turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Türkiye'de yapılan jeoarkeolojik çalışmaların kültür tarihi açısından değerlendirilmesi

ÖZ Bu tezin konusu, Türkiye'de yapılan başlıca jeoarkeolojik araştırmaların toplu bir sunumunu yapmak ve bunların ışığında bu çalışmaları kültür tarihi açısından değerlendirmektir. Bu tezde başlıca amaç yapılan jeoarkeolojik çalışmaların, arkeolojik çalışmalarda ulaşılan sonucu nasıl etkilediğini ve değiştirdiğini göstermektir. Geçmiş dönemleri araştırırken, geçmişşe ulaşmanın asıl anahtarını, elde edilen maddi kültür buluntuları oluşturmaktadır. Bu noktada üzerinde durulması gereken konu, ortaya çıkarılan kültürün nasıl bir çevre içinde ele alınması gerektiğidir. Çünkü kültür, yerleşme ve çevre koşulları arasında çok boyutlu bir etkileşim söz konusudur. Hepimizin düştüğü en önemli yanılgı günümüzde var olan çevre koşullarının geçmişş dönemlerde de aynı olduğunu varsaymaktır. Dünyanın bugünkü ekolojik koşulları göz önüne bulundurulduğunda ne kadar büyük bir değişim geçirdiği açık bir şekilde görülmektedir. Bu nedenle arkeolojik bir yerleşme bugünkü çevre koşulları içinde ele alınmamalıdır. Jeoarkeolojik çalışmalarda, yerleşmenin bulunduğu doğal çevre tanımlanır, oluşum ve değişim süreci aydınlatılmaya çalışılır. Böylece araştırılan kültürün nasıl bir gelişim geçirdiği daha farklı bir gözle değerlendirilebilir. Ayrıca yapılan yüzey araştırmalarında jeoarkeolojik çalışmalardan alınan destek, arazide hangi bölgelerin araştırılması gerektiğini göstermesi açısından da oldukça önemlidir.
Eski Smyrna'da ele geçen Khios Chaliceleri

Eski Smyrna'da ele geçen Khios chalicelerinin incelendiği çalışma kapsamında, daha önce J. M. Cook ve E. Akurgal tarafından aktarılan bilgilerin dahil edildiği detaylı bir çalışma ve daha çok örnekle temsili amaçlanmıştır. 2014 yılı öncesinde ele geçen örnekleri kapsayan bu çalışma, chaliceler üzerinden Khios ve Eski Smyrna arasındaki etkileşime dair ipuçları sunar. Üç ana bölümden oluşan tezdeçalışmanın detaylarının anlaşılması açısından ilk bölümünde materyal ve metod başlığı altında çalışmanın yöntemlerine ait bilgiler sunulmuştur. İkinci bölümde kent tarihçesi ele alınmıştır. Son bölümde, chaliceler hem kronolojik hem de tipolojik bir sıra ile detaylandırılmıştır. Her stil, stil özellikleri ve örnekleri ile bir arada verilerek bütünlük içinde değerlendirilmiştir. Chalicelerin büyük bölümünün ufak parçalar halinde ele geçmesi hem tipolojik hem kronolojik değerlendirmeyi güçleştirir. Bu sebeple bazı parçalar gruplandırılmaksızın dahil edilmiştir. Chalice formunun ortaya çıkış süreci ile birlikte başlayan Eski Smyrna'daki varlığı, MÖ 540 530 dolaylarına kadar devam eder. Eldeki veriler, MÖ 600 dolaylarında ticaretin kesintiye uğradığını düşündürür. Bu süreci kapsayan buluntular, olasılıkla Alyattes saldırısının tahrip tabakalarındaparçalanmıştır. Bazı stiller en seçkin örnekleri ile temsil edilirken, Grand stile aitörneğe veya yazıtlı chalice parçasına da rastlanmaz. Ancak devam eden çalışmalar sırasında ele geçen yeni buluntular yahut farklı stilleri temsil eden örnekler ile sonuçların değişebileceğini de belirtmek gerekir.
