Orta Fırat bölgesi Eski Tunç Çağı seramiği içerisinde Gre Virike bulutlarının yeri ve önemi

Orta Fırat Bölgesi'nin kuzey kesiminde, Karkamış Barajı su tutma alanında yer alan Gre Virike, ETÇ'nda uzunca bir süre kült alanı olarak kullanılmıştır. Gre Virike'de ele geçen ETÇ seramiği, merkezin M. Ö. 3. Binin hem ilk hem ikinci yansında kullanıldığını göstermektedir. ETÇ I-II ile eşlenen I. Evre'de doğal bir tepe üzerine bir kerpiç teras inşa edilerek kült alanı olarak kullanılmış, ETÇ III-IV ile eşlenen II. Evre'de ise farklı türlerde çeşitli mezarlar, mezar kompleksleri ve mutfak mekanları ile merkezin bu kutsal alan özelliği devam etmiştir. Gre Virike ETÇ'ndan sonra kült alam özelliğini yitirmiş ve Ortaçağ'daki yapı evresine kadar da kullanılmamıştır. Gre Virike seramik malzemesi, ETÇ boyunca, en azından ETÇ İT den ETÇ'nın sonlarına kadar Orta Fırat Bölgesi seramik gelenekleri ile ilgili bilgiler sunmaktadır. Gre Virike'de ele geçen ETÇ seramiği de gerek ETÇ'nın birçok evresini temsil etmesi, gerekse seramik ve kült alanı ilişkisi ile ilgili önemli bilgiler ortaya koyması açısından önemlidir. Her ne kadar bir yerleşim yeri olmasa da Gre Virike'de mimari bulgular da iki ana evrenin varlığına işaret etmektedir. I. ve II. Evre'ye ait seramik malzeme farklı kontekslerde de ayırt edilebilmiştir. I. Evre'de görülen seramik geleneklerinin kısmen II. Evre'de kullanılmaya devam etmesi, bölgede ETÇ boyunca kültürel sürekliliğe işaret etmektedir. M. Ö. 3. Binin ilk yarısında kült alanı olarak kullanılan Gre Virike' nin bu kutsal alan özelliğinin M. ö. 3. Binin ikinci yansında devam etmesi de seramik geleneklerinin işaret ettiği kültürel sürekliliği ortaya koymaktadır. Gre Virike'de I. Evre'de yalın basit seramik türü ile birlikte saklı astarlı seramik, metalik seramik ve ağızdan üçgen tutamaklı mutfak kapları ile bir parça Ninive 5 boyalısı ele geçmişştir. I. Evre'nin seramiği oldukça az miktardadır. II. Evre'de ise I. Evre'de kullanılan yalın basit seramik, metalik seramik ve ağızdan üçgen tutamaklı mutfak kaplarının yanında, yatay saklı astarlı seramik, yatay bant boyalı seramik ve ince şerit perdahlı seramik türleri ortaya çıkmıştır. Bu farklı seramik türleri ile birlikte, kap formlarında da büyük bir çeşitlilik ve seramik üretiminde büyük bir kalite farkı görülmektedir. M. Ö. 3. Binin ortalarından itibaren bölgede gelişen sosyal yapı, büyüyen şehirler, artan nüfus, ortaya çıkan yeni ihtiyaçlar, teknik ilerlemeler ile bölgeler arası yoğun ticaret gibi etkenler, seramik üretimine de olumlu yansımıştır. Gre Virike II. Evre seramik malzemesi de, bu dönem içindeki gelişmelere koşut olarak, standart kaliteli seramik üretimine işaret etmektedir. Her iki ana evrede de görülen seramik malzeme, daha çok Orta Fırat Bölgesi'nin kuzey kesimine özgü seramik geleneklerini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, seramik malzeme çevre bölgeler ile de ilişkiler göstermektedir. I. Evre seramiği daha dar bir bölge ile ilişkler gösterirken, II. Evre seramiği, kuzeyde Orta Anadolu, batıda Amuk, güneyde Filistin ve doğuda Kuzey Mezopotamya'ya uzanan, oldukça geniş bir bölge ile bağlantılar sergilemektedir. Bu durum, M. Ö. 3. Binin ortalarından itibaren bölgede gelişen ticaretle bağlantılı olmalıdır.