K. K. T. C.'de ticaret bankacılığı

Bu çalışmanın amacı Kuzey Kıbrıs'ta ticaret bankacılığını incelemektir. Ancak konu ele alınırken bankalar içinde bulundukları ekonomik ortamla beraber düşünülmüş ve çalışma o şekilde yönlendirilmiştir. Bankalar faaliyet gösterdikleri ekonomik ortamla çok yakın ilişki içerisinde bulunmaktadırlar. Ekonominin gelişmişlik derecesi, sorunları, yaşadığı değişimler bankacılık sistemine de yansımaktadır. Bu kaçınılmazdır ve bankacılık sisteminin yapısı da ekonominin içinde bulunduğu durumla mutlaka paralel bir seyir izlemektedir. Burda, ticaret bankacılığının ekonomik süreç içerisinde inelenmesi, ticaret bankalarının nasıl bir ekonomik ortamda hangi şartlarla faaliyetlerini sürdürdüklerini bize göstermektedir. Bir başka değişle K. K. T. C. ticaret bankacılığı ekonomiden soyutlanmadan bir bütünün parçası olarak ele alınmış ve incelenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde ticaret bankacılığı hakkında genel bilgiler verilmiş ve ticaret bankacılığının doğuşu ile Kıbrıs'taki tarihi gelişimi incelenmiştir, öncelikle ticaret bankacılığı kavramının tanımı yapılmaya çalışılan bu bölümde, ticaret bankalarının tarihi süreçte nasıl ve hangi şartlarda ortaya çıktıkları anlatılıp, günümüz koşullarında ne durumda oldukları, fonksiyonlarının ne olduğu, nasıl bir faaliyet sahası içinde oldukları ele alınmıştır. Ticaret bankalarının gruplandırılmasının da yapıldığı bölümde değişik tanımlarla bankaların özellikleri anlatılmaya çalışılmıştır. Tüm bu genel bilgilerden sonra Kıbrıs'ta bankacılığın tarihine geçilmiş ve adanın 1878'de İngiltere'ye kiralandığı yıldan başlanarak Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kurulduğu I960 yılına kadarki zaman ele alınmıştır. 1960 yılından sonra ticaret bankacılığının ülkedeki gelişimi üç dönem halinde incelenmiştir. 1960- 1973 1. dönem, 1974- 1983 2. dönem ve 1984- 1990 3. dönem olarak. Tüm bu anlatımlarda ülkenin içinde bulunduğu ekonomik duruma da yeri geldikçe değinilmiş ve gelişim ekonomik süreç içinde incelenmiştir. Bölümün sonunda dönemlere göre bankaların konsolide bilançoları ve konsolide plasmanları verilerek bilgiler sağlamlaştırılmıştır. Bölüm iki de ise ticaret bankalarının kuruluş ve çalışmalarını düzenleyen kanuni çerçeve ele alınmıştır. Ticaret bankalarının kuruluş ve çalışmaları yürürlükte bulunan K. K. T. C. Bankalar Yasası ile düzenlenmektedir. Banka işlemleri yapmak üzere yeni bir bankanın kurulması veya yabancı bir bankanın şube açabilmesi Bakanlar Kurulundan izin alınmasına bağlıdır. Kuzey Kıbrıs'ta bankalar limited şeklinde kurulurlar. Bunkaların birleşme veya devr İşlemleri ile tasfiye ve faaliyetlerine son verilmesi konularına da yer veren bu bölüm K. K. T. C. Bankalar Yasasından yararlanılarak hazırlanmıştır. Ayrıca bölümde bankaların çalışmalarını işlevlerini yerine getirebilmek için düzenledikleri ve yönlendirdikleri düşüncesiyle günümüz ticaret bankalarının temel işlevlerine de değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise ticaret' bankalarının genel faaliyetleri ele alınıp incelenmiştir. Bunlar mevduat toplamak, krediler ve plasmanlar, dövizlerle ilgili faaliyetler ve aracılık faaliyetleri olmak üzere dört grupta incelenmiştir. İnceleme yapılırken önce faaliyetler tanımlanmış sonra Kuzey Kıbrıs'taki duruma açıklık getirilmiş ve sayısal örneklerle konu desteklenmiştir. Ticaret bankalarının denetiminin ele alındığı