Muğla İli kültür balıkçılığı işletmelerinin ekonomik analizi ve sektörde sürdürülebilirlik üzerine etkili faktörlerin belirlenmesi

Bu araştırma, Muğla ili kültür balıkçılığı işletmelerinin teknik ve ekonomik analizinin yanında; destekleme, örgütlenme ve pazarlama aşamasında yaşanan sorunların açığa kavuşturulması, mevcut durum ve ekonomik sorunların belirlenerek sektörde sürdürülebilirlik üzerine etkili faktörleri tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın gerecini, ilde açık denizde ağ kafeslerde kültür balığı yetiştiriciliği yapan işletmeler arasından tabakalı tesadüfi örnekleme yöntemi ile seçilen 65 adet işletmeden yüz yüze görüşme ile veri temin formu vasıtasıyla sağlanan 2014- 2015 yıllarına ait veriler oluşturmuştur. Elde edilen verilerin değerlendirilmesinde yapılan ekonomik analizlerin yanı sıra işletmelerde birim kara etkili faktörler çoklu doğrusal regresyon modeli oluşturularak tahmin edilmiş ve karlılık analizleri için de rantabilite rasyolarından yararlanılmıştır. İşletmeler ölçekleri itibariyle, 0-500 ton/yıl kapasiteye sahip olanlar küçük, 501- 1000 ton/yıl kapasiteye sahip olanlar orta ve 1001 ton/yıl üzeri kapasiteye sahip olanlar büyük ölçekli işletmeler olarak değerlendirilmiştir. Çipura türünde işletmeler genelinde ortalama besi süresi 14,43 ay, fire ve mortalite oranı %10, 70 ve yemden yararlanma oranı 1,84 olarak tespit edilmekle birlikte birim maliyet; küçük ölçekli işletmelerde 9,27 TL/Kg, orta ölçekli işletmelerde 8,71 TL/Kg ve büyük ölçek işletmelerde 9,50 TL/Kg olarak diğer taraftan birim kar; küçük ölçekli işletmelerde 2,97 TL/Kg, orta ölçekli işletmelerde 3,05 TL/Kg ve büyük ölçekli işletmelerde 2,53 TL/Kg olarak hesaplanmıştır. Levrek türünde işletmeler genelinde ortalama besi süresi 19,05 ay, fire ve mortalite oranı %14, 33 ve yemden yararlanma oranı 1,98 olarak tespit edilmekle birlikte birim maliyet; küçük ölçekli işletmelerde 10,46 TL/Kg, orta ölçekli işletmelerde 9,71 TL/Kg ve büyük ölçek işletmelerde 9,98 TL/Kg olarak diğer taraftan birim kar; küçük ölçekli işletmelerde 2,55 TL/Kg, orta ölçekli işletmelerde 2,36 TL/Kg ve büyük ölçekli işletmelerde 2,15 TL/Kg olarak hesaplanmıştır. Levrek türünde çipuraya kıyasla birim maliyetin ortalama 0,86 TL daha fazla olduğu (P<0,05) diğer taraftan çipura türünde levreğe göre birim karın ortalama 0,48 TL daha yüksek olduğu belirlenmiş ve istatistiksel açıdan önemli bulunmuştur (P<0,05). İşletmeler genelinde birim kara etki eden faktörleri tahmin eden modele göre, yemden yararlanma oranında meydana gelen 1 birimlik artışın, birim karı 2,754 birim azalttığı, satış fiyatında meydana gelen 1 birimlik artışın birim karı 0,835 birim artırdığı, kapasite kullanım oranındaki 1 birimlik artışın birim karı 0,031 birim arttırdığı ve her iki türün birlikte üretilmesinin birim karı 0,370 birim arttırdığı tespit edilmiştir. İşletmeler genelinde rantabilite rasyolarına ilişkin olarak ortalama değerler üzerinden mali rantabilite rasyosu %19,11, rantabilite faktörü %47, 75 ve ekonomik rantabilite %15, 78 olarak tespit edilmekle birlikte masraf/hasıla oranı 1,291 olarak hesaplanmıştır. Sonuç olarak; sektörde ürün desteklemelerine getirilen kapasite sınırlamasının gözden geçirilmesi, üretici örgütlerinin piyasada fiyat oluşumunda etkili olabilmesi, işletmelerin ürünlerini daha iyi fiyattan satabilmeleri için piyasadaki aracı sayısının azaltılması ve işletmelerde üretim sürecinin her aşamasında çevre dostu üretim tekniklerinin geliştirilmesi ile işletmelerin sürdürülebilir ekonomik bir yapıya ulaşabileceği tespit edilmiştir.