Üç farklı palyatif bakım hizmet modelinin kanserli hasta - hastaya bakım veren aile üyeleri açısından değerlendirilmesi ve maliyet-etkililik analizi

Bu tez çalışmasının amacı; palyatif bakım gereksinimi olan kanser hastalarının, üç farklı hizmet modeli ile aldıkları palyatif bakım hizmetinin maliyet-etkililik değerlendirmesini yapmaktır. Çalışma; Palyatif Bakım Merkezi'nde hizmet alan 60 hasta, devlet hastanesinde genel bakım alan 59 hasta ve evde sağlık hizmeti alan 41 hasta (toplam: 160 hasta) ve onlara bakım veren 154 aile üyesiyle gerçekleştirilmiştir. Çalışmada Palyatif Bakım Merkezi ile devlet hastanesi genel hasta servislerinde yatan hastalara ait maliyet ve etkililik sonuçları toplumsal bakış açısı ile, evde sağlık hizmetleri ile sunulan palyatif bakım hizmetlerinin maliyet-etkililik sonuçları hasta perspektifi ile değerlendirilmiştir. Etkililik ölçümünde; hastalar için semptomlardaki iyileşme, yaşam kalitesi düzeyleri, aldıkları hizmetten memnuniyet düzeyleri ve hastaya bakım veren aile üyeleri için, aile bakım memnuniyeti ve aile bakım yükü değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre; devlet hastanesinde genel bakım alan hastaların semptom düzeylerinde, Palyatif Bakım Merkezi'nde hizmet alan hastalara göre daha fazla iyileşme yaşandığı tespit edilmiştir (p<0,05). Yaşam kalitesi değerlendirmesinde; genel sağlık durumu, fonksiyonel durum ve semptom durumu açısından en kötü skorlar Palyatif Bakım Merkezi'nde palyatif bakım alan hastalarda ölçülmüştür (p<0,05). Yaşam kalitesi açısından en iyi genel sağlık durumu düzeyi evde sağlık hizmeti alan hastalarda ölçülürken; fonksiyonel durum değerlendirmesinde, en iyi skorlar devlet hastanesinde genel bakım alan hastalardan elde edilmiştir (p<0,05). Hastaların ve bakım veren aile üyelerinin aldıkları hizmetten duydukları memnuniyet düzeyi en yüksek model, Palyatif Bakım Merkezi Modeli olmuştur (p<0,00). Ailelerin bakım yükünün en yüksek olduğu model ise, Palyatif Bakım Merkezi Modeli olmuştur ancak palyatif bakım modelleri arasında aile bakım yükü açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunamamıştır (p>0,05). Hizmet alınan modellere göre QALY kazanımları değerlendirildiğinde; Palyatif Bakım Merkezi'nde hizmet alan hastaların QALY değeri ortalama -1,0 4,0, devlet hastanesinde genel bakım alan kanser hastalarının QALY değeri ortalama 1,5 4, 8 ve evde sağlık hizmeti alan hastaların QALY değeri ortalama 2,5 3, 3 olarak hesaplanmıştır. Maliyetlerin değerlendirilmesinde ise; doğrudan ve dolaylı maliyetlerin en yüksek olduğu model, 'Palyatif Bakım Merkezi Modeli' olmuştur. Çalışmada maliyet-etkililik değerlendirmesinde, elde edilen kazanımlar açısından 'İlave Maliyet Etkililik Oranları' hesaplanarak modeller karşılaştırılmıştır. Elde edilen verilere göre; toplumsal perspektiften ele alındığında devlet hastanesinde genel bakım almak, Palyatif Bakım Merkezi'nde bakım almaktan daha maliyet-etkili bulunmuştur. Hasta perspektifinden karşılaştırma yapıldığında ise; evde sağlık hizmeti modeli, devlet hastanesinde genel bakım modeli ve Palyatif Bakım Merkezi modeline göre daha maliyet-etkili bulunmuştur. Hasta perspektifinden, yaşam kalitesine ilişkin kazanımlar değerlendirildiğinde yine en maliyet-etkili model evde sağlık hizmetleri modeli olmuştur. Hasta perspektifinden, hasta memnuniyet düzeyi değerlendirildiğinde, en maliyet-etkili yöntem; devlet hastanesinde genel bakım modeli iken, ailelerin memnuniyet düzeyleri ve bakım yükleri açısından en maliyet-etkili model evde sağlık hizmetleri modeli olarak bulunmuştur. Bu araştırma sonuçlarının sağlık planlamasında ve sosyal güvenlik politikalarında, sağlık yöneticilerine ve karar vericilere önemli kanıtlar sağlaması beklenmektedir.