turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Fear in Evliya Çelebi's Seyahatname: Politics and historiography in a seventeenth century ottoman travelogue

Bu çalışma on yedinci yüzyıl seyyahı Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi'ndeki korku anlatılarını incelemektedir. Evliya Çelebi'nin on yedinci yüzyıl'da Osmanlı'daki dönüşüme nasıl iştirak ettiğini, bu dönüşümü nasıl gözlemlediğini ve değerlendirdiğini anlamak için Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde korku kelimesinin kullanımları incelenmiştir. Bu bağlamda, bu çalışma farklı politik aktörlerin on yedinci yüzyıl dönüşümünü nasıl kavradığı ve kendi dünyalarında nelerden korktuklarını ele almak için Evliya Çelebi'nin kendi korkularına ve Evliya Çelebi tarafından anlatılan diğer politik aktörlerin korkularına yoğunlaşmaktadır. Evliya Çelebi'nin kendi korkuları dört başlık altında sınıflandırılmıştır: merkez-kaç kuvvetlerden korku, doğaüstü varlıklardan korku, doğadan korku ve Tanrı'dan korku. Akabinde, bu çalışma Evliya Çelebi'nin anlatısında en çok korku salan politik figür olarak resmedilen on yedinci yüzyıl paşalarından İbşir Mustafa Paşa'yı anlamaya çalışmaktadır. Bu noktada amaç, bir birinci şahıs anlatısını yani Seyahatname'yi, tarihin bir kaynağı olarak kullanmaktır. Bu amaçla Seyahatname'deki korku anlatıları İsa-zade Tarihi, Abdurrahman Abdi Paşa Vekayi'-Namesi, Tarih-i Gılmani, Tarih-i Na'ima, and Solak-zade Tarihi gibi Seyahatname'nin çağdaşı anlatı kaynakları ile karşılaştırılmaktadır. Çalışmanın sonuçları şöyledir: İlk olarak, Evliya Çelebi çoğunlukla haydut korkusu ya da paşa korkusu gibi 'dünyevi' korkuları dillendirmektedir. Bu sebeple, korku öznelerini çalışırken özgül tarihsel bağlamlarını hesaba katmak zorunludur. Bu çalışma için bu özgül tarihsel bağlam on yedinci yüzyıl Osmanlı Devleti'nin siyaseti ve hegemonyasının sınırlarıdır. Bunun yanında bu tez Evliya Çelebi'nin korku tasvirlerindeki tercihlerinin sadece patronaj ilişkileri ve kariyer hedefleri çerçevesinde yapılmadığını göstermektedir. İbşir Mustafa Paşa vakasında Evliya Çelebi'nin korku kelimesini kullanımlarındaki değişimler, kişisel çıkarlarının ve politik görüşlerinin de on yedinci yüzyıl Osmanlı siyasetini değerlendirirken onu etkilediğini ortaya koymuştur.
Bogos Nubar Paşa'nın siyasi faaliyetleri (1912-1922)

