Kocaeli ili Karamürsel ilçesi bitkisel örücülüğü

Araştırma, Karamürsel ilçesi bitkisel örücülüğün günümüzdeki durumu, günümüze ulaşabilen örnekleri tesbit etmek; belgelemek; araç, hammadde, teknik, renk, ürün çeşitleri ve kullanım özelliklerini ortaya koymak; yörede bitkisel örücülükle uğraşan bireylere ve üretimlerine ilişkin bilgileri tesbit etmek amacıyla planlanıp yürütülmüştür. Araştırma yöresi olarak Kocaeli ili Karamürsel ilçesi alınmış, veriler bitkisel örücülükle uğraşan 32 birey 54 adet ürün örneği ve yörede yapılan gözlem ve incelemelerle elde edilmiştir. Ayrıca bitkisel örücülüğün belli başlı kullanım alanları dışında günümüz ihtiyaçları doğrultusunda tasarlanmış ve bunlardan üçü uygulanmıştır. Araştırmada, bitkisel örücülükle ilgili olarak yayınlanmış ve yayınlanmış kaynaklardan elde edilen bilgilere yer verilmiştir. Karamürsel ilçesinde yapılan bitkisel örücülük ürünlerinde çoğunlukla söğüt kullanılmaktadır. Bunun yanı sıra çavdar, kestane, fındık, hayt, kargı, bambu, kayın, mısır, kızılcık da kullanılmaktadır. Kullanılan hammaddeler bireylerin büyük bir kısmı tarafından yöreden işlenmemiş olarak elde edilmektedir. Araştırma kapsamına alınan ürün çeşitleri literatüre göre sepet olarak kullanılanlar, aksesuar olarak kullanılanlar, mobilya olarak kullanılanlar, diğer kullanım alanları olmak üzere 4 ana grupta sınıflandırılmıştır. Ürün çeşitlerinden sepet olarak ve mobilya olarak kullanılanlarda, en çok söğüt, aksesuarlarda çavdar, diğer kullanım alanlarında ise kestane yoğunlukla kullanılmıştır. Ürün çeşitlerinde bitkisel örücülük tekniklerinden yoğun olarak tekleme ve ikileme tekniği kullanılmaktadır. Ürünlerde hakim olan renk soyulmuş hammaddenin doğal rengidir. Yöre tüketicileri tarafından, ürün çeşitleri içerisinde daha çok sepet olarak kullanılan ürünler, bunlardan da kullanım özelliği bakımından meyve, piknik ve çamaşır sepeti tercih edilmektedir. Karamürsel ilçesinde bitkisel örücülükle uğraşan bireylerin yaşları 25- 51 ve daha yukarı yaşlar arasında değişmekte olup eğitim seviyeleri düşüktür. Bitkisel örücülük yörede bu işle uğraşanlar için esas meslek konumundadır. Yörede yıllardır uğraşılan bu sanat dalı genellikle aile büyüklerinden öğrenilmektedir. Bu da bitkisel örücülüğün bir ata sanatı olma 249 niteliğinden kaynaklanmaktadır. Bitkisel örücülükle uğraşan bireyler sepet ve bambu üretiminde kullandıkları araçları çoğunlukla satın almaktadırlar. Bireyler her mevsim yoğun olarak bu sanatla uğraşmakta olup günde daha çok ortalama iki ürün yapabilmektedirler. Ürün tasarımında daha çok ürün örnekleri ve ilgili dergi ve mecmualardaki ürünler model teşkil etmektedir. Yapılan ürünler çoğunlukla satış yerlerine ve yöre halkına pazarlanmaktadır. Karamürsel ya da kuşaklı sepet olarak tanınan geleneksel sepetin boyutları ortalama taban 15-20 cm., ağız genişliği 40-45 cm., boyu ise 60 cm olarak belirtilmektedir. Ancak günümüzde bu boyutlardan daha küçük ya da daha büyük üretimlerde yapılmaktadır. Kuşaklı sepetin hammaddesi kestane çubuğudur. Sepet üretiminde kullanılan temel araç, bıçak olup bunun yanı sıra makas ve keser de kullanılmaktadır. Sepetin orta ve üst kenar kısmı, soyulmamış kabuklu kestane çubuklarından, yöresel ifadesiyle 'kuşak örgüsü' ile bezelidir. Bambu tipi mobilya üretiminde ürünlerin iskeletini ve motiflerini oluşturmada temel hammadde kestane çubuğudur. Ürünlerin birleşen parçalarının üzerini sarma işleminde bambu ağacının dış kabuğundan elde edilen bambu sargısı kullanılmaktadır. Bambu tipi mobilya üretiminde freze, buhar kazanı, mengene, kalıp, kurutma fırını, zımpara, kesme makinesi, çivi tabancası, motif tabancası, boya tabancası, çekiç, kerpeten ölçü kalıbı ve düzeltme tahtası gibi araçlar kullanılmaktadır. Bambu tipi mobilya üretiminde iskeleti oluşturacak çubuklar freze makinesinde inceltilerek hazırlanır. İnceltilen çubuklar yumuşaklık ve esneklik kazanmaları için buhar kazanında bekletilir. Esneklik kazandırılan çubuklara şekil vermek için kalıplara geçirilir ve kurutma fırınında bekletilir. Belli ölçülerde hazırlanan iskelet çubukları çivi tabancası ile çakılır. Birleşen kısımların çirkin görünmemesi için üzeri bambu sargısıyla sarılır. Bambu tipi mobilya iskeleti süslenerek motif oluşturulur ve cilalanır. Araştırma kapsamında incelenen bitkisel örücülük ürünleri teknik ve estetik açıdan günümüz ihtiyaçları doğrultusunda geliştirilecek yeni ürün tasarımları için orijinal kaynak olarak değerlendirilebilecek özelliktedir. Araştırmaya alınan Karamürsel bitkisel örücülük ürünleriyle uğraşan bireylerin sayısı gün geçtikçe azalmaktadır. Yöredeki bu el sanatının yaşatılması ve yaygın üretiminin sağlanması için alınacak önlemler önem taşımaktadır.