turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Emval-i metruke meselesi (Ermeninlerden kalan mallar 1915-1923)

Osmanlı Devleti'nin sevk ve iskan kararı alarak güvenliğini tehdit eden kişileri farklı bölgelere göndermesi, bunların geride kalan malları sorununu gündeme getirdi. Osmanlı hükümetleri, 'emval-i metruke' olarak nitelendirilen bu malların idare ve muhafazasını sağlamaya çalıştı. Yapılan hukuki düzenlemeler doğrultusunda öncelikle söz konusu malların kayıt altına alınması sağlandı. Savaş koşulları altında gerektiğinde devlet tarafından ordunun ve Müslüman muhacirlerin ihtiyaçlarının yanı sıra sevk edilenlerin masraflarını karşılamak gibi hususlarda kullanımına gidildi. Ancak devletin emval-i metruke malları üzerindeki bütün işlemleri resmi kayıtlar çerçevesinde yapmaya özen gösterdiği ve kişilerin mallarıyla bağını kesmemeye hukuken dikkat ettiği görülmektedir. Bunu da söz konusu malların idare ve muhafazasından sorumlu tuttuğu 'Emval-i Metruke Komisyonları' vasıtasıyla sağlıyordu. Birçok bölgede kurulan Emval-i Metruke Komisyonları bir süre sonra görevlerini, sevk edilen kişilerin malları, borçları ve alacakları konusunda yapılan hukuki çalışmalar sonucu kurulmuş 'Emval-i Metruke Tasfiye Komisyonlarına' bıraktı. 1918 yılı itibariyle sevke tabi tutulan kişilerin geri dönmelerine izin verildiği açıklandı. Geri dönen kişilerin sevk ve iskanlarının yanı sıra mallarının iadesi için de çalışmalara başlandı. İadelerin hukuki bir zeminde yapılmasını sağlamak adına kanun çalışmaları devam ederken, gerekli hazırlıklar yapılmadan dönüşlerin başlaması, bu çalışmaların tamamlanmasına fırsat vermeden mal iadelerinin hemen yapılmasını zorunlu kıldı. Bu doğrultuda kanun çalışmalarının tamamlandığı 1920 yılına kadar pek çok kişiye mallarının iadesi sağlandı. Mondros Mütarekesi'nin imzalanması ve İtilaf Devletlerinin Osmanlı topraklarını işgali ile başlayan süreç, Anadolu'da milli mücadelenin ve milli iradenin yansıması olan Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılması ile sonuçlandı. TBMM'nin doğu ve güney bölgelerinde kazandığı askeri başarılar üzerine imzaladığı antlaşmalarda mallarla ilgili bir takım düzenlemeler yapılmıştı. Konunun meclisin gündemini de uzun süre meşgul ettiği görülmektedir. Ancak bu dönemde yapılan hukuki çalışmaların çok fazla uygulama alanı bulamadığı dikkat çekmektedir. Ayrıca Osmanlı döneminde gayrimüslimlerden kalan mallar için kullanılan 'emval-i metruke' kavramı, TBMM'nin çalışmalarında farklı bir anlam kazanmış ve Müslümanlardan kalan mallar için de kullanılmaya başlamıştır. Bu durum meclis içerisinde yapılan hukuki çalışmalara da yansımıştır. TBMM toplantılarında pek çok kez görüşülen ve yapılan hukuki düzenlemelerle idaresi sağlanan emval-i metruke konusu, 20 Kasım 1922 - 23 Temmuz 1923 arasında toplanan Lozan Konferansı'nda çözüm bulacaktır.
