turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
68 kuşağı düşünce yapısında Atatürk ve Atatürkçülük

Bu çalışmanın konusu, 68 kuşağının Atatürk'e ve Atatürkçülük anlayışına bakış açısını ortaya çıkarmaktır. 68 kuşağı, Türkiye Cumhuriyetini kuran Atatürk'ün, bağımsızlık ideolojisinden vazgeçilmesi sonrasında karşılaşılan güçlüklerin yine Atatürkçülük anlayışıyla aşılacağını dile getirmekteydi. Gençlik 1919'dan başlayarak gerçekleştirilen bağımsızlığın Atatürk'ten sonra devam ettirilemediğine inanmış ve siyasi kararlarda Atatürkçü anlayıştan uzaklaşılması sonrasında ülkenin bağımlı hale geldiğine inanmaktaydı. İktidarın uygulamış olduğu politika ve teslimiyetçi yapısı, ülke içerisinde de sıkıntıların yaşanmasına yol açmaktaydı. Dini çevrenin yeniden rejime yönelik saldırılarına karşı, gençlik tepki göstererek bunu engellemeye çalışmaktaydı. Atatürk'ün Cumhuriyeti gençliğe emanet etmesini, gençlik kendisi için bir borç olarak görmekte ve bu borca sahip çıkmaya çalışmaktaydı. Bir yandan rejime yönelik yapılan saldırılar diğer taraftan Atatürk'e yönelik eleştirilere gençlik sessiz kalmamış, çeşitli protestolarla bunu kınamıştır. İktidarın artan olaylar karşısında gençliğe cephe alması da olayları giderek arttırmış ve gençlik sürdürdüğü davayı Atatürkçü anlayış içerisinde gerçekleştirmiştir. 68 kuşağı, 1960 ? 1970 yılları arasında bağımsızlık mücadelesi içerisinde sürekli olarak Atatürkçülüğe vurgu yaparak, Atatürkçü anlayış içerisinde olduğunu göstermiştir. Yayınladıkları bildirilerde ve yaptıkları tartışmalarda da Atatürk'e çok şey borçlu olduklarını söyleyerek, bu borcu onun devrimlerine ve emaneti olan Cumhuriyete sahip çıkarak ödemeye çalışmıştır.
Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye Cumhuriyeti'nde askeri akademik eğitim

Osmanlı İmparatorluğunun kuruluş ve gelişme dönemlerinde ortaya konulan her türlü gelişmeye karşılık daha sonraları dünya ile dengeli bir gelişmenin devam ettirilememesinin nedenleri ve bunun Türkiye Cumhuriyeti'ne yansımaları, Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti tarihi için incelenmesi gereken bir konudur. Bu nedenlerin başında gelen eğitim ve eğitim sistemleridir. Bu dönemlerde devletlerin en önemli kurumları olan orduların eğitimleri de toplumun eğitiminin bir parçası olarak ülkelerin gelişmelerinin yansıması olarak ortaya çıkmaktadır. Osmanlı İmparatorluğunun son dönemleri ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunda rol alan kişilerin askeri akademik eğitimlerini Osmanlı İmparatorluğu döneminde almış olmaları da dikkate alınarak, tezimizin konusu 'Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye Cumhuriyeti'nde Askeri Akademik Eğitim' olarak belirlenmiştir. Bu tezin kapsamı ise Osmanlı İmparatorluğunun duraklama dönemi ile birlikte harpleri kaybetmeye başlaması sonucu batı okullarını örnek almaya başladığı 18'inci yüzyıldan itibaren açılan askeri akademik kurumlar ve Türkiye Cumhuriyeti döneminde devamı niteliğindeki kurumlar ve destekleyen kurumlardır. Bu dönem içerisinde yabancı ülkeler ile bu maksatla geliştirilen ilişkiler kapsam içinde değerlendirilecektir. Tezin başlangıcında genel bir bakış açısıyla Osmanlı Devletinde ordu ve eğitim irdelenmektedir.'Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye Cumhuriyeti'nde Askeri Akademik Eğitim' konulu tez çalışmamız, eğitim ve eğitim sistemlerinin toplum hayatına etkilerini ve eğitimin topluma yayılmasının gerekliliğini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Azerbaycan ve Atatürk

