Kurtuluş Spor Kulübü yapısı koruma projesi

Tatavla semti, İstanbul'un Haliç kıyılarının kuzeyinde yükselen tepede bulunan Aya Dimitri Kilisesi çevresinde, 16. yy'da kurularak gelişmiş bir Rum yerleşimidir. Bir azınlık semti olarak 19. yy'da batılılaşma ekseninde siyasi ve toplumsal düzeyde yapılan düzenlemeler sonucu bölgedeki azınlık nüfus güç ve imkan kazanmış, bölge hızla gelişmeye başlamıştır. Dönemin düşünsel ve kültürel akımlarının bir sonucu olarak Osmanlı toprakları genelinde pek çok azınlık cemiyeti kurulmuş ve azınlık kültürünü yayma amaçlı faaliyetler yürütülmüştür. Tatavla 'İraklis' Jimnastik Cemiyeti de bu hedef doğrultusunda 1896'da Tatavla semtinde kurulmuş, spor odaklı bir azınlık cemiyetidir. 19. yy'da kurulan İstanbul'un önemli azınlık cemiyetlerinden bir tanesi olan Tatavla 'İraklis' Jimnastik Cemiyeti kuruluşundan kısa bir süre sonra hayırsever bir azınlık cemiyeti olan 'Proodos' Cemiyeti (1899) için inşa edilen binaya taşınarak faaliyetlerini bu cemiyetle aynı çatı altında sürdürmüştür. Cemiyetin merkez binası, İstanbul'daki Rum kültür mirası yapılarının önemli örneklerindendir. Osmanlı'nın son dönemleri, Birinci Dünya Savaşı, mütareke ve Kurtuluş Savaşı yılları boyunca, zaman zaman savaş şartları dolayısıyla aktivitelerini azaltarak veya kesintiye uğratarak da olsa sürdüren iki cemiyetin yolları, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulması ve 'Proodos' Cemiyeti üyelerinin ülkeyi terk etmesinin ardından ayrılmıştır. Geride kalan jimnastik cemiyeti üyeleri, 'Tatavla Spor Kulübü' adını alarak cemiyet merkez binasında, kulüp sporcuları ve takımları da genç cumhuriyetin profesyonel liglerinde varlıklarını sürdürmüşlerdir. Söz konusu cemiyet yapısı, 1929'da gerçekleşen ve Tatavla genelinde pek çok ahşap yapının yok olmasına sebep olan büyük yangını ciddi bir hasar almadan atlatmıştır. Tatavla semtinin adı bu yangının ardından 'Kurtuluş' olarak değiştirilmiş, Tatavla Spor Kulübü de bu kararı takiben 'Kurtuluş Spor Kulübü' ismini almıştır. 20. yy'ın ortalarına gelindiğinde kulüp yapısı bakımsızlıktan ötürü yıpranmış durumdadır. 1950- 54 yılları arasında bir dizi bakım ve onarımdan geçen yapının, 6-7 Eylül 1955 olaylarında tahribata uğradığı, ve bu tahribatın 1957- 58 yıllarında onarıldığı tespit edilmiştir. Günümüzde hala spor kulübü işlevini sürdürmekte olan yapı, geçirdiği yıllar, bozulmalar ve tahribata rağmen özellikle ahşap malzemeli özgün detaylarının korunmuşluk seviyesiyle dikkat çekmektedir. Bunun yanında yapıda bir takım bozulma ve müdahalelerin de bulunduğu gözlemlenmiştir. Kurtuluş Spor Kulübü ana yapı kütlesi ve açık spor alanları ile beraber, günümüzde Beyoğlu ilçesi Yenişehir Mahallesi sınırları içinde yer almaktadır. Safa Meydanı Sokağı ve Direkçibaşı Sokağı arasında kalan kulüp yapısı ve bahçesi 1372 ada 46 ve 62 parsellerde konumlanmaktadır. Komşu bitişik nizam devam eden parsellerin arasında tekil ve yol çizgisinden geriye çekilmiş bir yapı kütlesi olan spor kulübünün ana girişi kuzeybatısında bulunan Safa Meydanı Sokağı'nda yer almaktadır. Kulübün bulunduğu yapı adasının kuzeybatı yönünde bir ön bahçesi, güneydoğu yönünde ise bir arka bahçesi bulunmaktadır. Kulüp yapısı, bahçe seviyesinden yükseltilmiş bir giriş katı, birinci kat ve bodrum katı olmak üzere üç katlı, kagir bir yapıdır. Kullanımı süresince özgün yapı kütlesine bazı betonarme ekler yapılmış, fakat özgün yapı kütlesi niteliğini kaybetmemiştir. Bu tez kapsamında Kurtuluş Spor Kulübü yapısının bulunduğu Tatavla/Kurtuluş semti tarihçesi, bölgedeki etnik gelişim ve değişim hareketleri incelenmiştir. Bir azınlık yerleşimi olarak Osmanlı'nın 19. yy'da başlayan Batılılaşma hareketiyle yükselişe geçen Tatavla semtinde, azınlıkların elde ettikleri haklar doğrultusunda toplumsal ve kültürel gelişimleri için başlattıkları girişimler ve bu girişimler sonucunda ortaya çıkan azınlık cemiyetleri araştırılmıştır. Rum azınlık cemiyetlerinin spor ve sanatla ilişkisi açıklanmış ve bu faaliyetlerde bulunan önemli Rum azınlık cemiyetlerinden bahsedilmiştir. Bölge ve bölge halkının tarihsel ve düşünsel gelişiminin irdelenmesinin ardından Kurtuluş Spor Kulübü'nün bu bağlamda incelenmesi, günümüzdeki mimari durumunun belgelenmesi, geçirmiş olduğu müdahale ve bozulmaların tespit edilmesi gerçekleştirilmiştir. Belgelenen müdahale ve değişiklikler doğrultusunda yapının 1900'lerin başında inşası tamamlanan özgün durumu projelendirilmiştir. Tüm bu bilgiler ışığında Kurtuluş Spor Kulübü için, özgün işlevini kaybetmemesi hedeflenerek restorasyon önerisi hazırlanmıştır. Hazırlanan restorasyon projesinde, yapının spor kulübü işlevini devam ettirmesi ve yapıya bu işlevin sürekliliğini destekleyecek ek işlevler tanımlanması öngörülmüştür. Önerilen ek işlevler, kulüp bünyesinde hizmet verecek butik nitelikte bir müze / kalıcı sergi alanı ile bir kafeterya mekanıdır. Oluşturulan restorasyon projesiyle kulüp yapısının aktif ömrünün uzatılması, bölge halkının hem birbirleriyle, hem ziyaretçilerle bir araya gelebileceği bir toplanma alanı yaratılması, Rum azınlık kültürünün önemli bir parçası olan spor ve cemiyetler mirasının gelecek nesillere aktarılması hedeflenmiştir.