Bankacılık sisteminde fon yönetimi

Bu çalışmanın konusu olan ticari bankalar, aktif ve pasifleri arasında fon akışını optimum bileşimde sağlamak için para, sermayeye döviz piyasalarında işlem yapmaktadırlar. Bu piyasalar kendi aralarında bağlantılı olduğu gibi, bankaların herhangi bir piyasada yaptıkları işlemler diğer piyasalara da farklı etkiler taşımaktadır. Örneğin döviz satın almak isteyen bankalar yerli para cinsinden para piyasasından borçlanmakta ya da sermaye piyasasında tahvil vb. portföyünden satış yapmaktadır. Bankacılık sisteminin temelde kullandığı en önemli araç'paradır'. Para aynı zamanda sistemin ürettiği ve sattığı en önemli üründür. Sistemde toplanan mevduatın kredi olarak kullandırılması, kredilerin bir kısmının yeniden sisteme mevduat olarak dönüşü, bankalara para yaratma yeteneği kazandırmaktadır. Kaydi para'nın yaratılması ve toplam kaydi para hacmi, sistemde uygulanan zorunlu karşılık oranları ve kredinin mevduat olarak geriye dönüş oranı, ile bağlantılıdır. Zorunlu karşılık oranlarının düşürülmesi ya da yükseltilmesi mevduattan kullandırılabilecek kredi miktarını genişletip daraltmaktadır. Diğer yandan kullandırılan sistemin geneline tekrar mevduat olarak geriye dönen tutar söz konusu değil ise, bu durumda yeni bir kredinin verilmesi sisteme yeni mevduat girişi ile mümkün olabilecektir. Bankalar mevduat kabul etme-kredi verme işlevleri ile, sistemde biriken fonlara ihtiyacı olanlara aktarılması görevini yerine getirirler. Piyasa faiz oranının cazip olduğu hallerde bankacılık sistemine yeni mevduat girişi sağlanacak, işletme sermayesi veya yatırım finansmanı için fon ihtiyacı olanlara, yeni mevduat hesaplarından yaratılan krediler kullandırılacaktır. Bankacılık sisteminin temelinde mevduat kaynağından kredi kullandırmak bulunsa da bankalar uzun dönemde sağlıklı karlar elde etmek ve varlıklarını sürdürmek için tüm işlemlerinde karlılık likitine ve emniyet ilkelerini birleştirmek durumundadırlar. Kısa dönemde bankacılık bankacılık sisteminin likit olması, herhangi bir nedenle ortaya çıkacak paniğin sisteme zarar vermesini önleyecektir. Bu nedenle bankalar kredi kullandırırken risk analizleri yaparak geriye dönüşü sağlamlaştıracak önlemleri almak zorundadırlar. Ayrıca sistemin kaynaklarının tümü kredilere yönlendirilmeyip, koruyu plasmanlar yapılmalıdır. Koruyucu plasmanlar sermaye piyasasında işlem gören devlet tahvili hazine bonosu, özel sektör tahvilleri ve hisse senetleri ile finansman bonolarına yapılan yatırımlar olarak sınıflandırılabilir. Türk bankacılık sisteminde özellikle devlet kağıtlarına yönelik koruyucu plasmanlar, vergi avantajından da yer alanmayı amaçlamaktadır. Diğer yandan özel sektöre kullandırılan kredilerin geri dönme riskinin yükselmesi, bankaları özel sektör yerine devlete borç vermeye yöneltmiştir. Koruyucu plasmanlar, yatırılan ana paranın en az kayıpla nakde dönülmesine olanak sağlamaktadır. Bu plasmanlar gerekli, karlılığı sağlamasa bile emniyet ve likidite unsurları açısından tercih edilebilir. Bankaların uluslararası ticaretin finansmanına aracılık etmesi, sistemde döviz pozisyonu yönetimine de önem kazandırmıştır. Bankalar bir yandan döviz piyasalarından borçlanma yoluyla kaynak yaratmakta, bir yandan da yine döviz üzerinden kredi kullandırarak aktiflerini dengelemektedirler. Özellikle piyasalar arasındaki faiz ve kur farklarından yer alanarak kambiyo karı sağlama olanağı bankacılık sisteminde pasif yönetime geniş boyut kazandırmıştır. Örneğin ülkemizde devalüasyon oranlarının yüksek olduğu dönemlerde sistemde fazla döviz pozisyonu tutulup devalüasyon oranında TL'na göre kambiyo karı sağlanması amaçlanırken, döviz kurlarının istikrar kazanması için açık pozisyonda kalınarak, TL kaynak yaratılarak plase edilmesi tercih edilmiştir. Tutulacak döviz pozisyonunda hangi dövizin ağırlıkta olması gerektiği, pozisyona dahil kaynakların vadeleri ve bu döviz cinslerinin uluslararası piyasalardaki yeri, döviz pozisyonu yönetiminde dikkate alınması gereken konulardır. Optimum döviz pozisyonunu elde etmek ve korumak için geliştirilen bazı. teknikler tüm finansal piyasalarda geniş çapta uygulama alanı bulmaktadır. Bu tekniklerin kullanılması uzmanlık gerektirdiğinden, bankaların fon yönetimi bölümleri ayrı bir önem kazanmıştır. Hazırlanan çalışına ile elde edilen sonuçları şu başlıklar altında özetleyebiliriz. Bankacılık sisteminde toplanan kaynakların hacmi, bankaların bu kaynakların azami dikkat ile kullanmasını zorunlu kılmaktadır. Finansal sistemin temel taşını oluşturan bankaların sağlıklı bünyeye sahip olması., genel ekonomik sistemin sağlığı açısından önem taşmaktadır. Bankalar, kısa dönemde likit olmaya özen gösterirken, uzun dönemde kararlılığı göz önünde tutmaktadır. Kredilerin spekülatif amaçlı, yatırımlar yerine, ekonomik rantabiltesi bulunan, riski kontrol edilebilir yatırımlara kanalize edilmesi hem kredilerin emniyetini ve likiditesini koruyacak, hem de sistemde zararı önleyecektir.. Fon yönetiminde kaynakların özellikleri göz önünde bulundurularak kullanıma gidilmelidir. Örneğin kısa vadeli kaynakların kısa vadeli plase edilmesi gibi. Bankalar, hem ülke ekonomisine ilişkin devlet politikalarını., hem de uluslararası ekonomik hareketleri etkileyecek politikaları dikkatle izlemek ve bu etkilere göre stratejiler geliştirmek durumundadır. Bu nedenle özel uzmanlarla desteklenmiş fon yönetimi bölümlerini kurmak ve her türlü bilgiyi en kısa zamanda edinmeye olanak sağlayacak iletişim sistemleri geliştirmek ve uygulamak zorundadırlar. NERMİN UYAR 87/1889