Bab-ı Seraskeri Hastanesi yapısında kullanılan farklı dönem tuğlalarının karakterizasyonu ve koruma önerileri

Farklı hammadde ve teknikler ile farklı dönemlerde üretilen tuğlaların karakteristik özelliklerinin belirlenmesi, tuğla yapıların korunması konusunda verilecek kararlar açısından önemlidir. Tuğlanın çevresel etmenlere dayanımını belirleyen fiziksel, kimyasal ve mekanik özellikleri, içerdiği hammaddeler ve üretim aşaması ile ilişkilidir. Üretim aşamasına dair veri elde etmenin mümkün olmadığı tarihi tuğlalarda, laboratuvar çalışmaları ile malzeme özelliklerinin belirlenmesi, yapılacak restorasyon uygulamaları için de gereklidir. Bu çalışmada, İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi olarak kullanılan Bab-ı Seraskeri Hastanesi yapısında kullanılan farklı dönem tuğlalarının karakterizasyonlarının yapılması ve koruma önerilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla alanda yapılan çalışmalar ve literatür incelemelerinin ardından hem yapının özgün duvarlarından hem de geçirdiği onarımlar ve müdahaleler sırasında eklenen muhdes duvarlardan tuğla, harç ve sıva örnekleri alınmıştır. Alınan örnekler üzerinde yapılan kapsamlı karakterizasyon çalışmalarının ardından elde edilen sonuçlar değerlendirilerek tuğla yapılar üzerine koruma önerileri geliştirilmiştir. Tez altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde tezin amacı ve yöntemi açıklanmıştır. İkinci bölüm, tuğla malzemenin tarihi hakkında genel bilgiler, tuğla üretim aşamaları, tuğlanın endüstrisinin gelişim süreci ve 19. yüzyıldaki tuğla kullanımı ile ilgili kısımları içermektedir. Tuğla üretimi, kilin çıkarılması ve hazırlanması, kalıplama, kurutma ve pişirme başlıkları altında detaylandırılmıştır. Bu bölümün ardından 19. yüzyılda Avrupa'daki ve Osmanlı'daki tuğla endüstrisi ile günümüzdeki tuğla endüstrisi anlatılmıştır. 19. yüzyıl ve sonrasında Osmanlı'da tuğla kullanımı da bu bölüm altında incelenmiştir. Teze konu olan yapının ve örnek alınan noktaların detaylı olarak tanımlandığı üçüncü bölüm, yapının kısa tarihçesi, yapıldığı dönemin mimari anlayışı ve tarihsel süreç içerisindeki farklı kullanımlarının anlatılması ile başlamaktadır. Bu kısmın ardından yapının genel mimari özellikleri tanımlanmış, yapıda devam etmekte olan restorasyon çalışmaları kapsamında yapılan sıva raspası sonucu ortaya çıkan özgün duvarlar detaylı bir şekilde incelenmiştir. Yapının tarihi anlatımı ile mimari tanımı ilgili çizim ve fotoğraflarla desteklenmiştir. Yapılan incelemeler ve alanda yapılan gözlemler sonucunda örneklerin alındığı noktalar belirlenmiş, bu noktalara ve örneklere dair açıklamalar örneklerin yapıdaki konumuna dair bilgiler başlığı altında toplanmıştır. Bu kısımda aynı zamanda örneklerin laboratuvarda çekilmiş olan görüntüleri de yer almaktadır. Çalışmada izlenen deneysel yöntemlere dair anlatımlar dördüncü bölümde verilmiştir. Deney yöntemleri, tuğla örnekleri üzerinde yürütülen deneyler ve harç örnekleri üzerinde yürütülen deneyler olmak üzere iki ana başlıkta toplanmıştır. Tuğla örnekleri üzerinde yürütülen deneyler, fiziksel deneyler, mekanik deneyler, mineralojik analizler ve ileri analizler başlıkları altında açıklanmıştır. Harç örnekleri üzerinde yürütülen deneysel çalışmalar ise örneklerin hammadde kompozisyonlarının belirlenmesi ile temel fiziksel ve kimyasal özelliklerin tespit edilmesine yönelik olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmalara hasarsız testler ile başlanmış ve elde edilen veriler ile izlenecek yöntemler kararlaştırılmıştır. Deney yöntemlerinin belirlenmesi aşamasında, daha önce yapılan bilimsel çalışmalar incelenmiş ve ilgili standartlar edinilmiştir. Beşinci bölümde, deney sonuçları değerlendirilmiştir. Tuğla örnekleri üzerinde yürütülen çalışmaların sonuçları, görsel analizler, temel fiziksel özellikler, mineralojik ve kimyasal özellikler, mekanik özellikler başlıkları altında toplanmıştır. Harç örneklerinin deney sonuçları ise görsel analizler, bağlayıcı/agrega oranları, agrega boyut dağılımı ve agregaların görsel özellikleri, örneklerin içerdiği higroskopik su, bağıl su, organik katkı ve karbonat miktarları ve suda çözünebilir tuzlar ile protein ve yağ analizleri başlıklarında aktarılmıştır. Deney sonuçları, karşılaştırmalı olarak yorumlanmış, tablolar ve grafikler yardımı ile görselleştirilmiştir. Altıncı bölüm, tez çalışmasının sonuçlarından oluşmaktadır. Sonuçlarda, Bab-ı Seraskeri Hastanesi yapısının tuğla karakterizasyonuna ve koruma çalışmalarına yönelik olarak edinilen bilgiler irdelenmiştir.