Kıyı, kültür, özne: Kabak Koyu'ndan fragmanlar

Muğla'nın Fethiye İlçesi yakınlarındaki Kabak Koyu'nda yeni ve alternatif bir seyahat kültürü beliriyormuş gibi görünüyor. Çeşitli ölçeklerde belirmeye başlamış mekansal yapılanmaları ve pratikleriyle; sözgelimi, çadır kampları, bungalovları, konserleri ve coğrafyanın üzerinde gezinen bakışlarıyla farklı örüntüler ortaya koyuyorlar. Ne ki, kültürel çalışmalar disiplini içerisinde yeşermiş bazı söylemler, bu tarz kültürel farklılaşmaları, mikrosiyasal bir çerçevede, hakim kültürel pratiklere karşı yürütülen bir takım direnç edimleri olarak tarif etmekteler. Böyle bir karşılaşma düzlemi tarif etmek, kültürü bir çatışma alanı olarak belirtmek, söyleminde 'kültür' kavramının geniş karşılıklar bulduğu mimarlık disiplini için de ziyadesiyle kritik görünüyor. Bu kritik durumu teslim etmeyi gerektiren yegane durumun, en temelde, tasarım edimlerinin temas ettiği kültürel yapılanmaların dinamik karakteri olduğunu söylemek mümkün. Açıktır ki, mimari mekan her zaman bir takım kültürel yapılanmaların içinde çözünür, bu ilişkiler içerisinde yeni bağlar kurar. Farklı ölçeklerde gerçekleşebilir bu çözünme, tasarım sürecinde bilinçli olarak temsil edilse de edilmese de. Tasarım nesnelerinin kültürel 'göstergeler' olarak okunaklı olmaları bir yana; dolaysız bir biçimde, yerleşikleşmiş kültürel kodların, belirgin hayat tarzlarının ama bununla beraber, hayata dair yeni hareketlerin, değişimlerin, yavaş yavaş belirmekte olan yörüngelerin failleri konumunda da bulunabilirler. Mimari tasarım ediminin, bu çerçevede tariflenmiş bir alanda; otoriter, ya da en azından egemen bakış açılarını, dominant kültüre ait sterilize edici tutumları, yeniden üretmesi olasıdır. Ancak tartışmanın öteki tarafında, kültürel oluşumların dinamik karakterlerine doğru genişleyebilen aralıklar üretebilmek, onlarla etkileşebilmek, onların ürettikleri mekanı kavrayıp yeni pozisyonlar yaratabilmek gibi bir potansiyeller alanı da yer alır. Bununla beraber, otoriter okuma biçimlerini yeniden üretme tehlikesine sahip tek edimsellik, mimari tasarım disiplini değildir. Verili, aşkınsal bir takım söylemleri, tutumları, yöntemleri ve tartışmaları merkezi bir konumda tutmak, bir hareket noktası olarak belirlemek de, bu bakımdan, baştan sorunludur. Açıkçası, önceden sıkı sıkıya tarif edilmiş kavramsal teribatların ve bu tertibatları yegane araçlar olarak merkezinde tutan kültür tartışmalarının görünür kılamadığı bir takım aralıklar muhakkak bulunur. Bu çerçeve içerisinde, araştırma boyunca, kültürel tabakalanmalara neden olan kuvvetlerin bir kısmı tartışmaya açılmaktadır. Mikrosiyasal alana dair geniş ve incelediği yerle etkileşim halinde bir kavrayış ortaya konmaya, kültüre karşı geliştirilmiş bir takım söylemlerin temas edemediği ara durumlar için yeni açılımlar üretilmeye çalışılmaktadır. Mikrosiyasetin, erkin bedenlere nüfuz etmesinin ve bedenleri belirli aralıklara sıkıştırmak niyetiyle hayata yaydığı aparatlarının sonu yoktur. Toplumsal hareketlenmeleri sabitleyen ve onları bir takım rezonans sistemlerinin içine kilitleyen yapılanmaların tartışmaya dahil edilmesi bu nedenle önemlidir: Hayatın üzerinde etkili olan, etkin olduğu ölçek ne olursa olsun, bu kuvvetlere dair konumlar sorgulanmalıdır. Tezde yürütülen tartışma boyunca; ideolojik aygıtlar, hegemonya kuramı, göstergebilimsel yapılanmalar gibi kültüre yönelmiş okumaların merkezinde bulunan kavrama biçimleri ile birlikte; alt-kültürler, moda, doyum, taktikler ve stratejiler gibi kavramlar ziyaret edilir. Bu kavramsal örgülerin Kabak Koyu'nun özgül mekanında üretebileceği tartışmalara değinilirken, bu tartışmaların kendi içindeki bağlantıları, görünür kılmakta yetersiz kaldıkları ve nihayetinde, içinde yeşerdikleri düşünsel bağlamlar da ilk elden teslim edilir. Nihai olarak, Kabak Koyu bağlamında, bütün bu tartışmalardan beslenen bir mekan okuması yürütülür. Bu okuma, mekanın toplumsal olarak üretilmiş karakteri üzerine kurulmuş bir takım söylemlerden beslenirken, mekansal hareketlerin birbirine karşıt iki hali, çizgili mekan ve pürüzsüz mekan, Kabak Koyundaki mekansal fragmanların değerlendirildiği ana argümanları belirtir. Çizgili mekan, yerleşiklik protokolleri üzerinden işleyen bir mekanı tarif eder; pürüzsüz mekan ise göçebelerin bu yerleşiklik protokollerinin dışında kalan, mekanı hesapsızca tutan hareketleri kapsar. Bu iki mekan, birbirilerine karşıt mekansal tavırları belirtiyor olsalar da, yeryüzünde yalnızca birbirilerine karışmış bir halde bulunurlar ve daima birbirilerine tercüme edilmektedirler. Yani çizgili mekanlar sürekli pürüzsüzleştirilmekte, pürüzsüz mekanlar çizgili hale getirilmektedir. Her ne kadar pürüzsüz bir mekan, nihai özgürleşme için yeterli değilse bile; yerleşik, dominant bir kültürel fragmandan farklılaşan bir mekansal yapılanmanın mekanını bir miktar pürüzsüzleştiriyor olması gerekir. Bu bağlamda, Kabak Mekanındaki hareketlerden ve yapılanmalardan bir kısmı tartışma nesnesi haline getirilir. Bağlandıkları kültürel yapılanmalar teşhis edilmeye çalışılır, pürüzsüz hale getirebildikleri teslim edilmeye çalışılır.