Yabancı dil hazırlık programlarının akreditasyonunun akademik kaliteye etkisi üzerine uluslararası bir araştırma

Tüm dünyada yükseköğretime olan talep artışıyla birlikte yükseköğretim kurumlarında öğrencilere sunulan eğitimin kalitesine ilişkin endişeler de artmaya başlamıştır. Yükseköğretimde uzun yıllardır etkin ve güvenilir bir kalite temini ve kalite geliştirme yöntemi olarak akreditasyona başvurulmaktadır. Akreditasyonun kurum ve program kalitesini geliştirmeye sağladığı katkı yadsınamazken yükseköğretim kurumlarında bir kalite temini yöntemi olarak akreditasyon sistemi akademik çevre tarafından sorgulanmaya başlanmıştır. Bu çalışmanın amacı bir kalite temini yöntemi olan akreditasyonun akademik kaliteye etkisine ilişkin algıları belirlemektir. Bu amaca yönelik olarak ABD'deki bir akreditasyon kuruluşu tarafından tüm dünyada akredite edilmiş programların akreditasyon öz-değerlendirme süreci koordinatörleri ve akreditasyon deneyimi olan program yöneticilerinin algıları üzerine odaklanılmıştır. Araştırmanın alt amaçları kurumun bulunduğu ülke, kurum türü, programın yaşı, sınıflardaki ortalama öğrenci sayısı, programın akreditasyon durumu, öğretim elemanının cinsiyeti, öğretim elemanının ulusu, öğretim elemanının akreditasyon sürecinde akreditasyon özdeğerlendirme süreci koordinatörü olarak çalışıp çalışmadığı, öğretim görevi, öğretim deneyimi, idari görevi bulunup bulunmadığı, idari görevi ve yöneticilik deneyimi değişkenlerine göre akreditasyon öz-değerlendirme süreci koordinatörleri ve program yöneticilerinin akreditasyonun akademik kaliteye etkisine ilişkin algılarında anlamlı bir farklılık olup olmadığını saptamaktır. Böylelikle son dönemde Türkiye'de yükseköğretimdeki yeni yapılanma sürecinde yükseköğretim kurumlarında uygulanabilecek akreditasyon süreçlerinin işleyişine ve potansiyel sorunların öngörülmesine katkı sağlanması hedeflenmektedir. Araştırma verileri araştırmacı tarafından geliştirilen ölçek aracılığıyla toplanmıştır. Bunun için öncelikle kapsamlı bir literatür taraması yapılmış, madde havuzu oluşturulmuş ve uzman görüşü doğrultusunda pilot gruba uygulanabilir hale getirilmiştir. Pilot uygulama sonuçları doğrultusunda yapılan çeşitli değişiklikler sonrasında yine uzman görüşüne danışılarak ölçeğe son hali verilmiştir. Ölçek daha sonra internet üzerinden çeşitli ülkelerde bulunan 204 akreditasyon öz-değerlendirme süreci koordinatörü ve program yöneticisine ulaştırılmıştır. Veri toplama süreci sonunda toplam 96 geçerli anket formu geri dönmüştür; geri dönüş oranı % 47.05 olarak gerçekleşmiştir. Tek boyutlu olan ölçeğin güvenirlik katsayısı. 986 olarak belirlenmiş ve toplam varyansın %53,025'sini karşıladığı görülmüştür. Faktör analizi sonucunda 6 adet madde kapsam dışı bırakılmıştır. Verilerin karşılaştırmalı analizleri SPSS 21.0 paket programı aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Analizler kapsamında frekans ve yüzde hesaplamaları, Mann Whitney-U Testi, Kruskal Wallis-H Testi ve Bağımsız Gruplar T Testi yer almıştır. Elde edilen bulgulara göre akreditasyonun akademik kaliteye etkisine ilişkin kurumun bulunduğu ülke, kurum türü, sınıflardaki ortalama öğrenci sayısı, öğretim elemanının cinsiyeti, öğretim elemanının ulusu, öğretim elemanının akreditasyon sürecinde öz-değerlendirme süreci koordinatörü olarak çalışıp çalışmadığı, öğretim görevi, öğretim deneyimi, idari görevi bulunup bulunmadığı, idari görevi ve yöneticilik deneyimi değişkenlerine göre akreditasyon öz-değerlendirme süreci koordinatörleri ve program yöneticilerinin algılarında anlamlı bir farklılık bulunmamaktadır. Ancak, programın yaşı ve programın akreditasyon durumu değişkenlerine göre akreditasyon öz-değerlendirme süreci koordinatörleri ve program yöneticilerinin akreditasyonun akademik kaliteye etkisine ilişkin algılarında anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Buna göre, 1-20 yıldır faaliyet gösteren programlarda görev yapan akreditasyon öz-değerlendirme süreci koordinatörleri ve program yöneticileri 41 yılı aşkın süredir faaliyet gösteren programlarda görev yapan akreditasyon öz-değerlendirme süreci koordinatörleri ve program yöneticilerine kıyasla akreditasyonun kurumlarında akademik kalite kapsamındaki süreç ve uygulamaların gelişimine daha fazla katkı sağladığını düşünmektedir. Benzer şekilde, ilk kez akredite edilen programlarda görev yapmakta olan akreditasyon öz-değerlendirme süreci koordinatörleri ve program yöneticileri birden çok kez akredite edilen programlarda görev yapmakta olan akreditasyon öz-değerlendirme süreci koordinatörleri ve program yöneticilerine kıyasla akreditasyonun akademik kaliteyi geliştirmeye daha fazla katkı sağladığını düşünmektedir. Ölçek bazında yapılan karşılaştırmalı analizlerin yanı sıra, ölçek maddelerine verilen cevaplar madde bazında da incelenmiştir. Akreditasyon öz-değerlendirme süreci koordinatörleri ve program yöneticilerinin cevaplarından elde edilen bulgulara göre, akreditasyonun kurumlarda gelişmesine en çok katkı sağladığı ve en az katkı sağladığı süreç ve uygulamalar sınıflandırılmıştır. Buna göre, akreditasyon bir kurumda sırasıyla en çok şu süreç ve uygulamaların gelişmesine katkı sağlamaktadır: öğrenme kazanımlarına verilen önem; kurumdaki sürekli kalite iyileştirme kültürü; öğrenme kazanımlarının program değerlendirme ile uyumlaştırılması; genel anlamda eğitim programının kalitesi ve kurumsal süreç ve uygulamaların sistematik olarak belgelendirilmesi. Diğer taraftan, akreditasyon öz-değerlendirme süreci koordinatörleri ve program yöneticilerine göre akreditasyon bir kurumda sırasıyla en az şu süreç ve uygulamaların gelişmesine katkı sağlamaktadır: programdan mezun olan öğrenci sayısı; öğrencilere yaşam boyu öğrenmeye yönelik bir tutum aşılanması; öğrenme sürecine katkı için düzenli ödevler verilmesi; öğrencilerin kendi öğrenmelerinin sorumluluğunu alması; öğrencilere düzenli çalışma becerileri geliştirmeye yönelik bir tutum aşılanması. Özetle, akreditasyon bir kurumda en çok öğrenme kazanımlarına verilen önemin artmasına en az ise kurumdan mezun olan öğrenci sayısının artmasına katkı sağlamaktadır.