Mimari temsilde hareket imgesi: Gündelik hayat ve sinematografi üzerinden bir okuma

Çalışmanın amacı çağın kavramlarından yola çıkarak mimarlık alanında üretilen yeni temsil şekilleri üzerinde düşünmeye çalışmaktır. Çalışmada, esas olarak, kullanılagelen mimarlık temsil şekillerinin gündelik hayat ve ardından bizi götürdüğü öznenin gündelik kent deneyimi ile ne kadar bağ kurabildiği, oluşan bu yeni ortamda, ortaya atılan yeni kavramlarla mimarlığın temsil şekillerinin nasıl olması gerektiği sorgulanmaktadır. Gözlemi en geçerli yöntem olarak kabul eden pozitivist görüş, duyular üzerine yoğunlaşmış, duyularla algılanmayanın varlığını reddetmiştir. Duyular üzerinde durulurken beş ana duyu arasında da bir ayrıma gidilerek 'görme' duyusunun diğerlerinden ayrı bir yerde tutulmuş olduğundan söz edebiliriz. Bilimsel yöntem olarak 'gözlem'i kullanan pozitivist görüşün, öznenin dünya algısını 'görme' duyusuna odaklaması da hiç şaşırtıcı değildir. Gözün etkilerini temsiller üzerinden okumak da mümkündür. Mimarlık artık belirli bir ölçekle küçültülerek 'göz'ün tamamıyla hakim olabileceği bir kağıt üzerinde, en ufak ayrıntısına kadar ölçülendirilmiş, en zorlu detayına kadar tasarlanmış bir şekilde ya da donuk olarak sabitlenmiş bir fotoğraf karesinde karşımızdadır. Pozitivist görüşler ve şekillendirilen tasarı geometri ile birlikte mimar bir tekniker gibi inşa detaylarını kağıt üzerine aktarmak için çizimler yapar, sonrasında ise fotoğrafta mükemmel temsil edilebilecek binalar tasarlar olmuştur. Çağdaş görüşler ise dünya algısına yeni bir boyut kazandırmıştır. Kuantum görüşünün ortaya koyduğu 'öznellik', 'belirsizlik' ve 'olasılıklılık' ilkeleri bilimi sorgulanabilir kılar. Çağdaş görüşler dünya algısı üzerinde düşünürken öncelikle 'göz' üzerine eleştiriler getirmişler, 'göz'ün asırlardır süren hakimiyetini sonlandırma çabasına girişmişlerdir. Yeri sarsılan 'göz'ün bıraktığı boşluğu yeni, karmaşık bir 'deneyim' fikri almıştır. Artık öznelliği ve bütünselliği ile her öznede farklı bir anlam ifade eden yeni bir dünya 'deneyim'i fikri vardır. Öznenin içinde bulunduğu durumlar üzerinde düşünülerek nihayetinde odaklanılan 'deneyim'i irdelemeye giriştiğimizde ise onun 'gündelik'liğinin farkına varırız. Özellikle toplum için üretimler veren disiplinler bu yeni gündelik hayat deneyiminin kuytularına inerek, onu parçalayıp, ondan beslenerek daha rafine, daha toplumcu ve daha gündelikliğin gerçeklerine uygun ürünler verebilirler. Çağın düşünürlerinden Deleuze günümüzden çektiği içkinlik düzleminde kendisine düşünce yöntemi olarak 'sinema'yı seçmiştir. Sinema aynı şekilde içkinlik düzlemi ile ilginç benzerlikler taşıyan 'gündelik hayat deneyimi' analizleri yapmak ve bu analizleri temsiller üzerinden okumak için kullanabilir. 'Gündelik hayat' sinematografiktir, bu sinematografik gündelik hayatı çözümlemek sinema imgeleri aracılığı ile mümkün olabilir. Gündelik hayat deneyimini çözümleyeme başladığımızda onun şekillenmesindeki 'hareket' faktörünün farkına varırız. Bu 'hareket' unsuru sinemanın 'hareket' imgesi ile ilişkilendirilebilir. Özne gündelik hayat deneyiminin baş rolündedir, hareketindeki herhangi anları kendi tercihleri ile seçer, biriktirir, kendi gündelik hayat deneyimini kendince kurgular ve montajlar. Gündelik hayat deneyiminin herhangi anları sayısız süre içeren, gündelik eylemleri barındıran, devingen, kendilerine özgü nitelikleri olan birbirleriyle ilişki kurarak, art arda gelerek, çakışarak, içlerinde taşıdıkları bütünü oluştururlar, bu bütün gündelik hayat deneyimi ise açıktır, tamamlanmamıştır, sürekli oluşmakta olandır. Gündelik hayatın sinematografikliği üzerine düşündükten sonra gündelik hayat ve sinematografinin izleri temsiller üzerinden sürülebilir. Sinema imgeleri temsil içerisinde, düşüncenin yapısında olmasının kaçınılmaz sonucu olarak Mısır hiyeroglifleri ve Matrakçı Nasuh'un minyatürlerinde karşımıza çıkar. Sonrasında ise kübizmin getirdiği kolaj, fütürizmin ortaya koyduğu hız ve devingenlik, dadaizmle birlikte çokça kullanılan fotomontaj sinema imgelerinin temsillerdeki izleri olarak kabul edilebilir. Archigram mimari temsile farklı bir boyut kazandırarak, mimarın sinema imgeleriyle dolu düşünce yapısını kağıt üzerinde bağımsız bir şekilde sunmasına imkan vererek sinema imgelerinin kağıda ve mimari temsile yansıtılmasını sağlamıştır. Sitüasyonistler ise kent içindeki öznenin üzerine eğilerek sinema imgeleri ile birlikte temsile gündelik hayatı da sokmuşlardır. Son olarak Bernard Tschumi ise bilinçli olarak sinematografik kavramları tasarım sürecinde, gündelik hayat edimlerinin de farkında olarak kullanmıştır. Özneye, öznenin belirsizliklerle dolu gündelik hayatına inen çağdaş görüşler ve onların yarattığı yeni ortamın sonucu olarak, özellikle mimari yaratım süreçleri sorgulanabilir olmuştur. Süreçlerdeki özneden ve öznenin gündelik hayatından kopuk öneriler tasarımların gündelik hayatla ilişki kurmasını zorlaştırmış ve mimarlığı gündelik hayattan, dolayısıyla özneden uzaklaştırmıştır. Bu noktada sinemanın sunduğu tekniklerle mimara gündelik hayatı çözümlemek ve içerisinden üretimler yapabilmek için yeni kapılar açıyor olduğundan söz edilebilir. Böylelikle çağdaş dünyanın bir sonucu olarak üç farklı disiplin mimarlık, felsefe ve sinema birlikte hareket ederek özneye gündelik hayat deneyimini şekillendireceği uzamlar sunabilir