Designing the past: Architectural projects in archaeological sites

Geçmişi incelemek ve bu bağlamda arkeolojik bir alanda çalışmalar yapmak çağdaş bir etkinliktir. Fakat; çoğunlukla Avrupa'da olmak üzere, harabelere duyulan büyülü istek ve antik çağa olan güçlü ilginin tarihteki uzun öyküsü, mimarlık ve arkeoloji arasında güçlü bir ilişkiyi temsil etmektedir. Bu ilişkinin tarihte ve mimarlık alanında ilk ortaya çıkışı, Rönesans'ın başlangıcıyla oluşmuştur. Bu tezde; mimari müdahale, geçmişşin anlaşılması, yorumlanması ve temsil edilmesi için bir araç olarak, disiplinler arasında yapılan ikili diyalog şeklinde ele alınmıştır. Bu disiplinlerden ilki, geçmişşin malzemesiyle temas halinde olan mimari yapılar üzerine devam eden tartışmalardır. İkincisi ise, bahsi geçen ilişkinin katmanlı ve karmaşık doğası nedeniyle kavramsallaştırmaya ihtiyaç duyulan argümanıdır. Bu bağlamda tez dört ana bölümde ele alınmıştır;Giriş bölümünde; çalışmanın amacı, içeriği ve yöntemi analiz edilmiştir. Birinci bölümde; mimarlık ile arkeoloji arasındaki yakın ilişkinin tarihi incelenmiştir. İnsanın, toplumların kökenini keşfetme merakı ve geçmişşten otantik ve estetik bulduğu nesneleri biriktirme arzusu, günümüzdeki müzecilik disiplininin temellerini oluşturmaktadır. Bunun gibi uygulamalar; daha sonraları mimarlar ve diğer disiplinlerin uzmanları tarafından antik kentlere yönelik yoğun bir harekete evrilen ilgiyi ortaya çıkarmış, bu durum ise beraberinde anıtsal yapıların korunması ve restore edilmesi meselesini getirmiştir. Bu sebeple birinci bölüm, miras alanlarının korunmasına ilişkin mihenk taşları olarak tanımlanabilecek yasal çerçeveler ve uluslararası düzenlemeler üzerine özet bir araştırma ile kapatılmıştır. İkinci bölüme başlarken çalışma; çoğunlukla müze fonksiyonuyla sınırlı olan mimari yapılara odaklanmaktadır. Koruma, müzecilik ve değerlendirme gibi konseptler üzerinden; geri dönüştürülebilirlik, strüktürel bağımsızlık, devamlılık ve kesinti, yapım ve yeniden yapım gibi bazı temel tasarım ilkeleri, tektonik karakterleri ve harabeyle olan ilişkileri göz önüne alınarak gruplanan dört ana tipoloji altında tanımlanmıştır. Yukarıda belirtilen kurallar; müdahaleler arasında bir sınıflandırma oluşturmuş gibi görünse de, benzer koşullar altında çok çeşitli projeler ve hiç bitmeyen tartışmalar olduğuna dikkat çekmek gerekmektedir. Geçmişin karmaşık örüntüsü ve doğru temsilinin güç olması, tezin sadece proje ve tekniklerin analizinden ziyade, mimarlık ve arkeoloji ilişkisinin teori ve pratiği arasındaki açmazın tartışmasını önemli kılmaktadır. Bu kapsamda tartışma; yorumlama, ufuk, tarih, hafıza, deneyim ve algı gibi geçmişşle ilşkilendirilebilecek kavramların üzerinden devam etmektedir. Sonuç bölümünde tez; teknolojideki güncel değişimlerin ve beraberinde gelen yeni bir çağ anlayışının, mimarlık ve arkeoloji disiplinleri arasındaki ilişkinin geleceğine dair ne gibi söylemler geliştirebileceğine dair öngörüde bulunmaktadır. Mimarlığın arkeoloji bağlamında; farklı ve iç içe geçmişş kavramlar aracılığıyla, yeni tartışmalar ve değerlendirmeler geliştirme potansiyeline sahip olması nedeniyle, geçmişşi anlamanın ve tasarlamanın bir mimari tasarım ve kuram meselesi olduğu söylenebilir sonucuna varılmaktadır.