turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Hasan Tahsin Banguoğlu'nun Milli Eğitim Bakanlığı Dönemi

Osmanlı İmparatorluğu'nda en ciddi manada III. Selim döneminde başlatılan eğitimde modernleşme çabaları, II. Mahmut devrinde hız kazanmıştır. Bu çabalar Tanzimat'ın ilanından sonra en üst seviyeye ulaşmıştır. Ancak bütün bu modernleşme hareketleri Osmanlı Devleti'nin yıkılışını önleyememiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılmasından sonra kurulan Türkiye Cumhuriyeti, Osmanlı Devleti'ni mahkum eden güçlerle baş etmek için onların silahını kullanmıştır. Yani eğitimde modern ve bilimsel bir yapı oluşturarak Batılı güçlere ayak uydurma yolunu seçmiştir. Bu nedenle eğitimde modernleşme adına birçok inkılap yapmıştır. Cumhuriyetin ilanıyla yeni bir anlayışla başlanan eğitimde modernleşme hareketi Tahsin Banguoğlu'nun milli eğitim bakanlığı dönemine kadar aralıksız olarak sürmüştür. Tahsin Banguoğlu döneminde de bu süreç devam ettirilmiştir. Bu dönemde eğitimde ciddi bir dönüşüm yaşanmıştır. Günümüzde varlığını sürdüren birçok kurum bu dönemde açılmıştır. Bu çalışmada Türk eğitim tarihini daha sağlıklı okumak için bilinmesi gereken bu geçiş dönemindeki önemli gelişmelere değindik.
Türk siyasetinde cepheleşme olgusuna bir örnek: Milliyetçi Cephe Hükümetleri

Siyasal karmaşanın, terör ve şiddetin yaşandığı, kutuplaşmanın arttığı 1973- 1980 arası dönemde Milliyetçi Cephe oluşumu ile Türkiye'de siyasal ve toplumsal kutuplaşma had safhaya ulaşmıştır. Bu dönemde Türkiye bir sağ-sol cepheleşmesi sarmalına düşerek, güncel sorunlarını bile çözmekten uzak kalmıştır. Sağ partilerin aralarındaki küçük farklılıkları bir yana bırakarak, vatanseverliğin de bir gereği olarak MC'nin oluşumundaki esas unsur bir olan komünizm tehlikesine karşı AP etrafında birleştiler. Yeni hükümet AP lideri Süleyman Demirel tarafından Türk siyasi tarihine I. Milliyetçi Cephe Hükümeti (31.03.1975-21.06.1977) olarak geçen AP, MSP, CGP ve MHP'li bakanlardan oluşan koalisyon hükümeti kurulmuştur. 1977 seçimleri de Türkiye'nin ihtiyacı olan güçlü iktidarı çıkaramamış ve beklenen CHP-AP koalisyonu gerçekleşmeyince yerine II. Milliyetçi Cephe Hükümeti (21.06.1977-05.01.1978) kurulmuştur. Her askeri müdahale ya da darbe öncesi toplumda cepheleşme had safhaya ulaşmış, ciddi bir ekonomik, siyasi gerginlik ve istikrarsızlık yaşanmıştır. Yine her darbe ya da müdahale, sonrasında yeni siyasi parçalanmalar, kırılmalar ve ayrışmalar meydana getirmiştir. Siyasetteki cepheleşme olgusu yakın geçmişşte İttihatçı-İtilafçı karşıtlığı, DP döneminde Vatan Cephesi-Husumet Cephesi ve Güç Birliği şeklinde, sonraki dönemde ise Milliyetçi Cephe şeklinde dönemsel olarak oluşmuştur. Bu çalışma ile Türk siyasetinde önemli ve kritik bir dönemi oluşturan MC hükümetleri dönemlerinin tarihsel-toplumsal dinamiklerinin çözümlenmesi amaçlanmıştır.
