Düz çatılarda ısı ve su yalıtım malzemelerinin performans yaklaşımı ile değerlendirilmesi

Köyden kentlere göçün etkisiyle büyük boyutlara ulaşan hızlı nüfus artışı ve bunun getirdiği yoğun iskan alanları kentlerin yapısını değiştirmektedir. Kentsel alanlardaki değişimler şehrin hem sosyal yapısında hem de fiziksel yapısında olmaktadır ve bu da insan psikolojisi üzerinde olumsuz etkiler yapmaktadır. Bu nedenle İstanbul gibi büyük yerleşmelerde yeşil alanlara ihtiyaç her geçen gün artarken bu alanların korunamayıp azalması ve yok olması söz konusudur. İstanbul için günümüze kadar birçok plan yapılması ve bu planlarda getirilen birçok öneriye rağmen yeşil alan kaybı engeüenememiştir. Bu yüzden insanların rekreasyon ihtiyaçları karşılanamaz olmuştur. İstanbul önemli bir tarihi geçmişşe sahip, bu nedenle de birçok tarihi yapı ve alanları içeren bir şehirdir. Burada yer alan tarihi park ve bahçelerin de değişen sosyal ve fiziksel şartlardan etkilenmesi ve baskılara dayanamayıp değişime uğraması söz konusudur. Bu tezin amacı; parkların kentsel yeşil alana katkıları, kullanıcı kitlesi ve bu kullanıcı kitlesine etkileri. Araştırmanın esas amacı; kendine özgü tasarımlardan giderek uzaklaşan toplumumuzun, yeşil alanların giderek yok olduğu İstanbul'da, şehir dokusu ve tarihi yeşil dokusunun değerini ve önemini ortaya koymak ve bu tarihi yeşil alanların günümüze kadar ulaşırken nasıl bir değişimden geçtiği, bu değişimden ne kadar etkilendiği ve günümüzde nasıl kullanıldığının belirlenmesidir. Bu belirlenirken; Dünyadaki İstanbul gibi büyük ve önemli şehirlerde de tarihi parkların çeşitli yüzyıllarda nasıl değiştiği ve günümüze kadar gelirken nasıl bir süreçten geçtiği ve bugün nasıl kullanıldığı araştırılmıştır. Sekiz ana bölümden oluşan çalışmanın, birinci bölümünde araştırmanın amacı, kapsamı ve yöntemi belirtilmiştir. İkinci bölümde, kentsel yeşil alan, kent içi rekreasyon alanları, kentsel parklar, korular ve boş zaman kavramları üzerinde durulmuştur. Araştırmanın üçüncü bölümünde, tarihi Türk bahçelerinden İstanbul Türk bahçeleri, tarihi yeşil alanlar ve saray bahçelerinin tarihsel gelişimi anlatılmıştır. Dördüncü, beşinci ve altıncı bölümlerde, Gülhane, Yıldız ve Emirgan kent parklarının tarihi süreç içerisindeki gelişimi incelenmiştir. Araştırmanın yedinci ve son bölümünde ise; bu üç tarihi parkta yapılan inceleme ve anket sorulan değerlendirilmiş ve değerlendirme sonuçlarından elde edilen bilgiler doğrultusunda sonuçlar ve öneriler ortaya konmaya çalışılmıştır. Sekiz bölümden oluşan çalışmada izlenen yöntemde: İlk olarak, kentsel yeşil alan kavramları ele alınmış ve açık alan kavramı, kent parkı kavramı, kent parkının işlemleri, planlanması gibi konular üzerinde durulmuştur. Daha sonra ise, İstanbul'daki tarihi park, bahçe ve korularının geçmişşteki kullanımları ve geçmişşten günümüze nasıl bir değişim geçirdiği incelenmiştir. Bu araştırmanın ardından alan araştırmasının yapıldığı örnek alanlar olan İstanbul'un en eski parklarından Gülhane, Yıldız ve Emirgan Parklarının anket ve gözlem çalışmaları yapılmış, önemli fonksiyon alanlarının bugünkü durumlarını gösteren fotoğraflar çekilmiş ve video-kamera ile park alanlarının çekimi yapılmıştır. Böylece bu alanların günümüzdeki kullanıcıları ve parklarla ilgili görüşleri belirlenmiştir. Kentsel yeşil alan içerisinde kentsel yeşil dokuyu oluşturan kent park ve korularının gerek tarihi gerekse turistik açıdan ele alınması yanında bu alanları kullanan kullanıcı kitlesinin özellikleri, alam ne şekilde