turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
İhracat teşviklerinden yararlanmayı etkileyen faktörler

Bu tez çalışması, ödemeler bilançosu açıklarını kapatmak için kullanılan ve dışa dönük sanayileşme stratejilerinde önemli bir araç olan ihracat teşvikleri ile KOBİ'lerin bu teşviklerden yararlanma düzeylerine etki eden faktörlerin tespitiniinceleme konusu yapmıştır. Çalışmada KOBİ'lerin ihracat teşviklerinden yararlanma düzeylerine etki eden faktörler içerisinde KOBİ'lerin dış ticarete yönelik vizyonlarının ne ölçüde etkili olduğu üzerinde durulmuştur. Türkiye'nin ekonomisi içerisinde ağırlıklı bir yere sahip olan KOBİ'lerin dış ticarete yönelmelerinin sağlanması ile dış ödemeler bilançosunda ve diğer makroekonomik dengeler üzerinde olumlu etkiler meydana gelmesi beklenmektedir. KOBİ'lerin ihracat teşviklerinden azami ölçüde yararlanmalarını gerçekleştirecek politikaların seçiminde, en hızlı ve etkili değişken olan dış ticarete yönelik vizyonları üzerinde durulması ile istenen etki en kısa sürede gerçekleşecektir. Bu çalışma Kütahya merkez ilçe örneğinde KOBİ'lerin ihracatteşviklerinde yararlanma düzeylerini tespit ederken KOBİ'lerin ihracat teşviklerinden yararlanma düzeyleri ile etki eden faktörler arasında doğrusal bir ilişki olduğunu varsayarak ilişkiyi çoklu doğrusal regresyon modeli yardımıylaincelemiştir. Yapılan analiz sonucunda KOBİ'lerin ihracat teşviklerinden yararlanma düzeyine etki eden faktörlerin içerisinde en anlamlı değişken olarak, KOBİ'lerin dış ticarete yönelik vizyonları olduğu saptanmış ve KOBİ'lerin ihracat teşviklerinden yararlanma düzeylerini arttırmak için bunun bir araç olarak kullanılabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
19. yüzyılda Trabzon'da ulaştırma ekonomisi

'XIX. yüzyılda Trabzon'da Ulaştırma Ekonomisi' isimli bu tezimizde XIX. yüzyılda gelişen ticari kapitalizm sonucunda, milletlerarası ticarete aracılık yapan bir liman şehri olarak, uzak ülkelerden buraya yönelen deniz hatlarını, denizden kaynaklanan ithalat ve ihracat eşyalarının kara içine nakledilmesini sağlayan Trabzon-İran şosesinin inşası ve yüzyıl içersinde bu yola verilen önem üzerinde durduk. Trabzon-İran transit yoluna Osmanlı Devleti yetkililerince verilen önemi sergilerken, zaman zaman da bu güzergahın alternatifi olan, Ruslar' in Gürcistan üzerinden İran'a yönelen yolu ile rekabetine değindik. Trabzon şehrine denizden ve karadan yönelen nakliyat faaliyetlerini hızlandırmak ve kolaylaştırmak için limanın hinterlandı ile olan bağlantısını tren yolu hatlarıyla birleştirme tasarıları üzerinde durduk. Bu hatta verilen önem; taşıma maliyetlerini düşürerek Avrupa tüccarlarının İran'la olan ticaretini, buraya daha fazla çekmek amacına yönelikti. Bunun yanında, doğu Anadolu'nun mahsulatının ulaşım sayesinde değerlendirilmesi, ürün artışının sağlanması ile hayatın ucuzlayacağı, refahın artacağı gerekçeleri de söz konusu yol çalışmalarının sebeplerindendir. Sonuç olarak bu çalışmamız, XIX. yüzyıl boyunca Trabzon'un coğrafi konumundan dolayı uluslararası ticari nakliyat faaliyetleri için, ne kadar stratejik bir önem taşıdığını açığa çıkarmaya yönelik olmuştur.
Impact of oil price and foreign exchange fluctuations on economy growth of İran

