Bankacılıkta temel etik yaklaşım

Bankaları diger sirketlerden ayıran en önemli fark kendilerine verilen para toplama ve kredi açma ayrıcalıgıdır, para toplama ayrıcalıgı bankacılıgı bir ''güven müessesesi''haline getirmektedir. Bir bankanın en büyük degeri bilançosunda görünmeyen bir unsur olan ''itibar''dır. Bir bankanın itibarı yasalara ve mevzuata uyumun yanında, paydasları ve toplumla olan ilişkilerinde adalet, güvenilirlik, saygı ve hosgörü, mesleki sorumluluk, sosyal sorumluluk gibi mesleki etik degerlere uymasında yatar. tibarınyok olması veya zarar görmesi bir güven müessesesi olan bankalar açısından telafi edilemeyecek zararlara yol açar. Bankalar artık kararlarını alırken karlılıgı tek ölçüt olarak alamazlar, dünyadakigelisime kosut olarak etik degerlere uyum, sosyal sorumluluk konularındakiyükümlülüklerini de en az karlılık kadar karar alma mekanizmalarının içine tasımakzorundadırlar. Hatta daha da ileri giderek yalnızca kendi yaptıklarından sorumlu olmakla kalmayıp, yatırım yaptıkları, finanse ettikleri veya mal ve hizmet saglayıcısıolarak kullandıkları firma ve kurulusların da davranıslarından sorumluluk hissetmeyebaslamalıdırlar. Çalısmamızın ilk bölümünde etikle ilgili kavramsal çerçeve verilmis, ikinci bölümde finans sektörü ve bankacılıkta etik konusu baslıgı altında bankacılıkta temel mesleki ilkelerin neler olması gerektigi üzerinde durulmus ve bu kapsamda yasalara ve mevzuata uyum, adalet, güvenilirlik, saygı ve hosgörü, mesleki sorumluluk ve sosyal sorumluluk kavramları üzerinde durulmustur. Çalısmada bankacılıkta ortaya çıkan etik sorunlar ;? insan kaynakları temelli etik sorunlar,4? çıkar çatısmasından kaynaklanan etik sorunlar. müsteri ilişkilerinden kaynaklanan etik sorunlar. bankaların kendi arasındaki ilişkiler ile suç gelirlerinin aklanması baglamındakietik sorunlar olmak üzere dört ana baslık altında gruplanmıs ve her bir baslık altında bankacılık sektörüne özgü etik konulara egilinmistir. Çalısma kapsamında yer alan Bankacılıkta temel etik konusundaki arastırmaçalısması ile Türk bankacılık sisteminin etik açıdan görünümünü sektörü yakından tanıyan sektör çalısanlarının tanıklıklarıyla irdelemek, çalısanların sektör ve kendibankaları hakkındaki etik uygulamalar konusundaki görüslerini ortaya çıkarmak amaçlanmıstır. Bu çalısma sonucunda özet olarak ; sektörde çalısanlar kendilerine sorulan etikkonulardan % 68 inde etik açıdan sorun bulunmadıgı, % 28 i olusturan grupta yer alan konularda ise etik açıdan sorun bulundugu görüsündedir. Bu sonuç Türk bankacılık sisteminde etik açıdan iyilestirmeye açık önemli bir alanın da varlıgına isaret etmektedir. Sonuçlara göre çalısanlarla ilişkiler, müsteri ilişkileri ve sosyal sorumlulukkonuları, sorunların göreceli olarak yogun olduğu alanlardır. İ Sektörde karlılıgın ön plana çıkması. müsterilerin kendilerine sunulan hak ve yükümlülükler ile riskler konusunda açık ve net bilgilendirilmemesi. ücret düzeyinin yetersiz olması? ve önemli bir konu olarak çalısanların yükselmelerinde bankacılık etik ilkelerinebağlılıgı ve uymanın değerlendirme ölçütü olarak alınmaması5sorunlu alanların basında gelmektedir. Sektörde çalısanlar diger sektörlerle karsılastırdıklarında bankacılık sektörünü % 82lik bir oran bankacılık sektörünü enüretik ve daha etik olarak tanımlamakadır. Bankagrupları arasında da kamu bankaları daha etik bulunmaktadır, ikinci sırada yabancı sermayeli bankalar gelmektedir. Özel bankalarda çalısanların kamu bankalarını ve yabancı sermayeli bankaları daha etik bulmaları kendi banka gruplarını daha etik bulmaoranın oldukça düsük kalması bu banka grubunda etik uygulamalar açısındangelistirilecek alanların olduğuna isaret etmektedir. Arastırma sonuçlarına göre ; organizasyon yapısı açısından bankalarda etik açıdan en sorunlu alanların açık fark ile pazarlama ? satıs olması insan kaynakları ve operasyonbölümlerinin bunu takip etmesi de üzerinde durulması gereken bir husus olup bu alanlarda iyilestirme çalısması yapılması gerektigine isaret etmektedir. Etik dısıuygulamaların sorumluları olarak agırlıklı olarak yöneticiler gösterilmekte, ikinci neden etkin denetimin olmaması olarak belirtilmektedir. Bankacılık sektörünün etik açıdan iyilestirilmesi için baslıca önerilerimiz ;? Bankaların yönetim kurullarında yönetimsel görevler tasımayan bagımsızyöneticilerden olusan etik komitelerinin teknik bilgi ve deneyimle desteklenerekgüçlendirilmesi, göstermelik olarak bırakılmayıp islev ile donatılması. Denetim eksikligini gidermek açısından Bankalar Birliği nezdindeOmbudsmanlık benzeri bir yapının olusturulması. Yönetim kuruluna ve üst yönetime dogrudan etik konusunda danısmanlıkyapabilecek, etik konusunda egitimden geçmişs profesyonel kurum içi etikyönetmeni uygulamasına geçilmesi,6? Etik denetimleri uygulamasının baslatılması. Bankaların sosyal sorumlulukları ve etik uygulamalar açısından bagımsız disdenetime kendilerini açması, banka üst yönetimlerinin etik farkındalıgınınarttırılması. Etik liderlik uygulmalarının gelistirilmesi dogrultusunda bankaların programlardüzenlemeleri. Yükselmede mesleki basarı yanında etik ilke ve kurallara uyumun da bir ölçüt olarak alınması. Bankalarda sektör etik kodları ile yetinilmemesi, etik kod yazılmasını da içerenüretik programlar hazırlaması, etik programların üst yönetim tarafındansahiplenilmesi, etik kültürün gelistirlmesi. Sektör etik kodları yanında daha ayrıntılı düzenlemeler içeren davranısyönetmeliklerinin olusturulması, burada sorumluluktan kurtulma yaklasımı iledegil, adil çözüm bulmaya yönelik, sektörü ve hizmet alanları birliktedegerlendiren yaklasımlar ön plana alınması. Düzenli etik egitimleri gerçeklestirilmesi. Öncelikle özel mesleki beceri gereken denetim, sermaye piyasası islemleri gibi alanlardan baslamak üzere hemen tüm alanlarda meslek örgütleri tarafındansertifikasyon sistemi getirilmesi? Bankaların kendi yaptıkları ile sorumlu olma yaklasımı yanında, müsterilerini ve mal ve hizmet saglayıcılarını seçerkenüretik ilkelere uyumlarını da bir ölçüt olarak almaya baslamaları olmustur.