turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Osmanlı Devleti'nin yurtdışında katıldığı sergiler

Sergi olarak isimlendirdiğimiz ticari, sanayi, zirai ve kültürel unsurların tanıtımı amacıyla yapılan organizasyonların tarihi oldukça eskidir. Sanayileşmenin ve ticari faaliyetlerin gelişerek yoğunlaştığı 18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Avrupa Devletleri'nde üretimin artması, yeni Pazar ve hammadde ihtiyacını da beraberinde getirmiştir. Bu ihtiyacın giderilebilmesi için, sanayi ürünlerinin ve üretim araçlarının tanıtılması amacı ile uluslararası sergiler düzenlenmeye başlamıştır. Ayrıca bu sergilerde ülkelerin sanayi, teknoloji, bilim ve tarım alanındaki gelişme ve yeniliklerin tüm milletlere duyurularak çok daha geniş bir alana hitap edilmesi amaçlanmıştır. İlk ulusal nitelikli sanayi sergisi 1789'da Fransa'da düzenlenmiştir. 1849'a kadar bu ülkede çok sayıda sergiler düzenlenmiştir. Avrupa'da 19. yüzyıl boyunca açılan sanayi sergileri milyonlarca insan tarafından ziyaret edilmiştir. Osmanlı Devleti'nde ise çeşitli ürünlerin sergilendiği ve eğlence niteliğinde olan geleneksel panayırlar eskiden beri kurulmuştur. Ancak 1851'e kadar Osmanlı Devleti'nin uluslararası sergiler hakkında genel bir fikri olmamıştır. 1851 I. Londra Sergisi Osmanlı Devleti'nin katıldığı ilk sergi olmuştur. Ardından 1855 Uluslararası Paris Sergisine katılmıştır. Osmanlı Devleti, 18. yüzyıl'da içte ve dışta bir takım sıkıntılarla karşı karşıya kalmış olmasına karşın, uluslararası sergilere yoğun bir şekilde ilgi göstermiş, ülkesine ait her biri kendine has özellikler taşıyan ürünlerini sergilere göndererek tüm dünya'ya tanıtmayı hedeflemiştir. Osmanlı Devleti'nde 1862 sergisinden sonra II. Uluslararası Londra Sergisinden sonra en çok ülke içerisinde yankı uyandıran 1867 II. Uluslararası Paris Sergisi olmuştur. Çünkü ilk defa bir Osmanlı Padişahı kendi ülkesinin sınırları dışında bir Avrupa ülkesini görmek arzusuyla Avrupa Seyahatine çıkmıştır. III. Napolyon'nun daveti ile seyahat hazırlıkları başlamıştır. Sultan Abdülaziz bu seyahati ilk başta razı olmamış fakat Ali ve Fuat Paşaların ısrarıyla bu sergiye katılma kararı almıştır. Osmanlı Devleti'nin bu sergiye katılmaktaki amacı ise; kendi ülkesinde bulunan kaynakları sergi yoluyla tanıtmak, ülkesi üzerine ilgi toplamak, Avrupa Devletleri olan problemlerini çözmek ve destek sağlamaktır. 1867 II. Uluslararası Paris Sergisi'nden sonra 1873 Viyana Uluslararası Sergisi'ne katılan Osmanlı Devleti, tahıl ürünlerinin yerini alan mimari eserleri, dünya şartlarının gereği olarak ön plana çıkarmıştır. Sergide özellikle III. Ahmet Çeşmesi'nin minyatürü sergilenmiştir. Ayrıca bu sergide resim sergileri de açılmıştırOsmanlı Devleti bu sergilerden sonra Fransız Devrimi'nin 100. yılına rastlayan 1889 Paris Sergisi'ne katılmak içinde 1888'de resmen müracaat etmiştir. Amerika'nın keşfini anmak adına düzenlenen 1889 Şikago Sergisi'ne de katılmıştır. Bu sergi ticaret odası açısından büyük bir başarı olmuştur. Osmanlı Devleti'nin katıldığı son Uluslararası sergi 1990 Paris Uluslararası Sergi'si olmuştur.
37 numaralı Ayntab Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi H.1098-1100/M.1686-1689 (s.1-97)

