Satınalma gücü paritesi metodolojisi ve uluslararası reel milli gelir karşılaştırmaları

Uzunca bir süreden beri ülkeler arası refah düzeyi karşılaştırmalarının, satmalına gücü paritesi hesaplanmak suretiyle; nominal değil, gerçek değerler üzerinden yapılması, OECD ve AET toplulukları dışında, diğer dünya ülkelerinin de üzerinde çalıştıkları standart bir uygulama haline gelmiştir. Böyle bir yol izlenmesinin temel nedeni, GSYİH ve onu oluşturan bölümler için; dolar ya da ECU gibi yaygın kullanımı olan para birimi döviz kurları kullanılarak elde edilen göstergelerin, her ülkede tüketilen mal ve hizmet tutarlarının gerçek değerlerini göstermede yetersiz kalışıdır. Çünkü, kullanılan döviz hadleri; her defasında; milli hudutlar içinde ülke milli parasının gerçek satın alma gücünü gösterememektedir. Döviz hadleri, ülkeler arası ticarette mal ve hizmet arz ve talebi yanında; sermaye akımları, ülke belli bir para sistemine bağlı olsun ya da olmasın; spekülasyon, ülkenin içinde bulunduğu politik ve ekonomik şartlar gibi çeşitli nedenlerin etkisi altında kalmaktadır. Satın alma gücü paritesi değerlerinin, resmi döviz kurları yerine kullanılması gerektiği yönünde ülkelerde görülen kuvvetli eğilimin temel nedeni; bu kurların çeşitli etkenlerle gerçek değerleri dışında belirlenebilmesi ve bunlara dayalı olarak yapılan ülkeler arası refah düzeyi karşılaştırmalarının gerçeği aksetirmekten uzak kalışıdır. Paritelerin Tespiti: Satın alma gücü paritesinin belirlenebilmesi için aşağıdaki çalışmalar gerekmektedir. Madde listelerinin belirlenmesi ve fiyatlarının derlenmesi: Burada iki önemli kriter mevcuttur. Birinci kriter, seçilen maddenin temsil kabiliyetinin olması ve hatta seçilen maddelerin birbirinin aynı oluşu, ikinci kriter, pazarda fiyatıderlenecek maddenin teknik ve ekonomik özelliklerinin çok iyi tanımlanarak derlenen fiyatın aynı özelliklere sahip mala ait oluşunun sağlanabilmesidir. Madde listeleri oluşturulurken iki yol izlenebilir: Birinci yol uluslararası kıyaslamaları yapılacak her ülkede aynı tüketime tabi ve pazarda fiyatı oluşan ortak mallar listesi hazırlamaktır. Ancak bu listeyi hazırlamak, gelişmiş batılı ülkelerde dahi; tüketim kalıplarının büyük ölçüde farklılık arz etmesi nedeniyle mümkün olmadığından pratik amaçlarla, her ülke için geçerli olabilecek bir maddeler listesi hazırlanır. Özel nihai tüketim harcamalarında yer alan maddelerin fiyatları, her ülkede fiyatların derlenmesi ile yasal olarak görevli kuruluşlarca yerine getirilmekle birlikte, fiyat derlenen nokta sayısı maddenin cinsine bağlı olarak ülkeler arasın da farklılık arz edebilmektedir. Paritelerin hesaplanması ve gerçek değerler: İki milli para birimi arasındaki satmalına gücü paritesi, aynı miktarda malı her iki ülkede de satın almak için gerekli milli para tutarlarının seçilmiş maddeler için toplam tutarlarının oranı olmaktadır. Pariteler iki gurup bilgi seti kullanılarak hesaplanmaktadır, birinci set'te 'müşterek sepete' seçilen malların ülke fiyatları, ikinci set'te bu seçilen malların ülkelerdeki tüketim ağırlıkları bulunmaktadır. Bu kısa özetle, döviz hadlerinin kullanılması yolu ile yapılan ülkeler arası refah düzeyleri karşılaştırmalarında, bazı ülkelerin gerçek gelişmişlik düzeylerinin sağlıklı olarak belirlenemediği, bu düzeyin; çeşitli etkenler nedeniyle gerçek sıralamanın altında ya da üstünde gerçekleşebildiği, bu nedenlerle parite hesapları kullanılmak suretiyle elde edilecek hakiki değerlerin, uluslararası çapta yapılacak rasyonel ve objektif kıyaslamalar ve ekonomik analizler için zorunlu bir araç haline geldiği ifade edilmek istenmiştir. İİİ