turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
18. yüzyıl başlarında İç Batı Anadolu'nun sosyo-ekonomik durumu hakkında bir araştırma

Her şehrin kendine özgü ve Tarih boyunca yaratmış olduğu değer ve özelliklerin olduğu kanısındayım. Bu çalışma sınırlı da olsa Osmanlı İmparatorluğunun bir bölgesinde ve belirli bir zaman dilimi içerisinde oluşan sosyal değişimleri, Kapitalizim önce Osmanlı İmparatorluğunun içinde bulunduğu kişisel bir takım yaklaşmlarla gözler önüne sermeye çalışmaktadır. Her ne kadar ii. Yüzyılın sonlarında klasik değerler devlet tarafından devam ettirilmeye çalışılmakta ve örneğini 1600'lü yıllarda gördüğümüz sosyal ve ekonomik nitelikli başkaldırılar içerik olarak farklılaşsa da devam etmekteydiler. Kendilerine merkezi yönetim tarafından biçilen fonksiyonların beğenmeyen ya da bunların büyük bir hevesle kabullenen kentler bölgeler ve kişiler arasındaki rekabetlerin çatışmaların ''sonsuz'' denebilecek ölçüdeki çeşitliliklerini sergilediği bu dönemde bu yüzyıl İmparatorluğun o uzun yüzyılın temelleri bu dönemde atılmaktaydı. Başta mekansal farklılıklar ve bunun insan faaliyetlerine ve bütünsel olarak bölgelere olan etkileri farklılaşmalar ve nedenleri olabilediğince çok faktör göz önünde bulundurularak incelenmeye çalışılmaktadır. Ancak yine de bazı yönler doğal olarak eksik kalacak ve bütüne olan katkısı görece daha önemsiz olacaktır. Bu çalışma konusu pek çok farklı kişi ve açıdan tekrar yeniden ele alınabilir ve alınacaklar da. Umudum bu farklılığın sadece bir tanesinin benim tarafımdan gerçekleştirilmiş olmasa ve tarih denilen birikime küçük de olsa bir katkıda bulunabilmemdir
Tanzimat Dönemi Osmanlı devlet adamlarının tefsir ilmine katkıları

Tanzimat döneminde tefsir ilmine katkı sağlayan Osmanlı devlet adamlarını ve bu şahısların tefsire dair olan eserlerini konu edindiğimiz tezimiz bir giriş ve üç bölümden teşekkül etmektedir. Girişte tezin amacı, muhtevası, literatür taraması, tezin metodu ve kaynakları hakkında bilgiler verildi. Birinci bölümde, tezimizin konusunu oluşturan devlet adamlarının yaşadığı dönemi yani Tanzimat dönemini tanımaya yönelik bilgiler sunduk ve Tanzimat'ta değişen devlet yapısını, gelişen bürokrasiyi genel hatlarıyla inceledik. Tezimizin ikinci ve üçüncü bölümlerinde mülkiye/sivil bürokraside ve seyfiyede bulunup da tefsir ilmine katkısı olan müellifleri ve bu müelliflerin tefsire dair ortaya koydukları eserleri tanıtmaya çalıştık. Bu anlamda tezimizin ikinci bölümünü mülkiye/sivil bürokrasiye, üçüncü bölümünü de seyfiyeye ayırdık.
Birinci Meşrutiyet'in ilanı meselesi