Anadolu macellumları -Pamphylia ve Pisidia macellumları ışığında bir tipoloji denemesi-

Farklı coğrafi bölgeler arasında ürün değişiminin ve ithalatın artması kent planlamacılığının ticaretin bu yeni ihtiyaclarına uyum sağlaması gereğini ortaya çıkarmıştır. Bu nedenle, mecellumlar ve bazilikalar gibi yeni ticari yapı tipleri doğmuştur. Roma İmparatorluğu'nun sınırları içerisinde arkeolojik kalıntılarda ve yazıtlardan varlığı belirlenmiş olan 73 adet mecellumdan, 22 adetinin Anadolu ve Trakya'da yer aldığı epigrafik belgelerle saptanmıştır. Bunlardan hem epigrafik hem de arkeolojik kalıntılarla lokalizasyonu belirlenmiş olan beş adet örnek vardır; Aizanoi, Ephesus, Perge, Sagalassıs ve Side. Diğer 17 öreneğin varlığı ise henüz yalnızca epigrafik belgelerle kanıtlanabilmektedir;Aigeai, Akmonia, Antiokheia, Aphrodisias, Kostantinapolis, Korakesion, Korykos Larisa, Magnesia add Meandram, Perinthos Herakliası Rhyndakos Apolloniası, Sardes, Sosandra ve Thyateria. Roma'da macellum adı ile tanımlanan gıda maddeleri için ayrılmış olan özel çarşı binası, Anadolu'da olasılıkla Helenistik Dönem 'ticari agora ' geleneğinin etkisinde başka isimlerle anılıyor olmalıdır. Prlene'de balık satışı için ayarlanmış bir alan M. Ö.4. yüzyıldan itibaren karşımıza çıkar, Lagina'da ele geçen bir yazıt ve Olnounda 'da Hadrian Dönemine ait başka bir yazıt 'Brotıkn cyopa' adında bir gıda maddesi çarşısının her iki kentte de varlığını kanıtlamaktadır. Anadolu'da Yüksek İmparatorluk Dönemi'ne kadar mecellum yapıların yaygınlaşmamasının nedeni güçlü Helenistik Dönem agora geleneğine bağlılık ve farklı gıda maddeleri için ayrılmış bu özet çarşı binalarının varlığı olmalıdır. Kentin kamu yapılarının yoğun olarak bulunduğu alanlarda ve genellikle decumanus maximus ile sınırlanan bir konuma sahip olan Anadolu macellumalrının en belirgin özelliği dışa kapalı tam kare planlı bir avluya sahip olmalarıdır. Tabanı genellikle sıkıştırılmış toprak ve bazen de taş kaplama ile oluşturulan avlunun çevresi dört taraftan portikolaria ve portikolara açılan dükkanlarla çevrelenmiştir. Avlunun merkezinde olmazsa olmaz bir öğee olarak bulunan tholos, dönemin stil gelişimine uygun şekilde podyumlu olarak inşa ediliyordu. Tholoslar başta Tykhe olmak üzere, Zeus Soter ve İmparator kültü için hizmet eden dini bir fonksiyona sahiplerdi. Anadolu macellumlarında ne İtalya ve Kuzey Afrika macellumlarının konik özellikleri olan bir cephe mimarisi oluşturmak için vurgulanan tek bir giriş ne de portikolarda bir kült için ayırılmış özel bir oda yer almaz. Yapıya giriş dört yönde yer alan portikoların merkezindeki propylonlarla sağlanır.
İznik Gölü sualtı bazilikası 2015-2017 kazı dönemi seramik buluntuları

Arkeolojik araştırma ve kazılarda en yoğun ve yaygın olarak ele geçen malzeme seramiklerdir. İznik'te yapılan araştırmalar ve kazılar neticesinde, bölgenin en önemli üretiminin çinileri olması popülerliğini günümüze kadar korumasını sağlamıştır. Son dönemlerde adından çokça bahsettiren İznik, 2014 yılındaki su altında keşfedilen Bazilika yapısıyla da gündemde olmuştur. İznik Gölü içerisinde bulunan bazilika yapısındaki araştırmalar ve kazılar neticesinde ele geçen en yoğun buluntu grubu seramiklerdir. Bazilikanın oluşturulan seramik tipolojisi içerisinde kase, tabak, testi/sürahi, çanak, tencere/güveç, amphora, kandil gibi günlük kullanıma ait masa, mutfak, depolama ve taşıma kapları yer almaktadır. Yapılan karşılaştırmalar ve değerlendirmeler sonucunda seramik buluntularının yoğunluk gösterdiği dönem Roma Dönemi'dir.