Çöküş sürecine girmiş bulunan Osmanlı İmparatorluğu üzerine Türkiye Cumhuriyet'ini kurarak sosyal, siyasal ve kültürel alanlarda gerçekleştirdiği devrimlerle tüm dünya kamuoyunu kendisine hayran bırakan Mustafa Kemal'in başardıkları Azerbaycan kamuoyu tarafından da takdirle karşılanmıştır. Zor koşullarda gerek emperyalist güçlere karşı kazandığı zaferler, gerekse ülkesinde gerçekleştirdiği radikal reformlarla, ideolojik ve ideal farklılıklara rağmen başta Neriman Nerimanov ve İbrahim Ebilov gibi dönemin etkin Azerbaycan devlet adamları ve Azerbaycan halkının saygı ve sempatisini elde eden Mustafa Kemal, üstün zekası ve karizmatik liderliğiyle Milli Mücadele'nin kazanılmasında belirleyici nitelikte olan siyasi, iktisadi ve askeri desteği elde etmeyi başarmıştır. Mustafa Kemal ve arkadaşlarının işgalci güçlere karşı kazandığı her zafer Azerbaycan halkı tarafından büyük bir coşku ve sevinçle karşılanırken, büyük önderin zamansız vefatı da, Azerbaycan kamuoyunda büyük yankı uyandırmış ve Azerbaycan halkını en az Türk halkı kadar üzmüştür. Bu çalışmada Mustafa Kemal Atatürk'ün Azerbaycan kamuoyundaki etki ve imajı irdelenirken, büyük önderin sergilediği liderlik yeteneğinin Milli Mücadele yıllarından itibaren vefatına kadar Türkiye-Azerbaycan ilişkileri ve iki halkın sergilediği dayanışma örneğinde ne kadar etkili olduğu da ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.
1950 seçimleri

Demokratik ülkelerde seçim sistemleri en az anayasalar kadar önemlidir. Türk milleti, 1876 Kanun-i Esasi'nin kabul edilmesinden, 14 Mayıs 1950 seçimlerine kadar demokrasi ve uygun seçim arayışına girmiş ve bu konuda büyük ilerlemeler kaydetmiştir. Demokrasi dünyanın bütün ülkelerinde ve bütün siyasal bloklarda benimsenen tüm insanların üzerinde durduğu savaşlar verdiği bir konudur. Türkiye'de ilk önce 1921 anayasasında ulusal ve egemenlik ve meclis üstünlüğü ilkelerinin getirilmesiyle demokratikleşme yolunda önemli bir adım yapılmıştır. Bunu 1924 anayasası takip etmiştir. Ancak, bu dönemde- tek parti olan CHP Türk siyasetinde ağırlığını önemli bir ölçüde korumuş, CHP bu özelliğini ve İsmet İnönü ise 'Milli Şef unvanını 1945 ilkbaharının sonuna kadar korumuştur. 10 Mayıs 1946'da toplanan CHP ikinci olağanüstü kurultayında resmen kaldırılmıştır. 1945- 1950 dönemi ise 'Milli Şefli - Çok Parti Rejimi' şeklinde tanımlanabilir. Çünkü bu dönemde Nuri Demirağ'ın kurduğu Milli Kalkınma Partisi, 7 Ocak 1946'da Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan, Fuat Köprülü tarafından demokrat parti kurulmuş ve bunu diğerleri takip etmiştir. Ne var ki, 1950 yılına kadar 23 parti kurulmasına rağmen, CHP iktidarda kalmış, İsmet İnönü ise 'Milli Şef unvanını kaybetmemiştir. Bu dönemde CHP'nin karşısında ana muhalefet partisi olan DP kurucuları, ülkede siyasal liberalleşme ve demokratikleşme konusunda hızlı atılım yapılması gerektiğini savunmuşlardır. Demokrat Partinin kurulduğu andan itibaren sistemli çalışması savunduğu liberalizm ve laiklik ilkeleri halkın dikkatini çekmiştir. Çünkü uzun yıllar iktidarda kalan CHP'nin kendini beğenmişliği, keyfi idaresinden doğan hataları halkı usandırmıştır. 