Euphemismus in der alltagssprache und in den fachsprachen der politik der internationalen beziehungen und des gesundheitswesens im Deutschen und Türkischen

Dil, insanların duygularım, düşüncelerini ve isteklerini başkalarına aktardığı en belirgin öğelerden birisidir. Toplumda bireyler dil yoluyla ortak kültürel değerleri paylaşırlar ve başkalarına aktarırlar. Duyguların, düşüncelerin ve isteklerin aktarımında bilinçli ya da bilinçsiz olarak güzel adlandırmayı kullanırız. Köken olarak 'güzel adlandırma' kavramı Yunanca' dan (eu türemiş olup, uygun kelimeleri kullanmak veya uygun konuşmak anlamlarına gelmektedir (Metzler Lexikon Sprache 1993, S. 176). Güzel adlandırma kavramı aynı zamanda Almanca' da 'gizleyici, güzelleştirici, açımlayıcı, dolambaçlı ifade edici, saklayıcı, örtücü, kaplayıcı kelime' şeklinde kullanılmaktadır. Türkçe'de ise bu kavram Doğan Aksan (1998: Cilt 3 S. 100) tarafından 'güzel adlandırma, örtmece, hüsn-ü tabir, dolamlama ve edebi kelam' şeklinde tanımlanmaktadır. Bir toplumda veya kültürde ifade edilmesi uygun olmayan şeyler, başka bir toplumda veya kültürde gayet masum bir şekilde ifade edilebilir. Güzel adlandırma, ilk etapta kavramların korkutucu, ürkütücü, çirkin, fena, endişe verici içeriklerini hafifletmek, tamamen örtmek veya gizlemek için kullanılmaktadır. Sıklıkla yabancı kelimeler de güzel adlandırmada kullanılmaktadır. Örneğin: İngilizce kökenli olan 'transpirieren' kelimesi Almanca' da aynı anlama gelen 'schwitzen' kelimesi yerine kullanılmaktadır. Her iki kelimenin aynı anlama gelmesi, yabancı kelimenin o dilde güzel adlandırma olarak kullanılmasına olanak sağlamaktadır. Günlük hayatta kelimelerimizi dikkatli bir şekilde seçerek konuştuğumuz konuların başında cinselliğimiz, dünyevi varlığımızın sona ermesi, bedenimizin salgıları ve vücudumuzun bazı kısımları gelmektedir ve biz bu alanlarda çoğu zaman güzel adlandırma kullanırız. Bu kelimelerin birçoğu her ne kadar hayatın gerçeklerini ifade etseler de her zaman duygusal bir değeri içerir. Dini alanda tabu durumundaki birçok kelime ve kavram güzel adlandırmalı bir şekilde ifade edilmektedir. Toplumda 'hayalet', 'kötü ruh','cin', 'peri' gibi varlıkların isminin anılmasıyla birlikte bunların anılan yere geleceği gibi bir inanç bulunmaktadır. Bunun için bu varlıkları ifade eden kavram ve kelimelerin yerine kulağa daha hoş gelen, yumuşak, güzelleştirilmiş veya nezaket içeren kelimeler kullanılmaktadır. Güzel adlandırma kullanmanın temelinde, 'söz konusu olan kimsenin duygularının' korunması bulunmaktadır. Diğer taraftan görgü kurallarına saygı ve nezaket de burada önemli bir rol oynamaktadır. Doğal olarak konuşucu karşısındakini, alıcıyı ya da kamuoyunu etkileyebilmek için de güzel adlandırma kullanmaktadır. Güzel adlandırmayla toplumda dilsel bir uyum sağlanabilmektedir. Özellikle sosyal statünün oluşmasında kullanılan güzel adlandırmalar büyük bir önem taşır. Örnek verecek olursak: 'çöpçü' yerine 'temizlik görevlisi' denilmesiyle o kişi topluma daha uyumlu birisi olur, daha verimli çalışması sağlanır. Türkçe ve Almanca' daki güzel adlandırmaları karşılaştırmalı olarak incelersek, oluşan ilişkileri üç grupta değerlendirebiliriz: 1. Birebir ilişkiye denk düşen eşdeğerlikler 2. Birebir ilişkiye denk düşmeyen, fakat başka sözlerle açımlanan eşdeğerlikler 3. Her iki kültürün, dinin ve yaşam tarzının farklılığından kaynaklanan ve açımlanamayan eşdeğerlikler Bu özetten de anlaşılacağı gibi her iki dildeki güzel adlandırmaların karşılaştırmalı olarak incelenmeye değer oldukları görülmektedir. Bizim amacımız burada okuyucuya yeni bir ufuk açmak ve bu konuya bir ilgi uyandırmaktır.