Seyitömer Höyüğü'nde bulunan M. Ö. II. Bin'e ait dokumacılıkla ilgili buluntular

İSeyitömer Höyüğü'nde Bulunan M. Ö. II. Bin'e Ait Dokumacılıkla İlgili Buluntular? başlıklı bu çalışma, M. Ö. II. Bin'de Seyitömer Höyüğü'nde ki dokuma aletlerinin analizini yapma olanağı sağlamıştır. M. Ö. II. Bin Seyitömer Höyük yerleşiminde dokumacılık mesleğinde kullanılan farklı işlevlere sahip iki tip alet tespit edilmiştir. Bunlar ağırşak ve tezgah ağırlıklarıdır. Ağırşaklar üç ana form altında değerlendirilmiştir. Bu ana formların alt tipleri oluşturulmuştur. Ağırşaklar üzerinde tespit edilen bezemeler, dokuz çeşit altında incelenmiştir. Dokuma tezgah ağırlıkları ise tip olarak yedi gruba ayrılmıştır. Tezgah ağırlıkları üzerinde görülen bezemeler ise dört gruba ayrılarak incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda, Batı Anadolu'da çalışma yapılan höyüklerdeki benzer buluntular karşılaştırılarak yerleşimler arasındaki kültürel etkileşimler ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Seyitömer Höyüğü'nde ki dokumacılığın gündelik faaliyet şeklinde gerçekleştirildiğini ve üretimin iç pazara yönelik yapılmış olduğunu söyleyebiliriz.
Yassıtepe Höyüğü'nde erken Tunç Çağ'da dokumacılık

'Yassıtepe Höyüğü'nde Erken Tunç Çağ'da Dokumacılık' adlı tez çalışmasında YassıtepeErken Tunç Çağ I Döneminde dokumacılıkta kullanılan ağırşak, makara ve dokuma ağırlıklarının tipolojisi oluşturulmuştur. Bu tipoloji üç ana buluntu üzerinden derlenmiştir. Ağırşaklar 6 form tipine ve 6 bezeme çeşidine ayrılmıştır. Makaralar ve tezgah ağırlıkları da üç ana form altında incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda, Batı Anadolu ve Ege Adalarında bulunan çağdaş yerleşim yerlerindeki benzer buluntular karşılaştırılarak yerleşimler arasındaki kültürel etkileşimler ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Yapılan çalışma, Yassıtepe Höyüğü'nde dokumacılığın yoğun bir şekilde yapıldığını göstermekte ve eğrilen keten veya yün gibi liflerin ağırlıksıztezgahlarda dokunarak kumaş haline getirildiğini ortaya koymaktadır.
Anadolu'nun Romalılaşma sürecinde Troas bölgesi kolonileri

Anadolu'nun kuzeybatı ucunu oluşturan Troas, M. Ö. 1. yy ikinci yarısında, Roma'nın kolonizasyon politikası ile siyasi ve sosyo-kültürel açıdan yeni bir döneme girmiştir. Bu sürecin dinamiklerini, birer Grek polisi iken Roma kolonisine dönüştürülen Lampsakos, Parion ve Alexandria Troas oluşturmaktadır. Lampsakos ve Parion, Iulius Caesar döneminde, M. Ö. 46/45 yılında; Alexandria Troas ise Augustus tarafından M. Ö. 1. yy son çeyreğinde Roma koloni statüsü elde etmiş olmalıdır. Bu Grek polislerine verilen koloni statüsünün ne kadar sürdüğü kesin olarak bilinmezken, mevcut veriler, Lampsakos'ta kurulan Roma kolonisinin oldukça kısa ömürlü olduğu; Parion ve Alexandria Troas'ın ise M. S. 3. yy üçüncü çeyreğine kadar Roma koloni statüsünün devam ettiği anlaşılmaktadır. Bu süreçte kolonilere yerleştirilen İtalik kökenli halklar, beraberlerinde kendi dillerini, dinsel inançlarını ve kültürlerini de taşımışlardı. Yeni yerleşimciler ile başlayan bu süreç, aynı zamanda kolonilere verilen bazı mali imtiyazlar ile ekonomik refahı da getirmiştir. Ekonomik refah, Roma'nın uyguladığı ılımlı politika, Roma mühendisliği ve mimarlık bilgisi ile oluşturulan yeni kamu yapıları, Troas kolonileri başta olmak üzere, bölgedeki pek çok yerleşimin çehresini değiştirmiş, aynı zamanda da Roma kültür öğelerinin yerel halkların sosyal yaşamına dahil olmasını hızlandırmış olmalıydı. Dolayısıyla bu çalışma, Roma kolonizasyon politikasının Lampsakos, Parion ve Alexandria Troas'ta yaşayan yereller üzerindeki tüm etkilerine odaklanmıştır. Tüm bu sonuçlar ışığında, yeni siyasi statü ve yeni yerleşimciler ile kolonilere taşınan Roma unsurlarının, yerel halkları ne ölçüde 'Romalılaştırdığı' tartışılırken, bunun bilinci bir politikanın sonucu ya da süreç içerisinde kendiliğinden gelişen bir olgu olup olmadığına sorularına yanıt aranmıştır.
Çukurova ve çevre kültür bölgelerinin M. Ö. 3 binde Ege ile olan bağlantısı

'Çukurova ve çevre kültür bölgelerinin MÖ. 3. binde Ege ile olan bağlantısı' konulu tez çalışmasında, Batı Anadolu'da son yıllarda yapılan prehistorik yerleşim kazıları sonucunda ortaya konan yeni bilgiler ışığında Kilikya Bölgesi'nin bu dönemdeki ilişkileri değerlendirilmiştir. ETÇ I döneminde, Kilikya Bölgesi daha çok Kuzey Suriye-Mezopotamya ve İç Anadolu Bölgesi ile ilişkili olup, bu dönemde benzer birkaç örnek dışında Batı Anadolu ile ilişkili olmadığı tespit edilmiştir. ETÇ II döneminde, Kilikya'nın İç Anadolu, Amanosların doğusu, Amuk, Fırat, Kuzey Suriye, Mezopotamya, Levant, Kıbrıs ve Girit ile ilişkili olduğu, bölgenin öneminin daha da arttığı ve Tarsus'un bu dönemde ticarette söz sahibi bir merkez niteliği taşıdığı anlaşılmaktadır. Bu dönemde yapılan ticaret hem karadan hem denizden olup, yoğunluk kazanan ticaret sonucu bölgenin, Batı Anadolu'yu da tanımaya başladığı ve bu bölgeyle ilişki halinde olduğu anlaşılmıştır. ETÇ III döneminde ise Çukurova Bölgesi'nde kültürel anlamda çok büyük değişimler olmuştur. Batı Anadolu'ya özgü kap biçimlerinden kase, çark yapımı tabak, depas, tankard, çift kulplu fincan ve matara gibi seramik malzemeleri yanı sıra mimaride de yine Batı Anadolu'ya özgü olan megaron tipi yapılar ortaya çıkmıştır. Bu dönemde, daha az oranda İç Anadolu ve Kuzey Suriye ile ilişkililer devam etmiş ve dönem sonlarına doğru Batı Anadolu'ya özgü kap formları ile Kuzey Suriye'ye özgü kap