Avrupa'da, Fransız İhtilalinin doğurduğu siyasi sistem değişiklikleriyle mutlak ve teokratik devletler yerini anayasaya ve meşrutiyete dayalı devletlere bırakmıştır. Osmanlı Devleti'nde ise Tanzimat Döneminde başlayan meşrutiyet mücadelesinin öncülüğünü Yeni Osmanlılar Cemiyeti ve bazı aydınlar yapmışlardır. Bu araştırmada Birinci Meşrutiyet döneminin anayasası olan Kanun-ı Esasi'nin hazırlık aşamaları incelenmiştir. Bu çalışmada; anayasayı hazırlamak üzere kurulan komisyon ve bu komisyonun incelediği anayasa taslakları birinci bölümü, Kanun-ı Esasi ve meşrutiyete dair hazırlanan layihalar ile Kanun-ı Esasi'nin son şeklini alması ve ilanı ikinci bölümü, ilk seçimler ve Meclis-i Mebusan'ın açılışı ile meclisin ilk dönem icraatları üçüncü bölümü oluşturmaktadır. Kaynak niteliğindeki eserler ve arşiv belgeleri, Kanun-ı Esasi'nin uzman bir komisyon tarafından hazırlandığını, dolayısıyla 'Mithat Paşa ve arkadaşlarının hazırladığı anayasa metni II Abdülhamit'e kabul ettirilerek ilan edilmiştir. şeklindeki basit yargının doğru olmadığını ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmada; anayasanın ilanından sonra toplanan ilk Osmalı Parlamentosunun farklı din, mezhep ve etnik kökenleri temsil eden milletvekillerinden oluşmasına rağmen, icraatlarıyla Osmanlı toplumunu meydana getiren milletlerin bir arada yaşayabileceğini gösterdiği görülmüştür. in
H. 1319 (M.1901) Tarihli Yanya Vilayeti Salnamesinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Salname; geçmişş yıllara ait veya bir yılın bütün icraatını topluca göstermek amacıyla hazırlanan eserlere verilen isimdir. Osmanlı Devleti'nde ilk resmi salname 1847 yılında Salname-i Devlet-i Osmaniye adıyla çıkmaya başlamıştır. Daha sonraki yıllarda devlet salnamelerinin yanı sıra nezaretlere ve vilayetlere ait salnameler de neşredilmiştir. 1866 yılından itibaren birçok Osmanlı vilayeti her seneye mahsus olmasa da aralıklarla salnameler neşretmiştir. Yanya Vilayetine ait ilk salname ise H.1288 (M. 1871) tarihine aittir. Tezde transkripsiyonu ve değerlendirilmesi yapılan Yanya Vilayeti Salnamesi, H. 1319 (M. 1901) tarihli olup; Yanya Vilayeti Salnamelerinin sonuncusudur.
On Altıncı Yüzyılın ilk çeyreğinde Osmanlı Devleti 'ndeki Mehdİlik hareketleri

Mehdilik yüzyıllardır İslam dünyasında tartışılan bir konudur. Bu inancı kabul edenler yanında kabul etmeyen İslam alimleri de olmuştur. onların bu inancı kabul ya da reddederken en büyük dayanakları bu konuda zikredilen hadis-i şeriflerdir. Alimlerin bir kısmı bu konudaki hadisleri sahih kabul etmiş bir kısmı ise çeşitli senet ve metin tenkidine tabi tutarak reddetmiştir. Bu konuda Ehl-i Sünnet alimleri arasında bir fikir birliği olmadığı gibi Şii fırkalar arasında da ortak bir görüş mevcut değildir. Bu inanç Ehl-i Sünnette itikadi bir esas teşkil etmez; fakat Şii fırkaların bazılarının inançlarının temelini oluşturur. Onaltıncı yüzyılın ilk çeyreğinde Osmanlı Devleti'ndeki mehdilik hareketlerine baktığımızda bu hareketlerin İran-Safevi taraftarı olan Kızılbaş eğilimli kişilerce çıkarıldığını ve devlete karşı bir isyan niteliği taşıdığını görürüz. Bu hareketlerin ortaya çıkmasında ve devlete büyük zararlar vermesinde uzun bir tarihi sürecin oluşturduğu birçok sebep mevcuttur. Neticede isyanların meydana gelmesine emin hazırlayan süreci göz ardı eden devlet erkanının yüzünden Anadolu halkının bir kısmı devlete muhalif hareketlerin içerisinde yer almış, bu durum ise birçok kanın akmasına ve devlette düzenin bozulmasına sebebiyet vermiştir.
4563 Numaralı Kastamonu şer'iyye Sicili'nin (H.1302/M.1885-1886) transkripsiyon ve değerlendirmesi