H. 1293 (M. 1876) tarihli Tuna Vilayeti Salnamesi'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Osmanlı Devleti'nde Tanzimatla birlikte idari alanda başlayan köklü değişikliklerin bir sonucu olan vilayet nizamnameleri ile Osmanlı idari birimleri yeniden şekillendirilirken vilayetlerde salname adıyla yıllıklar tutulmaya başlanmıştır. İncelediğimiz H.1293 (M.1876)tarihli Tuna vilayeti salnamesine göre vilayet 7 sancak, 60 kaza ve 5 nahiye'den oluşmaktadır. Vilayet salnamelerinin tümünde olduğu gibi bu salnamemizde de salnamelerinin ilk sayfalarında kaçıncı defa ve nerede basıldığı yer alır, daha sonra Hz. Adem'den sonra dünyada meydana gelen önemli olayların yer aldığı ve tarihlerinin gösterildiği bir takvim yer almaktadır. Ardından bölgenin en büyük mülki amiri olan vali, asker, ümera, memurin ve pek çok görevlinin isimleri ve görevleri yazmaktadır. Osmanlı devletinde idari taksimat vilayet sancak kaza ve nahiye şeklinde olduğu için Vilayet salnamelerinde de bu sıra ile görevlilerin isimleri, vazifeleri belirtilmektedir
Tanzimat Dönemi İstanbul gazetelerinden Basİret gazetesi (1872)

'Menafi'-i vataniyye ve havadis-i umumiyeye dair millet gazetesidir.' İbaresi ile misyonunu en güzel şekilde ifade eden Basiret gazetesi, gerek ülke içi gerekse ülke dışındaki haberlere yer vermeye çalışmıştır. Basiret, yayınının üçüncü yılı olan 1872 senesinde özellikle Antakya'da yaşanan deprem, Berlin'de yapılacak görüşmeler, şimendifer hatları yapımı, Anadolu'da ve İran'da yaşanan kıtlık, kuraklık ile yaşanan sel olayları, kolera, çiçek ve benzeri hastalıklar, yapılan ıslahatlar, Alabama meselesi, İstanbul ile ilgili bazı konular olmak üzere haberleri günü gününe okuyucularına aktarmıştır. Ayrıca, şehirlerden muhabirler aracığıyla bazı haber ajanslarından alınan telgraflar ve mektuplarla haberler halka aktarılmıştır. Gazete, dikkate değer yorumlar ve fikir yazıları ile kamuoyunu etkilemeyi amaçlamıştır. Bu çalışma ile adı geçen yıl ve konuların yanında, gerek Osmanlı İmparatorluğu içerisinde ve gerek Dünya'da meydana gelen ekonomik, sosyal, politik, eğitim, askeri ve sağlık alanlarındaki gelişim ve değişimler tespit edilmeye çalışılmıştır. Basiret gazetesinin 1872 yılını ihtiva eden (558-807) nüshaları taranmıştır.
Van yöresinde Derviş Mehmet Paşa İsyanı (1818-1819)

Jüri: Yrd. Doc. Dr. Hasan ŞAHİN Bu çalışmada, 1818- 1819 yıllarında Van yöresinde isyan çıkaran Van valisi Derviş Mehmet Paşa'nm dönemi incelenmiştir. 1804- 1819 yılları arasında Van tarihinde önemli bir yere sahip olan Derviş Mehmet Paşa'nm siyasi yaşamı iki bölümde ele alınmıştır. Birinci bölümde Derviş Mehmet Paşa'nm, Van valiliği öncesi ve Van valiliğini ele geçirmesiyle İranlılarla sınır anlaşmazlıkları araştırılmıştır. İkinci bölümde, Van halkı, Erzurum valiliği ve Muş mutasarrıflığının Derviş Mehmet Paşa hakkındaki şikayetleri ve İstanbul'un bunları çözüm yolları, Başbakanlık Osmanlı Belgeleri'nin ışığında incelenmiştir. Bu çalışmada, Derviş Mehmet Paşa dönemindeki aşiretlerin Osmanlı-İran ilişkilerindeki durumu ve İran'ın Van hadisesindeki rolü ele alınmıştır. Sultan III. Selim'in son dönemi ve II. Mahmud'un ilk yıllarındaki bu hadisenin otorite boşluğundan kaynaklandığı, çalışmanın içeriğinde ve sonuç kısmında belirtilmiştir. Osmanlı Devleti, bu tür hadiseleri, merkezden ve bölge valilerinin kuvvetlerinden yararlanarak çözüme kavuşturmuştur.
