Konut mekanlarında yoğunluk-kalabalık ilişkisinin belirlenmesinde kullanılabilecek bir yöntem

İnsan gruplarının doğal Ve yapay çevre içerisindeki yoğunluğundan doğan sorunlar, üzerinde oldukça çok çalışılan bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. İnsanların yoğunluğu ile ilgili sorunlar genellikle kalabalıklık başlığı altında irdelenmektedir. Kalabalıklık konusuyla coğrafya ve sosyolojinin bir kolu olarak demograf ya ; antropoloji, sosyal psikoloji, şehircilik,, mimarlık ye bu konuların tümünü bünyesinde birleştirebilen çevresel psikoloji ilgilenmektedir. Artan dünya nüfusu karşısında kalabalıklık üzerinde gittikçe ağırlıklı olarak durulması gereken bir konu olmaktadır. Tez konu alanının problem biçiminde belirlenebilmesi için ikinci bölümde amaçlar, konu alanındaki çalışmalar, ölçütler ve yaklaşım için kapsam üzerinde çalışılmıştır. Tezin amacı, tasarım sürecinde kullanılmak üzere mekanda yer alan yoğun luklar, ile kalabalıklık hisleri arasındaki ilişkiyi belirleyecek bir yöntemin geliştirilmesidir. Konu alanındaki çalışmalar, yeterince incelenmemiş noktaların bulunması nedeniyle ve yaklaşım biçimlerinin saptanması amacıyla bu tez içinde bir bölüm halinde irdelenmiştir. Kalabalıklık ve yoğunlukla ilgili çalışmalar aşağıdaki başlıklar altında toplanmıştır:. Bio-sosyal ve sosyo-kültürel yaklaşımlar. Sosyo-ekonomik, sosyo-davranışsal yaklaşımlar. Psiko-sosyal yaklaşımlar Aynı, araştırmanın birden fasla konuyu irdeleme eğilimi gözlendiğinden tüm çalışmaların bisareda görülebileceği konu alanı araştırmaları matrisi ge liştirilmiştir,,. Mimarlık ve özellikle konut alanındaki çalışmaların sınırlılığı, örneğin; ekipman yoğunluğunun şimdiye kadar değerlendirmeye katılmamış olması ve Türkiye açısından araştırma yetersizlikleri nedeniyle, konu üzerinde ça'- lışılmaya değer görülmektedir. İkinci bölümün son kısmında ise kalabalıkla yoğunluk arasındaki ilişki etki-tepki süreci içerisinde irdelenerek. ölçütler belirlenmiş ?; ölçütler doğrultusunda kapsam ve sistem önerileri geliştirilmişti. Belirlenen: varsayımlar yardımıyla problem alanı üçüncü bölümde sistemleş- tirilmistir. Sistemin doğru işleyebilmesi için gereken tüm alt sistem ve elemanların bütüncü bir yaklaşımla ele alınabilmesi sistemler hiyerarşisi anlamına gelen sistem açılım seviyesinin kurulmasıyla mümkün olmaktadır. Böylece sistemin kapsamı, strüktürel yapısı ve içerdiği alt sistemler belirginleşmektedir. İnean-mekan etkileşimi çerçevesinde konut oturma mekanlarında kullanıcı ve ekipman yoğunluklarını belirleyen İndeksleri içeren ult sistem ve belirlenen nesnel indeksler aracılığıyla kalabalık iğm değerlendirilmesi tezin iki alt bölümünü oluşturmaktadır. Tez modeli kalabalıktık hissinin oluşumunu açıklayan sistem ve alt sistemlerin problemin çözümü için ele almış biçimini açıklayan bir süreçtir. Kalabalıklıkla ilgili modellerde insan yoğunluğunun temel ölçütü olarak kullanıcı sayısı ele alınmaktadır. Bu tezin kalabalıklık modellerinin genel eğiliminden farklılaştığı npkta kullanıcı yoğunluğunu kullanıcı sayısı ve antropometrik özelliklerin