Taktik, strateji ve temsil bağlamında kentsel iç mekanın üretiminde işgal ve çelişki durumları: 2016 İmiad Nicosia çalıştayı değerlendirmesi

Ekonomik, sosyal, kültürel ve siyasal pratiklere bağlı olarak sokakları dolduran gündelik alışkanlık, aktivite ve tutumların ortaya çıkardığı mekansal ürünler, biçimler ve eylemler; kentsel mekanda çelişkili görünümler yaratarak kentsel iç mekan pratikleri ortaya çıkarabilmektedir. Mekanın üretiminde ve tasarlanmasında farklı ölçeklerde inşa, işgal/iskan biçimlerinin yarattığı üretimin mekan algısı; birey-toplum-mekan ilişkisinde farklı ölçeklerde ve düzlemlerde anlamsal kaymalar ve zihinsel görünümler yaratarak çelişkiye dönüşebilmektedir. Mekansal çelişkileri kentsel ölçekten, kentsel iç mekan ölçeğine geçişte eleştirel bir okuma ile deşifre etmek mümkündür. Mekanın çelişkisinde toplumsal kullanım ve kullanım değerine bağlı tasarlanma pratikleri ile meydana gelen mekansal üretimler/ürünler, kamusal alandan çelişkili mekana geçişte keskin ya da geçişken bir görünüm sergiler. Kentsel hacimlerin oluşum süreçleri özel-kamusal ayrımı ile başlayarak iç-dış sınırlılıklarını tanımlar. Fiziksel oluşumlar ve algısal durumlar, mekansal işgaller ile kentsel boşluğa taşma biçimleri, hem iç hem de dış mekanlardaki sınırları muğlaklaştırır ve kentsel mekanı, gündelik yaşamın parçası haline getirir. Kentsel iç mekanlar; gündelik yaşamın mekansal pratikleri ve kentsel pratikler çerçevesinde, 'mekan-insan' ve 'mekan-mekan' etkileşimi ile oluşan üretimlerdir. Her bir üretim biçimi, kendine özgü mekanların oluşumuna imkan sağlar.'Yaşantı ve yaşanmışlık', kentsel iç mekanın kimliğini oluşturur ve temsil eder. Buradaki yaşantı; mekansal ve algısal işgaller ile ilişkilendirilebilir. Bu bağlamda, mekanın temsiliyeti - ve kimliği ise, bu işgaller ile ilişkili olan ekonomik, sosyal, kültürel ve politik yapılara göre farklılık gösterir. Bunun yanı sıra, kentsel iç mekanların tarihte ve günümüzde toplumsal üretim için artı ürün haline geldiği de görülmektedir. Kentsel mekan, mekan üreticileri ve sermaye kaynakları tarafından da fiziksel, zihinsel, stratejik anlamda işgal edilir. Kentin sosyal, kültürel, siyasal, ekonomik değişkenlere bağıntılı çelişkili üretimleri, kentsel mekanın gündelik mekan pratiklerini de üretmektedir. Kullanıcıların alışkanlık, tutum ve uygulamalarının ortaya çıkardığı çelişkili mekansal durumlar, küçük ölçekli iç mekan görünümleri yaratırken, kapitalist üretimin mekansal pratikleri çerçevesinde çelişkili kentsel iç mekan üretimlerinden/ürünlerinden söz etmek mümkündür. Üretim biçimi olarak kentsel iç mekan; mekanın toplumsal kullanım durumu, kullanım değeri ve değişim değerine göre taktiksel ve stratejik işgaller ile çelişkili mekansal görünümlere evrilebilmektedir. Meydana gelen örüntülerin mekansal çelişkisi ise zihinsel anlamda temsili kırılmalar yaratabilmektedir. Kentsel mekanda gerçekleşen taktiksel ve stratejik işgallerin ortaya çıkardığı iç mekan algısı ise algılanan-tasarlanan-yaşanan düzlemde çatışmaya dönüşebilmektedir. Bireyselden toplumsala, kamusal olandan özele geçişteki çelişkiler ve çatışmalar; işgal etme/ iskan etme eylemleri üzerinden diyalektik olarak sorgulamak, kentsel mekan üzerindeki içsel pratikleri ve kentsel iç mekan biçimlerini görünür kılmayı mümkün hale getirir. Kentsel iç mekan tanımı, tasarımda yeni yaklaşımlar yaratırken ve kentsel mekanı disiplinler arası meslek pratiği düzlemine taşımaktadır. Bu bağlamda yapılacak eleştirel okumalar ve yaklaşımlar, siyasal sürdürülebilirlik ve demokratik kent kültürü bakımından elzemdir. Tez kapsamında, kentsel iç mekan üretimi kentsel dokuda ortaya çıkan farklı ölçeklerde ve düzeylerde inşa, işgal/iskan biçimleri üzerinden diyalektik olarak sorgulanmıştır. Mekanın çelişkisi ve üretimi, De Certeau'nun ortaya koyduğu gündelik alışkanlık, tutum ve uygulamalarında taktik ve strateji eylemleri üzerinden görünür kılınarak, Lefebvre'in algılanan, yaşanan, tasarlanan trialektiği üzerinden anlamsal kırılmaları ve çatışmalı zemini irdelenmiştir. Tezin alan çalışması, sekreteryası olarak görev aldığım '2016 IMIAD Nicosia, Inhabiting Nicosia: Interior Strategies For Public Realm Çalıştayı'na taşınmıştır. Yürütücü olarak katıldığım 'Urban Corridors As Interiors: Inhabiting Public Space' çalışma grubunda deneysel olarak ele alınarak kentsel koridorda tasarımcının, tasarlama pratikleri ve tekniklerini sorgulayarak kamusal mekana katkısının neler olabileceği tartışılmıştır. Çalışmada, Lefkoşa tarihi sur içi bölgesinde inşa, işgal/iskan biçimleri analiz edilmiştir. Bu bağlamda kentsel çevrede gerçekleşen taktiksel ve stratejik işgal biçimleri ve kentsel iç mekanlar tespit edilmiştir. Arabahmet mahallesinde ortaya konulan yeni bir sınır kapısı senaryosuna göre ise seçilen bölge bir kentsel oda olarak tanımlanarak kentsel koridor üzerinde iç mekan stratejileri ortaya konulmuştur.