İranın ana ihracah ürünlerinden biri petrol ve iranın geliri daha çok petrole dayanıyor. bundan dolayı iran ekonomisinin petrol fiyatlarının dalgalanmasından etkilenmesi çok yüksek bir ihtimaldir. Bu nedenle petrol fiyatının ve takiben de döviz dalgalanmalarının ekonomisi üzerine etkisi fazlasıyla araştırılmıştır. Bu tez, petrol ve döviz fiyatlarındaki dalgalanmalarının İran'ın ekonomik büyümesine olan etkisine bakıyor olacak. Bu amaçla VAR metodu kullanılarak 1988- 2008 arasındaki veriler incelenmiştir. Sonuçlar petrol fiyatı ve döviz kurlarındaki değişiklik ve şokların İran ekonomisinin gelişimine önemli bir etken olmadığını gösteriyor.
Asgari gelir hakkının bölüşüm teorisi çerçevesinde tarihsel gelişimi ve Türkiye'de uygulanabilirliği

Bu çalışmanın amacı, asgari gelir hakkı kavramının insanlık için arz ettiği önemdir. Asgari gelir hakkı, devletin her bir üyesine ortak bir hak olarak garanti edilen bir haktır. Bu anlamda, asgari gelir ve gelir dağılımı kavramlarının tarihsel süreç içindeki değişik uygulamalarına değinilip, bölüşüm teorisi çerçevesinde Türkiye'deki uygulanabilirlik durumu ele alınmıştır. Çalışmada, Türkiye'de asgari gelir hakkının uygulanmasına yönelik bilgiler sunularak, her bireyin doğuştan sahip olması gereken bir hak olduğu konusu analiz edilmektedir. Bu anlamda, bu çalışmada Türkiye'de asgari gelir hakkının uygulanabilirliği incelenmiştir. Gelir dağılımının ürkiye'de bozuk olması, asgari gelir kavramının benimsenmesi ve uygulanmasına büyük bir engel oluşturmaktadır. Genel Sağlık Sigortası kavramı yeni yeni yerleşmeye başlamasına rağmen, uygulamada her birey, Genel Sağlık Sigortasından yararlanabilmek için belli bir katılım payı ödemek zorundadır. Aksi taktirde kişi, tek çatı altında toplanan bu sistemden yararlanamayacaktır. Öte yandan yüksek olan yoksul nüfusunun azaltılmasına yönelik müdahaleler arasında da yer alan asgari gelir hakkı kavramı, herkesin sahip olması gereken temel bir hakkı ifade etmektedir. Gelirin eşit bölüşümü, uygulamada henüz Türkiye'de yeterli düzeyde olmadığı için asgari gelir hakkı gelecek dönemlere yönelik yapılacak çalışmalar ve uygulamalarla gerçekleşebilecektir.
Döviz kuru belirsizlikleri ve yatırımlar: Türkiye örneği (1988-2007)

Yatırımlar, ekonomi politikalarında önemli bir yere sahiptir. Teorik olarak belirsizlik, yatırım kararını etkileyen önemli faktörden biridir. Belirsizlik kavramı, ilk olarak 1980'lerde yatırımların belirleyicilerinden biri olarak ekonomik literatüre girmiştir. Bununla birlikte belirsizliğin yatırımlar üzerindeki etkilerine dair iki farklı görüş vardır. Görüşlerden ilki, riskten kaçınan yatırımcı davranışı ile belirsizliğin yatırımlar üzerindeki olumsuz etkilerine işaret ederken, ikincisi ise risk arzulayan yatırımcı varsayımından hareketle belirsizliğin karları artırarak, yatırım artışına neden olabileceğini ifade eder. Belirsizliklerin farklı kökenleri olsa da bu çalışmada döviz kuru belirsizliğinin yatırımlar üzerindeki etkileri inceleme konusu yapılmıştır. Artan küreselleşme sonucu kurdaki hareketler ve dolayısıyla kurdaki belirsizlik, yatırımcılar açısından önemi giderek artan bir faktör halini almıştır. Bu nedenle çalışma üç ana başlık altında şekillendirilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde döviz kurunda değişmelere ve dalgalanmalara yola açan faktörlere açıklama getiren teoriler yanında döviz kuru belirsizliğiyle doğrudan ilintili olan döviz kuru sistemlerine yer verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise döviz kuru belirsizliğinin ölçülmesi yanında döviz kuru belirsizliğinin yatırım üzerine etkilerini ele alan ampirik çalışmaların bulguları da irdelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise 1980 sonrası dönemde dünya ekonomisine daha fazla entegre olan Türkiye ekonomisi örneğinde döviz kuru belirsizliğinin toplam ve özel sektör yatırımları üzerindeki etkileri, ekonometrik yöntemlerle inceleme konusu yapılmıştır. Çalışmada 1988:Q1-2007:Q 3 dönemine ait üçer aylık veriler dikkate alınarak Toda-Yamamoto nedensellik testleri uygulanmıştır. Çalışmada elde edilen bulgular, döviz kuru belirsizliğinden hem toplam hem de özel sektör yatırımlara doğru tek yönlü bir nedensel bir ilişkinin varlığını ortaya koymaktadır. Dolayısıyla bu bulgu, Türkiye ekonomisinde yapılacak yatırımlar açısından döviz kuru istikrarının önemine işaret etmektedir.
Modern konjonktür teorileri çerçevesinde ekonomik dalgalanmalar: Politik istikrarın etkileri üzerine panel veri analizi