Toplum ve kent tarihi araştırmalarında büyük bir öneme sahip olan Şer'iyye Sicilleri'nden yararlanılmadan bir şehrin tarihini ortaya çıkarmak mümkün değildir. Yapılan bu çalışmada, 4563 Numaralı Kastamonu Şer'iyye Sicili esas alınarak, Kastamonu'nun idari, sosyo-kültürel ve ekonomik yapısına dair bazı tespitlerde bulunulmaya çalışılmıştır. 4563 Numaralı Kastamonu Şer'iyye Sicili, Hicri 1302 yılına, Miladi 1885- 1886 yılları arasına aittir. Sicilin içerisinde merkezden gönderilen fermanlar, beratlar, buyruldular, mektuplar ile bizzat kadı tarafından kaydedilen ilamlar ve çeşitli konuları içeren hüccetler bulunmaktadır. 4563 Numaralı Kastamonu Şer'iyye Sicili'nin incelenmesi ile Kastamonu'daki kazaların, mahallelerin, nahiyelerin ve nahiyelere bağlı köylerin ve divanların isimlerine; süs veuftaf eşyalarına, cami ve mescitler ile ekonomik yapıya dair bir takım kayıtlaraulaşılmıştır.
Salnamelere göre Beyrut (H.1310/M.1893- H. 1326/ 1908)

Salnamelere göre Beyrut (H.1310/M.1893- H. 1326/ 1908)H. 1326 (M.1908) Tarihli Beyrut Vilayeti Salnamesini yeni harflereçevirdik ardından incelenebilecek kadar sayıda bilgi bulunduran konularıntespitini yaptık, Salnamemizi; Beyrut idari taksimatı, askeri yapı, eğitim sistemi, ekonomik yapı, nüfus, idari yapısı, sağlık, ulasım, dini müesseseler, tarihi baslıkları altında değerlendirmeye karar verdik. Osmanlı Devleti'nde Salnameler yayınlanırken amaç edinilen temeldüsünce bütün çevrelerin bilgilendirilmesidir. Merkez idare ile tasra idaresi arasındaki iletisimi sağlamaya çalısırken yönetenler ve yönetilenler ile birliksağlamayı da amaç edinmistir. Amacımız burada Osmanlı devletini sadece büyük topraklara hakim olmus bir devlet olarak değil büyük bir yönetimkurmus, halkı içersinde refah sağlamayı amaçlamıs bu amaç doğrultusundaMüslüman olmayan kesimleri asla göz ardı etmemis, yönetime ortak etmis bir devlet olarak gelecek kusaklarca da tanınmasında yardım etmektir. Çalısmamızı hazırlarken ana kaynağımız H. 1326 (M.1908) tarihliBeyrut Vilayeti Salnamesi olmustur. Ayrıca Milli Kütüphanede bulunan BeyrutVilayeti ile ilgili H. 1310 (M. 1892/ 1893) Salnamesinden de faydalandık. H.1326 (M.1908) dönemi ile ilgili kurumlar ve bunların tarihi gelisimi hakkında açıklamalar yapılırken tetkik eserler ve ansiklopedi gibi kaynaklardan, Salnamenin yeni harflere çevirisini yaparken de imla kılavuzu ve sözlüklerdenfaydalandık. Salnamede bahsedilen konuları ana hatlarıyla belirtmeyeçalısırsak su sonuçlar ortaya çıkmaktadır:Salname ve o dönemi anlatan tetkik eserler birlestirildiğinde karsımıza, kötü gidisten kurtulmak isteyen bunu gerçeklestirmek için yenilesmehareketlerine hız veren ancak çağa ayak uydurmaya çabalarken bir takımolumsuzluklarla karsılasan bir Osmanlı Devleti çıkmaktadır. Bir taraftan yeni düzenin getirdiği kurumlar yer alırken diğer taraftan eski düzene ait kurumlarkalmıs bu da bir takım ikiliklerin ve çatısmaların yasanmasına sebep olmustur 1908 yılında Beyrut vilayetinde idari taksimat dahilinde Vilayetsancaklara, sancaklar kazalara, kazalarda nahiyelere ayrılmıstır. Vilayetinbasında vali, sancağın basında mutasarrıf, kazanın basında kaymakam, nahiyenin basında ise nahiye müdürü bulunmaktadır. Müslümanların nüfus olarak çoğunlukta olduğu görülmektedir. En kalabalık Müslüman nüfusuBeyrut sancağındadır. Gayrimüslimlerin yasadıkları bölgelerde yer alanibadethaneleri dinlerini özgürce yasadıklarını göstermektedir. Posta ve telgrafsistemi gelismistir. Aynı zamanda pek çok gazete çıkarılmaktadır.
M. 1844-1845 (H. 1260-1261) tarihli 8400, 8401, 8402, 8403 numaralı Temettuat defterlerine göre Hüdavendigar eyaleti Kepsut kazası köylerinin sosyal ve ekonomik durumu

