Uluslararası doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının vergi özendirme önlemleri karşısındaki durumu ve vergisel teşviklerin başarısında Çin

Sanayi Devrimi ile beraber kapitalizmin gelişimi ve sermaye oluşumu sonrasında ticari ve endüstriyel işletmelerin bir evrim sürecine girdiği gözlemlenmiştir. Başlangıçta ulusal bazda işletmeler faaliyette bulunurken, sonrasında uluslararası, çok uluslu ve ulusötesi işletmelerin ekonomik alanda yer edindikleri, küreselleşmeyle beraber günümüzde inanılmaz boyutlara ulaşan uluslararası yabancı sermaye trafiğininekonomik gelişmeleri ve değişimleri etkilediği kaçınılmaz olarak görülmektedir. Gelişmiş ülkelerdeki yerleşik bulunan kişi ve kuruluşlar, sermayelerini daha da artırmak amacıyla, daha karlı, daha güvenli ve daha avantajlı olarak gördüğü ülkelere bu sermayelerini aktararak, kendi ülkeleri dışında da servet edinirler. Gelişmekte olan ülkeler ise; gelişmiş ülkelerin aksine, içinde bulundukları içtasarruf yetersizliği, döviz kıtlığı ve teknolojik yetersizliklerden dolayı, kendi ülkelerindeki doğal kaynaklarını daha da kullanılabilir hale getirebilmek ve mevcut üretim faktörlerini daha etkin bir şekilde değerlendirebilmek için gelişmiş ülkelerdenithalatı kaçınılmaz olan bu sermayeyi ülkelerine çekmek istemektedirler. Bunun içinde;yatırımcılara, kendi ülkelerine yatırım yapmayı cazip hale getirecek teşvik politikalarını uygulayarak birbirleriyle rekabet yarışı içerisine girişmişlerdir. Yabancı Sermayenin, yatırım kararı almasında esas olarak Yatırım İklimi, PazarPotansiyeli ve Politik Faktörler önemli belirleyiciler olmakla beraber, küreselleşme süreciyle birlikte artan bu rekabet ortamında, yabancı sermayeyi ülkeye çekebilmek için sağlanan teşviklerden biri de vergi rekabeti neticesiyle oluşturulan vergisel teşviklerdir. Vergisel Teşviklerin tek başlarına yatırımcıları, yatırım kararı almasında yeterli1olmadığı, ancak yukarıda bahsedilen faktörlerle birlikte ele alınırsa yatırımcıların yatırım kararı almasında çok daha büyük etki yaratacağı kuşkusuzdur. Bu sebeple; ülkelerin uyguladığı vergi rekabeti, zararlı olmayıp yararlı olduğu ölçüde, gerçekten hedeflenen amaca yönelik rasyonel ve selektif bir plana göre uygulandığı sürece, yapılan bu vergi teşvikleriyle birlikte üretim ve verimliliğin artması, iş ve çalışma alanlarının genişlemesi oranında vergi geliri kaybının önlenmesi mümkün olacağı gibi, uzun vadede de vergi gelirinin önemli ölçüde artacağı kaçınılmazdır. Dünya ekonomi tarihinde, bugüne kadar hiçbir ülke Çin Ekonomisi kadarsüratle büyümemiş ve insanların yaşam standardını bu kadar yükseltememiştir. Çin,1989- 2005 arası dönemde her yıl ortalama % 9,3 düzeyinde istikrarlı bir kalkınma hızını sürdürmüştür. Çin planlı ekonomiden serbest ekonomiye geçiş sürecini, Sosyalist PazarEkonomisi modelini 1978'den beri uygulayarak ve geçiş sistemini de bu reformlarlayumuşatarak olası sistem çatışmasının yaşanmasını önlemiştir. 