Türkiye'de İkinci Dünya Savaşı döneminde savaşın sosyal yaşam üzerindeki etkileri

oz Türkiye Dünya tarihinin gördüğü en geniş çaplı savaştan, savaşın Avrupa'nın çelişkilerinden kaynaklandığına ve Türkiye'yi ilgilendiren bir yönü olmadığa inanan yöneticileri sayesinde, fiziki yara almadan kurtulmayı başarmıştır. Bununla birlikte insanlığın gördüğü felaketlerin en büyüğü olan ikinci Dünya Savaşı, silahlı cephe olmamasına rağmen Türkiye'yi de derinden etkilemiştir. Doktora tezi olarak hazırladığınız bu çalışmada, 'Türkiye'de ikinci Dünya Savaşı Döneminde savaşın sosyal yaşam üzerindeki etkileri'ni savaş öncesi ve savaş sonrası duruma da atıfta bulunularak değişik boyutlarıyla geniş bir çerçeve içerisinde ele aldık. Çalışma içerisinde savaşın etkileri açıklanırken, devletin özellikle sosyal hayatı koruyan etkin önlemler aldığım, sosyal ve kültürel etkinlikleri örgütleyerek geliştirdiğini de ortaya koyduk. 1 Eylül 1939'da başladıktan kısa bir süre sonra iç ve dış piyasalarda yarattığı tedirginlik ve ticari kısıtlamalar nedeniyle Türkiye ekonomisini sarsmaya başlayan ikinci Dünya Savaşı, ülkede bir savaş ekonomisi politikasıının uygulanmasını zorunlu hale getirmiştir. Savaş Türkiye'de, 18 Ocak 1940 tarihinde çıkarılan ve bu dönemde uygulanan ekonomik politikalara dayanak oluşturan Milli Korunma Kanunu'na rağmen önü alınamayan yüksek fiyat artışları ile darlık, ihtikar ve karaborsaya neden olmuştur. Bu dönemde, başta hayat pahalılığı olmak üzere toplumun karşı karşıya kaldığı savaş ekonomisi sorunları, savaş yıllarında görev yapan Refik Saydam ve Şükrü Saraçoğlu Hükümetleri tarafından farklı iki yaklaşım içerisinde ele alınmış, uygulanan politikaların neden olduğu yüksek enflasyona karşın, ülkede ordunun ve şehir halkının iaşesi sınırlı oranda karşılanmıştır. Avrupa'da başlayan savaşla birlikte faal nüfusun önemli bir bölümünün silah altına alınması bütçeler içerisinde savunma harcamalarını artırırken, ülkede üretimin önemli ölçüde düşmesi sonucunu doğurmuştur. Bu dönemde üretimin artırılması yönünde mahkumların işgücünden dahi yararlanmayı ihmal etmeyen hükümetler, azami bir tasarruf anlayışıyla tasarrufun bir yaşam biçimi haline getirilmesi çabası içerisinde, tüketimi azaltmaya çalışmışlardır. Bu arada savaşın ortaya çıkardığı fırsatları ranta dönüştürerek büyük servetler elde eden toplum kesimlerine karşı Varlık Vergisi ve Toprak Mahsulleri Vergisi kabul edilip, uygulanmış ve bu sayede bu kesimlerin elde ettikleri servetin bir bölümü geri alınmıştır. İkinci Dünya Savaşı Yıllarında Türkiye'de savaş ekonomisinden dolayı beslenme yetersizliği, hatta açlık söz konusu olduğu halde, eğitim ve kültür kurumlan teşkilatlandınlarak geüştirilmiş, Halkevleri, Köy Enstitüleri, teknik okullar ve üniversiteler kanalıyla fikri beslenmeyi mümkün kılacak eğitim, kültür, sanat ve bilim etkinlikleri genişletilerek sürdürülmüştür. Yayın, sanat ve edebiyat alanında ürünlerin verilmeye devam ettiği savaş yıllarında, tiyatro, bale resim, müzik ve spor etkinlikleri ile eğlence hayatına ilişkin etkinlikler de devam etmiştir. İfade edilen hususların detaylı olarak değerlendirildiği tez çalışması öncelikle savaş yıllan Türkiye'sine ilişkin orijinal kaynaklar ve konuyla ilgili literatürün incelenmesi ve bu bilgilerin sosyal etkileri ortaya koyacak bir şekilde karşılaştırılmasıyla oluşturulmuştur. x