Beypazarı ilçe merkezinde yapılan tel kırma işi

El sanatları, bütün halk sanatları gibi ulusların kültürel kişiliklerinin en canlı ve anlamlı belgeleridir. EL sanatlarının bir bölümü olan el işlemeciliği daha zengin olması bakımından incelenmesi gereken konular içindedir. Bir iletişim aracı olarak da kullanılan işlemecilik ne yazık ki yeterince tanınmamakta ve tanıtılama maktadır. Eriştiği düzeyi Türk insanının engin zevkine, el emeğine ve göz nuruna borçlu olan Türk işlemeciliğinde, batıya açılma politikası içerisinde batının makinalarının da görülmesi ile, el emeğinden, göz nurundan yoksun eserler verilmeye başlanmıştır. Makina ile kazanç artmıştır. Ancak tel kırma işi gibi makina ile işlenmesi mümkün olmayan nakış türleri gerilemeye başlamıştır. Bu tür işlerin geleceğe aktarılması gayesiyle yapılacak ciddi araştırmalar, işleme sanatının geçmişşine ışık tutacak, yozlaşmayı önleyecek ve geleceğe daha güvenli bakmayı Bağlıyacaktır. Beypazarı ilçesi tel kırma işlemecilerini ve çalışma koşullarını incelemek amacı ile Beypazarı ilçesine çeşitli zamanlarda gidilmiş işlemeciler ve çalışma koşulları yerinde incelenmiş ve araştırmada kullanılan veriler toplanmıştır. Tel kırma j ipliği sayılabilen kumaşlar üzerine 8586 özel bir iğne ve yassı tel kullanılarak puanları tek tek işlenen ve teli makas kullanılmadan kıvrılarak koparılan tersi ile yüzü farklı bir görüntüde olan işleme türüdür. Değişik ve güzel bir işleme çeşidi olan tel kırma işi, kumaş kasnağa gerilerek işlenir. Beypazarı ilçe merkezinde tel kırma işi ile uğraşan bireyler kasnak dışında gergef ve kalburdan da yararlanmaktadır. Artı ve çarpı puan olmak üzere iki teknikte işlenen tel kırma işi, yörede artı puan tekniğinde işlenmektedir. Yörede tel kırma işinde kullanılan tele 'şamaka' adı verilmekte ve aynı isim işlemelere de verilerek bu tür işler 'şamaka işi' olarak adlandırılmaktadır, önceden milimetrik kağıtlar üzerine çeşitli kaynaklardan hazırlanan desenler kumaşın iplikleri sayılarak işlenir. Tel kırma işinde kullanılan iğneyi yörede kuyumcular satmakta, tel ise İstanbul'dan getirilmektedir. Tel kırma işi ile uğraşan bireyler 51-56 yaş grubunda yoğunluk kazanmakta ancak daha ileri yaşlarda ya da daha küçük yaşta tel kırma işleme oranları azalmaktadır. Tel kırma işlemeye başlayanlar ise 16-20 yaş grubunda yoğunluk kazanmıştır. Tel kırma işi ile uğraşanlar genellikle evli bireylerdir. Bekarların bu işe ilgileri azdır. Tel kırma işi ile uğraşanlar içinde okur-yazar olmayanların oransal payları çok büyüktür. Eğitim düzeyleri yükseldikçe tel kırma işi yapanların sayısı da azalmaktadır. Büyük çoğunluğu tel kırma işi yapmayı aileden ve çevreden öğrenmişlerdir. Tel kırma işlemeye başlayan- 87 ların pek az bir kısmı da bu işi kurslardan ve okullardan öğrenmişlerdir. Bireyler 6-36 yıldır bu işle uğraşmaktadırlar. Tel kırma işini çok kısa zamanda öğrenmektedirler. Yörede çeşitli el sanatı uğraşıları vardır. Bunlar dokuma, örgü, işleme ve gümüş işçiliği olarak saptanmıştır. Başlıca dokuma çeşitlerini kilim ve yörede 'burgu' olarak isimlendirilen bir el dokuması örtü oluşturmaktadır. Süsleme ve süslenme amacı ile örülen örgülerin her çeşidinin yörede yapıldığı belirlenmiştir. Tel kırma işi ile uğraşan bireylerin tel kırma İşinin yanında kaneviçe, makina nakısı, sim-sırma gibi işleme çeşitleri ile uğraştığı saptanmıştır. El sanatlarının istenilen yer ve zamanda yapılması bireyler için büyük bir kolaylıktır. Kış aylarında işlerin az olması nedeni ile tel kırma işi ile uğraşının arttığı, yazın ise tarım v. b. işlerden artan zamanlarda işleme yapıldığı belirlenmiştir. Sanat kültürü ve ekonomik bakımdan aileye yarar sağlayan el sanatları yörelerin geleneklere bağlı özellikler taşır. Bireyler ister yaşlı, ister genç olsun mutlaka el sanatlarının bir veya bir kaçı ile uğraşmaktadır. Bireylerin % 73.73 gibi bir bölümü yörede tel kırma işi öğrenme ve yapmada geleneksel etkilerin de bulunduğunu belirtmişlerdir. Bu yüzden tel kırma işi ile daha çok annelerin uğraştığı ve büyükten küçüğe doğru yayıldığı saptanmıştır. Yüzyıllar boyu süslediği her şeyi kendi zevk ve anlayışına uygun bir şekilde, kendi öz benliğinden, gele- 88 neğinden katarak işleyen Türk kadını desenlerini işleyecekleri işin tekniğine ve ürüne uygunluğuna dikkat etmişler ve işledikleri her motifi duygularını dile getiren isimlerle simgelendirmişlerdir. Yörede de işlenen motiflere esran, baklava, muska, dindin, lokul, iskan, bağ yaprağı v. b. isimler verildiği bu isimlerin bir kısmının eskilerin tekrarı, bir kısmının ise yeni benzetmeler olduğu saptanmıştır. Büyük bir zevk ve emekle yapılan işlemelerin bakımı da önemlidir. Bireylerin % 49.49 gibi bir bölümünün bu bakım vs saklama şekline uyduğu belirlenmiştir. Genellikle dar gelirli ailelerde görülen tel kırma işinin genel olarak bir yan gelir kaynağı olarak düşünüldüğü ve Beypazarı ilçe merkezinde bir ev sanayi olarak görüldüğü belirlenmiştir.