Türkiye'de sürdürülebilir bina sertifikalı ve yerel mevzuata göre inşa edilmiş sanayi yapılarında kabuk elemanlarının çevresel etki değerlendirmesi

Nüfus artışı, iklimsel değişimlerin sebep olduğu kaynak azalması, tüketim toplumlarının artması ve sanayileşme ile gelen plansız ekonomik büyüme hedefleri gibi pek çok etken beraberinde çevre sorunlarını getirmiştir. Sanayi devriminden günümüze kadar çevreye yapılan tahribatın hızla arttığının farkına varılmış ve çevreyle ilgili politikalar da geliştirilmeye başlanmıştır. Çevresel sürdürülebilirliği tanımlamak için önce sürdürülebilirlik tanımlanmalıdır. Sürdürülebilirlik, tanımlanmış bir davranışı süresiz olarak sürdürme yeteneğidir. Çevresel sürdürülebilirliğin amacı, doğal kaynakları korumak, çevre kirliliğini ve çevreye zararı azaltırken alternatif enerji kaynakları geliştirmektir. Çevresel sürdürülebilirlik konusunda yapılan projelerin birçoğu ormanların yeniden ekilmesini, sulak alanların korunmasını ve doğal kaynakların korunmasını içermektedir. Sürdürülebilir kalkınma kavramı, bu fikir birliği ile ortaya çıkmış ve yapı sektörünü doğrudan etkilemeye başlamıştır. Sürdürülebilir yapım tanımının ortaya çıkması ile yapı sektöründe alınabilecek önlemler öğrenilmiştir. Dünya'da çevreye verilen zararın yaklaşık yarısının yapı sektörü kaynaklı olduğu düşünülürse, çevresel sürdürülebilirlik için yapı ve yapımda alınacak önlemlerin bir hayli önemli olduğu görülecektir. Özellikle ülkemizde yapı malzemesi sektörü, ülke sanayisi içerisinde %10, imalat sanayisi içerisinde de %12- 13 civarında bir paya sahiptir. Bu bağlamda, bu tez çalışması; yapı malzemesinin kullanım ve üretilmesinden kaynaklanan çevresel etkilerin önemli bir paya sahip olduğu fikri ile ortaya çıkmıştır. Günümüzde üretim sektörünü arttırma çabaları ile sanayi yapılarındaki artış doğru orantılıdır. Sanayi yapılarına ilişkin olarak, yapılan literatür ve piyasa araştırmaları ile birçok eksiklik veya güncellenmemiş bilgi olduğu görülmektedir. Türk literatüründe daha çok Alman kaynakların bulunması, bulunanların da çok az sayıda ve eski bilgi olması; sanayi yapısının tasarım ve inşa konularında geri kalınmasına sebep olmuştur. Özellikle Türkiye'de sanayi yapılarının ruhsat sayısı ve inşaat alanı toplamına bakıldığında; yıllara göre değişkenlik gösterse de ofis, konut, ticari vs. yapılarının sayı veya toplam inşaat alanına çok yakındır. Varlığı böylesine somut olan işlev grubuna ait çalışmaların yetersiz olması nedeniyle ve eksikliklerin tespiti için, sanayi yapıları ile ilgili çalışılmıştır. Dünya'da en çok Leadership in Energy and Environmental Design ve Building Research Establishment Environmental Assessment Method sürdürülebilir bina sertifika sistemleri kullanılmaktadır. BREEAM'in İngiltere sürümünde sanayi yapıları için özel bir rehberi ve uluslararası sürümünde sanayi yapılarına ait ölçütleri bulunurken, LEED'e ait böyle bir uygulama bulunmamaktadır. Ancak LEED sertifikası alan birçok sanayi yapısı bulunmaktadır. U. S. Green Building Council 'da verilen röportajlara göre, bu konuda LEED sertifikasını güncellemek önemli bir hedef olmuştur. Özellikle üretim sektöründeki kurumsal firmaların, üretim alanlarını sertifikalandırmak istemeleri; sürdürülebilir bina uygulamalarına sanayi yapılarının dahil edilmesine sebep olmuştur. Son yıllarda sanayi yapıları, çevresel sürdürülebilir bina sertifika sistemleri ile etiketlenmeye başlanmış ve bu sayı yıllara bağlı olarak artmıştır. 