Ekonomide kripto para kullanım tercihi: Siirt Üniversitesi örneği

Bu çalışmada, para kavramı ve tarihsel gelişimi açıklandıktan sonra son yıllarda adını sıkça duyduğumuz dijital paralar, Bitcoin ve diğer başlıca kripto paralar hakkında inceleme ve araştırma yapılmıştır. Kripto para cüzdanları, gizlilik odaklı kripto paralar, madencilik ve ülkelerin dijital para çalışmaları ve ülkelerin kripto paralara yaklaşımları çalışma kapsamındadır. Son dönemlerde hızla gelişen kripto paralar ve Blockcahin teknolojisinin henüz birçok ülke ya da merkez bankası tarafından yasal olarak kabul edilmediği halde insanlar ekonomik yatırım aracı olarak benimsemektedirler. Google arama motorundan elde edilen verilere göre ülkemizde kripto paralar ile ilgili en fazla arama yapılan iller sıralamasında özellikle Siirt ve çevresindeki iller ilk sıralarda yer almaktadır. Bu çalışma bölge insanımızın neden alışılagelmiş yatırım araçlarından uzaklaştığını, hiçbir fiziksel karşılığı olmayan kripto para yatırımlarına yöneldiğini araştırmak ve algı düzeylerini ölçmek için yapılmıştır. Araştırma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde paranın tanımı, özellikleri, türleri gibi konular açıklanmıştır. İkinci bölümde ekonomide kripto para kullanım tercihleri, Blockchain sistemi, ticarette kripto para kullanımı ve başlıca kripto para borsaları konularına değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise Literatür taraması, dünyada ve ülkemizde üniversitelerde bu alanda verilen derslere değinilmiştir. Siirt Üniversitesi Akademik, İdari ve İşçi statüsündeki personellerine uygulanan anket ve anketin sonuçları açıklanmış ve bu bilgiler ışığında çalışmanın sonuç ve öneriler kısmı oluşturulmuştur. Çalışmanın amacına uygun olarak yaklaşık 1.187 Siirt Üniversitesi Personelinden kripto paraları duyan ve kullanan 225 kişiye ulaşılmış ve kendileri ile anket çalışması yapılmıştır. Duymadım, kullanmadım diyenler çalışmaya dahil edilmemiştir. Anket analizlerinde Tek Yönlü Varyans Analizi Testi, Doğrulayıcı Faktör Analizi, istatistiksel analizler için IBM SPSS İstatistik 28.0, IBM AMOS programı kullanılmıştır. Yapılan ankete katılanların %38,7'si kripto paraları yalnızca duyduklarını, %61,3'ü duyduklarını/kullandıklarını ve katılımcıların %83,6'ın en çok Bitcoin'i duyduklarını/kullandıklarını ifade ettikleri belirlenmiştir. Katılımcıların %57,3'ü kripto paraları ilk kez arkadaşlarından duymuştur. Yine yatırımcıların %42,2'si kripto paralara yatırım yapmanın dini yönden bir sakıncası bulunmadığını düşündüklerini, %16,4'ü ise dini yönden sakıncalı bulduklarını ifade etmiştir. Fakat ankete katılanlar dini yönden sakıncalı bulsalar da kripto paralara yatırım yapmaya devam etmişlerdir. Kripto paralar yatırım çeşidi olarak %66, 2 tarafından borsaya benzetilmiştir. Katılımcıların %86,3'ü kripto paraları alışveriş yapmak için değil ticaretini yapmak ya da uzun süre saklamak için satın aldıkları görülmüştür. Ayrıca yatırımcıların %41'inin kripto paraları hem değişim aracı hem de yatırım aracı olarak gördüğü tespit edilmiştir. Tüm bunlara rağmen ankete katılanların %88,4'ü harcamalarında dijital ödeme sistemleri yerine nakit para kullanmayı tercih ettikleri cevabını vermişlerdir. Bu durumun nedeni olarak kripto paraların daha başlangıç aşamasında olduğu, teknolojik altyapı yetersizliği ve birçok kesim tarafından henüz benimsenmediği için insanların halen klasik ödeme yöntemlerini tercih etmek zorunda kaldıkları şeklinde düşünülmektedir. Katılımcılar kripto paraların ekonomi dünyasına yeni bir bakış getirdiğini, gelecekte birçok iş yerinde kripto paraların kullanılacağını, Blockchain teknolojisinin büyük bir yenilik olduğunu ifade etmişlerdir. Kripto paralara yatırım yapmanın çok riskli olduğunu belirtmelerine rağmen, katılımcıların çoğunluğu gelecekte kripto para kullanmaya devam etmeyi düşünmektedir. Kripto para piyasalarının oldukça hızlı hareket ettiği, piyasaların 7 gün 24 saat açık olması, hassas yapısı sebebi ile spekülasyonlara açık olduğu, herhangi bir yasal düzenlemeye tabi olmaması ve borsalar tarafından keyfi uygulamalar yapılabildiği unutulmamalıdır. Özellikle kaldıraçlı işlemler de yatırımcıların paralarının sıfırlanması risk bulunmaktadır. Bu neden ile tecrübe sahibi olmayanların kripto para piyasalarına düşük tutarlarla giriş yapmaları ve kaldıraçlı işlemlerden uzak durması önerilmektedir.