Kalkınma sürecinde dolaysız yabancı sermaye yatırımları

Günümüzde az gelişmiş ülkeler göreli olumsuzluklarını sürdürecek iç ve dış etkenlerle doludur. Bu bağlamda; kendine yetemeyen, durum düzelmesinin kaçınılmaz olduğu azgelişmişlik kavramı ve az gelişmiş ülkelerin kısır döngüleri ilk bölümde ele alınmıştır. Az gelişmiş ülkelerin çemberlerini kırma istekleri, kalkınmalarını hızlandıracak bir itici güce ihtiyaçları böylelikle daha iyi anlaşılacaktır. Birinci bölümün sonunda kalkınma yolundaki az gelişmiş nitelikli ülkelerin dolaysız yabancı sermaye yatırımlarından beklentilerini özetleyerek, üretici dış kaynağın olası olumlu etkilerini ele aldık. Bu arada yabancı sermaye yatırımlarının iyi bir şekilde değerlendirilmesi için çok yönlü araştırmaların gerekliliğini hatırlattık. Az gelişmiş ülkelerin uluslararası ekonomik düzen içindeki göreli yerlerini ve uluslararası ilişkilerini bilmemiz, bizi çok uluslu şirketler olgusuna yaklaştırdı. Tarihsel bir süreç içinde ülkelerdeki az gelişmişliğe olan yönelim, uluslararası sermaye hareketlerinin gösterdiği gelişimi de ele almamızı gerektirdi. Çünkü; uluslararası yeni işbölümü az gelişmiş ülkelerin ihraç yapılarını sanayi sektörü ve hizmetler sektörü lehine değiştiriyor, az gelişmiş ülkeler hızla dışa açık ekonomik büyüme stratejilerini benimsiyorlar, gelişmiş ülkeler ise yeni korumacılık yöntemleri ile ithalatlarını kısıtlıyorlardı. Uluslararası yeni işbölümünde çok uluslu şirketlerin, az gelişmiş ülkelerdeki faaliyetleri bu ülkelerde dış ticaret yoluyla gelişmiş ülkelere dış kaynak aktarımı bir ölçüde kolaylaşıyordu. ı/b - Üçüncü bölümde, çok uluslu şirketleri bir bütün olarak ele aldık. Bugün bazı az gelişmiş ülkelerin gelir düzeylerini aşan ölçüde sermaye birikimine sahip çok uluslu şirketlerin, böylesi güçlenmelerinin sebeplerini çeşitli yönlerden irdeledik. Dördüncü bölümde, az gelişmiş ülkeler ile çok uluslu şirketler etkileşimini neden-sonuç ilişkileri yönünden açıklamaya çalıştık. Uygulama örnekleri bu aşamada bize yardımcı oldu. Çünkü, çok uluslu şirketlerin etkilerini kesin olarak gösterecek bilgi yetersizliği vardı. Aynı yıllara ait genel yol gösterici rakamlar bile sanırız ki; farklı baz özelliklerinin ele alınması ile farklı rakamları gösteriyordu. Örneğin; çok uluslu şirketlerin az gelişmiş ülkelerdeki işgücü eğitimlerinin olumlu sonuçlar yaratacağını düşünmemize karşın, bunu ispatlayacak araştırmaların yetersiz olduğunu gördük. Uluslararası tekelci eğilimli üretimin az gelişmiş ülkelerde hangi yollarla gelişebildiklerini, böylesi bir tehlikenin de olabileceğini kısaca belirttik. 'Bir Değerlendirme' bölümümüzde ise, çok uluslu şirketlerin en geniş olanaklarla donatıldığı serbest bölgeler konusuna kısaca değindik. Ayrıca dolaysız yabancı sermaye yatırımlarının az gelişmiş ülkelerin kalkınmalarına olumsuz yönde etkilerini engellemek amacıyla, Birleşmiş Milletlerin oluşan çalışmalarını örnek verdik. Sonuç olarak diyebiliriz ki; çok uluslu şirketlerin amaçları ile az gelişmiş ülkelerin kalkınma hedefleri arasında hiçbir bağlantı yoktur. Sürekli en yüksek karı amaçlamak gibi rasyonel bir karar, çok uluslu şirketlerin dev boyutlara- 12 / - ulaşmalarında yeterli bir açıklama olmayacaktır. Pazar genişletmek, uluslararası ekonomik ve politik ilişkilerde güçlenmek gibi sonuçlara giden; yeni tüketim alışkanlıklarına yönlendirici pazarlama ve tanıtım faaliyetleri, kendi bünyelerinde oluşturulan bankacılık, haberleşme ve diğer hizmet çok uluslu şirketleri vs. söz konusudur. Ayrıca az gelişmiş ülkelerde seçtikleri yatırım alanları uzun dönemli projelere dayanmamaktadır. Uluslararası eşitsizlikler çok uluslu şirketler aracılığı ile güçlenmektedir.