Hicri H.1098-1100/M.1686- 1688 tarihli, 37 Numaralı Ayntab Şer iyye Sicili toplam 196 sayfadan oluşmaktadır. Bu çalışmada, şer iyye sicilinin 1-97 sayfasının transkripsiyonu yapılmıştır. Sicilde, Miladi 1686 1688 yıllarında Osmanlı Devleti'nde meydana gelen siyasi, idari, askeri, iktisadi ve sosyal olayların kaydedilmiştir. Bu olaylar; bürokrasi, dini hayat, müslim-gayr-i müslim ilişkileri, kültürel konular, idareciler ve görevlerinden bahsetmektedir. Ayrıca alacak-verecek, veraset, cinayet gibi hukuki problemler de bu sicile kaydedilmiştir.
Osmanlının son döneminde yayımlanan Kürtçe dergilerde kimlik ve siyaset tartışmaları (1900-1920)

Osmanlının Son Döneminde Yayımlanan Kürtçe Dergilerde Kimlik ve Siyaset Tartışmaları (1900-1920) başlıklı bu çalışmada, Osmanlı modernleşmesinin bir neticesi olarak çıkartılan Kürtçe süreli yayınlarda kimlik ve siyaset tartışmaları incelenmiştir. Keza bu yayınlarda yazarlar tarafından Kürt kimliğinin hangi araçlarla inşa edildiği tespit edilmiştir. Aynı zamanda inşası gerçekleştirilmek istenen Kürt kimliğinin üzerinde etkili olan bu araçların nasıl kullanıldıkları gösterilmiştir. Ayrıca, mezkur dönem Kürt siyasetinde ne oranda, neden değişim ve dönüşümün yaşandığı ortaya konulmuştur. Kürt yazarlar tarafından inşa edilmesi düşünülen Kürt kimliğinin ve siyasetinin milli kimlik kuramlarından Primordialist ya da Konstrüktivist olan Modernist ve Etno-sembolcü kuramlarla, ne ölçüde, nasıl izah edilebileceğinin tartışması yapılmıştır. Bu kuramların yanı sıra Kürtçe dergilerde tahayyül edilen kimlik ve siyasetin izahatında Nuri Bilgin'in 'Kolektif bellek, kimlik inşasında belirleyici olduğu kadar kimlik tarafından da belirlenendir' formülasyonunun önemli bir işlevi olup olmadığı irdelenmiştir. Sonuç itibariyle, 1900- 1920 dönemindeki Kürtçe dergiler tarafından ele alınan kimlik ve siyaset tartışmalarının kuramsal okumalarla incelenerek nasıl bir portre çizdiğinin tespiti yapılmıştır.
Temettuat defterlerine göre Ladik kazasında sosyal ve ekonomik hayat

