İklim değişikliği ve politik istikrarsızlık arasındaki ilişki: Mena ülkeleri örneği ( 1985:01-2016:12 )

İklim değişikliği, tüm dünyayı ve gelecek nesilleri tehdit eden en büyük problemlerden biridir. İklim değişikliğinin mali boyutu ve alınması gereken sorumluluklar nedeniyle bu sorunla mücadele noktasında küresel uzlaşma henüz tam olarak sağlanamamıştır. İklim değişikliğinin yıkıcı etkileri sadece çevre ve ekonomi üzerinde değil politik alanda da kendini göstermektedir. İklim değişikliğinin meydana getirdiği sıcaklık ve yağış rejimlerindeki değişiklikler özellikle tarım sektöründe önemli gelir kayıplarına yol açmaktadır. Halkın önemli bir kesiminin tarım sektörü ile ilgilendiği ülkelerde sıcaklıklarda ve yağışlarda meydana gelecek değişiklikler tarım mahsulü kıtlığına yol açabilmekte ve bir süre sonra göçlerin ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Göçlerle beraber toplumda meydana gelen huzursuzluk gerekli istihdam şartlarının sağlanamaması durumunda belli bir süre sonra vatandaşların hükümetlere karşı tutumlarını sertleştirerek protestoların ortaya çıkmasına yol açabilmektedir. Bu aşamadan sonra mevcut sorunların devam etmesi halinde insanlar terör propagandasına karşı daha kırılgan hale gelebilmekte söz konusu ülkelerde şiddet, çatışma ve terör faaliyetlerinin görülmesine veya hızlanmasına zemin hazırlanmaktadır. Bu durum neticesinde ülkelerde politik istikrarsızlık olguları yaşanmaktadır. Bu çalışmada iklim değişikliği nedeniyle ortaya çıkan sıcaklık ve yağış rejimi değişikliklerinin Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkelerinde politik istikrarsızlıklara neden olup olmadığı incelenmiştir. Bu amaçla, 1985:01-2016: 12 dönemi için aylık veriler kullanılarak iklim değişikliğini temsilen sıcaklık ve yağış değişimleri ile politik istikrarsızlık ve politik istikrarsızlık göstergeleri arasındaki nedensellik ilişkisinin varlığı araştırılmıştır. Politik istikrarsızlık göstergeleri olarak Uluslararası Ülke Risk Göstergeleri veri tabanından alınan politik istikrarsızlık, hükümet istikrarı, sosyo-ekonomik koşullar, yatırım profili ve çatışma verileri kullanılmıştır. Ekonometrik analizde ilk olarak yatay kesit bağımlılığı testi uygulanmıştır. ve ülkeler arasında yatay kesit bağımlılığının varlığı tespit edilmiştir. Bu nedenle, yatay kesit bağımlılığını dikkate alan IPS ve CADF panel birim kök testleri ve Dumitrescu ve Hurlin (2012) panel nedensellik testlerinden faydalanılmıştır. Nedensellik analizinden elde edilen bulgulara göre iklim değişikliği ile politik istikrarsızlık ve yatırım profili arasında çift yönlü bir nedensellik ilişkisi söz konusuyken iklim değişikliğinden çatışmalara doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi vardır ve son olarak iklim değişikliğinden sosyo-ekonomik koşullar ve hükümet istikrarına doğru herhangi bir nedensellik ilişkisine rastlanmamıştır. Buna ek olarak, hükümet istikrarından iklim değişikliğine doğru bir nedensellik ilişkisi tespit edilmiş ve sosyo-ekonomik koşullar ve çatışmalardan iklim değişikliğine doğru herhangi bir nedensellik ilişkisi saptanmamıştır. Bu bağlamda, çalışmadan elde edilen en genel sonuç, iklim değişikliğinin MENA ülkelerinde görülen mevcut politik istikrarsızlık süreçlerinin ortaya çıkmasına 'tehdit çarpanı' niteliğinde katkı sağladığı yönündedir.