turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Ottoman official discourse and its reflections during the Crimean War

Kırım Savaşı Osmanlı İmparatorluğu'nda birçok açıdan bir dönüm noktası sayılabilecek özelliklere sahiptir. Bu savaşta Avrupa'nın büyük güçleri Osmanlı ile birlikte hareket etmişler ve savaş sonunda imzalanan Paris Barış Antlaşması ile Osmanlı İmparatorluğu dönemin Avrupa Birliği'ne dahil edilmiştir. Bu durumun Osmanlı'nın resmi söyleminin oluşmasında ve savaş süresince yürütülen propaganda üzerinde etkileri olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu Avrupa'nın da desteğini arkasına alarak düşmanı Rusya'yı tasvir ederken Rusların saldırgan tavırlarını ön plana çıkartmış kendisinin ne kadar barışçıl bir tavır sergilediğini de Avrupalı devletlerin gözünde ispatlamaya çalışmıştır. Bu durum on dokuzuncu yüzyılın uluslararası hukuk kavramıyla da oldukça ilgilidir. Uluslararası hukuk önünde kendisini ispatlamaya çalışan Osmanlı İmparatorluğu Rusya'nın haksız saldırganlığını her fırsatta ön plana çıkarmıştır. Kırım Savaşı Ruslar için Ortodoksluğun zirve noktasına ulaştığı bir savaş olarak yorumlanabilir. Ruslar gerek resmi söylemlerinde ve gerek popüler kültürlerinde Ortodoksluğu kullanmışlar ve bu savaşı da Ortodoksluğun İslamiyet üzerindeki zaferi olarak aktarmışlardır. Bir İslam imparatorluğu olan Osmanlı ise müttefiklerinin ve kendi tebaasının önemli bir kısmının gayr-i Müslim olmasından dolayı İslami unsurları oldukça dikkatli bir şekilde kullanmıştır. Bu durum da Osmanlı'nın resmi söyleminde etkili olurken devlet ve halk arasında çeşitli ilişkilerin yol açılmasına neden olmuştur. Böylece yavaş da olsa Osmanlı'da popüler bir kültürün il izleri ortaya çıkmaya başlamıştır.
İttihat Terakki iktidarı ve Halaskaran-ı Zabitan Grubu (1908-1913)

Osmanlı Devleti'nde 1839 Tanzimat Fermanı ile başlayıp 1876 Kanun-ı Esasi'nin ilanı ile devam eden Anayasal gelişmeler, II. Meşrutiyet'in ilanıyla gerçek anlamını bulmuştur. Meşrutiyet'in ilan edilmesinde etkin rol alan İttihat ve Terakki Cemiyeti ise, 31 Mart İsyanı'nın bastırılmasıyla beraber iktidar üzerindeki etkinliğini artırarak yönetimde tek kuvvet haline gelmiştir. Ancak İttihat ve Terakki'nin 31 Mart Olayı sonrasında iktidarını güçlendirmek için siyasi ve askeri alanda muhalif gruplara tasfiye politikası uygulaması muhalif faaliyetlerin daha da çoğalmasına ve siyasi alandaki bölünmelerin de orduya yansımasına sebep olmuştur. Ordu-siyaset ilişkilerinin iç içe sürdüğü bu dönemde alaylı-mektepli çekişmesi ise ordudaki ayrışmayı hızlandırmıştır. Askerin siyasetle olan ilişkisinin önüne geçmek amacıyla çalışmalar yapıldıysa da herhangi bir sonuç alınamamıştır. 1912 seçimlerine gelindiğinde ise seçimler esnasında yapılan uygulamalar sonrasında Arnavut İsyanı'nın çıkması muhalif askeri bir grup olan Halaskaran-ı Zabitan Grubu'nun ortaya çıkmasına da zemin hazırlamıştır. 1908- 1918 yılları arasında Osmanlı Devleti'nin yönetiminde etkili olan İttihat ve Terakki Cemiyeti ile ilgili yeterli belge ve kaynak olmasına rağmen 11 Temmuz 1912 tarihinde gönderdikleri tehdit mektuplarıyla ortaya çıkarak İttihat ve Terakki'yi yönetimden uzaklaştıran ve Bab-ı Ali Baskını'na kadar ülke idaresinde söz sahibi olan Halaskaran-ı Zabitan Grubu hakkında maalesef yeterli bilgi ve kaynağa sahip değiliz. Grubun gizlilik politikası ve hücre şeklinde örgütlenmesi nedeniyle mahiyeti ve sayısı hem o dönemde hem de günümüzde tam anlamıyla bilinememektedir. 1908- 1913 yılları arasında iktidar ve muhalefet ilişkileri ışığında İttihat ve Terakki'nin iktidarı, Halaskaran-ı Zabitan Grubu'nun; kuruluşu, kurucuları, faaliyetleri ve İttihat-Terakki Fırkası ile giriştikleri iktidar mücadelesini incelediğimiz bu tezde İttihat ve Terakki'nin, 1908- 1918 yılları arasındaki iktidarını 1912 yılında kısa bir süreliğine aksatan Halaskaran-ı Zabitan Grubu'nun, Bab-ı Ali Baskını neticesinde iktidar mücadelesinin sona ermesi ele alınacaktır.
Alternative claims on justice and law: Rural arson and poison murder in the 19th century Ottoman Empire

