Hızlı şehirleşen toplumumuzda konut mutfağının kullanıcısı ile uygunlaştırılması çalışmalarında kültürel ve sosyal değişmenin tasarımına etkisi ve Kocaeli örneği

Mevcut mutfak mekanlarımızı, hızla değişen ve gelişen günlük yaşantımıza uydurmak için yapılacak çalışmalarda kullanıcının sosyal ve kültürel alt yapısının büyük etkisi vardır. Bu alt yapı birikimi de ülkemizde bölgeden bölgeye farklılıklar göstermekte ve sonuçta birbirinden çok farklı mekan organizasyonları olarak ortaya çıkmaktadır. Uzun süreçlerin sonunda oluşan bölgesel mekan organizasyonları doğal çevre etkileri ve buna bağlı beslenme, giyinme, yaşama alışkanlıkları ile şekillenmektedir. Şekillenen tüm bu öğeler o toplumun kimliğini de yansıtmaktadır. Zaman içerisinde kullanıcının kimliğini arka plana atıp, tasarımlar yapılsa da bunlar fazla rağbet görmemişlerdir. Ekonomik nedenlerle tercih edilmek zorunda kalınsa bile, kullanıcı tarafından değişikliklere uğratıldığı da gözlenmektedir. Bu değişikliklerin nedeni ise, kullanıcının ancak kendi kimliğini yansıtan eşyalar ya da mekanlarla manevi huzuru ve moral ortamı sağlayabilmesidir. Ekonomi, eğitim ya da sağlık gibi nedenlerle doğup büyüdükleri yerleri terk etmek zorunda kalan aileler, göç ettikleri yeni bölgelerde ilk olarak barınma problemini çözmeye çalışmaktadırlar. Bu sorun halledildikten sonra da, meskenlerine ve yakın çevrelerine kendi kimliklerini kazandırmaya çalışmaktadırlar. Topraktan kopmayı kabul etmedikleri için, genellikle meyve-sebze üretimini sürdürmekte hatta besi hayvanı bile beslemektedirler. Bu aşamalarda çıkan sorunlar kendileri tarafından çoğu kez uygunsuz ya da çarpık diye ifade edebileceğimiz biçimlerde çözümlenmektedir. Çıkan sonuçlardan kendileri de memnun olmasalar da geldikleri yerdeki adetlerini ve davranışlarını devam ettirebilmek için bu duruma katlanmaktadırlar. Bir de tüm bunların yanında, hem şehirde yaşamalarından dolayı hem de zamanla kendilerinin ve çocuklarının değişen istek ve ihtiyaçları doğrultusunda yetersiz kalan mutfakları da özellikle kadınların evdeki zamanlarının çoğunu geçirdikleri mekan olmasına rağmen işlevini görememektedir. Bu saptamalardan yola çıkılarak hazırlanan bu çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde kültür, sosyal değişim ve mekan kavramları ayrıntılı olarak anlatılmaktadır. Kültür mekan ilişkilerinin gelişimi, kültür değişimlerini saptamak amacıyla kültürel, sosyal ve mekansal veriler belirlenmektedir. İkinci bölümde, ilk konut mekanlarımızın ve mutfağımızın tarihsel gelişimi, yemek kültürümüz, mutfağımızdaki değişimin nedenleri ve bunların aile yaşamına etkileri ile teze inceleme alam olarak seçilen Kocaeli yerleşiminin göç aldığı yörelerin mutfak mekanları, kültür ve davranışlarına göre belirlenen farklılaşmalar anlatılmıştır. Üçüncü bölümde konuya yönelik elde edilen örnekler, anket çalışmaları ile tanıtılmaya çalışılmış ve mekanların mevcut kurgusuyla insan ilişkileri irdelenmiştir. Fonksiyonel açıdan eskiyen ya da yetersiz kalan bölümler için de kullanıcısının kültürel ve sosyal yapısı ışığında, istek ve ihtiyaçlarından yararlanarak uygunlaştırma çalışmaları yapılmıştır. Tezde savunulan varsayımların, Kocaeli bölgesine göçen aileler için ne ölçüde doğru olduğu da bu bölümde anket sorulan ile saptanmaktadır. Dördüncü bölümde ise tezde varılan sonuç ve öneriler belirtilmektedir.