Antik ören yerlerindeki mimari eserlere XX. yüzyılda yapılan koruma ve onarım uygulamalarının değerlendirilmesi ve çağdaş bir yaklaşım önerisi: Re-restorasyon

Arkeolojik alanlar, insan topluluklarının kökenleri ve gelişimleri ile ilgili içerdikleri bilgi bakımından değerli alanlardır. Arkeologların ve farklı disiplinlerden bilim insanlarının bu alanlarda yaptıkları çalışmalar insanlığın geçmişşinin anlaşılmasına yardımcı olmaktadır. Bu nedenle kaybedildiğinde yenilenmesi mümkün olmayan taşınır ve taşınmaz kültürel mirasın, özgünlüğünün bozulmadan korunması ve gelecek nesillere aktarılması büyük bir önem taşımaktadır. Türkiye'de arkeolojik kazılar sırasında eserlerin gün yüzüne çıkarılma sürecinde ne yazık ki her zaman bir koruma uzmanı bulunmamakta ve çoğu zaman arkeolojik eserler kaderine terk edilmektedir. Bunun yanı sıra koruma ve onarım uygulamalarındaki hatalar, koruma ve onarım çalışmaları sonrası ihmal edilen düzenli bakım da eserlerin yok olmasının bir başka şeklidir. Arkeolojik alanlarda yürütülen koruma uygulamalarının nesnelleştirilmeye ve dikkat edilecek temel koruma prensiplerin sınıflandırılmaya çalışıldığı ilk düzenli girişimlerin tarihi XX. yüzyılın başlarına dayanmaktadır. Fakat kabul gören ilkelerin yoruma açık niteliği nedeniyle ortaya çıkan farklı uygulamalar ve son çıkan teknolojilerin kullanımının getirdiği fiziksel ve anlamsal değişiklikler, günümüzde koruma ve onarım uygulamaların yeniden ele alınması konusunda çalışmalar yapılmasını gerekli kılmaktadır. Bu çalışmada, öncelikle antik alanlarda gün yüzüne çıkarılan mimari buluntulara ilişkin koruma ve onarım yaklaşımlarının kuramsal gelişimi incelenmiştir. Daha sonra Avrupa'da ve Türkiye'de bulunan ve kazılarına XXI. yüzyıldan önce başlanılan antik alanlar tespit edilmiştir. Bunlardan çalışılan ülkeler ve ülkelerdeki antik alanlar çizelgelerle tasniflenmiştir. Erken dönem müdahalelerinin günümüzdeki fiziksel durumu XXI. yüzyıldan önce müdahale görmüş antik alanlar özelinde saha çalışmasıyla ve kazı başkanlarıyla yapılan anketle irdelenmiştir. Kazı başkanları ile gerçekleştirilen anketler ve röportajlar, çalışmaya, kazı başkanlarının arkeolojik eserlerin korunması ve onarılmasındaki rolüyle ilgili farklı bakış açıları kazandırmıştır. Saha çalışmasının ve anketin bir ürünü olarak XXI. yüzyıldan önce yapılmış müdahalelerin günümüzde tekrar ele alınmasının gerekli olduğu belgelenmiştir. Koruma ve onarım uygulamalarına tekrar müdahale edilmesi eylemi 're-restorasyon' olarak adlandırılmıştır. Örnek antik alanlar üzerinden fiziksel bozulmalar ve özgünlük sorunları sınıflandırılmıştır. Bunlara çözüm önerileri sunulduktan sonra antik alanlarda gerçekleştirilecek re-restorasyon uygulamaları için bir metodoloji geliştirilmiştir. Re-restorasyona ilişkin geliştirilen yöntem belgeleme, analiz, re-restorasyonun planlanması, re-restorasyonun uygulanması, yorum ve sergileme olarak altı basamaktan oluşmaktadır. Her arkeolojik sitin kendine özgü karakter taşımasından dolayı sorunların ve çözümlerin birebir uygulanması doğru olmasa da, sınıflandırmaların araştırma sürecini kısaltması ve farklı bölgelerde yapılmış/yapılmakta olan uygulamalara erişilebilirliği arttırması bu çalışmanın en önemli kazanımlarındandır. Tüm bunların ardından çalışma, günümüzdeki verileri kullanarak arkeolojik kazılara ve antik alanların sergilenmesine ilişkin değerlendirmelerde bulunmuştur.