kullandıkları, bu alanların özellikleri ve kullanıcı kitlesinin beklentileri yapılan anket sonuçlan ile değerlendirilip ele alınan bu konularda kent parkları arasındaki farklılıkların incelenmesini gerekli kılmıştır ve bu üç yeşil alan örneğinin anket değerlendirmelerinden elde edilen sonuçlar doğrultusunda yorumlanması ve 20 yıl önceki kullanıcı kitlesi ile karşılaştırılması yapılmıştır. Ayrıca hafta içi ve hafta sonu değerlendirmeleri ayrı ayrı belirlenmiştir. Bu bölümde kullanılan yöntem, parklar için 23 soruluk anketler hazırlanıp her park için 100 adet toplam 300 adet anket yapılmıştır. Anket değerlendirmelerinde SSPS programı kullanılmıştır. Bu anketler araştırmacı tarafından parkın kullanıcıları ile yüz yüze görüşme şeklinde yapılmıştır. Böylece ortaya çıkan sonuç grafik ve tablo çizilerek değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Araştırma alam olan Gülhane, Yıldız ve Emirgan Parkı'nın anket ve gözlem sonuçlarına göre; Anket sonuçlarına göre, Yıldız ve Gülhane Parkı kullanıcıların öğrencilerin çoğunlukta olduğu gençlerden oluştuğu belirlenmiştir. Emirgan ve Gülhane Parkı'na hafta içi ve hafta sonu yoğun olarak lise mezunları gelirken, Yıldız Parkı'nda hafta içi. ilkokul öğrencileri ve mezunları, hafta sonu üniversite öğrencileri yoğun olarak gelmektedir. Bu parkların çevresinde üniversite ve liselerin yer alması ve içerdikleri değişik fonksiyonlar özellikle gençler tarafından tercih edilmelerinin en önemli nedenidir. Gülhane ve Yıldız Parkı'na gelenlerin yakın çevredeki ilçelerin yanında Üsküdar ve Kadıköy'den gelen kullanıcılar olduğu tespit edilmiştir. Bunun nedeni ise her iki parkın da yakınında vapur, motor iskelelerinin bulunması ve Üsküdar, Kadıköy'den, Eminönü ve Beşiktaş seferlerinin düzenlenmesidir. Gülhane Parkı'na çoğunlukla Eminönü ve Fatih'ten, Yıldız Parkı'na Beşiktaş'tan ve Emirgan Parkı'na ise Sarıyer'den daha çok gelinmektedir. İlçelere göre çeşitli kent parklarının sıklığı parkların yakınlığı ve ulaşım kolaylığı ile bağlantılıdır. Parkların günlük kullanımının büyük bir yüzdesi hafta sonuna rastlamaktadır. Hafta içi günlerde de parklar arasında günlük kullanım yönünden değişiklikler gözlenmektedir. Bu çeşitliliği parkların konumu ve çeşitliliğinde aramak yerinde olur. Emirgan Parkı'nda hafta içi ve hafta sonu gelir düzeyi orta seviyede olan kullanıcılar gelirken, Yıldız ve Gülhane'de hafta içi geliri olmayan öğrenci ve işsizler, hafta sonu Yıldız'da orta gelirli kullanıcılar, Gülhane'de ise geliri olmayan daha çok işsiz kesimin oluşturduğu kullanıcılar yoğun olarak görülmektedir. Yıldız ve Emirgan'da bulunan köşkleri ziyarete gelen kullanıcıların orta ve yüksek gelire sahip oldukları gözlenmektedir. 1978 yılında Prof. Dr. Ahmet cengiz Yıldızcı'nın yapmış olduğu anket çalışması sonuçları ile günümüzdeki kullanımlarını karşılaştırdığımızda meslek, yaş, gelir gruplarına göre farklılıklar gözlenmektedir. Çeşitli yaş gruplarının parka geliş sebebi ve hafta sonu değerlendirilmesi tarihsel süreç içerisinde birbirine yakın sonuçlar vermektedir. Kullanıcılar parkları genelde hava almak, doğa ile yakınlık amacıyla kullanmaktadırlar ve hafta sonlarını gezerek değerlendirmektedirler. Gülhane ve Yıldız Parkı'nda daha önce yapılan anket sonuçlan göstermiştir ki, kullanıcı kitlesini daha çok öğrenciler oluşturmaktadır. Bu durum günümüzde de aynıdır. Önceleri Gülhane'ye hafta içi yalnız gelen kullanıcılar günümüzde çok azdır. Bunun nedeni kullanıcı kitlesinin eskiye oranla park içerisinde kendini güvende hissedememesi ve farklı