareti kapsamına alamayacak şekilde boşluklar ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu nedenle hukuki düzenlemelerin yapılması konusunda derin tartışmalar yaşanmış, ancak genel eğilim elektronik ticarete özgü bağımsız hukuki çerçeve oluşturmak yerine, mevcut mevzuatın baz alınarak hukuktaki boşlukların giderilmesi ve düzenlemeler yapılması şeklinde oluşmuştur. Aynı kanı vergi mevzuatında da geçerli olmuştur. Ancak diğer hukuk dallarından farklı olarak mevcut vergi mevzuatının elektronik ticarete göre düzenlenmesi çok kolay olmayacak ve zaman alacak çalışma sürecini gerektirmiştir. Mevcut vergi mevzuatının elektronik ticarete göre düzenlenmesinde sorun yaratan genel faktörler; elektronik ticaretin global düzeyde yapılması, elektronik ticarete özgü dijital ürünler, elektronik ortamda işlemlerin takip edilememesi ve kimliklerin gizli tutulabilmesi, sanal işletmelerin varlığı, web sunucusunun uzaktan işletilebilmesi ' şeklinde sıralanabilir. Elektronik ticaretin ortaya çıkardığı vergisel problemlere çözüm için başta OECD olmak üzere, birçok uluslararası kuruluş ve birlik çalışmalara başlamış ve ilk genel kararlar 1998 Ottowa Konferansı'nda alınmıştır. Bu kararlar çerçevesinde AB, ABD, Singapur, Kanada, Japonya, Avustralya vergilendirme projeleri hazırlamışlardır. Geliştirilen projelerden bir kısmı teknolojik temelli çözümler sunarken, bir kısmı da mevcut mevzuat ve olanaklar çerçevesinde çözüm üretmiştir. Türkiye'de elektronik ticaretin vergilendirilmesine yönelik proje çalışması henüz yapılmamıştır. Bu çalışmada OECD, WTO ve AB 'tün yaptığı çalışmalar sonucunda elde edilen genel kararlar ile Singapur, İngiltere, ABD ve Avustralya'nın proje çalışmaları çerçevesinde ve Türk vergi mevzuatı ışığında iki proje geliştirilmiştir. Projelerden ilkinde, önemli bir konu olan elektronik ticari işlemlerde Türkiye'nin gelir vergisi ve KDV açısından vergilendirme yetkisi, değişik senaryolarla analiz edilmeye çalışılmıştır. Ortaya çıkan sonuç; Türkiye'nin mevcut mükellefiyet ayrımı yardımıyla vergilendirme yetkisini belirleyebileceğidir. Ancak, kişi web sitesini sahibi olduğu veya kiraladığı sunucuda host ediyorsa; sunucu daimi işyeri olarak kabul edilecek ve sunucunun bulunduğu ülkenin vergilendirme yetkisi oluşacaktır. Bu koşullar altında Türkiye'de bulunan sunucu bilgisayar, daimi işyeri olarak kabul edilecektir. Projelerden ikincisi, dijital ürünlerde KDV'sinin toplama mekanizması ile ilgilidir. Dijital ürünlerde mevcut KDV toplama mekanizmasının işlerliğini yitirmesi, farklı mekanizmaların geliştirilmesini gerektirmektedir. Bu projede, verginin üçüncü taraflar eliyle toplanması ve tüketimin gerçekleştiği yerdeki gelir idaresine aktarılması önerilmiştir.