Denizyolu taşımacılığının Türkiye ekonomisi üzerine etkileri: Ampirik bir araştırma

Denizyolu taşımacılığı, tabiatının bir gereği olarak milli politikalarda yer aldığı gibi milletlerarası politikalarda da yer almaktadır. Denizcilik politikaları ve denizyolu taşımacılığı ticareti birçok değişken unsur tarafından etki altında olmaktadır. Dünyanın şu andaki bulunduğu bu durum, denizyolu taşımacılığı alanında politika oluşturabilmeyi ve bu alanda stratejik kararlar vermeyi zorlaştırmaktadır. Bunun en büyük sebebi; dünyada olan pek çok olayın tüm piyasaları etkilemesidir. Bu olaylara örnek verecek olursak; teknolojinin hızlı bir ilerlemede olması, herhangi bir politik olayın piyasayı değiştirmesi, yüksek hızda sosyo-kültürel hareketliliğin var olması ve kanuni sorumlulukların standartlaştığı dünya şartlarının bulunması gibi, bu alanda zorluğu artıracak pek çok etkinin var olmasıdır. Denizyolu taşımacılığı, ülke ekonomilerinin gelişmesinde, sosyal ve politik olayların düzenlenmesinde çok büyük öneme sahiptir. Bunun en büyük kanıtlarından biri olarak; tarihe bakıldığı zaman, ülke nüfuslarının deniz kıyıları ve limanlarda yoğunlaşması gösterilebilir. Bu asla tesadüf değildir. Şüphesiz ki, denizler; ülkelerin gelişmesinde, refah düzeylerinin artmasında ve ilerlemesinde bir katalizör görevi görmüştür. Geçmişten günümüze çıkan savaşların hemen hemen hepsinin altında ekonomik nedenler yatmaktadır. Kendi ana karalarından millerce uzaklıkta sömürgeler kuran batılı devletler, bu ülkeler ile olan deniz ticaret yollarını korumak için asırlar boyunca kendi aralarında savaşmış ve bunun için güçlü donanmalar oluşturmuşlardır. Günümüzde de bu durum farklı değildir. Denizyolu taşımacılığının, aksaksız bir şekilde yürümesi için ülkeler, güçlü deniz kuvvetleri oluşturmaya çabalamakta ve bu sayede ticaret rotalarının güvenliklerini sağlamaktadır. Son yıllarda, Birleşmiş Milletler kararınca Aden Körfezi'nde deniz ticaret gemilerine deniz haydutlarının yaptıkları saldırıları önlemek için oluşturulan çok milletli kuvvet yapısı bunun bir örneğidir. Denizyolu taşımacılığı ulaştırması geçmişşte olduğu gibi halen önemini sürdürmekte ve hatta önemini gün geçtikçe daha da arttırmaktadır. Günümüzde denizyolu taşımacılığı ile yapılan ticaret, ülkelerin ekonomik durumlarının bir bölümüne de ayna tutmaktadır. Bu tez çalışması, denizyolu taşımacılığı alanındaki araştırmaları göz önüne alarak denizyolu taşımacılığının Türkiye ekonomisi üzerindeki etkilerini ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla birinci bölümde ilk olarak denizyolu taşımacılığının tarihçesine bakılmıştır. Daha sonra denizyolu taşımacılığının avantajlarına ve dezavantajları incelip, denizyolu taşımacılığı piyasa elemanları üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise denizyolu taşımacılığının ülke ekonomilerine olan etkileri araştırılmıştır. Son bölümde de denizyolu taşımacılığının Türkiye ekonomisi üzerindeki etkisi ampirik bir araştırmayla incelenmeye çalışılmıştır. Tez çalışmasının araştırma kısmında, kantitatif yöntemlerden çoklu regresyon analizine başvurulmuştur. Yapılan analizler sonucunda denizyolu taşımacılığının Türkiye ekonomisi üzerinde pozitif yönde, doğrusal ve olumlu ancak sınırlı bir etkisinin olduğu görülmüştür. Modelimizde, Limanlarımızda Gerçekleştirilen Elleçleme Miktarları Boşaltma Toplam İthalat, Limanlarımızda Gerçekleştirilen Elleçleme Miktarları Boşaltma Toplam İhracat, Liman Başkanlıkları Bazında Limanlarımıza Uğrayan Gemi İstatistikleri Toplam Uğrayan Türk Bayraklı Gemi Sayısı, Ödemeler Dengesi Hizmetler Dengesi Taşımacılık Gelir ve Ödemeler Dengesi Hizmetler Dengesi Navlun Gelirleri denizyolu taşımacılığının göstergeleri olarak kabul edilmiş ve büyümenin önemli bir göstergesi olan sanayi üretim endeksi üzerinde olumlu etkileri olduğu ortaya çıkmıştır. Modelde anlamlı çıkan değişkenlerden en yüksek etkili olan toplam ihracat iken, en az etkili olan ise Türk bayraklı gemi sayısı olmuştur. Bunun en önemli sebebi olarak; ihracatın büyüme üzerindeki etkisi daha büyük olduğundan bağımlı değişkenimiz olan sanayi üretim endeksini etkileme oranın da diğer verilere göre daha yüksek olmasıdır. Regresyon modelinde yer alan bağımsız değişkenlerin katsayılarının anlamlı ve pozitif olmasından dolayı, araştırmanın denizyolu ticaretinin ülke ekonomisine pozitif yönde etkisi olduğu yönündeki hipotezi kabul edilmiş, denizyolu taşımacılığının Türkiye ekonomisi üzerinde önemli etkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır.