turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Muharrir mecmuası (1876-1879)

Bu çalışmada 1876- 1879 yılları arasında yayımlanan Muharrir mecmuasını incelemeye çalıştık. Çalışmayı Osmanlı devletinin matbaayla tanışması ve azınlıkların faaliyetleri, Lale, Tanzimat, I. Meşrutiyet ve II. Abdülhamid dönemlerinde meydana gelen basın yayın faaliyetleri ve gelişmeleri, Ebuzziya Mehmed Tevfik Bey'in biyografisi ve Muharrir mecmuasının günümüz Latin alfabesine aktarılmış metni, mecmuada geçen konu başlıklarının değerlendirilmesi ve sonuç oluşturmaktadır. Aylık yayımlanan mecmua 1 Cilt 8 sayıdan oluşmaktadır. Mecmuanın bütün sayıları Ankara Milli Kütüphane'de mevcuttur. Mecmuanın teminini Ankara Milli Kütüphane'den yaptık. Osmanlı devletinin matbaa ile geç tanışması sonucunda Avrupa ile aramızda kültürel birikim açığı oluşmuştur. Bu çalışmada bu aradaki açığın sadece tek tek konulara ihtisas edilmiş kitapların okunmasıyla kapatılamayacağı ve yapılacak işin bilgilerin ansiklopedik bir sistem içinde 'lugat' ve 'mecmua' haline dönüştürülmesi gerektiği söylenerek Ebuzziya tarafından yayımlanan Muharrir mecmuası vasıtasıyla bu durum okuyuculara aktarılmıştır. Bu tez çalışmasıyla daha önce araştırılmamış olan Muharrir mecmuasının fihristinde yer alan konu başlıkları gün yüzüne çıkarılmış olup bu alandaki boşluk bir nebze de olsa doldurulmuş bunun neticesinde bilim dünyasına ve bir sonraki araştırmacılara katkı sağlamak hedeflenmiştir.
230 numaralı Seydişehir şer'iye sicili

Bu çalışmamızda toplumun çekirdeğini ve en büyük dinamiğini oluşturan aileyi ele aldık. Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemi Seydişehir'deki ailenin özellikleri, evlilik, nafaka takdiri, talak, muhala'a, borç ve miras gibi çeşitli davaların uygulanışı, şer'iyye sicili belgelerinden hareketle nasıl çözüldüğ ü ortaya çıkarılmıştır. Osmanlı sosyal hayatının mikro tarih anlamında örneklerini teşkil eden köy ve mahallenin Seydişehir'deki yapısı ve fonksiyonları ele alınmıştır. Belgelerde genel olarak miras, borç, boşanma, evlilik, nafaka, mehir borcu gibi davalar bulunmaktadır. Seydişehir mahkemelerinde davaların nasıl çözüldüğü ve bu davalara getirilen çözümler gün ışığına çıkarılmıştır. Seydişehir'de temel tüketim ürünlerinin neler olduğu ve hangi ürünlerin yetiştirildiği ortaya konularak Seydişehir'inin iktisadi hayatına dair somut bilgilere ulaşılmıştır. Bu çalışmamızın sonucunda, Seydişehir'inin dolayısıyla Osmanlı Devleti'nin, hukuki, iktisadi, sosyal, idari ve aile tarihine ışık tutabilecek belgeler gün ışığına çıkartılmaya çalışılmıştır. Ticaret, tarım ve hayvancılık ve eğitim gibi konularda olduğu gibi Osmanlı Devleti bünyesinde yaşayan toplumlar arasında oluşturulan düzene bir kez daha şahit olunmuştur.230Numaralı Defter'de yer alan Seydişehir'e bağlı yerleşim birimleri ve belgelerin tasnifi üzerinde durulmuştur. Özetle bu çalışma ile elde edilecek somut veriler ışığında Seydişehir'in sosyal ve iktisadi yapısını ortaya çıkararak hem şehir tarihçiliğine hem de Osmanlı tarihiyle ilgili bilgilerimize katkı sağlamak amacıyla araştırmacıların istifadesine sunulmuş olacak.
1837-1840 tarihlerinde Konya'nın sosyal ve ekonomik durumu (83 numaralı Konya şer'iyye siciline göre)

