Yaşanan mekan olarak 'yer'

Mekan, yirminci yüzyılın ikinci yansında üzerinde en çok konuşulan kavramlardan biridir. Özellikle postmodern ortamın eş zamanlı söylemi ile mekana karşı ilgi artmıştır. Bu tezde, ardzamanlı bir süreklilik içinde mekansal verilerin ön plana çıkışı; disiplinlerin oluşturduğu yapının mekana bakışı ve disiplin-ötesi bir kavram olarak mekan; mutlak mekan ve nesnel dünyanın algılanmasına dayanan mekan yaklaşımları; öznenin mekanla; nesne, biçim ve imge bağlamında ilişkisi sorgulanmıştır. Mekanın varoluşun ifadesi olduğu; mekanın 'yer'e dönüşme süreci ve 'yer'in varlık karakteristiklerinin mimarlık için belirleyiciliği değerlendirilmeye çalışılmıştır. Mekan merkezli bir mimarlık yaklaşımı, modern sonrasında oluşmuş söylemle koşut mudur? Birçok disiplinin kendi yapısı içinde mekanı tanımlamaya çalışması; mekanı disiplinler-ötesi bir kavam olarak değerlendirmeyi öngörür mü? Mekan disipliler-ötesi bir kavram ise mimarlık mekana nasıl yaklaşmalıdır? Mutlak mekan ve duyu verilerine dayanan mekan kavranılan ayn ayrı düşünülebilir mi? Öznenesne ilişkisinde biçimsel veya mekansal verilerin önceliği var mıdır? Mekan varoluşun ifadesi ise; asıl olan mekanın varlık karakteristiklerine sahip olması mıdır? Mekan yer midir; yoksa mekan yere mi dönüşür? Mimarlık yerin anlamının açığa çıkarılması mıdır? Bu tezde yukarıdaki sorulara mutlak karşılıklar aramak yerine; cevaplara götüreceğine inamlan izlekler takip edilmiştir. Özellikle mimarlığın sloganlaşmış bir ifadeyle 'mekan yaratma sanatı' olarak tanımlanması tartışılarak; Schulz'un bu tanımlamanın ancak mekana karakter vermek anlamında kullanılırsa uygun olacağını vurguladığı saptaması ışığında; 'mekan' merkezli bir yakalaşım yerine, mimarlığın 'yer' kavramında çıkış noktasını araması, düşüncesi ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Öncelikle ikinci bölümde on beşinci yüzyıla kadar 'form'u algılamayı esas alan yaklaşımın; Rönesans ve Aydınlanma ile değişen toplumsal yapı ile koşut bir tavırla; yerini boşluklar düzenine bırakışı ortaya koyulmuştur. Daha sonra modernizm ile üretim nesnesi olarak değerlendirilen mekanın; postmodern ortamın 'anlam'ı ve 'kimlik'i ön plana çıkarması ile edindiği yeni görüntü saptanmaya çalışılmıştır. vıYüzyılın ikinci yansında disiplinlerin oluşturduğu yapının yerleşmesiyle; her disiplin kendi ilgi alanının sınırlarını, konularını, ve önemli ölçüde de yöntemlerini belirlemiştir. Kuramsal bilgi ile hareket alanını belirleyen disiplinler; bilgiyi sistematize etmek için gerekli fakat yeterli değildirler. Bu nedenle her zaman 'öteki'ne açık olmalıdırlar. Mekan kavramı da birçok disiplinin kendi söylemini geliştirdiği bir alanda, disiplinler-ötesi bir kavram olarak değerlendirilmiştir. Mekan kavramı tarihsel ve disiplinsel ortamda sorgulandıktan sonra; dördüncü bölümde; mutlak gerçeklikten veya nesnel algıdan yola çıkarak, mekan oluşumunu açıklamaya çalışmanın yetersizliğine değinilmiştir. Bu noktada Heidegger'in mekanın 'ne dışsal bir nesne; ne de içsel bir deneyim' olduğunu vurgulaması pnem kazanmaktadır. Varoluşun ifadesi olarak mekan yaşantıyı belirler. Tarihsel, kültürel veriler veya sadece kişisel am ve imgeler; kendimizi 'yer'de hissetmemize neden olan kısıtlı etmenlerden birkaçıdır. Bunun dışında mekanı dolayısıyla da varlığımızı hissetmemizi ve anlamamızı sağlayan mimari belirleyiciler mekanı 'yer'e dönüştürecektir. Moneo'nun belirttiği gibi belki de yerin fısıltısını dinlemeyi öğrenmek mimarlığı anlamaya çalışmanın asıl çıkış noktası olmalıdır. VII