Kahramanmaraş ili merkezindeki yöresel ayakkabıların incelenmesi

Bu araştırmanın amacı Kahramanmaraş İlindeki yöresel ayakkabıların bazı özellikler açısından incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda belirtilen Kahramanmaraş ilindeki yöresel ayakkabı atölyelerinin tamamı araştırma kapsamına alınmıştır. Bu atölyelerdeki üretilen ürünler incelenmiş ve buralarda çalışan 40 yöresel ayakkabı üreticisiyle görüşülmüştür. Görüşmede kullanılan anket ve ürün bilgi formu araştırmacı tarafından hazırlanmıştır. Elde edilen veriler aracığı ile elde edilen sonuçlar aşağıda verilmiştir. Yöresel ayakkabı üreticilerinin eğitim durumlarının ilköğretim mezunu olduğu görülmektedir. Yöresel ayakkabı üretimi ile uğraşan bireylerin çoğunluğu erkektir. Kadınların yüzde oranlarının oldukça düşük olduğu gözlemlenmiştir. Ayakkabı üreticilerinin bu mesleği seçme nedenleri arasında; baba mesleği olduğu için, mesleğe ilgi duyduğu için, ekonomik kazanç elde etmek için seçtiği görülmektedir. Yöresel ayakkabı üreticilerinin büyük bir kısmı bu mesleği baba mesleği olduğu için yapmaktadır. Yöresel ayakkabı üreten bireylerin bulundukları iş yerlerinde; işletme sahibi aynı zamanda usta, ortak aynı zamanda usta, çırak ve kalfa konumunda bulundukları görülmektedir. Yöresel ayakkabı üreticilerinin çoğunluğunun bulundukları iş yerlerinde işletme sahibi aynı zamanda da usta olduğu görülmektedir. İş yerlerindeki eleman sayılarının 1-3 kişi, 4-6 kişi, 7-9 kişi, 10 kişi arasında değişmektedir. Yöresel ayakkabı işletmelerinde çalışan eleman sayısının çoğunluğu 1-3 kişi arasında olduğu gözlemlenmiştir. Kişiler bu işle 1-5 yıl, 6-10 yıl, 11-15 yıl, 16-20 yıl arasında ilgilendiği görülmektedir. Çalışanların büyük kısmı ise 16-20 yıldır bu işle ilgilenmektedir. Yöresel ayakkabı üreten bireylerin bulundukları iş yerlerinde bağcıklı çarık, tokalı çarık, yemeni, terlik, kayışlı postal, çocuk yemenisi, çizme yaptığı gözlemlenmiştir. Gözlemlere göre çoğunluk yöresel ayakkabı çeşitlerinin hepsinden yapmaktadır. Ayakkabı üreten bireyler tasarımlarını kendi atölyelerinde, başka atölyelerden yer alanarak, tasarım ile ilgili dergi ve broşürlerden çıkartarak, kitle iletişim araçlarından yararlanarak tasarlamaktadırlar. Çoğunluğu ise tasarımlarını kendi atölyelerinde yapmaktadır. Yöresel ayakkabı üreten bireylerin ürettiği ve pazarlamasını yaptığı yöresel ayakkabıların geleneksel görünümde olması, ürünün kaliteli olması, günün modasına uygun olması, kullanışlı olması özellikleri üzerinde yoğunlaşmaktadırlar. Ayakkabı üreticilerinin büyük bir kitlesi ise ayakkabıların geleneksel görünümde olmasına dikkat ettiği gözlemlenmiştir. Üreticiler ayakkabı modellerini kendi isteği doğrultusunda seçmektedir. Yöresel ayakkabı üreten bireyler yöresel ayakkabıların moda akımına uygun olmasından, geleneksel özellikte olmasından, kullanıma uygun olmasından, kaliteli olmasından dolayı tercih edildiği görülmektedir. Yöresel ayakkabıların çoğunluğu geleneksel özelliğe uygun olmasından dolayı tercih edilmektedir. Üreticiler en çok yazın satış yapmaktadır. Az da olsa sonbahar ve ilkbaharda da satış olduğu ancak kış aylarında bu ürünleri satan işyerlerinin durgun olduğu yapılan anketlerden anlaşılmaktadır. Çalışanların büyük bir kısmı çalıştıkları atölye ortamının yeterli olduğunu belirtmektedirler. Kısmen yeterli olduğunu belirtenlerin yüzde oranlarının oldukça düşük olduğu görülmektedir. Yöresel ayakkabı üreten bireyler ayakkabı süslemesinde kullanılan desenleri desen kitaplarından, dergilerden, kendi tasarımlarından, diğer kaynaklardan yararlanmaktadırlar. Yöresel ayakkabılarda kullanılan desenlerin büyük bir kısmı ise üreticilerin kendi tasarımlarından elde edildiği görülmektedir. Çalışanlara ayakkabıları süslemede biyelerle süsleme tekniğini, makine dikişiyle süsleme tekniğini, metallerle süsleme tekniğini, elde çeşitli teknikleri kullanılarak süsleme tekniğini, aplikasyon tekniğini, işleme tekniğini, keserek işleme ve linol tekniğini kullanmaktadırlar. Ayakkabılarda yoğunlukla elde çeşitli teknikler kullanılarak süslenildiği gözlemlenilmiştir. Ayakkabı parçalarını birleştirmede makinede dikerek, elde dikerek, yapıştırarak ve elde dikerek birleştirme tekniklerini uygulamaktadırlar. Birleştirmede en çok ise elde dikerek birleştirme tekniği kullanmaktadırlar. Yöresel ayakkabı üreten bireyler yöresel ayakkabı yapımında siyah, beyaz, kahverengi, yeşil, turuncu, kırmızı, sarı, bordo, mavi ve mor renkleri kullanmaktadırlar. Çoğunlukla kahverengi'yi kullandıkları gözlemlenmiştir. Üreticiler yöresel ayakkabı tasarımlarında geometrik motif ve kompozisyon, sembolik motif ve kompozisyon kullanmaktadırlar ancak ayakkabıların genelinde geometrik motif, sembolik motif ve kompozisyonlar kullanıldığı görülmektedir. Yöresel ayakkabı üreten bireyler ayakkabıları birleştirirken yapıştırıcı olarak çirişi, iplik olarak da bitkisel iplikleri kullandıkları gözlemlenmiştir. Çalışanlar atölye ortamında güçlükle karşılaşmaktadırlar. En çok ise çalışacak kalifiye eleman azlığından kaynaklanan güçlüktür. Karşılaştıkları bu güçlüklerin giderilmesi için ise yöresel ayakkabı üreticilerinin desteklenmesi, kalifiye eleman yetiştirilecek bölümler ve kursların arttırılması, yöresel ayakkabı üretimini artıracak desteğin sağlanması, yöresel ayakkabı tasarımlarının yurtiçi ve yurtdışında tanıtılması gibi önerilerde bulundukları görülmektedir. Yöresel ayakkabı yapımında karşılaştıkları güçlüklerin giderilmesi için çoğunlukla yöresel ayakkabı tasarımlarının yurtiçi ve yurtdışında tanıtılması gerektiğini önermektedirler. Yöresel ayakkabı üreten bireyler yöresel ayakkabı yapımında aylık kazançlarının 500- 1000 TL, 1001- 1500 TL, arasında değişmektedir. Yöresel ayakkabı üreticilerinin aylık gelirinin çoğunlukla 1001- 1500 TL arasında olduğu görülmektedir.