Bu çalışmada Anadolu'nun kadim şehirlerinden Ladik kazasının 19. yüzyıldaki sosyal ve ekonomik tarihi aydınlatılmaya çalışılmıştır. Tarihi milattan önceki asırlara dayandığı anlaşılan Ladik kazasıyla ilgili bugüne kadar kapsamlı bir araştırma yapılmamıştır. Ladik kazasının tarihine ışık tutacak kaynakların azlığı, bu konuyla ilgili yazılanların belgelerden ziyade rivayetlere dayanması sonucunu doğurmuştur. Bu nedenle 'belgesiz bilim olmaz' düsturundan hareketle, bu araştırmada, Ladik kazasının geçmişşine ışık tutacak pek-çok arşiv belgesinden istifade edilmiştir. Her ne kadar araştırmanın ekseninde H. 1260 tarihinde yapılan temettuat sayımları ve bu sayımlar sonucu ortaya konulan defterler yer alsa da zaman zaman nüfus ve cizye defterleri ile vilayet ve maarif salnamelerine de başvurulmuş, temettuat defterlerindeki eksik bilgiler bu defterlerden giderilmeye çalışılmıştır. Bunun yanında kimi zaman temettuat defterlerindeki bilgiler nüfus ve cizye defterlerindeki bilgilerle karşılaştırmalı olarak verilmiş, böylece kazada zaman içinde yaşanan değişim ve gelişimler de ortaya konulmuştur. Bazı köy ve çiftliklere ait temettuat defterlerinin bulunamayışı kaza için yapılan bütüncül değerlendirmelerin kısmen eksik kalmasına neden olmuştur. Köylerin farklı isimlerle anılması ve aynı köyün farklı belgelerde farklı isimlerle kaydedilmiş olmasının yanında bazen bir ismin birden fazla yerleşim yeri için kullanılması da araştırmada karşılaşılan sorunlardan biri olmuştur. Araştırılan dönemde Ladik kazasının bugün tabi olduğu Samsun ili yerine Amasya sancağına tabi olması da, araştırmanın yürütülmesinde bazı güçlüklerin doğmasına neden olmuştur. Araştırma sonucunda, Temettuat defterleri ve aynı dönemde oluşturulan nüfus defterleri incelenerek, H.1260'lı yıllarda Ladik kazasının 6 mahalle ile 56 köy ve çiftlikten oluştuğu anlaşılmıştır. Kaza genelinde temettuat sayımlarının yapıldığı ancak Tanzimat-ı Hayriye'de ifade edilen 'herkesten geliri oranında vergi alınması' ilkesinin Ladik kazasında gerçekleşmediği, gerek hanelerin, gerekse yerleşim yerlerinin vergi miktarlarının belirlenmesinde adaletsiz bir durumun ortaya çıktığı tespit edilmiştir. Bunun yanında Müslüman ahalinin Gayr-i Müslimlere oranla daha fazla vergi verdiği görülmüştür. Kaza ekonomisinin temelde tarım ve hayvancılığa dayandığı ancak özellikle Ladik gölü kenarındaki köylerde günümüzden farklı olarak tarım ve hayvancılığın yerine ticari faaliyetlerin ağırlık kazandığı anlaşılmıştır.
Vak'a-ı Hayret-nüma (1802-1849)

19. yy. Balkan topraklarının en çalkantılı yüzyılı olarak değerlendirilebilir. Bu yüzyılda Osmanlı Devleti himayesinde yaşayan Balkan milletleri çeşitli nedenlerle Osmanlı Devleti'nden kopma eğilimi göstermiş, bu milletlerden biri de Sırplar olmuştur. 1804 yılında başlayıp 1878 yılına kadar devam eden sürecin sonunda Sırplar, Osmanlı Devleti'nden ayrılarak bağımsız bir devlet olarak kabul görmüşlerdir. Bu çalışmada, Osmanlı-Sırp ilişkilerinin oldukça yoğun olduğu 1802- 1849 yıllarında Sırbistan'ın ahvaline dair detaylı bilgi veren ve Belgradi Raşid tarafından kaleme alınan Vak'a-ı Hayret-nüma adlı eserin transkripsiyonu yapılmıştır. Eser, özellikle Sırp isyanları, verilen imtiyazlar, Sırbistan'ın genel durumu, Belgrad muhafızlarının hal ve hareketleri, Sırbistan'daki İslam ahalisini durumu hakkında bilgi vermesi nedeniyle önemlidir. Eser, Sırbistan topraklarında neredeyse yarım asırlık bir süreçte yaşananları konu alırken dönemin Sırbistan ile ilgili en önemli kaynakları arasında yer almaktadır.
Sicill-i Ahval Defterlerine göre Osmanlı bürokrasisinde Eğinli Devlet adamları (1820?1854)

