Termal tesis tasarım kalitesinin değerlendirilmesi ve geliştirilmesine yönelik bir model önerisi: Kalite fonksiyon yayılımı

Mimari tasarım kalitesini değerlendirme ve geliştirme süreci, karmaşık birçok problemi barındıran bir süreçtir. Tasarımlar aynı yapı türüne ait olsalar bile kullanıcı talepleri, çevresel etkenler, yapı elde etme süreçleri, teknik gereksinimler ve projeyi gerçekleştirecek ekipler farklı olabilmektedir. Tasarım aşamasında kullanılan klasik yöntemler bu çeşitliliği gözden kaçırmakta ve genellikle tasarımcı odaklı projeler geliştirilmektedir. Bu durum ise; kullanıcı beklentilerinin tasarım sürecine aktarımının zayıf olduğunu ortaya koymaktadır. Üretim ve ürün kalitesinin artırılması için kullanıcı beklentileri ve teknik gereksinimlerin tasarımlara doğru ve birbiriyle uyumlu bir şekilde aktarılması gerekmektedir. Kalite değerlendirme ve geliştirme yöntemlerinin üretim sürecine tasarım aşamasından başlanarak dahil edilmesi yapı üretiminin sistemli ve sürdürülebilir gelişimine önemli katkı sunacaktır. Bu bağlamda, farklı disiplinlerde kullanılan hibrit yöntemlerin, mimaride kullanılmak üzere geliştirilmesinin faydalı olacağı düşünülmüştür. Tez çalışmasında, yoğunlukla endüstri ve hizmet sektöründe kullanılan 'Kalite Fonksiyon Yayılımı ' yönteminin mimarlık alanında denenmesine yönelik bir model önerilmiştir. KFY yönteminin adapte edilebilir özellikleri, nitel ve nicel ölçütleri birlikte analiz edebilen yapıları, üretim süreçlerine kalite kavramının yerleşmesi imkanını sunar. Tezde geliştirilen model, termal tesis tasarımları üzerinde örneklendirilmiştir. KFY yönteminin tasarımlarda kullanılmasının en önemli faydası kullanıcı dili ile tasarımcı dilinin uyuşmasını sağlamaktır. Toplanan bilgilerin analiz ve değerlendirmelerinde olguların olabildiğince nesnel ve ölçülebilir hale getirilmesi için nitel ve nicel yöntem birlikte kullanılmıştır. Tezin sağlıklı yürütülebilmesi için bir alan çalışması yapılmıştır. Çalışma alanı olarak ülkemizdetermal turizm sektöründe yeni gelişme gösteren, Aksaray termal kaynak bölgesi tercih edilmiştir. Aksaray ve yakın çevresinde bulunan kaynak bölgesinin tercih edilme sebebi bu bölgenin tesisleşme açısından henüz yolun başında olması ve Kapadokya bölgesinin gelişimi için termal turizme önemli yatırımların yapılmasıdır. Bu çalışma ile bölgede üretilecek tesisler için altyapı oluşturulması hedeflenmiştir. Çalışma beş ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; çalışma ile ilgili genel bilgilere ve literatür taramasına yer verilmiştir. Ayrıca tez çalışmasının amacı, önemi ve kapsamı ortaya konmuştur. İkinci bölümünde; kullanılan yöntem ve materyallerden bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde ise konu ile ilgili tanımlara ve kavramlara yer verilmiş ve tezin kavramsal çerçevesi oluşturulmuştur. Dördüncü bölüm modelin ortaya konulduğu bölümdür. Bu bölümde yapılan alan çalışmaları detaylı bir şekilde anlatılmıştır. Öncelikle çalışma alanındaki tesisleri kullanan 60 kişilik bir odak grupla anket yapılmış, sonuçlar doğrultusunda ortaya çıkan önemli başlıklar affinite ve hiyerarşi diyagramı yardımıyla ana ve alt kriterler olarak gruplandırılmıştır. Böylece KFY de kullanılacak müşteri beklentileri tespit edilmiştir. Bu beklentilerin Analitik Hiyerarşi Prosesi yöntemi ile önem dereceleri hesaplanmıştır. Kullanılan AHP yöntemi ikili karşılaştırma matrisi ile 20 kişilik bir odak gruba uygulanmış ve tutarlılık analizleri yapılmıştır. Belirlenmiş olan müşteri beklentileri ve hesaplanan önem dereceleri ile kalite evinde 'müşterinin sesi'ni ifade eden yatay bölüm oluşturulmuştur. Bu çalışmalardan sonra literatür araştırması verileri, termal tesislerde hizmet verenler ve tasarımekibiyle yapılan beyin fırtınası sonuçlarıyla birleştirilerek kalite evinde 'teknik gereksinimler' olarak adlandırılan dikey bölüm oluşturulmuştur. Termal tesis tasarımı yapan bir firmanın proje ekibiyle görüşülerek 'müşterinin sesi' ve 'teknik gereksinimler' bölümü ikili karşılaştırma matrisleriyle analiz edilmiştir. Bu yöntemle, teknik gereksinimlerin, müşteri beklentileriyle olan ilişki düzeyi ve teknik gereksinimlerin, müşteri beklentilerine bağlı önem dereceleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Daha sonra teknik gereksinimleri birbiriyle kıyaslayan korelasyon matrisi kullanılmış ve teknik gereksinimlerin birbiriyle olan olumlu ve olumsuz ilişki durumları belirlenmiştir. Çalışma alanında incelenen tesisler arasında rekabet analizi yapılarak iyileşme oranları ortaya konmuş ve gelişim yönlerine katkı sunulmuştur. Tüm matris çözümlerinden elde edilen veri ve bulgular birleştirilerek kalite evi oluşturulmuştur. Oluşturulan kalite evi tek bir görselle birçok analiz sonucunu dile getirmektedir. Kalite felsefesini termal turizm yapılarına adapte etme hedefiyle yola çıkılan bu çalışma ile kullanıcı memnuniyeti de dikkate alınarak sürdürülebilir, rekabet gücü yüksek yapı üretim sürecinin devam ettirilebilmesi hedeflenmiştir. Mimaride tasarım ve üretim süreci karmaşık problemleri bünyesinde barındırır. KFY ve AHP yöntemleriyle üretilen matrisler bu karmaşıklığı küçük parçalara ayırıp, aşama aşama çözüme ulaştırmaya çalışır. Modelin belirli özelliklere göre gruplama ve hiyerarşik düzen içerisinde ana ve alt ölçütlere ayırarak, alternatifleri ikili kıyaslama tabanlı değerlendirme özelliği henüz tasarım aşamasında kalite değerlendirmesine imkan sunmaktadır. Yapı sektöründe yeni projeler üretilirken teknik gereksinimlerin belirlenmesiyle birlikle kullanıcılardan toplanan bilgilerin kalite planlama sürecine katkısı uygulayıcıların süreci sistemli bir şekilde yürütmesiyle mümkün olacaktır. Bu nedenle sezgisel olgular ve proje ekibi kararlarının daha objektif yöntemler kullanılarak somutlaştırılması gerekmektedir. Üretilen modelin bu yöndeki eksiklikleri gidereceği düşünülmektedir.