turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Küresel iktisadi sorunlar karşısında ahilik iktisadı

Günümüzde küreselleşme giderek gelişen ve hızla yayılan bir süreç olarak bilinmektedir. Küreselleşme, ülkelerin gelişmişlik düzeylerine göre farklı etkiler oluşturmasının yanında dünya üzerinde olumlu veya olumsuz birçok sonuç ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışmada, küreselleşmenin olumsuz sonuçları içerisinde yer alan gelir dağılımı adaletsizliği, yoksulluk ve çevrenin tahrip edilmesi gibi ekonomik ve sosyal sorunlar ele alınmıştır. Bu sorunların gün geçtikçe artmasındaki en önemli sebeplerin başında; hiçbir ahlaki değere önem vermeden sermeye birikimi, kişisel fayda ile kar maksimizasyonu hedefini benimsemiş ve dünyanın birçok ülkesinde alternatifsiz olarak uygulanan neo-liberal politikaların geldiği bilinmektedir. Uygulanagelen neo-liberal politikalar neticesinde, zenginin daha da zenginleştiği yoksulluğun ise boyutlarını arttırdığı görülmektedir. Neo-liberal politika uygulamalarının dünya genelinin refah ve mutluluk seviyesini yükseltemeyeceği ortadadır. Bu nedenle bu çalışmada, uygulanan mevcut neo-liberal politikalar yerine, 13. ve 18. yüzyıllarda Anadolu'da askeri, sosyal ve iktisadi olarak Osmanlı Devleti'nin kuruluşundan gelişimine her alanda etkinliğinin artmasına katkı sağlamış, bireysel zenginlik yerine toplumsal refahı öne çıkarabilecek, kapsayıcı yeni iktisadi politikaların ahilik ilkelerinden yararlanmak suretiyle ortaya konabileceği vurgulanacaktır.
Osmanlı demir çelik sanayii'nde atölyeden fabrikaya geçiş (1830-1870)

19. yüzyılın başında buharlı makinaların kullanılmasıyla beraber Osmanlı Devleti birçok sektörde büyük yatırımlar yapmıştı. Bu yatırımların en büyüğü 1843 yılında yapımına başlanan Zeytinburnu Demir Fabrikası'ydı. 1848 yılında tamamlanan ve ardından Tophane-i Amire'ye devredilen bu fabrika istenilen sonucu vermemiş, demir çelik sanayiindeki dışa bağımlılık 1870'lere gelindiğinde iyice artmıştı. Bu dönemde özellikle silah sanayindeki büyük üretim artışı demire olan talebi de hızla arttırmıştı. Devlet, yüzyıllardır demir tedarik ettiği Balkanlardaki Samakov madenlerini ıslah etmeye çalışmışsa da başarılı olamamış ve bu madenler 1870'lere kadar eski yöntemlerle üretimine devam etmişti. Yüzyılın başında Osmanlıyla benzer yapısall özellikler gösteren birçok ülke ise aynı sürede büyük ilerlemeler kat etmişti. Problemin kaynağı, başta nitelikli işgücü olmak üzere özel sektörün ve dış yatırımcının önündeki engeller, ticaret antlaşmalarıyla düşük tutulan gümrük tarifeleri, hammadde sağlayacak ulaşım ağının yetersizliği, loncalarda örgütlenen küçük esnafın teknoloji üretememesi gibi pek çok nedenden kaynaklıydı. Çalışmada öncelikle o dönemde İmparatorluk dahilinde üretim yapan veya üretimi durmuş olan tüm demir madenleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Ardından bu sektörde 1840'larda başlayan yatırımların başarısızlık nedenleri üzerinde durulmuştur. Aynı dönemde sanayileşmesini tamamlayan Fransa, Almanya, Rusya gibi ülkelerin bu sektörde gösterdikleri gelişmeler de kısaca ele alınmıştı.
2000-2002 yıllarında Türkiye'de uygulanan faiz politikaları ve ekonomik yansımaları

