Doğrudan yabancı yatırımların Türkiye'nin ihracat ürünçeşitliliği üzerine etkisi

uluslararası ekonomik gelişmeler karşısında etkilenmemeleri mümkün değildir. Ancak her ülkenin ekonomik gücü aynı seviyede olmadığı için, gelişen beklenmedikekonomik gelişmeler karşısında göstermiş oldukları reaksiyonlar ülkedenülkeyefarklılık göstermektedir. Beklenmedik ekonomik gelişmeler karşısındagelişmiş ülkeler fazla etkilenmezken, gelişmekte olan ülkeler daha fazla etkilenmektedir. Gelişmiş ülkelerin yaşanan olumsuz ekonomik gelişmeler karşısında fazla etkilenmemesinin en büyük nedenlerin birisi dışa açık bir politika izleyerekihracat ürün sepetlerin oldukça geniş tutmalarıdır. Dışa açık bir politika izlemesineticesinde yeni pazarlara açılarak döviz gelirlerinde artış sağlamaktadır. Böyleliklemakroekonomik dengenin korunmasına katkı sağlayarak istikrarlı bir ekonomik yapıya sahip olmaktadırlar. Gelişmekte olan ülkeler için bu durum biraz daha farklılık arz etmektedir. Bu ülkeler genel olarak sermaye yetersizliği nedeniyle üretim anlamında ciddi sıkıntılar yaşamaktadır. Dolayısıyla bu ülkelerin ihracat ürünsepetlerinin dar olması ve ihracat gelirlerinin düşük olması sebebiylemakroekonomik dengelerini sağlamakta güçlük çekmektedir. Gelişmekte olan ülkeler yaşanan sermaye yetersizliği sorunun çözebilmek için en önemli çözüm yolu olarak görülen, doğrudan yabancı yatırımları ülkelerine çekme yoluna gitmektedir. Doğrudan yabancı yatırımlar; gerekli sermaye birikimi, bilgi ve yönetimsel beceri, teknolojik altyapı ve kullanım yetkinlikleri gibi üretim için gerekli faktörlerin ev sahibi ülkelere girmesini sağlamaktadır. Böylelikle gelişmekte olan ülkeler, üretim için uygun şartların oluşmasının ardından üretim yaparak dışa açık bir politika anlayışına geçiş yapmaktadır. Bu ülkeler dışa açık bir politika anlayışına geçilmesiyle birlikte ihracat gelirlerin arttırmak için ihracat ürün sepetlerinigenişletme çabası içerisine girmektedir. Bunun sonucunda ülkelerin ihracat ürünsepetlerini çeşitlendirmesi beklenmektedir. Gelişmekte ülkeler için doğrudan yabancı yatırımların oldukça önemli olduğu görülmektedir. Fakat ihracat, ülke ekonomisi için tek başına yeterli bir çözüm değildir. Ülkelerin ihracat ürün sepetlerinin çeşitlendirmesi sonucunda dövizgelirlerinde artış sağlanmaktadır. Bu durum ülkede makroekonomik dengenin sağlanmasına katkı yapmaktadır. Ülke ekonomisi açısından olumlu makroekonomikneticelerin alınması ile birlikte, ülkeler daha güçlü ve daha istikrarlı bir ekonomik yapıya kavuşmaktadırlar. Ekonomik sorunlarının çözülmesinde, ülkelerin ihraç ettikleri ürün çeşitliliğinin artırılması, özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin ekonomik sorunlarının çözülmesinde son derece önem arz etmektedir. 1980 yılından itibaren yıldızı parlayan doğrudan yabancı yatırımların özellikle gelişmekte olan ülkelere katkısı oldukça fazladır. Literatürde yapılan çalışmalarda ülkeye giren doğrudan yabancı yatırımların ülke ekonomisine olanfaydalarının yanında, ülkenin ihraç edilen ürün çeşitliliğini nasıl etkilediği sorususıkça tartışılmaktadır. Bu çalışmanın temel çıkış noktası da bu tartışma konusu olmuştur. Yapılan literatür çalışma neticesinde, doğrudan yabancı yatırımların ülkelerin ihracat ürün çeşitliliğine etkisini inceleyen yeterli çalışma olmadığı görülmüştür. Ayrıca Türkiye örneklem verisi kullanılarak yapılan herhangi bir literatür çalışmasına rastlanılmamıştır. Bu nedenle, bu çalışmada Türkiye örneklemverisi kullanılarak analiz yapılmasına karar verilmiştir. Doğrudan yabancı yatırımların Türkiye'deki ihracat ürün çeşitlendirmesi üzerindeki etkisi, Vektör Otoregresif Analizi metodu ile incelenmiştir. Ampirik analiz sonucunda, doğrudan yabancı yatırımların Türkiye örnekleminde ihracat ürün çeşitliliğinietkilemediği tespit edilmiştir. Varyans ayrıştırma analizi sonuçlarına göre dışa açıklığın ihracat ürün çeşitlendirmesine önemli katkı sağladığı tespit edilmiştir. Bunun yanında yapılan nedensellik analizi sonucunda da doğrudan yabancı yatırımların ihracat ürün çeşitlendirmesini etkilemediği görülmüştür.