Türkçe kazanımında kullanılan fonolojik süreçlerin incelenmesi ve fonolojik bozukluğu olan çocuklardaki süreçlerle karşılaştırılması

Bu araştırma 2-6 yaşlar arasındaki normal fonolojik gelişim gösteren ve fonolojik bozukluğu olan çocukların kullandıkları fonolojik süreçleri saptamak ve karşılaştırmak amacıyla yapılmıştır. Betimsel nitelik taşıyan araştırmanın örneklemine 2-6 yaşlar arasındaki anaokuluna devam eden normal fonolojik gelişim gösteren 20 çocuk ile fonolojik bozukluğu olan 20 çocuk olmak üzere toplam 40 çocuk alınmıştır. Örnekleme alman tüm çocukların normal işitmeye sahip olma, evde tek dil kullanılması, normal oral-periferal yapıya sahip olma, herhangi bir nörolojik hastalığın olmaması ve tüm gelişim alanlarında yaşma uygun gelişim gösterme kriterlerini karşıladıkları belirlenmiştir. Çalışmada bir şiddet kriteri olarak Doğru Üretilen Ünsüz Yüzdesi kullanılmıştır. Çalışmaya alman her çocuk bireysel olarak görülmüştür. İlk aşamada her çocuktan standart materyallerin bulunduğu bir serbest oyun ortamı içinde yaklaşık 20-25 dakikalık bir doğal konuşma örneği alınarak teybe kaydedilmiştir. İkinci aşamada ise tüm seslerin Türkçede başta, ortada ve sonda en az iki kez kullanıldığı 107 adet nesne resmini çocukların isimlendirmesi istenerek teyp kaydı dışında yazılı kayıt da kullanılmıştır. Bu çalışmalarda araştırmacı dışında konu ile ilgili başka bir uzman da bulunmuştur. Seslerin çıkartılış şeklinin fonetik analizinde bu iki uygulayıcı arasında farklılık olduğunda deneyimli bir konuşma terapistinin de katkısı sağlanarak kayıt üzerinde görüş birliğine varma yoluna gidilmiştir. Fonolojik süreç analizi için temel olarak 107 sözcüğü içeren sözcük listesi kullanılmış ama bir ses hatası için iki sürecin de uygulanmış olabileceği durumlarda doğal konuşma örneği de incelenmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular aşağıda sıralanmıştır. Normal fonolojik gelişim gösteren çocuklarda yaş büyüdükçe süreç kullanımında azalma olmaktadır. Yaş gruplarına göre farklılıklar olmakla beraber grup içinde en fazla kullanılan süreçler sırasıyla benzetme, ortadaki ünsüzün atılması, ünsüz kümesinin sadeleştirilmesi, kapantılılaştırma, titreşimsizleştirme, yarıünlüleştirme ve son ünsüzün atılması süreçleridir. Türkçe dil yapışırım kazanımındaingilizceden farklı olarak ortadaki ünsüzün atılmasının normal fonolojik gelişim gösteren çocuklarda sık kullanılan gelişimsel bir süreç olduğu görülmektedir. Normal fonolojik gelişim gösteren çocuklarda yaş ile süreç kullanımı arasın da belirgin bir ilişki bulunmaktadır. Bazı süreçler 3 yaşından önce kaybolmakta bazı süreçler ise sınırlı sayıda olmakla beraber 3 yaşından sonra da kullanılmaktadır. Son ünsüzün atılması, küçültme, hece tekrarı, ünlü öncesi titreşimleştirme, bitişik ünsüzlerde yer değiştirme, öne getirme, akıcıların birbiri yerine konması süreçleri 3 yaşından sonra kullanılmamaktadır. Ancak ortadaki ünsüzün atılması, hece sayısının azaltılması, ünsüz kümesinin sadeleştirilmesi, benzetme, titreşimsizleştirme, kapantılılaştırma ve yarıünlüleştirme süreçlerinin kullanımı 3 yaşından sonra da devam etmektedir. Normal fonolojik gelişim gösteren çocuklarda küçük yaş grubunda seyrek olarak bazı gelişimsel olmayan süreçlerin de kullanıldığı görülmektedir. Gelişimsel olmayan baştaki ünsüzün atılması, seslerin yerini değiştirme, sesin arkaya gitmesi, genizsi özelliğin atılması, süreklileştirme, genizsi yapma, kapantılı