Bu çalışma on dokuzuncu yüzyıl ortasından sonuna değin, Osmanlı devletinin merkezileşme çabalarının yoğunlaştığı ve adalet üzerindeki vurgunun hiçbir zaman olmadığı kadar güçlü olduğu bir dönemde, Anadolu ve Rumeli'de sıradan Osmanlı tebaasının adalet ve hukukla olan etkileşimini incelemektedir. Çalışmada Osmanlı devletinin gündelik hayata yaptığı müdahalelere, bunların sıradan tebaa üzerindeki etkisini göstermek amacıyla odaklanılırken; aynı zamanda tebaanın bu müdahaleleri nasıl algıladığı ve ne şekilde tepki gösterdiği toplumsal cinsiyet çalışmaları ve sosyal tarihten beslenen bir perspektif içinde ele alınmaktadır. Bu çalışmada, kırsal alanda vuku bulan kundaklama vakaları ve zehirle işlenen cinayetler, köylülerin ve kadınların adaleti gayrı-resmi yollardan tesis ettikleri ve kendilerini tarihsel özneler olarak kanıtladıkları iki özgün yöntem olarak değerlendirilmiştir. Nizamiye mahkemesi kayıtları ve özellikle de istintaknamelerin sunduğu arşiv malzemesine dayanılarak, sıradan ahalinin adaleti nasıl kavradığı ve bu kavrayışın devlet tarafından tanımlanan adalet anlayışıyla ne ölçüde örtüştüğü veya ayrıştığı araştırılmıştır. Bu yolla ahalinin adalet ve hukuk üzerindeki iddialarıyla birlikte, kendi aralarındaki ihtilafları nasıl dile getirdiği ortaya çıkartılmaya çalışılmıştır. Köylüler arası çekişmeler ve hane içi çatışmalara odaklanan bu tez, resmi mekanizmaların gündelik kriz durumlarındaki acziyetleri karşısında, ahalinin kendi sorunlarına nasıl çözüm ürettiği ve gayrı-resmi yollardan adaleti nasıl tesis ettiğini araştırmaktadır.
Amerikalı misyonerlerin Osmanlı Anadolusu'ndaki eğitim faaliyetleri (1820-1900) ve bunun Osmanlı toplum yapısına etkileri

