II. Meşrutiyet'in Balkanlar'daki Osmanlı idaresine etkileri

Üzerinde pek çok ırkın yaşadığı, çeşitli dillerin konuşulduğu ayn ayrı medeniyetlerin yükseldiği, farklı din ve mezheplerin barındığı bir yer olan Rumeli, Osmanlı idaresine girdikten sonra devletin gösterdiği hoşgörüyle bu özelliğini pek fazla değiştirmeden zamanımıza ulaştırmıştı. XX. yüzyılda patlak veren Milliyetçilik fikir ve hareketleri doğal olarak Balkanları ilk fethettiğimiz günlerdeki haline döndürme arzusunu da beraberinde getirmişti. Osmanlı fethi öncesi birbirleriyle amansız mücadele içinde olan Balkan halkları zayıflayan Türk idaresi ile çekişmelerine yüzyıllar öncesinde bıraktıkları yerden tekrar başlamışlardı. 'Rumeli Meselesi' adım verdiğimiz bu kargaşaya bir de emperyalist devletlerin menfaatleri doğrultusunda Balkanlar da imtiyaz sahaları bulabilmek için etnik mücadeleyi kışkırtmaları meseleye yeni boyutlar katmıştı. Osmanlı İmparatorluğunun Avrupa topraklarına musallat ettikleri yangının kundağını Ortodoks Rus emperyalizmin sokup ateşlemesi ve Fransız ihtilalinin de alabildiğine körüklemesi sonunda, Rumeli günümüze kadar kan ve ateşler içinde kaldı. Bütün bu emellerin çatışmaların muhatabı olan Osmanlı İmparatorluğunun iç durumu çok karışıktı. XDC Ve XX. Yüzyıl da Osmanlı Devleti dönemin güçlü devletlerine oranla ilim ve teknoloji yönünden büyük ölçüde gerilemesi, devlet mekanizmasında etkinliğini kaybedip çalışamaz bir duruma gelince mali ve ekonomik sistemler bozulmuş, buna paralel olarak da devletin en önemli müesseseleri bile faaliyetlerini sürdüremez olmuşlardı. Bütün bunlara rağmen Osmanlı, dil, din, ırk farkı gözetmeksizin imkanları ölçüsünde adilane bir idare sağlamaya çalışmıştı. Avrupa devletleri Balkan devletlerini kışkırtarak İmparatorluğun sınırlan içinde yaşayan bütün Hıristiyan unsurları ıslahat adı altında devletin bünyesinden kopartmak istiyordu. Osmanlı Devleti, Avrupalı devletlerin kendisinden istemiş olduğu 'ıslahatları' 1839, 1856 ve 1876'da çeşitli girişimlerle yapmaya çalışmış ise de ancak pek bir şey yapılamamıştı. 'Islahat Meselesi' adı altında devletin bütünlüğü üzerinde oyunlar oynayan Emperyalist Devletlere karşı bir reaksiyon olarak kurulan İttihat ve Terakki Partisi mensupları, Osmanlı Devleti'nin çöküşünü ve istibdadı durdurmak gayesiyle İkinci Meşrutiyeti önce Makedonya'da sonra tüm ülkede ilan etti. Meşrutiyetin amacı realistti. Amaç; Osmanlı İmparatorluğunun mevcut sınırlan için de varlığını koruyup devam ettirmesini sağlamaktı. Osmanlı Hanedanının temsil ettiği devlet idaresine parlamenter bir sistem ile halkın katılmasını sağlamaktı. Kanun-u Esasiyi ilan ettiren ittihatçılar devrini tamamlamış bu yapıyı siyasi, sosyal ve ekonomik yönleri ile birlikte yok etmeye kesin karar vermişlerdi. Meşrutiyetin ilam ile diğer şeylerin yam sıra yeni bir devlet kavramı ile birlikte yeni bir 'vatandaşlık' kavramını da temsil ediyordu. Yalnızca eski rejimin temel direkleri olan monarşi ve köhnemiş bürokrasinin imtiyazları değil, aynı zamanda birçok etnik ve dini cemaatlerin imtiyazları da ortadan kalkıyordu. Herkes yasalar önünde eşit sayılacak ve birinci sınıf vatandaş olacaktı. Bilhassa kadınlar için yeni bir çağ başlamıştı. Devlet, eğitim gibi birçok işlevi kendi üzerine aldı. Hafiye örgütü, mesken dokunulmazlığı, yurt dışına çıkabilme serbestisi, sansür ve ekonomiyi geliştirmek için bazı önlemler alındı. Diğer taraftan Meşrutiyetin ilanından en çok endişe duyanlardan ilki saray halkı oldu. 1908 darbesi saray çevresinin siyasete hakimiyetinin ve saray politikasının sonu olmuştu. İkinci Meşrutiyetin ilam ile istibdadın keyfi idaresinden faydalanan ve siyasi emellerini Osmanlı İmparatorluğunun zaafı üzerine kurmuş olan büyük devletler arasında da korku ve endişe yarattı. Özellikle Meşruti ıslahat döneminde 'Milliyet ya da mezhep adı taşıyan siyasi guruplar' kurmanın yasaklanması ile Rum, Arnavut, Sup ve Bulgar kulüplerinin kapatılması ve 'Eşkıyalıkla Mücadele Kanunu', 'Kamu Toplantıları Kanunu' ve 'Müslüman Olmayan Vatandaştan Askere Alma' kanunlarının çıkarılması ve bilhassa kapitülasyonların kaldırılması için çareler aranmaya başlanması, Büyük Devletlerin gözünden kaçmadı. Büyük Devletler bu girişimleri baltalama teşebbüslerine devam ettiler. Yayılmalarını sağlayan ideolojik akımlar, Osmanlı İmparatorluğunun 'İrklar ve dinler yığışımı olan ' Balkanları bir 'Babil Kulesine' çevirmişti. Balkanlar ve bilhassa Makedonya Hellenizm, Slavizm, Germanizm, Siyonizm, Turanizm, Arnavut ve Ulah davaları ve İslamcılık akımlarının keşiş tikleri bir bölge haline getirildi. Bütün bunlara bir de Muhalif gurupların faaliyetleri, birbirini takip eden ve suçluları yakalanamayan suikastlar ve Balkan Devletlerinin aralarında anlaşmaları ve Osmanlı Devlet adamlarının gafleti sonunda ağır bir mağlubiyete uğrayarak tüm Balkanlardan çekildi.