Bu çalışmada 1837- 1840 (Hicri 1253 -1256) yıllarını kapsayan 83 numaralı (F 24) Konya şer'iye sicili defterinin transkripsiyonu yapılarak, defterde geçen belgeler ışığında adı geçen dönemde Konya'daki sosyo-kültürel hayat değerlendirilmeye çalışılmıştır. Ayrıca incelenen dönemin, Osmanlı Devletinde çok önemli yeniliklerin yapıldığı II. Mahmut devrine rast gelmesi sebebiyle, çalışmada II. Mahmut devri ıslahatlarına ve bu ıslahatların Konya sancağındaki yansımalarına da değinilmiştir. Çalışma bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte şer'iyye sicilleri ve önemi, Konya şer'iyye sicilleri ile 83 numaralı defter hakkında bilgi verildikten sonra Konya şehrinin Tanzimat devrine kadar olan tarihi kısaca anlatılmıştır. Birinci bölümde sosyal hayat başlığı altında özellikle aile kurumu üzerinde durulmuştur. Sosyal ilişkiler, mahalle, gayrimüslimlerin durumu, toplum içindeki anlaşmazlıklar, vakıf ve seyahat bu bölümde üzerinde durulan diğer konulardır. İkinci bölümde ekonomik hayat başlığı altında, vergi, ticaret, para ve Konya şehrindeki mülk satışları konuları işlenmiştir. Üçüncü bölümde ise askeri, dini, idari ve sağlık konuları başlığı altında merkez-taşra ilişkileri incelenmiştir. Çalışmanın sonundaki ekler kısmında ise 83 numaralı Konya şer'iyye sicilinin tamamının transkripsiyonu mevcuttur.
155 nolu (H.1308-1310) Gaziantep Şer'iyye sicilinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi

H.1308- 1310 tarihli 155 Nolu Gaziantep Şer'iyye Sicili toplam üç yüz doksan safyadır. Defterin bir, iki, üçüncü sayfalan yazısızdır. Dördüncü sayfada Naib Mehmed Rüştü Efendinin tayin yazısı bulunmaktadır. Beşinci belge Safer 1308 tarihiyle başlar. Son belge Receb 1310 tarihiyle son bulur. Yüz seksen dokuzuncu belgeden son belgeye kadar olan kısım Naib Mehmed Rüştü Efendinin zamanına aittir. Defterde 585 belge vardır. Bunların içinde tereke; imam, mütevelli, hatib atamaları; nafaka ve velayet davaları; borç davaları yer almaktadır.
20/1 numaralı (H. 1326-1327/ M. 1908-1909) Kırşehir şer'iyye sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Yargı yetkisine sahip olan kadıların vermiş oldukları kararları, tuttukları zapıtları, idari, siyasi ve hukuki yazışmaları içeren tarihi vesikalar olan şer'iye sicilleri, XV. yüzyılın ikinci yarısıyla XX. yüzyılın ilk çeyreği arsındaki döneme ait Osmanlı tarihi ve kültürünün ilk elden kaynaklarıdır. Çalışmamızın temel kaynağı olan Kırşehir Şer'iye Sicilleri'nin mikrofilmleri, Ankara Milli Kütüphane'de bulunmaktadır. 20 Numaralı Kırşehir Şer'iye Sicili, Milli Kütüphane'den fotokopi yoluyla temin edilmiş olup, hacimli olması nedeniyle ilk 93 sayfalık kısmı teze alınmış ve 20/1 Numaralı (H. 1326 -1327/ M. 1908 -1909) Kırşehir Şer'iye Sicilinin Transkripsiyon ve Değerlendirilmesi adıyla günümüz harflerine çevrilmiş, değerlendirilmiş ve kaynakça taraması yapılmıştır. Ayrıca bütün belgeler konularına göre tasnif edilmiştir. Tezin sonunda yer alan ekler kısmında teze konu olan sicilin orjinali fotokopi ile çoğaltılarak bir nüsha halinde verilmiştir. Bütün bu düşünce ve çalışmalar sonucunda Kırşehir'in ve aynı zamanda Osmanlı Devleti'nin idari, içtimai, siyasi, askeri ve iktisadi tarihine ışık tutabilecek bilgiler elde edilmiştir.
16. yüzyılda sosyal ve ekonomik açıdan Budaközü kazası