Faiz ödünç verilen likit paranın getirişidir. Yani verilen ödünç paranın geri alınırken bir miktar fazlalıkla birlikte alınması durumudur. Önceleri bu durumun ödünç verilen likit para için mevcut risk payıydı. Günümüzde ise artık paradan para kazanmak şeklini almıştır. Asya ve Avrupa kıtalarında topraklan bulunan ülkemiz ekonomisi Kurtuluş savaşından bu yana Dünya ekonomisinde söz sahibi olmak için çok büyük çabalar göstermektedir. Ancak gerek siyasi otoritelerin popülist yaklaşımları ve gerekse coğrafi olarak kozmopolitik yapısı nedeniyle ekonomide istediği atılımları yıllardan beri gerçekleştirememiştir. Ekonominin en temel sorunu olan enflasyon ve bağlı olarak faiz uzun yıllar bir türlü aşağılara çekilememiştir. İktidar olan tüm hükümetlerin hedef politikası enflasyon ve faiz oranlarını düşürmek olmuştur. Yine 2000 yılma girerken Türkiye ekonomisinde yüksek oranlarda seyreden enflasyon ve faiz ile karşılaşılmaktadır. Dönemin hükümeti Mevcut ekonomik aksaklıkların telafisi için IMF kaynaklı 3 yıllık bir program hedeflenmiştir. Programla birlikte ekonomik göstergeler ve hedefler dönem başmda net olarak açıklanmıştır. 2000-2001- 2002 Yıllarında mevcut hedefler rakamsal olarak ortaya konmuş piyasaya olan güvenin sağlanması amaçlanmıştır. Yine mevcut aksaklıkların giderilmesi için sıkı para politikası uygulaması ve popülist yaklaşımlardan kaçınılması hedeflenmiştir. Yüksek Lisans konusu olarak sunduğum bu çalışmada faiz oranlarının 2000- 2002 dönemindeki aldığı seyri incelenerek ortaya çıkan sonuçlan açıklanacaktır.
Küreselleşme sürecinde Türkiye'de yoksulluk sorunu

Bu tezin amacı, küreselleşme ile yoksulluk arasındaki ilişkiyi ortaya koymak ve küreselleşme süreci ile birlikte Türkiye'de derinleşen eşitsizlik ve yoksulluk sorununu rakamsal verilerle irdelemektir. 1980 sonrasında küreselleşme paralelinde gelişen piyasa ve rekabet odaklı iktisadi yapı, Türkiye'de yoksulluğu arttırıcı etkiler meydana getirmiştir. Sıcak paraya dayalı büyüme politikaları, ithalat odaklı üretim stratejisinin hakim olması, dış ülkelerle yoğun ticari ve finansal ilişkilerin artması işgücü piyasalarını olumsuz yönde etkilemiştir. İşgücü piyasalarının esnekleşmesi ve üretimin yapısında ortaya çıkan değişimler sonucu reel ücretler ve istihdam kapasitesi önemli ölçüde düşmüştür. Üretim ve işgücü maliyetlerinin düşürülmesi gelir dağılımının bozulmasına yol açmıştır. Ayrıca neo-liberal dönüşüm süreciyle birlikte reel ekonomiden transfer ekonomisine geçilmesi, yurtiçi kaynakların üretken alanlarda kullanılamamasına ve gelir eşitsizliğinin artmasında etkili olmuştur. Teknolojideki devasa gelişmeler nitelikli işgücü talebini arttırarak, nitelikli ve niteliksiz işgücü arasındaki ücret farklılıklarının açılmasına neden olmuştur. Tarımsal istihdam olanaklarının azalması sonucu kırdan kente göçün artmasıyla bu durum daha da belirgin bir hal almıştır. Diğer taraftan, yabancı ülkelerden gelen göçmenlerin etkisiyle kentlerdeki nüfus artmış ve kayıt dışı istihdam yaygınlık kazanmıştır. Özelleştirme ve taşeron uygulamalarının artması sendikaların etkinlik alanlarının büyük ölçüde daralmasına yol açmıştır. Küresel düzen, iktisadi dengeleri alt üst etmiş ve ülke ekonomisinde bir işsizlik-yoksulluk sarmalı oluşmuştur.
Bir üretim organizasyonu olarak yalın üretim sistemi

