Sağlıkta araştırma ve geliştirme harcamalarının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Türkiye üzerine ampirik bir çalışma

Bu çalışma 17 ülke düzeyinde 2005- 2014 yılları arasında, Sağlıkta Ar-Ge Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Ekonomik büyümenin temsilcisi olarak Gayri Safi Yurt İçi Hasıla ; sağlıkta Ar-Ge Harcamalarının temsilcisi olarak Sağlık Ar-Ge Harcamaları, Sağlık Harcamaları ve sağlık alanındaki Patent Sayıları alınmıştır. Değişkenler çerçevesince belirlenen hipotezleri test etmek amacıyla Dünya Sağlık Ar-Ge Modeli ve Türkiye Sağlık Ar-Ge Modeli olarak iki model kurulmuştur. Modeller Panel Veri Analizi çerçevesince Granger Nedensellik testi, Kao ve Pedroni Eşbütünleşme Testleri, Esneklik Katsayısı, Korelasyon ve Regresyon analizlerine tabi tutulmuştur. DSAM'da Sağlık Ar-Ge Harcamasından GSYİH doğru tek yönlü, Sağlık Harcamasından GSYİH doğru tek yönlü, GSYİH ile Patent sayısı arasında çift yönlü, Sağlık Ar-Ge Harcaması ile Patent sayısı arasında çift yönlü Granger tipi nedensellik ilişkisi tespit edilmiş; Sağlık Harcaması ile Patent sayısı ve Sağlık Harcaması ile Sağlık Ar-Ge Harcaması arasında Granger tipi nedensellik ilişkisi tespit edilememiştir. DSAM eşbütünleşme testlerinde; GSYİH ile Sağlık Ar-Ge Harcaması, Sağlık Harcaması ve Patent sayısına ait değişkenlerin uzun dönemde eşbütünleşme ilişkisine sahip olduğu tespit edilmiş; değişkenler arasında korelasyon ve regresyon analizlerinde ise anlamlı ilişkiler bulunmuştur. DSAM'da sağlık Ar-Ge harcamalarındaki bir birimlik artış, GSYİH'yı 182 SGP dolar artırmaktadır ve bu değişikliğin %95'ini açıklamaktadır. TrSAM'da Sağlık Harcamasından Sağlık Ar-Ge Harcamasına doğru tek yönlü, Sağlık Harcamasından GSYIH'ya doğru tek yönlü Granger tipi nedensellik ilişkisi tespit edilmiş, diğer değişkenler arasında Granger tipi nedensellik ilişkisi tespit edilememiştir. TrSAM'da esneklik katsayısına göre sağlık Ar-Ge harcamalarındaki %1'lik artış GSYİH'yı %0,35 artırmaktadır. Sağlık harcamalarındaki %1'lik artış GSYİH'yı %0,86 artırmaktadır. Sağlık harcamalarındaki %1'lik artış Sağlık Ar-Ge Harcamalarını %0,226 artırmaktadır. Sağlık alanı Onbin Kişi Başı Patent sayısındaki bir birimlik artış Sağlık Ar-Ge Harcamalarını 0,22 birim artırmaktadır. Onbin Kişi Başı Patent sayısındaki bir birimlik artış sağlık harcamalarını 0,18 birim artırmaktadır. Onbin Kişi Başı Patent sayısındaki %1'lik artış GSYİH'yı %0,085 azaltmaktadır. TrSAM'da korelasyon ve regresyon analizlerinde değişkenler arasında anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Sonuçlar, çalışma kapsamındaki ülkelerde Ar-Ge faaliyetleri içinde sağlık Ar-Ge faaliyetlerinin önemli bir yere sahip olduğunu ve sağlık Ar-Ge harcamalarının ekonomik büyümeyi olumlu etkilediğini ortaya koymuştur. Ancak Türkiye'de sağlık Ar-Ge harcamaları ekonomik büyümeyi çalışma kapsamındaki ülkelere göre daha düşük düzeyde etkilemektedir. Türkiye sağlık Ar-Ge faaliyetlerinde her ne kadar yüksek düzeyde performans göstermiş ve yıllar itibariyle göstergelerinde artış sağlamış olsa da, sağlık Ar-Ge alanında on yılda yaşanan küçülme ve bu alanda dünya ölçeğine göre düşük kapasiteye sahip olması, Türkiye'de sağlık Ar-Ge faaliyetlerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkinliğini sınırlandırmaktadır. Bu nedenle Türkiye'de daha yüksek bir ekonomik büyüme performansı sağlamak için sağlık Ar-Ge faaliyetlerine yönelik plan/politikaların geliştirilmesi ve uygulanması önerilir.