Osmanlı Devleti bürokrasisinde çalışan memurların görevleri esnasındaki durumlarını, maaş, atama, taltif, terfi gibi birçok hal tercümelerini içeren bilgilerin tutulduğu defterlerin tescil işlemine, Sicill-i Ahval, meydana gelen defterlere de Sicill-i Umumi Defterleri adı verilmiştir. Sicil-i Ahval Defterleri: Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde düzenli olarak tutulmaya başlanmıştır. Bu defterler, taşra bürokrasisi, personel politikaları ve devletin işleyişi gibi birçok bilgiyi ihtiva etmektedir. Çalışmada; bu arşiv kaynağı ve birçok araştırma-inceleme eserlerden de istifade edilerek, XIX. yüzyılın ilk yarısındaki Eğinli memurların biyografileri incelenmiştir. Bu memurların 72'i Müslüman, 15'i gayrimüslimdir. Gayrimüslimlerden 13'ü Ermeni, 2'si Rum'dur. İlk kayıt 1820, son kayıt ise 1854 doğumludur.
Osmanlı-Safevİ ilişkileri ve Çaldıran Savaşı

Osmanlı Devleti köklü tarihe sahip olan bir devlettir. Safevi Devleti ise 1501 yılında resmiyet kazanmış olmasına rağmen tarihi birikim bakımından Osmanlı kadar köklüdür diyebiliriz. Safevi Devleti, 1501'de kurulmadan önce Safeviyyun tarikatı olarak etrafına birçok mürid toplamıştır. Bu tarikat daha sonra Şiileşmeye başlamıştır. Şah İsmal döneminde devlet haline gelen Safeviler, dini kimliğini kaybetmemiştir. Safevi Devleti'ndeki insanlar Şah İsmail'e şeyh-mürid bağıyla bağlanmaya devam etmişlerdir. Safeviler Devleti'nin ilk yıllarında Osmanlı Sultanı, II. Bayezid'dir. II. Bayezid'in karakteri gereği bu dönemde Osmanlı-Safevi ilişkileri sakin geçmişştir. II. Bayezid'in oğlu Yavuz Sultan Selim'in Osmanlı Sultanı olmasıyla beraber ilişkiler olumsuz yönde seyretmeye başlamıştır. Yavuz Sultan Selim, Safeviler'in Anadolu'da çıkardığı isyanlardan dolayı, Şah İsmail'le savaşmak istemiştir. Şah İsmail, Osmanlı'nın gücünden çekindiği için, ilk başlarda savaştan kaçınsa da 1514'te Çaldıran Ovasında Osmanlı ile savaşmak zorunda kalmıştır. Şah İsmail bu savaşta kurtulmayı başardığı Safevi Devleti yıkılmamıştır. Amacı Safeviler'i tamamen ortadan kaldırmak olan Yavuz Sultan Selim bunu başaramamış ancak Safeviler'e büyük bir kayıp yaşatmıştır. Çaldıran Savaşı'ndan sonra Safeviler, savaş meydanında Osmanlı ile bir daha karşı karşıya gelmemeye dikkat etmiştir. Bu yüzden Osmanlı ile mücadeleleri bir nevi çete mücadelesi halinde devam etmiş, vur-kaç taktikleriyle Osmanlı'yı zayıflatmaya çalışmışlardır. Dönem dönem Osmanlı-Safevi arasında barış anlaşmaları olmuştur. Ancak Safeviler'in anlaşmaya aykırı davranmalarından dolayı anlaşmalar kısa süreli olmuştur. Osmanlı-Safevi ilişkileri Nadir Şah'ın son dönemlerinde ılımlı bir hal almaya başlamıştır. Nadir Şah, Safevi Devleti'ni katı Şii inancından kurtarmak istemiştir. Bu yüzden Osmanlı Devleti'ne Caferiliği sünni bir mezhep olarak kabul ettirmeye çalışmıştır. Osmanlı Devleti, Nadir Şah'ın tüm ısrarlarına rağmen Caferiliği sünni mezhep olarak kabul etmemiştir. İki devlette yıllarca süren çatışmalardan dolayı insani ve ekonomik kayıplar vermiş, değişen dünya düzenine ayak uyduramamışlar ve yıkılmışlardır.
11 nolu Kütahya Şer'iyye sicili (2 cilt)

