Kadınlara Seçme ve Seçilme Hakkının verildiği 1935 seçimleri ve İzmir basını

Cumhuriyet öncesi kadınların siyasal hak istekleri çok fazla gündeme gelmemiş, bu konuda ilk ciddi faaliyetler Cumhuriyetin ilanından sonra gerçekleşmiştir. Bu dönemde kadın haklan ile ilgili konularda mücadele eden kişiler ve cemiyetler sessiz fakat kararlı bir tutum içerisindedir. Buna rağmen Türkiye'de kadın haklan için mücadele eden aktif kadın gruplan yoktur. Kadınlann bu konuda pasif olmasının sebebi eğitimsiz ve bilinçsiz olmalanndan kaynaklanmaktadır. Kadınlann toplumdaki mevcut sisteme kitlesel hareketlerle karşı çıkmayışı yüzünden kadınlarla ilgili meselelerde çalışmalarda bulunan cemiyetler yönetimle işbirliği yaparak, kadınlara verilen haklann topluma benimsetilmesinde öncü çalışmalarda bulunacaklardır. Yaptığı çalışmalarla kadın haklarını savunan Cumhuriyet'in ilk kadın cemiyeti Türk Kadm Birliğidir. Bu cemiyet Milli Mücadele sırasında kurulan Anadolu Kadınlan Müdafaa-i Vatan Cemiyeti'nin dağılmasından sonra oluşturulmuştur. Cemiyet Cumhuriyet'in ilk yıllannda (1923-1935) inkılap hareketlerini destekleyen faaliyetlerde bulunmuş, ülkede mevcut gelişmeler üzerine yönetmeliğini değiştirerek siyasi haklar için çalışan ilk kadın demeği haline dönüştürülmüştür. Türk kadımmn siyasal haklan, 3 Nisan 1930'da belediye seçimlerine katılma hakkının verilmesi ile başlamış ve bu hak ilk olarak 1933 belediye seçimlerinde kullanılmıştır. Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı ise 5 Aralık 1934 de verilmiş olup 1935 yılında yapılan genel seçimlerde kullanılmıştır. 1930 tarihinde Türk kadmlanna belediye seçimlerine katılma hakkının tanınması yurt dışında olumlu karşılanmıştı. Türk Devleti lehinde yazılar yayınlanarak kadınlara tanınan sosyal ve siyasal haklardan övgüyle söz edilmektedir. Cumhuriyet Türkiye'sinde kadm haklarında sağlanan gelişmeler Dünyadaki kadm cemiyetlerinin de ilgisini çekmekte ve dikkatle izlenmekteydi. vnBazı kadın cemiyetleri kadın meselesinde aktif tutumu ile siyasi hakların kazanılmasında öncü faaliyetlerde bulunan Türk Kadın Birliği Cemiyeti ile temas kurarak kendilerine yardım edilmesini istemektedir. Türk Kadın Birliği, özellikle batıdaki kadın cemiyetleri ile yazışmalar yaparak Türkiye'deki gelişmeler hakkında bilgi vermekte ve çeşitli konularda, yazışmalar yapmaktadır. Batılı ülkelerde düzenlenen konferanslara, uluslararası kadın kongrelerine katılan Türk Kadın Birliği batılı kadın cemiyetlerinin faaliyetleriyle de yalandan ilgileniyordu. Türk Kadın Birliği'nin batılı kadın cemiyetleriyle münasebetlerini geliştirmek için aşın çaba harcamasına karşılık Müslüman ülkelerdeki kadın cemiyetleri ile olan ilişkilerinde aynı çabayı harcamadığı görülmektedir. Kadınların ilk kez katıldığı 1935 yılı seçimleri, iki dereceli seçim sistemi ve tek parti olarak Cumhuriyet Halk Fırkası' mn bulunduğu bir ortamda yapıldı. Daha önceki seçimlerde olduğu gibi bu seçimlerde de büyük ölçüde kadın ve erkek adaylar parti üst kademeleri tarafından belirlendi. Seçimlere gerek müntehib-i sani olarak gerekse milletvekili adayları olarak kadınların ilgisi ve katılımı oldukça fazlaydı. 8 Şubat 1935'te yapılan seçimlere katılım, özellikle İstanbul, Ankara ve izmir gibi büyük şehirlerde % 80'lere varmıştı ve söz konusu şehirlerde oy verenlerin % 48'e yakınının kadınlardan meydana geldiği ifade ediliyordu. Kadınların da katıldığı ilk seçimler olmasına rağmen katılımın fazla olması, onların konuya olan ilgilerini ortaya koyması açısından olumlu bir gelişmedir. 1935 yılı seçim sonuçlarına göre, seçilmesi gereken 399 milletvekilinden 17'si kadın olmak üzere, 386 milletvekili CHF adaylarından oybirliği ile; 4'ü azınlıklardan olmak üzere 13 bağımsız aday oy çokluğu ile seçilmişlerdi. Bazı eserlerde 18 olarak verilmesine rağmen, bu seçimlerde Meclis'e 17 kadın milletvekili girmiştir. 1936 yılı başında boşalan milletvekillikleri için yapılan 'ara seçimi'nde ise Çankırı Milletvekili olarak seçilen emekli öğretmen Hatice Özgenel ile bu sayı 18'e çıkmıştır. Böylece, kadınlar Meclis'teki tüm milletvekillerinin % 4 ,5'ini oluşturdular. Bu oran o günden bugüne ulaşılan en yüksek rakamdır. Zira, çok partili döneme geçildiği 1950- 51 'de 3 kadın ile % 0,61 gibi en düşük rakamla temsil edilen kadınlar, en son yapılan 1995 seçimlerinde de 13 kadın ile % 1,82 oranında Meclis'te yer almışlardır. vnıAfyon'da Haber, Akşam, Anadolu, Aydın, Ayvalık, Babalık, Balıkesir, Büyük Gazete, Cumhuriyet, Çankaya, Denizli, Ege, Haber, Halkın Sesi, Hemşeri, Işık, Kambur Felek, Kurun, Milli Gazete, Milliyet, Savaş, Sakarya, Son Posta, Türk Dili, Ulus, Uyanış, Yeni Asır, Yeni Ses gibi başlıca gazetelerden oluşan Türkiye Basını ve Türk halkı 1935 seçimlerinin başından sonuna kadar Mustafa Kemal Atatürk ve başkam olduğu Cumhuriyet Halk Partisinin yamnda yer alarak desteklemiş, böylece devrim kadrosuna ve partisine güvenlerini göstermişlerdir. rx