Berlin Kongresi ve sonuçlarının Osmanlı Devleti ve Arnavutlar üzerindeki etkileri

1878 yılında toplanan Berlin Kongresi ve sonunda imzalanan Berlin Antlaşması Avrupalı devletlerin bilhassa Balkanlardaki toprakların dengeli paylaşımı niyetiyle yapılmıştır. Nitekim daha öncesinde Osmanlı-Rusya arasında imzalanan Ayatefanos Antlaşması'nda Rusya'nın Avrupa devletleri arasındaki dengeyi dikkate almadan Şark meselesini sadece kendi menfaatleri açısından halletmek istemesi Avrupa devletlerini antlaşma maddelerini yeniden gözden geçirip düzenlemeye sevk etmiştir. Berlin Antlaşması maddeleri Arnavut topraklarının bir kısmını Osmanlı idaresinden çıkardığı gibi Balkanları da bir daha birleşmesi zor milli unsurlara ayırmıştır. Bunun yanında Arnavutların topraklarını ve milliyetlerini muhafaza etme noktasında birlik haline gelmeleri de yine bu döneme rastlamaktadır. Çalışmada Berlin Kongresi'nin Osmanlının siyasi geleceğine ve Arnavut toplumuna etkileri irdelenmiştir.
Birinci Dünya Savaşı'nda Çanakkale Savaşları'nın yeri ve önemi

Çanakkale Cephesi, Birinci Dünya Savaşı içerisinde, İtilaf devletleri ile Osmanlı Devleti'nin mücadele ettiği cephelerden birisidir. Türk ordusunun bu cephe de kazandığı başarı, Birinci Dünya Savaşı'nın gidişatını da etkilemiştir. İtilaf devletleri, bu cepheyi Rusya'ya boğazlar yoluyla yardım götürmek, İstanbul'u ele geçirip Osmanlı Devleti'ni savaş dışı bırakmak ve Bulgaristan gibi savaşa girmeyen devletleri yanlarına çekmek amacıyla açmıştır. Bu amaçlarına ulaşmak için ilk olarak, Çanakkale Boğazı'nı denizden geçmeyi denemişler ama başarılı olamamışlardır. Deniz taarruzunun ardından bu defa da karadan geçerek amaçlarına ulaşma yoluna başvurmuşlardır. Hem kara hem de deniz taarruzlarında umduğunu bulamayan düşman kuvvetleri geldikleri gibi geri dönmüşlerdir. Birinci Dünya Savaşı'nda deniz ve kara muharebeleri açısından Çanakkale Savaşları, tarihte çok önemli bir yer teşkil etmektedir. Bu zafer, Türk milletinin kaderini değiştirmiştir. Çanakkale'de kazanılan başarı, Türk milletine milli mücadele ruhu kazandırmıştır. Çanakkale başarısı, Kurtuluş Savaşı'nın kıvılcımını oluşturmuş ve Yeni Türkiye Cumhuriyeti'ne ulaşılmasında kılavuzluk etmiştir.
Midhat Paşa'nın hayatı, idari ve siyasi faaliyetleri

1822- 1884 yılları arasında yaşayan ve 19. yüzyıl Osmanlı tarihinde büyük izler bırakan Midhat Paşa, hayatının ilk dönemlerinde Divan-ı Hümayun ve Sadaret Mektubi Odası'nda kitabet eğitimi almış, Şam, Sayda, Konya ve Kastamonu'da katiplik hizmetinde bulunmuştur. Meclis-i Vala Başkatipliğine kadar yükselmiş, Şam'a, Rumeli'ye ve Bursa'ya geçici müfettişlik görevleriyle gönderilmiştir. 1861'de Niş valiliğine tayin edilen Midhat Paşa Tuna, Bağdat, Selanik, Suriye ve Aydın vilayetlerinde valilik yapmıştır. İkişer defa Sadrazamlık, Adliye Nazırlığı ve Şura-yı Devlet başkanlığı görevlerine getirilmiştir. Sultan V. Murad ve Sultan II. Abdülhamid'in tahta çıkarılmasında ve Meşrutiyet'in ilanında etkili olmuştur. Avrupa'ya sürülmesinin ardından Sultan Abdülaziz'in ölümüyle ilgili görülerek Yıldız Mahkemesi'nde yargılanmış, üç yıllık hapis hayatından sonra 1884'te Taif'te vefat etmiştir.