Atatürk Dönemi düşünürlerin gözüyle Kemalizm ve Türk inkılabı

1930 yılı Türk İnkılabı için bir dönüm noktasını teşkil etmektedir. Hem, Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kısa sürede halktan aldığı destek, hem de 1929 Büyük Buhranın ekonomideki olumsuz etkileri, tek parti iktidarını politika değiştirmeye yöneltmiştir. 1931 yılından itibaren tek parti yönetimi bir yandan iktidarını güçlendirecek adımlar atmaya başlarken, bir yandan da inkılabın topluma daha etkili bir şekilde yayılması yönünde arayışlar içerisine girmiştir. Bu arayışlar doğrultusunda Türk İnkılabı'nın ideolojisi olan Kemalizm'in de temelleri atılmıştır. Kemalizm'in oluşma sürecinde, bu şekilde çeşitli resmi girişimler ortaya konurken, kamuoyunda da bu sürece kendi görüşleriyle eklemlenen çeşitli yazar, düşünür ve siyasetçiler bulunmaktaydı. Bu çalışma, daha çok resmi girişimlerin dışında görece özerk kalan düşünürler tarafından bu ideoloji yorumlamaları üzerine odaklanmaktadır. Bu düşünürler, 1930'lı yıllar boyunca çeşitli yayınlar aracılığıyla fikirlerini belirtip, inkılap ideolojisinin nasıl olması gerektiği yönünde görüşler beyan etmişlerdir. Tez boyunca, temel olarak 13 düşünür ve dönemin 7 süreli yayını incelenerek, olabildiğince farklı Kemalizm yorumlamaları değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmeler de çeşitli ortak başlıklar altında karşılaştırmalı bir yöntem izlenerek, Kemalizm bütüncül bir açıdan analiz edilmeye çalışılmıştır. Böylece, bugün de halen tartışmalı bir konu olan Kemalist ideolojinin, oluşum sürecinde nasıl algılandığı tüm yönleriyle ortaya konulmak istenmiştir. Bunun sonucunda da, Atatürk'ün hayatta olduğu dönem boyunca tek bir Kemalizm'den söz etmenin mümkün olup olmadığı hususu aydınlatılmaya çalışılmıştır.
Çok partili hayata geçişin Türk basınındaki yansıması, (1945-1950 Vatan Gazetesi örneği)

Türk siyasi hayatında demokrasinin gelişimi XIX. yüzyılda başlamıştır. Padişah II. Mahmut döneminde Sened-i İttifakın imzalanması ile başlayan anayasal hareketler, Tanzimat ve Islahat Fermanlarıyla devam etmiş 1876'da ilan edilen I. Meşrutiyet döneminde ise parlamentonun açılmasıyla Osmanlı halkı ilk defa ülke yönetiminde etkili olmuştur. Kısa süren I. Meşrutiyet döneminden sonra başlayan istibdat döneminde antidemokratik uygulamalar görülmüştür. 1908 yılında ilan edilen II. Meşrutiyet sonrasında ilk Osmanlı anayasası olan Kanun-i Esasi'de demokratikleşme adına önemli değişiklikler yapılmıştır. I. Dünya savaşından sonra başlayan Milli Mücadele dönemi, olağanüstü şartlara rağmen milletvekili seçimi başta olmak üzere demokratik uygulamalara önem verilmiştir. Lozan Barış anlaşması sonrasında yeni Türk devletinin 9 Eylül 1923'te kurulan ilk siyasi partisi Halk Fırkası ile demokrasiye geçişte önemli bir adım atılmıştır. 1925'te kurulan ve ilk muhalefet partisi olma özelliğini taşıtan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ile ilk çok partili hayat denemesi yapılmış ancak Şeyh Sait isyanı sonrasında bu partinin kapanmasıyla bu deneme başarısızlıkla sonuçlanmıştır. 1930 yılında Serbest Cumhuriyet Fırkasının kurulması ile ikinci defa çok partili siyasi hayata geçiş denemesi yapılmıştır. Ancak yeni rejim karşıtlarının kısa sürede bu parti etrafında toplaması partinin kendisini feshetmesine yol açmış, böylece 1946 yılına kadar bir daha çok partili siyasi hayat denemesi olmamıştır.1940'lı yıllar, II. Dünya Savaşı'nın Türk iç ve dış siyasetinde etkisini gösterdiği yıllardır. Bu dönemde savaştan korunmak için alınan tedbirler beraberinde çeşitli muhalif görüşleri de getirmiştir. Bu muhalefet hareketlerinden ilki Milli Kalkınma Partisi'dir. Parti, ekonomik kalkınma ve liberalizm gibi görüşleriyle dikkat çekmektedir. Ancak muhalefette güçlü bir yankı uyandı rmamıştır. Tek parti iktidarına karşı en belirgin muhalefet hareketi Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu görüşmeleri sırasında ortaya çıkmış ve bu muhalefet, Refik Koraltan, Celal Bayar, Adnan Menderes ve Fuat Köprülü'nün birlikte sunduğu Dörtlü Takrir adlı belgede ifade bulmuştur. Türkiye'de çok partili hayata geçişi sağlayan temel etken ise Demokrat Parti'nin kurulması olmuştur. 7 Ocak 1946'da kurulan parti, bu tarihten itibaren 1950 yılına kadar Türkiye'de seçim kanunu, üniversiteler, basın, sendikalar kanunu gibi konularda köklü değişiklikler yapılmasını sağlamış ve basının da desteğiyle yirmi üç yıl süren CHP'nin tek parti yönetiminin sonunu hazırlamıştır. 1950 seçimlerinde Demokrat Parti kullanılan oyların yarısından fazlasını alarak tek başına iktidara geçmişştir.
İnönü Dönemi Tek Parti iktidarının ilke ve politikalarının çok partili siyasal yaşama geçişle birlikte değişimi

Türk siyasi tarihinde İnönü Dönemi; siyasal hayatın en önemli ve en uzun vadeli yapısall değişimini içermesi itibariyle önemli kırılmalara ve devlet düzeyindeki en önemli hususlarda yaşanan önemli dönüşümlere sahne olmuş bir süreci ifade etmektedir. Çalışmamızda bu gerçekliğe işaret edecek şekilde İnönü dönemini iki başlıkta tasnif ederek 1938- 1946 kesitini İnönü liderliğindeki tek parti iktidarı dönemi olarak, 1946- 1950 arasındaki ikinci kesiti ise çok partili ve demokratik siyasal sisteme geçiş olarak ele alıyoruz. Bu tez çalışması Türk siyasetinde çok partili sisteme geçişle yaşanan dönüşümün esaslarını, ne yönde bir dönüşüm olduğunu ve sonuçları itibariyle hangi sorunlara ne gibi çözümler getirerek hangi yeni problemleri ürettiğini demokratikleşme süreci çerçevesinde ele almaktadır.
Kurtuluşundan Dünya Ekonomik Buhranı sonrasına İzmir'de fiyat hareketleri

15 Mayıs 1919'da işgal edilişi ile Türk milletinin özgürlük mücadelesinin başladığı ve 9 Eylül 1922'de kurtarılışı ile bu mücadelenin zaferle taçlandırıldığı kent olan İzmir, işgal döneminde ve sonrasında büyük ekonomik sancılar yaşadı. Zaferin sevincini İzmirlilerin kursağında bırakan Büyük İzmir Yangını, kentin tam ortasını hedef almış, geride yıllarca büyük zahmetlerle yeniden kullanılabilir hale getirilecek olan koca bir delik bırakmıştı. Ekonomik olarak zaten çökmüş kent için bu yeni yıkım yeni Türkiye Cumhuriyeti'nin inci kenti İzmir için zor günleri de beraberinde getirdi. Kurtuluş Savaşının ardından Yunanistan ile gerçekleştirilen Büyük Mübadele ile göç eden halkın bıraktığı tarlalarda kalan mahsuller toplanamamış ya da iç göç ile gelenler tarafından yağmalanmıştı. Tarımdan anlamayan mübadillerin bu bölgelere yerleştirilmesi, önemli ihracat malları olan üzüm, incir, tütün vb. üretimini büyük ölçüde zarara uğrattı. İzmir İktisat Kongresi ile tüm illerden gelen delegelerin kentte yarattığı kalabalık, bu dönemde fiyat artışlarına neden olsa da, 9 Eylül Panayırlarının kurulmasına ve bugünkü İzmir Uluslararası Fuarının temellerinin atılmasına vesile oldu. Liman kenti olan İzmir'de ticaret önemli yere sahipti. Dünya Ekonomik Buhranından ekonomik anlamda birçok ticaret kenti gibi İzmir de büyük ölçüde etkilendi. Bu dönemde ithalat ve ihracatın azalması halkın alım gücündeki düşüşe, pazar fiyatlarında artışa neden oldu. Pazardaki pahalılık temel ihtiyaçların karşılanamamasına neden olurken elde kalan ürünler nedeniyle üretici de fiyat düşürmek zorunda kalıyordu. Çiftçi malını ucuza satarken ihtiyaçlarını pahalıya almak zorunda kalıyordu. Liberal ekonomi politikası izleyen Türkiye Cumhuriyeti, Dünya Ekonomik Buhranının yaşandığı yıllarda Devletçi ekonomiye yöneldi. Devlet eli ile üretici desteklenirken özel teşebbüsün de önü açılıyordu. Hazırlanan sanayi planları ile planlı ekonomi dönemine geçildi.
Atatürk Dönemi'nde Milli Müdafaa Vekaleti ve güvenlik politikaları (1923-1938)

Milli Mücadele'nin zaferle sonuçlanması ve sonrasında kurulan yeni Türkiye Cumhuriyeti'nin uzun süre devam eden savaşların sonunda elinde sınırlı imkanlar kalmıştı. Eğitim sistemini, ülkenin yeniden imar edilmesi, güçlü bir sanayi ve ekonomi oluşturulması, vd. birçok problemi çözmek zorundaydı. Bütün bunları yaparken kendi sınırları içinde barış ortamında güvenliğini sürdürmeyi hedeflemekteydi. Bunun için zinde, güçlü ve çağın modern silah ve teçhizatı ile donatılmış ve iyi şartlarda eğitimini sürdüren ordusunun güvencesine ihtiyaç duymaktaydı. Dönem içinde daha da şekillenen teşkilat yapısı ile Türk Silahlı Kuvvetleri'nin hedeflenen niteliklere kavuşması için ihtiyaç duyulan bütçenin oluşturulması ve tahsis edilen ödeneğin en uygun şartlarda kullanılması, Milli Müdafaa Vekaleti'nin temel görevleri içindeydi. TSK'nın lojistik faaliyetler kapsamında silah, teçhizat, mühimmat vd. ihtiyaçlarının yurt içinden karşılanması masadıyla Askeri Fabrikalar bünyesindeki tesislerin geliştirilmesi ve yeni fabrika ve atölye kurulma çabaları ile bu malzemeler yönünden yurt dışına bağımlılık azaltılmaya çalışıldı. Artık Cumhuriyet'in ordusu kimliğindeki TSK ile ilgili askerlik mükellefiyetinden başlamak üzere, terfi sistemi, disiplin, askeri ceza vd. yasal düzenlemelerin geliştirilmesi bu dönemde TBMM'de takip ettiği çalışmalar arasındaydı. MMV, TSK'nın savaşa hazır halde bulundurulmasından başka olası bir savaş için seferberlikle birlikte millet ve devletin bir arada bütün imkan ve kabiliyetleri ile hazırlanması yönünde öngörülen çalışmalarda sorumluluk üstlendi.
Halifeliğin kaldırılışı

HALİFELİĞİN KALDIRILIŞI Çalışmamızın girişinde hilafet tarihine toplu bir bakış yaparak hilafetin dini olmaktan çok siyasi bir kurum olduğu ortaya konmuştur. Birinci Bölümde; Uluslararası Siyasal Bir Güç Olarak Hilafet başlığı altında Osmanlı İmparatorluğunun emperyalist devletlerle olan mücadelesinde halifeliğin ortaya çıkışı ve emperyalist devletlerin buna karşı geliştirdikleri siyasi stratejiler ortaya konmuştur. Mütareke Döneminde Hilafet başlıklı ikinci bölümde ise Mondros Mütarekesi sonrasında İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti ve İslam Dünyasında Osmanlı halifeliği etrafında gelişen siyasal ve sivil olaylar ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise Milli Mücadele Döneminde Hilafet üzerinde durulmuştur. Milli Mücadelenin başlangıcında var olan geleneksel halifelik anlayışının hangi sebeplerle nasıl değiştiği ortaya konmaya çalışılmıştır. Dördüncü bölüm ise Halifeliğin Kaldırılma Süreci olarak isimlendirildi. Saltanatın kaldırılması ve Cumhuriyetin İlam ile başlayan bu yeni dönemde yurt içinde ve yurt dışında gelişen olaylar ayrıntılı olarak incelenmiştir. Sonuç olarak, siyasi bir kurum olan hilafet ve saltanatın kaldırılması ile sona ermiş ve yeni bir anlayış ile hükümetin hilafet olduğu kabul edilmiştir, bu anlayış ile de Türkiye Cumhuriyeti'nin meşruiyeti sağlanmıştır.
Türkiye'nin iktisadi politikaları (hükümet programlarına göre, 1939-1960)

1939- 1960 tarihleri arasında yönetime gelen on üç hükümetin programlan esas alınarak hazırlanan bu çalışmanın amacı, İkinci Dünya Savaşı ve sonrasında Türk hükümetlerinin programlarında belirlenen hedeflerin, genel iktisadi uygulamalardaki izdüşümlerini yakalayabilmek ve ne ölçüde gerçekleştirildiklerini değerlendirebilmektir. Çalışmanın kapsadığı 1939- 60 süreci, dünya ve Türkiye açısından önemli iktisadi değişimlerin yaşandığı bir dönem olmuştur. İkinci Dünya Savaşı'nın dolaylı etkileri karşısında Türkiye'de, devletin ekonomiye daha fazla müdahale etmek suretiyle korumacı ve özel sektöre dar olanaklar sunan devletçi politika eğilimlerinin yerini liberal iktisat politikaları almaya başlamış ve özellikle 1947- 1950 sürecinde hız kazanarak 1950- 1960 sürecine damgasını vuran özel sektörü desteklemekeden ve yabancı sermayeye iktisadi faaliyetlerde geniş yer veren bir seyir izlenmişti. Mevcut çalışma, bu sürecin iktisadi alanda yaşanan dönüm noktalarını ve politika değişimlerini hükümet programlan dahilinde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Uygulanan iktisadi politika farklılıklarını 1939- 50 ve 1950- 60 süreci olarak iki ayrı parti dönemindeki yansımalarıyla incelerken, bu tarihlerde hükümetlerin uygulamayı öngördüğü iktisadi politikaların yer aldığı hükümet programlan, çalışmanın temel kaynağı olarak kullanılmıştır. Bu noktada, bazı hükümet programlarının dönemin genel iç ve dış siyasi koşullarından etkilenerek hazırlandıklan bazılarının dönemin güncel politika söylemlerine yer veren daha yüzeysel hedefler belirlediği, bazılarının ise dönemin iç-dış siyasi oluşumlanyla 149 birlikte iktisadi hayata yönelik ayrıntılı öngörülerde