turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Siyasi tarih bağlamında Rus oryantalizminde Osmanlı algısı

Bu çalışmada Doğu ile Batı arasında bulunan Rus Oryantalistler'in Osmanlı hakkındaki görüşleri aktarılmaya çalışılmıştır. Bu görüşü aktarırken Rus Oryantalistler'in, özellikle ataları olan Slavlar'ın Türk halklarla ilk münasebetlerinden başlayarak Osmanlı'nın çöküşüne kadar olan süreç incelenmiştir. Bu dönemde cereyan eden savaşlar, isyanlar ve ticari faaliyetler hakkında bahsedilen eserler incelenerek eserlerdeki tarihi olaylardaki ve çeşitli hadiselerdeki Osmanlı algısı çalışmamıza dahil edilmiştir. Bununla birlikte Osmanlılar hakkında çeşitli kaynaklar da kullanılarak çalışmamızda bu algının nedenleri ortaya konmaya özen gösterilmiştir. Ayrıca Osmanlılarla bizatihi münasebetleri bulunan elçilerin raporları, yazarların eserleri gibi bilgiler de tezimizde yer almaktadır.
Büyük Britanya'nın geleneksel imparatorluklar üzerindeki politikası: Osmanlı ve Çin örneği (1793-1842)

İngiltere, 1750- 1850 yılları arasında Avrupa'da yükselen bir güç haline gelmeye başlamıştır. İngiltere, bu tarihler arasında dahi sorunları halletmeye başlamış ve Hollanda'nın bıraktığı ticaret yollarını denetimi altına almaya başlamıştır. Ekonomik ve siyasi bütünlüğünü kurmayaı başarmış, Avrupa'nın en büyüğü olmak için mücadele etmeye başlamıştır. Bu yıllarda Osmanlı İmparatorluğu ve Çin ise yavaş ve uzun sürecek bir çöküş dönemine girmişlerdir. İngiltere'nin uluslararası ilişkilerde etkin bir konuma gelmesi, Osmanlı ve Çin ile olan münasebetlerini de etkilemiştir. Ekonomik vaziyetleri ve ticari politikaları ile gelenekselleşen ve çağı yakalayamayan Osmanlı ve Çin imparatorlukları başat güç İngiltere'nin ekonomik ve siyasi ilgi alanlarına girmiştir. Akdeniz ve Çin Denizi sahaları bu çerçevede İngiltere'nin etki altına almak istediği alanlar olmuştur. İngiltere'nin Osmanlı ve Çin İmparatorluklarına siyasi ve askeri yaklaşımını ayrı ayrı değerlendirilmek bu süreci açıkça ortaya koymak gerekmiştir. Tezimizde İngiltere'nin Osmanlı ve Çin İmparatorluklarını ekonomik olarak etki sahasına dahil etmeye çalışırken kullandığı araçları tahlil etmeye çalıştık. Serbest Ticaret Anlaşmaları'nın hem Osmanlı hem de Çin'deki etkilerini tartışmaya ve bu süreçleri aktarmaya gayret ettik. Bu anlaşmaların siyasi şartlar altında nasıl gerçekleştiğini inceledik. Anlaşmaların sonuçlarını İngiltere'nin ve 'geleneksel imparatorluklar'ın açısından inceleyerek bir sonuca varmaya çalıştık. Bu sonuç bizi iki imparatorlukta da ortaya çıkmaya başlayan ve gelişen sınıfların İngiltere ile olan uyumuna götürdü. Bu sayede İngiltere'nin geleneksel imparatorluklar üzerindeki etkisinin ve bu etkiye verilen tepkileri mukayeseli olarak tespit ettik.
Erken modern dönemde Osmanlı Habsburg sınır savunma sistemleri (1540-1664).

