Eyüp Sokollu Mehmet Paşa Medresesi restorasyon projesi

EYÜP SOKOLLU MEHMET PAŞA MEDRESESİ RESTORASYON PROJESİ Tezin konusunun oluşturan Eyüp Sokollu Mehmet Paşa Medresesi, İstanbul'un Eyüp İlçesi'nde bulunmaktadır. Cami-i Kebir Caddesi'nin güneyinde yer alan medrese, türbe ve darülkurra ile birlikte, Sokollu Mehmet Paşa Külliyesini oluşturmaktadır. 1568- 1569 yılları arasında, Sokolllu Mehmet Paşa tarafından eşi İsmihan Sultan için yaptırılan yapı, Mimar Sinan'ın eseridir. Medrese, külliyenin güneybatı tarafında, uzun kenarı kuzey-güney doğrultusunda dikdörtgen bir plan üzerinde yükselir. Medresenin ortasında bulunan avlunun etrafı revaklarla çevrilidir. Doğu ve- batı yönlerinde uzanan kanatlarda, eşit boyutlarda hücreler yer almaktadır. İki adet eyvanı olan yapıda, kare mekanlar kubbeler ile örtülmüştür. Sadece kuzeydeki revağın ortasındaki açıklığın örtüsü aynalı tonozdur. Dikdörtgen planlı medresenin girişi, dikdörtgenin kuzey kenarının orta ekseninde bulunan dershanenin kuzeyinde yer almaktadır. Açılı konumu, farklı yapı elemanı formları ve detayları ile medresenin ana binasından farklılık gösteren hela kısmı dönem ekidir ve medresenin güneydeki kısa koluna bağlanmıştır. Dikdörtgen planlı helanın örtüsü beşik tonozdur. Avluya bakan cepheler kesme taş kaplamadır. Dış cepheler ise bir sıra taş üç sıra tuğla düzeninde almaşık duvar tekniği göstermektedir. Yapıda tuğla, küfeki taşı, mermer, dövme demir, ahşap gibi malzemeler kullanılmıştır. Dershane kapı ve pencere söveJeri mermerden, hücrelerinki ise küfeki taşındandır. Revak kemerleri dövme demir gergilerle bağlanmıştır. 1961- 1962 yıllarında geçirdiği restorasyonda yapılan yanlış uygulamalar yapıyı olumsuz etkilemiştir. Yaşamına medrese olarak başlayan yapı, günümüzde Eyüp Sağlık Ocağı olarak kullanılmaktadır. Yapılan tez çalışması, bu işlevin sürdürülmesi yönünde önerilerde bulunmaktadır. Tez, on ana başlıkta toplanmıştır. Giriş bölümü olan birinci bölümde, çalışmada izlenen yöntem ve kullanılan tekniklerden bahsedilmiştir. İkinci bölümde Eyüp semtinin çeşitli dönemlere ait tarihi gelişimi kısaca anlatılmıştır. Üçüncü bölümde Sokollu Mehmet Paşa Külliyesi ve yapılarının tarihçesi ve tanımlamaları yer almaktadır. Dördüncü bölümde Osmanlı eğitiminin önemli bir kurumu olan medreselerden bahsedilmiştir. Beşinci bölümde Sokollu Mehmet Paşa Medresesi daha ayrıntılı olarak incelenmiş, yapının mevcut durumu ve kullanımı hakkında bilgi verilmiştir. Medresenin plan özelliklerinden bahsedilirken her mekan ayrı ayrı betimlenip, cephe, strüktür, malzeme ve yapım tekniği ile mimari öğeleri değerlendirilerek tanımlamaları yapılmıştır. Altıncı bölümde yapıda meydana gelen bozulmalar araştırılmıştır. Yedinci bölümde 16. yy medrese yapılarının özellikleri dikkate alınarak, medresenin çağdaşı ve benzerleri ile karşılaştırılması yapılmıştır. Bu bölümdeki veriler ışığında ve yapının ayrıntılı olarak incelenip ve gözlemlenmesiyle, sekizinci bölümde binanın restitüsyonu çözümlenmeye, özgün durumu belirlenmeye çalışılmıştır. Restitüsyon için eski fotoğraf ve haritalardan da faydalanılmıştır. Son bölümde ise binanın restorasyonu ve günümüzdeki işlevini gereğince sağlayabilmesi için geliştirilen kullanım önerileri sunulmuştur. vıTezde tartışılan başlıca üç sorun; rutubet, geri dönüşümü olmayan müdahaleler içerdiği için geçirdiği restorasyon, ve kent dokusundaki değişmeler nedeniyle yapının çevreyle bağlamının değişmesidir. Güncel işlevinin gereklerini yerine getirebilmesi için, yapıya modern bir sistem yerleştirilmesi ve bu sayede daha yaşanır kılınması da tartışılmaktadır. Tezde, sağlamlaştırma, temizleme, bütünleme, rehabilitasyon gibi müdahalelelerle ve iç iklim kontrolü ile bir sağlık ocağı yapısından beklenen şartların sağlanması amaçlanmaktadır. Bunun için yapının önemli bir sorunu olan nemin yarattığı iç yoğuşma ısıtma ve havalandıma ile önlenmeli, öte yandan nem kontrolü yapılmalıdır. Yapıda sıcaklık ve nem kontrol edilirken havalandırma da düşünülmelidir. Dolayısıyla yapıya ısıtma - soğutma, havalandırma gibi gerekleri sağlayan bir sistem yerleştirilmesi önerilmektedir. Ancak bu sistemin varlığı ile yapının sağlık hizmetine verimli bir şekilde devam etmesi mümkün olacaktır. Tezde, yapının güncel işlevini yerine getirebilmesi için, yerleştirilen modem bir sistem sayesinde daha yaşanır kılınmasının gerekleri tartışılmaktadır. Yapıda yaşanır ortamın sağlanması amacıyla modern teknolojiye başvurulması, yapının yaşatılmasına hizmet etmektedir. Restorasyonda modern teknolojinin kullanılması sadece bir araçtır ve tüm müdahalelerin geri dönüşümlü olmasına dikkat edilmelidir. Projede asıl hedeflenen tarihi anıtın yaşamının sürekliliğidir. Yapının korunmasını ve bakımını sürekli kılıcak olan 'sağlık ocağı' işlevi, yararlı bir toplumsal amaca hizmet edip, semtin ihtiyacını karşılaması bakımından, her gün ruhani duygular ile olumlu niyetlerle ziyaret edilen ve dini bir misyona sahip olan Eyüp'e uygun bulunmaktadır.