1970'lerden bu yana dünya ekonomisinin içinde girdiği ekonomik krizler, özellikle Batı ülkelerinde üretkenlik artışında büyük bir yavaşlama, imalat sektöründe kapasite kullanım oranlarında düşüş, artan enflasyon ve rekor düzeylere ulaşan işsizlik oranları biçiminde kendini göstermiştir. Yaşanan bu ekonomik bunalım, uluslararası pazarlarda rekabeti de büyük ölçüdeşiddetlendirmiştir. İstikrarsız pazarlar karşısında ülkeler, kendi iç pazarlarını korumaya çalışırken dış pazarlarda da pay kapma mücadelesine girmişlerdir. Yaşanan bu ekonomik krizler gelişmiş ülkeleri, özellikle sanayi üretiminin yeniden yapılanması konusunda arayışlara sokmuştur. Bu noktada Japonya, endüstriyel dönüşüm ve yenilenmeye ilişkin başarısıyla dikkatleri üzerine çekmiştir. Japon endüstrisindeki büyük ve küçük ölçekli firmalar, üretimde geniş bir ürün çeşitliliği içinde yeni verimlilik ve kalite standartları oluşturmuşlar, özellikle otomotiv ve elektronik alanlarında dünya ekonomisinde önemli üstünlükler elde etmişlerdir. Bu gelişmelerPost-Fordist esnek üretim organizasyon biçimlerinden Yalın Üretim sistemini ön plana çıkarmıştır. Yalın Üretim sisteminin, kriz döneminde sermayenin kar oranlarını yükseltmesi açısından büyük başarı sağladığı görülmektedir. Üretkenlik artışındaki tıkanıklığın büyük ölçüde aşılmasında önemli bir başarı göstermesi nedeniyle firmalarda da Yalın Üretim sisteminiuygulama doğrultusunda son derece önemli üretim organizasyonu değişikliklerine gidilmiştir. Bu çalışmanın temel amacı, globalleşen ekonomik ve sosyal koşullara bağlı olarak üretim sistemlerinde meydana gelen değişimler içinde öne çıkan, üretim örgütlenmesindeetkili, verimli ve yeni bir yaklaşım olan Yalın Üretim sisteminin nasıl çalıştığını, emek sürecinde ne gibi değişiklikler yarattığını ve bu değişimlerin endüstri ilişkilerine etkisini değerlendirmektir.
Türkiye'de Kamu İktisadi Teşebbüsleri'nde özelleşleştirme ve verimlilik ilişkisi

Bütün dünyada, özellikle 1929 bunalımından sonra çeşitli sosyo-ekonomik ve siyasal nedenlerle kurulmuş bulunan KİTler, gelişmiş ülkelerde genellikle devletleştirme politikalarının; az gelişmiş ülkelerde ise, ağırlıklı olarak bir yandan sermaye birikiminin oluşmaması, öte yandan da özel teşebbüs insiyatifinin gelişmemiş oluşu sonucunda ortaya çıkmışlardır. KiT'ler, ister sosyal amaç, isterse ekonomik ya da siyasal amaçlarla kurulmuş olsunlar, uzun yıllar devletin ekonomiye müdahalesinin en önemli araçlarından birisi durumunda olmuşlardır. Zaman içinde devletin müteşebbis olarak ekonomik yapı içindeki yeri ve önemi tartışmaya açılmış, devletin ekonomiye doğrudan müdahalelerinin azaltılması ve KiT'lerin özelleştirilmesi politikalarının uygulanmasına geçilmiştir. Gerek Türkiye'de, gerekse diğer ülkelerde son yılların en güncel konularında olan özelleştirme için öne sürülen gerekçelerden birisi, özelleştirilen işletmelerde verimliliğin ve karlılığın, dolayısıyla etkinliğin artacağıdır. İngiltere dahil birçok ülkede özelleştirilen KiT'lerin verimlilik düzeylerinin artması sonucunda, ekonominin genelinde bir verimlilik artışının sağlanması ayrı bir önem arz etmektedir. Mikroekonomik planda özel işletmelerin verimlilik ve genel anlamda performans bakımından KiT'lere göre daha iyi sonuçlara ulaşacağı görüşünden hareketle, kamunun elinde çeşitli nedenlerle verimli işletilemeyen kuruluşların, özel kesimin dinamizmi ve kara motive olma anlayışı içinde daha verimli çalışacağı, özelleştirme taraftarlarınca genel kabul görmüştür. Bu bağlamda KiT'lerin mülkiyetinin kamu kesiminden özel kesime geçmesi olarak tanımlanan özelleştirmenin, işletme düzeyinde kaynak kullanımı yani verimlilik üzerinde olumlu etkiler yaratması beklenmektedir.
Demokrat Parti Döneminde alınan kararların ekonomi politikalarına yansımaları, etkileri ve sonuçları(1950-1960)