Dünyanın 1989 yılından beri içinde bulunduğu süreçte ortaya çıkan değişiklikler doğrultusunda yirminci yüzyılın sonlarına doğru sınır kavramı teknik bir terim haline gelmiştir. Bu dönüşümden sonra araştırmacılar ulus-devlet ile toprak arasındaki ilişkileri anlamak için sınır konusuna daha fazla önem vermeye başlamışlardır. Özellikle de tarihçiler sınırları fiziksel ve metaforik yaklaşımlarla daha geniş bir şekilde sosyal bilimler içine dahil etmişler ve bir sınır kuramı oluşturmaya çalışmışlardır. Osmanlı ile Avrupa güçleri arasında bir çatışma alanı olarak Balkanlara sınır kuramı çerçevesinde bakacak olursak, çoğunlukla ana su yolları boyunca kurulan Osmanlı-Habsburg sınırı çok özel bir Balkan müessesesi olarak karşımıza çıkıyor. Osmanlılar ve Habsburgların toprak kazanımları ve kaybetmeleri sonucunda sınır her defasında yeniden organize edilmiştir. Bu değişimler doğrultusunda iki imparatorluğun mücadelesi, dört yüzyıl boyunca Balkanlarda ne olup bittiğini anlamamız açısından çok önemlidir. Bu mücadelede Habsburglar, Osmanlı İmparatorluğu'nun saldırıları sonucu 1520'li yıllardan sonra tek bir komuta altında merkezi bir sınır savunma sistemi meydana getirmeye çalışmışlar, 1555- 1562 yılları arasında bunu kısmen başarabilmişlerdir. Daha sonra sınır savunma sisteminin başarılı olabilmesi için modernleştirme faaliyetlerine girişmişlerdir. Bu faaliyetleri ise 'Uzun Savaş' (1593-1606) engellemiştir. Tüm olumsuzluklara rağmen bu sistem on altıncı ve on yedinci yüzyıllarda Habsburg topraklarını Türklere karşı koruyan bir sur görevini yerine getirmiştir. Osmanlı İmpatorluğu ise sınır bölgesini fetih politikasının devamı için bir üs olarak değerlendirmiş, bundan dolayı sınır bölgesini geçici olarak belirlenen bir serhad olarak görmüştür. Osmanlıların Avrupa içlerine ilerlemeleri yeni sınırları şekillendirmiştir. Yeni sınırların oluşması ise bölgelerin nüfus yapısını değiştirmiş, yerel yapının katkısıyla farklı kimliklerin ve farklı insan topluluklarının ortaya çıkmasına sebep olmuştur.
Geç 16 ve erken 17. yy'da Osmanlı Devleti'ndeki patronaj ilişkilerinin Gazanfer Ağa örneği üzerinden Venedik belgelerine göre incelenmesi

Geç 16 ve erken 17. yy'da Osmanlı Devleti'ndeki Patronaj ilişkilerinin Gazanfer Ağa örneği üzerinden Venedik Belgelerine göre incelenmesi başlığını taşıyan bu çalışma, Osmanlı Devleti'nin bu süreçte yaşadığı sosyal ve politik değişimleri, hizip mücadelelerini ve patronaj ilişkilerini, Gazanfer Ağa'yı merkeze alarak açıklamaya çalışıyor. Hanedanın geç 16. yy'de değişen sosyal ve ekonomik şartlara göre kendisini yeniden konumlaması, merkezi hükümetin gücünün kırılıp, enderun ve haremin gücünün artmasıyla sonuçlandı. Bu durum eski ve yeni zümrelerin iktidar mücadelelerinin daha da keskinleşmesine sebep oldu. Başta vüzera ve ulema hizipleşerek Sultan'ın gözdeler aracılığı ile oluşturmaya çalıştığı ağları hedef aldılar. Enderunun temsilcisi olan Gazanfer Ağa ve haremin en önemli ismi olan Safiye Sultan, bu dönemde ortaya çıkan sipahi ayaklanmalarının da hedefi haline geldiler. Bu çalışmanın amacı 16. yy'nin sonlarına doğru değişen güç dengelerinin yarattığı hizipleşmelerin genel yapısını ve hami-mahmi ilişkilerini açıklamak. Çalışma başta Venedik Arşiv kaynakları olmak üzere birçok başka kaynağa dayanıyor ve hizipleşmelerin dayandığı temelleri, sosyo-politik gelişim ile beraber açıklamayı hedefliyor.
Türk kara ordusunda kurmay subay yetiştirilmesi (1848 - 1927)