Yapmış olduğum tahrir çalışmasında Budaközü adının kaynağı, 16. Yüzyıl içindeki tarihi seyri, yerleşim planı, orada yaşayan halkın geçimini nasıl sağladığını araştırmaya çalıştım. Nüfusun daha çok nerelerde yoğunluk gösterdiğini, aile bireylerinin ortalama kaç kişiden oluştuğunu, bölgenin ticari yapısının nasıl olduğunu bulmaya çalıştım. Kendimizi 500 yıllık bir geçmişşe götürdük, Köyümüz olan Çadırhöyük'ün adını arşiv belgelerinde okuyunca şaşkınlığımız arttı ve geçmişşinin ne kadar da köklü olduğunu gördük. Budaközü Kazası'nda iktisadi hayatın ağırlık noktasını tarım üretimi, tarım üretiminin temelini ise hububat üretimi oluşturmaktadır. Bölge eski çağlardan beri Hitit Yurdu olarak bilinmektedir. Hitit tarihine baktığımızda yetiştirilen ürünler, ticari faaliyetler XVI. Yuzyil Budaközü'ndeki yapıyla örtüşmektedir, XVI. Yüzyıl Osmanlı Kazası Budaközü'nde yetiştirilen ürünler ve ticari yapı XXI. Yuzyil Cumhuriyet şehri Sungurlu'yla tamamen örtüşmektedir. Sadece aktörler değişmiştir, toprak aynı, yetiştirilen ürünler aynı, ticari faaliyet aynı... Kazada; buğday arpa, yulaf, mısır, darı, nohut, burçak, mercimek gibi hububat ürünlerinin yanında soğan-sarımsak, armut, üzüm, ayva, kavun- karpuz gibi bahçe ve bostan ürünleri ve aynca pamuk yetiştirilmektedir. Değişmeden kalan değişerek devam eden çok şey var Budaközü'nde. 16 Yüzyılın başında küçük bir kaza görünümündeydi. Fakat yüzyılın ortasında ve son çeyreğinde Akdeniz dünyasındaki nüfus artışına ayak uydurmuş katlanarak büyümüştür. Bugün bu topraklarda insanlar eskiden olduğu gibi buğday yetiştiriyor ama ekinini Budaközü Çayı etrafına kurulan su değirmenlerinde öğütmüyor Sungurlu'nun modern değirmenlerinde un yapıyor. Artık ne reaya var ne de sipahi, toprağını terk eden reaya çift bozan vergisi de ödemiyor. Geçimini sağlamak için Ankara'ya çalışmaya gidiyor. Boşaltmaya başladığı köyüne hiç olmazsa yazları dönebilmenin yollarını arıyor. Bu topraklar yüzyıllar boyu insanları bağrında sakladı hala saklıyor ve yarında saklamaya devam edeceğe benziyor.
1322-1326 tarihleri arasında Ilgın'ın sosyo-ekonomik tarihi (268 numaralı Ilgın Şer'iye Sicili Defteri'ne göre)

Şer'iyye Sicilleri Osmanlı Devleti'nin sosyo-ekonomik tarihi alanında yapılan araştırmalarda birinci elden kaynak konumundadır. Özellikle mahalli tarih açısından belki de en detaylı ve sağlam bilgileri ancak bu siciller vasıtasıyla öğrenebiliriz. İncelenilen 268 numaralı ılgın şer'iyye sicilinde mevcut olan belgeler; genel olarak evlenme-boşanma, mihir, tereke kayıtları, veraset işlemleri, alacak-verecek davaları ile devletin iskan politikası sonucu meydana gelen yer değişmeleri ve yerleşim adlarından oluşmaktadır. Özellikle defterin tutulduğu tarih itibariyle Ilgın'da bulunan Mahalle, Köy, Kasaba ve Nahiye adlarına ulaşılabilir. Ayrıca, sonradan iskanı yapılan kişilerin hangi mahalle, köy, ya da kasabaya yerleştirildikleri bilgisine de ulaşılabilir.
Bir Osmanlı bütçesi örneği: 1622 tarihli Ruznamçe Defteri

