Döşeme kaplama malzemesi seçiminin sürdürülebilirlik yaklaşımı ile irdelenmesi: İlkokul yapıları örneği

Gelişen teknoloji ve hızlı nüfus artışı; enerji kaynaklarının hızla tükenmesi, zararlı atık ve salınımların artması, doğal dengenin bozulması gibi birçok çevresel sorunu beraberinde getirmektedir. Çevresel sorunların giderek artması her alanda olduğu gibi bu sorunların yaklaşık yarısından sorumlu olduğu bilinen yapı sektöründe de tedbir alınmasını zorunlu kılmaktadır. Çevresel sorunlara karşı tedbir amaçlı her alanda yeni kavramlar oluşmuştur. Bu doğrultuda mimarlık alanında; doğal kaynakların doğru kullanımı, yenilenebilir enerji kaynaklarından maksimum derecede yararlanma, çevreye atık ve zararlı gaz salınımı oluşturmama, suyun korunumu ve yerel, geri dönüşümlü, enerji etkin malzeme seçimi gibi konuları amaçlayan 'sürdürülebilir yapı' kavramı ortaya çıkmıştır. Sürdürülebilir yapının önemli alt bileşenlerinden biri olan malzeme, yapının çevreye zararlı etkilerini doğrudan ve dolaylı yoldan etkilemektedir. Yapıyı oluşturan döşeme, duvar ve çatı gibi yapı elemanlarının tasarımında kullanılacak malzemeler ve doğru malzemelerin seçimi bu bağlamda önemli bir yer almaktadır. Mekanın kullanım amacına bağlı olarak farklı etkilere maruz kalan yapı elemanlarının beklenen fonksiyonları yerine getirebilmesi ve bunun yanında, estetik görsel, doku, renk ve yüzey özellikleri ile ilgili işlevleri de istenilen düzeyde sağlaması için uygun bir malzeme ile kaplanmaları gerekmektedir. Kaplama malzemeleri, yapı elemanlarının mekanda kullanıcıyla birebir etkileşim halinde olan son bitiş katmanlarıdır. Bitiş elemanları arasında kullanıcıyla etkileşimi göz önünde bulundurulduğunda döşeme kaplamaları en önemli bileşenlerden biridir. Kullanıcılar yapı içerisindeki yürüme, uyuma, çalışma, yemek yeme, temizlik gibi ihtiyaçlarını döşeme kaplaması üzerinde karşılar. Kullanıcının ister istemez malzemeyle temas halinde olması, döşeme kaplama malzemesi seçimini daha da önemli kılmaktadır. Bu sebeple malzeme seçimi konu olduğunda döşeme kaplamaları malzemesi ve malzeme seçim kriterlerinin odak noktası olduğu birçok araştırma yapılmıştır. Doğru malzeme seçimi için malzemesin mekanik, fiziksel ve kimyasal özellikleri, görünüş ve yüzey özelliklerini, güvenliğe bağlı özellikleri, temizlik ve bakım özellikleri, maliyet ve kullanıcı istekleri gibi kriterlerin yanı sıra malzemenin çevreye zararlı etkileri gibi ölçütler değerlendirilmelidir. Teknolojinin gelişimine paralel olarak malzeme alternatiflerinin hızla artması ve malzeme seçiminde etkili olan çok sayıda ölçüt arasından amaca en uygun malzeme seçimini gerçekleştirebilmek için sistematik bir yaklaşım izlenmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, çalışma kapsamında döşeme kaplama malzemesi seçim kriterleri belirlenmiş ve sürdürülebilirlik yaklaşımıyla teknik kriterler, ekonomik kriterler, ekolojik kriterler ve kullanıcı kriterleri olarak gruplandırılmış bir çizelge haline getirilmiştir. Bu çizelge üzerinde malzeme seçenekleri karşılaştırılarak yapılacak bir malzeme seçimin sürdürülebilirlik bağlamında doğru malzeme seçiminde sistematik bir yol sunması amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında seçim yapılacak döşeme kaplama malzeme seçeneklerini belirlemek amacıyla 20 adet ilkokul yapısında yer alan 6 farklı mekan için en çok kullanılan döşeme kaplama malzemeleri tespit edilmiştir. Belirlenen malzeme seçeneklerinin ilkokul yapısında yer alan 6 farklı mekana göre sürdürülebilirlik yaklaşımıyla malzeme seçimi irdelenmiştir. Çalışma 4 bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde; tezin amacı, çalışmanın kapsamı ve önemi, çalışmanın yöntemi belirtilmiştir. İkinci bölümde; döşeme kaplamasının tanımı ve döşeme kaplaması olarak kullanılan malzeme alternatifleri yapısında kullanılan malzeme esaslarına göre sınıflandırılarak anlatılmıştır. Bu bölümde döşeme kaplama malzemelerinin tanımı, özellikleri ve uygulama yöntemleriyle ilgili genel bilgiler verilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde; döşeme kaplama malzemeleri seçim kriterleri çalışma amacı doğrultusunda teknik kriterler, ekonomik kriterler, ekolojik kriterler ve kullanıcı kriterleri olarak tanımlanmış ve bölüm sonunda malzeme seçim kriterleri çizelge haline getirilmiştir. Dördüncü bölümde; ilkokul yapılarında yer alan 6 farklı mekan için en çok kullanılan döşeme kaplama malzemeleri tespit edilmiştir. Bu malzeme seçenekler arasında yapılan malzeme seçimi sürdürülebilirlik yaklaşımıyla oluşturulan çizelge üzerinden irdelenmiştir. Son bölümde ise; çalışmadan çıkarılan sonuç ve öneriler sunulmuştur.