Risk yönetimi ve Türk bankacılık sektöründe bir uygulama

Dünyada yaşanan küreselleşme süreci, bir ülkeden bir diğerine sıçrayan ekonomik ve mali krizlerden en fazla Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeleri, özellikle de bu ülkelerin mali sektörü içinde en büyük paya sahip olan bankacılık sektörünü etkilemektedir. Bu durum hiç şüphesiz birçok ekonomik nedenin yanı sıra, bankacılığın mevcut yapısall sorunlarından kaynaklanmaktadır. Uluslararası finans piyasalarında meydana gelen gelişmeler, Türkiye bankacılık sektöründe de diğer gelişmekte olan ülkelerde olduğu gibi yapısall bir değişikliğe gitmenin zorunlu olduğunu işaret etmiştir. Bu amaçla, bankacılık düzenleme ve denetleme kurumu tarafından 'Bankacılık Sektörü Yeniden Yapılandırma Programı' yürürlüğe konulmuştur. Bu programın sektöre getirdiği en önemli yeniliklerden bir tanesi tüm bankaların iç denetim ve risk yönetim sistemlerinin kurulması yönünde attığı adımdır. Finans piyasalarındaki küreselleşme, Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne katılma konusundaki kararlılığı, Uluslararası Ödemeler Bankası gibi kurumlar tarafından önerilen yeni düzenlemeler de göz önüne alındığında, uluslararası piyasalar ile entegrasyonu kaçınılmaz olan Türkiye bankacılık sektöründe risk yönetimi uygulamalarının yerleştirilmesi bir zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır. Günümüzde bankaların risk yönetimine odaklanmalarının başlıca sebepleri; iş ortamlarındaki coğrafi koşullarda ve ürün çeşitliliği konularındaki büyük değişiklikler, sektör içinde ve dışındaki yüksek rekabet, kurumun ve işlerin karmaşık bir hal alması, teknolojinin çok hızlı ilerlemesi, konusunda eğitilmiş donanımlı personel eksikliği şeklinde sıralanabilir. Modern işletme teorisinin ulaştığı en kapsamlı çözümlerden bir tanesi risk yönetimidir. Çünkü, risk yönetimi getiri, sermaye ve riski ilişkilendiren; bunların arasında optimum dengeyi kuran bir yaklaşımdır. Bankalar getiri sağlamak amacıyla aldıkları kararlar ile kaynaklarını çeşitli alanlarda kullanırlar. Bu işlemler sırasında çeşitli riskleri üstlenirler. Önemli olan nokta, en doğru kararların verilip verilmediğinin, alınan riskler karşısında yeterli getirinin elde edilip edilemediğinin ve buna ayrılan kaynakları ayırmaya değip değmediğinin ölçülebilmesidir. Bu amaçla risk yönetiminde kullanılan modeller ve teknikler geliştirilmiştir. Risk yönetiminde kullanılan modeller, bankaların geçmişş yıllardaki verilerinin alınıp yorumlanması veya geçmişşte yaşanan krizlerin alınıp bugüne veya geleceğe dönük tahminler yapılması gibi bir temel üzerine dayalıdır. Bu gerçeklerden hareketle, bu araştırmada genel olarak risk, risk yönetimi ve risk çeşitleri incelenmiş, Türkiye ve Dünya bankacılık sektöründeki risk yönetimleri örneklendirilmiş, Türkiye bankacılık sistemindeki risklerin ve erken uyarının belirlenmesine yönelik dört alternatif model geliştirilerek, Türkiye bankacılık sektöründeki 78 bankaya 1996- 2000 dönemleri için uygulanmıştır. Türkiye bankacılık sektöründeki bankalar sermayeleri ve faaliyet alanlarına göre gruplandırılmış ve ilk olarak sermaye yeterliliği, aktif kalitesi, likidite yeterliliği, karlılık, gelir-gider yapısı ve faaliyet oranlarına göre finansal performansları açısından değerlendirilmiştir. İkinci olarak mali başarılı bankalar ile mali başarısız bankaların aralarında bir farklılaşma olup olmadığı incelenmiştir. Üçüncü olarak, tüm bankaların kaynaklarını etkin kullanıp kullanmadığı araştırılmıştır. Araştırmada bu amaçları değerlendirebilmek için kullanılan faktör analizi, çok boyutlu ölçekleme analizi, diskriminant analizi ve veri zarflama analizi yöntemleri hakkında bilgi verilerek geliştirilen alternatif modellerin sonuçları bu yöntemler aracılığıyla test edilmiştir. Elde edilen sonuçların ışığında alternatif risk belirleme ve erken uyarı modellerinin Türkiye bankacılık sektörüne, bireysel ve kurumsal yatırımcılara, reel, mali ve finansal piyasalara getirebileceği muhtemel katkılar üzerinde durulmuş ve Türkiye bankacılık sektörünün değerlendirilebilmesi açısından getirilen yenilikler ve avantajlar anlatılmıştır.