1980 sonrası milliyetçilik akımlarının İbn-i Haldun'un asabiye modeli bağlamında değerlendirilmesi

Milletler modern döneme ait gerçeklikler midir? Yoksa millet oluşumunun başka diğer boyutları da mevcut mudur? Ve ulus-devlet oluşumunda kapitalizm ve modernitenin rolleri nelerdir? Milletlerin etnik kökenleri bulunmaktadır demek mümkün müdür? Premodern ve modern devirler arasında devam ede gelen gelişmeler içerisinde milliyet kavramı yer almaktadır. Milliyetçi hareketlere baktığımız zaman birçok farklı türde milliyetçi ideolojinin var olduğunu gözlemlemekteyiz. Bir ülkeden diğerine birbirinden ayrı farklı türde milliyetçilik anlayışları vardır. Örneğin Avrupa'da Fransa için rasyonel milliyetçilik, Almanya için romantik milliyetçilik, İngiltere için liberal milliyetçilik tarihsel süreç içerisinde ortaya çıktı. Türkiye'de de apayrı bir milliyetçilik tarzı mevcuttu. Kendisine has bir milliyetçilik türü Osmanlı Devleti'nin son döneminde ve sonrasında meydana geldi. Türkiye sadece geleneksel ve İslami renkleri içeren bir milliyetçilik anlayışını değil aynı zamanda modern ve sıra dışı bir millilik inşasını Türkiye Cumhuriyeti döneminde de sürdürdü. Ve biz bu doktora tezinde özellikle İbn-i Haldun'un 'asabiye' kavramını milletlerin etnik kökenlerini anlama bakımından rehber bir kavram olarak sürece dahil ettik. Bilhassa Asya ve Afrika ülkelerinde ve çoğunlukla da İslam ülkelerinde kabile gerçekliğinin millet oluşumunda temel bir zemin teşkil ettiği çok açık bir şekilde tezahür etmektedir. Ortadoğu'daki milliyetçiliklerin analiz ve sentez düzeyinde daha iyi anlaşılabilmesi için hem 'nesep' hem de 'sebep asabiyesi'nin devreye sokulması kaçınılmaz birer gerçeklik oluşturmaktadırlar. Aynı zamanda bir kişi doğal olarak bir 'asabiye'den diğerine çok farklı durumlar ve tavırlar içerisinde birbirinden farklı sonuçlar çıkarabilecektir. Ülkeler ve halklar XX. Yüzyılda daha önce görülmemiş şartlarla karşı karşıya kaldılar. Birinci ve İkinci Dünya Savaşı bu yüzyılda gerçekleşti ve de emperyalizm ve milliyetçilikler bu harplerdeki gidişat kaos ve önde gelen sebepleri oluşturdular. Son olarak 1980'lerden sonra dünyanın birçok yerinde etnik ve dini aktiviteler, daha bir yoğunlaştı ve sürece eşlik etti. Kimi akademisyenler ve entelektüeller bu durumu 'anakronizm', umulmayan ve Soğuk Savaş sonrası bir pozisyon olarak değerlendirdiler. Bunlara ilave olarak insanlar da etnik çatışma ve gerilimlerin görece artan ağırlığı karşısında bir dereceye kadar şaşkınlığa düştüler ve şok oldular. Yakın zamanlardaki özellikle etnik çatışma ve gerilimlerden kaynaklanan faktörler tüm dünyayı ciddi bir şekilde etkiledi ve dönüştürdü. Globalleşme süreçlerinde pozitif ve negatif kutuplaşmalar eş zamanlı olarak ortaya çıktı. Şimdilerde kamuoyunun biçimlenmesi gerçekten farklılaşmış durumdadır; olgu ve gerçekliklerin diskriminasyonu daha geniş bir alana yayılmıştır. Bilim ve teknoloji tüm bu vakıalarda belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu oluşum multifaktöriyel, dinamik süreçleri kapsamaktadır. Karşılıklı bağımlılık ve yönetişim siyasi ve idari prensipler olarak bu yeni global düzenin önde gelen unsurlarıdır. Sosyal yapılar hızlı bir şekilde değişime uğramaktadır ve ekonomik, politik altyapılar ise bu meydan okumalar karşısında yeterli görülmemektedir. Biz bu çalışmada yeni bir kavramsal çerçeve önermekteyiz. 'Kürevi asabiye' ile birçok zorluğun üstesinden gelinebileceği kanaatindeyiz. 'Kürevi asabiye' çelişkileri ve ikilemleri ihmal etmeyen diyalektik bir bütünleştirmenin dinamik bir kavrayış ve uygulanış penceresidir. Dünyada en azından gezegenimizin bir kısmında gerçek bir barış sürecinin kurulabilmesi için tabii olarak yeni bir paradigmaya ve vizyona ihtiyacımız bulunmaktadır. Asabiyelerin transformasyonu mümkündür ve 'kürevi asabiye' irrasyonel milliyetçilikten ve ideolojilerden kaynaklanan aksiyon ve hareketlerin çözümünde büyük bir potansiyele sahiptir. Artık kendimize yeniden değer verip kalbimize ve hafızamıza şunu hatırlatalım: Adem ortak atamızdır ve her birimiz farklı görüşler içerisinde değişik düşünsek ve inansak bile birbirimizle temas halinde olmak zorundayız. Bir insan kendi biricik pozisyonu içerisinde herkesle beraber 'birliği' yaşayabilir.