1 ve 11 numaralı Sivas Ahkam Defterlerindeki tımar sistemi ile ilgili hükümlerin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Ahkam defterleri, Osmanlı Devleti'nin sosyal, iktisadi ve idari yapısı hakkında bilgi veren kaynaklardır. Bu yüzden sosyo-ekonomik tarih araştırmaları için çok önemli veriler sağlamaktadır. Bu defterler 1742'den itibaren eyalet esasına göre düzenlenmiştir. Bu tez çalışması 1 ve 11 Numaralı Sivas Ahkam Defterleri'nde yer alan tımar sistemine ilişkin hükümlerin transkripsiyon ve değerlendirilmesini kapsamaktadır. Tezin temel kaynağını bu iki Sivas Ahkam Defteri'ndeki 1742- 1744 ve 1765- 1767 yılları arasındaki iki döneme ait tımar sistemine dair hükümler oluşturmaktadır. Tez çalışmasının amacı, her iki defterdeki tımar hükümlerini nicelik ve içerik yönünden karşılaştırma yoluyla 1742- 1767 döneminde tımar sisteminde yaşanan sorunları tespit etmek ve sistemdeki çözülmeyi ortaya çıkarmaktır. Tez, giriş, üç ana bölüm, sonuç ve ekler kısmından oluşmaktadır. Birinci bölümde, tımar sistemi ve Divan-ı Hümayun'da tutulan defterler hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, iki Sivas Ahkam Defteri'nde tespit edilen tımar sistemi ile ilgili hükümlerin yıllara göre sayısal dağılımı ile şekil ve içerik olarak değerlendirmesi yapılmıştır. Önce tımar, zeamet ve mirliva hassları ile ilgili hükümler yıllara göre dağılımı yapılarak değerlendirilmiştir. Sonra tımar sistemi ile ilgili hükümler içerik olarak kategorize edilerek veriler tablolar halinde gösterilmiştir. Daha sonra her bir kategoride yer alan hükümler örnekleme yöntemi ile incelemeye tabi tutulmuştur. Tezin üçüncü bölümünde, tımar hükümlerinden elde edilen bulgular, sancak ve nahiye isimleri tablolar halinde beyan edilmiştir. Sonuç kısmında tezin ana bölümlerinden elde edilen bulgulardan ulaşılan sonuçlar üzerinde durulmuştur. Ekler kısmında ise incelenen iki defterden tespit edilen hükümlerin özetleri ve transkripsiyonu ile her iki ahkam defterinden örnek sayfalara yer verilmiştir.
Amerikan basınında Çanakkale muharebeleri

''Amerikan Basınında Çanakkale Muharebeleri'' başlıklı bu tezde, sonuçlar itibariyle Türk ve Dünya tarihi için önemli bir yeri olan Çanakkale Muharebeleri'nin, Amerikanbasınına nasıl yansıdığı araştırılmıştır. Tez konusunun araştırması esnasında 1914- 1915 yılları arası ve kısmen 1916 yılı olmak üzere Amerika'da yayımlanan çeşitli gazete ve dergiler incelenmiştir. Ayrıca konu bütünlüğünün sağlanması için dönemi anlatan araştırma eserlerden de yararlanılmıştır. Amerika, Dünya Savaşı'na gireceği 1917 yılına kadar İtilaf ve İttifak blokları arasında tarafsız kalmayı tercih etmiştir. Amerikalı yöneticilerin takındığı bu tarafızlık tavrı Amerikanbasınına da yansımıştır. Öyle ki savaşın başlangıcında kendi ülkelerini ilgilendiren bir konunun olmadığını düşünen basın, bu dönemde sadece Avrupa'daki Amerikan vatandaşlarının tahliyesine önem vermiştir. Çanakkale Muharebeleri döneminde ise muharebelerin ülke ekonomisi üzerindeki etkisi anlatılmıştır. Bu bağlamda gelişmeler bazen tarafsız bazen Türkleri eleştiren bir tarzda verilmiş az da olsa gerçek olmayan söylentilere yer verilerek muharebelerin dini, askeri, sosyal, ekonomik tüm boyutları Amerikan toplumuna aktarılmaya çalışılmıştır.
