Doğal ışığın ergen depresyonu üzerindeki etkileri

18. Yüzyıl'ın ilk yarısında Sanayi Devrimi sonucunda insanlar yerleşik şehir yaşama geçmişşlerdir. Bu durum, insanları doğal çevre olan dış mekandan yapay çevre olan iç mekanlara yönlendirmiştir. 19. Yüzyıl itibariyle pek çok insan iç mekanlarda yaşamaya ve çalışmaya başlamışlardır. Gelişen teknolojiyle elektrik enerjisi kullanılmaya başlanmıştır. Yapay ışık insan hayatının ayrılmaz bir parçası haline gelmiş olsa da literatürde insanların doğal ışığı yapay ışığa kıyasla daha çok tercih ettiği ama gün içerisinde çok az süre boyunca doğal ışığa maruz kaldığı belirtilmektedir. İnsanların doğal ışığa karşı olan bu tercihi evrimsel süreçlerinde doğa ile kurdukları bağ ve bu bağla ilgili Biyofili Hipotezi ile açıklanabilir. Biyofili Hipotezi, insanların doğa ve doğal öğe barındıran çevrelerde yaşamayı tercih ettiğini; çünkü insanların doğal çevrelerde evrim geçirdiğini, dolayısıyla doğal çevrelere genetik yatkınlığı olduğunu belirtmektedir. Literatürde bulunan çalışmalarda, insanların doğa ve doğal öğeler barındıran çevrelerle etkileşimlerinin fiziksel ve psikolojik sağlıkları üzerinde olumlu etkilerinin olduğu tespit edilmiştir. Bahsi geçen tespitler, Stresten Kurtulma Teorisi'nin önerilmesini sağlamış ve bu teoriyi desteklemiştir. Stresten Kurtulma Teorisi, doğanın insanlar üzerinde iyileştirici etkilerinin olduğunu ve doğal çevrelere maruz kalındığında insanların fizyolojik streslerinin azalmasıyla, duygu durumlarında onarıcı bir etki sağladığı üzerine oluşturulmuş bir teoridir. Günümüzde insanlar iç mekanlarda yaşıyorken doğal ışığı tercih etmelerine rağmen az süre boyunca doğal ışığa maruz kalmaları doğal çevreyle olan bağlarını önemli ölçüde azaltmıştır. Bu durumun insan sağlığı üzerinde olumsuzluklara sebebiyet verebileceği ve dolayısıyla duygu durum üzerinde olumsuz etkileri olabileceği yapılan amprik çalışmalarca kanıtlanmıştır. Ergenlik çocukluktan yetişkinliğe geçiş dönemidir. Ergenlerin bu dönemde yaşadıkları başlıca problem ergenlik depresyonudur. Ergenlik depresyonu tedavi edilmediği takdirde ergenin sosyal, akademik ve ailesel hayatında sorun oluşturmasının yanı sıra intiharla da sonuçlandığı bilinmektedir. Ergene uygulanacak tedaviyle, ergenin depresyon seviyesi aza indirgenebileceği ve ergenin intihar etme düşüncesinden vazgeçmesine yardımcı olabileceği, ayrıca bu tedaviyle ergen depresyonu seviyesinin düşmesiyle, sınav kaygılarının da azalacağı ve ergenin akademik başarılarının artacağı düşünülmektedir. Literatürdeki çalışmalar ergenlik depresyonuna mevcut tedavi yöntemlerin yetersiz kaldığını belirtmektedir. Bu nedenle mevcut tedavi yöntemlerine yardımcı yöntemlerinin bulunması ergenlerin sağlığı için oldukça önemlidir. İnsanlar doğa ve doğal öğenin bir parçası olan doğal ışığa düşük seviyelerde maruz kaldıkları zaman sağlıklarında olumsuzluklar görülüyorsa, maruz kalınan doğal ışık miktarının artmasıyla da duygu durumlarında iyileşmelerin görüleceği çıkarımını yapmak mümkündür. Bu çıkarımı doğrulayan araştırmalar, ağırlı olarak yetişkinler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, yetişkinlerin