Vişne üretiminin ekonomik analizi ve pazarlama yapısı: Afyonkarahisar ve Konya ili örneği

Afyonkarahisar ve Konya illerinde vişne yetiştiriciliği yapan işletmeleri (Türkiye vişne üretiminin %38.23) hedef kitle alan bu çalışmanın amacı; vişne üretiminin ekonomik ve pazarlama yapısını irdelemek, bölgede vişnenin üretim ve pazarlama sorunlarını ortaya koymak, bölge-Türkiye'de vişne üretimini geliştirmeye yönelik öneriler geliştirmektir. Çalışmanın ana materyalini, Afyonkarahisar ili Sultandağı ve Çay ilçeleri ile Konya ili Akşehir ve Doğanhisar ilçelerinde vişne üretimi yapan işletmelerden anket yöntemi ile elde edilen birincil veriler oluşturmuştur. Ayrıca pazarlama kanalında yer alan aracılardan elde edilen verilerden de faydalanılmıştır. Anket uygulanacak örnek sayısının belirlenmesinde tabakalı örnekleme yöntemlerinden Neyman Yöntemi kullanılmıştır. Ana kitleyi temsil edecek örnek üretici sayısı 138 olarak hesaplanmıştır. Vişne üretimi yapan işletmelerin genel yapısall özelliklerinin değerlendirilmesinde; işletmelerin arazi varlığı ve kullanım durumu, işletmecilerin yaşı, eğitim durumu, işgücü kullanımı, GSÜD'leri gibi göstergeler incelenmiştir. Bölgedeki yetiştiricilerin 26.66 dekar olan işletme arazilerinin 25.75 dekarı (%96.56'sı) kendi mülkleridir. Üreticilerin toplam arazilerinin 0.92 dekarını (%3.44'ü) kiralamıştır. Bölgedeki vişne üreticilerinin %36.23'ü ilkokul, %13.77'si ortaokul, %44.20'si lise ve %0.72'si ön lisans ve %5.07'si ise üniversite mezunudur. Vişne üreticilerinin 4.16 kişi olan aile nüfusunun, %62.89'u 15-49 yaş grubunda, %13.07'si 7-14 yaş grubunda, %17.60'ı 50 ve daha yukarı yaş grubunda ve %6.45'i 0-6 yaş grubunda yer almaktadır. Üretim nevilerinin GSH içindeki payları incelediğinde; vişne gayri safi üretim değeri'nin payı %48. 67 oranında, diğer bitkisel ürünlerin GSÜD payı %41.99, hayvancılık GSÜD payı %8.82, destekleme GSÜD payı %0.31 ve işletme dışı tarımsal gelirin ise toplam GSH içindeki payı %0.21 oranındadır. İşletmeler ortalamasında vişne GSÜD 29214. 13 TL, dekara vişne GSÜD ise 3013. 12 TL'dir. Vişne GSÜD işletme gruplarında 2820. 55 TL ile 3347. 01 TL arasında değişim göstermektedir. İşletmelerde vişne yetiştiriciliğinde etkili olan faktörlerin belirlenmesinde faktör analizi kullanılmıştır. Faktör analizi sonucunda dört temel faktör belirlenmiştir. Birinci faktör açıklanan varyansın %18.812'sini, ikinci faktör %17.028'ini, üçüncü faktör %14.391'ini ve dördüncü faktör ise varyansın %9.343'ünü açıklamaktadır. Maliyetler belirlenirken Tek Ürün Bütçe Analiz Yöntemi kullanılmıştır. Vişne üretimi yapan işletmeler ortalamasında üretim maliyetleri 16536. 27 TL'dir. Üretim maliyetlerinin %46.73'ünü değişen maliyetler, %53.27'sini sabit maliyetler oluşturmaktadır. Üretim maliyetinde en önemli masraf kalemi değişen maliyetlerdir. İşletmeler ortalamasında birim alana düşen üretim maliyetleri 1705. 53 TL'dir. Birim alana düşen üretim maliyetlerinin 797. 01 TL'sini değişen, 908. 52 TL'sini sabit maliyetler oluşturmaktadır. İşletmeler ortalamasında vişne üretiminden elde edilen brüt kar ise 21486. 60 TL'dir. Bu değer dekara 2216. 11 TL olarak hesaplanmıştır. Nisbi karın ise işletmeler ortalamasında 1.77 değerinde olduğu saptanmıştır. Çok boyutlu ölçekleme analizi ile işletmecilerin sosyo-demografik ilişkileri ile ekonomik göstergeleri ilişkilendirilmeye çalışılmıştır. Kruskal's formülüne göre hesaplanan stress değeri 0.29511 olarak hesaplanmıştır. Farklılıklar matrisi incelendiğinde 9. kotta yer alan üretici bilgisi ile 14. kotta yer alan üretici bilgisi (1.217) değeri birbirlerine en benzer algılanan üretici bilgileridir. Araştırma sahasında ve Türkiye'de vişne üretimini artırmak için öneriler ise; üreticilerin bilinçlendirilmesi, bölgede vişne işleme tesislerinin artırılması, girdi maliyetleri düşürülmesi ve vişneye ürün desteği verilmesi şeklindedir.