Mütareke döneminin son İstanbul hükümeti - son Ahmet Tevfik Paşa hükümeti - (21 Ekim 1920 - 4 Kasım 1922 )

Birinci Dünya Savaşı'ndan galip ayrılan İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti'ne çok ağır şartlar içeren bir barış antlaşması imzalatmayı amaçlamışlardır. Bu durum, Anadolu'nun Müslüman ahalisi arasında bir direnişin filizlenmesine sebep olmuştur. Ancak İstanbul'daki Osmanlı Hükümetleri aynı direnci gösterememişler ve ülkenin adım adım İtilaf Kuvvetleri'nin kontrolüne girmesine seyirci kalmışlardır. İtilaf Devletleri'yle çatışmayı faydalı bulmayan Sultan Vahdettin, Anadolu'daki direnişi bazen şiddet bazen de ikna yoluyla kırmayı denemiş ve bu politikalara uygun sadrazamlar görevlendirmiştir. Damat Ferit Paşa, Anadolu'yu silah yoluyla dize getirmeye çalışmış ama başarısız olmuştur. 10 Ağustos 1920 tarihinde Osmanlı Devleti için bir felaket anlamına gelen Sevr Antlaşması Damat Ferit Paşa Hükümeti tarafından imzalanmıştır. İtilaf Devletleri, antlaşmanın onaylanıp uygulanmasına mani olan bu direnişi kırmak için tekrar uzlaşı politikasının denenmesini gerekli bulmuşlardır. Bu politikaya uygun bir isim olarak gördükleri Ahmet Tevfik Paşa'nın sadarete geçmesini desteklemişlerdir. Onun kurduğu hükümet Osmanlı Devleti'nin son hükümeti olarak yaklaşık iki yıl görevde kalmıştır. Son Osmanlı Hükümeti'nin politikaları bir yandan Anadolu'dan esen yıkıcı rüzgarlara karşı saltanat rejimini muhafaza etmeye odaklanırken, diğer yandan da daha iyi şartlarda bir barış yapabilmenin Anadolu'nun Yunanlılara karşı elde edeceği askeri başarılara bağlı olduğunun bilinciyle TBMM Hükümeti'yle kısmi bir yakınlık ve işbirliği fikrine odaklanmıştır. Böylece zaferden pay almayı ve birinci hedefi gerçekleştirmeyi de ummuştur. Bu çalışma, İtilaf Devletleri, Saray ve Ankara arasında sıkışan son Osmanlı Hükümeti'nin iç ve dış politik hedeflerini anlamaya ve bu hedeflere varmak için gösterdiği çabaları ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Osmanlı idaresinde hicaz ve Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridelerinde Hicaz vilayeti (1908-1918)

Hicaz bölgesi İslam dünyası için önemli dini mekanları içerisinde barındırır. Mekke ve Medine Müslümanlar için hac merkezi olması bakımından büyük önem arz eder. Yavuz Sultan Selim döneminde gerçekleşen Mısır'ın fethiyle 1517'de Osmanlı topraklarına katılan Hicaz'ın sınırları içerisinde; Mekke, Medine ve Cidde şehirleri bulunuyordu. Bu sınırlar zaman içerisinde değişiklik göstermiş olsa da 1908 yılından Osmanlı Devleti'nin yıkılışına kadar yukarıda bahsedilen şeklini esas itibariyle korudu. 1864 yılında Vilayet Nizamnamesi'nin çıkarılmasıyla Hicaz 1868'de eyaletten vilayete dönüştü. II. Abdülhamit döneminde bölgeye siyasi, idari, ekonomi ve hac ibadetinin kolaylaşması gibi sebeplerle Şam ve Medine arasında Hicaz Demiryolu yapımına başlandı. Meşrutiyet'in ilanıyla beraber 1908 yılında Meclis-i Mebusan yeniden açıldı. Meclis'te Hicaz Demiryolu başta olmak üzere, bölgede ortaya çıkan hastalık, yönetici sorunları, bölgenin bütçe sorunları ve bölge şeriflerinin yarattığı kargaşalar gibi Hicaz bölgesinin meseleleri tartışıldı.