Etkin iktisat politikalarının oluşturulmasında ve ekonomide yaşanılan gelişmelerin doğru bir şekilde değerlendirilmesinde ekonomideki konjonktürel dalgalanmaların analizi önem arz etmektedir. Konjonktürel dalgalanmaların piyasa ekonomilerinde sürekli olarak görülen bir olgu olması ve bu dalgalanmaların ortaya çıkış nedeni, özellikle de uyarım ve yayılma mekanizmaları konusunda iktisat okullarının fikir ayrılığına düşmesi konuya olan ilgiyi artırmaktadır. Tartışmalar uzun yıllardan beri devam etmesine rağmen henüz bir fikir birliği sağlanabilmiş değildir. Çalışmada amaç genel olarak iki başlık altında toplanabilir. Birincisi, konjonktürel dalgalanmaları kavramsal olarak ele alarak Ortodoks ve Heterodoks İktisat Okulları'nın düşüncelerini genel olarak yansıtmaktır. İkincisi ise politik istikrar başta olmak üzere makroekonomik performansı yansıtan yatırımlar, para arzı, dışa açıklık, kamu harcamaları, işsizlik ve tüketici fiyat endeksi gibi göstergelerin ekonomide yaşanılan konjonktürel dalgalanmalar üzerine etkisini incelemektir. Bu amaçla Evrensel Yönetişim Göstergeleri endeksleri temel bileşenler analizi yöntemiyle tek bir endeks haline getirilerek politik istikrar endeksi oluşturulmuştur. Analiz yapılırken Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu'nun gelirlere göre yüksek gelirli ve orta üst-orta alt gelirli ülke sınıflandırması temel alınarak iki ayrı inceleme yapılmıştır. Analizler farklı bölgelerden OECD'ye üye 31 yüksek gelirli ülke ve 66 orta üst/orta alt gelirli ülkeyi kapsamakta olup statik ve dinamik panel veri yöntemleri uygulanmıştır. Sonuç olarak politik istikrar endeksi, OECD'ye üye yüksek gelir grubunda yer alan ülkelere nazaran orta üst/orta alt gelir grubunda yer alan ülkeleri daha çok etkilemektedir. Bu durum orta üst/orta alt gelir grubundaki ülkelerin demokratikleşme sürecinde daha fazla adım atması, anayasal, sosyal, idari, ekonomik ve politik alanlarda önemli reformlar gerçekleştirmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Orta üst/orta alt gelirli ülke gruplarında bahsedilen alanlardaki kırılgan yapı ve Fırsatçı, Miyopi-Kutuplaşma, Sosyal Düzensizlik ve Zayıf Hükümet Yaklaşımlarının görüşlerinin sıklıkla görülmesi bu ülkelerde yaşanılan konjonktürel dalgalanmaları da artırmaktadır. Dolayısıyla ekonomilerdeki gelişmelerin doğru analizi ve uzun dönemde istikrar içinde büyüyen bir ekonomik yapıyı oluşturacak iktisat politikalarının belirlenebilmesi için elde edilen sonuçların dikkatlice değerlendirilmesi gerekmektedir.
Türkiye'de imalat sanayi ihracatı ve büyüme ilişkisinin iktisadi analizi

