1929-1946 tarihleri arasında Cumhuriyet Gazetesinde yayımlanmış arkeoloji içerikli haberlerin bir değerlendirmesi

Savaştan çıkmış yeni kurulan bir Cumhuriyet'i güçlendirip ayakta sağlam tutacak şeylerden en önemlisinin geçmişşini bilen ve sahiplenen bir halk olduğunu bilen Atatürk, bu yolda Türk Tarih Kurumunu kurmuş, kazılar yaptırmış, yurt dışına arkeoloji ve antropoloji alanlarında eğitim görmeleri için öğrenciler ve öğretmenler göndermiştir. Bunun sonucunda ise, ülkede arkeoloji ve antropoloji kürsüleri kurulmuş, donanımlı öğretmenler, donanımlı öğrenciler yetiştirilmiştir. Atatürk'ün 1938'deki vefatı, İsmet İnönü'nün cumhurbaşkanı oluşu ve bu arada İkinci Dünya Savaşı'nın başlayıp sona ermesi (1939-1945), ülkemizde ve dünyada sosyal ve siyasal dengelerin değişmesine yol açmıştır. Bu tezde, ülkede ve dünyada yaşanan değişimler yanında Cumhuriyet Gazetesi'nde basılan arkeoloji haberleri özelinde, hangi haber içeriklerinin aktarıldığı, en fazla yazılan içeriklerin neler olduğu, zaman içinde haberlerin ve içeriklerinin nasıl değiştiği, makale gibi yoruma açık içeriklerde, zaman içinde nasıl yorum farklılıklarının görüldüğü gibi konular okunmaya çalışılmıştır. Gazetede basılan arkeolojik haberlerin sayısı 1928'den İkinci Dünya Savaşı'na kadar düzenli olmasa da artmıştır. İkinci Dünya Savaşı yıllarında ise ciddi düşüş göstermiştir. Birinci ve İkinci Türk Tarih Kongrelerinde neredeyse her gün özellikle Afet İnan'ın konuşmalarının tam metinlerinin verilmesi nedeniyle bu zamanlarda daha fazla haberle karşılaşılsa da Üçüncü Türk Tarih Kongresi zamanında savaş nedeniyle haberler derinlemesine bilgi içermeden yazılmıştır. Gazete İstanbul'da basılsa da, yerel bir gazete olmadığı için basılan haberler bu kent ile sınırlı değildir. Anadolu'dan ve dünyadan da kazı, araştırma, buluntu, konferans haberleri basılmıştır. Taranan yıllar içinde en dikkat çeken haberler Ayasofya mozaiklerinin temizlenmesi ve Sultanahmet Arasta sokağında başlayan Büyük Saray kazıları olmuştur. Tezde ayrı ayrı alt başlıklarda anlatılmış içerikler: 'Kazı ve Müze: İstanbul'da Yapılan Kazılar, Araştırmalar ve Müze Haberleri', 'Konferans' ve 'Makale ve Kongre'dir. Bu çalışma sonucunda görülmüştür ki, yıllar içinde değişen ülke ve dünya gündemi çevresinde, Cumhuriyet Gazetesinde basılan arkeoloji içerikli haberler 1929- 1939 yılları arasında oldukça çeşitliyken, savaş dolayısıyla 1940- 1946 yılları arasında sayıca çok azalmıştır. İkinci Dünya Savaşı nedeniyle ülkeye gelemeyen yabancı bilim insanlarının yaptığı araştırma ve kazılar sekteye uğrasa da Türk bilim insanlarının çalışmalarının devam ettiğini bilinmektedir. Gazetede ise savaş döneminde bu yapılan kazı ve araştırmalar hakkında basılan haberler oldukça azdır. Yine savaş nedeniyle yurt dışında geniş çaplı kongre ve konferanslar düzenlenmemiştir. Buna bağlı olarak savaş yıllarında yurt dışı kongre/konferans haberleri görülmemektedir. Bu dönemde, bilim insanlarının araştırmalarını sunması için Türk Tarih Kurumu ayda bir 'Toplantı' adı altında konferanslar düzenleyip bilim insanlarına söz vermiştir. Yurt içinde yapılan konferanslara ise ne yazık ki yabancı bilim insanları katılamamıştır. Bu durum, ülke içinde yapılan arkeolojik araştırmaların bilim dünyasına duyurulmasını geciktirmiştir. Taranan gazete haberleri, tablo ile kronolojik olarak düzenlenmiştir. Ayrıca, söylem ve içerik analizleri konularında araştırmalar yapılmıştır. 1929- 1946 yılları arasındaki arkeolojik ortamı anlamak ve bulunan haberlerle ilişki kurmak adına bir araştırma yapılmış, altyapısall hazırlık tamamlandıktan sonra Cumhuriyet Gazetesi taramaları için Atatürk Kitaplığı, Beyazıt Kütüphanesi ve gazetenin kendi çevrimiçi arşivinden yararlanılmıştır. Yapılan genel literatür çalışmalarından görüldüğü üzere, bu gazete tarama yöntemi, arkeoloji hakkında yapılan çalışmalarda kullanılmamıştır. Bu çalışmanın amacı, hem yıllar içinde basılan haberlerin değişimini görmek hem de üzerinde çalışma yapılmamış dönem haberlerinin nasıl yazıldıkları ve halka hangi haberlerin sunulduğunu incelemektir. Bu amaca bağlı olarak taramada dikkat edilen noktalar, hangi haberlerin ne kadar genişlikte yansıdığı detaylı bir anlatım var mı gibi-, en fazla basılan konuların neler olduğu, değişen ülke ve dünya gündeminde okunan haberlerde ne gibi farklılıklar olduğudur.