7 no'lu Kütahya Şer'iyye Sicili Defterinin (1. Bölüm) transkripsiyonu ve değerlendirmesi

Osmanlı Tarihi araştırmalarında büyük öneme sahip olan kaynaklar arasında Şer'ye sicilleri de vardır ve ait oldukları dönemi aydınlatmak açısından da son derece önemli ve gerekli vesikalardır. Bu tez çalışmasında da Hicri 1218- 1221 Miladi 1803- 1806 yıllarına ait Kütahya ve çevresinde hukuka intikal etmiş mahkeme kayıtlarını ihtiva eder. Çalışma konusu olan 7 Numaralı Kütahya Şer'iyye Sicili (1. Bölüm) defterinde tereke, i'lam, ma'ruzat, ferman, mektub, buyruldu, berat, temessük, mürasele, masraf kaydı, müfredat defteri, tahrirat defteri, narh defteri, sehm defteri, mahalle kaydı, ahidname, saire defteri, resm defteri belgelerinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi yer almaktadır. Bilindiği gibi şer'iye sicilleri mahkeme kararı demektir. O dönemden günümüze intikal eden bu kararlar, toplumun sosyal, siyasi ve ekonomik yapısı hakkında bize bilgi vermektedir. Ayrıca bu belgeler miras paylaşımı, boşanma ve nafaka, alacak tahsili, şikayet gibi gündelik yaşamın gereklerini içinde barındırırken ferman, buyruldu, berat ve benzeri belgeler de Kütahya'nın nezdinde Devletin tümünü içine alan karaların alındığı ve uygulanmasının bildirildiği belgeleri ihtiva etmektedir. Çalışmasını yaptığımız bu defterden halkın kendi örf ve ananelerine göre hayatlarını sürdükleri ve bu sebeplerle de kullanılan eşyalardan, mahalle isimlerine kadar birçok değerin günümüze kadar değişmeden korunduğu görülmüştür. Bir başka dikkati çeken nokta ise mahkemeye intikal eden olayların her biri müsbet ya da menfi bir karar halinde sonuçlanmasıdır. Sonuçlanan bu kararların altında ? şuhud-ü hal? denilen ve o bölgenin ileri gelenleri arasından seçilen, aralarında önemli hukukçuların da yer aldığı şahitlerin olması bahsedilmesi gereken önemli bir konudur. Diğer taraftan defterin işlendiği tarihte devletin siyasi, sosyal ve ekonomik durumunun da gündelik yaşama yansıdığı dikkati çeken bir başka husus olmuştur. Ayrıca cinayet ve hırsızlık gibi yüz kızartıcı suçların kayıtlarda olmaması halkın o dönemde bu konulardaki titizliğini göstermektedir. Bu çalışmanın ortaya çıkmasında ilgi ve desteğini esirgemeyen tez danışmanım Yrd. Doç. Dr. Emine Dingeç'e teşekkür ederim.