Gelişmekte olan ülkelerin ekonomik alanda varlığını devam ettirebilmesi için gerekli olan temel niteliklerden biri, gelişmiş ülkelerdeki gibi güçlü bir ekonomik yapıya sahip olmaktır. Gelişmekte olan ülkelerin güçlü bir ekonomik yapıya sahip olabilmeleri için sürdürülebilir ekonomik büyümeye ihtiyaçları vardır. Bunun için ekonomik büyümenin dinamiklerine sahip olmak ve bu dinamikleri etkin kullanarak geliştirmek gerekmektedir. Bu nedenle son zamanlarda gelişmiş ülkelerde olduğu gibi gelişmekte olan ülkelerde de ihracat ile büyüme arasındaki ilişki ön plana çıkmıştır. Türkiye'de ise bu süreç, ithalata dayalı sanayileşme stratejisinin terk edildiği ve ihracata dayalı sanayileşme stratejisinin benimsendiği 1980'li yıllarda başlamıştır. Türkiye'de, 1980'den sonra ihracata dayalı sanayileşme stratejisinin benimsenmesiyle birlikte ihracat ile büyüme arasındaki ilişki önem kazanmış ve sanayi malları özellikle de imalat sanayi ön plana çıkmıştır. Nitekim 1980 sonrası dışa açık sanayileşme politikasından sonra, ihracat içerisinde sanayi ürünlerinin payı gittikçe artış göstermiş ve imalat sanayi toplam sanayi üretiminin %90-95'lik kısmını oluşturmuştur. Dolayısıyla bu çalışmanın amacı, 1994- 2009 arası döneme ait üç aylık veri kullanılarak, ihracat içinde önemli yere sahip olan imalat sanayi ihracatı ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi eşanlı denklem sistemleri yöntemlerinden iki aşamalı en küçük kareler (2AEK) ve üç aşamalı en küçük kareler (3AEK) yöntemlerini kullanılarak analiz etmektir. Çalışmanın amacı doğrultusunda öncelikle Hausmann ve Granger nedensellik testlerinden yararlanılarak imalat sanayi ihracatı ile ekonomik büyüme değişkenleri arasındaki eşanlılık ilişkisi araştırılmıştır. Analizlerden elde edilen sonuçlar; Hausmann testinde, eşanlı ilişkinin varlığını; Granger nedensellik testine ise bu iki değişken arasında çift yönlü bir nedensellik ilişkisinin varlığını göstermiştir. Ayrıca yapılan 2AEK ve 3AEK yöntemleri kullanılarak büyüme ve imalat sanayi ihracat denklemleri arasında eşanlılk ilişkisi bulunmuştur. Sonuç olarak çalışmada içsel büyüme teorilerini destekleyen sonuçlara ulaşılmıştır.
Agent-based computational economics and exchange rate modeling: A Turkish case

Rasyonellik ve homojenlik varsayımları ile iktisadi ajanlar arasındaki etkileşimi göz ardı eden temsili ajan yaklaşımı dinamik stokastik genel denge modellerine dayanan yerleşik iktisada duyulan güvenin azalmasına yol açmıştır. 1990'ların sonlarından itibaren ajan tabalı hesaplanabilirlik yaklaşımı finansal ekonomi, endüstriyel organizasyon, makroiktisat, politik iktisat ve ekonomik şebeke formasyonu başta olmak üzere sosyal bilimlerde popüler olmaya başlamıştır. Son olarak 2008 küresel finansal kriz yerleşik iktisadın daha yüksek sesle tartışılmasına ve ajan-tabanlı yaklaşımının daha çok benimsenmesine neden olmuştur. Bu yeni yaklaşım araştırmacılara pasif haldeki fiziksel varlıklardan inanışları ve davranış kuralları olan aktif karar alıcılara kadar çeşitli ajanların bulunduğu suni bir dünya kurmalarına imkan vermektedir. Bu suni dünyada ajanların birbirleriyle ya da çevreleriyle etkileşimi onların adaptif olmasına ve kompleks adaptif bir sistem meydana getirmelerine izin vermektedir. Aşağıdan yukarıya yaklaşımı ile ajan tabanlı modeller görece daha az yetersiziliklerine rağmen birçok avantaja sahiptir. Ajan tabanlı modellerin kullanıldığı bir diğer alan olan döviz kuru piyasasında heterojenlik iki farklı tahmin kuralı ile sağlanmmaktadır: fundamentalist ve chartist. Bu çalışmada da döviz kuru modelinin temel dinamikleri açıklanmaya çalışılmış, ajan-tabanlı ekonominin temel unsurları yürütülen simülasyonlar yardımıyla gösterilmeye çalışılmıştır. Son olarak da simulasyon çıktıları Türkiye döviz kuru piyasası ile karşılaştırılarak Türkiye'deki ajanların davranışları yorumlanmıştır
Tarım işletmelerinde amortisman uygulaması

