Die Sprache der presse als ein soziolekt am beispiel von 'Hürriyet' und 'Bild-Zeitung'

Yaşanılan zamanda, olup biteni öğrenme merakı, haberleşme eylemini ortaya çıkarmıştır. Basın; haberleri ve fikirleri toplama, değerlendirme, işleme ve bunları başkalarına ileterek kamuoyu oluşturma sanatını mümkün hale getiren bir yazalı kitle iletişim aracıdır. Basın, aynı zamanda bireyleri, daha doğrusu toplumu dil aracılığıyla yönlendirir. Halkın duyuramadığı sesini daha da güçlendirerek hedef kitlelere ulaştırır. Gazeteler genel olarak iletişimi sağlayan yayınlardır. Medeni insan olmanın gereklerinden biri kabul edilmektedir, gazete okumak. Gazete, medeni insanın bölünmez bir parçası, vazgeçilmesi imkansız bir ihtiyacı olmuştur ve onun günlük hayatına girmiştir. Bir malın hazırlanması, dağıtılması ve satılmasından ibaret özel bir girişimdir, sosyal bir kuruluştur, bir işletmedir, bir fabrikadır. Hammaddesi de bilgi ve haberdir. Okuyucuların eğitim ve toplumsal düzeyine göre her konuda yazılara yer verir. Gazete, toplumların gören gözü, işiten kulağı, konuşan dili ve dünyaya açılan penceresidir. Gazeteden mahrum bir toplumun dünyadan haberi yoktur. Toplumlar kendilerini gazete ile görmek ve tanımak suretiyle dünyaya faal bir biçimde katılırlar. Fiyatı bakımından her gün alınabilecek ucuzlukta olması sebebiyle, bugün hemen hemen herkes, basının ürettiği haberleri, bilgi çağında bilgi toplumu olma amacıyla günlük olarak takip etmeye çalışmaktadır. Gazete yalnız haber vermekle kalmaz, aynı zamanda kültür alışverişini de sağlar, okuma ve yazmayı teşvik eder, halkı doğrudan doğruya etkiler, eğitir ve eğlendirir, kamuoyuna yön verir ve kamuoyunu yansıtır. Bütün bunları gerçekleştirirken, gıdasını halktan alır, ona dayanır, çünkü onun malıdır. Kendi yarattığı bu kamuoyundan kendisi de etkilenir, böylece her ikisi de birbirini tamamlar. Gazete bir haber toplama ve yayma aracıdır, dolayısıyla bu suretle kamu görevi yapma özelliği de kazanır. Toplumun ateşleyici ve itici gücüdür. Gazete, saklanabilir bir belge niteliğine sahiptir. Gazete, okuyucunun keyfine göre günün her anında ve istenirse defalarca okunur. Gazete okuma kişiye sosyal prestij sağlar, çevrenin saygısını kazandırır ve sosyal ilişki kurmada etkili ve yardımcı olur. Olayların sebep ve sonuçlarının okuyucu kitlesine aktarılması gazete, daha doğrusu dil aracılığıyla yapılır. Okuyucu ile yazar arasındaki iletişim gazetede kullanılan yazı diliyle sağlanır. Bir dilin en iyi sergilendiği yer nitelikli, seviyeli yayınlardır. Gazetecilik dilinin amacı çok açıktır: Güncel olayları olabildiğince çok sayıda okura anlaşılır bir üslupla ve dille aktarmak. Bugün tam anlamıyla ortak bir gazete dilinin bulunduğu söylenemez. Gazete dili, kendi başına ayrı bir dil sistemi de değildir. Ancak gazetenin ortaya koyduğu dil, dilbilim çalışmaları için bir bütünlük teşkil eder. Gazetelerdeki başlık veya metin, dil olarak günlük dilden ayrılmaktadır. Gazetenin görevi güncel haberleri okura ilginç ve bilgilendirici bir biçimde sunmak olup, bu amaçla hedef okur kitlesinin kabul edeceği metinler ve başlıklar hazırlanır. Toplumun ve hedef okur kitlesinin beklentisi, eğilimi ve merakı, gazetecinin bağlı bulunduğu yayın kuruluşunun düşünce yapısı, gazetecinin kendi sahip olduğu inanç ve değerler ve haber kaynaklarının kendisine sunduğu bilginin içeriği, gazetede çıkacak olan haberin dilini etkileyen önemli hususları oluşturur. Gazete başlıkları; haber yazarına veya genel yayın yönetmenine göre haberin en önemli yanını ortaya koyan cümle veya kelimelerdir. Bu durumda, haber başlıklarını hazırlayan gazeteci, kendince önemli olan öğeyi cümle şeklindeki başlıklarda dikkati en çok çekecek yere yerleştirir. Gazete başlıklarının başta gelen görevi, haberi okura özetlemek, ona bir bakış açısı sunmak ve okurun ilgisini çekmektir. Basında dilin en çarpıcı ve dikkat çekici biçimde kullanıldığı yer, elbette başlıklardır. Başlıkta gereksiz kelimeler ayıklanır ve ifadeye 'slogan' biçimi verilmek suretiyle; ifade kalın, büyük ve genelde siyah olarak yazılır. Yazarın okuyucuyla sağlıklı bir iletişim sağlayabilmesi ve okuyucunun amaçlanan doğrultuda davranış göstermesi için, araç olan dilin her iki tarafta da ortak olması gerekir. Aksi takdirde iletişim kurulamaz. Yazar; okuyucuyu ancak dil aracılığıyla etkileyebileceğinin bilincindedir. Hedef, okuyucuyu belli bir düşünceye yönlendirmektir. Gazete dili, toplumun her kesimine hitap edebilmelidir, basit ve anlaşılır olmalıdır. Basın diliyle ilgili dilbilimsel bir araştırmada malzemenin sınırlandırılması gerekir. Bundan hareketle; yapılan çalışmada basının, toplum üzerindeki etkisinin ne ölçüde olduğu ve dili nasıl yönlendirici bir biçimde kullandığı ortaya konulacaktır. 'Hürriyet' ve 'BILD-Zeitung' gazetelerinden seçilen başlık örnekleriyle konu dilbilimsel açıdan irdelenmiş olacaktır.