bulunan hedefler saptadığı görülmektedir. Çalışmaya konu olan süreç ele alınırken, dönemin tüm iktisadi olaylarından ziyade hükümet programlarının sadece iktisadi politikayı ilgilendiren konulan ve bunların dönemin iktisadi hayatında uygulamaya konan yansımaları üzerinde durulmuştur. İktisadi politikaya yön veren genel eğilimlerin neler olduğu ve hükümetlerin programlarında yer verdikleri amaçların ne dereceye kadar gerçekleştirilebildiği sorusu, bazı örneklemeler yoluyla cevaplandırılmaya çalışılmıştır. Bu çerçevede ilk bölümde hükümet programlan değerlendirilmiş; ikinci bölümde ise iç ve dış iktisadi ve siyasi gelişmelerin şekillendirdiği oluşumlar incelenerek, hükümet programlanndaki iktisadi amaç ve öngörülerin ne ölçüde hayata geçirildiği ortaya konulmuştur. 1939- 60 sürecinin iktisadi politika eğilim ve değişimlerini hükümet programlan ışığında irdeleyen bu çalışmada, TBMM Zabıt Cerideleri'nden, kanun, kararname ve görüşmeler ile ilgili olarak TBMM arşiv belgelerinden, başbakan ve parti başkanlannın konuşmalan ve partilerin yayınlarından, ele alman dönemin iktisadi verileri için ise, Devlet İstatistik Enstitüsü, Devlet Planlama Teşkilatı ve ilgili bakanlıklann döneme ait verilerinden yararlanılmıştır. Çalışmada kullanılan bu birincil kaynaklanıl yanı sıra, hükümet programlannın uygulamadaki örneklemelerinin saptanmasında döneme ait yayınlanmış kitap ve makale gibi telif eserlere de başvurulmuştur.
İnönü Döneminde Atatürk imajı(1938-1950)

Mustafa İsmet İnönü, 1884 yılında İzmir'de doğdu. İsmet Paşa, Erkan-ı Harp Reisliği, Kolordu Kumandanlığı gibi görevlerde bulunmuş ve Yunanlılara karşı yapılan en çetin mücadelelerden biri olan İnönü Muharebelerinde başarılı olmuş bir asker, Atatürk'ün çalışma arkadaşı ve vatansever bir devlet adamıydı. Askeri okul yıllarında bir tanışıklıktan öteye gitmemiş olan Atatürk ? İnönü ilişkileri, I. Dünya Savaşı yıllarında samimi bir boyut kazanmaya başlamıştı. 1923 yılında Cumhuriyet ilan edildikten sonra, Atatürk Cumhurbaşkanı olmuş, İnönü de Başbakan olarak görev yapmıştı. Böylelikle uzun yıllar sürecek olan görev arkadaşlığının temelleri atılmış oldu.1930'lu yılların başlarına gelindiğinde, iki devlet adamı arasındaki ilişkiler, Bira fabrikası, Nyon sorunu, Hatay sorunu gibi meselelere bakış açılarındaki farklılıklardan ötürü, olumsuz bir havaya girmiştir. Nitekim bu olumsuzluk, 1937 yılında İnönü'nün Başbakanlık görevinden ayrılmasıyla kendini göstermiştir. Böylelikle Atatürk ve İnönü arasındaki görev arkadaşlığı son buldu. İnönü'nün yerine Başbakanlığa Celal Bayar getirildi ve Bayar Atatürk'ün son Başbakanı oldu. Atatürk'ün ölümünden sonra, İnönü Cumhurbaşkanı seçilmiş, Türkiye Cumhuriyetinin ikinci Cumhurbaşkanı olmuştur. İnönü Cumhurbaşkanı olduktan sonra, devlet bürokrasisinde Atatürk'ün hatırası hususunda ilgi çekici gelişmeler yaşanmıştır. Paralardan, pullardan Atatürk resmi kaldırılmış ve paralara, pullara İnönü'nün resimleri basılmıştır. Yine bu dönemde, Atatürk'ün bazı heykelleri kaldırılmıştır. Atatürk'ün ebedi istirahatgahı olan Anıtkabir, İnönü'nün Cumhurbaşkanı olduğu 12 sene içerisinde