Türkiye'de liberal ekonomideki dinamikler, ekonomik kurallarla yapılanmaktan ziyade siyasi kararlar ekonomik icraatları birinci derecede önemli kılmakta olup daha sonra kurulacak olan hükümetlerin ekonomi politikalarına uygulanabilir perspektifler kazandıracaktır. Siyasetin ekonomiden ayrı düşünülemeyeceği, ekonomik kararlar siyasi kararları, siyasi karar ve kurumlar ise ekonomik faaliyetleri belirleyerek ekonomi ile siyasetin beraber ele alındığı politik iktisat terimi ortaya çıkmıştır. Demokrat parti dönemi politikaları ve ulaşılan sonuçlar temel makroekonomik değişkenler dikkate alınarak sunulacaktır. Politik süreçte alınan karar ve uygulamaları iktisat biliminin teknik, yöntem ve araçları kullanılarak analiz edilecektir. Müdahaleci bir ekonomik yapıdan, özel teşebbüse öncelik veren, açık ekonomiye geçiş çabalarının yoğunlaştığı dönem olan DP döneminde siyasette ve ekonomide yapısall dönüşümler yaşanmıştır.
G-8 ülkelerinde ve Türkiye'de savunma harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi: Panel veri ve zaman serisi analizi

Ekonomi literatüründe, henüz netliğini kazanmamış konulardan biri, savunma harcamalarının ekonomik büyüme üzerinde etkisinin olup olmadığıdır. Her ülkenin yapısall farklılığı, politik durumu, jeopolitik konumu nedeniyle savunma harcamaları birbirinden farklılık göstermektedir. Bu nedenle, literatürdeki araştırmaların sonuçları birbirinden farklı çıkmaktadır. Bu araştırmanın amacı, G-8 ülkeleri ve Türkiye'nin savunma harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisinin incelenmesidir.
Türkiye'de bölgesel kalkınma politikalarında kalkınma ajanslarının rolü ve istihdama etkisi: Zafer Kalkınma Ajansı örneği

Bu çalışmada Sanayi Devrimiyle ortaya çıkan ve 1929 Ekonomik Krizi ile derinleşen bölgesel dengesizlik sorununa yönelik tarihsel sürece değinilmiştir. Geçmişten günümüze bu soruna yönelik ortaya çıkan politikalar incelenerek özellikle son dönemlerde büyük önem kazanan Kalkınma Ajanslarına yer verilmiştir. Çalışmada Türkiye'de kurulan kalkınma ajanslarından, Afyonkarahisar, Kütahya, Manisa ve Uşak illerini kapsayan, Zafer Kalkınma Ajansı örnek alınarak kalkınma ajanslarının bölge istihdamı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Bu kapsamda Zafer Kalkınma Ajansı'nın proje türlerinden biri olan Rekabetçi KOBİ Mali Destek Programı ile yapılan projeler baz alınmış ve bu projelerin bölge istihdamı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda, RKMDP projelerinin bölge istihdamını olumlu yönde etkilediği görülmüştür. Bu projelerle ile bölgede 100 kişi istihdam edilmiştir. Ayrıca tüm projeler tamamlandığında bu sayının 200 kişiye ulaşacağı beklenmektedir. Bu projelerle hedeflenenin üstünde bir başarı elde edildiği sadece istihdam değil makine, ekipman ve yeni ürün sayısıyla da ispatlanmıştır. Bu sonuca göre, ajansın projelerinde istenilen sonuca ulaşabildiği ve RKMDP projeleriyle istihdam da etkin olduğu görülmüştür. Türkiye'de kalkınma ajanslarının uyguladığı projelerle bölge istihdamlarının özellikle bölgede ve genel anlamda da ülkede istihdam sayısının artmasında etkisi olduğu belirlenmiştir.
Uluslararası doğal kaynak taşımacılığında yeni yönelimler ve Türkiyenin stratejik konumu

