Atatürk döneminde Denizli (1923-1938)

Bu çalışma, tarihi bir bütün olarak anlayabilmek amacıyla, dünyada olduğu gibi Türkiye'de de yaygınlaşmaya başlayan 'şehir tarihçiliği' çerçevesinde kalınarak hazırlanmıştır. Bu çalışmanın hazırlanmasındaki diğer amaçlardan birisi de Atatürk'ün yapmış olduğu inkılapların Denizli ve çevresinde meydana getirdiği değişme ve gelişmeleri tespit edebilmektir. Bu anlamda Ankara ve Ankara dışı yani merkez-çevre ilişkilerini ortaya koyabilmektir. Bu amaçlar doğrultusunda Atatürk'ün sivil hayatı (1923-1938) boyunca, Denizli merkezini temel tutarak ve bazı konularda Denizli'nin çevresini de kapsama alarak, Denizli'de meydana gelen tarihi, siyasi, sosyal-kültürel, iktisadi ve ticari hayat gibi çok çeşitli anlatılarda bilgiler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu on beş yıllık süre içerisinde her alandaki gelişmeleri anlayabilmek ve şehir, kasaba tarihi yazma metodu gereği olarak, Denizli'nin 1923 yılından önceki tarihi ve coğrafi durumu hakkında da kısaca bilgi verilmeye çalışılmıştır. Bu nedenle çalışmamızın 'giriş' kısmında, Denizli'nin coğrafi özellikleri dikkate alınarak, Denizli'nin stratejik önemi ve sahip olduğu tabi avantajlar açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca bu kısmında Denizli'nin Türklerin fethinden önceki ve Türkler zamanındaki tarihi-siyasi, sosyal ve kültürel, iktisadi durumu hakkında kısa bilgiler verilmiştir. Yine bu kısmı içerisinde Kurtuluş Savaşı öncesininde ülkenin genel durumu, Denizli'ninde içinde bulunduğu Güneybatı Anadolu'nun emperyalist güçlere peşkeş çekilmesi ve buna karşı olarak da kahraman Denizli halkının, Denizli ve çevresindeki Milli Mücadele hizmetleri hakkında kısaca bilgiler verilmiştir. Giriş kısmından sonra altı ana bölümden oluşan çalışmamızın ilk bölümünde, Atatürk döneminde (1923-1938) Denizli'de meydana gelen tarihi ve siyasi olaylar anlatılmıştır. Ayrıca bu bölümde Denizli'nin bu süre içerisindeki fiziki durumu, siyasi gelişmeler ve Denizli-Ankara irtibatı dikkate alınarak incelenmiştir. Bu çalışmanın ikinci bölümünde, Denizli'nin Atatürk dönemindeki (1923-1938) idari durumu açıklanmaya çalışılmıştır. Bu dönemdeki idari yapıyı ve bu yapıda meydana gelen değişiklikleri tam anlamıyla anlamak için, Denizli'nin 1923 yılından önceki idari durumuna da kısaca temas edilmiştir. Üçüncü bölümde, Denizli'nin bu süre içerisindeki demografik durumu üzerinde durulmuştur. Bu bölümde, Denizli ve çevresindeki nüfusun menşei üzerinde durulduktan sonra. 1926 Denizli Vilayet Tahriri, 1927 ve 1935 Türkiye Genel Nüfus Sayımı sonuçlan dikkate alınarak, ayrıntılı ve karşılaştırmalı tespitler yapılmıştır. Ayrıca bu bölüm içerisinde, Denizli'deki 'azınlıklar' ın dununu ortaya konulmuştur. 137 Dördüncü bölümde İse Atatürk döneminde Denizli'nin sosyal ve kültürel hayatı konu edilmiştir. Bu bölümde, Denizli ve çevresinde Cumhuriyetin ilanından önce de mevcut olan Türk- İslaın kültür unsurları gözden geçirilirken, aynı zamanda Cumhuriyetin ilanından sonra Atatürk'ün inkılapları ve kamuoyunun bilinçlenmesi ile kültür unsurlarında meydana gelen değişiklikler üzerinde de durulmuştur. Ayrıca diğer sosyal ve kültürel alanlardaki değişme ve gelişmeler ortaya konulmuş, sonuçlara varılmıştır. Beşinci bölümde, Denizli'nin bu süre içerisindeki iktisadi ve ticari hayatı konu edinilmiştir. Bu on beş yıllık zaman içerisinde Denizli'nin sanayisi, tanını, ticareti ve hayvancılığı gibi üretim ve geçim faaliyetleri üzerinde durularak, fazla ayrıntıya kaçmadan bilgiler verilmiştir. Çalışmamızın son bölümünde ise, konu ve anlam bütünlüğünü sağlamak amacıyla, Mustafa Kemal Atatürk'ün hastalığı ve ölümü ile, Atatürk'ün ölümünün Denizli ve çevresindeki yankılan, bu dunun karşısında Denizli kamuoyunun tutumu açıklanmaya çalışılmıştır.