Yüksek Lisans Tezi 1 1 Nolu Kütahya Şer'iyye Sicili Rabia CANPOLAT Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı 2003, Sayfa:IX+ 608 Tezimin birinci bölümünde Osmanlı Devleti'nde Adalet Teşkilatı ve Şer'iyye Sicilleri hakkında bilgi verdim. Ayrıca bu bölümde Osmanlı Devleti'nde Kadılık Kurumu, Mahkeme ve Mahkeme Görevlileri ve Şer'iyye Sicillerinin Muhtevalarını inceledim. Tezimin ikinci bölümünde 11 Numarah Kütahya Şer'iyye Sicili'nde yer alan belgelerin konularına göre tasnifini yaptım. Sonra sonuç, bibliyografya ve koyarak tezimi tamamladım.
II. Meşrutiyet Döneminde Osmanlı düşünce hayatında Said Halim Paşa

Bu çalışmada II. Meşrutiyet döneminde Osmanlı İmparatorluğu'nda hem devlet adamlığı yapmış, hem de eserleriyle düşünce hayatım etkilemiş olan olan Said Halim Paşa ele alınmıştır. Tezin amacı Said Halim Paşayı II. Meşrutiyet döneminin düşünce zenginliği içerisinde ele alıp farklı ve özgün yanlarım değerlendirmektir. Said Halim Paşa'nın Osmanlı İmparatorluğunu çöküşten kurtarmak için çözüm yollan arayan bir devlet ve düşünce adamı olması onun düşünce hayatımızdaki yerini önemli hale getiren bir özelliktir. Üç bölümden ibaret olan çalışmanın birinci bölümün' de Osmanlı İmparatorluğu'nun II. Meşrutiyet döneminde geçirdiği tarihsel değişim süreci ve düşünce hareketleri incelenmektedir. İkinci bölümde Said Halim Paşa'nın hayatı ve eserlerindeki düşünceleri aktarılmaya ve değerlendirilmeye çalışılmaktadır. Son bölüm Said Halim Paşa'nın özgün bir şahsiyet olarak değerlendirilmesine ayrılmıştır. Çalışmanın sonucu itibariyle Said Halim Paşa'nın kendine özgü ve önemli düşünceleri olan bir fikir adamı ve II. Meşrutiyet dönemindeki tüm devlet adamları gibi onun da devleti kurtarmak için gayret eden bir devlet adamı olduğu anlaşılmaktadır. Said Halim Paşa genel olarak İslamcılık düşüncesi içinde yer almakla beraber onun zengin düşünce yapısı İslamcılığı aşan farklılıklara sahip olduğunu göstermektedir. Bu yüzden müstakil çalışmaların konusu olması son derece anlamlı ve gereklidir.
12 Numaralı Mühimme Zeyli, H. 1117 / m. 1705, inceleme-metin

Bu tez çalışması, Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde bulunan 989 numaralı katalogda A. DVNS. MHM. ZYL. d 12 koduyla kayıtlı olan 12 Numaralı Mühimme Zeyli'nin transkripsyon, özet ve değerlendirmesinden oluşturmaktadır. Birinci bölümde şekil ve muhteva olarak metnin incelenmesi, ikinci bölümde, metinde yer alan hükümlerin özetleri, üçüncü bölümde ise metnin transkripsyonu yer almaktadır. Muhteva olarak metnin incelenmesinden sonra, aslında bu defterin mühimme defterleri serisine değil de şikayet defterleri serisine kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu nedenle giriş kısmında ana hatlarıyla şikayet defterleri hakkında bilgi verilmiştir. Metinde, başlıca alacak-verecek, eşkiyalık, mülke haksız müdahale, kanundan fazla vergi talebi, tahsil edilemeyen vergiler, vakıf ve zaviyeler, miras malları ve su ile ilgili bir takım meseleler şikayet konusu olmuştur.
Karaman Ahkam defterlerine göre Tanzİmat döneminde Bozkır kazası (1839 - 1876)

