Türk savunma sanayiinde ekonomik etkinliği sağlama ve geliştirme politikaları

Savunma Sanayii, bir ülkenin silahlı kuvvetleri için taktik, stratejik ve savunma amacına yönelik silah sistemleri ve donanımlarını tasarlayan, geliştiren ve üreten, özellikle yatırım mallan üreten sanayi dallan başta olmak üzere diğer bütün ekonomik faaliyet alanlan ile içice olan özel ve kamu kuruluşlannm mülkiyetindeki işletmeler topluluğudur. Genel ekonomik ve sınai yapının bir parçası olarak diğer sektörlerdeki faaliyetlere benzerlik göstermekle beraber, savunma sektörü, 'kullanılan ileri teknoloji, hedeflenen yüksek kalite, az sayıda müşteriye hitap eden ve politik etkilere maruz kalabilen bir pazar, üretim için ihtiyaç duyulan büyük ve özel yatırımlar' gibi kendine has bazı özellikler taşımaktadır. Savunma sanayii ile ilgili faaliyetler, ülkelerin gelişmişlik düzeyi ve bunun paralelinde mevcut sınai ve teknolojik altyapı ile doğrudan ilişkilidir. Bu yönüyle savunma sanayiinin tek başına veya yalnızca imalat sanayiinin bir parçası olarak değerlendirilemeyeceği ortadadır. Bu sebeple, ülkemizde savunma sanayii alanında sürdürülmekte olan faaliyetler konusunda herhangi bir değerlendirmede bulunmadan önce, ülkemizin mevcut imkanlar çerçevesinde sahip olduğu tüm opsiyonlann gerçekçi bir muhasebesinin yapılması ve bu alanda şartlann getirdiği asgari hedeflerin ve ulaşılması planlanan seviyenin tesbiti gereklidir. Türkiye, Dünya üzerinde hakimiyet kavgası içerisinde bulunan süper güçlerin çıkarlannın kesiştiği bir bölgede yer almasının getirdiği jeopolitik konumu itibariyle büyük bir öneme sahip bulunmaktadır. Bu durum, aynı zamanda Türkiye'nin çok boyutlu karmaşık tehditlere maruz kalmasına da neden olmaktadır. Bu tehditlere karşı en önemli etken olan caydıncı gücün tesisi, Türkiye'nin dışa olan bağımlılığını mümkün olduğu ölçüde ortadan kaldıracak bir yerli savunma sanayiinin kurulması ve geliştirilmesi ile mümkün olacaktır. m Türkiye'nin, gerek milli bütçe ve gerekse fon uygulamaları ile savunmaya tahsis edebildiği kaynak tutan yıllık 5 milyar dolar mertebesindedir. Bu meblağın personel ve diğer cari harcamalar dışında kalan 2.5- 3 milyar dolan ise savunma teçhizatı ve hizmetleri alımına tahsis edilmektedir. Kuşkusuz, Türkiye gibi çok yönlü tehditlere maruz bir ülkenin savunması ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin modernizasyon ihtiyacının karşılanması bakımından bu sınırlı meblağ yetersiz kalmaktadır. Ancak, yerli savunma sanayii altyapısının belli bir plan dahilinde geliştirilmesi ve desteklenmesi bakımından bu meblağ yeterli bir büyüklüğe sahip bulunmaktadır. Türk Silahlı Kuvvetleri'nin 2030 yılma kadar olan savunma sanayii hizmet ve teçhizat ihtiyacı toplamının 150 milyar dolar mertebesinde olacağı dikkate alındığında ise, savunma teçhizatı tedariğine yapılacak yıllık bazdaki kaynak tahsisatının bu zaman içerisinde azalmayıp tersine yıldan yıla artan bir seyir takip edeceği anlaşılmaktadır. Bu nedenle, ülkemizin bilimsel ve teknolojik altyapısının seviyesi ve ihracat imkanlan dikkate alınarak, sınırlı olmakla birlikte Türkiye'nin ekonomik büyüklükleri içinde büyük bir rakamı ifade eden söz konusu kaynağın, yatırım fizibilitesi açısından belli kriterler çerçevesinde kullanılması ve mümkün olan azami ölçüde yerli sanayiye yönlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, halihazırda araştırma-geliştirme, bağımsız tasanm ve teknoloji üretme kabiliyetlerinin oldukça sınırlı olduğu sektörde, ülkemizin Ar-Ge, üretim ve yatırım fizibilitelerinin sağlanmasında güçlükler çekileceği bilinen bağımsız savunma tedarik programlan yerine, savunma sanayiinde kısa ve orta vadede temel altyapının henüz oluşturulamadığı alanlarda, öncelikle teknoloji transferine dayalı ve dışa dönük bir sanayileşme modelini benimsemesi yerinde olacaktır. Türkiye'de savunma sanayii alanında bugüne kadar edinilen tecrübelerin ışığı altında, kamu işletmelerinin yapısall sınırlamalan nedeniyle diğer pek çok alanda olduğu gibi savunma sanayiinde de lokomotif görevi yapmakta yetersiz kaldığı ve özel sektörün devlet yönlendirmesi altında bu alanda aktif rol alması gerektiği görülmektedir. Bu nedenle, savunma sanayii alanında kamu kesiminde halenIV sürdürülmekte olan uygulamaların dikkatle gözden geçirilmesine ve stratejik nitelikte olmayan faaliyetlerin özel sektöre aktarılmasına ihtiyaç bulunmaktadır. Savunma sanayii geleneksel olarak teknolojinin itici güçlerinden biri olmuştur. Hızla gelişen yeni teknolojilerin öncelikle savunma sistemlerinde uygulama alanı bulması, ülkelerin savunma sektörüne önemli finansman kaynağı ve yetişmiş insan gücü tahsis etmelerine neden olmuştur. Bir ülkenin dış politika uygulamalarının yaptırım gücü niteliğindeki askeri varlığının en başta gelen unsurları arasında yer alan savunma sanayiinin önümüzdeki yıllarda da Devlet desteği ve yönlendirmesi altında önemini muhafaza edeceği söylenebilir. Bu cümleden olarak, Türkiye'nin, teknolojik altyapısının gelişimine ve askeri gücünün desteklenmesine sağlayacağı katkıyı dikkate alarak, bu sektördeki üretim ve tedarik faaliyetlerini mümkün ve ekonomik olduğu ölçüde yurtiçine yönlendirecek mahiyette istikrarlı politikalar izlemesi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, ülkemizde halen savunma sanayii sektöründe sürdürülmekte olan faaliyetlerin genel bir değerlendirmesi yapılırken; bugün gelinen noktada, sektörde ekonomik etkinliğin artırılması, tesis edilen altyapının korunması ve geliştirilmesine yönelik politikalar oluşturulması amaçlanmaktadır.