formlarının karışımından yerli hamur ile sadece bu bölgeye özgü bir gelenek oluşturmuşlardır. Kilikya'nın Batı Anadolu ile ilişkileri Troya ile sınırlı olmayıp diğer yerleşimlerle de ilişkili olduğu görülmüştür. Özellikle son yıllarda kazıları yapılan Batı Anadolu sahil kesimde Liman Tepe, Bakla Tepe ve İç Batı Anadolu'da Küllüoba ile ilişkileri tespit edilmiştir. Özellikle başta Küllüoba olmak üzere bazı yerleşimlerde de Kilikya ve Kuzey Suriye'ye özgü malzemenin ele geçmesi bu ilişkinin sadece tek yönlü olmayıp, her iki yönden de olduğu ortaya koymuştur. Tespit edilen tüm bu ilişkiler, her iki bölge arasındaki kronoloji eşitleme çalışmalarına yardım etmektedir. 219
Eskiçağ Karia limanları ve Myndos Limanı

Karia Güney Batı Anadolu'nun dağlık coğrafyasında ortaya çıkarak gelişmiş bir medeniyet olarak karşımıza çıkmaktadır. Karia medeniyetine ait kentlerin kıyı yerleşmesi olanların gelişmiş birer limanı bulunmaktadır. Bölge yüzyıllar boyunca stratejik bir öneme sahip olmuştur. Eskiçağ gemilerinin kıyı sahil şeridini izleyerek yol almaları kuzey-güney deniz rotasında bu bölgenin önemini arttırmıştır. Akdeniz'den, Kuzey Ege, Marmara ve Karadeniz'e açılan her gemi bu bölgeden geçmek ve bu limanlan kullanmak durumda kalmışlardır. Ticaret rotasını böylece kontrol altına alan bu bölge zenginleşmiş ve özellikle Hellenistik dönemde bunu görmekteyiz. Bölge limanlarının gelişimi yine Hellenistik dönemde olmuştur. Bugüne kadar bu limanlar içersinde bir tek Halikarnassos limanı detaylı bir şekilde incelenmiştir. Diğer limanlar üzerinde herhangi bir çalışma karşımıza çıkmamaktadır. Bu yüzden limanlar konusu ülkemiz arkeolojisinde en az araştırılan konular içinde yer almaktadır. Fakat 'Liman Arkeolojisi', Sualtı Arkeolojisinde bir alt disiplin olarak gelişmektedir. Myndos limanı bölgede, coğrafik konumu ile Knidos ve Halikarnassos limanına yakın benzerlikler göstermesine karşın farklı özellikleri ve Bodrum yarımadasının en uç noktasında bulunan korunaklı yapısıyla Roma döneminde de kullanılmıştır. Bodrum'dan 18 km uzaklıkta Gümüşlük köyünde yer alan Myndos antik kenti hiçbir arkeolojik kazı ve incelemeye sahne olmadığından, en sağlıklı bilgileri antik yazarlar ve kenti 18001ü 1900'lü yıllarda görmüş olan seyyahlardan aldığımız ve giderek mevcut kalıntılarının da tahrip olmasına sahne olan Myndos şehri ile ilgili bilgileri toplamak da bu çalışmamız için önem kazanmaktadır. Ill Myndos kentinin Limalan hakknıda bugüne kadar ayrıntılı bir çalışma yapılmamıştır. Kentin bugün gözlemlenebilecek durumda bir iç liman iki tane de dış limanı bulunmaktadır. Kentin iç limanı günümüzde balıkçı ve diğer tekneler tarafından kullanılmaktadu'. Gümüşlük koyundaki klasik dönem kentinin kalıntıları 20. yüzyılla birlikte hızlı bir tahrip sürecine girmiş ve bu süreç hala devam etmektedir. Tüm bu şartlara rağmen mevcut liman kalıntıları üzerindeki incelemeler ve bunların sonucunda elde edilen bilgilerle bu çalışmayı oluşturmuş bulunmaktayız. Liman arkeolojisine dair tüm çalışmalar aslında liman arkeolojisi ya da sualtı arkeolojisi gibi disiplinlere hizmetin ötesinde bulunduğu bölgenin ticaretine sosyal yapısına dönem insanlarının gemi teknolojileri dahil liman ve diğer inşa teknikleri gibi mühendislik konularında ulaştıkları noktayı göstermesi açısından geleceğe ışık tutmaktadır. Bu çalışmamızda genel olarak tüm Karia Limanlan ve Myndos Limanının bölgedeki yerine değinilmektedir.
