Devresel dalgalanma teorileri ve Türk ekonomisindeki devresel dalgalanmalar

Bu çalışmada son yıllarda üzerinde yoğun çalışmalar yapılan ve önemli gelişme gösteren devresel dalgalanma teorileri eleştirel biçimde incelenmiştir. Devresel dalgalanma teorileri detaylı biçimde incelendikten sonra Türk ekonomisi verileri kullanılarak bu teorilerin önermelerinin geçerliliği belirlenmeye çalışılmıştır. Mevcut devresel dalgalanma teorileri arasında çok kesin hatlarıyla ayırım yapmak güçtür. Bu teoriler geniş bir yelpaze oluşturmaktadır. Yelpazenin bir ucuna reel devresel dalgalanma teorisini, diğer ucuna dengesizlik teorisini koymak mümkündür. Reel devresel dalgalanma teorisi tümüyle Walrasci genel denge teorisini esas alırken, dengesizlik teorisi bundan uzaklaşmıştır. Mevcut teoriler arasında Walrasci genel denge yöntemine yer verilip verilmediğine göre ayırım yapılabilir. Walrasci genel denge yöntemini kullanan denge yaklaşımı altındaki teoriler devresel dalgalanmaları daha çok arz yönlü şoklarla, dengesizlik yaklaşımını esas alan teoriler ise daha çok talep yönlü şoklarla açıklamaktadır. Denge yaklaşımını benimseyen teoriler, devresel dalgalanmaları sistemin denge durumuna geçişte izlediği optimal tepkiler olarak görmektedir. Dengesizlik yaklaşımını benimseyen teoriler ise devresel dalgalanmaları dengesizlik durumu olarak görmektedir. Dengesizlik yaklaşımını benimseyen teorilere göre herhangi bir nedenle ekonomi genel dengeden uzaklaştığında tekrar bu noktaya dönememekte veya dönmesi uzun bir zaman almaktadır. Devresel dalgalanmalara farklı bakışları nedeniyle bu teorilerin politika önerileri de farklıdır. Denge yaklaşımı altındaki teoriler iktisat politikalarıyla dalgalanmalara müdahaleyi gerekli görmezken dengesizlik yaklaşımı altındaki teoriler gerekli görmektedir. Belirtilen bu iki grup dışında bunların bir sentezi kabul edilebilecek teoriler de mevcuttur. Bu teoriler Walrasci genel denge yöntemini kullanmış olmakla birlikte, Walrasci olmayan sonuçlann gerçekleşebileceğini göstermiştir. Gözlenen devresel dalgalanma olgularının tümünü açıklayabilecek genellikte bir teori henüz mevcut değildir. Geliştirilen teoriler her ne kadar birbirlerine göre dahaIll üstün ve genel olma iddiasını taşımakta ise de tam olarak birbirlerinin alternatifi değildir. Aralannda oldukça büyük tartışma ve çekişme olmakla birlikte bazı noktalarda uzlaşma sağlanmıştır. Henüz uzlaşmanın sağlanmadığı nokta ise yaklaşık üç yıl sürdüğü kabul edilen devresel dalgalanmalarda arz ve talep şoklarından hangisinin daha etkili olduğu konusundadır. Türk ekonomisi verileri kullanılarak bu tartışmalı konuda hangi teorinin verilerle daha fazla desteklendiği belirlenmeye çalışıldı. Devresel dalgalanmaları dışsal şoklar ve yayma mekanizmalarıyla açıklayan teorilerin belirtilen tartışmalı konudaki görüşleri yapısall vektör otoregresyon yöntemi kullanılarak test edildi. Farklı teorik çerçevelere dayanarak yaptığımız model çalışmaları Türk ekonomisinde çeşitli dönemlerde yaşanan dalgalanmalarda arz ve talep şoklarının etkilerinin olduğunu göstermiştir. Dolayısıyla, Türk ekonomisinden elde edilen bulgular teorilerin gereksiz yere birbirlerine göre üstünlük sağlama peşinde olduklannı göstermiştir. Bu teoriler artık bir senteze doğru gitmelidir. Yaptığımız model çalışmaları Türk ekonomisindeki dalgalanmaların zaman zaman uygulanan iktisadi politikalarla yakın ilişkili olduğunu da göstermiştir. Tarihsel olaylar, arz ve talep şoklarının büyük bir oranda uygulanan politikalardan kaynaklandığını ortaya koymaktadır. Bu politikalaların kamu sektörünün içinde bulunduğu durumdan kaynaklandığı kabul edilirse, Türk ekonomisinde istikrarsızlığın yaşanmaması için kamunun ekonomideki payının küçültülmesi gereklidir. Dünya ve Türk ekonomisindeki doğal gelişmeler yanında hükümetlerin uyguladığı politikalar Türk ekonomisinde devresel dalgalanmalar yaratmaktadır. Bu nedenle, ekonominin kendi işleyişinin nasıl devresel dalgalanmalar yarattığı ve bunlara müdahale edilip edilmemesi gerektiği sorununu tartışmak zorlaşmaktadır. Bu aşamada devletten beklenen krizlere neden olmamasıdır. Bunun için ekonomide yapısall dönüşümü sağlayacak düzenlemelerin öncelikle yapılması gerekir.