Ermeniler, Osmanlı Devleti içerisinde gayrimüslim halkı oluşturan ikinci büyük gruptu. XIX. yüzyıla kadar Osmanlı Devleti'nde ticaret ve sanatla daha çok ilgilenmiş olan Ermeniler, bu dönemden sonra devlet içerisinde resmi görevler de almaya başlamışlardır. Bu Ermenilerden biri olan Bogos Nubar'ın babası Nubar Paşa, Mısır'da hidivlik bünyesinde katiplik, tercümanlık ve hariciye nazırlıklarında bulundu. İngiltere'nin 1882 yılında Mısır'ı işgal etmesinin ardından iki kez Başbakanlığa getirildi ve hizmetlerini sürdürdü. Nubar Paşa'nın oğlu olan Bogos Nubar Paşa da Mısır'da bir takım görevlerde bulunmuş, burada 1906 yılında Ermeni Genel Hayırsever Cemiyeti'ni kurmuştur. Bu cemiyetle Ermenilerin gözünde önemli bir yere yükselen Bogos Nubar, 1912 yılında Eçmiyazin Katogikosluğu tarafından Ermeni Milli Delegasyonu Başkanı olarak atanmış ve Paris'e yerleşerek burada Ermeniler adına faaliyetlerini sürdürmüştür. Birinci Dünya Savaşı'na dek Ermeni ıslahatı konusunda büyük çaba harcayan Bogos Nubar, savaş içerisinde ve sonrasında Müttefikler lehine politikalar izleyerek Ermenilerin, Doğu Lejyonu adı altında Müttefik saflarında savaşmasını sağladı. Savaş içerisinde propagandayı çok iyi kullanan Bogos Nubar kendisine çeşitli zümrelerden destekçiler de sağlayarak özerk veya bağımsız bir Ermenistan'ın kurulması yolunda girişimlerde bulundu. Nitekim Bogos Nubar, birçok konferansa katılmış ve özellikle Paris Barış Konferansı'na Ermeni Milli Delegasyonu Başkanı olarak katılarak Düvel-i Muazzama devletlerinden toprak talebinde bulunmuştur. Bu çalışmada, Bogos Nubar'ın Birinci Dünya Savaşı içerisinde ve savaş sonrasındaki faaliyetleri ve bunların Ermeni Meselesi üzerindeki etkisi ele alınmıştır.
Birinci Dünya Savaşı'nda Pozantı-Belemedik esir kampı

Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti tarafından başta Çanakkale ve Kut'ül Amare cepheleri olmak üzere İtilaf Devletleri ordularına mensup birçok asker ve subay esir edilmiştir. Osmanlı Devleti elde etmiş olduğu esirleri muhafaza altında tutmak ve gerektiğinde mübadele etmek amacıyla bu esirler için birçok kamp inşa etmiştir. Bu esir kampları Kayseri, Afyonkarahisar, Kırşehir, Konya, Belemedik vb. esir kamplarıdır. Osmanlı Devleti'ne esir düşen Fransız, İngiliz, Hint asıllı İngiliz, Rus, Avustralya, Yeni Zelanda, Sırp, Romen, İtalyalı asker ve subaylar bu kamplarda muhafaza altında tutulmuştur. Pozantı-Belemedik Esir Kampı'nda muhafaza altında bulundurulan esirler mübadele edilinceye kadar yaşamlarını sürdürmüşlerdir. Kamptaki esirler çeşitli anlaşmalarla ülkelerine iade edilmişler, bir kısmı ise salgın hastalıklar sebebiyle yaşamlarını yitirmişlerdir. Pozantı-Belemedik Esir Kampı'nda hangi milletlere ait esirlerin muhafaza altında tutulduğu, bunların sayıları, milliyetleri, dinleri, mezhepleri, yaşları, hastalıkları ile ilgili bilgiler o dönemdeki esirlerin yaşamları ile ilgili aydınlatıcı veriler sunmaktadır.
16. yüzyıl Osmanlı tarih yazarları ve eserlerinde Şia-Safevi algısı

XVI. yüzyılın en önemli dönüm noktalarından biri Safevi Devleti'nin ortaya çıkması olmuştur. Osmanlı Devletinin doğu tarafında ortaya çıkan bu siyasi güç, dönemin tarihi seyrini değiştirmiş, adeta tarihin akışına yön vermiştir. Ataları Şeyh Safiyüddin tarafından Sünni bir nitelikte kurulan Safeviyye Tarikatı, şahlık postundaki değişikliklerle bambaşka bir kimliğe bürünmüştür. Zaman içerisinde adından söz ettiren tarikat, geniş bir alana nüfuz ederek dini yönünden ziyade siyasi özellikleri ile ön plana çıkmıştır. Sünnilikten Şiiliğe temayül eden tarikat, Şeyh Cüneyd döneminde siyasallaşmış, torunu Şah İsmail döneminde ise devlet haline gelmiştir. Safevi Devleti'nin müritleri 'Kızılbaş' olarak anılmış, resmi mezhebi ise 'Şiilik' olmuştur. Şii nitelikte olan Safevi Devleti'nin faaliyetleri, Sünni mezhepli Osmanlı Devleti'ne ters düşmekle birlikte halk arasında karışıklığa yol açmıştır. Nitekim bu karışıklıklar geniş çaplı isyanların ortaya çıkmasına, Osmanlı için kayıplar verdirmesine yol açmıştır. Dönem içerisinde vuku bulan olaylar Osmanlı tarih yazarlarının kroniklerine de yansımıştır. Bu yansımalar aynı zamanda Osmanlı Devleti'nin Şiilere ve Safevilere bakış açısını da ortaya koymaktadır. Sünni mezhebin koruyucuları olarak ayrı bir yere oturtulan Osmanlı tarih yazarlarının, Safevi Devleti'ne ve Kızılbaşlara olan bakışı hiçbir zaman olumlu yönde gelişmemiştir. Olumsuz bakış açılarını kaleme aldıkları kroniklerine de yansıtarak Şah İsmail ve müritleri için her zaman aşağılayıcı, kötüleyici ve küçümseyici tabirler kullanılmıştır.
Ambassadors, spies, captives, merchants and travelers: Ottoman information networks in the east, 1736-1747

Bu tez Nadir Şah'ın İran'daki hakimiyeti esnasında Doğu'daki Osmanlı haber alma kaynaklarını ve iletişim ağlarını açıklamaktadır. Tez, elçiler, casuslar, esirler, tacirler, ulaklar ve seyyahlar gibi bilgi taşıyan, ileten aktörler düzeyinde tekil vakaları incelerken bunlar arasındaki somut ve muhtemel bağlantılar ile ilişkileri de göstermektedir. Çalışma, Nadir Şah'ın İran'ı yönettiği 1736'dan 1747'e kadar süren dönemle sınırlıdır. Bu dönemde olayların yoğunluğu ve karmaşıklığı bize iletişim ve haberleşme kaynaklarını ve sorunlarını dikkatle inceleme imkanı vermektedir. Tezde çoğunlukla Osmanlı kaynakları esas alınmakla birlikte başka dilde kaynaklardan da yararlanmaktadır. Coğrafi olarak Anadolu, Irak, Hicaz, İran ve Hindistan'ı kapsamakla birlikte Osmanlı merkezi ve yerel görevlilerle iletişime geçmişş kişilere yoğunlaşmaktadır. Araştırma, tasviri ve analitik iki tür yaklaşıma dayanmaktadır. Tasviri boyut, istihbaratın İstanbul'a nasıl ve ne zaman vardığını göstermeyi hedeflemektedir. Bunu yaparken, Münif Mustafa Efendi'nin İran Sefaretnamesi ile İbrahim Müteferrika'nın Zeyl-i Tarih-i Seyyah'ı gibi yeni veya ihmal edilmiş bilgi kaynaklarını ve bilgi taşıyıcılarını tanıtmaktadır. Ayrıca, mevcut literatürdeki kronolojik ve coğrafi hatalar ile birincil kaynaklarda birbiriyle çelişen anlatımlara dikkat çekmektedir. Analitik düzeyde ise çalışma, politika belirleme sürecinin çetrefilliğini, karmaşıklığını göstermektedir. Bazı Osmanlı aktörleri arasındaki dostane ve hasmane ilişkilere işaret ederek Ahmed Paşa ve Hacı Beşir Ağa liderliğindeki iki siyasi hizbin Osmanlı Devleti'nin İran politikasını nasıl etkilediğini ileri sürmektedir.
19. yüzyılda bir Osmanlı aydını ve bürokratı: Ahmed Vefik Paşa

Uzun yıllar boyunca Osmanlı Devletinin çeşitli kademelerinde diplomat ve bürokrat olarak görev yapmış olan Ahmed Vefik Paşa, azil dönemleri başta olmak üzere, boş zamanlarında edebiyat, tiyatro, tarih ve dil üzerine çalışmalar yapmıştır. Ahmed Vefik Paşa'nın fikirleri ve eserleri uzun yıllar tiyatro, tarih, dil ve halk bilimi çalışmalarında Türk araştırmacılara öncülük etmiş, yol göstermiştir. Daha çok tiyatro üzerine yaptığı çalışmalar ve Moliere'den yaptığı tercüme ve adaptelerle tanınan Ahmed Vefik Paşa'nın tarihçi ve halk bilimci yönü geri planda kalmıştır. Bu çalışmanın amacı Paşa'nın tarihçi ve halk bilimci yönünü incelemek, bu alanlar üzerinde yaptığı çalışmaları tanıtmaktır. Bu çalışmada, Ahmed Vefik Paşa'nın içinde yaşadığı dönem ve fikri atmosfer birinci ve ikinci bölümde verilmiş, üçüncü bölümde ise Paşa'nın biyografisi kısa bir şekilde anlatılmıştır. Son bölümde de Ahmed Vefik Paşa'nın yapmış olduğu sözlük, tarih, halk bilimi çalışmaları teker teker incelenmiştir. Çalışmada kaynak olarak Ahmed Vefik Paşa eserleri yanında, Paşa hakkında yapılmış çalışmalar ile gazete ve hatırat niteliğindeki eserler de kullanılmıştır. Türkçülük hareketinin öncülerinden olan, dil, tarih ve halk bilimi alanlarındaki çalışmaları ile birçok ilklere imza atan Ahmed Vefik Paşa, eserlerinde ortaya koyduğu fikirler ve bilgilerle kendisinden sonraki araştırmacılara yol göstermiş ve Türkiye'deki ilmi Türkçülüğün ateşleyicisi olmuştur.
İttihat ve Terakki'nin fikri yapısı ve siyasi yansımaları

İttihat ve Terakki Cemiyeti 1889'daki ilk kurucularının tahayyül ettiğinden çok farklı süreçler geçirdi. 1906'da bambaşka bir anlayışla kurulurken devleti nasıl kurtarabiliriz sorusuna cevap aramaya başladı. Bu bağlamda 1908 öncesi Abdülhamit'in tahttan indirilmesi ve II. Meşrutiyet'in ilan edilmesinden başka, önemli sayılabilecek bir vizyonu yoktu. Fakat tüm unsurların eşit haklar ile ödevlerini üstlenerek, Osmanlıcılık şemsiyesi altında hürriyet, adalet, eşitlik Esasi'na dayanan bir kardeşlik tesis edebileceğini düşünmekteydi. Osmanlı unsurlarının kardeşliğini Osmanlıcılık düşüncesi ile hayata geçirmek istedi. Bu noktada dinler arasında ayırım olmasın diye laik bir Osmanlıcı anlayışa yöneldi. Ancak bu kardeşliğin Osmanlı unsurları arasında bir tabanı yoktu. Gayrimüslim ve gayri-Türk unsurlar ayrı bir millet kimliği benimsemiş durumdaydılar. Balkanların kaybedilmesi, meclis içindeki şiddetli tartışmalar, İttihat ve Terakki'nin attığı adımların başarıya ulaşamaması, Osmanlıcılık düşüncesini ortadan kaldırmasa da zayıflattı. Savaşlar sebebiyle Osmanlı topraklarında Müslim nüfusun artış göstermesi, Kürt ve Arapların kazanılmak istenmesi ve I. Dünya Savaşı'nda bir manevra olarak İttihat ve Terakki İslamcı politikalar da takip etti. Fakat 1916'da Arapların bir isyan neticesi kopmaları ile ümmetçi diyebileceğimiz bu İslami anlayış daha milli ve laik bir şekle girdi. Cemiyet iktidarda var olduğu süre boyunca II. Meşrutiyet Dönemi fikir adamlarından ilham aldı. Bu çerçevede Cemiyet, Türklerinde kendini tanımaları ve kendilerine güven duyabilmeleri için Türk gençlerinin hayata geçirmek istediği dernek ve basın-yayın faaliyetlerini resmi olmaksızın destekledi. Fakat bu destekler materyalist Türkçülüğe değil, İslami Türkçülüğe verildi. İttihat ve Terakki verdiği bu desteklere mukabil Türkçülüğü hiçbir zaman resmen benimsemedi. Osmanlıcılığı hiç reddetmedi. Ancak 1911'den itibaren başlamakla birlikte özellikle 1913 sonrası İslami kimliği hep daha ağır bastı.
Balkanlar'da Melamİlik ve Osmanlı yönetimi

Melami hareketi, Osmanlı tasavvuf tarihinin en problemli konularından birini teşkil etmektedir. Bayrami-Melamiliği, Osmanlı Devleti'nde XV. yüzyılın ikinci yarısında Hacı Bayram-ı Veli tarafından tesis edilmiştir. Ondan sonra gelen ve Melamet anlayışını daha da canlandırıp coşkun bir ilahi cezbe ve Hurufiliğin de etkisiyle ileri bir vahdet-i vücud anlayışıyla geliştiren Dede Ömer, tarikatı Osmanlı devlet ve toplum düzeni karşısında eleştirici ve aktif bir konuma getirmiştir. Doktrinlerinde bulunan kutb-Mehdi inancı ise Melamiler'i, Osmanlı yönetimi de dahil olmak üzere kendilerinden başka bir otorite tanımamaya yöneltmiştir. Böylece, Bayrami-Melamileri ile Osmanlı merkezi yönetiminin ilişkileri yeni bir dönüm noktasına gelmiştir. Özellikle XVI. yüzyıldan itibaren Bayrami-Melamileri, merkezi yönetim nazarında kuşku ve endişe ile takip edilen, genel düzeni her an sarsabilecek bir çevre olarak görülmeye başlamıştır. İsmail-i Ma'şuki, Hamza Bali ve Beşir Ağa gibi önde gelen şeyhlerinin idamı ise hareketin yeraltına çekilmesine ve Balkan sahasına kaymasına sebep olmuştur. İşte bu araştırmada, XVI. yüzyıldan XVII. yüzyıla uzanan iki yüz yıllık bir dönem içinde, özellikle Balkan topraklarındaki Bayrami-Melamileri'nin, merkezi iktidarla ilişkilerinden doğan bazı problemler, tarihi bir perspektifle ele alınmaya çalışılacaktır.
Türkiye'de Ortodoks Türkler

M. S. V. yy. ile birlikte iç Asya'ya yönelik Hıristiyan misyonu sonucu birçok Türk-Moğol boyunun Hıristiyanlığı benimsediği bugün kabul görmüş bir gerçektir. Yine, İç Asya'dan batıya doğru gerçekleşen göçler sonucu Karadeniz'in kuzeyinden Balkanlara inen Bulgar, Peçenek, Uz, Kuman gibi Türk boyları da benzer şekilde, Bizans kilisesinin misyonuna maruz kalmışlardır. Zaman içerisinde misyon faaliyetleri sonucu Hıristiyanlığı kabul eden bu Türk boyları, daha sonra Bizans askeri sistemine dahil edilmişlerdir, önceleri Fars ve Araplara karşı, daha sonra ise Selçuklu Türklerine karşı Bizans sınırlarını korumaları amacıyla Anadolu'nun çeşitli yerlerine iskan edilen bu Türk askerleri arasına Anadolu Selçuklularından da katılanlar olmuştur. Türkopoller olarak adlandırılan bu Selçuklu Türklerinin Bizans imparatorluğu'ndaki en çarpıcı örneğini Selçuklu Sultanı Izzeddin Keykavus ve ailesi ile birlikte maiyetindeki askerlerin Bizans topraklarına sığınmaları ve sonrasında yaşanan gelişmeler oluşturmaktadır. Diğer taraftan, bugün Balkanlardaki Hıristiyan Türk varlığının simgesi durumunda olan Gagauz Türklerinin kökenlerini oluşturan Uz, Kuman, Peçenek ve Selçuklu Türkleri'nin izlerine sadece Balkanlarda rastlanmamaktadır. Osmanlı İmparatorluğu döneminde Ortodoks Milleti bünyesine dahil edilen Karamanlı Ortodoksların kökenleri konusunda elde edilen tarihi veriler, bu topluluğunda, tıpkı Gagauzlar gibi kökenlerinin bir zamanlar Bizans misyonuna maruz kalan ve yukarıda bahsi geçen Türk boylarıyla bağlantılı olduklarını ortaya koyar niteliktedir. Bu şekilde, konuştukları saf Türkçeleriyle, sahip oldukları gelenek, görenek ve adetleriyle tarihi verileri destekleyen Karamanlı Ortodokslar, Milli Mücadele döneminde de Türk olduklarını her fırsatta dile getirmişler ve bağımsız bir Türk Ortodoks Patrikhanesi kurarak Ankara hükümetinin yanında yer almışlardır. Ancak, yaşanan siyasi gelişmeler çerçevesinde Türkiye ile Yunanistan arasında gerçekleştirilen nüfus mübadelesine dahil edilen Karamanlı Ortodokslar bugün dahi tam anlamı ile asimile edilemedikleri Yunanistan'a gönderilmişlerdir.
1760-1849 tarihli Prusya Ahidname Defterine göre Osmanlı-Prusya ilişkileri

Osmanlı İmparatorluğu kuruluş yıllarından itibaren hakimiyetini tesis ettiği alanda ve fetihler yoluyla yerleştiği bölgelerde pek çok devletle ilişkiler kurmuştur. Özellikle gayr-i müslim devletlerle giriştiği ilişkilerde ahidnamelere başvurarak bürokratik devlet olma özelliğini göstermiştir. Osmanlı İmparatorluğu gayr-i müslim devletlere verdiği bu ahidnamelerde onların ekonomik, hukuki ve idari birçok alanda niteliklerini belirlemişlerdir. Çalışmamızda Osmanlı Diplomasisinin bir kesiti olarak Prusya ilişkileri irdelenmeye çalışılmış bunu yaparken de Ahidnamelerden yola çıkılmıştır. Başbakanlık Osmanlı Arşivinde yer alan Düvel-i ecnebiye kataloğunda bulunan 72/1 numaralı ahidname defterine göre Osmanlı Prusya ilişkileri diplomatik, hukuki ve ekonomik ilişkiler açısından değerlendirilmiştir.
1544-1545 tarihli ve Kamil Kepeci tasnifi 62 numaralı Divan-ı Hümayun Rumeli Ahkam defteri (Özet-transkripsiyon-dizin/s.1-79)

H. 951/ M. 1544- 1545 tarihli Divan-ı Hümayun Ahkam Defteri Rumeli'de meydana gelen genel olarak mali ağırlıklı konuları ve atamaları içermektedir. Ayrıca pek çok görevli şikayeti de yer almaktadır. Bu nedenle bu tarihler içinde Osmanlı Devletine bağlı Rumeli'de meydana gelen olaylara ulaşmak mümkündür. 62 numaralı Ahkam Defteri'nin ilk 79 sayfasının transkripsiyonu, belge özetleri ve dizini hazırlanmıştır. Ayrıca belgelere göre tablolar hazırlanarak araştırmacılara kolaylık sağlanmak amaçlanmıştır.
Rodoscuk'ta gayrimüslimler: 1640-1648

Bu çalışmada şer'iyye sicillerine dayanarak 1640- 1648 yılları arasında Rodosçuk'ta gayrimüslimlerin sosyal, kültürel, iktisadi, dini ve hukuki yaşamları ele alınmıştır. Beş bölümden oluşan bu incelemenin giriş bölümünde kaynak ve araştırma eserleri, İslam hukukuna göre zımmiler ve Rodosçuk şehrinin tarihi gelişimi incelenmiştir. Birinci bölümde Rodosçuk'ta gayrimüslimlerin etnik yapısı, nüfusu ve yaşadıkları yerleşim yerleri hakkında bilgi verilmişitir. İkinci bölümde meskenler, ev eşyaları ve giyim-kuşamlarına değinilmiştir. Üçüncü bölümde ticari faaliyetler, meslekler, servet, borç meseleleri, mülk alım-satımları ve vakıflarla olan iktisadi ilişkileri ortaya konulmuştur. Dördüncü bölümde ise gayrimüslimlerin dini inançları, dini teşkilatlanmaları, Müslümanlarla ilişkileri ve din değiştirme konusu ele alınmıştır.
Arşiv belgeleri ışığında Yakınçağ Döneminde Osmanlı'da yabancıların konser faaliyetleri ve musiki cemiyetleri

Bu yüksek lisans tezinde; yakınçağ Osmanlı coğrafyasında yabancıların tertip ettiği ve etmek istediği müzikal faaliyetler ile teşkil ettiği ve etmek istediği musiki cemiyetleri incelenmiştir. Araştırmada, Osmanlı Arşivi vesikaları merkeze alınmıştır. Araştırma sonucunda, konserlerin sadece bir kültür-sanat etkinliği olmadığı aynı zamanda; eğlence, sosyal yardım ve devletler arası dostluk ilişkilerini pekiştirme amacına hizmet ettiği görülmüştür. Bu bağlamda, devlet adamları ile yabancı sanatçılar ve onları himaye eden elçileri arasında yoğun temaslar izlenmiştir. Benzer ilişki, resmi kurumlar ile musiki cemiyeti idarecileri ve üyeleri arasında da görülmüştür. Ancak süreç içerisinde özellikle XIX. yüzyıl sonlarından itibaren konserlerin ve bir takım cemiyetlerin, provokatif gayelerle ayrılıkçı amaçlara hizmet edecek bir paravan gibi kullanılması, Babıali'nin bunlara yaklaşımında değişikliğe sebep olmuştur. Bu sebeple milliyetçi-ayrılıkçı akımlar ve bu yönde faaliyet gösteren kişi ve kurumlar yakından izlenmiş, bunların faaliyetlerini engelleyecek hukuki düzenlemeler yapılmıştır. Nihayet, bölgedeki idareciler ve güvenlik güçlerinin de desteğiyle denetimin ve kontrolün arttırılması yönünde yoğun çaba gösterilmiştir.
1618-28 arası Osmanlı-Venedik ilişkileri (6004 No'lu Ahkam Defteri'ne göre)

XVI. yüzyılla birlikte başlayan Coğrafi keşifler ve beraberinde getirdiği ipek ve baharat ticaret yollarının değişmesi tehdidi, ayrıca 1600'lü yıllarda yükselen İspanya ve İngiltere tehlikesi ile artan korsanlık faaliyetleri, bu iki devletin XVII. yüzyıla Fransa da dahil olmak üzere birbirlerinin müttefiki olarak girmelerini sağlamıştır. Tezimiz de bu iki devlet arasındaki siyasi, sosyal ve ekonomik ilişkilerin, 1618- 28 arasındaki on yıllık dönemini konu edinmiştir. Bu dönemi incelerken, konu hakkında oldukça zengin hüküm ve nişanları içeriğinde barındıran bir defter olan, Başbakanlık Osmanlı Arşivi'ndeki MAD. 6004 No'lu Mühimme-Ahkam Defteri'ni ana kaynağımız olarak seçtik ve değerlendirdik. Bu defteri ana kaynak olarak belirlememizdeki sebep ise; siyasi, diplomasi, idari, ticari, sosyal, ticaret ve deniz hukuku, korsanlık ve eşkıyalık faaliyetleri, sınır problemleri gibi çok geniş bir yelpazede zengin materyal içermesinden dolayıdır.
Memluk - Dulkadiroğulları münasebetleri: 1337 - 1517

Çukurova bölgesi, Ortaçağlarda İslam-Bizans, Memluk-Ermeni ve Memluk-Osmanlı çatışmasının yaşandığı bir bölge idi. Memluk Devleti güvenlik siyaseti gereği Kuzey Suriye hududunda bir tampon bölge oluşturmuştu. XIII. yüzyıl sonlarında bu hudutlarını korumak, İlhanlılar'ın ve Ermeniler'in istilalarını engellemek için kuzey hududunda yaşayan Türkmen cemaatlerinden yararlanmış; özellikle Moğollar önünden kaçan Türkmenlerin, Güney Anadolu ve Kuzey Suriye'ye yerleşmesine ses çıkarmamış ve ihtiyaç halinde bunlar yardımcı birlikler olarak devamlı Memlukler'e destek vermişlerdir. Türkmenler, Suriye naiblerinin hemen her yıl kuzeye doğru Çukurova ve Anadolu içlerine yaptıkları seferlere katılmışlar, onlara seferlerinde öncülük ve kılavuzluk yapmışlardır. Memluk topraklarında ilk defa yarı bağımsız bir Türkmen beyliği kuranlar, Maraş ve etrafında yaşayan Dulkadiroğulları'dır. Memlukler hiçbir zaman Dulkadir beylerini müstakil bir hükümdar olarak görmemiş, onları 'Elbistan ve Maraş Naibi' veya 'Türkmen Beyi' kabul etmişlerdir. Memluk Devleti, Türkmen topluluklarının kendi aralarındaki mücadelelerinde hakem rolü üstlenmiş, kendi çıkarları için hesaptan uzak olmayan kararlar alarak onlara yerine göre taraf, bazen de muhalif olmuştur. Dulkadiroğulları ise Suriye'deki her siyasi kargaşayı fırsat bilerek Memluk hakimiyetinden kurtulmak istemişlerdir. Diğer taraftan Anadolu'da Türk birliğini oluşturmaya çalışan ve bu amacına engel teşkil eden beylikleri birer birer ortadan kaldırarak bölgenin hızla yükselen gücü haline gelen Osmanlılar da Memlukler'in yakın takibinde idi. Onların Torosları aşarak güneye inmesini ve kendi sınırlarına yaklaşmasını asla istemiyordu. Bu sebeple Memlukler, Osmanlılar ile aralarında zayıf da olsa tampon bir takım teşekküllerin olmasını gerekli görüyorlardı. Osmanlı Devleti ise güneye doğru genişleyebilmek için, bu istikamette yol üstünde bulunan Dulkadir Beyliği ile yakından ilgileniyordu. Neticede kendi devletleri bakımından bu beyliğin arz ettiği önem Osmanlı ve Memlukleri, Dulkadiroğulları'nı himayeye ve nihayet onlara fiilen yardımda bulunmaya sevk etti. Böylece Dulkadir Beyliği büyük devletlerin nüfuzlarının çatıştığı bir yer haline geldi. Her ne kadar kendince denge siyaseti yürüterek hayatta kalma, hatta büyüme mücadelesi verse de beylik, kendisi için takdir edilen sonu yaşamaktan kurtulamadı. Bir cihan devleti kurmak azmi ve kararında olan Yavuz sultan Selim Dulkadiroğlu Beyliği'ni ele geçirdi ve İran'da büyük nüfuz kazanan Safeviler'i mağlup etti. Daha sonra Mısır'a yönelerek 1516 yılında Merc-i Dabık ve 1517 yılında er-Reydaniyye Savaşları ile Memluk Devleti'ne son verdi.
1600-1650 yılları arasında Manisa'da müslim-gayrimüslim ilişkileri

Osmanlı Devleti'nin adli mekanizmasını ve adalet anlayışını yansıtan en önemli kaynaklardan biri şer'iyye sicilleridir. Çalışmamızda 17. yüzyılın ilk yarısında Manisa'da yaşayan müslim ve gayrimüslim unsurlar arasındaki ilişkiler ele alınmış ve münasebetler dönem şartlarında incelenmiştir. Kaynağımız olan şer'iyye sicillerindeki kayıtların analiz edilmesi neticesinde incelediğimiz dönemin müslim-gayrimüslim münasebetlerinin nesnel bir şekilde algılanması açısından son derece önemlidir. Çalışmamızın amacı, belirlediğimiz kronolojik dönem aralığında Manisa'nın müslüman ve gayrimüslimlerden oluşan halkının ilişkilerini siciller ışığında hukuki, iktisadi ve sosyal alanlarda değerlendirip bilim dünyasına sunulması olmuştur. İncelediğimiz defterler sayesinde ulaştığımız bilgilerle müslim ve gayrimüslimlerin hangi alanlarda hangi durumlarda münasebette bulunduklarının tespit edilebildiği görülmektedir. Bünyesinde farklı etnik ve dini unsurları barındıran Osmanlı dönemi Manisa şehrinde halkın anlaşmazlıklarının sebepleri incelenerek değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda, 17. yüzyılda Manisa halkının ilişkilerinin nasıl seyrettiğine ve ne tür münasebetlerin daha yoğun olduğuna dair sorulara belli ölçülerde verebilme amacıyla şer'iyye sicillerine ait kayıtların tespit ve değerlendirilmesi yapılmıştır.