1622 yılma ait bütçeler üzerinde yapılan çalışmalar sonucunda Osmanlı Devlet'inin gelir-giderleri ile ilgili iki çeşit bütçe kayıtlan olduğu ortaya çıkmıştır. Bunlardan birincisi taslak bütçe niteliğinde olup gelir ve giderlerin oluşmadan kaydedildiği erkam defterleri, diğeri ise gerçekleşen gelir-gider kayıtlarının bulunduğu ruznamçe defterleridir. Erkam defterleri devletin yıl içinde gerçekleşen gelir-gider kayıtlarını içermediği için 1 7. yy başlarında Osmanlı kamu ekonomisini tahlil etmek için yapılan incelemede ruznamçe defterindeki kayıtlar bütçe örneği olarak esas alınmıştır. Ruznamçe defterlerine göre 17. yy. ın başlarında devletin gelir kaynaklan; cizye, avarız ve mukataa gelirlerinden meydana gelmektedir. Cizye gelirleri Osmanlı topraklarında yaşayan gayr-i müslim reayadan alman baş vergisidir. Avarız gelirleri olağanüstü durumlarda toplanan bir vergi çeşididir. Mukataa gelirleri ise iktisadi işletmelerden elde edilen gelirlerdir. Devletin gelir kaynaklannı oluşturan cizye, avarız ve mukataa gelirlerinden hazineye giren paralar 1622 yılı itibariyle 104 000 000 akçe tutmaktadır. Bu paralar devlet hizmetinde bulunan merkezi teşkilat içindeki kurumlara harcanmıştır. Bu kurumlann başında kapıkulu askerleri gelmektedir. Bunun dışında saray hizmetleri ve donanma gemilerinin gereksinimleri de bu paralarla giderilmiştir.
281 numaralı Mufassal Tahrir Defterine göre 1552 yılında Humus Sancağı

Yüksek Lisans Tezi 281 NUMARALI MUFASSAL TAHRİR DEFTERİNE GÖRE 1552 YILINDA HUMUS SANCAĞI Muhammed GÜÇLÜ Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Ana Bilim Dalı XI+126 sayfa Osmanlı Devleti'nin en önemli arşiv kaynaklarından biri de Tahrir Defterleri'dir. Bu çalışmada, 281 Numaralı Tahrir Defteri'nin ışığında, 1552 yılında Humus sancağının idari yapısı, fiziki görünümü, nüfusu ve iktisadi durumu tespit edilmeye çalışılmıştır. Humus sancağı söz konusu tarihte 3 nahiye ile 158 köy ve 744 mezraaya taksim edilmişti. Sancak merkezi olan Humus şehri ise bu zamanda idari bakımdan 5 mahalleden meydana gelmekteydi. Sancak, nüfus bakımından fazla kalabalık değildi. Takriben 18.109 şehir nüfusu, 36.575 nahiyelerin nüfusu olmak üzere toplam nüfus 54.684 idi. Sancakta, nüfusun önemli bir kısmım Müslümanlar teşkil etmekle birlikte, Hıristiyanlar, Nusayriler ve Yahudiler de yaşamaktaydı. Ekonomik bakımdan ise mütevazı bir şehir konumundaydı.
British policy towards the Ottoman Empire on the eve of the first World War (1910-1914)