Osmanlı Devleti döneminde Anadolu'da faaliyette bulunmuş olan Amerikan okulları, ülkemizin eğitim tarihinde göz ardı edilmesi mümkün olmayan bir olgudur. Bu olgunun din eğitimi tarihimizdeki izdüşümü ise ikinci aşamada incelenmesi gereken bir konudur. Bu alanda yapılacak araştırmalardan elde edilen veriler sayesinde modern eğitim tarihimizin alt yapısı daha net bir şekilde belirlenirken, din eğitimi anlayışımız ve ilgili kurumlarımızın Amerikan eğitiminden ne derece etkilendikleri gün yüzüne çıkarılmış olacaktır. Çalışmamız dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Amerikalı misyonerlerin, karşılaştıkları Osmanlı toplumunu nasıl değerlendirdikleri ele alındı. İkinci bölümün konusu, misyonerlerin halk kitlelerine ve Hıristiyan din adamlarına yönelik tebliğ ve telkinleridir. Misyonerler Osmanlı Anadolusu'nda öncelikle ilahiyat okulları kurdular, ardından yüksekokullar ve kolejler tesis ettiler. Bu okulların kuruluş amaçları, tarihçeleri, müfredatları, öğretmenleri ve öğrenci modelleri bize Protestan değerlerinin bahsedilen coğrafyada nasıl yayıldığını göstermektedir.
18. yüzyılda Tuna nehri donanması (1711-1792)

18. Yüzyılda Tuna Nehri Donanması (1711-1792) adlı bu çalışma ile Osmanlı Devleti'nin, Balkanlarda ve Avrupa'daki hakimiyetinin adeta sembolü olan Tuna ince donanmasının durumu tespit edilmeye çalışılmıştır. Devletin Avrupa'ya doğru aldığı sefer kararları, donanmadaki tamir ve inşa faaliyetlerinin yoğun bir şekilde başlamasına yol açardı. Bu tamir ve inşa faaliyetleri geniş bir organizasyonu gerektiriyordu. Her şeyden evvel organizasyonu yürütecek en yetkili isimden, hizmetli sınıfına kadar bütün çalışanların hazırlanması, gemi donatmak için ihtiyaç duyulan malzemelerin ve gemi imalatında gerekli olan hammaddelerin, bulundukları yerlerden ilgili tezgahlara güvenle aktarılması son derece önemliydi. Bunun yanında hem İstanbul'da hem de Osmanlı Tunası üzerindeki tersanelerde, yaptırılması emredilen gemi, çeşitleri ve bu gemilerin özellikleri, söz konusu yüzyılda devletin gemi teknolojisini göstermesi açısından mühimdir. Bütün bu konuların yanı sıra donanma personelinin ücretleri, bu ücretlerin karşılandığı kaynaklar, sağlık hizmetleri, gıda ürünleri ve bu ürünlerin sevkiyatı, Tuna'nın güvenliği gibi konular ayrı ayrı başlıklar altında metinde geniş yer bulmuştur. Osmanlı donanma tarihinin Tuna ayağı, birçok yönüyle incelenerek, Tuna ince donanmasının yeri ve önemi üzerinde durulmuştur. Tuna Nehri'nde, Osmanlı donanmasının siyasi, ekonomik ve teknolojik gelişmelere paralel olarak nasıl bir konumda bulunduğu ve bu konumunun Osmanlı siyasi tarihine etkisi konularına da cevap aranmıştır.
İttihat ve terakki: Zihniyet ve siyaset

