II. Abdülhamid Döneminde İngiliz kamuoyunda Filistin'e göç meselesi: 1876-1908

Göçlerle dolu Yahudi tarihinde, Avrupa'da ve özellikle Rusya'da sertleşen Anti-Semitizm Yahudilerin birleşerek Filistin'e yerleşmeleri projesini, 19. yy.'ın sonlarına doğru Yahudi ırkının geleceğine dair yorumların ağırlık merkezi haline getirmiştir. Yahudi Sorunu'nun büyüdüğü tarihler aynı zamanda, Osmanlı tahtında bulunan Padişah II. Abdülhamid'in gerek dahili, gerek ise harici meselelerle yoğun bir biçimde uğraştığı dönemi ihtiva etmektedir. Yahudi aleyhtarlığının dünyanın hemen her bölgesinde ve ülkesinde mevcut olması nedeniyle beliren ana sorun; Yahudilerin gönderileceği yeri bulmak ve onu elde etmektir. Bu arayış, Yahudilerce Kutsal Topraklara kaydırılmak istendiğinde gerekçe; Yahudilerin çok eski tarihlerde orada yaşamış olmalarından çok, göç ettikleri ülkelerde meydana gelen politik ve ekonomik sıkıntılar olmuştur. O nedenle; özellikle İngilizler için ülkelerine yığınlar halinde gelen 'Yahudi milletinden' sonsuza dek kurtulabilecekleri bir bölge bulmak adeta bir zaruriyet halini almıştır. Bu maksatla Yahudilerin yoğun olarak göç edebilecekleri, en yakın ve elverişli bölge olarak Filistin ve civarı benimsenmiştir. Hiç şüphesiz; Yahudi dinine ve milletine mensup insanlar için dünya üzerinde yaşanacak çok az yer vardı. Bunlardan biri; 'Yeni Dünya' denen Amerika Birleşik Devletleri iken, diğeri İngiltere'ydi. Yanı sıra; 1492'deki İspanya sürgününden sonra Yahudilere kucak açan bir diğer devlet de Osmanlı İmparatorluğu olmuştu. İngiliz hükümeti, II. Abdülhamid'in ilk yıllarında iktidarda olan Musevi Başbakanı D'israeli ile Yahudi Sorunu'nu yakından izlemeye başlamıştı. İlerleyen yıllarda, yüksek sınıfa mensup Yahudi vatandaşlarının da nüfuzuyla, meseleye doğrudan ve Ön Asya'daki politik çıkarları gereği etkin bir biçimde katılmıştır. Öte yandan, II. Abdülhamid döneminin; içerde Ermenilerle, dışarıda Ruslar, İngilizler ve Fransızlarla olan siyasi mücadelesi ağırlaşan ekonomik koşullarla Osmanlı İmparatorluğu'nun en zorlu yüzyılını geçirmesine neden olmuştur. Zaten öteden beri devam eden bu gerginlik ve karmaşaya, Rusya'dan kovulmalarıyla oldukça acınası bir hale düşen Yahudilerin; Theodore Herzl gibi güçlü bir liderin başlattığı Politik Siyonizm ideolojisi altında birleşmesi ile Filistin'e yerleşim uluslararası bir konu halini almıştır. İngiliz kamuoyu konuyu yakından takip etmiş; çoğunluğunu Yahudi patronların oluşturduğu İngiliz basını da ilgili haberleri sıklıkla gündeme taşıyarak, halkın ilgisini canlı tutmayı sağlamıştır. Başarılı bir propaganda ile Birleşik Krallık vatandaşları Yahudileri davalarında destekleyerek, yaşadıkları zorluklar nedeniyle onlara sempati duymuştur. Sonuçta; 1900 sonrası Herzl'in önderliğinde bir Yahudi lobisi oluşturularak, Padişah II. Abdülhamid'den Filistin ve civarının Yahudilere tahsisini dileyen bir diyalog süreci başlatılmıştır. II. Abdülhamid, Siyonist Teşkilatın Filistin'e karşılık vermeyi teklif ettiği tüm ekonomik ve politik desteği şiddetli bir karşı koyuşla reddetmiştir. Konuyu görüşmek üzere İstanbul'a gelen Siyonist Herzl, umduğu şekilde Kutsal Topraklarda bir Yahudi Devleti kurmayı başaramamıştır. Aldığı tüm olumsuz yanıtlara rağmen Siyonistler, Theodore Herzl'in öngördüğü şekilde elli yıl sonra, İngiltere güdümünde ve garantörlüğünde Filistin'de bir Yahudi Devleti hayallerini gerçekleştireceklerdir.