Bir tarımsal faaliyet sonucu üretimde bulunan iktisadi bütünlük olarak tanımlanan tarım işletmelerinde, sanayi işletmelerine göre bir kısım farklılıklar mevcut olup, tarımsal faaliyetlerde üretim olanakları büyük ölçüde doğa koşullarının etkisi altında kalmaktadır. Duran varlıklarda kullanılma ve teknolojik gelişmeler sonucunda, eskime, yıpranma ve demode olma şeklinde beliren değer azalışlarının hizmet süresine sistemli bir biçimde dağıtımını ifade eden amortisman kavramı, tarım işletmeleri açısından sahip oldukları duran varlıkların özellikleri gereği önem arz etmektedir. Bu çalışmada tarım işletmesi ve amortisman ile ilgili genel bilgilere yer verilmekle birlikte, tarım işletmelerinde duran varlıklara amortisman ayrılırken, amortismana tabi iktisadi kıymetlerin maliyet bedellerinin ve amortisman sürelerinin saptanması, hesaplanan amortisman paylarının muhasebeleştirilmesi ve tarımsal kazançların belirlenmesinde amortismanın önemi üzerinde durulmuştur. Bu kapsamda özel olarak bitki yetiştiriciliği ile hayvan üreticiliği üzerinde durulmuş, tarım makine, tesis araç ve gereçlerine de yer verilmiştir. Ayrıca tarım işletmelerinde amortisman uygulaması konusunda bir takım eleştiri ve öneriler de getirilmiştir.
Evkaf-ı Hümayun Müfettişliği Mahkemesi kayıtlarına göre para vakıfları ve işleyiş tarzları

Para vakfının uygulamalarına Osmanlı döneminde rastlamaktayız. Para vakıfları, vakıfların faaliyet alanlarının genişlemesini sağlamıştır. Küçük tasarruf sahipleri de ebedi bir hayır yapmak arzusuyla para vakıfları kurmuşlardır. Belirli bir para vakfedilerek vakfın sermayesi işletilmektedir. Elde edilen gelir de vakfın kuruluş amacı için sarf edilmektedir. Harcanabilir gelir, tamamen tüketilmemiş, toplum yararına kullanılma yolu tercih edilmiştir. Para vakıfları, gelir transferi ile gelir bölüşümüne olumlu katkı sunmuştur. Halkın refah düzeyinin artmasında önemli bir rol üstlenmiştir. Bu çalışmada 17. yüzyılda Osmanlı saray mensubu hanımların kurdukları para vakıfları ele alınmıştır. Bu vakıfların kuruluş senetlerinin kaydedildiği Evkaf-ı Hümayun Müfettişliği Mahkemesi kayıtlarından seçilmiş vakfiyeler analiz edilmiştir. Vakıf sermayesi, işletme yöntemleri, vakıfların kuruluş amaçları, vakıf gelirlerinin tahsis edildiği alanlar konu edilmiştir. Para vakıflarının döneme ait hukuki tartışmalarına da değinilmiştir. Para vakıflarının toplumda kabul görmüş hali ile sosyal ve ekonomik yönleri ifade edilmiştir. Ayrıca dönemin para tarihi araştırmalarına küçük bir katkı olacak veriler elde edilmiştir. Vakıf sermayesi, altın ve gümüş paralardan oluşmaktadır. Günlük harcama yapılan ücretler, gümüş cinsi para birimleriyle belirlenmiştir. Vakfiyelerde dönemin altın ve gümüş paraların rayiç fiyatlarına ait bilgiler de yer almaktadır. Farklı para birimlerinin piyasada kullanımda olduğu görülmektedir.
Hayat sigortası şirketlerinde fon yönetimi, yatırım araçları ve ekonomiye etkileri

