İç mimarlıkta sürdürülebilirliği hedefleyen tasarım bağlamında yeşil bina değerlendirme sertifika sistemlerinin irdelenmesi

Gelişen teknoloji ve artan nüfus tüketilen enerji-hammadde miktarını arttırırken enerji talebinin ve atıkların büyük bir bölümünü yapı sektörü oluşturmaktadır. Artan enerji talebi ekonomik ve çevresel zorluklara yol açarken hammadde talebiyle birlikte doğal kaynaklara ve habitata zarar vermektedir. Teknoloji ve nüfustaki üstel gelişme ve artış sebebiyle şehirlerde birçok yapının yerine yenisi gelerek iç mimari talep oluşturmakta ve uzun yıllar var olmaya devam edecek yapılarda da işlevsel mekan yenilemesine gerek duyulmaktadır. İç mimarlık alanındaki bu geniş inşaat hacminin de enerji-hammadde kullanımına etkisi üstel olacağından çevresel negatif etkileri azaltan ve tüketimi kontrol altına alan verimli tasarıma yönelmek, tasarım-yapım-yıkım aşamalarını yeşil standartlara uygun yönetmek gerekmektedir. Bu süreçte iç mimarın önemli bir rolü olduğu açıktır. Tasarımcının bilinçlenmesi ve geçmişş teknikleri öğrenip yeni teknolojileri sahiplenmesi gerekmektedir. İç mimarın çevre bilinci ile tasarım yapabilmesi için, yapım-yıkım çalışmalarının oluşturduğu etkilerin göstergelerini ayırt edebilmesi ve bu göstergelerin teşkil ettiği problemlerin farkında olması gerekmektedir. Bu kapsamda anlaşılma aşamasından benimsenme aşamasına geçen sürdürülebilir yöntemin gereklerini iç mekan öğelerinde incelemek, yapılacak tasarım hakkında doğru soruların sorulmasına yardımcı olacaktır. Bu tez çalışması kapsamında iç mimari tasarımların enerji, malzeme ve işçilik kullanımının çevresel etkilerini değerlendirebilmek için sürdürülebilirliğe ilişkin kriterleri benimsemiş yeşil bina değerlendirme sistemleri incelenmiştir. Yeşil bina değerlendirme sistemleri uzun yıllardır uygulanmakta olsa da çoğunlukla mimari ölçekte değerlendirilmiş ve iç mekan öğelerinin gerektiği gibi değerlendirmeye alınmadığı görülmüştür. Yapı inşasında önemli bir yol gösterici olan bu değerlendirme kriterlerinin sürdürülebilir bir gelecek anlayışına doğru yönelen iç mimari uygulamalarda da etkin olarak kullanılması kaçınılmazdır. Bu bağlamda bu tez çalışmasında, mevcut ulusal ve uluslararası değerlendirme sistemlerinin iç mimarlık ölçeğinde incelenmesi, sürdürülebilir ve ekolojik mekan tasarımı bağlamında kapsamların sorgulanması amaçlanmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde; iç mimarlıkta sürdürülebilirlik ve ekolojik tasarımın önemi ve gerekliliğine değinilerek problem dahilindeki amaca yönelik sorgulamanın hangi kapsam ve yöntemle işlendiği belirtilmiştir. İkinci bölümde; yapı sektöründe iç mimarlığın yeri ve sürdürülebilirliğin önemi üzerine literatür taraması ortaya konmuş, gerekli tespitler ve tanımlar yapılmıştır. Üçüncü bölümde; yapılan literatür araştırmaları sonucu tespit edilen iç mekanda sürdürülebilirlik ve ekolojik tasarım için önemli olan belirleyiciler ele alınmış ve etkin tasarım yöntemleri irdelenmiştir. Dördüncü bölümde; yaygın yeşil bina sertifika sistemleri ele alınmış ve tezin amacı doğrultusunda iç mimarlık disiplini açısından kapsamları incelenmiştir. Beşinci bölümde; dördüncü bölümde ele alınan sertifika sistemlerinden LEED, SKA Rating ve BEST sertifikalarının iç mimarlığa uygun kriterleri detaylı biçimde ele alınmış, iç mimarlıkta önemli olan mekansal öğeler ve sürdürülebilir belirleyiciler doğrultusunda karşılaştırma tabloları yardımıyla irdelenmişir. Sertifika sistemlerinin iç mimarlık ölçeğine uyum ve yeterlilikleri, kapsam farklılıkları, kriter ağırlıkları ve eğilimleri gösterilmiştir. Altıncı bölümde; kriter kontrol listesi içerikleri ve karşılaştırma tablolarından elde edilen bulgular doğrultusunda, yeşil bina değerlendirme sertifikalarının iç mimarlık ölçeğinde de doğru ve yeterli birer araç haline gelmeye başladıkları ancak belirli mesleki öğelerin henüz kapsam dahiline girmedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte ulusal değerlendirme uygulamasının bu alanda yetersiz kaldığı görülmüştür. Değerlendirme araçlarının sınırı, gelecekteki engeller ve çözümler tartışılmış, konuyla ilgili çeşitli öneriler getirilmiştir.