kültür gruplarının bir arada bulunamamasmdan kaynaklanmaktadır. Gülhane Parkı'na eskiden hayvanat bahçesini gezmeye gelen kullanıcılar giderek azalmaktadır. Emirgan'da 1-2 saat kalmayı tercih eden kullanıcılar günümüzde ise piknik yapmak amacıyla gelenlerin sayısının giderek artması nedeniyle parkta eskiye oranla daha fazla zaman geçirmektedirler. Günümüzde Emirgan ve Yıldız Parkı'na gelenlerin yoğun bir kısmın köşklere gelen kullanıcılar oluşturmaktadır. Daha önceki kullanımında bu durum gözlenmemektedir. Çünkü, anket çalışmaları 1978 yılında, köşklerin restorasyonu ve halkın kullanımına açılması 1979 yılında gerçekleştirilmiştir. Bugünkü kullanımı parkın kullanıcı kitlesinin artmasına neden olmaktadır. Emirgan ve Yıldız Parkı, Gülhane Parkı'na oranla daha iyi korunmuştur. Buna rağmen Yıldız Parkı'nın da önceki devirlerde burada bulunan köprüler gibi bazı özellikleri kaybolmuştur. Burada yer alan tarihi köşkler alanın belediye tarafından TURING'e kiralanmasından sonra restore edilerek halkın kullanımına açılmıştır. Bu yıl TURING tarafından işletilen bu binalar Belediyeye devredilmiştir. Günümüzde oldukça büyük ve yeşil bir alan olan park halkın kullanımına açılmıştır. Gülhane Parkı ise Osmanlı döneminde Has Bahçe gibi bahçelere sahip olan çiçeklerle çevrili ve içinde tarihi köşk ve kasırların yer aldığı çok güzel bir alandı. Fakat zamanla iyi kullanılamayan park büyük ölçüde değişikliğe uğramıştır. Burada bulunan bahçeler günümüzde bulunmamaktadır. Sarayburnu tarafında oldukça güzel bir manzaraya sahip olan park günümüzde yaz aylarında oldukça rağbet edilmektedir. Yazın Şenliklerin yer aldığı, lunapark ve Hayvanat bahçesinin bulunduğu park için Büyükşehir Belediyesi tarafından yeni bir plan yapılmıştır. Henüz uygulama başlanmamıştır. Parkların tarihi özellikleri olduğu düşünüldüğünde; bu alanların daha iyi korunmaları için yeni çalışmaların yapılması gerekmektedir. Gülhane Parkı'nda yer alan hayvanat bahçesi bugün çok kötü durumdadır. Gerek hayvanların yetersiz olması gerekse yaşama koşullan ile amacına ulaşamamaktadır. Tarihi bir parkta böyle bir fonksiyonun yer alması yurt dışındaki örneklerde de görülmektedir. Londra'nın en büyük hayvanat bahçesi yine tarihi bir park olan Regent's Park'ta yer almaktadır. Fakat bu alan oldukça iyi bakılmakta ve tam olarak amacına ulaşmaktadır. Regent's Park alan olarak oldukça büyük olduğu için bu alanı barındırabilmektedir. Ancak Gülhane Parkı'nda bu işlev gereken önemde yer almamaktadır. Bu nedenle bu alanın başka daha uygun bir yere taşınması daha yararlı olacaktır. Bu amaç doğrultusunda İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yatırım Planlama Müdürlüğü tarafından ihale yoluyla Florya'da bir hayvanat bahçesi alanı projesi yaptırılmaktadır. Gülhane'deki hayvanat bahçesinin de buraya taşınması düşünülmektedir. Fakat bu alanın amacına ulaşabilmesi için ulaşım sorununun çözülmesi gerekmektedir. Çünkü yapılan anket ve gözlem çalışmaları sonucunda İstanbul'un böyle bir alana ihtiyacı olduğu belirlenmiştir. Yine Gülhane Parkı içerinde önceki yıllarda kullanılan lunaparkın kaldırılması orta öğrenim düzeyindeki gençlerin parktan uzaklaşmasına neden olmaktadır ve 1-14 yaş grubundaki kullanıcı kitlesi lunaparkın tekrar açılmasını istemektedir. Gülhane Parkı'nda yer alan gotlar sütunu gibi tarihi yapıların zamanla yok olmaması için çevresiyle birlikte korunması gerekmektedir. Ayrıca burada yer alan çocuk oyun alam, yiyecek alanları, Boğaza bakan alandaki çay bahçeleri gibi alanlar estetik ve yerleşim