fonksiyonu olarak, mekanda kalabalıklık hissini uyandıracak uyarıcılar yoğunluğunu işe kullanıcı ve ekipman yoğunluklarının fonksiyonu olarak irdelenmesidir. Kullanıcının ve ekipmanın mekan içindeki dağılımları yoğunluk indeksleri olarak irdelenmiştir. Bu indeksler kullanıcının kapladığı hacim/mekan hacmi ve ekipman hacmi/mekan hacmi olmaktadır. Tez modeli içerisinde yoğunluk indeksleri kullanıcı, ekipman, eylem ve mekan özelliklerine bağımlı değişkenlerdir. Yoğunluk alt modelinde mekanların çeşitli kullanimlarındaki uyarıcılar yoğunluklarının belirlenmesi varılacak son nokta olmaktadır. Kalabalıklık alt modeli, yoğunluk alt modelinde belirlenen yoğunluk in dekslerini, uyarıcılar yoğunluğunu içeren mekanların öznel kalabalıklık değerlendirmesini kapsamaktadır, öznel değer lend irme teknikleri bu nedenle bu bölüm içerisinde açılmış ve amaca uygun bir teknik saptanmıştır. Karşılaştırma teknikleri kalabalıklık değerlendirmeleri için amaca uygun bulunmuş ve bunlardan sıralama tekniği tez sürecinde kullanılmıştır. Böylece öznel değerlendirme yöntemi yoğunlukları belirlenmiş olan kullanımların kalabalıklık açısından birbirine referansla sıralanması biçiminde olmuştur. Model içerisinde mekanda uyarıcılar yoğunluğu sıralaması ile öznel kalabalıklık sıralaması arasında istatistiksel bir bağlantı aranmıştır. Böylece, yoğunluk kalabalıklık ilişkisi belirli bir eyleme, mekana, kullanıcı ve ekipman özelliklerine bağlı olarak kurulmuş olmaktadır. Beşinci bölümde, bir önceki bölümde oluşturulan yöntem özel bir durum için denenmiştir. Uygulamada mevcut gerçek bir mekan kullanılmıştır. Bu mekana, -eyleme, kullanıcıya ve ekipmana ait değişkenler belirlenmiş ve bir önceki bölümdeki yöntemin işleyişi uygulanmıştır. Farklı mekan kullanımları için mekanda uyarıcılar yoğunlukları belirlenerek sıralaması yapılmış ve öznel kalabalıklık değerlendirmesi sonucu çıkan sıralama ile karşilaş- tırılmıştır. Uygulama sonucu her iki sıralama arasında anlamlı bir ilişki olduğu saptanmış ve sonuçların veri biçimine. getirilebilmesi tartışılmıştır. Altıncı bölümde tezin ulaştığı sonuçlar, benzer çalışmaların sonuçları ile karşılaştırmalar ve ulaşılan sonuçların başlangıçtaki amaçlara uygunluğu araştırılmıştır. Yoğunluk ve kalabalıklık modelleri eylem, mekan kullanıcı ye ekipmana ait nesnel ölçüler ile belirlenen uyarıcılar yoğunluğu ve kullanıcılar m öznel kalabalıklık değerlendirmeleri arasında bir bağıntının varlığını kanıtlamaktadır, Benzer çalışmalaların pek çoğu bu tezde kullanılan nesnel ve öznel ikilemini kullanmışlardır. Bu tezin özgün olarak diğer kalabalıklık çalışmalarından ayrıldığı nokta kullanıcının antropometrik boyutlarının kullanıcının sayısı yanında ve ayrıca ekipmanın yoğunluğunun mekandaki uyarıcıların belirlenmesinde kullanılması olmaktadiri- İnsan-mekan etkileşiminin kalabalıklık açısından ele alındığı bu çalınmada mekanın içerdiği elemanların hem nesnel ve hefm de öznel olarak değerlendirilmesi ve sıralanması ile bu yöntemin kullanıcılar ile teknik elemanlar arasında yeterli bir bağ oluşturacağı düşünülmektedir.