Bu çalışma 1910- 1914 tarihleri arasında İstanbul'da ve Osmanlı İmparatorluğunun komşularındaki İngiliz büyükelçiliği yıllık raporlarına göre Birinci Dünya Savaşı eşiğinde Osmanlı İmparatorluğunun siyasi, ekonomik, askeri ve pek çok yönden içerisinde bulunduğu koşulları gözler önüne sermektir.
1 numaralı Sivrihisar kadı sicilinin 162-237. sahifelerinin transkripsiyon ve tahlili

Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nin mahkeme kayıtlarını tutan şer'iye sicillerinden Sivrihisar'a ait bir numaralı defterin 162 -237. sahifelerinin transkribe edilerek değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Defterin bugünkü alfabe ile yazımı sırasında basit transkripsiyon kuralları uygulanmıştır. Metindeki hükümler, tarihsel bakış açısı ile değerlendirilmiş, konuyu tamamlamak bakımından Osmanlı hukuk sistemi ile ilgili bir takım kavramlar tanıtılmıştır. Çalışmada ayrıca Sivrihisar'ın tarihi hakkında kısa bilgi verilmiştir. Çeşitli konularda hükümlerin yer aldığı defter, dönemin siyasi, sosyo-ekonomik, askeri ve kültürel yönleri hakkında fikirler vermektedir. Bu bilgiler ışığında Osmanlı Devleti'nin merkez dışındaki uygulamaları ve Sivrihisar'ın Osmanlı tarihindeki önemi de ortaya çıkmaktadır.
Avrupalı seyyahların bakış açısından Osmanlı'da kitap ve kütüphane kültürü (1453-1699)

Osmanlı kitap ve kütüphane kültürü araştırmalarında Osmanlı kaynaklarının kullanımı dışında Batı kaynaklarının da kullanımı önemli bir konudur. Özellikle 1453- 1699 döneminde Osmanlı kitap ve kütüphane kültürü konusunda Batı kaynaklarından yararlanan çok az sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu sebeple ilgili dönem ile ilgili Osmanlı kitap ve kütüphane kültürü araştırmalarında eksiklik bulunmaktadır. Tarihsel araştırmalarda birinci el kaynakların önemi büyüktür. Osmanlı tarihi üzerine birinci el Batı kaynaklarının en önemlilerinden biri seyahatnamelerdir. Çünkü seyahatnameler, bize konumuzla ilgili dönemde gözleme dayalı bilgi ve bulgular sağlamaktadırlar. Seyahatnameler, Osmanlı tarihi alanında birçok çalışmada kaynak olarak kullanılsa da Osmanlı kitap ve kütüphane kültürü konusunda kullanımları yetersizdir. Bu konudaki oluşan yetersizliği gidermeyi amaçlayan çalışmamızda, 122 Batılı seyyahın Osmanlı kitap ve kütüphane kültürü etrafındaki konularla ilgili gözlemlerinin olduğu ve bu gözlemleri seyahatnamelerine veya eserlerine yazılı olarak aktardıkları tespit edilmiştir. Bu seyyahların en çok ilgilendikleri ve gözlemledikleri konular, basımcılık, kitap ticareti ile konuşma ve yazım dili ile ilgilidir. Bunun dışında seyyahlar, kitap kopyalama, kitabı oluşturan fiziksel özellikler, kitabın kullanım amaçları, kitaba duyulan saygı, kitap okuma mekanları ve kütüphanelerle ilgili birçok gözlemde bulunmuşlardır. Araştırmamız sonucunda erişilebilen kaynaklar çerçevesinde, dönem kaynaklarının konumuz ile ilgili yetersizliği ve Batı kaynaklarının yeterince kullanılmamış olması sorunu, çalışmanın amacına uygun bir şekilde çözümlenmiş ve seyyahların fiziksel olarak erişilebilen tüm eserlerinden yararlanılarak, gözlemleri aktarılmış ve değerlendirilmiştir.
17. ve 18. yüzyılda Osmanlı Devletinde dekoratif süslemelerin bazı dini eserlere yansıması

