Veri analitiğinin ekonomik etkileri: İnternet yayıncılığında metin tabanlı öneri motoru örneği

Veri madenciliği konusu, özellikle günümüzde oldukça popüler bir konudur. Veri madenciliği; büyük ölçekli veriler arasından bilgiye ulaşma, bilgiyi madenleme işidir. Literatürdeki en yaygın kullanımı ile büyük miktarda verinin anlamlı örüntüler bulmak amacıyla otomatik veya yarı otomatik yöntemler ile işlenmesidir. İnternet kullanımının yaygınlaşmasının hızına bağlı olarak dijital medya geleneksel medyanın yerini almakta ve bu alanda oluşan verinin büyüklüğü her geçen gün ciddi oranda artmaktadır. Dijital medya içerisinde görsel içeriklerin çokluğu kadar metinsel formlar da oldukça fazladır. Bu nedenle metin incelemesi için metin madenciliği teknikleri kullanılması gerekmektedir. Metin madenciliği, yapılandırılmamış metinlerden önemsiz olarak nitelendirilen, herhangi bir anlam çıkarımı yapılamayacak verilerin otomatik olarak çıkarılarak metnin anlamlandırılmasını sağlayan bilgisayar temelli yollardan biridir. Metin Madenciliği aynı zamanda veri madenciliği, makine öğrenmesi ve istatistik gibi alanların birleşiminden oluşan yeni ve disiplinler arası bir alandır. Bu alanın ticari potansiyeli, çoğu bilgi metin olarak saklandığından oldukça yüksek olarak görülmektedir. Aynı zamanda metin madenciliği alanında halihazırdaki en geniş bilgi kaynağı, İnternet ortamındaki yapılandırılmamış metinlerdir. Son dönemde oldukça popüler alanlar olan veri ve metin madenciliği alanlarında ülkemizde de belirli çalışmalar yapılmaktadır. Bu tez çalışmasında özellikle ülkemiz ve dünyada bu alanlara verilen önem, pazar büyüklükleri, bu alanda verilen eğitimlerin başarı üzerindeki etkileri, bu alanda yapılan çalışmaların yaratacağı katma değerler üzerinden ekonomik araştırmalar gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada temel araştırma konuları olarak belirlenen Dünya'da Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörü, Avrupa Birliği 2020 Yenilik Göstergeleri, Türkiye'de Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörü, Bilgi ve İletişim Teknolojileri Alanında Hindistan Türkiye Karşılaştırması, Bilgi ve İletişim Teknolojilerinde Eğitimin Önemi, Bilgi ve İletişim Teknolojilerinde Nitelikli İşgücü konuları incelenmiştir. Bu çalışmanın giriş bölümünde, İnternet ortamındaki artan dijital verinin boyutuna bağlı olarak uygulanan geleneksel öneri sistemleri ve öneri motorları yaklaşımlarından bahsedilmiş olup, bilgi teknolojileri alanındaki güncel konular olan makine öğrenmesi ve yapay zeka kavramlarına değinilmiştir. İkinci bölümde, veri analitiğinin ekonomik etkilerinden bahsedilmiş olup, bu kapsamda dünyada ve Türkiye'de bilgi ve iletişim teknolojilerinin yeri, bu alandaki nitelikli işgücü ve eğitimin öneminden bahsedilip, Hindistan ve Türkiye karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Üçüncü bolümde, veri analitiği kavramından bahsedilmiş olup, bu kapsamda veri madenciliği, metin madenciliği ve öneri motoru ve veri madenciliğinde etik kavramlarından bahsedilmiştir. Dördüncü bölümde, literatür taraması yapılmış olup metin analitiği ve öneri motorlarındaki uygulama adımları kapsamlı bir biçimde irdelenmiştir. Beşinci bölümde, uygulama kapsamında geliştirilmiş olan kişiselleşmiş öneri motorunun amacından, yapısından ve akışından bahsedilmiştir. Altıncı bolümde, uygulama anlatılmış olup bu kapsamda gerçekleştirilen veri toplama, ön işleme ve öneri motoru uygulaması anlatılmıştır. Sonuç bölümünde ise, tezin uygulaması yorumlanıp, değerlendirilmiş ve sonuçlandırılmıştır. Uygulamanın sonuç kısmında gösterilen mikroekonomik etki, Web içerik sitesi olarak faaliyet gösteren 'Gazetemsi' nin reklam alanlarında yapılan Türkçe Metin Madenciliği Destekli Öneri Motoru sayesinde site içi etkileşimin artmasına bağlı olarak elde edilen ekstra reklam gelirleri üzerinden çıkarımlar yapılarak elde edilmiştir. Bu çıkarımlar sonucu, projede ulusal kazanım olarak Türkçe Metin Madenciliği Destekli yerli bir öneri motoru geliştirilmiş olup, bu alanda yapılacak çalışmalar ile oluşacak ekonomik etkiler ortaya konmuştur. Sonuç olarak, kullanıcıların site içerisinde geçirdikleri süre ve ilişkili içerik okunma sayısı artırılarak ayda yaklaşık 22.230 TL ek kazanç sağlanmıştır. Dolayısıyla projenin geliştirilme amacına ulaşılmıştır. Çalışma kapsamında ortaya konan Öneri Motoru Projesi, 'İçerik Bazlı İnternet Sitesi İçin Metin ve Veri Madenciliği Yaklaşımları ile Desteklenen Kişiselleştirilmiş Öneri Motoru' proje adı ile TÜBİTAK-TEYDEB 1507 -Kobi Ar-Ge Başlangıç Destek Programı kapsamında TÜBİTAK tarafından desteklenmiştir.