1947 yılında yapılması gereken milletvekili genel seçimlerinin 1 yıl öne alınması, kuruluş aşamasını henüz tamamlamış olan DP'lilerin büyük bir tepki göstermesine neden olmuştur. Çünkü seçimle ilgili hiçbir hazırlık yapmamışlar, propaganda gibi seçimlerde önemli bir husus olan haktan yararlanamamışlardır. 1946 seçimleri Türk tarihinin ilk 'tek dereceli' seçimleridir. CHP'nin bu seçimlerde yaptığı yolsuzluklar, halk tarafından tepkiyle karşılanmış, daha sonra yapılan muhalefetin girmediği seçimlere halk da girmeyerek protesto etmiştir. 1946- 1950 yılları iktidar-muhalefet ilişkilerinde gerginliklerin en fazla yaşandığı dönemdir. Bu dönemde muhalefet, seçim kanunun değişmesi için mücadele etmiştir. Yeni seçim kanunu; 'gizli oy-açık sayım', yargı denetimi gibi önemli demokratik ilkeler içeriyordu. Ancak, nisbi temsil sisteminin yerine çoğunluk sistemi kabul edilmiştir. Bu da seçim kanunun eksikliklerindendir. 14 Mayıs 1950 seçimleri tüm yurtta büyük bir katılımla gerçekleşti. O gün halkımız sandıklara koşarak özgür iradesiyle oyunu kullanmış ve tüm dünyada benzeri görülmemiş bir demokrasi sınavı vermiştir. Bu seçimleri DP büyük bir zaferle kazanmış, yurtta ve tüm dünyada seçimin yankıları günlerce sürmüştür. 1950 seçimleri seçmenin serbest iradesinin, oyunun, tercihinin sandığa yansıdığı ilk seçim olarak tarihimizde yerini almıştır.
Düşünce ve uygulamaları ile Atatürk'ün manevi kızı Afet İnan

çalışmada düşünce ve uygulamalarıyla Atatürk'ün manevi kızı Afet İnan incelenmiştir. 30 Ekim 1908'de dünyaya gelen Afet İnan, çocukluğunda 1912 yılı Balkan Harbinin meşakkatli günlerini derinden yaşamış ve hissetmiş bir kişiliktir. Bu süreçte ailesinin desteği ile öğretmen olabilmeyi başaran Afet İnan, hayatının belki de en kritik dönüm noktasını Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk ile tanışarak yaşamıştır. Mustafa Kemal ile tanışan ve Atatürk'ün manevi kızı olarak Cenevre'de lisans ve doktorasını tamamlayan Afet İnan, 64.000 kişi üzerinde antropometrik bir ölçümü devletin desteği ile gerçekleştirerek bugün bile tartışılan büyük bir başarıya imza atmıştır. Çalışmamda Afet İnan'ın yaptığı doktora tezine yönelik eleştiriler, tezin amacı ve dönemin koşulları ayrıntılı olarak irdelenmiştir. Tezin yöntemi birincil kaynakların taranması üzerinedir. Ahmet Piriştina Kent Arşivi, İzmir Milli Kütüphane, DEU Merkez Kütüphanesi, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Daire Başkanlığı, Ankara Milli Kütüphane, Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi, Arşiv Belgeleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Cerideleri, dönemin gazete ve dergileri taranmıştır. Çalışmamda Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşundan sonra yaşanan değişim ve dönüşüm sürecinde Afet İnan'ın Türk kadını ve tarih araştırmacısı olarak ortaya çıkışı anlatılmaya çalışılmıştır. Özellikle Afet İnan'ın Türk Tarih Tezi ve Türk Tarih Kurumunun kuruluşundaki üstlendiği görevler, UNESCO Türkiye Milli Komisyon üyesi olarak yapmış olduğu çalışmalar üzerinde durulmuştur. Türkiye'de kadınlara seçme ve seçilme hakkının kazanılması sürecinde ve Türk kadınının çağdaşlaşmasında çok değerli hizmetleri olan Afet İnan, o dönem içerisinde yaşadıklarını kayıt altına alan ender kişilerden birisidir. Kırka yakın kitabı, çeşitli gazete ve dergilerde yüz yirmiye yakın makalesi bulunan Afet İnan'ın Atatürk ile paylaştıkları konular ve dönemin önemli olayları ile ilgili tuttuğu kayıtlar bu çalışmayı daha farklı bir hale getirmiştir.
Atatürk inkılaplarının topluma yansıması -Kırşehir örneği-

Bu çalışmada modernleşme olgusunu beraberinde taşıyan Atatürk inkılaplarının, Türk toplumu üzerindeki etkileri Kırşehir örneği ile incelenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde, ilgili dönemde yaşayan ve günümüzde de hayatta olan kişilere uygulanan veri toplama yöntemi hakkında açıklamalar yapılmıştır. Bu anketlerin amacı inkılapların Kırşehir'de meydana getirdiği değişimi anlamaktır. Ayrıca kullanılan kaynaklar belirtilmiş ve çalışmanın metodolojisi hakkında bilgi verilmiştir. Aynı bölümde genel anlamda modernleşme olgusu ele alınmış ve Osmanlı Devleti'nde modernleşme süreci kısaca değerlendirilmiştir. Birinci bölümde, Kırşehir'in idari ve siyasi yapısı ele alınmış ve bu alanda yapılan inkılapların Kırşehir'deki etkileri, anket verilerine de dayanarak verilmeye çalışılmıştır. Ayrıca bu bölümde çok partili siyasi hayata geçiş ile Kırşehir'de yaşanan değişim de ele alınmıştır. İkinci bölümde, toplumsal yapı üzerinde durulmuştur. Hukuk alanında yapılan inkılaplardan Medeni Kanun ele alınarak bu Kanunun toplum üzerindeki etkisi Kırşehir örneğinde değerlendirilmiştir. Yine aynı bölümde sosyal alanda yapılan inkılaplar ve Kırşehir üzerindeki etkileri verilmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümde, eğitim ve kültürel yapı konusu işlenmiştir. Kırşehir'de Cumhuriyet dönemine kadar eğitim hayatı anlatılmış ve Atatürk'ün eğitim ve kültür alanında yaptığı inkılapların Kırşehir'deki sonuçlan Cumhuriyet dönemi içinde değerlendirilmeye çalışılmıştır. Dördüncü ve son bölümde, ekonomik yapı değerlendirilmiştir. Kırşehir'in Cumhuriyet dönemi içinde ekonomik alandaki durumu ele alınarak ekonominin etki ettiği nüfus yapısı, imar ve kentleşme üzerinde durulmuştur. Ekonomik alanda yapılan inkılapların Kırşehir'deki görünür sonuçları günümüze kadar verilmeye çalışılmıştır.
Atatürk'ün yatı Savarona

Savarona Yatı, 24 Mart 1938'de Türkiye Cumhuriyeti tarafından Cumhurbaşkanı'nın kişisel kullanımı için satın alınmıştır. Atatürk tarafından 1 Haziran 1938'den, 24 Temmuz 1938'e kadar kullanılmıştır. Atatürk, yatta kaldığı 54 gün gibi kısa bir zaman diliminde iki defa Bakanlar Kurulu'na başkanlık etmiş, Romanya Kralı Carol'u Savarona'da ağırlamış, gerek askeri gerekse siyasi birçok kişiyle görüş alışverişinde bulunmuş, Hatay Meselesi'nin ülke lehine sonuçlanabilmesi için yoğun mesai harcamıştır. Atatürk altı defa Marmara'da gezintiye çıktığı Savarona'da, sağlık sorunları nedeniyle 24 Temmuz 1938'de ayrılmak zorunda kalmıştır. Sağlığının kötüleştiği bir tarihte satın alındığından Atatürk'ün çok az bir süre faydalanabildiği Savarona Yatı, Atatürk'ün vefatından bir süre sonra Cumhurbaşkanlığı Yatı olarak kullanılmaya devam edilmiştir. Türkiye'yi ziyaret eden yabancı devlet adamları için 'Protokol Yatı' olarak tahsis edilen Yat, çok masraflı olması sebebiyle uzun süre Kanlıca Koyu'nda atıl vaziyette bırakılmıştır. Bu nedenle satışı, kiralanması veya yolcu gemisi yapılması düşünülen Yat talibi çıkmadığı için Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'na 'Okul Gemisi' olarak verilmiştir. 3 Ekim 1979'da büyük bir yangın geçiren Yat, tadil edildikten sonra 27 Temmuz 1986'da kadrodan çıkartılmıştır. Milli Emlak Genel Müdürlüğü'nce 10 Mayıs 1989'da 49 yıllığına özel sektöre kiralanmış ve 9 Temmuz 1992'den itibaren lüks turizmin hizmetine sokulmuştur. Konunun uzun bir süreci kapsaması ve konuya ilişkin olarak önceden yapılmış bazı çalışmaların birbirini tekrardan öteye geçmemesi sebebiyle Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, İstanbul Deniz Müzesi, Milli Kütüphane ve diğer kütüphanelerde yaptığımız araştırmalar ile Cumhurbaşkanlığı, Başbakanlık, Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı ve Kocaeli Valiliği'yle yaptığımız yazışmalarla; ayrıca Savarona'nın Türkiye'ye geldiği günden itibaren geçen 86 yılı içeren gazete arşiv taramaları sonucunda ulaştığımız bilgiler çerçevesinde Savarona Yatı'na ilişkin elde olan bilgiler detaylandırılıp, zenginleştirilerek kapsamlı bir çalışma ortaya çıkarılmıştır.
1938 yılı Türk basınında Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve Türk inkılabı

Tez çalışmamızın temelini oluşturan 1938 yılı, özellikle siyasal bakımdan II. Dünya Savaşı'nın hazırlayıcısı olan sıcak çatışmalarla doludur. Türkiye, tarafsızlık dış politikasını koruyarak, çevresindeki ülkelerle daha önce kurduğu işbirliğini kuvvetlendirmiş, kararlı tutumu sayesinde siyasi dengeleri de hesaba katarak Hatay Sorununu çözümlemiştir. İçeride ise ekonomi, imar ve eğitim alanlarındaki planlı çalışmalar devam etmiştir. O dönem Türkiye ekonomisinin kendi içindeki ticaret, ziraat, finansman, maden ve sanayi gibi üretim alanları arasında, her biri diğerinin ihtiyacını karşılayacak şekilde olumlu bir eklemlenme süreci de yaşanmaktaydı. Türk insanı, bu çabalar içinde yurdunun doğal kaynaklarını tanıma ve ihtiyaçları için kullanabilme yeterliliği kazanıyordu. Kültürel alanda yapılandırılan kurumlar, bir taraftan bu görevi sürdürürken, diğer taraftan ulusal geçmişşi anlamaya ve estetik beğeniyi zenginleştirmeye yönelik görevlerini de ihmal etmemişlerdir. Dönemin Türk basını, bunca olayın haberi ve yorumuyla uğraşarak, ağır bir yükü sırtlanmıştı. Sosyal yaşamda sürekli bir dinamizmi sağlayan inkılapları anlamak, önem ve hedeflerini basit bir dille halka anlatmak, hayata ilişkin örnek teşkil edebilecek tutumları yakalayabilmek, Türk basınının belki de en kutsal görevleri arasındaydı
Liberalleşme sürecinde Türk milliyetçiliği ve Türk Milliyetçiler Derneği (1945-1953)

Türkiye'de 1945 sonrası yaşanmaya başlayan liberalleşme süreci bütün Türk siyasal hayatını etkilediği gibi Türk milliyetçiliği üzerinde ciddi bir etki yaratmıştır. Tek Parti döneminde geçerli olan resmi milliyetçilik anlayışını benimsemeyen iki milliyetçilik anlayışı ortaya çıkmıştır. Bu akımlar tek parti döneminde etkin olamamışlardır. Siyasi liberalleşme ile birlikte bu iki akım 1945 sonrası Muhafazakar ve Türkçü-Turancı milliyetçilik anlayışları olarak Türk milliyetçiliğinin iki ana damarını teşkil etmişlerdir. Ayrı yollardan ilerleyen iki milliyetçilik anlayışı 1951 yılında kurulan Türk Milliyetçiler Derneği çatısı altında birleşmişlerdir. Bu tezde 1946- 1953 arasında bu iki milliyetçilik akımı ve bu akımların birleşme süreci ele alınmıştır. Birinci bölümde tek parti dönemi milliyetçiliği ve buna karşı ortaya çıkan alternatif milliyetçilik anlayışları incelenmiştir. Bölümün sonunda ise liberalleşme sürecinin başlangıcı ve Türk milliyetçiliği üzerindeki etkisine değinilmiştir. İkinci Bölümde liberalleşme sürecinde iki ayrı koldan ilerleyen Muhafazakar ve Türkçü-Turancı milliyetçilik anlayışları ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise bu milliyetçilik anlayışları arasında kurulması düşünülen birlik fikrinin ortaya çıkışı ve bu fikrin dinamikleri incelenmiştir. Dördüncü ve son bölümde ise Birliğin gerçekleşmesi için çok önemli rol oynayan milliyetçi dernekler ve bu derneklerin birleşmesi ile oluşan Türk Milliyetçileri Derneği incelenmiştir.
Cumhuriyet dönemi karayolu politikası (1923-1960)

nuray Özdemir, Cumhuriyet Dönemi Karayolu Politikası (1923-1960)Cumhuriyetin ilk yıllarında; ülke koşullarına en uygun ve dönemin en etkinulaşım sistemi olan demiryollarının yapımına ağırlık verilmiştir. Demiryolu öncelikli ulaşım politikası ile ülkenin en ücra köşelerine ulaşmak; ülke savunması, ekonomik kalkınma, sosyal ve kültürel gelişmeyi sağlamak hedeflenmiştir. Dış etkilerden uzak, ülke ihtiyaçlarını karşılayacak bağımsız bir demiryolu politikası izlenmiştir. II. Dünya Savaşı'na kadar yapımı hızla sürdürülen demiryolları altın çağını yaşarkenkarayolları geri planda kalmıştır. Karayolu ulaşımının petrole dayanması, motorlu araçların sayısının az olması ve kaynakların demiryolu yapımına aktarılmasıylakarayollarında önemli bir gelişme yaşanmamıştır. II. Dünya Savaşı yıllarında motorlu araçların sayısında ortaya çıkan artış ve savaş sonrası petrol fiyatlarında yaşanan düşüşle birlikte karayolu öncelikli bir ulaşım politikası benimsenmiştir. Türkiye'nin ulaşım politikasında yaşanan bu dönüşümde dış yönlendirmelerin de etkisi olmuştur. Soğuk Savaş sürecinde Sovyet tehdidine karşı ABD'nin sağladığı finansman ve teknik yardımların öncülüğündekarayolu çalışmalarına hız verilmiştir. ABD'nin Türkiye üzerinden Sovyetler Birliğini durdurmak isteğiyle ilk olarak askeri açıdan, stratejik önem taşıyan yollarınyapımına başlanmıştır. Bu tez çalışmasında 1923- 1960 yılları arasında karayollarının tarihi gelişimi üzerinde durularak 1948 yılında büyük dönüşüm yaşayan karayolu politikasıirdelenmiş ve buna bağlı olarak sosyal, kültürel ve iktisadi yaşamda görülen değişimde anlatılmıştır.
Cumhuriyet dönemi Ağrı vilayeti nüfus sayımları ve nüfus yapısı (1927-1980)

'Cumhuriyet Dönemi Ağrı Vilayeti Nüfus Sayımları ve Nüfus Yapısı (1927-1980)' adlı yüksek lisans çalışmasının hazırlanmasındaki amaç, Ağrı ilinin, demografik ve tarihi gelişimine dair ilgili verilerin tespit edilerek söz konusu verilerin sayısal bilgilerle ortaya çıkarılmasıdır. Milli Kütüphane ve Beyazıt Devlet Kütüphanesinde incelenen yerel ve ulusal gazeteler, Türkiye İstatistik Kurumu ve Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi'nden elde edilen bilgi ve belgeler kapsamında vilayet nüfusunun ve nüfus bileşenlerinin ülkedeki sosyo - kültürel, ekonomik ve askeri şartlar gereği oluşan gelişmeler, bunlarla etkileşimi tarih disiplininin ilkeleri ve araştırma metotları çerçevesinde değerlendirilerek ortaya çıkarılması bu çalışmanın amaçları arasındadır. Bu yolla Cumhuriyet'in ilanından 1980 yılına kadar Ağrı nüfusunda ne gibi değişme ve gelişmelerin olduğu ayrıntılı bir biçimde ortaya çıkarılmıştır. Bilindiği üzere, nüfus sayımlarında her vilayetin durumu ayrı olarak değerlendirilmektedir. Nüfus sayımları neticesi Ağrı nüfusu, gösterdiği değişiklikler bakımından dikkat çekmektedir. Cumhuriyet döneminde yapılan ilk nüfus sayımı olan 1927 yılından 1980'e kadar Ağrı'da nüfus artış hızı 1960'tan sonra göçlerin etkisiyle azalmasına rağmen; daima Türkiye ortalamasının üzerinde olmuştur. Böylece Ağrı nüfusu sürekli olarak artmıştır. Malum olduğu üzere, Ağrı'da nüfus alanındaki gelişmelere bağlı olarak hem kent merkezleri hem de kırsal alan nüfus oranlarında önemli değişiklikler olmuştur. Bu çalışmada, Cumhuriyet döneminde Ağrı nüfusundaki değişim ve gelişimler ayrıntılı olarak irdelenmiştir. Bu kapsamda, Cumhuriyet döneminin ilk nüfus sayımı olan 1927'den başlamak üzere sırasıyla 1935, 1940, 1945, 1950, 1955, 1960, 1965, 1970, 1975 ve 1980 genel nüfus sayımlarında her beş yıl boyunca vilayetin nüfusundaki artış ya da azalmalar ve bunların vilayet nüfusunun potansiyel durumuna etkisi incelenmektedir. Ağrı nüfusu ile ilgili olarak yapılan çalışmalarda konuyla ile ilgili bilgilerin genel olarak verildiği görülmektedir. Tarafımızdan hazırlanan bu tezde ise, daha önce yapılan çalışmalardan farklı olarak her nüfus sayımındaki veriler dikkatli bir biçimde incelenerek Ağrı nüfusundaki değişim ve gelişimler yıl yıl olarak kapsamlı bir biçimde incelenmiştir. Ayrıca 1927 yılından 1980'e kadar yapılan 11 adet nüfus sayımında bütün bilgiler bir bütün olarak değerlendirilmekte olup; her nüfus sayımında elde edilen verilerin önceki nüfus sayımlarındaki farklılıkları da değerlendirmeye tabi tutulmaktadır. Bunlar yapılırken hem yerel ve ulusal basından hem de arşivlerden elde edilen bilgiler detaylı bir biçimde kullanılmaktadır.
Kültür dergisi üzerine bir inceleme

Cumhuriyet Türkiye'sinin tarihsel bir çerçeve içersine oturtulmasında dergilerin bütünüyle araştırılmasının önemi oldukça büyüktür. Basın-yayın tarihi boyunca toplumların ortak düşüncesini, duyuşunu ve duygularını bulduğu bir araç, ayrıca önemli bir rehberdir. Çalışmamız olan Kültür dersi 1933- 1946 yılları arasında İzmir'de siyasi, sosyal, edebi ve bir fikir dergisi olarak yayın hayatına başlmıştır. Yayın hayatı bilinmeyen sebeplerle son bulan bu dergide, dönemin siyasi, sosyal, tarihi, ahlaki ve kültürel değerleri vurgulanırken, Cumhuriyetin inkılaplarını yaymak ülkü edinilmiştir. Çalışmamızda; derginin sistematik tahlili yapılarak Cumhuriyet tarihindeki belirtilmeye çalışılmıştır. Derginin içeriğinde yoğun olarak makale, şöyleşi, çeviri, araştırma, gezi, hikaye, haber, anket, eleştiri, öykü ve hatıra yazılarına yer vererek dönemin siyasal, sanatsal, kültürel, sosyal, eğitimsel ve tarihi bakış açısı anlatılmaya çalışılmıştır. Kütür dergisi üzerine yaptığımız bu sistematik tahlilli çalışma, Giriş'ten sonra üç bölüm, sonuç, kaynakça ve eklerden oluşmaktadır. Giriş kısmında 1930- 1940 yılları arasındaki siyasal ortam ve halkevlerinin kuruluş amaçları ve gelişimi ele alınmıştır. Birinci bölüm; derginin incelenmesine tahsis edilmiş, kültür dergisinin tarihçesi ve derginin cumhuriyet tarihindeki yeri ve önemi hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde ise derginin mizanpaj özellikler başlığı altında derginin içeriği ve yazar kadrosu hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde ise derginin sistematik dizini yapılarak kronolojik, yazar soyadına göre fihristi ve türlere göre dizini yapılarak, dergideki tüm yazılar incelenmiş, hem tür hem de içerik hakkında bilgi verilmiştir.
Milli Mücadele yıllarında Amasya

Amasya, Kurtuluş Savaşı sırasında Sivas Vilayetine bağlı bir sancak isi. Amasya Sancağı'nda Rum ve Ermeni azınlıklar da yaşamaktaydı. Ermeniler, bir Ermeni devleti kurmak istiyorlardı. Rumlar ise Pontus devleti kurmak için faaliyet yapıyorlardı. Kurtuluş Savaşı döneminde azınlıkların bu faaliyetlerini önlemek için Merkez Ordusu kuruldu. Merkez Ordusunun karargahı Amasya oldu. Kurtulış Savaşı'nda Amasya'da Türk Tarihi için önemli olaylar oldu. Mustafa Kemal Paşa Amasya Genelgesini de burada yayınladı. Böylece halkı bağımsızlığa davet için önemli bir adım attı. Anadaolu'daki milli harekete karşı olan İstanbul Hükümeti temsilcisi Salih Paşa ile Heyet-i Temsiiliye arasındaki görüşmeler de burada yapıkldı. Amasya halkı Kurtuluş Savaşı'na katkılarda bulundu. Bunda Amasya Müftüsü Hacı Hafız Tevfik Efendi ile Amasya Vaizi Abdurrahman Kamil Efendi'nin çok büyük etkisi oldu. İsyancı ve ayrılıkçılara karşı kurulan Samsun İstiklal Mahkemelerinin merkezi de yine Amasya'dır. Amasya İstiklal Mahkemesi de deniliyordu. Bu mahkemenin kararlarıyla birçok ayrılıkçı ve isyancı cezalandırıldı. Amasyalı kadınlarda örgütlenerek Milli Mücadeleye katkıda bulunup bağımsızlık için çalıştılar. Amasya da yayın hayatlarını sürdüren gazetelerde Milli Mücadele için yapılan çalışmalara yaılarıyla destek verdiler.