''17. ve 18. Yüzyılda Osmanlı Devletinde Dekoratif Süslemelerin Bazı Dini Eserlere Yansıması'' başlıklı bu tez çalışması İstanbul Fatih Camii, Türk ve İslam Eserleri Müzesi ve çoğunluğu dünyanın büyük bir bölümüne hükmeden bir imparatorluğun yönetildiği Topkapı Sarayı Müzesinde bulunan 17. ve 18. Yüzyıla ait bir grup dini eserler esas alınarak hazırlanmıştır. Beş ana bölümden oluşan bu çalışmanın Giriş bölümünde, Kültür kavramı ve Osmanlı Devletinde Ehl-i Hıref teşkiletında yer alan sanatçılarımızın Allah'u Tealaya olan aşkı ve Hz. Muhammed'e olan aşkını eserlerine yansıtarak dillendirmesi anlatılmıştır. Ayrıca bölümde araştırmanın amacı, önemi, amaçları, sınırlılıkları ve araştırma kapsamındaki tanımlar hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde, Sanat, Osmanlı döneminde el sanatlarıyla uğraşan sanatkar, zanaatkarlar için kullanılmış Ehl-i Hıref kavramı ve araştırma kapsamında çoğunluğu dünyanın büyük bir bölümüne hükmeden bir imparatorluğun yönetildiği Topkapı Sarayı Müzesinde bulunan 17. ve 18. Yüzyıla ait bir grup dini eserlerin Surre-i Hümayun geleneği ile saraya gelişi. Araştırma kapsamında incelenen mükemmel bir işçilikle eserleri vücuda getiren sanatçıların hat, tezhip, maden, sanatları literatür de yer alan kaynaklara dayanarak tarihi süreç içinde başlangıcından Osmanlıya kadar gelişi ve sanatlarda kullanılan malzeme ve yapım teknikleri, süslemede kullanılan motifler hakkında ayrıntılı bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde, araştırma modeli, evren ve örneklem, veri toplama araçları verilerin toplama tekniği, verilerin analizinden elde edilen bilgilerle araştırma yöntemi bölümü oluşturulmuştur. Dördüncü bölümde, İstanbul ilinde yapılan bu araştırma ile 17. ve 18. Yüzyıla ait İstanbul Fatih Camisi'nde bulunan 5 adet eser, İstanbul Türk ve İslam Eserleri Müzesinde bulunan 9 adet eser ve İstanbul Topkapı Sarayı Müzesinde bulunan 37 adet eser olmak üzere toplam 51 adet eser detaylı olarak incelenmiştir. İncelenen bu eserlerin yapıldığı yüzyıllardaki süsleme teknikleri, renk ve malzeme özellikleri incelenerek kataloğunun oluşturulması için hazırlanan bilgi formları her bir eser için ayrı ayrı düzenlenmiş, eserlerle ilgili ayrıntılı bilgiler verilmiştir. Eserlerin genel ve detay fotoğrafları yetkililerden gerekli izin belgeleri ile talep edilen ücretleri ödenerek temin edilmiş ve uygun görülen bir kısım fotoğrafın çizimleri yapılmıştır. Sonuç bölümünü oluşturan beşinci bölümünde ise araştırma kapsamında incelenen eserler hakkında elde edilen bilgiler bir araya getirilerek eserin yapıldığı yüzyıllardaki süsleme teknikleri, renk ve malzeme özelliklerini ortaya koyan sonuç ifadesi oluşturulmuştur.
259 numaralı şer'iyye sicili defterine göre Galata

Bu çalışmanın amacı, Galata'nın 18. yüzyılın ilk çeyreğindeki ekonomik, sosyal ve kültürel tarihinin anlaşılmasına katkıda bulunmak. Bu amacı gerçekleştirmek için Galata mahkemesine ait 259 numaralı sicil defterini seçtik. Öncelikle defterin transkripsiyonu gerçekleştirildi ve daha sonra sözü edilen defterden elde ettiğimiz verileri açıklamaya çalıştık. Çalışmamız bir giriş, beş bölüm ve bir sonuçtan oluşuyor. Giriş bölümünde Galata hakkında genel bir bilgi ve çalışmanın amaç, kapsam ve yöntemi ile 259 numaralı sicil defterinin özellikleri açıklanıyor. Beş bölümde ise sicillerden elde edilen bilgiler ışığında 1724- 1725 arasında Galata'da meydana gelen ekonomik ve sosyal olaylar değerlendirildi. Sonuç bölümünde çalışmamızın özetini ve daha sonra sözü edilen sicil defterinin transkripsiyonu verdik.
Sineperver Ayşe Valide Sultan, Nakşidil Valide Sultan ve Perestu Valide Sultan Vakıfları