Antakya'nın III. numaralı şer'iyye sicili M. 1743-1745/H. 1156-1157

Antakya'nın Di numaralı şer'iyye sicil defteri ve günümüz Türkçesine çevirisi adını taşıyan hicri 1156 -1157, miladi 1745- 1746 yıllarına ait Antakya'nın IH numaralı şer'iyye sicil defteri 213 belgeden oluşmaktadır. Dönemlerinin ve bölgelerinin dini, askeri, iktisadi ve idari özellilerini yansıtan şer'iyye sicilleri tarih için birinci el kaynak mahiyetindedir. Bu babda m numaralı defter Lale devrinden sonraki dönemde girişilen ıslahatların Arap eyaletlerine yansımalarını bize aksettirebilmektedir. Defter bize Antakya'nın sosyal hayatı hakkında da fikir vermektedir. İnsanların yaşayışları, günlük hayatta kullandıkları eşyaları ve uğraşları hakkında bilgi vermektedir. Ayrıca defterden bölgenin yer isimleri konusunda da fikir edinmekteyiz. Bölgede görev yapan devlet görevlileri ve halktan alınan vergilerde defterden öğrenilebilmektedir. Çalışmamızı bu esaslar doğrultusunda dört ana bölüm altında değerlendirdik. Birinci bölümde şer'iyye sicilleri ve sicillerin değerlerini belirterek, Antakya'nın İÜ numaralı şer'iyye sicil defterinin tasnifini yaptık. İkinci bölümde Antakya'nın tarihi ve coğrafi yapısına değindik Üçüncü bölümde sicil kayıtlarını esas tutarak bölgede görev yapan görevlileri, mahalle ve yer adlarını ve halktan alınan vergileri belirttik. Dördüncü bölümde ise IH numaralı şer'iyye sicilinin günümüz Türkçesine çevirisini yaptık. m numaralı şer'iyye sicil defterinin verilerini göz önünde tutarak Antakya'nın ve Osmanlı devletinin XVTII. yy. ortalarındaki iktisadi, idari, sosyal ve dini hayatı hakkında bilgi edinebiliriz.
İltizam in the fetvas of Ottoman şeyhülislams

OSMANLI ŞEYHÜLİSLAM FETVALARINDA İLTİZAM Akpınar, Kürşad Urungu Yüksek Lisans, Tarih Bölümü Tez Yöneticisi: Dr. Evgenia Kermeli September 2000 Gelir toplama işinin belli bir süre için bir kişiye belirlenmiş bir para bedeli karşılığında verilmesi demek olan iltizam, Osmanlı maliyesinin başlıca gelir toplama yöntemlerinden birisiydi. Onaltıncı yüzyıldan sonra timar sisteminin önemini yitirmesi ile iltizam yaygınlaştı. Devletin yanı sıra timar, zeamet, hass ve vakıf gelirlerine mutasarrıf olan bireyler de gelirlerini kendileri toplamak yerine iltizama vermeyi karlı buluyorlardı. Bu çalışmada, şeyhülislam fetvalarında iltizamın nasıl ele alındığı incelenmektedir. Kullanılan fetvaların çoğu, 1674- 1730 dönemini kapsayan ve fetvahanece en 'muteber' addedilen şu dört mecmuadan alınmıştır: Fetava-yı Ali, Feyziyye, Abdurrahim ve Behcetü'l- Feiava. Fetvalar iltizamın hukuki yönlerini anlamak için önemli bir kaynaktırlar. İltizamın fetva mecmualarında 1670 lerden sonra yer almaya başlamış olması, onun artan önemini gösterir. 'ictihadKapısı'nın kapandığı bir dönemde, iltizam gibi bir 'yeni' olguyu İslam Hukuku'nun klasik çerçevesine oturtmada şeyhülislam fetvaları önemli bir rol oynamıştır. Bu fetvalarda mültezimlerin yükümlülükleri ve iltizamdan edecekleri kar gibi konularda, uygulamadan farklı görüşlerin savunulduğu görülmektedir. Şeyhülislamlar fetvalarında mültezimlerin suistimallerini önlemeye çalışırken devletin ali menfaatlerini koruma amacı gütmüşlerdir. 'Adalet dairesi' anlayışıyla tam bir uyum içinde olan bu yaklaşımlarıyla şeyhülislamlar, her kesime hakkım teslim eden, haksızlığa ve zulme karşı çıkan bir ahlaki tavrı elden bırakmadan yaşadıkları devrin gerçeklerini pratik bir anlayışla ele almışlardır.
