Bazı küfeki taşlarının fiziksel ve mekanik özelliklerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi

Geleneksel yapılarımızda camiilerde, kervansaraylarda, tiyatrolarda, hamamlarda, kütüphanelerde çeşitli kaynaklardan taşların kullanıldığı bilinmektedir. Bu yapılar incelendiğinde genellikle yerel malzemelerin kullanıldığı görülmektedir. Küfeki taşı tarih boyunca birçok eserde kullanılmıştır. Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerinde camiilerde, kervansaraylarda, çeşmelerde, dış cephe kaplamaları, iç mekan hacimleri, döşeme kaplamaları, kemerler, sütunlar gibi akla gelebilecek birçok alanda kullanılan küfeki taşları özellikle Osmanlı döneminde Mimar Sinan'ın Trakya ve İstanbul bölgesindeki eserlerinde başta Selimiye Camii olmak üzere oldukça zengin kullanım alanı bulmuştur. Günümüzde bu tür binaların restorasyon çalışmalarında taş ihtiyacı oldukça ciddi bir sıkıntıdır. Restorasyon etiği açısından özgün malzemelere daha çok ihtiyaç vardır. Bu kapsamda kullanılacak olan taşın fiziko mekanik özelliklerinin bilinmesi bu çalışmalar için taş seçimi aşamasında oldukça önemlidir. Bu sebeple yapılan tez çalışmasında Trakya bölgesinde yaygın olarak restorasyon çalışmalarında da kullanılan iki taş ocağından biri olan Mimar Sinan'ın birçok eserinde kullandığı Süloğlu taş ocağından çıkarılan küfeki taşı ile günümüzde restorasyon çalışmalarında oldukça tercih edilen Pınarhisar taş ocağından çıkarılan küfeki taşının fiziko mekanik özelliklerinin deneysel çalışmalar aracılığı ile belirlenmesi ve karşılaştırılmalı olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmanın sonuçlarının bölgede oldukça aktif olan taş ocaklarından restorasyon çalışmaları kapsamında taş seçiminde fiziko mekanik özelliklerinin bilinmesinin bu alanda değerli katkılar sağlayacağı tespit edilmiştir. Bu amaçla yapılan tez çalışmasında çalışma yöntemi temel olarak iki aşamalıdır. Birinci aşamayı literatür araştırmaları, ikinci aşamayı ise taşların fiziko mekanik özelliklerini belirlenmesini amaçlayan deneysel çalışma kısmı oluşturmaktadır. Bu yöntemler kullanılarak yapılan tez çalışması altı bölümden oluşmaktadır. Yürütülen tez çalışmasının ilk bölümünde konu ile ilgili genel bir giriş yapıldıktan sonra çalışmanın amacı ele alınmıştır. Çalışmanın öneminden ve kapsamından bahsedilerek, tez süresince yapılacak olan çalışma yöntemi açıklamalı bir şekilde ifade edilmiştir. Çalışmanın konusu ile ilgili yapılan araştırmalar incelenmiş ve literatür çalışmaları yapılmıştır. Tezin ikinci ve üçüncü bölümleri literatür araştırmalarını içermektedir. Doğal taşlar hakkında genel bilgi verilmesi ile başlayan ikinci bölüme doğal taşların oluşumlarına, kullanımlarına ve sertliklerine göre sınıflandırılmaları ile yapıda kullanım yerleri hakkında bilgi verilerek devam edilmiştir. Doğal taşların fiziksel ve mekanik özellikleri bu bölümde incelenmiştir. Üçüncü bölümde deneysel çalışmaların uygulanacağı küfeki taşları hakkında bilgi verilmiştir. Küfeki taşlarının genel bir tanımı yapıldıktan nerelerde hangi amaçla kullanıldığının anlatıldığı kullanım alanları bölümü ile küfeki taşlarının fiziko mekanik özelliklerinden bahsedilmiştir. Yürütülen tez çalışmasının dördüncü kısmında literatür çalışmaları ışığında taşlara uygulanılacak olan deneysel çalışma süreci hakkında bilgi verilmiştir. Deneysel çalışmalar laboratuvar ortamında yapılmış, deneylerde Trakya bölgesinden iki farklı taş ocağından alınan küfeki taşları kullanılmıştır. Mimar Sinan'ın Selimiye Camii'sinde kullandığı Edirne'nin Süloğlu ilçesindeki taş ocağından temin edilen küfeki taşı ile günümüzde restorasyon çalışmaları kapsamında kullanılan Lüleburgaz'ın Pınarhisar ilçesindeki taş ocağından temin edilen küfeki taşlarının özelliklerini belirlemek, birbirleri ile karşılaştırmak amacıyla laboratuvar ortamında uygulanılacak olan deneyler için deney programı oluşturulmuş, deneyler belirlenmiştir. Bu deneyler fiziksel özellik deneyleri, mekanik özellik deneyleri ve durabilite özellikleri olarak üç ana başlık altında toplanmıştır. Taşların fiziksel özelliklerini belirlemek için numunelere birim hacim ağırlık, özgül ağırlık, su emme, kılcallık, buhar geçirgenliği gibi fiziksel özellik belirleme deney yöntemleri uygulanmıştır. Tek eksenli yük altında eğilmede çekme, basınç dayanımı, aşınma daynımı, ultrases hızı tayini, geri tepme çekici deney yöntemi gibi mekanik özellikleri belirlemede kullanılan deney yöntemleri uygulanarak taşların mekanik özellikleri ve donma-çözülme etkilerine dayanıklılık deney yöntemi uygulanarak ise durabilite özellikleri belirlenmiştir. Beşinci bölümde deneysel çalışma sonucu elde edilen veriler değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Dördüncü bölümde taşlara uygulanmış olan deney yöntemlerinin hesaplamalar aracılığı ile verdikleri deney sonuçları gösterilmiş, değerlendirebilmek ve yorumlayabilmek için çeşitli grafikler ve çizelgeler hazırlanmıştır. Çizelge, grafikler ve tablolar yardımıyla taşların fiziksel, mekanik ve durabilite özelliklerini belirlemek ve karşılaştırmak için yapılan deneysel çalışmalar sonucunda elde edilen verileri karşılaştırmalı olarak değerlendirilip analiz edilmiştir. Yapılan tez çalışmasının son bölümü olan altıncı bölümde literatür ve deneysel çalışmaların sonucunda elde edilen tüm veriler ve sonuçlar karşılaştırmalı olarak ele alınmış ve değerlendirilmiştir. Bu bölümde Mimar Sinan'ın Selimiye Camii'sin de kullandığı Edirne'nin Süloğlu ilçesindeki taş ocağından temin edilen küfeki taşı ile günümüzde restorasyon çalışmaları kapsamında kullanılan Lüleburgaz'ın Pınarhisar ilçesindeki taş ocağından temin edilen küfeki taşlarının fiziksel, mekanik ve durabilite özelliklerini belirleyip karşılaştırmak için yapılan deneysel çalışmaların sonuçları karşılaştırılmış ve benzer yönleri ile farklılıkları belirlenerek sonuç ve önerilerde bulunulmuştur.