İnsanlara yardım etmeyi yaşamlarının gayesi haline getiren valide sultanlar, Allah inancının temelini oluşturan yardımseverlilik faaliyetlerini 19. yy. vakıfları aracılığıyla devam ettirerek dini, ilmi, sosyal, iktisadi vb. alanlarda birçok eserin inşasına vesile olmuşlardır. Vakfiyelere dayalı olarak hazırladığımız çalışmamızda, Sineperver Ayşe Valide Sultan Vakfı için VGM Arşivi'nde 745 nolu defterde kayıtlı 1225 (1810) tarihli vakfiye, 1229 (1814) zeyl vakfiye, 1238 (1823) tarihli i'lam ve 1240 (1824) tarihli ikinci zeyl vakfiye incelenmiştir. Nakşidil Valide Sultan Vakfı için VGM Arşivi'nde 745 nolu defterde kayıtlı 1227 (1812) tarihli ve 1228 (1813) tarihli vakfiyeler incelenmiştir. Ayrıca, VGM Arşivi'nde 634 nolu defterde kayıtlı, II. Mahmut Han'ın annesi Nakşidil Valide Sultan adına yaptığı vakıfla ilgili 1234 (1819) tarihli vakfiye ele alınmıştır. Perestu Valide Sultan Vakfıyla ilgili de, yine VGM Arşivi'nde 571 nolu defterde kayıtlı 1307 (1889) tarihli vakfiye incelenmiştir. Vakfiyelere dayanarak kaleme aldığımız tez çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Sineperver Ayşe Valide Sultan, ikinci bölümde Nakşidil Valide Sultan, üçüncü bölümde ise Perestu Valide Sultan'nın hayatları ve eserleri, kurdukları vakıfların genel yönetimi, yöneticileri ve denetimi, hayır müesseseleri ve hayır hizmetleri ve bunları yerine getirebilmek için valide sultanlar tarafından vakfedilen akarlar aktarılıp, tablolar yardımı ile değerlendirilmeye çalışılmıştır. Hanım sultanların Osmanlı Vakıf Sistemin'ndeki rolünü, hizmet yarışını, sosyal hizmet anlayışı ile ayrıntılı şekilde izah etmesi ve vakıf müessesinin gelişmesine katkıda bulunmasından dolayı çalışma önemsenilip irdelenmeye gayret edilerek araştırmacıların istifadesine sunulmaya çalışılmıştır.
XVII. yüzyılın ikinci yarısında Trabzon