Defterleri, Osmanlı tebaası arasındaki ihtilaflı konuların, yerel mahkemede çözülememesi ya da tatmin edici sonuç alınamaması üzerine, Divan-ı Hümayuna aktarılan şikayetlere çözüm üretmek ve adaleti sağlamak için düzenlenmiştir. Bu çalışma Karaman Eyaleti'ne ait 35-39 Numaralı Ahkam Defterlerinde Bozkır kazasını ilgilendiren 55 hükümden istifade edilerek hazırlanmıştır. Tanzimat Dönemini kapsayan 35-39 Numaralı Karaman Ahkam Defterlerindeki şikayetlerden bazıları arazi, mer'a-otlak, cibal-i mübaha, borç, vergi, gasp ve yaylak anlaşmazlıklarıdır. Yaşanılan anlaşmazlıklar Divana intikal ettirilmiş ve çözüm istenmiştir. Merkezden gelen cevapta Tanzimat uygulamalarının maddelerine atıfta bulunulsa da eski düzenin devam etmesi istenmişdir. Tanzimat sürecinde Bozkır idari yapısı kaza olarak devam etmiştir. Bozkır kazasının idari yöneticileri hükümlerde tespit edilememiştir. Ayrıca hükümlerde yer alan köyler listelenmiştir ve vergi çeşitleri tespit edilmiştir. Bu çalışmada defterlere dayalı olarak Tanzimat Dönemi'nde Bozkır kazasının idari, sosyal, askeri, ekonomik yapısı ele alınmıştır.
Rural manufacturing in the nineteenth century Ottoman empire: A study on labour costs

öz ONDOKUZUNCU YÜZYILDA OSMANLI KIRSAL SANAYİ: EMEK MALİYETLERİ ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA ERGENE, Boğaç Alaeddin Yüksek Lisans Tezi, İktisat Anabilim Dalı Tez Yöneticisi: Doç. Dr. Erdal Yavuz Haziran, 1995, 95 sayfa Bu tezde, on dokuzuncu yüzyılda artan Avrupa rekabeti İt karşısında, Osmanlı yerli sınayi üretiminin direnişini mümkün kılan nedenler anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda, lonca dışı kırsal üretim pratiklerinde ortaya çıktığı varsayılan göreli emek verimliliğine özel bir Önem verilmiştir. Yoğun rekabet dönemlerinde köylülerin öz- sömürülerini artırmalarıyla gerçekleşen maliyet verimliliği, kırsal sınai üretiminin bu dönemdeki göreli dinamizmini sağlayan önemli nedenlerden biti olarak önerilmiştir. Bu noktayı kanıtlamak üzere ücret serileri ve kırsal ve kentsel nufuslarxn vergi yükümlülükleri hesaplanmaya çalışıldı. Bu hesaplamalardan, on dokuzuncu yüzyıl süresince, şehirlerdeki gelirlerin artmasına karşın, kırsal gelirlerin pek fazla değişmediği ve bu yüzden kırlarda, öz-somürünün artmasının sonucu olarak göreli emek maliyetinin düşmüş olması gerektiği ortaya çıkmıştır.
XIX. yüzyılda Filibe şehri (1839-1876)