Osmanlı Devleti'nde Tanzimat Dönemi'nin yarattığı değişim/dönüşüm sonrasında yeni bir zihniyet, farkına varılan ve farkındalık yaratan bir olgu haline gelmiştir. Bu çalışmanın temel amacı, Osmanlı'daki bu yeni zihniyetin, İttihatçı gelenek perspektifinde, felsefi, düşünsel aktörlerini, geleneğin yararlandığı ideolojik referanslar ve düzenlemek istedikleri alanları ortaya çıkarmak ve İttihatçı geleneğin Cumhuriyet sonrası Atatürk dönemi politikalarına, zihniyetine yansımalarına dair çıkarımlarda bulunmaktır. Bu bağlamda İttihat ve Terakki Partisi bir düstura, şiara karşılık olarak İttihatçılık manasıyla ele alınmıştır. Bu düstur ilk olarak, İttihat ve Terakki geleneğinin oluşumunu hazırlayan büyük bir zihniyetin doğuşuyla ifade edilmiştir. Ardından İttihatçıların siyasi yapılanmasıyla, Osmanlı toplumunda anlamsal olarak yeni bir dönüşümün başladığını ve dönemin kendine özgü geleneksel düşünüş ve yaşayış biçiminden, dil, töre ve geleneklere varan toplumsal değer yargıları ve kuralları ile oluşan özellikler bütününe yeni bir medeniyet, yeni bir modernite ve yeni bir yöntem aracılığıyla nasıl politik uygulamalar izledikleri irdelenecektir. Ayrıca İttihat ve Terakki'nin II. Meşrutiyet döneminde siyaset sahasında yönetim mottosu olarak yeni düzen ve düzenlemelerle gölge iktidar yöntemini benimserken kullandığı ortak dil, din, tarih, soy gibi yeni unsurlar çalışmamızda ayrı ayrı vurgulanmaktadır. Son söz olarak Tanzimat sonrası İttihat ve Terakki ile başlayan devlet ve toplum algısının Cumhuriyet ve Atatürk döneminde de hem ideolojik hem de politik miras olarak nasıl ve ne şekilde izlenildiği üzerinde durulacaktır.
Osmanlı uleması ve patronaj ilişkisi

Bu çalışmada, Osmanlı ulemasının patronaj ilişkileri incelenmektedir. Patronaj, ilk çağlardan beri siyasi iktidarların uyguladığı bir politik strateji ve taktiktir. Bu nedenle Osmanlı'daki patronaj politikalarının anlaşılabilmesi için patronajın kısa bir tarihi incelenmiş, ilk çağlardan beri siyasi iktidarların patronajla neyi amaçladığı saptanmaya çalışılmıştır. Osmanlı Devleti'nin patronaj politikalarının, Osmanlı uleması üzerinde büyük etkileri vardır. Bilimsel gelişmeyi ve toplumsal ilerlemeyi hedef almayan patronaj politikaları, Osmanlı Devleti'nin çöküşüne neden olmuştur. Osmanlı Devleti'nin yaratıcı fikirler geliştirememesinin temel nedeni, kendi yapısına uygun rasyonel bir patronaj modellemesi ortaya koyamamasıdır. Ayrıca Türk patrimonyal devlet anlayışının fikirsel kökleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Avrupa'nın gelişmesini sağlayan halk patronajı kavramı üzerinde durulmuştur. Yeni geliştirilen depatronaj kavramı, akıllar alemi teorisi, bilgi temelli yeni güç denklemi çalışmanın özgün taraflarıdır. Rasyonel patronaj politikası ise Hz. Mevlana'nın dediği gibi: meyve ağaçlarına su vermektir, dikene değildir.
699 numaralı Gence vilayeti Tapu Tahrir Defteri H. 1001 (1593)