Anadolu'nun İslamlaşma ve Türkleşmesi sonrasında gerçekleşen fetihten sonra Trabzon'da devlet tarafından başlatılan İslamlaşma süreci yaklaşık yüzyıl sürmüştür. Trabzon bu yönüyle araştırmacıların dikkatini çekmiş, üzerinde en çok durulan konu İslamlaşma süreci olmuştur. Bu noktada tez farklı bir bakış açısıyla XVII. yüzyılın ikinci yarısında Trabzon şehrinin sosyal ve ekonomik hayatına şer'iye sicilleri penceresinden bakarak şehirdeki aile hayatını, günlük hayatı ve çarşı pazardaki ekonomiyi ele almaktadır. Trabzon'da aile hayatına bakıldığında diğer Osmanlı şehirlerindeki gibi huzurlu bir hayatın sürdüğü görülür. Bu durum şehirdeki evlilik ve boşanma sayılarından anlaşılmaktadır. Bu tesbit Trabzon'un yoğun gayrimüslim nüfusunun bu orana olumsuz etkisinin olmadığını da düşündürmektedir. Nihayetinde kadı mahkemesine gitme hakları olan gayrimüslimlerin de boşanmalarının şeriat mahkemesinin tanıdığı güvenceden yararlanma amacıyla kadı önüne geldiği anlaşılmaktadır. Bu noktada hizmete ulaşmada toplumun her kesiminin eşit olduğunu, mesela kadı mahkemesinden gayrimüslimlerin de rahatça yer alanabildiğini, Kadı'nın Müslüman bir yetim ile gayrimüslim bir yetime aynı gayretle sahip çıktığını görmekteyiz. Bu eşitlik sadece mahkeme ile sınırlı olmayıp gerek devlet hizmetlerine ulaşmada -mesela herhangi bir görev ifasından dolayı vergi muafiyetinde veya devletin bir mal ve hizmet alınımda- gerekse de özel teşebbüsçe oluşturulan hayri hizmetlere ulaşmada geçerlidir. Mesela bir vakıf her millete aynı şekilde yardım etmektedir. Yani muhtaçlar için kurulmuş bir müessese Müslim-gayrimüslim veya kadın erkek tüm muhtaçlara sahip çıkmaktadır. Ekonomik hayat ile ilgili konularda tezde ele alınmıştır. İncelenen dönemde Trabzon limanı uluslararası ticarete kapalıdır ve Trabzon ticareti bir iç ticarettir Bu ticarette Müslüman tüccarların büyük payı olması önemlidir. Anlaşılan Osmanlı tarihi konusunda bir genel kabul olan 'Türkler askerlik ve yönetim ile uğraşmışlar ticaret gayrimüslimlere kalmıştır' ifadesi gayrimüslimlerin en yoğun yaşadığı Trabzon için dahi geçerli bir önerme değildir. Son olarak Kazak saldırıları ve Celali isyanlarının etkileri altındaki dönemler dışında şehirde huzur hakimdir. Bu sonuca ulaşmamızı sağlayan veri şehirdeki dava sayısının nüfusa göre azlığı yanında kayıtların çoğunun Kadı'nın günümüzdeki noterlik vazifesinin karşılığı olmasıdır.
Trabzon'da borç alacak ilişkileri (1693-1700)

Bu çalışma, 1861, 1862, 1863 ve 1864 nolu Trabzon seriye sicilleri ne göre 1693- 1700 yıllan arasında Trabzon'da borç alacak ilişkilerini incelemektedir. Çalışma, giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Girişte İslam hukukunda borçlarla ilgili genel bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde, incelediğimiz döneme kadar Trabzon'un kısa bir tarihçesi verilirken 1461'de fethedilen Trabzon'un incelediğimiz dönem itibariyle tam bir Türk-İslam şehri hüviyetinde olduğu görülmektedir. Ayrıca bu bölümde, çalışmada kaydedilen borç alacak ilişkileri ile ilgili terimler açıklamalarıyla ve bu terimlerin geçtiği sicil kayıtlarından örnekler, günümüz Türkçe'sine çevrilmiş şekilleriyle birlikte verilmiştir. ikinci bölümde, 17. yüzyıl sonlarında Trabzon ve çevresinde borç alacak ilişkilerinin din gruplarına göre nasıl bir dağılım gösterdiği, borçlanmaların hangi miktarlarda yoğunlaştığı, Osmanlı Devleti'nin genel ekonomik durumundan ve borçlanma şekillerinden bahsedilmektedir. Alman borçların ödenme şekilleriyle ilgili olarak muhallefat, sulh, mülk satışı ve takas yöntemleri üzerinde durulmuştur. Trabzon'da yönetici kesimin ve kadınların borç alacak ilişkilerindeki yerleri anlatılarak borç alacak ilişkilerinde faiz ve iş ortaklıklarına yer verilmiştir. Ayrıca, çalışmamızda elde edilen veriler, 1650- 1700 tarihleri arasını kapsayan Trabzon'da borç alacak ilişkileri ile ilgili başka çalışmalarla karşılaştırılarak bazı değerlendirmeler yapılmıştır. VI