Demokrat Parti Dönemi tarım politikaları ve siyasi, sosyal, ekonomik hayata tesirleri: 1950-1960

Demokrat Parti dönemi tarım politikaları ve siyasi, sosyal ekonomik hayata tesirleri konusunun incelendiği tez çalışması, DP yönetiminin iktidara geldiği 14 Mayıs 1950 tarihinden başlayıp 27 Mayıs 1960'da gerçekleştirilen hükümet darbesiyle yönetimden uzaklaştırılmasına kadar olan dönemi kapsamaktadır. DP'nin takip ettiği tarım politikaları ve bunları uygulamak için gerçekleştirdiği yapısall değişim, tarım eğitimi, tarımda makineleşme vb. icraatlar incelenmiş, ardından bu icraatların siyasi sosyal ve ekonomik alanlarda yarattığı değişim ve dönüşüm sırasıyla ele alınmıştır. Konu incelenirken, dönemin Türkiye'si ve dünyanın içinde bulunduğu siyasi şartlar daima göz önüne alınmış ve bu şartlara paralel biçimde gerekli değerlendirmeler yapılmıştır. DP'nin 1950- 1960 yılları arası iktidar dönemini kapsayan tarım politikalarının özellikle de ilk üç yılındaki performansı, tarım tekniğinde meydana gelen gelişmeler, tarım kredilerinin artışı, destekleme alımlarının yapılması ve tarım ürünlerinin taşınmasında pazar ekonomisi koşullarının oluşmasını temin eden yol yapım çalışmalarına ağırlık verilmesiyle göz ardı edilemeyecek bir başarı tablosu görünümü halini almıştır. Buna, hava koşullarının iyi gitmesinin yanı sıra Kore Savaşı'nın yarattığı konjonktürün dünya piyasalarını etkisi altına alan elverişli talep ve fiyat koşulları da ilave edilince, DP'nin ülke ekonomisinin temeli olan tarım sektöründe büyük bir inkişaf gerçekleştirmesi ve ekonominin muazzam bir biçimde büyümesinin yolu açılmıştır. Tarımda makineleşmeyle beraber ekim alanlarının artırılması mera, otlak ve çayır vasfı kazanmış arazilerin azalmasına ve dolayısıyla bir süre hayvancılığın beslenme sorununa neden olmuşsa da, ağıl hayvancılığının teşvik edilmesi ve yem sanayii alanında yaşanan gelişmeler sayesinde, hayvancılık sektörü gelişen şartlar içerisinde kendini toparlamıştır. Ancak, 1954 yılından sonra tarımın gelişmesini temin eden dış koşulların ve iyi hava şartlarının ortadan kalkması, üretimin hissedilir derecede azalmasına ve tarımın sekteye uğramasına yol açmıştır. Tarım üretiminin düşmesi aynı zamanda ihracat rakamlarının düşmesine ve cari açığın büyümesine sebep teşkil etmiştir. İthal mallarında kısıtlamaya gidilmesine rağmen bütçe açığının giderek büyümesi, dış yardımla ayakta duran ekonomik dengelerin bozulmasına ve döviz açığının oluşmasına vesile olmuştur. Buna, enflasyonun yükselmesi ilave edilince, dar gelirli memur ailelerinde geçim sıkıntısı baş göstermiş, DP iktidarı, kendi oy tabanına karşı zor durumda kalmıştır. DP yönetiminin yatırımlara ağırlık vererek hızlı büyümeyi hedef alan ekonomi anlayışı için gerekli döviz ihtiyacının, bilhassa tarım üretiminin düştüğü 1954 yılından itibaren iyiden iyiye kendini hissettirmesi ve döviz temininde güçlük çekmesi ülkenin ekonomik istikrarının ve hemen akabinde de siyasi istikrarının bozulmasına zemin hazırlamıştır. Bozulan istikrar düzeltilmeyip krize dönüşünce, DP hükümetinin askeri darbeyle iktidardan uzaklaştırılmasının yolu açılmıştır. DP döneminde takip edilen tarım politikalarının siyasi, sosyal ve ekonomik hayata tesirleri de büyük ölçüde gerçekleşmiştir. Köylü kesiminin tarımda meydana gelen gelişmelere paralel olarak daha önceki dönemlere kıyasla ürün bolluğu yaşaması ve hükümetin destekleme alımları ve fiyat politikasıyla bu ürünleri gerçek değeri üzerinden satın alması, çiftçilerin maddi imkanlarını daha da geliştirerek iyileştirmesine ve borçlarından kurtulmasına, dolayısıyla hayat standardının yükselmesine imkan sağlamıştır. Köylü kesiminin halinden memnun olması ve yaşam standardının eskiye oranla iyileştirilmesi, DP'yi 1954 genel seçimlerinde ikinci defa, 1957 seçimlerinde de, halkın desteğinin azalmasına rağmen üçüncü defa iktidara taşınmasına vesile olmuştur. Ancak, tarımda makineleşmeyle birlikte, köyde işsiz kalan topraksız ailelerin yeni iş kapısı aramak umuduyla dönemin adeta sosyal bir problemi haline gelen büyük şehirlere üst üste yığılma biçiminde göç etmesi, buralarda zaten var olan alt yapı problemlerini ve birçok temel sorunu daha da artırarak içinden çıkılmaz hale getirmiştir. Ayrıca, tarım üretiminde yaşanan gelişmeler, tarım sanayi alanının gelişmesine de katkı yaparak; tarım ve hayvan ürünlerinden rasyonel bir biçimde yararlanmak ve bu suretle düşük fiyatlı mal ve hizmet üreterek, düşük gelirli halkı desteklemek ve dengeli bir kalkınma modeli yürütmek amacıyla kurulan İktisadi Devlet Teşekkülleri'nde büyük bir atılımın gerçekleşmesini kolaylaştırmıştır. DP yönetiminin on yıllık iktidarı döneminde Tarım Bakanlığı'na bütçeden ayrılan payı artırması, tarım kesimini vergi kapsamı dışında bırakması, çiftçiyi topraklandırma kanunu çerçevesinde köylü halka milyonlarca dönüm arazi dağıtması ve ziraat fakülteleri açarak tarım eğitimi faaliyetlerine önem vermesi, DP yönetimini diğer hükümetlerden belirgin şekilde ayıran belli başlı özellikler arasında yer almıştır. İktidar kadrolarının tarımsal kredi kuruluşlarını seferber ederek, çiftçilere kredi temin etme konusunda sürekli destek çıkmasının da DP'nin icraatlarına eklenmesi, Türkiye'de önü açık bir tarımsal kalkınma hamlesi başlatmakla kalmamış, sonraki dönemlerde izlerine rastlayacağımız ekonomik, sosyal ve siyasal alanda büyük bir değişim ve dönüşümün yaşanmasının yolunu açmıştır.