Conservation approaches of patina formation on marble and travertine surfaces in the archaeological sites

Tarihi bina ve anıtların taş yüzeylerinde yaşlanma sonucu meydana gelen patina, kültürel mirasın korunması ile ilgili çalışmalarda yapının değeri olarak ele alınmaktadır. Dolayısıyla, kalkerli taş yüzeylerinde koruyucu özelliği olup olmadığına bakılmaksızın korunması gerekmektedir. Zira patina, geçmişş dönemler ile ilgili bilgiler taşımaktadır. Bu açıdan patinanın mineralojik kompozisyonu ile kimyasal ve mikro yapısall özelliklerinin belirlenmesi koruma kararlarının oluşturulmasında önemlidir. Bu çalışmanın amacı mermer ve sarı traverten yüzeylerindeki sarı patinanın özelliklerinin arkeolojik alanlarda koruma yaklaşımlarının oluşturulması için belirlenmesidir. Bu çalışmada, Aizanoi, Aphrodisias, Sardis ve Hierapolis'te bulunan mermer ve sarı traverten yüzeylerinde oluşan sarı patina oluşumlarının özelliklerinin belirlenmesi için XRD, FT-IR, SEM-EDS, LIBS ve TGA kullanılmıştır. Analiz sonuçları, sarı patinanın çoğunlukla kalsiyum oksalat minerallerinden oluştuğunu göstermektedir. Aynı örneklerin kimyasal analiz sonuçlarında CaO, MgO, Al2O3, SiO2, P2O5, K2O, SO3, FeO ve Na2O elementleri bulunmuştur. LIBS ve SEM-EDX sonuçlarında, yüzeyde biriken kalsiyum oksalat, alçı ve kil minerallerinden dolayı yüzeyden sağlam iç kısımlara gidildikçe Ca oranının arttığı ve diğer elementlerin azaldığı görülmüştür. Kalsiyum oksalat kalsit kristallerinin üzerinde homojen bir film tabakası oluşturmaktadır. Bunun kalsit ve taş yüzeylerindeki biyolojik oluşumların ürettiği oksalik asitin reaksiyonu sonucu oluştuğu düşünülmektedir. Kalsiyum oksalat renksizdir. Kalsiyum oksalat patinasının sarı rengi taş yüzeylerinde biriken demir oksit ve kil minerallerinden kaynaklanabilir. Elde edilen bilgiler, traverten yüzeylerinde çıplak gözle ayırt edilemeyen suya karşı koruyucu bir sarı tabakanın varlığını ispatlamaktadır. Bu patina, mermer yüzeylerinde oluşan ve korunması gereken sarı kalsiyum oksalat tabakası ile aynı niteliktedir. Bu çalışmanın sonuçları, sarı kalsiyum oksalat patinasının tespitinin, özellikle sarı traverten kullanılan tarihi yapılarda geri dönüşü olmayan temizleme uygulamalarından kaçınılması açısından önemli olduğunu göstermektedir.
Doğu Anadolu bölgesi erken demir çağ çanak çömlek kültür bölgeleri: Gelişimleri, sınırları çanak çömlek grupları ve ilişkileri çerçevesinde değerlendirilmesi

Doğu Anadolu'nun Erken Demir Çağ çanak-çömlek kültürü bugüne kadar çoğunlukla yivli seramik üzerinden tanımlanmıştır. Bu çalışmada ise yivli seramikleri de içine alan dönemin tüm çanak çömlekleri mal, tip veya bezeme özelliklerine göre detaylı olarak analiz edilmiştir. Çalışmamız içerisinde öncelikle bölgede yapılmış kazı verileri dikkate alınmıştır. Kazı merkezleri ve buluntuları bölgenin coğrafi alt bölümlerine göre ayrıştırılarak incelenmiştir. Buna göre: Elazığ-Malatya Bölümü'nden Norşuntepe Höyüğü, Korucutepe Höyüğü, İmikuşağı Höyüğü, Değirmentepe Höyüğü, Tepecik Höyüğü ve İmamoğlu Höyüğü'nün; Erzurum-Kars-Ağrı Bölümü'nden Bozkurt Mezarları, Büyükardıç Yerleşimi, Sos Höyüğü, Pulur Höyüğü, Güzelova Höyüğü ve Bulamaç Höyüğü'nün; devamında Van