gün içerisinde maruz kaldıkları doğal ışık miktarlarının artmasıyla duygu durum bozukluklarının giderilebilir olduğunu, yetişkinlerin daha iyi ve mutlu hissettiğini göstermektedir. Yetişkinler için elde edilen bu araştırma sonuçları, ergenler için de benzer sonuçlar elde edileceğini düşündürmektedir. Bu nedenle tez kapsamında gerçekleştirilmiş olan çalışmada, doğal ışığın ergen depresyonu etkilerine odaklanılarak, ergen depresyonu sonucu oluşan duygu durum bozukluklarının giderilmesinde kullanılmakta, mevcut tedavi yöntemlerini desteklemek amacıyla doğal ışığın olası etkisi değerlendirilmiştir. Ayrıca tez kapsamında ergenlik depresyonu sonucu ergenlerde oluşan sınav kaygı durumu ve kaygıya bağlı akademik başarın düşme durumu da incelenmektedir. Bu amaçla 1 Mayıs 2019 25 Mayıs 2019 tarihleri arasında TED Antalya Kolejinde 5 ayrı şubede okuyan LGS sınavına hazırlanan 8. Sınıf öğrencilerinin depresyon seviyelerine, sınav kaygı durumlarına ve akademik başarılarına doğal ışığın etkileri incelenmiştir. Çalışmaya katılan 88 tane 13 ,94 0,23' yaş ortalamasına sahip 8. Sınıf öğrencilerinin yüzde 40 ,1'i kız öğrencilerden oluşmuştur. Öğrencilerin demografik bilgilerin tespit edilebilmesi için kişisel bilgi formu, depresyon seviyelerini değerlendirmek için Çocuklar için Depresyon Ölçeği'nin (Kovacs 1980) Türkçe uyarlaması (Öy, 1991), kaygı durumlarının değerlendirmek için Sınav Kaygı Ölçeği'nin (Spielberge vd., 1972) Türkçe uyarlaması (Öner vd., 1990) kullanılmıştır. Öğrencilerin akademik başarılarının tespiti ise deneme sınavları ile yapılmıştır. Çalışmada öncellikle öğrencilerin eğitim gördükleri dersliklerin, iç mekan aydınlık düzeyleri tespit edilerek gün içerisinde maruz kaldıkları doğal ışık miktarları belirlenmiştir. Böylelikle; düşük seviyelerde doğal ışığın ergen depresyonu üzerinde anlamlı bir etkisinin olup olmadığı irdelenmiştir. Daha sonrasında ise öğrencileri okulun bahçesine çıkartarak dış mekanda daha fazla miktarda doğal ışığa maruz bırakılması sağlanarak öğrencilerde bu etki anlamlı bir etki oluşturup oluşturmadığı anlaşılmaya çalışılmıştır. Çalışma bulgularından elde edilen sonuçlara göre öğrenciler bahçeye çıkartılmadan önce mevcut durumda iç mekan olarak sınıflarında maruz kaldıkları düşük seviyelerdeki doğal ışık miktarı öğrencilerin depresyon seviyesi, sınav kaygı durumu ve akademik başarısı arasında anlamlı bir fark oluşturmamıştır. Öğrencilerin okulun bahçesine çıkartılmasıyla maruz kaldıkları doğal ışık miktarının artması sonucunda ise anlamlı bir etki oluştuğu tespit edilmiştir. Çalışma sonunda öğrencilerin çalışma başlangıcına göre depresyon seviyeleri ve sınav kaygı durumları azalmış, akademik başarıları artmıştır. Elde edilen sonuçlar bir arada değerlendirildiğinde ergen depresyonu üzerinde doğal ışığın etkili olabileceği düşünülmektedir. Fakat kısıtlı sayıdaki vaka üzerinden kesin bir yargıya varılaması güçtür. Dolayısıyla ilerleyen çalışmalarla bu etki daha kontrolü bir şekilde yapılarak belirlenmesi gerekmektedir ve daha fazla örnek sayısıyla desteklenmesi literatüre bu konuda katkı sağlamak için oldukça önemli bir husustur.