Ahmet Hamdi Başar'ın kalkınma ve devletçilik anlayışı

Bu çalışmada Cumhuriyet Dönemi iktisatçısı ve aydım A. Hamdi Başar incelenmektedir. 1897 ile 1971 yıllan arasında yaşamış olan A. Hamdi Başar Türkiye Cumhuriyeti iktisadi tarihi açısından önemli sayılabilecek birçok siyasi ve iktisadi olaya tanıklık etmiş ve savaş yıllarından itibaren başlatmış olduğu dergicilik ve yayın hayatıyla birçok fikrini duyurmaya çalışmış ve devletin siyasal, sosyal ve iktisadi alanlarında etkin roller oynamıştır. Savaş döneminde Cumhuriyetin kuruluş yıllarında iktisadi konuların öneminin altını çizen, güçlü bir Türk ekonomi düzeni oluşturulması gerekliliğini savunmuş olan A. Hamdi Başar bu amacın gerçekleştirilmesi için meydana getirilmiş olan çeşitli girişimlerin ve hareketlerin de içinde etkin bir rol almıştır. Dünya ekonomik krizinin Türkiye'de derinden hissedildiği yıllar olan 1930'larda A. Hamdi Başar yapmış olduğu çalışmalar ve meydana getirdiği fikirler ışığında iktisadi sorunlarla ilgilenmiş ve hükümetin izlediği ekonomi politikasını eleştirmiştir. A. Hamdi Başar çok partili dönem içerisinde serbest meslek örgütlerinden biri olan İstanbul Tüccar Derneği kurucuları arasında yer almış, örgütün temsilcisi olarak 1948 İktisat Kongresi'ne katılmıştır. Bir dönem DP milletvekilUği yapmış olan A. Hamdi Başar, hayatının sonuna kadar yayım faahyetlerini sürdürmüştür. A. Hamdi Başar' in bir aydın olarak en önemli özelliklerinden birisi, fikirlerini sadece yayımlanyla değil ayrıca eylemleriyle de duyurmaya çalışmış olmasıdır. Bu veriler ışığında bu çalışmanın amacı A. Hamdi Başar ile ilgili bir bilgi bütünlüğü meydana getirmek, ayrıca iktisadi ve siyasi olaylara da değinerek A. Hamdi Başar'ın görüşlerini ve dönemini irdelemektir. A. Hamdi Başar'ın geliştirdiği görüşlerini ve bu görüşlerle bağlantılı olarak katılmış olduğu hareketleri ile ortaya çıkan eylemleri tam anlamıyla anlayabilmek ve de yorumlayabilmek için bu görüşlerin ve eylemlerin meydana çıkmasına neden olan dönenim politik ve toplumsal yapısı da çalışma içerisinde incelenmektedir. 242Bu çalışma boyunca A. Hamdi Başar'ın fikirleri ve meydana getirdiği eylemler tarihsel bir sıra içerisinde aktarılmakta olup bu bağlamda düşünce çizgisindeki tutarlılığı ve tutarsızlığının araştırılması amaçlanmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde A. Hamdi Başar'ın yaşamı ve yayımları incelenmektedir. Bu bölüm içerisinde A. Hamdi Başar'ın yaşamıyla birlikte, öğrenim yıllarında yaşadıkları ve bu gelişmeler doğrultusunda filizlenmeye başlayan milli ve İktisadi fikirleri konu edilmiştir. Ayrıca A. Hamdi Başar'ın savaş dönemindeki siyasal faaliyetleri ve ilk politik ve düşünsel hareketleri araştırılmaktadır. Çalışmanın ikinci bölümü 1920'lerde Türkiye Ekonomisi ve A. Hamdi Başar başlığı altında toplanmıştır. Bu bölüm içerisinde dönemi anlamak ve daha iyi yorumlayabilmek için 1920'li