Tokat yazma baskı sanatı

Bu çalışmada Tokat Yazma Baskı Sanatı incelenmiştir. Bu amaçla, Tokat'a gidilerek ilgili kişilerle görüşmeler yapılmıştır. Eskiden 'Basmacı Han' diye tanımlanan bugün 'Yazma Hanı' diye bilinen handa işlemlerin tüm safhaları ile uygulanışı gözlenmiştir. Bulunabilen tüm örnekler incelenerek fotoğraflarla tesbit edilmiş, kağıt üzerine orijinal kalıplarla baskılar yapılmıştır. Eserlerin özelliklerini tesbit edebilmek amacıyla gözlem fişleri hazırlanmış ve fişler aracnlığıyla incelenen tüm örnekler, aynı tip sorularla analiz edilmiştir. Tokat yazma baskı sanatı ile ilgili bölgesel araştırmaların yetersizliği üzerinde durularak karşılaşılan problemler çeşitli yönleri ile tanıtılmıştır. Daha sonra konunun amacı, önemi, sınırlılıkları ve kapsamı belirtilmiştir. Ayrıca kullanılan metod, verilerin toplanması ve çözümlenmesi ile ilgili bilgiler açıklanmıştır. Bulgular ve Yorum Bölümünde, Anadolu'nun gelmiş geçmişş medeniyet- leriyle yoğrulan, kuşaktan kuşağa şekillenen, Türklerin kendine hassanat anlayışından doğan anlam yüklü motifler ile Tokat yöresinde en güzel örneklerini veren yazma desen özellikleri, bölge hakkında genel bilgi, tarihi, doğal ve kültürel yapısı kısaca anlatılmıştır. 146147 Yazma baskıcılığın sınıflaması, kullanıldığı yerler, tekniği, kullanılan ana gereçleri ve yapılış şekli üzerinde durulmuştur. Doğal ve yapay boyalar hakkında bilgi verilmiştir. Yazma ahşap kalıplar kullanılarak çeşitli boyalarla, pamukla kumaşlar üzerine, elle çizip resmederek veya basarak yapılan süsleme sanatına denir. Bu işi yapanlara da yazmacı veya basmacı denir. Yazmacılık çok eskiden beri, insanoğlunun süsleme ve süslenme ihtiyacı ile başlamış ilkel sanatlarından biridir. Orta Anadolu'nun uygarlık yönü ile zengin olan Tokat ilinde Anadolu yazmacılığının en az altı asırlık bir mazisi olduğu ortaya çıkmıştır. Çarşı ve ev faaliyeti olarak yürütülmüş bu sanat dalı, yorgan yüzü, seccade, bohça, sofra altı, yemeni, peşkir, mendil gibi pek çok çeşitleri ile insanların günlük yaşantısının vazgeçilmez eşyası olmuştur. Genel olarak yazma sanatı üç türde yapılır. 1. Kalem işi yazma 2. Kalıp-kalem yazma 3. Kalıp yazma Kalem işi Yazma : Sanat yönü ile en kıymetli olanıdır. Desen çizildikten sonra içleri fırça ile boyanır. Bugün bu tür çalışma hiç yapılmamakta, elde kalanlar müzelik eşya olarak saklanmaktadır. Kalıp-kalem Yazma : Dış konturlar kalıp ile basılıp desenin iç kısımları ise fırça ile boyanmaktadır. 148 Kalıp Yazma : Bugün yaygın olanıdır. Oyulmuş tahta kalıplar kullanılır. Çeşitli bölgelerde, değişik şekilde yapılır. Tokat'da elvan işi ve karakalem türü uygulanmaktadır. Beyaz zemin üzerine değişik renklere göre hazırlanan kalıplarla yapılan baskı türüne 'ELVAN İŞİ' denir. Tek kalıp kullanılarak, beyaz zemin üzerine siyah, siyah üzerine ise beyaz işlenir. Bu türüne de 'KARA KALEM' yazma denir. Baskı kalıpları genellikle ıhlamur ağacından oyulur. Motiflerini doğadan almıştır. En çok işlenen, çiçek yaprak ve meyve motifleridir. Bir yüzeyin kenar suyu ile çerçevelenmesi esas yazma prensiplerindendir. Kompozisyonlarda ortadan başlayıp dışa doğru geliştirilen daire planlarına çok rastlanır. Bazılarında da çiçekler buket halinde kenar suyunun ortasından veya köşesinden fışkırır, dört çevreye yayılır. Yazmacılıkta boyama önemli yer alır. Eskiden kullanılan boyalar bitkisel, bugün kullanılanlar ise genellikle kimyasal boyalardır. Araştırmadan elde edilen bulgulardan giderek Tokat yazma baskı sanatının yok olmaması için özetle şunlar önerilebilir. 1. Yazma baskı sanatı örneklerinden oluşan bir arşiv oluşturulmaktadır. 2. Bitkisel boyacılıkta kullanılan bitkilerin yetiştirilmesi için gereken önlemler alınmalıdır. 3. Yazma baskı sanatında kullanılan orjinal kalıpların korunması ve saklanmasına önem verilmektedir. 149 4. Tokat yazma baskı sanatında kullanılan motif özelliklerinin yozlaştın İmadan kullanılmasına özen gösterilmelidir.