tamamlanamadı. Bununla birlikte o dönemde toplumda Atatürk'ün emaneti olarak görülen Savarona yatının satılması gündeme geldi. Ayrıca Atatürk'e ilişkin hatıralar toplanarak Atatürk müzeleri kurulmuştur. Bunlar arasında; Atatürk'ün Şişli'deki evi, İzmir birinci kordondaki Atatürk Köşkü, İstanbul Şehir ve İnkılap Vesikaları Müzeleri yer almaktadır. Devlet bürokrasisinde yapılan uygulamalardan biri de, İnönü'nün Atatürk'ün yakınlarına yönelik yaptığı tasfiyelerle birlikte Atatürk devri muhaliflerini kazanma çabasıdır. Devrin basınından söz edilecek olursa, genel olarak olumlu bir Atatürk imajı göze çarpmaktadır. Ancak her gazetenin Atatürk'ün ilke ve devrimlerini yorumlayışı ve bunlara yüklediği anlamlar farklıdır. İnönü dönemi gazete ve dergilerine bakıldığında, Atatürk imajının arka planda kaldığı fakat İnönü'nün imajının ve itibarının yüceltildiği bir gerçektir. Yine bu yıllarda toplum, İnönü'yü Atatürk'ün yakın arkadaşı, Atatürk devrimlerinin koruyucusu olarak görmüştür. Fakat İnönü Cumhurbaşkanı olduktan sonra yıllar geçtikçe görüldü ki, İnönü döneminde Atatürk'ün aziz hatırasına yeterince sahip çıkılmamıştır.
Milli Mücadele Dönemi'nde Ankara Hükümeti'nin batılı devletlerle diplomatik münasebetleri

İtilaf Devletleri, Mondros Ateşkes Antlaşması uyarınca Türk vatanını işgal etmişlerdir. Türk milleti de, bağımsızlığını kazanmak ve işgal edilen topraklarını kurtarmak için Mustafa Kemal önderliğinde Milli Mücadele'yi başlatmıştır. Dolayısıyla Ankara Hükümeti, Müttefikler ve onların içerideki destekçileri ile askeri ve siyasi alanda mücadele etmiştir. Ankara Hükümeti'nin diplomatik münasebetleri, T. B. M. M.'nin açılmasından evvel Heyet-i Temsiliye döneminde başlatılan çalışmalarla ve ortaya konulan Misak-ı Milli ilkeleriyle şekillenmiştir. Milli Mücadele döneminde bu ilkelerden taviz verilmemiştir. Ankara Hükümeti, uluslararası alanda ilk kez Londra Konferansı sürecinde kendi çıkarları gereği Fransa ve İtalya'yı İngiltere ve Yunanistan'dan önemli ölçüde ayırmaya çalışmıştır. Konferansta Misak-ı Milli, dünya kamuoyuna duyurulmuştur. Yeni Türk Devleti, tavizsiz ve kararlı politika ile başta Yunanistan olmak üzere, Müttefiklere karşı, konferansa davet sürecinden itibaren, diplomatik bir zafer kazanılmıştır. I. Dünya Savaşı sonrası Müttefiklerin, Sovyet Rusya'ya karşı da mütecaviz siyaset uygulaması, Rusya ile yakınlaşmayı doğurmuştur. Mustafa Kemal ile Lenin arasındaki mektup teatisi, dönemin ilk diplomatik yazışması olarak karşımıza çıkmıştır. Bekir Sami ve Yusuf Kemal heyetlerinin Moskova seyahatleri diyalog sürecini geliştirmiş ve 16 Mart 1921 'de Moskova Antlaşması imzalanmıştır. Böylece Misak-ı Milli ilk kez büyük bir devlete resmen kabul ettirilmiş ve Ankara Hükümeti, diplomasi sonucu ilk büyük uluslararası başarısını kazanmıştır. Moskova Antlaşması, Rusya'nın Anadolu üzerindeki ihtiraslarına set çekmiştir. Londra Konferansı'nda Bekir Sami ile Briand arasında başlayan diplomatik münasebet süreci devam etmiş, 20 Ekim 1921 'de hükümetlerini temsilen Yusuf Kemal ve Bouillon'un imzalarını taşıyan Ankara Antlaşması akdedilmiştir. Bu antlaşma, bölgesel kazanç