Doğal kaynakların ve en önemli doğal kaynak olduğu kesin olarak kabul edilen petrol ve doğalgazın, çıkartıldıkları coğrafyalardan tüketim yerlerine ulaştırılmasının en az bu doğal kaynaklar kadar önem kazandığı günümüzde, stratejik açıdan adeta doğal terminal durumunda olan Türkiye'nin önemi ve kazanımları irdelenmektedir. Petrol ve doğalgaz taşımacılığında maliyet ve güvenlik kaygıları, taşımayı boru hatları ile taşıma seçeneğine kaydırmakta, Dünya petrol ve doğalgaz rezervinin %70'ini barındıran Orta Doğu ve Orta Asya bölgesi ile en büyük tüketici ülkelerin yer aldığı A. B. D. ve Avrupa arasında yer alan Türkiye'yi geçiş güzergahı durumuna getirmekte, Türkiye'nin önemini daha da arttırmaktadır. Türkiye bu önemin yanı sıra geçişten ekonomik çıkarlar da sağlamaktadır.
Türkiye'de finansal serbestleşme ve fonksiyonel gelir dağılımı

Liberalleşme olgusu 1970'li yılların sonunda gelişmiş ülkelerde başlayan, 1980'li yıllarla birlikte gelişmekte olan ülkelere de yayılan ve piyasa ekonomisinin doğal işleyişine bırakılarak, devletin ekonomiye müdahalelerinin en az düzeye indirilmesini savunan bir doktrindir. Türkiye'de de 24 Ocak 1980 Kararları ile birlikte serbestleşme süreci başlamıştır. Bu sürecin bir alt boyutu olarak da finansal serbestleşme gündeme gelmiş ve bu doğrultuda 1980 yılında faiz oranlarının serbest bırakılmasıyla başlayan bu süreç, 1989 yılında alınan 32 Sayılı Kararla sermaye hareketleri üzerindeki tüm kontrollerin kaldırılmasıyla tamamlanmıştır. Bu gelişmeler ekonomide geniş bir alanda ve çok yönlü olarak etkili olmuş, Türkiye küresel finans sistemine büyük ölçüde entegre olurken bunun avantaj ve dezavantajlarını bir arada yaşamıştır. Finansal serbestleşme finans sistemi ve göstergeleri yanında reel ekonomi ve dolaylı olarak da gelir dağılımı üzerinde etkiler yaratmıştır. Ancak bu etkileşimin Türkiye'de araştırmalara yeterince konu edilmediği görülmektedir. Söz konusu eksikliği dikkate alarak hazırladığımız bu çalışmanın amacı, finansal serbestleşmenin Türkiye'de fonksiyonel gelir dağılımı üzerinde meydana getirdiği etkilerin ve etkileme kanallarının ortaya konulmasıdır. Bu çerçevede;Çalışmamızın birinci bölümünde serbestleşme, finansal serbestleşme ve fonksiyonel gelir dağılımı kavramlarının teorik boyutu ele alınmış ayrıca finansal serbestleşme ve fonksiyonel gelir dağılımı arasındaki etkileşim de ortaya konulmuştur. Çalışmamızın ikinci bölümünde, Cumhuriyetin kuruluşundan günümüze kadar geçen zaman süresinde, Türkiye'de ekonomik anlamda gerçekleştirilen serbestleşme uygulamaları detaylı olarak incelenmiştir. Çalışmamızın üçüncü bölümünde ise finansal serbestleşmenin fonksiyonel gelir dağılımı üzerindeki etkileri istatistiksel verilerle analiz edilmiştir. Çalışma, üç bölümde yapılan değerlendirmelerin özetlendiği ve politika tercihlerine ilişkin önerilere yer verilen sonuç bölümüyle tamamlanmıştır.
İktisadi ve politik kurumların ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Gelişmiş ülkeler ve yükselen piyasa ekonomileri üzerine ampirik bir çalışma