oz Traklar zamanından beri var olan Filibe şehri Osmanlı döneminde de Balkanlardaki belli başlı şehirler arasında yer almıştır. İstanbul'dan Belgrad'a kadar uzanan yolun üzerinde oluşu, Meriç nehri boyunca uzanan geniş ve verimli bir vadinin ortasında bulunuşu ve ayrıca İstanbul'a yakınlığı, bu şehrin Osmanlı İmparatorluğu içinde hızla gelişmesini sağlamıştır. XIX. yüzyılda ve özellikle Tanzimat devrinde Filibe şehri hem Balkanlardaki Osmanlı yenileşmesinin ve hızla gelişen uluslararası ticaretin, hem de Bulgar milli uyanışının en önemli merkezlerinden birini oluşturmuştur. Bu dönemde Filibe'nin idari, ekonomik ve sosyal yapısı, ağırlıklı olarak Osmanlıca ve Bulgarca kaynaklarla hazırlanan bu çalışmanın ana konusunu oluşturmaktadır. Bu bağlamda özellikle Filibe şehrinin dini gruplara göre nüfus dağılımı, mahalleleri, Filibe kazasına bağlı nahiyeler ve köyler, idari teşkilat, şehirdeki meslek grupları, tarım, hayvancılık, ticaret, Osmanlı ve Bulgar okulları, kiliseler, camiler ve vakıflar ayrıntılı olarak incelenmektedir. Filibe'nin Bulgaristan'a geçişinden sonra burada yaşayan Türklerin göçleri, Türkçe yer isimlerinin Bulgarcalaştırılması gibi konular da işlenerek şehrin Osmanlı idaresinden çıktıktan sonraki gelişimi hakkında da bir fikir verilmiştir. Doktora tezinin genelinde, bir yandan şimdiye kadar yeterince araştırılmamış konulara açıklık getirilirken, öte yandan tarih yazımındaki kalıp yargılara ve tartışmalı sorulara da cevap verilmeye çalışılmıştır. m
19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin Doğu Karadeniz limanlarındaki ticari faaliyetler

Türkiye'nin Doğu Karadeniz sahası, coğrafi koşulların etkisiyle birçok liman ve iskeleye sahiptir. Bu bölge 1461'de Fatih Sultan Mehmed'in Trabzon'u fethiyle beraber Osmanlı idaresine girmiştir. Bu tarihten sonra Karadeniz bir Türk Gölü haline getirilmiş ve bölgede ticarete uzun bir süre sadece Türk gemileriyle yapılabilmiştir. 1774 Küçük Kaynarca Antlaşmasına kadar süren bu dönem, bu tarihte Rusya'nın Karadeniz'de ticaret izni almasıyla bozulmaya başlamıştır. Ruslardan sonra Avusturya, İngiltere ve Fransa da kendi gemileriyle Karadeniz'de ticaret izni almıştır. Dönemin büyük Avrupa devletlerini takiben İspanya, Hollanda, İsveç vb. devletler de Karadeniz'de ticaret yapmak için ahitname almayı başarmışlardır. Bu tarihten sonra bölge limanlarında büyük bir ticari hareketlilik başlamıştır. Özellikle 1829 Edirne Antlaşmasından sonra Karadeniz'in bütün devletlerin ticaret gemilerine kayıtsız şartsız açılmasıyla bu ticaret daha da artmış bölgede Trabzon, Giresun ve Rize gibi büyük limanların yanında iskele diyebileceğimiz Tirebolu, Akçaabat, Sürmene ve Hopa gibi yerlerde de bir ticaret hacmi oluşmuştur. Doğu Karadeniz liman ticaretindeki en önemli noktalardan biri de bu bölge İran'ın dış dünyaya açılan kapısı konumundaydı. İran mallar Trabzon limanı üzerinden ihraç ediliyor ayrıca İran'a gidecek birçok ithal mal da Trabzon limanına geliyordu. Bu çalışma, 19. yüzyılda özellikle 1830 tarihinden sonra bu bölgedeki liman ve iskelelerdeki ticari faaliyetleri açıklamaya çalışan bir incelemedir.
137 numaralı Ayıntab Şer'iyye Sicilinin (h. 1216-1220 /m. 1801-1806) transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Osmanlı Devleti'nin mahkeme kayıtları olan Şer'iyye Sicilleri yerel tarih çalışmalarının en önemli kaynakları arasında yer almaktadır. Şer'iyye Sicilleri, zengin içeriği ile Osmanlı Devleti'nin tarihi çeşitli yönleriyle aydınlatmamızı sağlayan önemli kaynaklardandır. Şer'iyye Sicilleri ait oldukları bölgenin; nüfusu, ticari faaliyetleri, dini ve sosyal yapıları vb. hakkında bilgi içerir. Şer'iyye Sicilleri ile ilgili yapılan çalışmalarla, Osmanlı Devleti'nin idari teşkilatlanması ve hukuki yapısı hakkında da bilgilere erişilir. Böylece Osmanlı Devleti'nin sosyo-ekonomik tarihi hakkında önemli veriler elde edilir. Ayrıca Osmanlı Devleti'nin sınırları içinde olup günümüzde birçok devlet kuran toplumların tarihini aydınlatması bakımından da Şer'iyye Sicilleri büyük önem taşımaktadır. Şer'iyye Sicilleri'nin tarihsel ehemmiyetinden yola çıkarak yerel tarih çalışmalarına katkı sağlaması düşüncesiyle bu çalışma meydana getirildi. Bu çalışmada H.1216- 1220 ( M. 1801 -1806) yıllarını kapsayan 87 varak 172 sayfa olan 257 mahkeme kaydının yer aldığı 137 numaralı Ayntab Şer'iyye Sicili'nin transkrip ve değerlendirilmesi yapıldı. Belge çeşitliliği bakımından zengin içeriğe sahip olan sicilde yer alan belgelerin vergi tahsili, asker toplama, dilekçe usulüyle görevlendirme, memur ve hizmet atamaları, asayişin sağlanması ile ilgili ferman ve buyuruldu; vesayet, miras, borç, takas, diyet, sulh, vekalet ve vakıf ile ilgili hüccetler, terekeler, ilgili kayıtlar vb. ile ilgili olduğu görüldü. Bu belgeler ışığında H. 1216- 1220 M. 1801- 1806 yılları arasındaAyntab'ın sosyo-ekonomik, kültürel, idari, mimari vb. tarihi hakkında önemli bilgiler edinilebilir. Böylece Osmanlı Devleti'nde XIX. yüzyılın ilk yarısında meydana gelensosyo-ekonomik ve siyasal gelişmelerin Ayntab'a yansımaları hakkında bilgilere ulaşılır.
Osmanlı devleti'nden günümüze vergilendirme yetkisinin dönüşümü

Vergilendirme yetkisi devletin egemenlik gücünün en önemli göstergelerinden biridir. Devlet anlayışında, yapısında ve hukuk sisteminde ortaya çıkan farklılıklar yetkinin kullanılmasında da kendini göstermektedir. Osmanlı Devleti'nde vergilendirme yetkisi tarihsel süreçte şekillenmiştir. Şer'i hükümlerin birincil hukuk kaynağı olduğu Osmanlı Devleti'nde vergilendirme yetkisi de asli olarak bu kurallara göre kullanılmıştır. Zaman içerisinde devletin dönüşümü yetkinin kullanılmasında da farklı aktörleri ortaya çıkarmıştır. Dünyada yaşanan gelişmelerle 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde yenilikler yapılmaya başlanmıştır. Yapılan düzenlemelerde vergilendirme yetkisini de yerini alarak demokrasi anlayışına uygun gelişmeler yaşanmıştır. Yasama organı vergilendirme yetkisinin kullanılmasına dahil olmuştur. Türkiye Cumhuriyeti'nde ise kurulduğu günden bu yana yetkinin kullanımı anayasal düzenlemelerle yasama organına ait olmuştur. Ancak tarihi sürece baktığımızda zaman zaman farklı uygulamalara başvurulduğu, vergilendirme yetkisinin kullanımında ekonomik ve siyasi durumların etkisiyle bu süreçte yer alan aktörlerin rollerinin değişim içerisinde olduğu dikkati çekmektedir. Bu çalışmada Osmanlı Devleti'nden günümüze geçen süreçte vergilendirme yetkisinin nasıl bir farklılaşma içerisine girdiği araştırılacaktır.