Türk Hava Kuvvetlerinin kuruluşunda bağış ve yardımlar (1911-1914)

Türk Hava Kuvvetleri tarihinde, Türk halkının uçak alımı için yaptığı bağış ve yardımlar bilinen bir konudur. Özellikle Cumhuriyet sonrası Türk Hava Kurumu liderliğinde yürütülen bağış kampanyası ile Türk Hava Kuvvetlerine 350 civarında uçak bağışlanmıştır. Bu bilginin hilafına, Türk havacılığının doğuşunda haklın uçak alımı için yaptığı bağış ve yardımlar araştırılmamış bir konudur. Türk halkı, Türk Hava Kuvvetleri'nin temelini teşkil eden Osmanlı Devleti havacılığının kuruluşunda büyük miktarda bağış yapmış ve yardımda bulunmuştur.'Türk Hava Kuvvetlerinin Kuruluşunda Bağış ve Yardımlar (1911-1914)' konulu tez çalışmasında esas olarak; Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Arşivi, Genelkurmay Başkanlığı Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Arşivi, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Arşivinde yer alan belgelerden yararlanılmıştır. Dönem gazeteleri ve dergileri ayrıntılı incelenerek arşivlerde tespit edilemeyen bilgiler taranmış ve Türk havacılık tarihi kitaplarından faydalanılmıştır. Çalışmanın ana sorunsalı; 1911- 1914 döneminde yapılan bağışların maddi boyutunun ortaya konulması olmuştur. Bunun yanında; bağış kampanyasının nasıl ve ne zaman başlatıldığı, halkı uçak alımı için bağış yapmaya teşvik eden faktörlerin neler olduğu ve bu amaçla ne tür sloganların kullanıldığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Dönemsel gelişmelerin, bağış kampanyası üzerindeki etkileri de incelemeye dahil edilmiştir. Yapılan araştırmalar neticesinde; Tayyare İanesinin Mart 1912'de başlatıldığı tespit edilmiştir. Halkı bağış yapmaya teşvik etmek için ilk olarak Osmanlı devletinin beka kaygısı itici güç olarak kullanılmıştır. Bütün Avrupa ve komşu ülke ordularının uçakları kullanmaya başlaması ve Osmanlı Devletinin de bu ülkelerden geri kalmaması gerekliliği sürekli yinelenmiştir. Trablusgarp Savaşı sırasında uçakların ilk kez Türklere karşı kullanılması da kampanya için ilave bir slogan olmuş ve uçağa sahip olunmaz ise Türk şehirlerinin ileride uçaklar tarafından bombalanabileceği sürekli vurgulanmıştır. Trablusgarp Savaşında uçakların Türklere karşı kullanılmasından hız kazanan bağış kampanyası diğer bir savaş yüzünden sönümlenmiştir. Balkan Savaşı sırasında Türk halkının yaşadığı felaketler bağış kampanyasının sönümlenmesine neden olmuştur. Bu savaş sırasında Türk halkının ilgisi, savaşın acılarının giderilmesine ve ordunun ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik diğer bağış kampanyalarına yönelmiştir. Balkan Savaşı sonrasında, 1913 yılı sonunda, bağış kampanyası tekrar canlandırılmaya çalışılmıştır. Balkan Savaşı sırasında yaşanan havacılık faaliyetlerinin halk üzerindeki olumlu etkisinden faydalanılmaya çalışmıştır. Bu amaçla İstanbul ile Kahire arasında bir hava seyahati de düzenlenmiştir. Tüm bu çalışmalara rağmen, Birinci Dünya Savaşı öncesinde yeterli sayıda uçak alınabilecek bağış toplanamamıştır. Yaşanan kesintilere rağmen, 1912- 1914 yılları arasında devam eden bağış kampanyasında dokuz uçak, halkın ve şahısların bağış ve yardımları ile Osmanlı Ordusuna kazandırılmıştır. Bir uçak ise yabancı şahıslar tarafından bağışlanmıştır. Orduya kazandırılan on uçağa karşılık halkın, yaklaşık, kırk uçak alacak kadar bağış toplandığı tespit edilmiştir.