Türkiye'de kamu eğitim yatırım harcamalarının çözümlenmesi

KAMU EĞİTİM YATIRIM HARCAMALARININ ÇÖZÜMLENMESİBayram, Arslan Doktora, Eğitim Yönetimi ve Politikası Anabilim Dalı Tez Danışmanı: Prof. Dr. Kasım KarakütükMart 2014, XV+149 sayfa 'Türkiye'de Kamu Eğitim Yatırım Harcamalarının Çözümlenmesi' adlı araştırma, eğitim yatırım harcamalarının 1923- 2012 arasındaki dönemde geçirdiği değişimi derinlemesine çözümlemek ve tartışmak amacıyla hazırlanmıştır. Bu araştırma, var olan durumu olduğu biçimiyle betimlemeyi amaçladığı için tarama modelinde bir araştırmadır. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden belge incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın veri kaynakları yazılı belgelerdir. Bu belgeler iki grupta ele alınabilir. Birinci grupta araştırmanın kavramsal çerçevesini oluşturmada yararlanılan eğitim politikaları, hükümet programları, makroekonomik politikalar ve eğitim yatırım harcamalarıyla ilgili kitap, araştırma, makale vb. belgeler, ikinci grupta ise araştırmanın alt amaçlarını gerçekleştirmeye dönük olarak yararlanılan kalkınma planları, kesin hesap yasaları, anayasalar, yasalar, yönetmelikler ve bütçe gelir-gider belgeleri yer almaktadır. Araştırmada veriler önce betimlenmiş, sonra belirlenen ölçütlerle çözümlenmiş ve raporlaştırılmıştır. Araştırmada, 1923 -1950, 1951 -1962, 1963- 1980 ve 1980- 2012 olmak üzere dört dönem eğitim yatırım harcamaları ele alınmış, 1963- 2012 yılları arasındaki rakamlar 2012= 100 olmak üzere sabit fiyatlara dönüştürülmüş ve yarı logaritmik kalıp kullanılarak eğilim grafikleri çıkartılmıştır. Kesin hesap yasaları içerisinden 1923'ten günümüze eğitim yatırım harcamalarından temel eğitime, ortaöğretime, mesleki teknik eğitime, öğretmen yetiştirmeye ve yükseköğretime ayrılan yatırım harcama oranları, öğrenci başına düşen yatırım harcama tutarları, Gayri Safi Yurtiçi Hasıla ve konsolide bütçeden yükseköğretime ve eğitim yatırım harcamalarına ayrılan oran incelenmiştir. Konsolide yatırım harcamalarından eğitim yatırım harcamalarına ayrılan oran, il özel idarelerinin eğitim yatırım harcamaları ve eğitim yatırım harcamalarına halk katkısı derlenmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar şöyledir: 1929 yılında bir düşüş olsa da 1947 yılına kadar eğitim yatırım harcamalarının arttığı görülmektedir. 1951- 1956 yılları arasında da bir artış söz konusudur. Ancak bu arada 1952 Kore savaşının etkisi ile eğitim yatırım harcamalarında azalma olmuştur. 1957 yılında yaşanan ekonomik kriz 1961 yılına kadar devam etmiş ve bu yıllar arasında yine eğitim yatırım harcamalarında azalma olduğu görülmektedir.1961- 1976 yılları arasında Keynesyen paradigmanın etkisiyle eğitim yatırım harcamalarının arttığı görülmektedir. Ancak 1977 yılında yaşanan ekonomik krizle birlikte eğitim yatırım harcamalarının 1980'e kadar hızlı bir düşüş yaşadığı, 1980'de ise 24 Ocak kararları ile neoliberal dönüşümün başlamasıyla 1997 yılına kadar eğitim yatırım harcamaları azalmaya devam etmiştir. 1997 yılında sekiz yıllık kesintisiz zorunlu eğitime geçiş nedeniyle 1997- 1999 yılları arasında eğitim yatırım harcamaları hızla yükselmiştir. 2000 yılından itibaren yine eğitim yatırım harcamaları sistematik biçimde azalarak 2012 yılında Gayri Safi Yurtiçi Hasıla içinde % 0,18 oranına gerilemiştir. Milli eğitim bütçesi içinde eğitim yatırım harcamaları 1963'te % 40,99 iken bu oran 2012 yılında % 6 ,64'e düşmüştür. Konsolide yatırım harcamaları içerisinde eğitim yatırım harcamaları 1963'te % 16,27 iken bu oran 2012 yılında % 8 ,09'a gerilemiştir. Bu durumun tam tersi olarak 1982 yılından itibaren eğitim yatırım harcamalarına halk katkısı devreye girmiş 2009 yılına kadar % 15-25 arası katkı sağlamış, 2009- 2012 arasında ise halk katkısı da azalmış ve % 5-7 arasında gerçekleşmiştir. Elbette yukarıdaki veriler ekonomi ve eğitim politikalarından bağımsız değildir. Özellikle 12 Eylül 1980'den sonra ulusal ve uluslararası aktörlerin bu politikalara katkısı büyüktür. Bundan sonra yapılacak eğitim yatırım harcamaları çalışmalarında eğitimin bir insan hakkı olduğu düşüncesinden yola çıkılarak, eğitim hizmetlerinin toplumun tümüne eşitlik içinde sunulmasının hedeflenmesi ve bunun gereği olarak eğitimde özelleştirme ve ticarileştirme girişimlerinden vazgeçilmesi önerilmektedir. Ayrıca eğitim yatırım harcamalarının hak ve eşitlik anlayışları temelinde yapılmasına ilişkin süreçlerin saptanmasına yönelik araştırmaların yapılmasında da yarar bulunmaktadır.