açısından yeşil alanlarla uyum içinde olmalıdır. Topkapı Sarayı'nın dış bahçesi olan Gülhane Parkı'nın zamanında bahçelerin bulunduğu ve çiçek alanlarına sahip, oldukça güzel bir yer olduğu bilinmektedir. Benzer şekilde yeniden düzenlemeler yapılması gereklidir. Yıldız Parkı konumu ve özellikleri bakımından halkın yaz aylarında gezdiği bir rekreasyon alanıdır. TURING' in çalışmaları ile bugün daha iyi durumda olan park doğası ile de ilgi çekmektedir. Yıldız Parkı'nda yer alan tarihi Malta Köşkü yemek için buraya gelenlere nezih bir ortam sunmaktadır. Ayrıca parkta yer alan Çadır Köşkü, kır kahveleri, oturma yerleri ve dinlenme alanları da kullanıcılara hizmet eden diğer alanlardır. Bu alanların genel olarak yeşil alanlarla uyum içinde olduğu gözlenmiştir. Emirgan Parkı'nda yer alan tarihi üç bina TURING tarafından 1979 yılında restore edilerek San, Beyaz ve Pembe Köşk İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından cafe ve restoran olarak işletilmektedir. Restorasyon çalışmalarından sonra parkın kullanıcı kitlesinin arttığı açıkça gözlenmektedir. Ayrıca binaların yakın çevresindeki bitkilerin daha bakımlı ve çeşitli süs bitkilerinden olduğunu görmek mümkündür. Eskiden yapılan lale festivalinin kaldırılması kullanıcı kitlesini olumsuz yönde etkilemektedir. Lale bahçelerini her yıl ziyarete gelen kullanıcılar son yıllarda yapılamayan festivallerin tekrar gündeme gelmesini istemektedirler. Park içerisindeki kullanıcı kitlesinin çoğunluğu parka hava almak ve doğa ile yakınlık amacının yanı sıra parka piknik yapmaya ve köşkleri ziyarete gelenler oluşturmaktadır. Ayrıca parkta yer alan gölet ve çevresi, oturma yerleri, dinlenme alanları ve yeşil alanlar kullanıcılara hizmet eden diğer alanları oluşturmaktadır. Sonuç olarak; tarihi yeşil alanlar, şehir halkının rekreasyon ihtiyacını karşılama işlevi yanı sıra, kentleşme sürecinde olan nüfusun çevresini ve çevresinde yer alan etkinlikleri tanımasını sağlamakta, kentli davranış biçimlerinin benimsenmesinde önemli bir görev üstlenmektedir. xıuYeşil alanların erişilebilirliğinin, barındırdığı aktivite çeşidinin ve yakın çevresinde kentsel alanda yer alan işlev türlerinin, kullanıcı türünü etkilediği hipotezinden hareketle seçilen üç parkta yapılan analizlerde bu hipotezin doğrulandığı görülmektedir. Araştırma yapılan bu park alanları genel itibariyle, kullanıcıların arkadaşlarıyla birlikte vakit geçirdikleri sosyal bir mekan niteliğindedir. Dolayısıyla bu alanlar kentli ve yeni kentli olma bilincinin yaygınlaştırılmasına yardımcı olan bir araç niteliğindedir. Yeşil alanların planlanmasındaki amaç, kentlileştirme kapsamında farklı sosyo-ekonomik grupları açık ve yeşil alanlarda bir araya getirmek ise; kullanıcı çeşitliliğini sağlamak üzere yeşil alanlara erişebilirliğin yüksek olması ve açık alan kullanımında gerekli çeşitliliğin planlama yolu ile sağlanması gereklidir. Bu amaçla toplumsal yapının ve toplumsal davranış biçimlerinin tayininin önemi büyüktür. Bu sebeple yeşil alan kullanıcılarının istek ve ihtiyaçlarının planlama kararına yansıtılması gereklidir. Gelecekte, insanlar yarının şehirlerinde yaşayacaklar; sağlıklı şehirlerin oluşmasında büyük önemi olan yeşil alanların devamlılığının sağlanması ve istenen büyümenin gerçekleştirilebilmesi geniş kapsamlı planlama politikalarıyla mümkündür. Bu politikaların devamlılığının sağlanması ise, şehir yönetiminin ve şehir halkının elindedir. Bu amaçla yeşil alanların korunması ve geliştirilmesinde halkın kullanımının ve katılımının rolü büyüktür. xıv