1990- 2003 yılları arasında toplam ihracatını 8 katına, kişi başına düşen milli gelirini de 3 katına çıkarmıştır. Ayrıca 50 milyar doları aşan doğrudan yabancı yatırımı da ülkesineçekmiştir. Çin'in, dünya ekonomisine entegrasyonu yolundaki atılımı yabancı sermayeli şirketlerin üretimi vasıtasıyla ortaya çıkan dış ticaret yoluyla olmuştur. Çin, küresel ekonomiyle bütünleşmenin ilk adımını bölge ülkeleriyle birlikte atmıştır. Çin'in en çok ithalat yaptığı ülkeler Japonya, Tayvan, ve Güney Kore'dir. Çin, ABD ve Avrupa ile yaptığı dış ticarette fazla verirken, Güneydoğu Asya ülkeleri ile yaptığı dış ticarette açık vermektedir. Yani, Çin, ithalatının büyük bir bölümünü bölgesindeki ülkelerdenyaparken, ihracatını ise daha ziyade gelişmiş batılı ülkelere yapmaktadır. Yapılan buithalatla; ithal edilen bu malların yeniden ihraç edilebilir şekle dönüştürülerek Çin'in dış ticaretinin gelişmesi sağlanmıştır. Çin Hükümeti, 1984 yılında vergi teşvikli bölgeler satın almış ve bu bölgelerdeyabancı yatırımlar için daha fazla vergi kolaylığı sağlamaya başlamış ve bu dönemden sonra Çin'e yapılan yabancı yatırımlar ağırlıklı olarak bu bölgelere kaymıştır. Buralara2yatırım yapan yabancı yatırımlara belirli bir süreler vergi muafiyeti ve daha sonraki yıllar içinde vergi indirimleri uygulanmıştır. Beş yıl boyunca, yeniden yatırılan karlar için gelir vergisinde % 40 avantaj sağlanmaktadır. İleri teknoloji ve ihracata yapılan yeniden yatırımlara ise tamamen vergi muafiyeti uygulanabilmektedir. Çin'in topladığı vergiler 382 milyar dolara ulaşmıştır. Toplanan vergilerdeki bu artış bir önceki yıla göre % 20'lik bir fark kaydetmiştir. Çin'in devlet kasasına giren vergi gelirlerindekiyükseliş, artan kişisel gelirlerin ve şirket karlarının işareti olarak kabul edilmektedir. Genel olarak bakılırsa; Çin'in ekonomik başarısı, büyük ölçüde istikrarlıhükümetlere, yüksek tasarruf ve yatırım oranlarına, dinamik ticarete, yatırım ve sanayipolitikalarına, stratejik planlamaya, enflasyonun ve kamu açıklarının kontrolüne ağırlık veren makroekonomik politikalara dayanmaktadır. Bu stratejilerin önemli sonuçları;düşük enflasyon, fiyat istikrarı, yüksek büyüme hızı, ihracatta büyüme ve dış borçlardaki azalmalar şeklinde yansıyarak Çin'i bugünkü konumuna getirmiştir. Ülkemizde de, doğrudan yabancı yatırım ekonomik gündemin en önemli maddelerinden birini oluşturmasına rağmen, Türkiye'nin doğrudan yabancı yatırımları çekmede istenilen seviyeye ulaşamaması, sermaye sıkıntısı çeken ülkemizde, yabancı sermaye yatırımlarının artırılması konusunu, temel tartışma konularından biri yapmıştır. Neden yabancı sermayede istenilen seviyeyi yakalayamadığımız sorusunun cevabı, şüphesiz bundan sonra geliştirilecek politikalarda da en can alıcı noktayıoluşturacaktır. Yabancı sermaye mevzuatı açısından aslında oldukça liberal olan ülkemiz, uygulamada nedense problemli ülkeler arasında gösterilmekte, yabancı sermayenin bu nedenle yatırım kararı alırken ürkek davrandığı belirtilmektedir. Daha da ilginci, hemen hemen her hükümet döneminde yabancı sermayenin ülkeye çekilmesi için gerekli adımların atılacağı belirtilmesine rağmen, günümüze kadar etkin ve kararlı bir irade ortaya konulmuş değildir. 3