Kaynağımız Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nden sağladığımız 699 Numaralı, H.1001 (1593) senesinde tanzim edilmiş olan Gence Vilayeti Tapu Tahrir Defteridir. Kaynağımızın çevirisi yapılarak bu işlemden sonra değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Değerlendirme, Gence Vilayeti İdari Taksimatı, İktisadi Yapısı ve Sosyal Yapısı açısından üç ana başlıkta ele alınmıştır. İdari taksimatta Gence Vilayeti, Gence, Haçin, Gerger, Ahıstabad, Verende, Dızak ve Hekerri isimli yedi sancağa ayrılmıştır. Bu sancaklar kazalara, kazalar nahiyelere, nahiyelerde karye ve mezra'alara ayrılmaktadır. İktisadi hayatı incelerken Gence Vilayetinde Osmanlı tımar sisteminin uygulandığını görmekteyiz. Önce Padişah Haşlan, daha sonra Beylerbeyi ya da sancakbeyi haşlan, sonra ze'ametler ve son olarak tımarların miktarlan tevcih olunan kişilerin isimleri ile birlikte verilmiştir. Tımarlann sancaklara dağılımı, toplam miktarları, toplam miktar içindeki yüzdeleri tablo ve grafiklerle gösterilmiştir. Gence Vilayeti sosyal yapısına baktığımızda yerleşik hayatın hakim olduğunu ancak dağlık ve ormanlık alanlarda konar-göçer cema'atlerin olduğunu söyleyebiliriz. Defterimizde bulunan çok sayıda cema'at ismi sosyal yapı bölümünde liste halinde verilmiştir. Vilayetdeki sosyal yapı ile ilgili olarak ayrıca Osmanlılardan önce kurulmuş ve Osmanlı döneminde de vakıf olarak çalışmış dört şeyhin vakfı hakkında çok önemli bilgilere de rastladık. Bu vakıflar, Şeyh Nizami, İmamzade Şeyh Muhammed, Şeyh Serace'd-din ve Şeyh İzze'd-din'in vakıflarıdır. Bu da bize o dönemde bu eyaletin Azerbaycan'ın gelişmiş bir bölgesi olduğunu ve Türk - İslam geleneğine uygun olarak sosyal kurumlann özellikle vakıf müessesesinin geniş ve güçlü bir şekilde kurulmuş olduğunu göstermektedir. Osmanlı ve Azerbaycan tarihçileri için birinci el kaynak olan bu defterin çevirisi ile birlikte yaptığımız değerlendirmenin ve sonuçlann, bu bölge ile ilgili çalışan araştırmacılar için çok değerli bir kaynak olacağına inanıyoruz. X
Anadolu Kazaskerliği 6/1 nolu Ruznamçe Defterine göre Anadolu'da kadılık kurumu

Kazasker ruznamçeleriyle ilgili şu ana kadar yapılmış pek çok çalışma mevcuttur. Çalışmalarda amaç, Osmanlı'da kaza yönetimini kazasker ruznamçeleri üzerinden incelemek olmuştur. Bu çalışmada, Osmanlı İmparatorluğu'nun taşra yerleşimlerinde kadılık kurumunun durumunu bir ruznamçe defteri üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada kullanılan Ruznamçe İstanbul Müftülüğü Şer'iyye Sicilleri Arşivi'nde bulunan Anadolu Kazaskerliği 6/1 nolu Ruznamçe Defteri'dir. Çalışmada, defterin transkripsiyonu yapılmış ve defterin içeriğinin değerlendirilmesine yer verilmiştir. Ayrıca dönemin kadıları ve kadılık sistemi ile ilgili bilgiler ortaya çıkarılmıştır.
Halveti Tarikatının Osmanlı toplum yapısıyla sosyo politik ve kültürel etkileşimi

Dini grupları inceleme din sosyolojisi biliminin önemli çalışma alanlarından birisidir. Dini grupların oluşumu, gelişimi, şekillenmesi gibi konular her zaman din sosyolojisi ile ilgilenen bilim adamlarının dikkatini çekmiştir. Özellikle dini grupların toplumsal ve kültürel etkileri inkar edilemez bir gerçektir. Bunun yanında dini grubun içinde bulunduğu toplumsal yapıdan etkilenmesi de doğal bir sonuçtur. Tarih içerisinde ve günümüzde İslam dünyasındaki en önemli dini gruplardan birisi de tarikatlar olmuştur. Tarikatlar İslam toplumunun sosyal ve kültürel alandaki şekillenmesinde önemli fonksiyonlar yerine getirmişler, toplumsal değişme, toplumsal bütünleşme, toplumsallaşma, toplumsal ayrışma gibi sosyal olaylarda önemli roller oynamışlardır. Biz bu çalışmamızda Halveti Tarikatı'nın XV. yüzyıldaki Amasya şehrinin sosyolojik etkilerini araştırdık. Amacımız dini bir grup olan Halveti Tarikatı'nın bu dönemde Amasya şehrinin sosyo-kültürel etkilerini ortaya koyarak bir dini grubun toplumsal yapılarda nasıl etki yapabildiğini ve aynı zamanda kendisinin de ne şekilde etkilendiğini ortaya koymaktır. Böylece günümüzdeki dini gruplar ile toplumsal yapı arasındaki ilişki daha iyi kavranacak, dini grupların sosyolojik tahlili daha bilimsel olarak yapılacaktır. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, toplumsal grubun ne olduğu, toplumsal grubun çeşitleri ve özellikleri, dini grup, dini grupların oluşumu ve çeşitleri, tarikatların dini grup sınıflandırmasındaki yeri ve özellikleri tanıtılmıştır. İkinci bölümde, çalışmanın daha iyi kavranması için çalışmanın evreni olan Amasya Şehri'nin tarihi anlatılmıştır. Üçüncü bölümde, araştırma konumuz olan dini grubun yani Halveti Tarikatı'nın tarihi gelişimi ve karakteristik özellikleri üzerinde durulmuştur. Dördüncü bölümde Halveti Tarikatı'nın XV. yüzyılda Amasya şehrine sosyo-kültürel etkileri örneklendirilerek anlatılmıştır.
Sivas'ın iki yılı (1821-1822 yılları 12 numaralı şer'iyye sicil defterine göre)

