Tarihi kent alanlarında sürdürülebilir gelişmeye yönelik bir model önerisi: Lefkoşa, Arabahmet örneği

Bu çalışmanın amacı, sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir gelişme kavramlarını anlamak, kentin ve toplumun değişim ve dönüşüm sürecindeki etkilerini değerlendirmek ve sonucunda ortaya çıkan veriler üzerinden bir stratejik model önerisi gerçekleştirmektir. Bu doğrultuda toplum ile fiziksel çevre arasındaki etkileşimin sürdürülebilirliği ne derece etkilediği ve sürdürülebilir gelişmeyi sağlayabilmek adına bir strateji modelinin nasıl önerilebileceği, hangi değişkenleri ve süreçleri kapsadığı araştırılmıştır. Dolayısıyla araştırmanın ilk bölümünde Kıbrıs'ın özgün tarihi ve kültürel dokusunun oluşum sürecinden başlayarak problemin oluşumuna yön veren süreçlere değinilerek Kıbrıs'ın bölünmüş yapısının ve özellikle 1974 sonrası Türkiye'den aldığı göçlerle değişim gösteren toplumsal yapısına değinilmiştir. Ardından bölgenin fiziksel çöküntüye uğramasıyla birlikte somutlaşan sürdürülebilirlik probleminin sebepleri genişletilerek fiziksel boyutun altında yatan sorunların keşfedilmesi hedeflenmiştir. Bu doğrultuda araştırmanın problemi yaşanan iç ve dış göçler ile birlikte tarihi Arabahmet kent parçasının yerel kullanıcısı tarafından büyük oranda terk edilmesi ve göçmen kullanıcıların Kıbrıs'a ve bölgeye yerleşmesiyle birlikte değişim gösteren toplumsal/kültürel ve çevresel değişme olarak belirtilmiştir. Ardından araştırma kapsamında önerilmesi hedeflenen modelin en önemli katkısı, Arabahmet Bölgesi'nin sürdürülebilirliğini sağlayabilmesi ve dolayısıyla genel anlamda yitirilen Kıbrıs tarihi ve kültürünü sürdürülebilir kılma adına önemli ve kapsamlı bir adımın atılmasına yardımcı olabilmesidir. Bu çalışma kapsamında ilk olarak sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir gelişme kavramlarının geçmişşten günümüze gelinen süreçler kapsamında değişen ve gelişen yapısı araştırılmıştır. Toplumsal/kültürel değişme ve çevresel değişme kavramları, Lefkoşa kenti ve toplumunun fiziksel, sosyo-kültürel, ekonomik ve yönetimsel/organizasyonel boyutlarıyla doğrudan ilişkilendirilebilen kavramlar olması nedeniyle incelenmiştir. Ardından sürdürülebilir gelişim stratejileri ve planlama kavramı kapsamında sürdürülebilir strateji gelişiminde yukarıdan aşağıya ve aşağıdan yukarıya yaklaşımın rolü ile sürdürülebilir strateji gelişiminde kamusallığın rolü ortaya konulmuştur. Kavramsal çerçevenin son bölümünde ise sürdürülebilir gelişme üzerine Avrupa'dan örneklerin araştırılması yapılmıştır. Tüm bu araştırmalar ve gelişen süreçler ile birlikte Kıbrıs'ın genelindeki toplumsal yapının ve Lefkoşa-Arabahmet Bölgesi'nin değişim ve dönüşümlerininin irdelenmesi gerçekleştirilmiştir. Daha sonra alan araştırması bölümüne geçilerek Arabahmet Bölgesi'nin hem sürdürülebilirlik değerleri hem de geçmişşte bölge üzerine uygulanan yönetim stratejileri bir çerçevede değerlendirilmiştir. Belirtilen veriler ise görsel/fiziksel analizler, anketler ve röportajlar yardımıyla elde edilmiştir. Yukarıda bahsedildiği üzere ilk olarak Arabahmet Bölgesi'nin sürdürülebilirlik değerleri elde edilmiş ve fiziksel/çevresel, sosyo-kültürel ve ekonomik sürdürülebilirliğin kısmen sürdürülebilir olmayan bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Bu durum bölgedeki herhangi bir sürdürülebilirlik değişkenin etkilendiği durumlarda diğer değişkenlerin de doğrudan etkileneceği söylemini doğrulayan bir veri olarak ortaya çıkmıştır. Ardından Araştırma kapsamında 1974- 2013 yılları arasında Arabahmet Bölgesi'nde uygulanan yönetim stratejileri, göç politikası, geçiş evi politikası, sokak cepheleri politikası, kamu-özel ortaklık politikası, Arabahmet Geliştirme Şirketi politikası ve 2006/ 2013 politikası başlıklarında değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler sonucunda Arabahmet Bölgesi'ne sürdürülebilir bir model önerisi geliştirebilmek için dört temel başlık, (1) sürdürülebilir finansman, (2) sürdürülebilir planlama ve uygulama süreçleri, (3) sürdürülebilir kültür farkındalığı ve (4) sürdürülebilir kullanım ortamı olarak belirlenmiştir. Son olarak, elde edilen bilgiler doğrultusunda bölge için sürdürülebilir gelişmenin hangi ortamlarda sağlanabileceği ve ne gibi değişkenler ile süreçleri kapsadığı belirtilerek bir stratejik model önerisi gerçekleştirimiştir. Bu bağlamda stratejik model önerisi, araştırma kapsamında Arabahmet Bölgesi için belirlenen 49 sürdürülebilirlik değişkeninin ve yönetimsel/organizasyonel boyutun değerlendirilmesinin ardından elde edilmiştir. Ayrıca bu modelin ancak yukarıda belirtilen dört temel başlığın sağlandığı ortamlarda geliştirilebileceği ileri sürülmüştür. Belirtilen başlıklardan ilki sürdürülebilir finansman olup kültür pazarlama ortamı ve bütçe transfer modelini içermektedir. İkinci başlık sürdürülebilir planlama ve uygulama süreçleri olup, karar-verme süreçlerine katılım ortamı, denetleme yönetim modeli ve diğer planlama ve uygulama süreçlerini kapsamaktadır. Üçüncü başlık sürdürülebilir kültür farkındalığı ise çevresel farkındalık doğrultusunda iletişim ve eğitim modelini içermektedir. Son başlık, sürdürülebilir kullanım ortamı olup kamusal bir yaşam kurgusunu kapsamaktadır.