Neden çok az ülke ekonomik büyümeyi sağlayan kurumları oluşturabilmektedir? Bu soruyu yanıtlamak için birbirleriyle etkileşime giren politik ve iktisadi oyuncular arasında davranış kalıpları oluşturan kurumsal unsurların kökenini, tezahürünü ve dengeleri nasıl oluşturduğunu incelemeye ihtiyaç duyulmaktadır. Kurumlar ülkelerin ekonomik büyümesini güçlü bir şekilde etkileyerek ekonomik değişimin meydana geldiği çerçeveleri belirleyip toplumun her kademesinde kendisini gösterirken, mevcut etkileşimlerin hacmini ve ekonomik değişimin faydalarını ortaya koymaktadır. Ekonomik başarı elde etmenin yolu, iyi iktisadi ve politik kurumların oluşturulmasından geçmektedir. Bu kurumlar ekonomik aktörlerin toplumdaki teşviklerini şekillendirdiği ve teknoloji ile fiziksel ve beşeri sermayeye yapılan yatırımları etkilediği için ekonomik büyümeye destek olmaktadır. Çalışma kapsamında Yeni Kurumsal İktisat yaklaşımının teorik ve metodolojik temellerinin uygulanması suretiyle kurumlar ekonomik performansın belirleyicileri olarak addedilerek Gelişmiş Ülkeler ile Yükselen Piyasa Ekonomileri için iktisadi ve politik kurumların ekonomik büyüme üzerindeki etkilerine dair analizler gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temel ölçüm hedefi olan iktisadi ve politik kurumların ekonomik büyüme üzerindeki etkisi Gelişmiş Ülkeler ile Yükselen Piyasa Ekonomileri ayrımına gidilerek iki ayrı ülke grubu bazında Panel veri analiziyle Uygulanabilir Genelleştirilmiş EKK tahmincisi kullanılarak incelenmiştir. Tahmin sonuçları değerlendirildiğinde iktisadi kurumların ölçümü amacıyla kullanılan Heritage Vakfı Ekonomik Özgürlük Endeksini oluşturan göstergelerin ve politik kurumların ölçümü amacıyla kullanılan Dünya Yönetişim Endeksini oluşturan göstergelerin Gelişmiş Ülkeler ve Yükselen Piyasa Ekonomileri için ekonomik büyüme ile pozitif ilişki içerisinde ve istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir.
Türkiye'de toplu pazarlık sisteminin ekonomik analizi

Toplu pazarlık, işçi sendikaları ve işverenlerin, istihdam koşulları ve sürelerini belirledikleri bir süreçtir. İşçiler ve işverenler arasındaki ilişkileri düzenleyen bu sözleşmeye, toplu pazarlık anlaşması denilmektedir. Toplu pazarlıklarda, işçi sendikaları ve işverenler, genellikle, pek çok konu üzerinde görüşmeler yapmakla beraber, esas olarak, pazarlık amaçları iki konu üzerine yoğunlaştırılır: reel ücretler ve istihdam. Türkiye'de, toplu pazarlığın etkinliği, reel ücretler ve istihdam eğilimi açısından, uygulamada, 1980 öncesi ve sonrasında farklı özellikler göstermiştir. 1960'lı yılların başından itibaren uygulanan içe dönük sanayileşme ve güçlü sendikal örgütlenme koşullarında, işçi kesimi, etkin toplu pazarlıklar yoluyla, yüksek reel ücret ve istihdam güvencesi hedefine ulaşmışlardır. Ancak, uluslarası ekonomik çevre koşullarının etkisiyle, 1980 sonrasında, dışa açık ekonomi politikasının, sendikal örgütlenmeye karşı yasal-kurumsal düzenlemelerle desteklenmesi, uzun dönemde işçi kesimine reel ücret kayıpları şeklinde yansımıştır. Bu dönemde, reel ücretlerin kısa dönemli yükselişi, kamu ve özel kesim işverenleri tarafından, öncelikle, istihdam hacminin daraltılması yoluyla telafi edilmeye çalışılmıştır.
A Study on the evaluation of Turkish free zones

