History of the Libyan press in the Ottoman Period 1866-1911 'the emergence and factors of prosperity and setback'

Çalışma, temel olarak, basının, Trablusgarp vilayetinde, ikinci Osmanlı döneminde, özellikle 1866 yılında, ortaya çıkma tarihini incelemektedir. Ayrıca, çalışma bahsi geçen ve kültürel gelişmenin resmi başlangıcı olarak bilinen döneme ait siyasi, ekonomik, kültürel ve eğitim durumlarını ele almaktadır. O dönemde, kültürel geli me ve ilerlerme, onu destekleyecek siyasi iradenin tecelli etmesiyle bariz olmuştur. Kasdedilen siyasi irade, kültürel ilerlemeyi ve gerçek bir basın hareketini sağlamak üzere, çıkartılan kanunlarla aksedilmiştir. Bundan yola çıkarak çalışma 2. bölümde birinci Osmanlı'nın birinci Traplusgarp yönetme döneminde yaşanan siyasi gelişmeleri aratırmıştır. Siyasi olayları ve gelişmeleri inceleyip bunların vilayeti nasıl ekonomik, kültürel ve sosyal durumları etkilediklerini göstermiştir. Yaşanan siyasi gelişmelerin çerçevesinde vilayette uygulanan eğitimin şekli ve türüne değinmiştir. Ayrıca, eğitimin seviyesi ve onun, vilayetin şahit olduğu kültürel gelişmeyle olan ilişkisi üzerine olumlu ve olumsuz etkisini arz etmiştir. Çalışma Trablusgarp vilayetindeki basının doğuş ve ilk aşamalarını gözden geçirmiştir. Bunun yanı sıra, Osmanlı Devletini, basının kurulmasına iten hedefi ayrıntlı bir şekilde incelemiştir. Doğuşun gerçeğini ve fiili sebeplerini yansıtmıştır. Fiili sebeplerin temelini de vilayette, vilayetin gerçekten gelişmesini hedefleyen bir hükümetin varlığı olduğunun altını çizmiştir. Vilayetin, basının doğuşuyla, şahit olduğu reformlar daha önce gerçekleşmemesinin sebeplerinin başında yaşanan istikrarsızlığın olduğu vurgulanmıştır. Bu istikrarsızlık diğer valileri reform yapmaktan el koymuştur. Ayrıca, bazı valilerin askeri meselelere ve şahsi menfaatlerine öncelik vermesinin, reformların gerçekleşmemesinin diğer sebeplerinden birisi olduğu vurgulanmıştır. Çalışmada özellikle basın tarihinin ilk aşamasını temsil eden resmi gazeteyle halkın diliyle konuşan bir özel gazeteyle sınırlı kalan Doğuş ya da kuruluş aşamasında Trablusgarpli gazetelerin ele aldığı haberlerle, vilayetin siyasi durumu ve gelişmeleri yansıtılmıştır. Bunun yanında, basının sahip olduğu özgürlük seviyesi, halkın yolsuzluğa karşı hakkını savunma rolü ve toplumun kültürünün seviyesini artırma ödevi irdelenmiştir. Çalışma, olayların akışını takip ederek 1908 sonrası aşamadaki basının gelişmesini sağlayan faktörleri araştırmıştır. Bu aşamada daha önce eşi görülmemiş kitap basma, gazete yayınlanma ve özel matbaalar açma haretekinden dolayı, buna 'Gelişme Aşaması' denmiştir. Bu aşamada, daha önce rehavete düşen kalemler aktif bir hale gelip edebi, kültürel ve sosyal alanlarda büyük etkiler yaratmıştır. Çalşma, Trablusgarb'in kültürlü kesiminin basın alanının gelişmesinde nasıl önemli bir rol oynadığı konusuna özel bir açıklama getirmiştir. Bu kesimin, dış ve iç siyasi olayları nasıl analiz ettiği ve geçmişş ve şimdiki dönemlerin olaylarını okuyarak geleceği ve gelecekte çıkması muhtemel olan tehlikleri nasıl öngörebildiklerini açıklamıştır. O dönemde yayınlanan haberlere derin bir mutalaa yaparak Trablugarpli basının, vilayetin sorunlarını ele almakta ve onlara çözüm bulmakta izlediği yöntemi ve üslup beyan edilmiştir. Basının, toplumu bilinçlendirmek ve yetkilileri eleştirmek için, izlediği eleştiri yönteminin detaylarının açıklanmasına özellikle önem verilmiştir. Bu şekilde de, Trablusgarp basını devlet kurumlarının kusurlarını ortaya çıkartmış kusuru olan yetkililere karşı gelinmesine halkı teşvik edip reformlar önermiştir. Çalışma o dönemin gazeteleri arasındaki yayın politikası farkının büyüklüğüne rağmen, birbirlerini destekleme şekillerine değinmiştir. Aslında bu destekleme Trablusgarp toplumunun sahip olduğu olumsuzları dile getirip, giderilmesi için çözümler üretmelerinde büyük rol oynamıştır. Ayrıca, toplumun kültürel ve bilimsel olarak gelişmesi için pozitif bir görev üstelenmiştir. Aynı zamanda vilayetin egemenliğini tehdit eden tehlikelere karşı el birliğiyle hareket etmiştir. Özellikle, İtalyanların vilayetin ekonomisini sinsi bir şekilde ele geçirmesini keşfedip devletin buna gaflet kalmasını eleştirmiş ve halkı buna karşı gelmeye teşvik etmiştir. Fiili işgale dönüşmesinden önce İtalyan işgalinin planlarını ifşa edip İtalyan gazetelerinin ileri sürdüğü propagandayı deşifre etmiştir. Ancak Trablusgarpli basının bu milli tutumu İtalyan işgalinin fiili bir işgale dönüşmesinden sonra pahalıya patlayacaktır. Zira İtalyan işgal hükümeti matbaaları kapatıp basını bastıracaktır. İtalyan işgali döneminde kalemler kurumuş ve susturulmuştur. Diğer açıdan, çalışma yanlış olarak bilinen bazı kavramları, önyargıları ve gerçekleri tashih etmiştir. Özellikle, bazı tarihçilerin, derin bir araştırma yapmadan, Trablusgarb'ın basınyla ilgili öne sürdüğü yanlış ve yersiz iddiaları çürütmüştür. Ayrıca, bu alanla ilgili yazılan kitaplar ve yapılan çalışmalarda ortaya çıkan yanlış bilgi ve tarihleri düzeltmiştir.