Arşiv belgeleri içinde önemli yer tutan şer'i siciller, dönemin kadısı tarafından kayda geçirilen vesikalardır. Çalışmamızın konusu olan şer'iyye sicili, 1821- 1822 yıllarında Sivas eyaletinin idari, sosyal, ekonomik yapısına dair değerli bilgiler taşıyor. Kapalı şehir modeline sahip Sivas'ın fiziki dokusunu vali sarayı, kadı binası, mahkeme binası gibi idari binalar, çarşı ve pazarlar, konaklar ve evler teşkil ediyor. Evlerde haremlik-selamlık düzeni vardır, avlu gündelik hayatta çok önemlidir. Defterdeki tereke kayıtlan halkın yaşayışı, ekonomik, sosyal durumu hakkında aydınlatıcı bilgiler veriyor. Müsadere ve gaiplik, uygunsuz davranışlar sergileyen insanlara halkın tepkisi, merkez-taşra münasebetlerinde devletin bütünlüğü ve kişi haklarının korunmasına dair örnekler, ayanlığın ıslahı ile ilgili buyrultular sicilde yer alıyor. 1821'de İran'a, Mora'ya asker sevkıyatı, halktan sağlanacak lojistik destek, atamalar, azillerle ilgili buyrultular; devletin para politikasıyla ilgili belgeler, vergiler, diğer gelirler, resmi fiyatlar, rayiç bedeller, serbest fiyatlar, narh tespiti, esnaf grupları, tüccarların devletle münasebetlerine dair bilgiler bulunan sicilde sıraladığımız konulara dair ilginç örnekler mevcuttur.
Osmanlı Klasik Döneminde Tekirdağ ve Keşan: 1456-1556

Osmanlı Devleti, bir uç beyliğinden zamanla büyüyerek bir imparatorluk haline dönüşmüştür. Bu dönüşümde uygulamış olduğu politikaların yanında önemli menzillere sahip olan toprakları elde etmesinin de etkisi büyüktür. Osmanlı Devleti'nin Çimpe Kalesi'ni almasıyla başlayan, Gelibolu ve beraberinde Trakya topraklarına giriş, devletin gücünü ve konumunu daha da arttırmıştır. Günümüzde Trakya coğrafyasının, Türkiye sınırları içinde kalan topraklarına 'Doğu Trakya' denilmektedir. Osmanlı Devleti, ilk olarak bu bölgenin fethini tamamlamış beraberinde Balkanlara yönelmiştir. Tezimizin konusunu oluşturan Tekirdağ ve Keşan şehirleri, Doğu Trakya olarak adlandırılan bölgede yer almaktadır. Bu iki şehir, Osmanlı Devleti'nin Doğu Trakya toprakları içerisinde ilk fethettiği yerler arasındadır. Biz bu çalışmamızda öncelikle, şehirlerin yer aldığı Doğu Trakya bölgesini ele aldık. Beraberinde Osmanlı Devleti'nin tutmuş olduğu tahrir kayıtlarından yararlanarak, Klasik Dönem olarak adlandırılan 1300- 1600 yılları içerisinde Tekirdağ ve Keşan şehirlerinin 1456- 1556 yılları arasındaki durumunu aktarmaya çalıştık.
Askerde Terbiye-i Ma'neviyye adlı eserin çeviriyazısı ve tahlili

