Yapı biyolojisi bilimi açısından toprak yapı malzemesi: Arkeolojik örnekler üzerinden bir irdeleme

Endüstri Devrimi ile makineleşen teknoloji, pek çok alanda olduğu gibi, yapı malzemelerinin de üretim ve uygulama şekillerini etkilemiştir. Sentetik malzemelerin geliştirilmesi ve yapı malzemesi olarak kullanımlarının başlaması ile antik çağlardan beri yerel malzemelerle inşaa edilen yapılar değişime uğramıştır. II. Dünya Savaşı'ndan büyük kayıplarla çıkan Almanya'da, tekrardan ayağa hızlıca kalkabilmek için, yapay yapı malzemeleri kullanılarak yoğun oranda ve hızlı bir şekilde toplu konut projeleri inşaa edilmiştir. Bu yapılardaki yaşamlarda, toplum genelinde daha önceden görülmemiş bazı hastalıkların başlamasıyla, aynı tip hastalıkların aynı tip yapılarda yaşayan insanlarda olduğu fark edilmiştir. Yapının insan sağlığı üzerinde olan etkisinin anlaşılması ve konu ile ilgili çalışmaların başlaması Yapı Biyolojisi Enstitüsü'nün temellerinin atılmasını sağlamıştır. Yapay yapı malzemelerinin zararlarının insan ve çevre sağlığını tehdit edici boyutlara varmış olması tez çalışmasının yapılması için önemli bir itici güçtür. Bundan dolayı giriş kısmında sorun tanımlanarak yapay malzemelerin, özellikle iç mekan hava kalitesine olan olumsuz etkileri ortaya konulmakta ve bundan en çok etkilenenlerin çocuklar olduğunun altı çizilmektedir. IBN Standart değerlerini oluştururken hedef kitlesi olarak çocukları belirlemiştir çünkü çocuklar yetişkinlere göre daha hassas bir bünyeye sahiptirler. Enstitü'nün değerlendirmesine göre; eğer bir çocuk için oluşabilecek yapı kaynaklı hastalıkların önüne geçilebiliyor ise, yetişkin için zaten en optimum değerler yakalanmış olmaktadır. Lakin genel standart düzenlemelerinde çocuklar göz önünde bulundurulmamaktadır. Son yıllarda artan yapı malzemesi kaynaklı çocuk hastalıkları durumun önemini göstermektedir. 80'li yıllardan beri özellikle çocukların zamanlarının büyük oranını geçirdikleri okullarda yapılmış olan araştırmalar, sorunun uzun süre önce belirlendiğini fakat çözüm için gerekli uygulamaların göz ardı edildiğini göstermektedir. Çözüm için bir alternatif olabileceği düşünülen toprak yapı malzemesinin irdelenmesinin önemini ortaya koyan argümanlar yine giriş kısmında sunulmaktadır. Yapı Biyolojisi Bilimi'nin ve IBN'in oluşum hikayesine, yapı malzemesinin değişimini ve günümüzün malzeme sorunsalını tanımlamakta yardımcı olduğu için yer verilmiştir. Sağlık sorunları ve malzeme arasındaki ilişkiyi çalışmalarının merkezine koyan Yapı Biyolojisi'nin, enstitü ve konu ile ilgili kişiler tarafından yapılan farklı tanımları araştırılmıştır. Lakin, malzemenin de içinde yer aldığı yeni bir tanım yapma ihtiyacı duyulmuştur. IBN tarafından uygulanması önerilen 25 kurala ve ana ilkelerin sağlanması için kurgulanan yöntemlere, sağlıklı malzeme çalışmasında önemli olduğu için yer verilmiştir. Bu yöntemlerden biri olan malzeme değerlendirmesi, kriterler doğrultusunda malzemelerin insan ve çevre sağlığı ile olan uyumlarını puanlandırmaktadır. En yüksek puanı alan toprak yapı malzemesinin, yapı sistemi içinde uygunluğunu değerlendirebilmek için, bu çalışmada bir malzeme seçim yöntemi kurgulanmıştır. Malzeme Seçim Yöntemi kurgusuna Yapı Biyolojisi malzeme puanını entegre ederek bu puanı belirleyen kriterleri de yönteme almak, daha önce bu konu ile ilgili yapılan çalışmalarda bulunamamıştır. Doğru yöntem kullanımı, sağlıklı yapı malzemesi seçim ve karar alma aşamasında önemlidir. Bundan dolayı toprak yapı malzemesinin değerlendirilmesi için kurgulanmış seçim yöntemi örneği bu çalışmaya dahil edilmiştir. Toprak yapı malzemesinin, hem malzeme hem de malzeme seçim yöntem değerlendirmelerinde en yüksek puanlara ulaşabildiği ortaya konduktan sonra toprak türleri ve toprak malzemenin yapıda kullanım yerleri incelenmektedir. İyileştirme ve Stabilizasyon Yöntemleri açısından son yıllarda ülkemizde yapılan çalışmalara yer verilmektedir. Bu çalışmalarda genel olarak stabile etme yöntemi için yapay katkı maddelerinin katıldığı görülmektedir. Toprak karışıma katılan yapay katkı maddeleri, toprak yapı malzemesinin sahip olduğu sağlıklı özelliklerin değerini düşürmektedir. Stabilizasyon tekniklerini uygularken kullanılan katkı maddelerinin de doğal olması gerekliliği bu çalışmada belirtilmektedir. Anadolu'da en eski dönemlerden beri toprak yapı malzemesinin kullanıldığı bilinmektedir. Antik dönemlerde insanların, toprak çeşitlerini tanıyabilmeleri ve stabilizasyon teknikleri için katkı maddesi olarak uygun doğal malzemeleri kullanabilmelerinden dolayı, unutulmuş eski reçetelerin modern çalışmalar için ufuk açıcı olabileceği düşünülmektedir. Bundan dolayı arkeolojik kazılarda ortaya çıkan toprak yapı malzemelerinin analiz sonuçları araştırılmış ve veriler doğrultusunda bir değerlendirme tablosu hazırlanmıştır. Tablo, toprak yapı malzemesi içerik verilerinin kolay anlaşılabilir olması için düzenlenmiştir. Toplanan veriler, Prehistorik ve Kalkolitik Dönemler'den olup, bu çalışma için daha sonraki dönemlere ait iki arkeolojik alanın toprak yapı malzeme örnekleri laboratuvar ortamında incelenmiştir. Küllüoba ve Daskyleion'a ait toprak yapı malzeme örneklerinin analizlerinden edinilen veriler tabloya eklenmiştir. Veri elde etme sürecinde yapılan analizler ve edinilen bilimsel sonuçlar ekler bölümünde gösterilmektedir. Sonuç bölümünde ise, insan ve doğa sağlığının tehlikede olduğu bu noktada, 'Rönesans' yaşaması beklenen toprak yapı malzemesinin çalışılmasının, teknik açıdan geliştirilmesinin ve modernize edilirken sağlıklı niteliklerinin bozulmaması için toprağı ve stabilizasyon tekniklerini tanımanın önemi ifade edilmektedir. Yöresel ve dönemsel bilgilerin tekrardan ele alınmasının, belgeleme açısından olan öneminin yanı sıra, modern çalışmalara da ışık tutabilecek potansiyele sahip olduğu bu çalışmada anlaşılmıştır.