İthalat fonksiyonu ve Türkiye uygulaması (1980-1993)

tarihinde Ekonomik İstikrar Tedbirleri' yürürlüğe konmuştur. Bu ekonomik istikrar tedbirleri ile yapısall bir dönüşüm hedeflenmiştir. Dönüşümün ana hedefi de kuşkusuz liberalleşmedir. Bu eğilimin en belirgin olduğu alan da dış ekonomik ilişkilerdir. Dış ekonomik ilişkilerin liberalleşmesi çerçevesinde de Türkiye'nin 1980- 1993 dönemi ithalatı % 272 oranında artarak 7,909 milyar $'dan 29,428 milyar $'a, ihracatı da % 427 oranında artarak 2,910 milyar $'dan 15,344 milyar $'a yükselmiştir. Bununla birlikte dış ticaret hacmi de % 313, 8 oranında artarak 10,819 milyar $'dan 44,772 milyar $'a yükselmiştir. Ekonomi içerisinde dış ticaret hacminin payı ise % 18 ,9'dan % 44 ,6'ya çıkmıştır. Ayrıca GSMH içinde ithalatın payı % 13 ,8'den % 29 ,2'ye yükselmiş ve dış ticaret hacmi içinde ithalatın payı ise yılda ortalama % 62 seviyesinde gerçekleşmiştir. Türkiye'nin 1980- 1993 dönemi ithalat rejimlerinde köklü değişiklikler yapılarak ithalatın liberasyonu sağlanmıştır. Bununla birlikte 1996 yılında Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği'ne gidilmesi sonucu ithalat tamamen serbest hale gelmiştir. Türkiye ithalatının yıllar itibarıyla gelişiminde küçük dalgalanmalara rağmen sürekli artış görülmektedir. Bu artış ise büyüme 122 hızı, döviz kuru, ithalatın liberasyonu, ham petrol ithalatı ve ham petrol fiyatlarından kaynaklanmaktadır. İthalatın ana mal gruplarına göre dağılımında bir istikrarsızlık vardır. Çünkü hammadde ithalatı azalırken, yatırım ve tüketim mallan ithalatı artmaktadır. İthalatın ana sektörlere göre dağılımında sanayi ve tarım ürünleri ithalatı artarken, madencilik ve taş ocakçılığı ürünleri ithalatı azalmıştır. İthalatın sektörel bazda gelişiminde, kamu sektörünün toplam ithalat içerisindeki payı sürekli azalmıştır. Buna karşılık özel sektörün payı ise sürekli artmıştır. İthalatın ülke gruplarına göre dağılımında, OECD ülkeleri toplam ithalat içerisinde birinci sırada yer almaktadır. Bunu İslam ülkeleri, diğer Avrupa ülkeleri ve diğer ülkeler takip etmektedir. İthalat fonksiyonel olarak da ifade edilir. İthalat fonksiyonu ise genel olarak ithalat ile milli gelir arasındaki ilişkiyi göstermektedir. Türkiye'de ithalatı etkileyen faktörlerle ithalat arasında çeşitli ithalat fonksiyonları kurulmuştur. Bu ithalat fonksiyonları üzerinde de çeşitli ekonometrik uygulamalar yaparak Türkiye'de ithalatı hangi faktörlerin etkilediği ortaya konmuştur. Türkiye ithalatını etkileyen faktörlerden büyüme hızı, reel dolar kuru, reel mark kuru ve ham petrol ithalatı ile ithalat arasında kumlan ithalat fonksiyonları Türkiye de ithalatı GSMH, reel mark kuru ve ham petrol ithalatının artırdığı, reel dolar kurunun ise azalttığını göstermiştir. Gerçekten de ithalat ile GSMH arasındaki ilişkiyi gösteren modeller de 1980- 1993 dönemi Türkiye marjinal ithalat eğilimi cari fiyatlarla dolar cinsinden 0 ,354, sabit fiyatlarla TL cinsinden 6123 bulunmuştur. Buna göre marjinal ithalat eğilimi, GSMH'daki 1 $'lık artışın ithalatı 0,354 $ artırdığını; buna mukabil GSMH'da reel olarak 1 TL'lik artışın ithalatı 6 TL artırdığını görüyoruz. Ayrıca ilgili tam logaritmik model de ithalatın GSMH esnekliği dolar cinsinden 0,63 olarak hesaplanmıştır. Buna göre GSMH'daki %1 artış ithalatı %0,63 artırmaktadır. İthalat ile reel dolar kuru arasındaki ilişkiyi gösteren modeler de marjinal ithalat eğilimi cari fiyatlarla -17, 99 bulunmuştur. Buna göre marjinal ithalat eğilimi, reel dolar kurundaki 1 birimlik artışın ithalatı 17,99 birim azalttığını görüyoruz. Ayrıca ilgili tam logaritmik model de ithalatın reel dolar kuru esnekliği -1,69 bulunmuştur. Buna göre reel dolar kurundaki %1 artış ithalatı %1,69 azaltmaktadır. Ancak reel dolar kuru ile ithalat arasındaki ilişki ters olsa bile reel dolar kuru ithalatın maliyetini etkileyerek genel fiyat seviyesinin artışına önemli ölçüde katkıda bulunmaktadır. İthalat ile reel mark kuru arasındaki ilişkiyi gösteren modeler de marjinal ithalat eğilimi cari fiyatlarla 11,65 bulunmuştur. Buna göre marjinal ithalat eğilimi, reel mark kurundaki 1 birimlik artışın ithalatı 11,65 birim artırdığını görüyoruz. Ayrıca ilgili tam logaritmik model de ithalatın reel mark kuru esnekliği 0,926 bulunmuştur. Buna göre reel mark kurundaki %1 artış ithalatı %0,926 artırmaktadır. İthalat ile ham petrol ithalatı arasındaki ilişkiyi gösteren modeler de marjinal ithalat eğilimi cari fiyatlarla 1,54 bulunmuştur. Buna göre marjinal ithalat eğilimi, ham petrol ithalatındaki 1 birimlik artışın ithalatı 1,54 birim artırdığını görüyoruz. Ayrıca ilgili tam logaritmik model de ithalatın ham petrol ithalatı esnekliği 1,84 bulunmuştur. Buna göre ham petrol ithalatındaki %1 artış ithalatı %1,84 artırmaktadır.