Bu çalışmada, Miralay Mehmet Şükrü Bey ve Binbaşı Hurşit Bey tarafından Hicri 1302 (Miladi 1885 -1886) senesinde Sultan II. Abdülhamit'e ithafen kaleme alınan 'Askerde Terbiye-i Ma'neviyye' adlı eserin çeviri yazısı ve tahlili yapılmış, eserdeki bilgilerden yola çıkılarak Türk askeri tarihinden verilen örneklerle manevi terbiyenin askerlik üzerindeki etkisi ortaya konmaya çalışılmıştır. Eser, verdiği bilgilerle özellikle acemi erlerin ahlaki eğitiminde bölük komutanları için bir rehber olma özelliği taşımaktadır. Eserin çeviri yazısının yapılmasıyla bu bilgilerin yeniden gün yüzüne çıkarılması ve içerdiği bilgilerden araştırmacıların faydalanması amaçlanmıştır. Eserin Latin alfabesi ile yazımı sırasında basit transkripsiyon kuralları uygulanmıştır. Transkripsiyonu yapılan metindeki bilgiler, tarihsel bir bakış açısı ile değerlendirilmiştir. Ana metnin çeviri yazısı yapılmadan önce tarihi süreç içerisinde Türklerin manevi terbiye ve ahlak anlayışlarının gelişimi ile bunların Türk orduları üzerindeki etkileri üzerinde durulmuştur. 'Askerde Terbiye-i Ma'neviyye' adlı eser İstanbul Harbiye Askeri Müzesi yazma eserler koleksiyonunda bulunmaktadır.
Naİma'ya göre Osmanlı Devleti'nin siyasi yapısı (1574-1659)

Tarihi, Osmanlı Devleti'nin sonunun başlangıcı diyebileceğimiz bir dönemde kaleme alınan önemli kaynaklardan biridir. Mustafa Naima Efendi, kendinden önceki ve kendi döneminin kısa bir kısmını inceleme fırsatı bulmuş bir devlet adamı ve tarihçidir. Kendisine Amcazade Hüseyin Paşa tara-fından verilen görev nedeniyle Osmanlı Tarihi'nde ilk resmi vak'anüvist olarak bilinmektedir. Yaşadığı dönemin şartlarının da etkisiyle kronolojiye bağlı kalarak naklettiği olaylarda kısa bir bölüm hariç kendi dönemini fazla aktarma fırsatı bulamamıştır. Çalışmamızın amacı Naima Tarihi'nde bahsi geçen olayları kronolojik olarak aktarmak değildir. Öncelikli olarak dönemin bazı tarihçileri gibi İbn-i Haldun'un etkisinde kalan Naima'nın tavırlar nazari-yesine getirdiği benzer ve farklı yaklaşımlar açıklanmıştır. Daha sonra eser konulara ayrılmıştır. Konular tesbit edilirken, Naima'nın dönemin kişi ve kurumlar hakkındaki değerlendirmeleri dikkate alınmıştır. Tarihi'nde bahsi geçen padişahlar hakkında Naima'nın bakış açısını dikkate alarak bir değerlendirme yapılmıştır. Daha sonra dönemin olayları üzerinde etkili olan sadrazamlar, şeyhülislamlar ve defterdar-lar kişilikleri ve etkileri bakımından başlıklar altında incelenmiştir. Naima, yaşadığı çağı, olayları, toplumu çok iyi gözlemleyen bir tarihçidir. Bu nedenle, eserinde sadece siyasi olayları aktarmamış, sosyal meselelere de yer vermiştir. Devlet idaresinde, ekonomide yaşa-nan sıkıntıların hem askeri sisteme, hem de toplumsal yapıya etkileri incelenmiştir. Bunun sonucu olarak ortaya çıkan huzursuzluklar ve isyanlar sebep ve sonuçları ile değerlendirilmiştir. Devlet idaresinde ve halk üzerinde etkili olan kişilerden, düşünce yapılarından ve ilginç olaylardan bahsedilmiştir.
II. Tertip 1-5 cild Düstur fihristinin transkripsiyon ve değerlendirimesi

