Kamu bankacılığı: Türkiye'de finansal liberalizasyon öncesi ve sonrası dönemde kamu bankalarının etkinliği

Bu çalışmada; kamu bankacılığının teorik altyapısı, Türkiye'de ve dünyada kamu bankalarının kuruluş nedenleri, kamu bankalarının faaliyet gösterdikleri ülkelerin finansal yapıları üzerindeki etkileri, kamu bankalarının performansı, etkinlikleri ve aracılık fonksiyonu açısından etkinliklerinin finansal liberalizasyon öncesi ve sonrası dönemlerde özel bankalarla karşılaştırması üzerinde durulmuştur. 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın oluşturduğu sorunların çözümüne yönelik olarak Keynesyen iktisadın öne sürdüğü, ekonomik hayata devletin daha çok müdahale etmesi gerektiğine dair önerinin birçok ülke tarafından kabul görmesi sonucu; ekonomik kalkınmaya öncülük etmek, piyasa mekanizmasındaki aksaklıkları gidermek, finansal ve ekonomik istikrara katkıda bulunmak gibi amaçlarla pek çok ülkede kamu bankaları kurulmuş ve takip eden süreçte bu bankalar şlkelerin bankacılık sektörlerinde önemli bir yer teşkil etmeye başlamışlardır. Türkiye'de de dünyadaki gelişmelere paralel olarak kamu bankaları, Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren özellikle özel sermayenin yetersizliği nedeniyle bankacılık sektöründeki yerlerini almıştır. Ancak, zamanla bu bankalar ülkemizde sorunlar oluşturmaya başlamış ve bu sorunların çözülmesi amacıyla kamu bankalarının yeniden yapılandırılması çalışmaları başlatılmıştır. Yeniden yapılandırma sonrasında kamu bankalarının olumlu performans gösterdiği, özel bankalarla kıyaslandığında kamu bankalarının performansının bu banka gruplarının gerisinde kalmadığı görülmektedir. Tezin ampirik kısmında VZA ve Malmquist Toplam Faktör Verimliliği Endeksi kullanılarak 1981- 2007 döneminde kamu ve özel sektör bankalarının aracılık fonksiyonları açısından etkinlikleri incelenmiştir. Çalışma sonucunda kamu ve özel sektör bankaları arasında belirgin bir etkinlik farkı tespit edilememiştir. Banka grupları arasında etkinlik skorları açısından büyük farklar olmasa da özel bankaların 1981- 2007 döneminde kamu bankalarına oranla az da olsa aracılık fanksiyonlarını yerine getirme açısından daha etkin olduğu görülmektedir. Ayrıca çalışmanın yapıldığı dönem boyunca sürmekte olan makroekonomik istikrarsızlık ortamı, bankaların aracılık işlevlerinin etkinliği üzerinde etkili olmuş ve çalışmanın sonuçlarını etkilemiştir. Bu bağlamda makroekonomik istikrar, finansal liberalizasyonun banka etkinliklerini artırması için gerekli bir ön koşul olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışma, finansal liberalizasyonun kamu ve özel bankaların etkinliklerini aracılık foksiyonlarını hangi ölçüde yerine getirdiklerini test etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın yapıldığı tüm dönem boyunca (1981-2007) gerek kamu gerekse özel bankaların etkinlik değerlerinin dalgalı bir seyir izlediği gözlenmektedir. Özellikle 1989 yılında sermaye hareketlerinin serbest bırakılmasını takip eden süreçte dalgalanma daha da artmış, 1994 ve 2000 yılıkriz dönemleri ise etkinlik açısından sektörde en yüksek dalgalanmanın yaşandığı yıllar olmuştur. Çalışmanın ampirik bölümünde sektördeki bankaların toplam etkinlik değerleri, mülkiyet yapısı itibariyle teknik etkinlik değerleri, teknolojik değişim ve toplam faktör verimliliği açısından finansal liberalizasyonun olumlu etkisi tespit edilmekle beraber, ortaya çıkan bu olumlu etkinin oldukça az olduğu bulgulanmıştır. Elde edilen tüm veriler finansal liberalizasyon sürecinin etkinlik değerleri üzerinde istikrarlı bir artışa yol açmadığını göstermektedir.