Social class differences in the standard vocabulary development of the third and the fifth year students in three different elementary schools in Istanbul

Bu araştırmanın temel amacı, İstanbul'da yaşayan ve farklı sosyal çevrelerden gelen ilkokul 3. ve 5. sınıf öğrencilerinin Türkçe standart sözcük dağarcıklarını araştırmak, bu öğrencilerin gerek değişik sosyal sınıflardan gelmelerinden, gerekse 3. ve 5.' sınıfta olmalarından dolayı aralarında doğan farklılıkları ortaya koymak ve kıyaslamalar yapmaktır. Yurdumuzda kırsal alandan büyük kente göç olgusu ve bunun doğurduğu sorunlar özellikle İstanbul'da belirgin bir şekilde gözlenmektedir. Sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik farklılıklardan doğan bu karmaşık yapı, çok değişik açılardan incelenebileceği gibi, bireylerin geldikleri sosyal çevrelere göre standard dili kullanımları açısından da incelenebilir. Standard dil, standart-dil -dışı kullanımlara kıyasla daha doğru ya da iletişimsel yönden daha üstün sayılmamakla birlikte, eğitimli çevrelerde, basında, radyo-televizyonda ve öğretimde kullanılıyor olmasından dolayı sosyal prestiji olan ve yazım, sesletim, sözcük dağarcığı ve dilbilgisi kuralları açısından tercih gören kullanımdır. Farklı sosyal çevrelerden gelen çocukların standart sözcük bilgilerindeki farklılıkların okul başarısıyla yakından ilgili olduğunu düşündüğümüz için, araştırmamızı dil sosyalleşmesi sürecinden geçmekte olan ilkokul 3. ve 5. sınıf Öğrencileri üzerinde yürüttük. Araştırma, 1988- 89 öğretim yılında, İstanbul Ayazağa Köyü İlkokulu, Mehmet Emin Yurdakul İlkokulu ve İlhami Ahmet Örnekal İlkokulu'na devam eden, 100- tane 3. sınıftan, 100 tane de 5. sınıftan olmak üzere, toplam 200 öğrenci üzerinde yürütülmüştür. 'Öğrenci Sosyal Durumu Belirleyici Bilgi Formu' ve 'Sözcük Bilgisi Testleri' ile veriler toplanmış, bilgi formuna göre öğrenciler 'orta altı', 'orta' ve 'orta üstü' sosyal sınıflarına ayrılmışlar ve kendileri ile ilgili yönlendirici bilgiler edinilmiştir. 'Sözcük Bilgisi Testleri' sonuçları ise, her bir sosyal sınıf açısından hem 3. sınıftaki hem de 5. sınıftaki öğrencilerin sınanan sözcükler çerçevesinde standard veya standard-dışı sözcük dağarcıkları konusunda bilgiler vermiş, böylece 3. ve 5. sınıflar arasında da detaylı kıyaslamalar yapmamızı sağlamıştır. Ill Tablolar eşliğinde sunulan bulgular ve değerlendirmeler kısaca şöyle özetlenebilir: Sosyal sınıf seviyesi yükseldikçe anne-babanın gelir ve eğitim düzeyi, ailenin ve çocuğun okuma alışkanlığı, film, tiyatro eseri ya da televizyon izleme eğilimi, okul öncesinde ve okul döneminde çocuğa sağlanan olanaklar, çocuk için ayrılan zaman ve gösterilen ilgi artmakta, çocuğun aile. dışındaki yakın çevresinin sosyo-kültürel ve sos- yo-ekonomik özelliklerinde, sosyal sınıf seviyesine bağlı olarak standart sözcük dağarcığı ediniminde etkili faktörler olarak ortaya çıkmaktadır. 'Sözcük Bilgisi Testleri'nin sonuçlarına göre, 3. sınıfta orta altı ve orta sınıf öğrencilerinin standart sözcüklerdeki başarı oranları, orta üstü sınıf öğrencilerine göre düşük ve birbirine yakın değerler göstermiştir. 5. sınıfta ise orta-altı sınıf öğrencilerinin başarı oranları, 3. sınıftaki orta-altı grubun başarı oranlarına göre az da olsa yükselmiş, oysa 5. sınıftaki orta sınıf öğrencilerinin başarı oranları 3. sınıf takil erin başarı oranlarını fazlasıyla aşmış, yükselen bir grafik. izleyerek, orta-üstü öğrencilerin seviyesine ulaşmış, hatta bazı sorularda onları geçmişştir. Standard-dışı kullanımdan seçilerek sınanan sözcüklerde ise, orta-altı sınıf öğrencileri 3. sınıfta en başarılı grup olarak dikkati çekmektedir. 5. sınıfta ise, kendilerini az farkla geçen orta sınıf öğrencilerine karşın, orta altı sınıfa ait öğrenciler yine de kayda değer bir başarı göstermişlerdir. Sonuçlar, orta-üstü sınıfın standart sözcüklerde genelde daha başarılı olmasına karşın, orta sınıfın 3. sınıftan 5. sınıfa' doğru gösterdiği son derece önemli sayılacak dinamizmi yakalayamadığını, diğer yandan orta-altı sınıfın standart sözcüklerde başarısız kaldığını ortaya koymuştur. Ancak bu grubun standart-dışı sözcüklerdeki başarısı, kendi sosyal çevresi içinde iletişimsel sorunları olmadığını, sorunun standart sosyal ve dilsel beklentilere uyamamaktan kaynaklandığını vurgulaması açısından önemlidir.