dördüncü bölümde, denetimin sistem için vazgeçilmez bir işlem olduğu ve önemi vurgulanmıştır. Kanunun. bankaları denetim ve gözetimi koruyucu, yönlendirici, istikrar sağlayıcı, bankaların ekonomide egemen tekelci güçler haline gelmesini önleyici şekilde özetlenmiş ve ikincil bir amaç olarak ise bazı ülkelerde bankaların kamu kesimine finansal açıdan yardımcı olması eklenmiştir. Yapılan bu girişten sonra K. K. T. C'de denetim ele alınmış ve üçe ayrılarak incelenmiştir. İç denetim, bağımsız dış denetim, devlet denetimi. Bu üç denetimin ne derecede yapıldığı ve sisteme etkilerini belirttikten sonra K. K. T. C 'de denetimin yetersiz olduğu sonucuna varılmıştır. Bölüm beşte ticaret bankacılığında merkez bankasının yeri ve önemi anlatılmıştır. Güçlü bir bankacılık sisteminin temel taşlarından biri de merkez bankacılığıdır. Merkez bankası işlevini, görevini ne denli iyi yaparsa sistem de o denli sağlam olur. K. K. T. C'de Merkez Bankasının yeri ve önemi incelenirken bankanın sistem içindeki faaliyetleri ele alınmış ve bu yolla konuya açıklık getirilmeye çalışılmıştır. K. K. T. C Merkez Bankasının sistem içindeki faaliyetleri; Reeskont ve avans işlemlerine ait faaliyetler, faiz oranlarının düzenlenmesine ait faaliyetler, faiz farkı fonunun oluşturulması faaliyeti, uluslararası rezervlerin düzenlenmesine ait faaliyetler, disponibilite oranını ve munzam karşılıkları düzenleme faaliyeti, kredilerin düzenlenmesi faaliyeti, takas odası görevini yapmak ve bankaların denetlenmesine ait faaliyetler şeklinde sıralayabiliriz. Altıncı bölümde ise K. K. T. C 'de faaliyet gösteren 9 yerel ve 3 yabancı ticaret bankasının tanıtımı yapılmıştır. Bu bankaların kuruluş amaçları, sermaye yapıları, hangi tarihte kuruldukları, kaç şube ile faaliyet gösterdikleri ve yaptıkları çalışmalar incelenmiştir. Bölümün sonunda ise Kuzey Kıbrıs Bankalar Birliğinin genel bir tanıtımı yapılmış, görev ve yetkileri ele alınmıştır. Kuruluşu Bankalar Yasasından kaynaklanmayan birliğin yaptırım gücü yoktur. K. K. T. C'de yeni gelişmekte olan off-shore bankacılık ise yedinci bölümün konusunu teşkil etmektedir. 48/1990 sayılı Off-Shore Bankacılık Hizmetleri Yasası Kuzey Kıbrıs'ın tanıtılmasına katkıda bulunmak ve bölgedeki off-shore pazarına ortak olarak uluslararası finans işlemlerinin yapıldığı bir merkez haline gelmek bu alanda ve ekonomik kalkınmada Güney Kıbrıs'la rekabet edebilecek olanaklara kavuşmak amacıyla hazırlanmıştır. Konu, kuruluş esasları, çalışma esasları, denetim esasları şeklinde üç grupta Off-Shore Bankacılık Hizmetleri Yasasından yararlanılarak incelenmiştir. Sekizinci bölüm ise yazılan konunun bir özeti, bir değerlendirmesi niteliğini taşımaktadır. Sistemin, ticaret bankacılığının özellikleri eksiklikleri ve bunlara karşı sunulan önerileri içermektedir. K. K. T. C'de son yıllardaki ekonomik gelişmeler ise EK kısmının konusunu oluşturmaktadır. Ağırlıklı olarak incelenen günümüz ticaret bankacılığının nasıl bir ekonomik ortam içerisinde faaliyet gösterdiğine açıklık getirmek amacıyla bu kısım hazırlanmıştır. Böylece ticaret bankacılığının ekonomik durumla nasıl bir ilişki içinde olduğu ne şekilde etkilendiği konularına açıklık getirilmektedir. 1987 yılından başlayarak ve 1990 yıl sonuna kadar ekonomi üretim, istihdam ve fiyatlar, mali ve parasal gelişmeler, ticaret pazarlama ve ödemeler dengesi ana başlıkları altında sayısal değerleri mukayeseli olarak incelenmiştir.