Türkiye'de siyaset yönelimli İslamofobik retorik: Refahyol Hükümeti dönemi basını örneği

İslamofobi kavramı, İslam dinine ve Müslümanlara karşı duyulan önyargıya ve ayrımcılığa dayalı korkuyu ifade etmektedir. İslam ve fobi kelimelerinin birleştirilmesi ile kurgulanan kavram, Müslümanlara yönelik gerçekleştirilen ayrımcılık, dışlama ve şiddet eylemlerini tanımlamak için kullanılmaktadır. Özellikle 11 Eylül 2001 olayları ile literatürde daha yoğun bir şekilde görünür olmaya başlayan kavramın tarihsel arka planında Batı tarafından bilinçli olarak inşa edilen İslam karşıtlığının izleri yer almaktadır. Bu karşıtlık, Doğu-Batı ayrımından hareketle kuvvetlenmiş ve İslam'ın Doğu'nun dini olarak tanımlanmasıyla artmıştır. Bilimsellikten uzak, önyargı ve yoruma dayalı oryantalist bakış açısıyla yapılan pek çok çalışma İslam dinini kategorize eden, radikallikle özdeşleştiren ve nihayetinde düşman olarak konumlandıran bir görünüm içermektedir. Bu üretim, Batılı edebiyatçı, sanatçı ve felsefeciler tarafından gerçekleştirilmiş, modern çağda da gazete, dergi, televizyon ve sanal ortamlarda karşılık bulmuş; teknolojik araçlar sayesinde bu anlatımlar sürdürülmüş ve Batılılar İslam'ı bu kurgular üzerinden okumuştur. İslamofobinin bu köklü geçmişşi literatürde ilgiyle izlenmekte, kavram pek çok çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Ancak kavramı, bizatihi kendisinin şekillenmesinde özellikle 20. ve 21. yüzyıldan itibaren etkin olarak rol oynayan kitle iletişim araçları perspektifinden ele alan çalışmaların sınırlılığı ilk bakışta dikkati çekmektedir. Söz konusu sınırlılık, kavramın self-oryantalist paradigma şeklinde nüfusunun büyük çoğunluğunu Müslümanların oluşturduğu toplumlardaki varlığını ve doğasını ele alan çalışmalar açısından daha sorunlu bir görünüm içermektedir. Belirtilen nedenle çalışma, İslamofobinin nüfusunun büyük çoğunluğunu Müslümanların oluşturduğu toplumlardaki varlığını Türkiye örneğinde sorgulamayı amaçlamaktadır. Çalışma, akademik birikimi iki açıdan zenginleştirmeyi amaçlamaktadır. Öncelik, İslam'ın modernleştirici elitler tarafından Batı perspektifiyle yorumlanmasının İslamofobik söylemlere yol açıp açmadığının anlaşılmasındadır. İkinci olarak çalışma, doğrudan ya da dolaylı olarak İslami referanslı siyasal eğilimlerin ortaya çıkışının yarattığı tartışmalardan İslam algısının nasıl etkilendiğini, kitle iletişim araçlarının söyleminde açığa çıkan retorik üzerinden anlamlandırmaya çalışmaktadır. Bu gereksinime karşılık vermek için Türkiye'de Refahyol Hükümeti döneminde ana akım medyada egemen olan siyaset retoriğinin ne yönde bir İslam algısı ürettiğini açığa çıkarmak amacıyla, metin içerisindeki anlamları nicel ve nitel verilerle belirlemeye, aynı zamanda metinlerdeki hakim anlama yönelik çıkarımlar yapmaya imkan tanıyan nitel yönelimli içerik analizi yöntemi tercih edilmiştir. Bu doğrultuda Refahyol Hükümeti döneminde yayın yapan Türk basını içerisinden, satış rakamları en yüksek olan Hürriyet, Milliyet ve Sabah gazeteleri örneklem olarak seçilmiştir. Araştırma kapsamında örneklem olarak seçilen gazetelerin, Refahyol Hükümeti'nin görevde bulunduğu 28.6.1996-30.6. 1997 tarihleri arasında yayınlanan sayılarının ilk sayfaları incelenmiştir. Yapılan araştırma sonucunda; Batı ülkeleri ile birlikte Türkiye'de de basının, siyasal söylemler üzerinden İslamofobik algılar ürettiği ve üretilen olumsuz algıları sürekli beslediği görülmüştür.