XIX. yüzyıl dünyada yeni oluşumlar yüzyılı olarak görülmektedir. İşte Osmanlı Devleti ihtiyaç duyduğu vergiyi daha sağlıklı toplamak amacını gütmüştür. Ayrıca bu yeni oluşumlara ayak uydurabilmek için Tanzimat Fermanıyla birlikte siyasi, sosyal ve ekonomik alanlarda önemli atılımlar yapmıştır. Tanzimat dönemiyle başlayan uygulamaya göre H. 1256 (M. 1840) H. 1260 1261 (M. 1844 -1845) yılları arasında herkesin her türlü malını, gelirini ve de devlete ödeyeceği vergi oranını tespit etmek amacıyla temettuat sayımları yapılmıştır. Sayımda elde edilen verileri kaydetmek amacıyla da kayıt defterleri tutulmuştur. Bu defterlere temettuat defterleri adı verilmiştir. Temettuat defterleri sadece bir mal-mülk ve gelirlerin kaydedildiği defterler değildir. Genel anlamda ekonomik zenginliğin tespit edilmesine yönelik bir çalışmadır. Unutulmaması gerekir ki tarih ilmi belgelere dayandığından ötürü elde edilen bilgiler aynı zamanda da sosyal tarih açısından da önemli veriler içermektedir. Bu çalışma Kepsut kazasına bağlı: Sarnıç, Esealanı, Gök, Kireç, Kumlu, Sebiller, İğciler, Beğceli, Naipler, Hamzacık, Süleler, Kavacık, Sayacık, Örenli, Mefteros, Umurlar, Şabanlar, Şabanlara tabi Veliler mahallesine ait H. 1260- 1261 (M. 1844 -1845) yıllarına ait Başbakanlık Osmanlı Arşivinde ML. VRD. TMT. d, 08400, 08401, 08402 ve 08403 katalog numarasıyla kayıtlı olan Hüdavendigar eyaleti Kepsut kazası köylerine ait temettuat defterlerini içermektedir. Aynı zamanda bazı köylerde yapılan saha araştırması hakkında elde edilen bilgilere de yer verilmiştir. Çalışmamız dört ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde araştırmanın temel amacı, temettuat defterlerinin önemi ve temettuat konusunda örnek çalışmalara değinilmiştir. İkinci bölümde Kepsut kazasının genel durumu ile ilgili bilgiler verilirken; tarihçesi, coğrafi, idari yapı, nüfus ve ekonomik yapı ile ilgili bilgiler yer almaktadır. Üçüncü bölümde M. 1844- 1845 (H. 1260 -1261) yıllarında Kepsut kazasına bağlı on yedi köy ve bir mahalle ele alınmıştır. Dördüncü bölümde ise M. 1844 -1845'li (H. 1260 -1261) yıllarında Kepsut kazasına bağlı bazı köylerin nüfusu ve meslek durumu ele alınmıştır. Bu kapsamda köylerin nüfus yapıları, aileve sülale isimleri, şahıs isimleri, unvan ve lakaplar, kişilerin fiziksel özellikleri, mesleki ve ekonomik yapı, arazi kullanımı hububat arazisi ve hayvancılık ele alınmıştır. Sonuç kısmında ise defterlerin ortaya koyduğu bilgilere yer verilmiştir. Temettuat defterlerinin önemine vurgu yapılarak defterin incelenmesi sayesinde elde edilebilecek verilere dikkat çekilmiştir. Çalışmamızın ekler kısmına ise Kepsut kazası temettuat defterlerinin ilk sayfaları ve ML. VRD. TMT. D. 8400, 8401, 8402, 8403 katalog numarasıyla kayıtlı olan Hüdavendigar eyaleti Kepsut kazasına tabi on yedi köy ve bir mahalleye ait temettuat transkripsiyonu yapılarak sonlandırılmıştır.
İngiliz sömürgesi Güney Afrika'da yayımlanan The Christian Express gazetesine göre Osmanlı ülkesinde misyonerlik faaliyetleri (1870-1922)

Güney Afrika tarihindeki en müessir yabancı misyoner kuruluşlarından bir tanesi olan Lovedale Misyonerlik Enstitüsü, 1824 senesinde Glasgow Misyoner Topluluğu tarafından Doğu Kap Eyaleti'nde bir misyon istasyonu olarak kurulmuştur. Enstitünün kuruluş maksadının Afrikalıların Hristiyanlaştırılması olması hasebiyle misyonerler bu bölgede yoğun sistematik faaliyetler yürütmüşlerdir. Öte yandan Enstitü, Afrikalılara yönelik akademik ve mesleki eğitimlerin de verildiği bir eğitim müessesesi tarzında olup burada yetiştirilen birçok Afrikalı, Güney Afrika'nın dini ve siyasi tarihinde etkin olmuştur. Lovedale Misyonerlik Enstitüsü'nde yürütülen misyonerlik çalışmaları arasında Lovedale Matbaası ve yaptığı yayınların hususi bir yeri vardır. Afrika kıtasındaki ilk matbaalardan bir tanesi olan Lovedale Matbaası gerek misyonerlik faaliyetlerini ilerletmek gerekse yerli siyah halkın eğitilmesi hususunda bir araç olarak kullanılmıştır. Bununla birlikte Güney Afrikalı siyahi yazarların yaptıkları çalışmaları yayımlamaları için bir ortam sağlamak suretiyle de Afrika edebiyatının yayımlanmasına öncü olmuştur. Matbaada basılan yüz binlerce dini, akademik ve edebiyat ile alakalı kitaplarının yanı sıra, 1870- 1922 yılları arasında yayımlanan 'The Christian Express' isimli bir misyonerlik gazetesi de yer almaktadır. Bu çalışmada, The Christian Express gazetesinde yer alan haberlere göre Hristiyan misyonerlerinin Osmanlı ülkesinde yaptıkları faaliyetler ile bu faaliyetlerinin dini, siyasi, içtimai, idari ve mali sonuçları incelenmektedir.
Gelibolulu Mustafa Ali'nin Heft Meclisi

XVI yy. Osmanlı aydın ve tarihçilerinden olan Gelibolulu Mustafa Ali'nin tarihi konuda verdiği eserlerinden birisi olan Heft Meclis Kanuni Sultan Süleyman'ın son seferi olan Sigetvar'ı ve II. Selim'in cülusunu anlatmaktadır. Tarih bakımından ehemmiyeti olan bu eserin, edebi yönden de büyük kıymet iktiza ettiğini söylemek gerekir. Çünkü eseri incelerken olaylardan fazla olayların aktarılışının ön planda olduğunu görmek mümkün. Bilinen birçok şeyin edebi bir dille, özen ve itina ile anlatıldığı hem edebi hem de tarihi yönden birçok kıymete haiz bu eser, H.980 (14 Mayıs 1572- 2 Mayıs 1573) tarihinde Mustafa Ali tarafından kaleme alınmış ve Sadrazam Sokollu Mehmed Paşa'ya sunulmuştur. Müellif'in bu eseri adından da anlaşılacağı üzere yedi bölümden oluşmaktadır. Birinci Meclis; Besmele, hamdele salvele, gazaların önemi, övgüler ve dualar ile başlamış; İkinci Meclis; Padişahın sefere hareketi ve ilk mola yeri hakkında; Üçüncü Meclis; Vezirlerin alayları ve savaşın başındaki görüşleri hakkında; Dördüncü Meclis; Savaşın başlaması, kızışması düşmanların mağlup edilmesi hakkında; Beşinci Meclis; Padişahın vefat etmesi ve Sigetvar'ın fethi vezir-i 'azamın padişahın vefatını saklamsı; Altıncı Meclis; II. Selim'in saltanata geçmesi, askerin Sigetvardan geri dönüşte padişahla buluşması hakkında; Yedinci Meclis; Eserin yazılma sebebi ve müellif'in arzu hali hakkındadır.
Şer'iyye sicillerine göre 18. ve 19. yüzyıllarda Diyarbakır'da tekstil

Osmanlı Devleti'nde dokuma imalatçılığı henüz tam olarak açıklığa kavuşmuş bir alan değildir. Ülkede yaşanan ekonomik ve siyasi olayların imalat sektörünü ne kadar etkilediği ve bu sektörün yaşanılan olaylar karşısında nasıl tepki verdiği tartışılan konuların başında gelmektedir. Özellikle 18. ve 19. yüzyıllarda sanayi anlamında dünyada meydana gelen büyük değişimler Osmanlı imalatçılığını da çok derinden etkilemiştir. Bu konudaki genel kanı Osmanlı imalatçısının yeni sanayi düzeni içerisinde kendini yenileyemediği ve oluşan durum karşısında çaresiz kaldığı yönündedir. Halbuki özellikle bölgesel dokuma konusunda, imalatçılar hızlı bir dönüşüm içerisine girmiş ve bu durum dokuma ürünlerine de yansımıştır. Hammadde akışının düzenli olduğu ve maddi anlamda sıkıntı çekilmeyen dönemde imal edilen ipek ağırlıklı pahalı kumaşlar artık yerini melez diyebileceğimiz pamuk ve ipek karışımı kumaşlara bırakmıştır. Bu dönüşüm içerisinde Bursa, Tokat, Selanik, İstanbul, Kahire, Musul, Halep ve Diyarbakır gibi dokuma alanında isim yapmış daha birçok şehirde sanayi devrimine karşı farklı tepkiler görülmektedir. Bu noktada şer'iyye sicilleri, şehirlerdeki imalat sektörlerindeki değişim ve dönüşüm hareketlerini takip edebileceğimiz en önemli kaynaktır. Bu çalışmada değişim hareketlerini takip etmek için 1739- 1846 arasındaki on bir sicildeki tereke kayıtları incelenmiş, içerisindeki kumaş çeşitleri ve sayıları tespit edilerek bu dönemdeki farklılıklar ortaya konulmuştur.
Darüssaade Ağası Hacı Beşir Ağa ve hayratı

Hacı Beşir Ağa, 1717 yılında Kızlar Ağalığı görevine atanmıştır. 1746 yılında görevi başında vefat etmiştir. Kızlar Ağaları arasında aralıksız 29 yıl boyunca görevi icra eden tek örnek isimdir. Hacı Beşir Ağa 1730 yılında Patrona Halil ve yandaşlarının ortadan kaldırılmasında oynadığı önemli rol sayesinde Sultan I. Mahmud üzerinde elde ettiği nüfuzu kullanarak, Osmanlı Devleti'nin iç ve dış siyasetinde etkili olmuştur. Hacı Beşir Ağa, elde ettiği kazancın önemli bir kısmını iyi bir Müslüman olarak Osmanlı toplumunun yararına vakfetmiştir. Vakıf eserleri arasında eğitim hizmetleri, dini hizmetler ve sosyal hizmetleri içine alan yapılar ön plana çıkmaktadır. Başta İstanbul olmak üzere Osmanlı coğrafyasının birçok yerinde cami, medrese, çeşme ve kütüphane gibi hayratı bulunmaktadır.
Tokat'ın 18 numaralı Şer'iyye sicili (1229/1813-1814)

oluşmaktadır. İçinde 126 adet sicil kaydı bulunmaktadır. Bu sicil kayıtlarının çevirilmesi ve değerlendirilmesi sonucu 1813- 1814 yıllarında Tokat halkının yaşayışı hakkında bilgi edinilmiş olup, ayrıca halk arasında kullanılan lakaplar, giyecek, yiyecek ve ev eşyaları isimleri ile Tokat'a bağlı kaza, nahiye, köy, mezra ve mahalle adları tespit edilmiştir. Bu dönemde özellikle bakırın işlenmesi ve Diyarbakır Ergani'den gelen bakırın Tokat üzerinden Samsun'a ve oradan da İstanbul'a nakledilmesiyle ilgili çok sayıda sicil kaydı vardır. Diğer taraftan defterde oldukça fazla tereke kaydı vardır. Tereke kayıtlarında kişinin geride bıraktığı her çeşit malın adı zikredilmektedir. Üzerinde çalıştığımız 18 numaralı defterde dönemin siyasi olaylarına pek fazla değinilmemiştir. Sicil defterinde, yetiştirilen tarımsal ürünlerden alınacak vergiler ile halkın vermekle yükümlü oldukları diğer vergilerin toplanması hususunda oldukça fazla sicil kaydı vardır. Çalışmamızda, 1813- 1814 yıllarında Tokat'ın sosyal hayatı dışında o yıllarda ekonomik durumu hakkında da genel bir değerlendirmeye yer verilmiştir. Ill Ayrıca tez çalışmamızın sonuna, çalışma konumuz olan sicil defterindeki belgelerin Osmanlıca orijinal kayıtlarının fotokopisi de eklenmiştir. 17.02. 2003 Mehmet KELEŞ
12 Numaralı Özi ve Silistre Ahkam Defteri, 1174-1184 / 1760-1770; özet-değerlendirme-metin

Ahkam defterleri, eyaletlerden gönderilen şikayetlerin Divan-ı Hümayun'da tertip edilerek, devletin toplumsal sorunlar karşısındaki yaklaşımını, çözüm üretme yollarını ve devlet-halk arasındaki ilişkileri yansıtması bakımından ana kaynak niteliğindedir. Konuyu teşkil eden 12 Numaralı Özi ve Silistre Ahkam Defteri'nde, Osmanlı Devleti'nin siyasi, iktisadi ve idari bakımdan en önemli coğrafyaları arasında yer alan Özi, Silistre ve Eflak voyvodalığına dair meseleler 1760- 1770 tarihleri arasında yaklaşık on yıllık bir süreyi kapsayacak şekilde yazılmıştır. Bu defterde, Özi ve Silistre Eyaleti dahilindeki şehirlerde meydana gelen eşkıyalıklar, sefer esnasında ordunun yol güzergahı üzerinde bulunan merkezlerde yaşanan huzursuzluklar, Eflak'a voyvoda tayinleri, Eflak ve Kara Eflak'ın güvenliğinin sağlanması ve hububat açısından İstanbul için önemi gibi konular ayrıntı olarak anlatılmaktadır. Ayrıca bölgedeki tuz madenleri ve vergi meseleleri, yapılan yolsuzluklar ve fukara halka açılan düzme davalara yönelik konuları da içermektedir. 12 Numaralı Özi ve Silistre Ahkam Defteri'nde, Balkanların kuzeybatısındaki Osmanlı merkezlerinde 1760- 1770 tarihleri arasında yaşanan iktisadi, idari, askeri ve sosyal meselelere dair veriler incelenmeye çalışılmıştır.
78 numaralı Sinop şer'iyye sicili

Bu çalışmanın amacı, Sinop'un 19. yüzyıldaki ekonomik, sosyal ve kültürel tarihinin anlaşılmasına katkıda bulunmaktır. Bu amaç doğrultusunda H.1 Safer 1286- 9 Zilhicce 1289 (M.13 Nisan 1869- 7 Şubat 1873) yılları arasını kapsayan 78 numaralı Sinop Şeri'ye Sicili'nin transkripsiyonunu gerçekleştirdik. Ardından defterde yer alan hükümleri belli bir tasnife tabi tutarak açıklamaya çalıştık. Şeri'ye sicilleri Osmanlı tarihi araştırmalarında kullanılan ana kaynaklar arasındadır. Sahip olduğu bölgenin idari, iktisadi, ictimai yapıları hakkında bilgiler içerir. Şehrin kaza, kasaba, mahalle ve köylerini, burada yaşayan insanların günlük hayatta kullandıkları ev, mutfak, giyim kuşam eşyalarını siciller yardımıyla tespit edebilmekteyiz. Bu kapsamda 78 numaralı defterden yararlanılarak Sinop'un sosyal, kültürel, ekonomik, hukuki ve siyasi hayatı hakkında bilgi sahibi olabiliriz.
Tanzimat'ın yurtluk-ocaklık ve hükümet sancaklarda uygulanması (1839-1864)

Tanzimat'ın tesis etmeye çalıştığı modern merkeziyetçi devlet anlayışına ters düşen idari yapı ve usullere, tedricen son verilmiştir. Bu yapılardan biri de yurtluk-ocaklık ve hükümet sancak statüsü ve yurtluk-ocaklık suretiyle arazi tasarruf edilmesidir. Tanzimat reformlarının uygulanması neticesinde; idari yönden, yurtluk-ocaklık suretiyle tevcih edilen sancak sayısı zaman içerisinde azalarak, 1840- 1841 tarihi itibariyle sona ermiştir. Bir kısım hükümet sancaklar ise varlıklarını Tanzimat'ın ilan edildiği döneme kadar sürdürmüşler ise de esasen coğrafi olarak küçük olan bu sancakların yerine kaza idari birimi oluşturulmuştur. Başlangıçta yerli beyler bu kazalara müdür olarak atanmıştır. Daha sonra bu uygulamadan vazgeçilerek, hariçten müdür atanmış, beylerin idaresine son verilmiştir. Mali yönden ise yurtluk-ocaklık suretiyle tasarruf edilen arazi hazine tarafından zabt edilerek, hak sahiplerine gelirlerine karşılık olmak üzere maaş bağlanması yoluna gidilmiştir. Yurtluk-ocaklık suretiyle arazi tasarruf edilmesine, prensip olarak, Tanzimat'ın 1839'da ilanı ile son verildiği halde, bu çeşit arazilerin çok olduğu Erzurum ve Diyarbekir eyaletlerinde Tanzimat hükümleri 1845 yılından itibaren uygulanmaya başlanmıştır. Bu eyaletlerdeki askeri, idari ve mali sorunlar nedeniyle, bu kaidenin uygulanması zaman almıştır. Askeri yönden ise Anadolu Ordu-yu Hümayunu bölgede kontrolü sağlamış, başıbozuk ve aşiret kuvvetleri güçlerini kaybetmişlerdir. Bölgede kura usulünün tatbiki ve askere almada karşılaşılan güçlükler büyük ölçüde aşılmıştır.