1990'lı yılların ortalarında, temiz teknoloji, temiz üretim ve eko-verimlilik gibi kavramlar ortaya çıkmıştır. Ecodesign ve Çevre için tasarım gibi kavramlar geliştirilmiş, üretim ve tüketim süreçleriyle ilgili çevresel sorunları ele alınmaya başlanmıştır. Bu tür kavramların gelişimi ile ürünlerin etiketlenmesi konusu önem kazanmaya başlamıştır. Ürün etkilerini ölçerek, yaşam döngüsü boyunca ürünün çevreye verdiği zararlar tespit edilmektedir. Ürünlerin yaşam döngüsünde verdiği zararların tespit edilmesi ile çevresel etkisi yüksek olan uygulamalar azaltılmış ve yeni ürünler ortaya çıkmıştır. Böylelikle inşaat sektöründe çevresel kaygılar göz önünde bulundurulduğunda, alternatif malzemelerin tercihi artış göstermiştir. Bu bilgilerin doğrultusunda tez çalışması olarak Türkiye'de sürdürülebilir bina sertifikası alan sanayi yapılarının yerel mevzuata göre yapılmış sanayi yapıları ile birlikte karşılaştırmalı olarak ele alınmasına karar verilmiştir. Sertifikali yapılarla ilişkili olarak; bu sanayi yapılarının proje bilgileri, mimari dokümanları, sertifika ölçütleri ile ilgili verileri araştırılmıştır. USGBC' a ait proje bilgilerinin internet ortamında paylaşıldığı sitede LEED sertifikalı yapıların ön bilgileri alınmıştır. Daha sonra firma sahipleri ile iletişime geçilerek detaylı veriler alınmıştır. Yerel mevzuata göre yapılan fakat sertifika almayan sanayi yapıları internet üzerinden araştırılarak, LEED sertifikalı yapılara eş değer yapılar bulunmuştur. Kimi zaman paylaşılan projelerden, kimi zaman telefon görüşmeleri ile elde edilen veriler, değerlendirme bölümünde analiz edilmiş ve tartışılmıştır. İncelenen binalara ilişkin yapılan karşılaştırma gruplamalarında; sektör eşdeğeri ve TS 825'te tanımlı iklim bölgesi eşdeğeri olmasına dikkat edilmiştir. Değerlendirilen sanayi yapılarında; üretim ve ofis birimlerinin yapı kabukları ayrı ayrı ele ayrılmıştır. Üretim ve iklim bölgesine göre sınıflandırması yapılan sanayi yapılarının yapı kabuğu elemanı bazında, çevresel etkileri değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmelere göre, LEED sertifikalı yapıların kabuk elemanlarında kullanılması tercih edilen malzemelerin; yerel mevzuata göre inşa edilen sanayi yapıları ile kıyaslandığında, çevresel etkilerinin her zaman daha iyi çıkmadığı görülmektedir. Tezin sonuç ve öneriler bölümü mimarlar, mühendisler ve yatırımcılar için piyasada kullanılan ve firmaların ön plana çıkardığı malzemeler yerine; çevresel etkisi daha düşük ve iklim koşullarına daha uygun malzemeler için rehber niteliği taşımaktadır. Yapı kabuk malzemelerinin belirlenme süreci kapsamında, sanayi yapısı proje aşamalarındaki belirsizlik ve eksik bilgiler giderilerek, seçeneklerin birbiri ile kıyaslanması ile en uygun malzeme tercihi yapılabilmektedir.