yerine sürtünmeli ve yan ünlü yerine kapantılı konması süreçleri sadece küçük yaş gruplarında ve az sayıda kullanılmaktadır. Fonolojik bozukluğu olan çocukların en fazla kullandıkları süreçler ise sırasıyla kapantılılaştırma, öne getirme, yan ünlüleştirme, ünsüz kümesinin sadeleştirilmesi, benzetme, ortadaki ünsüzün atılması ve titreşimsizleştirme süreçleridir. Fonolojik bozukluğu olan çocukların süreç tercihleri arasında bireysel farklılıklar olduğu görülmektedir. Bazı çocukların en sık kullandıklan ilk üç sürecin arasında gelişimsel olmayan glottal kapantılı yapma ve sesin arkaya gitmesi süreçleri de yer almaktadır. Fonolojik süreçler olmayan ve seslerin çıkartılışında fonetik düzeydeki değişiklikleri tanımlamada kullanılan basman bırakılması fazının yapılmaması, titreşimi zayıflatma ve farinksten sürtünmeli yapma gibi durumlar fonolojik bozukluğu olan çocuklar tarafından kullanılmaktadırlar. iki grubun süreç kullanımı karşılaştırıldığında ise fonolojik bozukluğu olan çocukların normal fonolojik gelişim gösterenlerden çok daha fazla sayıda süreç kullandıkları görülmektedir. iki grubun en fazla kullandıkları süreçlerin benzer olduğu ama sıralanma farklılıktan olduğu dikkati çekmektedir. Özellikle öne ge-tirme süreci fonolojik bozukluğu olan çocukların sisteminde çok daha önemli bu yer almaktadır. Fonolojik bozukluğu olan çocuklarda seslerin yerini değiştirme ve genizsi özelliğin atılması, normal fonolojik gelişim gösteren çocuklarda ise ünlü öncesi titreşimleştirme en fazla kullanılan ilk 15 süreç içinde bulunmamaktadır. Normal fonolojik gelişim gösteren çocuklarda 3 yaşından sonra kullanılmayan süreçlerin kullanımı fonolojik bozukluğu olan çocuklarda devam etmektedir. Normal fonolojik gelişim gösteren çocuklarda küçük yaş grubunda kullanılan gelişimsel olmayan süreçler fonolojik bozukluğu olan daha fazla çocuk tarafından kullanılmaktadır. Ayrıca fonolojik bozukluğu olan çocukların normal fonolojik gelişim gösteren çocuklarda hiç görülmeyen başka gelişimsel olmayan süreçleri de kullandıkları görülmektedir. Bunlar akıcın kapantılı yapılması ve glottal kapantılı yapma süreçleridir. Her iki grupta da ünsüz kümesi en fazla bir ses atılarak sadeleştirilmektedir. Ünsüz kümesinin atılarak sadeleştirilme yapılmasının ise sadece fonolojik bozukluğu olan çocuklarda kullanıldığı görülmektedir. Genizsi yapma sürecinin kullanımında da iki grup arasında bir farklılık bulunmaktadır. Normal fonolojik gelişim gösteren çocuklar genellikle akıcıları genizsi yapmaktadırlar. Fonolojik bozukluğu olan grupta ise sürtünmen bir sesin de genizsi yapıldığı görülmektedir. Ünlülerle ilgili olarak ise her iki grupta da ortak olarak ünlü sesi sadeleştirme kullanılmaktadır. Ancak fonolojik bozukluğu olan grupta normal fonolojik gelişim gösterenlerden farklı olarak ünlü sesi yükseltme ve nötralize etme süreçleri de bulunmaktadır. Yapılan bu araştırmanın sonuçlarından 2-6 yaşlar arasındaki normal fonolojik gelişim gösteren ve fonolojik bozukluğu olan çocukların fonolojik süreç kullanımları arasında tip ve oran bakımından benzerliklerin yanı sıra farklılıklar da olduğu görülmektedir. Tüm bu bulguların benzer bir araştırma ile desteklenmesi gerekmektedir. Türkçe dil yapısının kazanımında kullanılan gelişimsel ve gelişimsel olmayan süreçlerin ayrıntılı olarak belirlenmesi dil bozukluğu olan çocukların doğru tanımlanması ve uygun tedavi yönteminin düzenlenmesi için bir temel sağlayacaktır.