Bu çalışmada Türk kara ordusunda önemli karargah ve üst düzey komutanlık görevlerini yürüten ve yakın dönem tarihimize yön veren birçok önemli olayda rol oynamış olan kurmay subayların 1848 1927 yılları arasında nasıl yetiştirildiği incelenmiştir. Öncelikle kurmay subay olgusunun ortaya çıktığı Avrupa'daki askeri gelişmeler modernleşme bağlamında ortaya konmuştur. Avrupa'da bir askeri sınıf olarak kurmay subayların ortaya çıkma nedenleri ve bu subayların başlangıçtan itibaren hangi eğitim ve görev evrelerinden geçerek yetiştirildiği analiz edilmiştir. Osmanlı Devleti'nin klasik askeri yapısı ana hatları gözden geçirilerek dönemin askeri bilimlerine hakim subay ihtiyacının ortaya çıkışı ve bu bağlamda yapılan yenilik ve düzenlemeler değerlendirilmiştir. Osmanlı ordusunda kurmay subay anlamına gelen 'Erkan-ı Harb' kavramının ortaya çıkışı ve askeri bilimlerin belli bir formasyon içerisinde verilmesi için açılan askeri mekteplerin geçirdiği süreç incelenmiştir. Osmanlı Devleti'nden Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarına kadar olan dönemde kurmay subayların nasıl belirlendiği almış oldukları eğitim ve bu eğitim içerisinde kullanılan enstrümanlar arşiv belgeleri ışığında incelenmiştir. Bu süreç içerisinde kurmay subay yetiştirme bağlamında yaşanan kırılma noktaları, değişim ve dönüşümlerin parametreleri olgusal olarak ortaya konulmuştur.
28 Numaralı Rumeli Ahkam Defteri S.1-40(1777)

Bu çalışma 28 numaralı Rumeli Ahkam Defterinin transkripsyon ve incelemesidir. Eyalet Ahkam Defterleri 18. yüzyılın ortalarına doğru bürokratik işlemleri kolaylaştırmak ve netleştirmek için yeniden düzenlenen şikayet defterinden biridir. Atik Şikayet defterine göre daha kullanışlı ve hızlı bir bürokratik işleyişi sağlamıştır. Bu defter H.1190-1191/M.1776- 1777 tarihleri arasındaki hükümleri kapsamaktadır. Çalışmanın kapsamını daraltmak için ilk 40 Sayfaya kadar olan kısım içerisinde yer alan 135 hükmü inceledik. Tezde öncelikle hükümlerin transkripsiyonu yapılmış, daha sonra da hükümlerin muhtevası kısaca özetlenmeye çalışılmıştır. Bu çalışmada Osmanlıların Rumeli'ye geçişini ve Rumeli'deki sosyal hayatı idari, adli iktisadi kısımlarını genel anlamda inceledik.
Mahmut Şevket Paşa suikasti ve suikastin İstanbul basınındaki yansımaları

1856 yılında Bağdat'ta dünyaya gelen Mahmut Şevket Paşa, babasının da isteğiyle askerlik mesleğine yönelmiştir. 1877'de Mekteb-i Harbiye'ye giren Paşa 1882'de mezun olmuş, çeşitli askeri görevlerde bulunduktan sonra asıl şöhretini 31 Mart olayını bastırmakla görevli Hareket Ordusu Kumandanlığı'nı üstlenmekle elde etmiştir. Ardından I., II. ve III. Ordu Müfettiş-i Umumisi unvanını alan Mahmut Şevket Paşa İbrahim Hakkı Paşa kabinesinde Harbiye Nazırı olarak ilk kez kabineye girmiştir. Hakkı Paşa'nın istifasının ardından kurulan Sait Paşa'nın kurduğu hükümette de nazırlık görevini sürdüren paşa, 23 Ocak 1913 tarihli Babıali Baskını sonrasında İttihatçılar'ın desteği ile Sadrazamlık ve Harbiye Nazırlığı görevine getirilmiştir. Sadrazam ve Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa; Harbiye Nezareti'ndeki çalışmalarını bitirdikten sonra yaverleri ve şoförüyle beraber Babıali'ye gitmek için tramvay yoluna geldiği sırada 11 Haziran 1913 tarihinde, otomobil içinde, Bayezit'te uğradığı bir suikast sonucu öldürülmüştür. Bu çalışmanın konusunu da, Mahmut Şevket Paşa'ya yapılan suikastın öncesindeki gelişmelerin değerlendirilmesi, suikast olayı ve ardından yaşananların basın üzerinden incelenmesi oluşturmaktadır. Çalışmada; suikastın kimler tarafından yapılmış olabileceğinin irdelenmesinin yanı sıra, suikastın kamuoyu üzerindeki etkisi İstanbul basını üzerinden hareketle incelenmeye çalışılmıştır. Konunun basın ile ilgili ayağında incelenen yayın organları; dönemin önde gelen İstanbul gazetelerinden Tanin, Tasvir-i Efkar, Tercüman-ı Hakikat ve İkdam gazeteleri ile sınırlandırılmıştır. Ayrıca suikastla ve suikastın failleri ile ilgili önemli görsel unsurların bulunduğu Resimli Kitap adlı dergiden de bu noktada faydalanılmıştır. Söz konusu basın organlarının konu ile ilgili nüshalarına ise dijital ortamda, Hakkı Tarık Us Koleksiyonu, Ankara Üniversitesi Gazeteler Veritabanı ve Milli Kütüphane üzerinden ulaşılmıştır.
Cebel-i Lübnan'da kimliksel varoluşlar: Dürzİler ve Marunİler (1820-1860)

Akdeniz'in doğu kıyısında yer alan Lübnan, XIX. yüzyıldan itibaren yabancı güçlerin siyasi ve dini amaçlı faaliyetlerine sahne olmuştur. Lübnan'ın sahip olduğu jeopolitik konum ve bünyesinde barındırdığı etnik/dini unsurlar, bir yandan dış müdahalelere fırsat sunarken diğer yandan da hassas dengeler üzerinde sürdürülen toplumsal ilişkileri ortaya çıkarmıştır. Zira Lübnan'ın toplumsal yapısını oluşturan etnik/dini kimlikler çoğu zaman ülkedeki çatışma ve kaos ortamının temel nedeni olarak kabul edilmektedir. Cebel-i Lübnan'da XIX. yüzyılda yaşanan gerilimler ve çatışmalarda bölgenin iki başat toplumsal grubu olan Maruniler ile Dürziler arasındaki güvensizlik duygusunun önemli bir rol oynadığı aşikardır. Bu iki grubun birbirlerine karşı duyduğu güvensizlik ve bu nedenle ikisinin de güvenliğini arttırmak için verdiği mücadele çoğu kez dış destek ihtiyacını doğurmuş ve yabancı güçlerin bölgeye müdahalesinin yolunu açmıştır. Bu bağlamda çalışmamızda, 1820- 1860 tarihleri arasında Maruniler ile Dürziler arasındaki gerilimlerin ve çatışmaların arkasında yatan muhtelif nedenler, tarafların bekalarını korumaya yönelik kaygıları, toplumlar arası güvensizlik duygusu ve dış müdahalecilik kavramı ön plana çıkarılarak tarihsel bir süreklilik içerisinde ele alınmaktadır. Bu minvalde çalışmamızda Lübnan'daki mezhepsel ve dinsel çeşitliliği referans noktası alarak mezkur tarihler arasında yaşanan olaylar bağlamında Maruni ve Dürzi toplumlarının kendilerini ve çıkarlarını nasıl tanımladıkları, düşünce ve algılarının kimlik inşa sürecine etkileri, yabancı güçlerle ilişkileri ve yeni kimlik oluşumları karşısında merkezi otorite olan Osmanlı Devleti'nin bakış açısı incelenmektedir.
494 numaralı Galata Şer'iye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirmesi: Cilt I

Şer'iye sicilleri Osmanlı tarihinin ana kaynaklarından birini teşkil etmektedir. Mahkemelerde kayıt altına alınan davalardan meydana gelen Şer'iye Sicilleri Osmanlı hukukunun yanı sıra siyasi, ekonomik, ictimai, kültürel, dini v. s. yapısını da ortaya koymaktadır. Bu sebeple her sicil ait olduğu yöre halkının sosyal ve idari yapısı, yaşayış biçimi, ekonomik durumu ve diğer birçok konuda bilgiler içermektedir. Bu çalışmada 494 Numaralı Galata Şer'iye Sicili esas alınarak Bizans ve Osmanlı dönemi Galata'sı ile sicilin içinde geçen hükümler doğrultusunda dönemin sosyal, siyasi, ekonomik yapısı hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmamız dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Osmanlı'nın hukuk sistemi hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde Bizans ve Osmanlı döneminde Galata'nın durumu ele alınmıştır. Üçüncü bölümde çalışmanın esas konusunu oluşturan 494 Numaralı Galata Şer'iye Sicili'nin çevirisi her hükmün konusunu bildiren başlıklarla birlikte verilmiştir. Dördüncü bölümde hükümlerde geçen bilgiler doğrultusunda H. 1203/ M. 1789 tarihindeki Galata'nın mahalleleri, köyleri, insanların meslekleri, kullanılan eşyalar, ekonomisi hakkında bilgiler verilmiştir.
Zevra gazetesi (S. 1-100)'nin transkripsiyon ve değerlendirmesi

Zevra gazetesi, Osmanlı devletinin başarılı devlet adamlarından birisi olan, Mithat Paşa'nın 1869 yılında Bağdat valiliği sırasında çıkartmış olduğu bir vilayet gazetesidir. Gazete ismini Abbasiler döneminde inşa edilip Zevra adı verilen bugünkü Bağdat'ın eski adından almıştır. Gazete müstakil olarak Türkçe-Arapça iki dilde, arkalı önlü iki sayfa olarak Bağdat vilayet matbaasında basılmıştır. Gazete haftalık olarak Salı günleri yayın hayatına başlamıştır. Ancak 23 Temmuz 1869 tarihli 52. sayıdan itibaren Salı ve Cumartesi olmak üzere haftada iki gün yayınlanmaya devam etmiştir. Gazete bedeli her sayının üst kısmında belirtilmiştir. Gazete her ne kadar bir vilayet gazetesi olsa da yurt içi ve yurt dışı haberlere de yer verilmiştir. Gazete bu yönüyle yerel bir yayın olmaktan öte bir yurt gazetesidir. Zevra gazetesi Türkçe ve Arapça olmak üzere iki dilde yayınlanmıştır. Ancak 1908- 1912 yılları arasında sadece Türkçe yayınlanmıştır. Halkın tepkileri üzerine yeniden iki dilde yayın hayatına devam etmiştir. Gazetenin son sayısı ise 2607 numaralı olup 1 Mart 1917 tahinde Salı günü çıkartılmıştır. Gazete' nin kırk sekiz yıllık yayın hayatı böylece sona ermiştir. Bu bağlamda çalışmamızZevra'nın 1-100 sayısının transkripti ve değerlendirilmesi üzerine temellendirilmiştir. Üç bölümden oluşan çalışmamızın birinci bölümünde Bağdat'ta vilayet matbaasının kurulması ve Zevra gazetesinin yayınlanması, ikinci bölüm, gazetenin 1 -100. sayılarının transkripsiyonu ve üçüncü bölümde ise gazetedeki haberler ışığı altında Bağdat vilayet i çeşitli yönleriyle değerlendirilmiştir.
Kamil paşa'nın Rumeli müfettişliği (1851-1854)

Tanzimat'ın ilanı ile birlikte imparatorluğun her alanında önemli değişikliklere gidilmişti. Bundaki amaç; milliyetçiliğin etkisini önleyerek, merkezi bir otorite kurmak ve dağılmakta olan ülkeyi bir arada tutmaktı. Ancak, Tanzimat'ın getirdiği yeni düzenlemeler imparatorluk genelinde özellikle de devlet otoritesinden uzak olan bölgelerde şiddetli tepki ile karşılaştı. Bunda çıkarları zedelenen ağa, voyvoda, ayan, kocabaşı gibi yerel güçlerin etkisi büyüktü. Hem çıkan tepkilerin sebeplerini araştırmak ve bunların önüne geçmek hem de Tanzimat uygulamalarını denetlemek için imparatorluğun çeşitli yerlerine müfettişler gönderildi. 1840, 1842 denemelerinden sonra 1850 yılında üçüncü kez teftiş işine girişildi. Ağustos 1851'de Rumeli Müfettişliğine getirilen Kamil Paşa, dolaştığı yerleri her yönüyle inceledi. Yaptıklarını ve ulaştığı sonuçları merkeze bildirdi. 1852 yılında Bosna ıslahatı ile görevlendirilen Paşa, burada da halkı memnun etmek ve eyaleti düzene sokmak için birçok icraata bulundu. Ocak 1854'e kadar süren çalışmaları sonucunda, bölgede uzun yıllardır devam eden kargaşalığa kısa bir müddette olsa son verdi.
Diverse views on the legitimacy of the Ottoman Sultanate among Greek chroniclers of the Early Modern Period

Osmanlı devletinin kendi tebaası arasında meşruiyetini nasıl artırmaya çalıştığı üzerine çok sayıda araştırma yapılmıştır. Ancak, gayri-Müslimlerin devletin meşruiyeti hakkındaki görüşleri pek incelenmemiştir. Literatürde, dini husumetten ötürü gayri-Müslimlerin Osmanlı devletinin meşruluğunu tamamıyla onaylamadıkları varsayılmıştır. Bu tez, Osmanlı devletinin meşruiyetine ilişkin dokuz Rum vakayinüvisin görüşlerine bakarak bu soruyu incelemektedir. Tezin giriş bölümünde, Bizans ve Osmanlı siyaset teorisindeki argümanların kısa bir özetine dayanarak konunun entelektüel çevresi sunulmaktadır. İkinci bölümde, Osman devletinin meşru olmadığına inanan Rum vakayinüvislerin görüşleri anlatılmaktadır. Üçüncü bölümde ise, rasyoneli ifade edilmeyen devletin meşruiyetini destekleyen bir vakanüvisin görüşlerine yer verilmektedir. Dördüncü bölümde iki vakayinüvis grubunun Osmanlı devletini meşrulaştıran diskurları incelenmektedir. Tezin sonuç bölümünde, bahsi geçen dokuz vakayinüvisin okuyucuları ve Yeni Çağ'da Doğu Akdeniz'de entelektüellerin dini/dilsel sınırları arasında birbirlerini ne derecede etkiledikleri incelenmektedir. Özet olarak, bu tez Yeni Çağ Rum vakayinüvislerin Osmanlı devletinin meşruiyeti konusunda muhtelif görüşleri olduğunu ve bazılarının Osmanlıları desteklemek için devleti meşrulaştıran diskurları yarattıklarını göstermektedir. İstanbul Rum Patrikhanesinin Tarihi'nin çevirisi bir ek olarak sunulmuştur.
Lefkoşa'nın 8 numaralı şer'iye sicili transkripsiyon ve değerlendirme

Osmanlı Devleti'nin Doğu Akdeniz'de önemli bir adası olan Kıbrıs'ın merkezi Lefkoşa olup, üzerinde çalıştığımız sicilde Lefkoşa'daki mahkemede tutulmuştur. Çalışmamızı oluşturan Lefkoşa'nın 8 Numaralı Şer'iye Sicili H. (1110-1111), M. (1698-1699) yıllarına aittir. Dolayısıyla Şer'iye Sicili Osmanlı Padişahı II. Mustafa (1695-1703) dönemiyle ilgilidir. 418 adet kayıttan oluşan Sicilde hem müslümanlarla ilgili hem de gayr-i müslimlerle ilgili hükümler bulunduğu gibi, merkezden gelen emirlerde yer almaktadır. Bu kayıtlar yardımıyla Kıbrıs'ın M. (1698-1699) tarihlerindeki ekonomik, sosyal, askeri ve idari yapısı hakkında önemli bilgiler elde edilmektedir. Çalışmamız, Lefkoşa'nın 8 Numaralı Sicilin yeni harflere çevrilmesi ve tahlil edilmesinden meydana gelmiştir. Tahlil yapılırken sayısal verilerden de yararlanılmıştır. Tezimiz, Kıbrısla ve Osmanlı Mahkemesi ile ilgili bilgilerden, sicilin ait olduğu yıllardaki Osmanlı Devleti'nin siyasi durumundan, sicilde geçen dava kayıtlarının sınıflandırılması ve tahlillerinden, dava kayıtlarının özetlerinden, dava kayıtlarının yeni harflere çevrilmesinden, terminolojik sözlükten, dava kayıtları ile ilgili grafiklerden, haritadan ve sicilin esasını oluşturan fotokopilerden oluşmuştur.
Mustafa Zihni Paşa'nın hayatı ve siyasİ görüşleri

Bu çalışmada son dönem Osmanlı devlet adamlarından Babanzade Mustafa Zihni Paşa'nın (1850-1929) biyografisi ele alınmıştır. Babanzade Mustafa Zihni Paşa, Osmanlı Devleti'nin son dönemi ile Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk döneminin düşünürleri arasında, ailesinden kendisi gibi önemli kişileri yetiştirmiş bir idarecidir. II. Abdülhamid Dönemi'nin son yıllarından Mehmed Vahideddin dönemine kadar Osmanlı sosyal, askeri, idari ve siyasi gibi bir takım alanlarda reform süreci yani daha genel olarak bir dönemin arka planı anlatılmaktadır. Zihni Paşa, Osmanlı tarihinde bilhassa yaşadığı dönem olan XIX. yüzyılın ikinci yarısı ve XX. yüzyılın ilk yarısında idarecilik hayatında önemli bir yere sahiptir. XX. yüzyılın ilk yarısında başlayan Osmanlı- Balkan Savaşı'nın yaklaştığı bir zamanda savaşa girilmemesi gerektiğini zira Osmanlının savaşı kazanacak askeri gücünün olmadığı konusunda görüş bildirerek Osmanlı-Balkan savaşlarına dikkat çekmiştir. Zihni Paşa, memuriyet hayatına ilk önce Bağdat'ta, Bağdat defter-i hakani ve mektubi kalemi'nde görev yaparak başlamıştır. Daha sonra Midhat Paşa'nın Bağdat valiliği sırasında onun mühürdarlığını yaparak tanınmaya başlamıştır. Trablusşam, Bolu, Gümüşhane, Berat, Antalya, Burdur gibi çeşitli yerlerinde mutasarrıflık; Adana, Yanya ve Hicaz gibi yerlerde de valilik görevlerinde bulunmuştur. Her ne kadar kendisi ve özellikle Babanzade ismiyle tanınan oğulları, dönemin hükümetleri tarafından ikinci plana itilmiş olsalar da, sadece devlet idaresi değil aynı zamanda düşünce hayatımıza da önemli etkilerde bulunmuş kişilerdir. Bağdatlı olmaları dolayısıyla doğu toplumları ve kültürlerini yakından tanıyan Babanzadeler, batı dilleri ve felsefesini iyi bilen ancak yaşam tarzları ve ileri sürdükleri fikirler de bunlardan etkilenmeyen fikir adamları olarak tanınmaktadırlar. Öte yandan Mustafa Zihni Paşa, Bolu'da mutasarrıf olduğu sıralarda hilafetin Osmanlı Devletine devredilmesinin doğru olmadığına ilişkin bir fikir beyan etmesi nedeniyle Kastamonu'ya sürülmüştür. Ayrıca 'İslam'da Hilafet' adlı eserinde ise halifeliğin meşveret ve icma'ya dayanması gerektiğini yani oy ile makamına getirilmesi gerektiğini yazdığı için Adana valisi iken görevinden alınarak sürgüne gönderilmiştir. Mustafa Zihni Paşa, zeki ve dengeci kişiliğiyle iyi bir idarecilik sergileyerek devletin önemli sorunlarını çözüme kavuşturmasında kayda değer başarılar sağlamıştır. Islahatların yoğun olduğu XIX. yüzyılda gelenekselci bir tutum sergileyen Zihni Paşa, devlet adamlığı ve bilhassa din ve ahlak konusundaki yapıtları ile Osmanlı tarihinde farklı bir idareci portresi çizmiştir. 'Mustafa Zihni Paşa'nın Hayatı ve Siyasi Görüşleri' isimli bu çalışma, Zihni Paşa'nın hayatını, ailesini, görevlerini ve faaliyet alanlarını merkeze almıştır. Çalışma hazırlanırken Zihni Paşa'nın biyografisinin, düşünce dünyasının ve siyaset anlayışının ortaya çıkarılması amacı esas alınmıştır.