Enflasyon ve Gelir Vergisi arasındaki ilişkiler

Enflasyon, iktisadi bir dengesizlik durumu olarak, fiyatlar genel düzeyinde sürekli ve hissedilir artışı ifade etmektedir. Bu yönüyle de paranın işlevlerine etkide bulunarak, değer yitirmesi nesneden olur. Kişilerin elde para tutma isteği azalırken, spekülatif kazançların büyümesine yol açar. Böyle bir ortam, alacaklıların ve sabit gelir sahiplerinin zararına, borçluların ise yararına dır. Zaman içinde enflasyon gelir ve servet dağılımını degiştiklige uğratarak, gelirin kişiler ile iktisadi sınıflar arasındaki dağılımında ve toplam hasılada karakteristik değişiklikler oluşturur. Enflasyonun üretim yapısında ve tüketimde yol açtığı degeşmeye bağlı olarak, gelir dağılımı, tasarruf ve yatırım kararları dışında vergisistemine de etkide bulunarak, vergi gelirlerinde bir düşüş meydana getirir. Para değerinin düşmesine paralel olarak, devletin elde ettiği vergi gelirlerinde de reel olarak düşüşler kaydedilir. Fiyat artışlarının vergi matrahını araştırması durumunda, devletin gelir kaybı ortaya çıkmaz. Vergi matrahları fiyat artışlarından etkilenmek- sizin reel değerleri düşüyorsa ; o zaman devletin reel olarak vergi kaybından söz edilebilir. Vergi sistemi içinde enflasyondan en çok etkilenen vergi türü, gelir-vergisidir. Bunun nedeni, toplam vergi gelirleri içinde gelir-vergisinin büyük bir paya sahip olmasından dolayıdır. Enflasyon gelir-vergisi üzerinde, verginin teknik özellikleri nedeniyle çeşitli etkiler meydana getirir, özellikle artanoranlı- lık unsuru bu etkide önemli bir yere sahiptir. Artan- oranlı gelir-vergisi, enflasyon ortamında vergi gelirlerinin artmasını sağlar. Vergi gelirlerinin artış hızı ise, gelir artış hızından daha büyük olduğundan ; bu durum kişiler arasındaki vergi yükü dağılımında değişikliklere yol açar. Enflasyon parasal gelirde bir artışa yol açtığından, reel gelir degişmese de, artan oranlı vergi tarifesi vergi yükünü artırmaktadır. Vergi yükündeki bu artış, düşük gelir grupları aleyhine olurken yüksek gelir gruplarının yararına bir vergi yükü dağılımını ortaya çıkarmaktadır. Gelir Vergisi, istikrar politikası aracı olarak enflasyonun önlenmesinde, toplam talebi kısıcı bir etkiye sahiptir. Vergi tarifesindeki oranların artırılması, gelirlerde azalmaya yol açmaktadır. Ancak, marjinal tüketim eğilimi yüksek olan düşük gelir gruplarının vergi yükünü artırarak, adaletsiz bir gelir dağılımına neden olur. Artan oranlı gelir-vergisi, iktisadi dalgalanmaları yakından takip ederek, enflasyon döneminde toplam talebi azaltmaktadır. Artan- oranlı tarife, gelir artışlarını daha yüksek vergi oranlarından vergilendirirken, verginin tahsil süresinin mümkün olduğu kadar kısaltılması, gelir-vergisinin konjonktürel esnekliğini artırıcı bir unsuru oluşturur. Enflasyon gelir dağılımında olumsuz etkilere yol açarken, gelir-vergisi bu dağılımın denkleştirilmesin de vergi politikasının bir aracı olarak kullanılmaktadır. Gelir vergisinde ödeme gücünün uygulanması vergi yükünün adaletli bir şekilde dağıtılmasını sağlar. Aynı gelire sahip olanlardan eşit vergi alınmasının yanı sıra, gelir arttıkça marjinal faydasının azalması yüzünden, geliri yüksek olanlardan nispeten daha fazla vergi alınması, artan oranlı gelir-vergisi ile mümkün olmaktadır. Enflasyon döneminde ise, gelirleri fiyat artışından daha az artanlar, reel gelirlerinin düşmesi nedeniyle olumsuz olarak etkilenmektedirler. Diğer yandan, enflasyonun parasal gelirde bir artış yaratılması, artan oranlı tarifede reel vergi yükünü ağırlaş tırır. Tarifede vergi oranı tavanına ulaşan yüksek gelirliler ise, reel vergi yüklerini enflasyon karşısında korumaktadırlar. Bu yüzden enflasyon, vergi yükü dağılımını, tersine artan oranlı bir konuma getirmektedir. Türkiye'de 1970'li yıllardan sonra görülen yüksek enflasyon nedeniyle Gelir Vergisi, gelir dağılımını daha da bozucu yönde bir etki yaratmıştır. 1963 yılından 1981 yılına kadar vergi tarifesinin değişmeden kalması, tarifenin artan oranlı özelliğini kaybetmesine yol açmıştır. 1981 yılında Gelir Vergisine iliş-kin yapılan düzenlemeler, vergi yükü dağılımında adaleti sağlayıcı bir etki yaratmış olup, vergiye ait gelirlerde bir artış sağlamıştır. Ancak, vergi oranının ilk gelir düzeyi için çok yüksek tutulması, düşük gelirlilerin vergi yükünü artırmıştır. Daha sonraki yıllarda yapılan vergi oranlırının indirilmesi, vergi yükünde bir azalma sağlamıştır. Ancak, 1986 yılında uygulanan tarife ile de tüm gelir düzeyleri için vergi yükünde önemli bir düşüş sağlanarak, vergi yükü dağılımı önceki yıllara göre, daha adil bir konuma getirilmiştir.