Gölü havzasından Karagündüz Höyüğü, Karagündüz Mezarları, Van Kalesi Höyüğü, Yoncatepe Mezarları, Ernis/Evditepe Mezarları ile Dilkaya Höyük/Mezarlarının ve son olarak Hakkari dağlık yöresinden ise M2 olarak isimlendirilmiş mezarın çanak çömleği incelenmiştir. Devamında Muş-Bitlis ve Van-Ağrı-Iğdır yüzey araştırmalarının buluntuları değerlendirilmiştir. Bölge müzelerinden tespit edilen Erken Demir Çağ çanak çömleğinden ise istatiksel anlamda faydalanılmıştır. Doğu Anadolu Bölgesi, Güney Kafkasya ve Kuzeybatı İran'la ortak bir coğrafya dolayısıyla kültürü paylaşması nedeniyle arkeoloji açısından da tüm tarihsel süreci boyunca benzer bir gelişim izlemiştir. Bu nedenle Gürcistan, Ermenistan, Nahçıvan, Azerbaycan ve Kuzeybatı İran'dan seçilen merkezlerin de çanak çömlekleri analiz edilerek Doğu Anadolu ile ilişkileri değerlendirilmiştir. Sonuç olarak incelenen üç bine yakın çanak çömleğin istatiksel değerlendirmeleri neticesinde Erken Demir Çağ çanak çömleği için 'Kahve-Kiremit Renkli Seramik Kültürü' ve 'Gri-Siyah Renkli Seramik Kültürü' olmak üzere iki ana kültür bölgesi oluşturulmuştur. Söz konusu geniş kültür bölgeleri içerisinde Elazığ-Malatya ovası, Muş-Bulanık ovası, Van Gölü havzası, Hakkari dağlık bölgesi ve Ağrı Dağı etekleri ile Iğdır ovası gibi coğrafi-kültürel alt lokalizasyonlarda küçük çanak çömlek grupları ayrıştırılmıştır. Nihayetinde bölgenin, M. Ö. 1250'lerde yeni bir materyal kültürünün ortaya çıkmasıyla başlayarak Urartu'nun kuruluşuna kadar devam eden yaklaşık dört yüz yıllık sürecinin çanak çömlek kültür haritası ortaya çıkarılmıştır.
Aizanoi antik kenti kapı biçimli mezar taşları ve bezemeleri

Aizanoi Antik Kenti Kapı Biçimli Mezar Taşları ve Bezemeleri başlıklı bu çalışma, Aizanoi Aizanoi'un topografyası, tarihçesi, Kapı Biçimli Mezar Taşları ve bezemeleri ile Aizanoi ve Aizanitis'ten yeni buluntuların bilinen örnekler içersindeki yerinin irdelenmesi kapsamaktadır. Aizanoi Antik Kenti Kapı Biçimli Mezar Taşları üzerine daha önce yayımlamış çalışmalar incelenmiş ve bu kaynaklardan yer alanılarak çalışma için bir zemin hazırlanmıştır. Böylece hem yeni malzemelerin daha anlaşılır bir şekilde değerlendirilmesi sağlanmaya hem de Aizanoi Kapı Biçimli Mezar Taşlarını bir bütün olarak kapsayacak bir çalışma oluşturulmaya çalışılmıştır. Tez çalışması sonucunda yüzeyinde bir veya daha fazla yalancı kapı kabartması bulunan, taş levha ya da desteklerle oluşturulan, mezar taşı formundaki Kapı Biçimli Mezar Taşlarının; Aizanoi'da İ. S. I. yüzyılın II. yarısından başlayarak İ. S. II. yüzyıldan III. yüzyıla geçiş sürecine kadar yoğun olarak görüldüğü tespit edilmiştir. Ayrıca Kapı Biçimli Mezar Taşlarının Anadolu'da da geniş bir yayılım ve çeşitli kulanım alanlarının bulunduğu, bunların kendi içlerinde sahip olduğu formlar ve kulanım şekillerine bağlı olarak çeşitli tipler oluşturduğu, üzerlerinde bitkisel, geometrik, figüratif, nesnel ve ahşap mimarinin yansıması olan birçok bezeme türünün bulunduğu saptanmıştır. Arkeolojik açıdan ilk kez ele alınan otuz parça üzerinde yapılan değerlendirmelerde de bunların diğer Kapı Biçimli Mezar Taşlarının özellikleriyle benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir.