Konut yaşama hacimlerinde gereksinim ve amaca uygun esnek değiştirilebilir iç mekan elemanlarına yaklaşım ve Ankara'nın gelişme bölgeleri için bir öneri

Kullanıcının yaşadığı ortamı değiştirme, yeni çevreler yaratma isteğinin altındaki nedenler, temelde sosyo-kültürel, sosyo-psikolojik, sosyo-ekonomik, teknolojik faktörler ve bu faktörlerin değişimi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu anlamda, farklı sosyal, kültürel ve ekonomik yapıya sahip kullanıcı gruplarının değişen yapılarına uygun çevre ve öğelerin tasarlanması gerekliliği her geçen gün kendini daha fazla belli etmektedir. 'Konut yaşama hacimlerinde gereksinim ve amaca uygun, esnek, değiştirilebilir iç mekan ve iç mekan elemanlarına yaklaşım ve Ankara'nın gelişme bölgeleri için bir öneri' konulu bu çalışmada da; konut yaşama hacimlerinin ve elemanlarının çağdaş- rasyonel biçimde ve zaman içinde değişkenlik kazanabilir esneklikte tasarlanabilmesinin, ülkemiz gerçeği ve ölçeğinde çözümlenebilmesinin olanakları çeşitli açılardan araştırılmıştır. Çalışma giriş ve onu izleyen dört bölümden oluşmuştur. Giriş bölümünde tezde ele alınan konunun önemi, amacı ve kapsamı açıklanmıştır. Birinci bölümde, günümüz mekan ve donatımının genel durumunu anlayabilmek, değişen kullanıcı gereksinimlerine cevap verebilen, çağdaş-rasyonel değişebilir mekan ve donatı sistemlerine temel veri olabilecek nitelikleri saptayabilme amacıyla, mekan ve donatının zaman içindeki gelişimi incelenmiştir. Gelişimlerin zaman içindeki y ayılımı endüstri öncesi, endüstri dönemi, 20. yüzyıl ve günümüz olmak üzere üç alt başlık altında ele alınmıştır. Bu üç dönem üretimi olanaklı kılan toplumsal ekonomik, teknolojik nitelikleriyle değerlendirilmiş ve yaşama çevresi ve donatının etkisi bu özellikleri çerçevesinde açıklanmıştır. Endüstri öncesi dönemde ııüretimi doğa ve insan gücünün belirlediği ve ortaya çıkan ürünlerin işlev-biçim bağıntısını da bu özelliğin yansıttığı saptanmıştır. Bu döneme ilişkin gelişimler 19. yüzyıl başlarına kadar değerlendirildikten sonra, eş zamanlı olarak, Anadolu'daki mekan ve donatı kavramları irdelenmiştir. Geleneksel Anadolu Konutu'nun mekan ve donatı oluşumu sırasıyla; Türklerin Anadolu'ya gelmeden önce var olan konut geleneği, yerleşme öncesi, göçebelik, yerleşme sonrası dönemleriyle incelenmiş ve bu dönemlerin karşılıklı etkileşimleriyle oluşturdukları kültürel sentez belirlenmiştir. Ayrıca bu sentezin oluşturduğu Geleneksel Anadolu Konutu'nun temel mekansal birimi 'oda'nın iç düzen biçimleniş ilkeleri tanımlanmıştır. Daha sonra değişen sosyal yapı, gelişen pozitif bilimler ve teknolojik ilerlemelere rağmen tasarım alanında daha çok 'niceliksel' çözümlere ulaşıldığı Endüstri Dönemi ve çağdaş endüstriyel tasarımın temel ilkelerinin oluşturulduğu 20. yüzyıl ve günümüz incelenmiştir. İkinci bölümde, endüstrileşmiş çağdaş mekan ve donatı tasarımım belirleyen temel evrensel faktörler açıklanmıştır. Bu temel tasarım faktörleri kullanıcının fiziksel ve tinsel gereksinimlerini karşılayan dolayısıyla tasarımı belirleyen, fiziksel kullanıcı faktörü, görsel bildirişim faktörü, sosyo-kültürel faktörler olmak üzere üç ana alt başlıkta incelenmiştir. Bu bölümde incelenen tüm faktörler, ülkemiz gerçekleri ve kullanıcısıyla uyumlu endüstrileşmiş çağdaş rasyonel iç mekan ve donatı tasarımı ölçütlerine veri oluşturabilmesi amacıyla bütünsel bir yaklaşımla ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, değişen kullanıcı gereksinimleri ile mekan donatı arasındaki uyumun her durumda kurulması ve bu uyumun bozulmasının önlenmesine yönelik çağdaş tasarım kavramlarının incelenmesine ve bu kavramlara kaynaklık eden nedenlerin açıklığa kavuşturulmasına çalışılmıştır. Esneklik amaçlı çağdaş rasyonel tasarım anlayışına kaynaklık eden nedenler; nüfus artışı ve hareketleri, değişen kullanıcı gereksinimleri, tasarımcı-kullanıcı katılımındaki değişimler, tasarım sorunları ve tasarım açısından gelişimler, üretim ıııbiçimi ve malzeme açısından gelişimler başlıklarıyla incelenmiştir. Daha sonra çağdaş ölçülerin belirlenmesi amacıyla tasarımda geliştirilen esneklik, değişebilirlik ve uyabilirlik kavramları ve bu kavramların uygulandığı standardizasyon ve modüler koordinasyon yöntemleri açıklanmıştır. Bölümün sonunda ise yüzyılın ortalarından günümüze kadar mekan ve donatıdaki esneklik amaçlı tasarım yaklaşımları incelenerek çağdaş rasyonel tasarım ölçütlerinin belirlenmesine çalışılmıştır. Tezin genel değerlendirmesinin yapıldığı sonuç bölümü özgün niteliktedir. Bu bölümde, tüm bölümlerden elde edilen veriler ışığında, endüstrileşmiş çağdaş iç mekan ve donatı tasarımında gelinen yeni anlayış ve yaklaşımların, ülkemiz genelinde de geçerli olabilecek özellikleri tartışılmıştır. Söz konusu özelliklerle oluşturulan temel Ölçüt ve ilkeler toplumumuzun çağdaş yaşam ve sosyo-kültürel yapısı, ekonomik ve teknolojik şartları göz önüne alınarak saptanmıştır. Bu ölçütlerin saptanmasında temel verilerden en önemlisini; çağdaş tasarım yaklaşımlarının, geleneksel mekan kurgusu ve donatısındaki akılcı yaklaşım özellikleriyle içerik ve mantık açısından gösterdiği benzerlik oluşturmuştur. iv