yıllarda Türkiye'nin içinde bulunduğu iktisadi yapı ve gelişmeler ile A. Hamdi Başar'ın Türkiye İktisat Mecmuası çalışmaları, Kurtuluş Savaşı zaferi sonrası yine A. Hamdi Başar'ın etkin rol aldığı, İstanbul'da meydana gelen Türk Ticaret Hareketi ve Milli Türk Ticaret Birliği'nin kurulmasındaki faaliyetleri incelenmektedir. Bölüm içerisindeki başlıkların tümü A. Hamdi Başar'ı çok yakından ilgilendirmektedir. Üçüncü bölümde tez konusunun temel kavramlarını oluşturan, iktisadi yapı ve akabindeki gelişmeler geniş bir zeminde ele alınmış; bu gelişmeler içerisinde Kamu İktisadi Teşekkülleri'nin kuruluşu incelenmiştir. Başar'ın, özellikle geniş profilde, iktisadi yapılanma ve devletçilik konularındaki görüşlerinin daha belirgin bir nitelik kazanabilmesi için, dünya ekonomik buhranı ve bunun yansımaları da ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Ayrıca bu bölüm, Mustafa Kemal Atatürk'ün devletçilik anlayışım ve konuyla ilgili görüşlerim' de kapsamaktadır. Bununla birlikte bölüm, CHP içerisindeki devletçilik kavramım, Kadro grubu ile Ahmet Ağaoğlu ve A. Hamdi Başar'ın devletçilik anlayışım irdelemektedir. Bu dönemi ikiye ayırmamız gerekirse, bunu dünya ekonomik krizi öncesi ve sonrası Cumhuriyet ve Devletçilik olarak yapabiliriz. Bu bölümün ikinci kısmında Dünya ekonomik krizinin sebep olduğu durumlar ve A. Hamdi Başar'ın dönem içerisindeki 'iktisadi devletçilik' görüşleri üzerinde durulmuştur. Bu bölümün beşinci kısmında Başar'ın ve hükümetin 1930'lardaki buğday sorununa yaklaşımı ve A. Hamdi Başar'ın getirdiği çözüm önerileri, gözden düşmesi ve bunu izleyen 1934- 1944 yılları arasındaki görüşleri ve yayım faaliyetleri konu edilmektedir. Bu çalışmanın dördüncü bölümünde İsmet İnönü dönemindeki devletçilik anlayışı ve Celal Bayar ile A. Hamdi Başar'ın iktisadi fikirlerine yer verilmektedir. Bu bölüm üç kısımdan oluşmaktadır; birinci kısımda dönemin iktisadi yapısı ile yapılan kurumsal düzenlemeler ile ikinci kısımda yapılan Kamu İktisadi Teşekkülleri ve üçüncü kısımda dönemin iktisadi düşüncesi ile A. Hamdi Başar'ın devletçilik anlayışında meydana gelmiş olan değişiklikler araştırılmaktadır. Çalışmanın beşinci bölümü, Demokrat Parti dönemi devletçilik anlayışı adı altında, A. Hamdi Başar'ın fikirlerini, yayımlarım ve hareketlerini kapsamaktadır. Beş bölüme ayrılmış olan bu bölümde Demokrat Parti'nin kuruluşu ve A. Hamdi Başar'ın Büyük Millet Meclisi'ndeki çalışmaları, Kamu İktisadi Teşekkülleri ve iktisadi düşünce kısımları yer almaktadır. Bölümün son kısmı olan 'iktisadi düşünce' başlığı altında Adnan Menderes ile A. Hamdi Başar'in liberal ekonomi politikası anlayışı incelenmektedir. Çalışmanın altıncı ve son kısmında ihtilal ve sonrasında Başar'ın yine zikredilen kavramlarla ilgili temel görüşleri ve Yön Grubu'nun karşısında Banş Dünyası Dergisiyle A. Hamdi Başar'ın son dönem görüşlerine yer verilmiştir.