Meşrutiyet ve sonrası döneme ait olan bu fihristler, dönemin siyasi, ekonomik, kültürel, içtimai özelliklerini yansıtmaktadır. Osmanlı Devleti'nin en buhranlı dönemi olan, yıkılışın arifesindeki, bu dönemin bütün akislerinidüsturlardan takip etmek mümkündür. Dönemin savaşlarının ekonomik, sosyal ve siyasi boyutları, içişleri ve dışişlerine olan tesirleri, ekonomik zorluklar, içeriden ve dışarıdan gelen yoğuntazyikler ve bütün bunların karşısında her ne pahasına olursa olsun ayakta kalmaya çalışan ve asli görevlerini yerine getirmeye çalışan bir devletin çırpınışlarını en iyi şekilde düsturlardan takip edebiliriz. Bir konu ile alakalı olarak düstur maddelerine bütünüyle ulaşmak, araştırılacak konunun tam manasıyla açıklanabilip gerçeklerin ortaya konması için oldukça önemlidir. Bunun için araştırmacının araştırdığı konu ile ilgili yapılmış bütün kanunlara en hızlı bir şekilde ulaşması gerekmektedir. İşte bu yoldan hareketlefihristlerin konu tasnifine tabi tutulması önemli bir açığı gidermektedir. Böyleliklearaştırmacılar konu ile alakalı yapılmış kanunları bir arada bulma ve bunlara süratleulaşma imkanı bulacaklardır.
Safevİ?Özbek siyasİ ilişkileri ve Osmanlı'nın tesiri (1524?1630)

Safevi-Özbek rekabeti ve bu rekabetin ilk defa savaş şeklinde tezahür etmesi Muhammed Şeybani Han ile Şah I. İsmail döneminde vuku bulmuştur. Üstelik bu rekabet ve anlaşmazlık sadece adı geçen hükümdarlar dönemiyle sınırlı kalmamış, Safevi Devleti'nin yıkılışına kadar aynı şiddetle devam etmiştir. Tarafların öncelikli ve gerçek amacı Horasan hakimiyetini kendi tasarruflarında tutabilmektir. Görünürdeki hedefleri ise kendi mezheplerini karşısındakine kabul ettirebilmektir. Şah İsmail'in Horasan'ı fethiyle birlikte bölge bir süre Safevi hakimiyetinde kaldığından İsmail'in halefleri Horasan'ı kendi mülkleri kabul etmişler ve Özbeklerle mücadelede büyük kararlılık göstermişlerdir. Özbek Hanları ise kendi hanedanlığını, Cengiz ve Timur soyu ile ilişkilendirerek Horasan'ı miras olarak görmüşlerdir. Böylece mücadele uzun yıllar sürüp gitmiştir. 1514 yılında Safevi Devleti'ne savaş açarak hasımlığını ilan eden Osmanlı Devleti ise bu mücadelelerde kimi zaman Özbeklerin yanında yer almış, kimi zaman tarafsız kalmıştır. Osmanlı Sultanları, Özbeklerle ittifakı, özellikle şark seferlerini kararlaştırdıkları sırada gündemlerine almışlardır. Özbek Hanları ise Sünni İslam aleminin en güçlü temsilcisi Osmanlı Devleti'ne her daim tabi olmuşlar ve tüm zor anlarında Sultanların yardımına sığınmışlardır. Bu nedenle Özbek-Safevi savaşlarına Osmanlı Devleti müdahil olmuş, Safevi yönetimi ise Osmanlı Devleti ile barış yapmak suretiyle iki ateş altında kalmaktan kurtulmuştur.