Hayat sigortası insanların yaşamsal risklerinden oluşacak finansal kayıplarını karşılamaya yönelik oluşmuş ekonomik bir sistemdir. Hayat sigortaları bir yandan kişilerin geleceklerini güvence altına alırken bir yandan da uzun vadeli fon yaratarak ülke ekonomisine katkıda bulunmaktadır. Sigorta sektöründe biriken primler özellikle gelişmiş ülkelerde ekonominin makro dengelerini etkileyebilecek boyutta fonların yaratılmasını sağlamıştır. Yaratılan bu fonların ekonomide kullanılması ülke ekonomilerinin büyümesinde önemli bir role sahip olmaktadır. Bu çalışmada sigorta ve hayat sigortası sektörüne ilişkin temel kavramlarla ilgili bilgiler verilmiş sigorta sektörünün gelişimi, Türkiye'deki ve dünyadaki konumu değerlendirilmiştir. Hayat sigortası şirketlerinde fon yönetimi ve elde edilen gelirlerin yönlendirildiği yatırım araçları incelenmiş ve hayat sigortası sektöründen bir örneğin son beş yıllık faaliyet dönemi sektörle kıyaslanarak değerlendirilmiştir. Yapılan araştırmada Türkiye'de sigorta sektörünün bazı yapısall sorunları nedeniyle fon yaratma işlevini yerine getiremediği sonucuna varılmıştır. Bu sorunların tespiti ve sorunlara ilişkin çözüm önerileriyle çalışma sonuçlandırılmıştır.
İkili vize serbestliği anlaşmalarının ülke ihracat performansına etkileri :Türkiye örneği

Ülkelerin refah düzeyini arttırma ve kalkınmalarında dış ticaretin büyük rolü bulunmaktadır. Küreselleşme sürecinde, uluslararası ticaretin serbestleştirilmesi ve kolaylaştırılması ülkelerin temel iktisat politikası araçlarından biri haline gelmiştir. Türkiye, dış politika anlayışında son dönemlerde; ekonomiler ve toplumlar arasındaki entegrasyonun öneminden hareketle birçok ülke ile vize muafiyeti anlaşmaları imzalamıştır. Bu çalışma; Türkiye ile çeşitli ülkeler arasında imzalanan vize serbestliği anlaşmalarının, Türkiye'nin ilgili ülkelere olan ihracatını olumlu etkileyip etkilemediği konusunu araştırmaktadır. Bu çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde; iktisat kuramının temelini oluşturan dış ticaret teorilerinin kısa bir değerlendirilmesi yapılmaktadır. İkinci bölümde; 1980- 2013 döneminde Türkiye'nin genel dış ticaret yapısı incelenmektedir., Bu amaçla, 1980- 2013 dönemi; 1980 -1989, 1990 -2001, 2002- 2013 olmak üzere üç alt döneme ayrılmıştır. Bu alt dönemler itibariyle, Türkiye'nin ticaret performansı araştırılmaktadır. Son bölümde; Vize serbestliği ya da muafiyeti anlaşmalarının ihracat üzerine olumlu etkisinin olduğu hipotezi, dış ticaret literatürü de göz önüne alınarak, ampirik olarak test edilmektedir. Bu amaçla 1984- 2013 dönemi içerisinde çeşitli yıllarda Türkiye'nin vize muafiyeti anlaşması yapmış olduğu yirmi iki ülkeye yapılan ihracat verileri kullanılmaktadır. İhracat üzerinde etkili olan temel faktörler ile birlikte, ikili vize serbestliği anlaşmaları faktörü modele dahil edilmiş ve panel çekim modeli çerçevesinde model tahminleri yapılmıştır. Çekim Modeli, iktisat literatüründe turizm, ticaret ve göç gibi birçok akımı başarılı bir şekilde açıklamaktadır. Bu çalışmada, Temel Çekim Modeli genişletilerek, modele ilgili ülkeler ile Türkiye'nin çapraz döviz kuru değerleri, iki ülke arasındaki uzaklık, iki ülke arasındaki kültürel yakınlık, yıl, vize serbestliği değişkenleri de eklenmiştir. Elde edilen tahmin sonuçları, beklentilerin aksine; ülkelerin ihracatını artırmada ikili vize serbestliği anlaşmalarının etkili bir araç olmadığı sonucunu ortaya çıkarmaktadır. Turizm hareketliliğindeki artışta temel ve anlamlı bir etken olduğu anlaşılan vize serbestliği anlaşmalarının ticari ilişkilerin büyümesinde aynı etkiyi göstermediği anlaşılmaktadır.
Türk vergi sisteminin etkinliği açısından bilgi toplama ve istihbarat

