Hakkari kilim dokumacılığı üzerine bir araştırma

İnsanların, kendilerini dış etkilerden korumak amacıyla başlattıkları dokumacılık, Anadolu kadınının ince zevkiyle şekillenmiştir. İnsanlar genellikle asıl uğraşlarından arta kalan zamanlarında, çevrelerinde buldukları hammaddeleri değerlendirerek ihtiyaçlarını gidermiş ve ek gelir sağlamıştır. Kilim dokumacılığı Anadolu'nun birçok yöresinde daha çok kış aylarında kadınlar tarafından yapılmaktadır. Kilimcilik gerek dokunduğu bölgenin özelliklerini taşıması, kültür değerlerini yansıtması, gerekse bulunduğu yöreye ekonomik katkıda bulunması açısından ülkemiz için önemli bir gelir kaynağıdır. Kilimlerimizdeki renk, motif ve desenler insanların sevinç ve üzüntülerini yaşadığı tüm güzellikleri ipliklerle işleyerek duygu ve düşüncelerini günlük yaşantısına, geleneklerine ve kültürüne yansıtmasından doğar. Araştırmaya konu olan ve el sanatlarında önemli bir yer oluşturan geleneksel kilim dokumayı günümüze kadar sürdürmeyi başarmışlardır. Yüzyıllarca kilimlerinde kullandıkları teknik, renk, desen, motif, araç-gereçleriyle dikkati çeken bu geleneksel değerlerin gittikçe eski yaygınlığımın kaybolduğu gözlenmektedir. Her yörede yaşayan bireylerin geleneksel kilim dokumacılığını sürdürerek kültür değerlerine sahip çıkmaları ve yaşatmaya çalışmalarına rağmen dokumalardaki değişimlere engel olunamamaktadır. Bu nedenle eskisi gibi yaygın olarak dokunmayan Hakkari kilimlerinin araştırılmasında ve belgelenmesinde yarar görülmektedir. Yapılan incelemelerde yörede yapılan kilim dokumacılığını araştıran bilimsel bir çalışmaya rastlanmamıştır. Araştırmanın amacını; Hakkari kilimlerinde kullanılan araçlar-gereçler ile uygulanan teknik ve kullanım alanlarının, renk, desen ve motiflerinin belgelenmesi, Hakkari yöresel kilimlerinin incelenmesi, bu yörede yapılan kilim dokuma sanatının sahip olduğu geleneksel değerlerin korunması yanında, günümüz ihtiyaçları doğrultusunda farklı tekniklerle birleştirerek turistik değeri olan, yurt içinde ve yurt dışında pazarlanabilir kaliteli ürünler elde etme olanaklarının sağlanması oluşturmuştur. Araştırmanın materyalini, Hakkari il merkezinde yaşayan ve kilim dokuyan bireylerden anket yoluyla toplanan bilgiler ile aynı yöreden alınan 19 adet kilim dokuma örneği ve 1 adet yastık örneği olmak üzere toplam 20 adet ürün ile Hakkari kilim dokuma tekniği, kullanılan araç-gereçler, kilimler üzerinde yapılan gözlem ve incelemelerden sağlanan bilgiler oluşturmuştur. Hakkari kilim dokumalarımı uygulayan bireylerce oluşturulan anket formlarından elde edilen veriler, uygun görülen konu başlıkları altında incelenmiştir. Hakkari kilimlerinin geçmişşteki örneklerinde yün ipliği kullanılmakla beraber, günümüzdeki örneklerde genellikle pamuk ve yün ipliklerine yer verildiği ve dikey tezgahların kullanıldığı anlaşılmıştır. Kilimler hazırlık işlemleri, dokuma ve bitirme işlemleri olmak üzere üç aşamada tamamlanmaktadır. Kilimlerin enleri genellikle 100- 110 cm, boylan 120- 180 cm, kalınlıklarının ise 6-7 mm olduğu tesbit edilmiştir. Hakkari kilimlerinde daha çok kırmızı, siyah, kahverengi, beyaz, yeşil, mavi gibi doğal renkler kullanıldığı tesbit edilmiştir. Desen ve süslemeleriyle dikkati çeken Hakkari kilimlerinde, atkı ipliklerim bireylerin kendilerinin boyadıkları gibi hazır boyanmış ipliklerde kullandıkları gözlenmiştir. Yörede kilim dokumacılığım sürdüren bireyler, bu sanat dalım meslek haline getirmeden sadece ihtiyaçlarım karşılamak, ek gelir sağlamak amacıyla devam ettirmekte, günlük çalışma süreleri ise mevsim şartlarına göre değişiklik göstermektedir. Hakkari kilimlerinin, geleneksel kullanım alanları yaygı, minder, yastık, heybe, günümüzde ise pano, araba koltuk örtüsü, sehpa örtüsü, masa örtüsü ve yelek vb. olarak dikkati çekmektedir. Hakkari kilimlerine günümüz özelliklerine uygun olarak çağdaş bir boyut kazandırmak amacıyla geleneksel yapıdaki motif ve özellikleri bozulmadan yeni tasarımlar geliştirilmiş ve uygulanmıştır. II