Bulundukları Ülkelerin birer kısımları olmakla beraber o ülkelerin gümrük sınırları dışında kalan ve dış ticaret ile ilgili yasa ve mevzuatların tamamının veya bir kısmının uygulanmadıkları bölgeler olarak tanımlanan serbest bölgeler hızlı bir şekilde yayılmaktadırlar. Bu hızlı yayılmanın nedeni, bu ülkelerin bir takım amaçları gelişmekte olan ülkeler açışından gerçekleştirmede önemli bir rol oynadıkları inancıdır. Bu amaçlar daha fazla yabancı sermaye çekerek ülkedeki yabancı sermaye miktarını artırmak, geri kalmış bölgeleri kalkındırmak, yeni is olanakları yaratarak işsizliği azaltmak, ihracat' artışlarıyla ödemeler dengesine katkıda bulunmak ve teknoloji transferini gerçekleştirmek şeklinde özetlenebilir. Serbest bölgeler, yasal alt yapılarına göre açık veya kapalı serbest bölgeler, işlevlerine göre serbest ticaret ve ihracat ; işlem merkezleri, kapladıkları alanlara göre serbest limanlar ve serbest şehirler ve kuruluş amaçlarına göre kuzey tipi ve güney tipi serbest bölgeler olmak üzere değişik açılardan sınıflandırılırlar. Serbest bölgelerin bugünkü gibi olmamakla beraber ilk ortaya çıkışları feodalitenin yıkılıp ulusal devletlerin kurulması ile ekonomik yönden belirli bir güce sahip olan bazı şehirlere kısmi bağımsızlık verilmesiyle olmuştur. 204 Hodern anlamda ilk serbest ticaret bölgeleri 16. yüzyılda Avrupa'da ortaya çıkmış ve dünyaya yayılmışlardır. ihracat işlem merkezleri ise 1960'larda ortaya çıkmış ve sayıları 1970'lerde gelişmekte olan ülkelerde hızlı bir şekilde artmıştır. Türkiye'de ilk serbest bölge kurma teşebbüsü 1927'd e istanbul'da gerçekleştirilmiştir. Ancak, bu bölge açılışını izleyen kisa bir süre içersinde kapanmıştır. 1946 yılında Eminönü'nde gerçekleşmeyen ikinci bir teşebbüsde bulunulmuştur. 19 S0'li yularda yeni bir teşebbüs sonucu iskenderun'da bir serbest bölge açılmasına rağmen burası da kısa bir süre sonra yine kapanmıştır. Bugün, Hersin ve Antalya serbest bölgeleri faaliyete geçmişş, Yumurtalık ve Nemrut serbest bölgelerinin açılması için gerekli çalışmalar yapılmaktadır. Serbest bölge kurma amaçlar indan birinin yabancı sermaye çekmek olduğu belirtilmişti. Bunun için yabancı sermayenin hangi kriterlere gore bu bölgelere yatırım yaptıklarının incelenmesi önem kazanmaktadır. Özet olarak, ev sahibi ülkedeki politik ve ekonomik istikrar, serbest bölgelerdeki yabancı yatırımcılara yönelik politikalar, bu bölgelerdeki üretim girdilerinin kalite ve maliyetleri, bürokratik işlemlerin düzeyi gibi faktörler yabancı yatırımcılar ın bu bölgelerdeki yatırım kararlarını etkilerler. 21Bu çalışmada Türkiye'deki serbest bölgeler yukarıdaki kriterler açısından değerlendirilmiş ve bulunan sonullara göre bu bölgelerin yetersiz olmasalar da yabancı yatırımcılar ı tatmin etmekten uzak oldukları tesbit edilmiştir. Burada yapı taşı gereken bu bölgelerin yabancı yatır ımc ılar in ihtiyaç ve isteklerini giderebilecek şekilde geliştirilmeleri gerektiğidir. 22
The impacts of transportation investment on Turkish economy at micro, macro and regional level: In a spatial computable general equilibrium model framework

Bu tez Türkiye'deki farklı otoyol projelerinin bölgesel refah ve büyüme üzerine etkilerinin bölgesel düzeydeki tahmini için gerekli ekonomik analiz çerçevesi oluşturmaktadır. Bu çerçeve kapsamında çok bölgeli Hesaplanabilir Genel Denge modeli ile ulaştırma modeli entegre edilmektedir. Tez kapsamında oluşturulan HGD modeli 3 büyük kentimiz ve 8 toplulaştırılmış bölge olmak üzere toplamda 11 bölge için 8 farklı sektör için geliştirilmiştir. Ulaşımdaki mesafeler vasıtasıyla ulaştırma marjlarındaki düşüşü 3 farklı senaryo kapsamında ele alınmıştır. Tüm senaryo çıktıları göstermektedir ki otoyol yatırımları, senaryoya göre farklı bölgelerde farklı seviyede olmakla beraber, tüm bölgelerde refahı arttırmaktadır.