sağlamış, Türkiye'ye karşı faaliyet gösteren müttefik kanadı parçalamıştır. Ankara Hükümeti'nin diplomaside kazandığı başarılar, İngiltere'ye de Ankara Hükümeti'yle uzlaşmaktan başka seçenek bırakmamıştır. İngiltere, inebolu Görüşmeleri' nde diyalog yolu aramıştır. Sonrasında Türkiye Devleti'ni tanıyarak, masa başında hesaplaşma yoluna gitmiştir. italya ile ilişkiler ise, ılımlı bir atmosferde geçmişştir. Ancak Mudanya görüşmeleri ve Lozan Konferansı'nda tutumunu değiştiren italya, Müttefikler'le birlikte hareket ederek, kazanç sağlamaya çalışmıştır. Ankara Hükümeti'nin diplomasi yoluyla kazandığı başarılar Müttefikleri dize getirmiş ve Yunanistan tutunacak dal bulamamıştır. Bu gelişmelerde, Türklerin Misak-ı Milli'si karşısında Yunanlıların Megalo idea'sının çöküşünü belgelemiştir. Mustafa Kemal'in dehası, askeri zaferleri siyasi başarılarla bütünlemiştir. Misak-ı Milli çerçevesinde imzalanan antlaşmalarla yeni kurulan Türkiye Devleti bütün dünyaya tanıtılarak kabul ettirilmiştir.
Yüksek İslam Enstitüleri (1959- 1983)

Bu tez, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Bölümü Cumhuriyet Tarihi Dalına bağlı olarak Doç. Dr. İsmet Türkmen'in danışmanlığında yüksek lisans tezi olarak hazırlandı. Çalışmamızın amacı Cumhuriyet dönemi din eğitimi politikasının bir kısmını oluşturan Yüksek İslam Enstitülülerin'nin kuruluşundan ilahiyat fakültelerine dönüştürülene kadar olan süreci içine almaktadır. Türkiye'de çok partili hayatla başlayan çoğunluğun yönetime dahil edilme süreci sonucu olmak üzere, 'Tevhid-i Tedrisat Kanunu' ile kapatılan dini eğitim kurumlarının oluşturduğu boşluğu doldurmak için bulunan çözümlerden birisi olan 'Yüksek İslam Enstitüleri' İmam Hatip Okulu sonrası dini eğitim şekillenmesinde önemli katkıları olan bir eğitim hamlesi olarak görülmüştür. Yüksek İslam Enstitüleri'nin kurulmasını zorunlu kılan şartlar, kurulma süreci, işlevleri, ders programları, Türkiye'nin Cumhuriyet sonrası dine olan yaklaşımı, mezunları, Türk Yüksek Eğitimi içerisindeki yerleri tezin yöneldiği alanlar olarak sıralanabilir. Demokrat Parti iktidarının son dönemlerinde Türkiye genelindeki İmam-Hatip Okullarına, Öğretmen Okullarına ve ortaokullara öğretmen yetiştirmek, İmam Hatip Okulları mezunlarına yüksek din eğitimi imkanı sağlamak, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın yüksek tahsilli din görevlisi ihtiyacını karşılamak için Yüksek İslam Enstitüsü kurulması fikri gündeme gelmiştir. Yüksek İslam Enstitüsü kurulması 10 Haziran 1959 tarihinde 7344 sayılı kanun olarak TBMM'de kabul edilmiş ve 16 Haziran 1959 tarih ve 193232 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. İlk Yüksek İslam Enstitüsü 19 Kasım 1959 tarihinde İstanbul'da İmam-Hatip Okulu binasında öğretime başladı. İstanbul'dan sonra vatandaşların kurduğu derneklerin de katkılarıyla Konya (1962), Kayseri (1965), İzmir (1966), Erzurum (1969), Bursa (1975), Samsun (1976) ve Yozgat'ta (1980) Yüksek İslam Enstitüleri açıldı. 6 Kasım 1981 Tarih ve 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu uyarınca Yüksek İslam Enstitüleri, İlahiyat Fakülteleri'ne dönüştürülmüştür.