Türkiye'de çok uluslu işletmelerden teknolojik yetenek aktarımında karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri Netaş uygulama örneği

Dünya ülkeleri geçtiğimiz yüzyılda başlayan ve bu yüzyılda daha da hız kazanması beklenen bilgi toplumuna doğru yönelirken, dünyada teknoloji temelli küresel bir rekabet dönemi başlamıştır. Üçüncü endüstri devrimi olarak nitelendirilen bu dönemde bilgi toplumları oluşurken, teknolojik bilgi rekabetin ana unsuru haline gelmiştir. Uluslararası rekabetin temel faktörleri ucuz emek ve yoğun sermayeden, yetişmiş emek, bilgi unsuru ve etkin sermaye ile teknoloji kullanımına doğru kaymaktadır. Teknolojik rekabetin hız kazandığı bu dönemde teknoloji lideri olarak Çokuluslu işletme'ler ön planda yer almakta hatta bu teknolojik rekabetin yönünü ve sürecini etkilemektedir. Inovasyon için önemli adım olan Ar-Ge çalışmaları son derece riskli, uzun zaman, sermaye, donanım ve nitelikli emek isteyen çalışmalardır. Bu nedenle Ar-Ge için gerekli şartları yerine getirebilen ÇUl'ler bugün küresel teknolojik rekabetin koşullarını belirleyen işletmeler olarak karşımıza çıkmaktadır. Ill Rekabetin küresel bir nitelik kazandığı bu dönemde, Türkiye'nin mikro ve makro düzeydeki vizyonu teknolojik rekabette teknoloji lideri ülkeler arasında yer almak olmalıdır. Bilim ve teknolojide lider konumda olan gelişmiş ülkeler arasında yer alabilmenin temel parametresi olarak görülen yüksek rekabet gücüne erişebilmek teknoloji üretebilmekten geçmektedir. Bu bağlamda yapılan çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde genel olarak ÇUl'ler ele alınmış, işletmeleri çokulusluluğa iten nedenler, temel karakteristiklerine değinilmiştir. Üretim faktörleri arasında bilginin yer alması hatta diğerlerini ikame edebilir olması nedeniyle ÇUl'lerin çalışma alanları incelenmiş, ucuz emek ve düşük maliyetlerle üstünlük sağlamaya yönelik diğer ülkelerdeki yatırımlarının süreç içersinde nitelikli emek, gerekli bilgi birikimi ve altyapı açısından nasıl değişikliğe uğradığı ele alınmıştır. İkinci bölümde teknolojik yeteneğin kapsamı ve özellikleri, dinamoları, ülkelerin teknolojik yetenek düzeylerinin değerlendirilmesinde kullanılan ölçütlere ve aktarım kanallarına yer verilmiş, teknolojik yetenek düzeyini etkileyen çevresel faktörlere değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise Türkiye'nin genel olarak teknolojik yetenek kapasitesi, yayınlanan veriler doğrultusunda diğer ülkelerle karşılaştırmalar yapılarak analiz edilmiş ve bugünkü görünümü ortaya konulmuştur. Ortaya konulan bu tablo teknolojik yetenek aktarımında karşı karşıya kalınan sorunların belirleyicisi olarak değerlendirilmiştir. Türkiye'de teknolojik yeteneğin geliştirilmesine yönelik olarak yürütülen ÇUİ'lerden teknolojik yetenek aktarımında mevcut beşeri ve fiziksel altyapı açısından karşılaşılan sorunlar incelenerek bu sorunları ortadan kaldırmaya yönelik çözüm önerileri sunulmuştur. IV Dördüncü bölümde bilgi çağıyla birlikte iletişimin anahtar sektör olarak ön plana çıkması nedeniyle Türkiye'de bu konuda faaliyette bulunan NETAŞ uygulama örneği olarak seçilmiştir. NETAŞ'ın teknolojik yetenek düzeyi bu bölümde analiz edilerek, teknolojik yetenek aktarımı ve teknoloji geliştirme faaliyetleri sırasında, ne tür sorunlarla karşılaştığı, ne düzeyde etkilendiği ve bu sorunların nitelik bakımından ne kadarının Türkiye'nin mevcut bilim ve teknoloji altyapısından dolayı kaynaklandığı yapılan 'Interaktif Anket' yöntemiyle irdelenmiştir. Ayrıca sorunlara ilişkin çözüm önerilerinden hangilerinin uygulandığı ortaya konulmaya çalışılmış hatta bir adım daha ileriye gidilerek çözüm yöneliminde karşılaşılabilecek sorunlar tespit edilerek, bunların çözümü için öneriler araştırılmıştır. Yürütülen çalışmadan çıkan sonuç ve genel bir değerlendirme, Sonuç kısmında verilerek çalışma tamamlanmıştır.