Günümüz vergi sistemlerinin temel ilkelerinden biri, vergilendirmenin yükümlülerin vereceği bilgilere göre yapılmasıdır. Vergi idaresinin vergilendirmeye ilişkin olaylar ve işlemleri yürütebilmesi için bilgiye ve istihbarata ihtiyacı vardır. İdarenin bu bilgi ve istihbarat ihtiyacı beyana dayanan tarh sisteminde ne kadar önemliyse diğer usuller için de en az o kadar önemlidir. Bugün beyan usulünde bile istenilen sonuçlar alınamamaktadır. Bunun için beyanların idare tarafından incelenmesi ve denetlenmesi gerekmektedir. Beyan yönteminin başarılı olabilmesi yükümlülerin vergilendirme ile ilgili bilgi ve belgeleri zamanında ve eksiksiz olarak vergi idaresine vermelerine bağlıdır. Bilgi toplama pasif bir işlev olmayıp, belirli bir amaca yönelmiş aktif bir çalışmadır. Bu çalışma da esas olarak bilginin toplanması, sınıflandırılması, yorumlanması, saklanması ve kullanıma sunulması işlevleri görülmektedir. Ülkemizde idarenin değişik bilgi toplama yöntemleri bulunmaktadır. Bunlar özel bilgi toplama yöntemleri, genel bilgi toplama yöntemleri şeklinde sınıflandırılabilir. Bazı ülkelerde ise bilgi toplama yöntemleri farklı şekillerde yürütülmektedir. Mesela: ABD'de vergi soruşturmaları bilgi toplama servisleri tarafından yapılmaktadır. Fransa'da mükellefin beyannamesinde gerekli bilgileri verip vermediğine göre bir ön inceleme yapılmaktadır. İngiltere'de mükellefin verdiği bilgiler tarh' ta esas alınmaktadır. Almanya'da yerli yabancı herkes kendini bildirim dairelerine kaydettirmektedir. Türkiye'de ise önemli boyutlarda bir vergi kayıp ve kaçağının olduğu bilinmektedir. Bunu önlemek için her şeyden önce vergi idaresinin etkin bir bilgi akış sistemi kurması gerekmektedir. Ayrıca aşağıda belirtilen eksikliklerin de bir an önce giderilmesinde yarar bulunmaktadır. 1950'li yıllarda yürürlüğe konulan Mali İstihbarat arşiv yönetmeliğinin günün koşullarına göre yeniden düzenlenmesi gerekmektedir. Zira, bu yönetmelik bilgisayar teknolojisinden yararlanmaya başlayan bilgi toplama müessesinin ihtiyaçlarına cevap vermekten uzaktır. Bilgi vermeye zorunlu olanlar ile bilgi almaya zorunlu olanların bu görevlerini eksiksiz yerine getirmeleri sağlanmalıdır. Bilgi toplamanın her aşamasında etkin bir planlamanın yapılması gerekmektedir. Bilgi toplama müessesinin başardı, etkin ve düzenli olabilmesi için bilgisayar sistemlerinden yararlanılmalıdır. Her ne kadar bu konuyla ilgili olarak, son yıllarda vergi idaresinin otomasyonu çerçevesinde önemli çalışmalar yapılmışsa da bunlar yetersiz kalmaktadır. Bilgi alma, toplama ve istihbarat arşivlerinde görev alacakların nitelik ve nicelikleri mevzuatın uygulama etkinliği açısından oldukça önem taşımaktadır. Bunların yeterli bilgi birikimine sahip olmaları sağlanmalıdır. Son olarak da, vergi dairelerinde kaydı bulunan mükelleflere tek vergi numarası vermek suretiyle Türkiye genelinde merkezi mükellef sicil kütüğü oluşturulmuştur. Yalnız bu tek vergi numarasının başardı olabilmesi için verilecek bilgilerin güvenilirliğinin sağlanması ve bilgilerin merkez sicil kütüğüne tam ve doğru olarak aktarılması gerekmektedir.