İnsan kaynakları gelişimi ve ekonomik kalkınma: Pakistan üzerine bir uygulama

Bu tezde, beşeri sermaye ile büyüme arasındaki ilişkiler bağlamında, beşeri sermayenin nasıl daha fazla büyümeye yol açtığına dair pek çok hipotez üzerinde durulmuştur. Bu tez, beşeri sermayenin birikimi ve ekonomik büyüme arasındaki deneysel bağıntıların geniş analizlerini ortaya kaymaktadır. Regresyon ile hesaplanan büyüme tahminleri, zaman içerisinde olması muhtemel pek çok yolu anlatmaktadır. Ulaştığımız sonuç, ülkeler arası karşılaştırmalı analizde ilkokul kayıt oranlarıyla temsil edilen beşeri sermayenin ülkenin büyümeye pozitif bir etki sağladığını göstermektedir. Ortaokul kayıt oranlarıyla gösterilen beşeri sermaye, hem Pakistan hem de ülkeler arası Karşılaştırmalardaki büyüme üzerine pozitif etki eder. Aynı trend, yüksek okul kayıt oranlan durumunda ise gösterilmemiştir. Öğrenci-öğretmen oranıyla gösterilen beşeri sermaye Pakistan'daki büyüme üzerine negatif bir etki yapmaktadır. Aynı trend, ülkeler arası karşılaştırmalar durumunda da gözlenmektedir. Ortaokul öğrenci-öğretmen oranı, hem Pakistan'da hem de ülkeler arası karşı laştırmalarındaki büyüme üzerine de pozitif etki yapmaktadır. Ama istatistik olarak anlamsızdır. Bununla birlikte yüksek eğitim seviyesindeki öğrenci-öğretmen oranı, Pakistan'daki büyüme üzerine pozitif bir etki sağlar. Beşeri sermayeyi oluşturan okur-yazarlık, ülkeler arası karşılaştırmalı durumu kadar Pakistan için de büyüme üzerine olumlu etki sağlamaktadır. GSMH oranı bakımından eğitim üzerine yapılan harcamalar pozitif bir etkiye sahip olmalarına karşın Pakistan'ın durumu için istatistiksel olarak anlamsızdır. Bununla birlikte beşeri sermayeyi temsil eden aynı faktör ülkeler arası karşılaştırmalı durum içinde pozitif bir etkiye sahiptir. Beşeri sermaye stoku, ülkeler arası karışlaştırmalarla olduğu kadar Pakistan'da da olması durumunda büyüme üzerine pozitif bir etki sağlayacaktır. Bizim çalışmamızdaki bir başka bulgu da, sağlık için yapılan yatırım, eğitim için yapılan yatırımla karşılaştırıldığında, sağlığa yapılan yatırımın büyüme üzerinde daha fazla etkili olduğunun saptanmasıdır. Regresyon sonucuna göre, ilkokul eğitiminin, yaşam beklentisi üzerine önemli bir etkisi vardır. Bu sonuca göre okullaşmanın pozitif etkisi sadece büyümeyi değil, aynı zamanda sağlığı da etkilemektedir. Bu iki periyoda (1965- 80 vel980- 98 arası), 1965 -98arası periyotla karşılaştırıldığında, aralarında önemli bir fark olmadığını görmekteyiz. Bu sonuca göre, beşeri sermaye, büyüme üzerine her zaman pozitif etkide bulunur. Bütün bunların yanında beşeri sermayenin yatırım üzerine etkilerini de analiz ettik. Edindiğimiz sonuçlar, ilkokul ve ortaokul kayıt oranlarıyla gösterilen beşeri sermayenin ülkeler arası karşılaştırmalı anlizde yatırım üzerine pozitif bir etki sağladığını gösterir. Üstelik daha yüksek eğitim seviyesindeki okul kayıt oram pozitif bir etki sağlarken, Pakistan'da olması durumunda statiksel bakımdan anlamsızdır. Aynı eğilim ülkeler arası karşılaştırmalı analizde gözlemlenmektedir. Eğitime yapılan harcama, uluslararası karşılaştırmalarda olduğu gibi Pakistan'da da olması durumunda yatırım üzerine pozitif bir etkisi vardır. Okur-yazar oranı Pakistan'da pozitif bir etki sağlamaktadır. Ayrıca okur-yazar oranı ülke arası karşılaştırmalı şartlarında yatırım üzerine pozitif IIbir etki sağlar. Edindiğimiz sonuçlar, beşeri sermaye büyüme üzerindeki artışın belirlenmesinde oldukça önemli bir rol oynadığım ve bunun uluslararası karşılaştırmalı analizlerinde olduğu kadar Pakistan'daki çalışma koşulları açısından da doğru olduğunu ortaya çıkarmıştır. İnsana yapılan yatırımın işgücü verimliliğini ve eğitim seviyesini artırdığını, ayrıca yüksek kazanç sağladığını söyleyebiliriz. Diğer yandan beşeri sermaye oluşumu yapısall değişimi hızlandırır, yeni düşünceleri benimsenecek surette artırır. Ayrıca teknoloji üzerine yeni bir araştırma yolu açar. Yatırım aynı zamanda önemli bir büyüme determinantıdır ve bütün durumlarda anlamlı etkili bulunur. İhracattaki artış oranı da büyüme sürecine pozitif destek sağlar. Beşeri sermaye oldukça önemli bir büyüme determinantıdır. Beşeri sermaye için kullanılan diğer temsili faktörler de oldukça önem taşır ve modeli belirleyen gücü artırır. III