Ahmet Cevdet Paşa'nın konağı ve aile hayatı

Tanzimat döneminin en önemli isimlerinden olan Ahmet Cevdet Paşa, XIX. yüzyıla damgasını vurmuştur. Döneminde başlayan reform hareketlerinde, kurumların modernleşmesi ayağında büyük katkılar sağlamıştır. Ahmet Cevdet Paşa hakkında bugüne değin birçok kitap, yazı kaleme alınmış ve yapılan bu çalışmalar aracılığıyla tanınmaya ve yaşamaya devam etmiş ve edecektir. Bu çalışmada, Ahmet Cevdet Paşa'nın devlet adamı, tarihçiliği, hukukçu kimliği veya diğer özelliklerinden ziyade, özel hayatı, dönemin önemli mekanı olan konak hayatı ele alınmış, aile ilişkileri açıklanmaya çalışılmış bu da dönemin üst zümre aile hayatının bir panaroması çıkarılmıştır. Ancak bunu yaparken özellikle ekonomik yönü ön plana çıkarmak amaçlanmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde, Ahmet Cevdet Paşa'nın aile hayatını irdelemeden önce, dönemin koşulları ile beraber Paşa'nın yetişme şartları, eğitimi, medreseden bürokrasiye geçişi, devlet işleyişine katkıları, kariyer hayatının yanında entelektüel yaşamının gelişimi, edindiği kimlikler üzerinde kısaca durulmuştur. Daha sonra günümüzde edindiği bu kimlikler üzerine yazılmış bazı kitaplar, bildiriler ve Yüksek Lisans Tezleri ele alınmıştır. Öncelikle yazılan eserlerin literatür taraması yapılmış, Paşa'nın hangi yönü üzerine yoğunlaşıldığını ve kaleme alınan eserde Paşa'ya dair nelerin anlatıldığı yazılmıştır. Böylece daha oluşturacağımız çalışma ile ilgili yapılmış bir çalışmanın olup olmadığını şayet varsa nasıl ele alındığını ortaya çıkarmak mümkün olacaktır. Çalışmanın ikinci bölümünde Tanzimat dönemi modernleşme ve konaklar ele alınmıştır. Bundan önce son dönemini anlayabilmek için kuruluş döneminden itibaren Osmanlı toplum yapısına kısaca göz atılmıştır. Osmanlı reform hareketlerinin başlangıcı sayılan Tanzimat ele alınmış, Osmanlı İmparatorluğu'nu yenileşmeye götüren süreç yani gerilemenin başlıca nedenlerini ve Gülhane-i Hattı Hümayundan önce yapılan yenilikler ve bu yeniliklerin sonuçları, başarısız olunmasının nedenlerine de kısa bir şekilde yer verilmiş ardından da Tanzimat'la gelen yenilikler ve bunun topluma yansımaları anlatılmıştır. Sarayda başlayan modernleşmenin nasıl üst tabakada hayat bulduğu ardından İstanbul hayatına nasıl değişiklikler getirdiği ele alınmış, aile yapısı, kadının toplumdaki yeri ve sosyal statüsünün nasıl değişim gösterdiği irdelenmiştir. Tanzimat modernleşmesinin yansıdığı en önemli yerler olan konaklar XIX. yüzyıl ile daha canlı daha farklı bir niteliğe bürünmüştür. Konaklar, Tanzimat ricalinin bir araya geldiği ve birçok konunun konuşulduğu mekanlar olmuştur. Bu dönemde yaşamış bir Paşa'nın aile hayatını ele alırken konaklara değinmeden geçmek mümkün değildir bu nedenle bu bölümün sonunda konak, Tanzimat ricali ilişkisi anlatılmıştır. Son bölümde ise Cevdet Paşa'nın ailesi, eşi, çocukları kimlerdir, onlarla olan ilişkileri nasıldır sorularına yanıt aranmıştır. Ahmet Cevdet Paşa, hem geleneksel hem de modern muhafazakardır. Böyle nitelendirilen bir Paşa'nın yaşanılan modernleşmeden ne kadar etkilendiği ve dönemin değerlerini ne kadar benimsediği ele alınmış, daha sonra eşi ve çocuklarıyla olan ilişkisi, ailenin konak hayatı ve ekonomik durumu anlatılmıştır. Çalışmanın son kısmında Başbakanlık Osmanlı ve Topkapı Sarayı Arşivlerinde bulunan Ahmet Cevdet Paşa'nın eşine ait masraf defterleri, kızının düğün masraf defteri ve cariye alım satımıyla ilgili belgeler hakkında değerlendirme yapılmış ve Ahmet Cevdet Paşa'nın ekonomik durumu aydınlatılmaya çalışılmıştır.