Ortaköy Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi, restorasyon projesi

Tez çalışması kapsamında İstanbul İli, Beşiktaş İlçesi, Ortaköy Mahallesi, 23 pafta, 44 ada, 66 parselde yer alan Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi incelenmiştir. Katolik Kilisesi'ne bağlı yapı, Beşiktaş semtinin dini ve kültürel zenginliğinin tarihi bir parçası olarak günümüze ulaşabilmiştir. Restorasyonu gündemde olan Kilise yaklaşık 2259 m 'lik arazide yer almaktadır. Hovhannes J. Tcholakian'ın 'L'eglise Armenienne Catholique En Turquie Kitabında yer alan bilgilerde; '19. yüzyılda, kilise ve müştemilatının tasarısı ve yapımı bizce bilinmeyen çok değerli bir mimara verildi. Azalan cemaatine ve ekonomik sıkıntılara rağmen günümüzde düzenli ibadetin yapıldığı bir yapıdır. 'Ortaköy Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi Koruma Projesi isimli bu çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında tezin amacı ve kapsamı, kullanılan çalışma yöntemleriyle birlikte aktarılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde, yapının bulunduğu Beşiktaş semtinin konumu, tarihi ve gelişimi içerisinde değişen sosyo-kültürel yapısı anlatılmıştır. Üçüncü bölümde, Kiliselere ait genel tanımlar, İstanbul Ermeni Kiliseleri, İstanbul da bulunan Ermeni Katolik kiliselerine ait kat planı krokileri oluşturulmuş ve mekansal özellikleri kısaca anlatılmıştır. Bu yapıların tez konusu kilise ile benzerlikleri araştırılmış ve karşılaştırmalı bir değerlendirme yapılmıştır. Dördüncü bölümde, Surp Krikor Lusavoriç Kilisesinin mimarisi, içerdiği mekanlar incelenerek plan özellikleri başlığı altında açıklanmış, kilise yapısı içerisinde bulunmayan ancak yapıyla ilişki halinde olan çan kulesi ve müştemilatları ayrıca tanıtılmıştır. Yapının cephe düzenleri, malzeme, yapım tekniği ve strüktür özellikleri ile iç mekandaki bezeme programı incelenmiştir. Binada tespit edilen bozulmalar kaynaklarına göre ayrı başlıklar altında tartışılarak değerlendirilmiş, yapının analitik rölövesi oluşturulmuştur. Beşinci bölümde, yapının restitüsyonuna yönelik yapılan çalışmalar aktarılmıştır. Yapının özgün durumuna ait en değerli bilgi ve ipuçları, Hovhannes J. Tcholakian'ın 'L'eglise Armenienne Catholique En Turquie' adlı kitabından elde edilmiştir. Kilise iç mekanına ait fazla görsel bulunamasa da, Hovhannes J. Tcholakian'ın 'L'eglise Armenienne Catholique En Turquie' adlı kitabı ile mevcut yapıdaki izler değerlendirilerek restitüsyon projesi oluşturulmuştur. Altıncı bölümde, yapı için önerilen müdahaleler anlatılarak restorasyon projesi ele alınmıştır. Proje, vaziyet planından başlayarak öneriler sıralamıştır. Batı cephesinde yer alan müştemilatın sonradan kapatılan pencerelerinin yeniden açılması önerilmiştir. Bu cephede sonradan kapatılan ahşap kapılar güvenlik nedeniyle açılmayacaktır. Müştemilat yapıları yığma yapıdır. Kilisenin tehdit ve potansiyelleri değerlendirilerek, azalan cemaatinin, tahribata neden olmayacak, bilinçli kullanıcılardan oluşan kentlilere açılarak yaşatılması ve korunması amaçlanmıştır. Çalışmanın sonucunda, İstanbul ve Beşiktaş'daki hızlı değişimlerden etkilenen kilisenin günümüzde azalmış cemaatine rağmen, dini işlevini sürdürdüğü ve bu kültürün korunarak devamlılığın sağlanmasının önemi belirtilmiştir. Yasal engeller ve maddi sıkıntılara rağmen, çok değerli olan bu kültürel ve mimari mirasın korunması gerektiği açıktır. Yapılan araştırmalar, ölçüm çalışmaları ve hazırlanan rölöve ile restitüsyon ve restorasyon projelerinin önerdiği mimari müdahalelerin yanı sıra, toplumda yapılanması gereken bilinç ve hassasiyet ile bu mirasın korunması mümkün olabilir. Ermeni Katolik kültürü ve mimarisinin sahip olduğu potansiyeli kullanarak, köklü kültürel geçmişşe sahip yapı adasının bir bütün olarak korunması, içerisinde bulunduğu kent ile iletişim ve etkileşimi arttırarak bu kültürün yaşatılması umut edilmektedir.