Zigon, orta sehpa, fiskos: Bir tasarım ürünü olarak sehpalar üzerinde kullanıcı odaklı bir çalışma

Tasarım ürünlerinin, içerisinde bulunduğu çevreden ve kullanıcısının amaç ve ihtiyaçlarından bağımsız nesneler olarak algılanmaları mümkün değildir. Ancak tasarımcı, öngördüğü kullanım senaryolarını ve yaptığı pazar araştırmalarını dikkate alarak ürünleri tasarlamasına rağmen; tasarladığı ürünün kullanıcı tarafından satın alınmasından sonraki aşamasında olanları ancak varsayabilmektedir. Tasarımcının, ürünün kullanımına dair öngördüğü kullanım şekilleri, gerçek kullanım senaryosunda yön değiştirebilmekte ve bu noktada tasarımcının öngördüğü amaçla, kullanıcının gerçek kullanma amacının ne derecede örtüştüğü, kullanıcının ürünü gündelik hayatta nasıl deneyimlediğine ve algıladığına bağlı olarak değişim göstermektedir. Ürünün gündelik hayattaki algılanışı, gündelik hayatın gerçekleştiği ortama ve kullanıcının niteliklerine bağlı olarak gerçekleşmekte olduğu için, etnografi temelli çalışmaların tasarım disiplinine olan katkısı yadsınamaz boyuttadır. Ürünlerin kullanım senaryolarının, varsayımlara bağlı olarak değil gerçek yaşamdaki bulgulara dayanarak ele alınması hem tasarımcıya hem de kullanıcıya fayda sağlayacaktır. Buna bağlı olarak, gündelik hayattan bir ürünün kullanımına odaklanarak alınan kesitler ve verilerin sunulması, ihtiyaçları ve ilişkileri kişisel deneyimler aracılığı ile ortaya koyarak tasarım disiplininin kullanıcı odaklı araştırmalarına katkıda bulunacaktır. Çalışmanın amacı, gündelik hayatta kullanıcıların ürünleri hangi amaçla ve ne şekillerde kullandığını, her salonda bulunan ve sürekli kullanılan bir tasarım ürünü olan sehpalar üzerinden; zigon, orta sehpa ve fiskos olarak belirlenen çeşitlerle ortaya koymaktır. Birçok kullanıcının evinde; birden fazla sayıda ve çeşitte, değişik amaçlarla kullanılan sehpalar; ürünlerin kullanıcı tarafından algılanış biçiminin, ürünün ve kullanıcının içerisinde bulunduğu kültür ve ortamın kullanım senaryosuna olan etkisinin ve ürünlerin kullanım farklılıklarının incelenmesine elverişli bir ortam sunmaktadır. Araştırma, etnografi ve temellendirilmiş kuram oluşturma yöntemlerine dayanmaktadır. Kaynak tarama, kullanıcıların evlerinde gerçekleştirilen yüz yüze görüşmeler ve farklı yaşlardaki kullanıcıların semantik diferansiyel ölçek üzerinde tamamladığı ürün değerlendirmeleri ile veri toplanmış, kullanıcıların evlerindeki ürünler, maddi kültürü görsel veri olarak sunmak amacıyla fotoğraflanmıştır. Tasarım ve üretim aşamalarından sonra, kullanıcıların evlerindeki ürünleri gündelik hayatta işlevsel ve simgesel anlamlarda nasıl algıladığı ve kullandığı, araştırmanın konusunu oluşturmaktadır. Çalışmada, kullanıcıların hangi tipte eşyaları ne amaçla kullandığı, evlerin önemli bir alanına sahip olan salonlarda bulundurulan eşyaların tercih edilme sebepleri, salon mobilyalarının gündelik olarak kullanılıp kullanılmadığı, kullanılmadığı takdirde bunun altında yatan nedenlerin ne olduğu, kullanıldığı takdirde eşyaların gündelik olarak kullanılmasını sağlayan etkenlerin neler olduğu ve tüm bu kullanım biçimlerinin kullanıcıyla olan ilişkisi ve değişimi sehpalar üzerinden incelenmiştir. İnceleme esnasında, ürünün kullanımına dair edinilen veriler, sosyal bulgularla birlikte harmanlanarak, hem işleve hem de maddi kültüre dair saptanan ilişkilerle sunulmuştur. Çalışmanın sonucunda kullanıcı niteliklerinin ve buna bağlı olarak gelişen ihtiyaçlarının ürün kullanımını işlevsel ve simgesel olarak ayrıştırmadaki etkisi belirtilmiş; ürünün yapısall ve görsel tasarım özelliklerinin, ürünün gündelik hayatta kullanıcılar tarafından ne amaçlarla kullanılacağını belirlemekteki etkisi tasarımcıları ürünün kullanım aşaması ve kullanıcı ihtiyaçları hakkında bilgilendirmek amacıyla örneklenmiştir.