Türkiye'deki koruma yasaları, uygulamaları, sorunları ve bunların Avrupa'daki örnekler ile karşılaştırılması; çözüme yönelik öneriler

Yaklaşık on beş milyar yıl yaşındaki evrenin karanlık geçmişşi içinde beş milyar yıl kadar önce oluşan yerkürenin geleceği ne yazık ki bu yerküre üzerinde üç milyon yıl önce yaşam olanağı elde eden insanoğlunun biyolojik ve kültürel evrimlerle ulaştığı bugünkü düzeyi ile tehdit altına girmiştir. İnsanoğlu, varlığının nedeni olan dünyanın yaşamsal önemini kavrayabildiği takdirde dünyayla beraber kendi geleceğini de tehdit eden gelişmeleri önlemek için gerekli çabayı gösterecektir. Ancak insanoğlunun bu önemi kavrayabilecek düşünce düzeyine ulaşabilmesi geçirdiği kültürel evrime koşut olarak edinebileceği evrensel bakış açısıyla mümkün olacaktır. İşte bu noktada insanoğlu, kendisini bu noktaya ulaştırmış olan kültürel evrimin günümüze ulaşmış izlerini takip ederek geçmişşle bağını kuracak, bu izler sayesinde edindiği tarihsel bilinciyle geçirilen evrimin önemini kavrayarak geleceğine sahip çıkacaktır. Dolayısıyla geleceğin güvence altına alınabilmesi, insanoğlunun belleğini oluşturan kültürel mirasına sahip çıkmasından, onu korumasından geçmektedir. İnsanoğlunun daha önceleri dinsel, etnik, vb. nedenlerle geçmişşin değerlerine sahiplenmesi şeklinde gelişen koruma anlayışı; Avrupa'da yaşanan rönesans ve aydınlanmayla birlikte klasik döneme duyulan ilgi sonucu, 'tarihsel' bir boyut kazanmış 18. yüzyılda başlayan sanayileşme ve onu takibeden baş döndürücü bilimsel ve teknolojik gelişmelerin doğada yol açtığı zararlı etkilerle birlikte yaygınlaşan seller, kavurucu sıcaklar, vb. doğal afetler aracılığıyla tehlike sinyalleri veren 'dünyanın geleceği', koruma anlayışına yeni bir boyut getirmiştir. Artık doğal ve kültürel mirasa sahiplenmenin ve korumanın temeline 'gelecek kaygısı' yerleşmiştir. Avrupa ülkeleri, rönesans ve aydınlanmanın yol açtığı tarihsel bilinç sayesinde, 'miras'a sahiplenmeyi gerçekleştirerek ve de bilimsel alt yapı üzerinde yasal, örgütsel, finansal, vb. unsurları içeren bir koruma sistemini oluşturarak bu alanda öncülüğü ele geçirmişlerdir. Sanayileşmenin ve teknolojik gelişmelerin yol açtığı etkileri de yoğun olarak yaşayan bu ülkeler koruma sistemlerini bu yeni gelişmelere göre uyarlama konusunda da sürdükleri çabalarla yine bu alanda önemli bir rol oynamaktadırlar. Dolayısıyla Türkiye'de, koruma yasalarının uygulanması konusunda karşılaştığı sorunlara çözüm bulabilmek İçin yönünü, Osmanlı'nın son dönemlerinde yaptığı gibi Batı'ya çevirmiştir. Ancak Avrupa'da sistemin temelini oluşturan aydınlanmanın, Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşuyla gösterilen çabalara rağmen, gerçekleştirilememesi yüzünden bilimsel, sosyal, kültürel altyapıdan yoksun yasalar kağıt üzerinde kalmaya devam edecektir. Bu konuda Cumhuriyet tarihi içinde atılan olumlu adımlar da ülkenin için bulunduğu ekonomik, toplumsal ve siyasi ortamla birlikte dünyadaki konjonkturel gelişmenin yol açtığı olumsuz etkilenmeler sonucu geri alınmaya başlamıştır. Tüm bu olumsuz gelişmelere rağmen koruma kuramı çerçevesinde gelişen sistemleri incelemek, özellikle son yıllarda ABD ve Kanada'da başarıyla uygulanan Kültürel Kaynak Yönetimleri veya Arkeolojik Miras Yönetimi gibi yeni koruma anlayışlarını da içeren örnekler çerçevesinde olabilecek çözümleri sunabilmek, gelecek kuşaklara iyi bir miras bırakabilmenin kaygısını taşıyan bir aydın olabilmenin sorumluluğudur. ııı