Yanya vilayeti Amed-Reft Defterlerine göre Yanya'da dini kurumlar, yapılar ve dini hayat

Yanya toprakları, Osmanlı Devleti'nin Balkanlarda ilk yerleştiği bölgedir. Günümüzde Yunanistan'ın kuzeyi ile Arnavutluk'un güney bölümünü kapsayan bu topraklar, eskiden Yanya vilayeti adıyla anılmaktaydı. Önemli bir Osmanlı geçmişşine sahip bölgenin dini hayatına ilişkin ne yazık ki arşiv kaynaklarından faydalanılarak hazırlanan çok az sayıda çalışma bulunmaktadır. İstanbul Müftülüğü Arşivi'nde bulunan gelen-giden evrakların kaydedildiği Amed-Reft türü defterlerden yola çıkan çalışmamız, son dönem Osmanlı hakimiyetinde bulunan Yanya vilayetindeki ilmiye kurumunun İstanbul'daki Meşihat ile ilişkilerini aydınlatmayı hedeflemektedir. Bu tür defterlerde ayrıca Yanya vilayeti dini hayatı, son Osmanlı idaresinde önemli yeri bulunan müftüleri, eğitimin yaygınlaştırılmasında katkıları bulunan müderrisleri, çoğunun harap olup bazıların bugüne kadar gelmeyen birkaç Osmanlı dönemi mimari yapılarla ilgili önemli bilgiler bulunabilmektedir. Konuyu üç ana bölümde ele alan çalışmamızın, birinci bölümde Yanya Vilayeti ve Meşihat teşkilatı hakkında genel bilgiler sunulacak, ikinci bölümde ise arşiv kaynaklarından yola çıkarak vilayetin naiplik ve müftülük müessesi ile müderrisleri üzerinde durulacaktır. Son bölümde ise Vilayetteki dini hayat ve dini yapılar ele alınacaktır.
1596 numaralı Rodoscuk şer'iyye sicilinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Defter 60 varak ve 116 sayfadan oluşmaktadır. Defterin transkripsiyonunu yaparken sayfa numaraları takip edilmiş tarafımızdan verilen numaralandırılma da ise öncelikle belge numarası esas alınmış ikinci olarak ta hüküm numarası verilmiştir (belge no. 1, Hüküm no.1). 1-1, 1-2, .... vb. şekilde gösterilmiştir. Defterde yer alan belge çeşitlerine baktığımızda çoğu hüccetlerden oluşup, tereke, vakfiye, ferman türü belgeler yer almaktadır. Çalıştığımız şer'iyye sicilinde siyah ve bozuk olarak karşılaşılan bazı satırların okunamayan kelimeleri işareti ve şüpheli okunanları işareti gösterilmiştir. Metinde 'ayn harfi ile, hemze işareti ile, uzatmalarda ise işaretleri kullanılmıştır. Birinci bölümde Rodoscuk'un tarihinden ve bu bölgenin Osmanlı hakimiyetine girişi. İkinci bölümünde Osmanlı mahkemeleri ve bu mahkemelerin yargıçlık görevini yerine getiren kadı ve yardımcılarının vazifeleri. Üçüncü bölümünde ise şer'iyye sicillerinin tanımı, kapsamı ve sicillerde görülen belge türleri hakkında bilgi. Dördüncü bölümünde 1596 Numaralı Rodoscuk şeriyye sicilinin değerlendirmesi anlatılmış Ekler bölümünde ise 1596 Numaralı Rodoscuk transkripsiyonu yapılmıştır.