turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Osmanlı Devleti'nde at yetiştiriciliği (1842-1918)

Osmanlı Devletin'de at yetiştiriciliği konusundaki gelişmelerin çok önemli bir kısmı, devletin aynı zamanda büyük bir çözülme süreci yaşadığı XIX-XX. yüzyıllar arasında meydana gelmiştir. Atçılığın yeniden canlandırılmasına çalışıldığı bu süreci bir 'yeniden toparlanma' veya 'nekahet dönemi' olarak nitelemek mümkündür. Zira eskiden büyük bir üretim mecrası olan Osmanlı coğrafyasının yetiştiricilikteki önemi, XIX. yüzyıl başlarından itibaren hızla azalmıştır. 1850'li yıllara gelindiğinde ise Osmanlı atlarının gerek nitelik yönünden gerekse sayı bakımından ciddi bir gerilemeye maruz kaldığı görülmektedir. Özellikle 1853- 1856 Kırım Savaşı sonrasında takip edilen ıslah ve üretim politikalarının neden olduğu bu gerileme, 93 Harbi olarak da adlandırılan 1877- 1878 Osmanlı-Rus Savaşı'na kadar sürmüştür. 93 Harbi sonrasında ise savaşın neden olduğu kayıplarla birlikte azami boyuta ulaşmıştır. Böylece 'cephedeki askere savaşacak at tedarik etme sorunu' devletin XX. yüzyıla kadarki temel askeri problemi haline gelmiştir. Osmanlı yönetici eliti, atın ordunun bel kemiğini oluşturması nedeniyle, 1860'lardan itibaren artan düzeyde hissedilen ve 1877- 1878 Savaşı'nda doruk noktasına ulaşan bu soruna çözüm yolları aramıştır. Yapılan düzenlemelerle birlikte orduya hayvan tedarik edecek güvenilir ve daimi kaynaklar üretilmeye çalışılmıştır. Bu nedenle XIX. yüzyıl ortalarından I. Dünya Savaşı sonlarına kadar uzanan süreci, aynı zamanda yetiştiricilik faaliyetlerinin hükümet nezdinde büyük bir öneme sahip olduğu ve canlandırılmasına gayret gösterildiği özel bir süreç olarak değerlendirmek mümkündür.'Osmanlı Devleti'nde At Yetiştiriciliği (1842-1918)' başlıklı söz konusu çalışmada, Osmanlı Devleti'nin XIX-XX. yüzyıllarda at yetiştiriciliğinin geliştirilmesi amacıyla aldığı tedbirlerle bu amaca hizmetle açtığı kurumların gün yüzüne çıkarılması hedeflenmektedir. Konu geniş bir perspektifte ele alınarak bir yandan başlıca üretim merkezleriyle bunların yetiştiricilik potansiyelleri ortaya çıkarılmaya çalışılmış, diğer yandan yetiştiriciliğin gelişimi amacıyla yapılan yasal düzenlemeler, açılan yetiştiricilik kurumları, takip edilen ıslah ve üretim yöntemleri, uygulanan teşvik tedbirleri ve at ihracatı gibi konunun diğer önemli başlıkları hakkındaki gelişmeler incelenmiştir. Araştırmaya yön veren ana kaynağı, Osmanlı arşiv kayıtları oluşturmuştur. Yapılan çalışmanın, Türkiye Cumhuriyeti'nin Osmanlı Devleti'nden devraldığı at varlığının niteliği ve niceliği konusundaki araştırmalara yön vereceği ümit edilmektedir.
590 numaralı Karahis?r-ı S?hib Şer?iye Sicili transkripsiyon ve değerlendirmesi

Bu çalışmamızda 1 Rebiu'l-evvel 1281 (3 Ağustos1864) 15 Şaban 1281 (13 Ocak 1865) tarihleri arasındaki 590 numaralı Karahisar-ı Sahib Şer'iyye Sicili incelenmiştir. Defterde bulunan yüz seksen adet belgenin transkripsiyonu yapılmıştır. Ayrıca belgelerin özetleri verilmiştir. Dönemin idari, sosyal, iktisadi ve hukuki yapısı belgeler ışığında değerlendirilmiştir. Türk ve Ermenilerin aile yapısı incelenerek sosyal yapıları ortaya çıkarılmıştır. Şehir merkezinde hangi mahallelerde oturdukları hangi meslekleri icra ettikleri ortaya çıkarılmıştır. Karahisar-ı Sahib'e bağlı kaza ve köyler ism olarak verilmiş; buralara ait mahalle ve mevki adları da tespit edilmiştir.
II. Meşrutiyet'in ilanına kadar Sıpikan Aşireti

Sıpikan aşireti, birçok Kürt aşireti gibi hem Osmanlı Devleti hem de İran Devleti'nin sınır boylarında yaşamış mücadeleci ve savaşçı bir aşirettir. Sıpikanlılar, Kürt tarihinin en eski yazılı tarihi kaynağı olan Şerefnameye göre, Musul coğrafyasına ait bir halktır. Tarihi sürece bakıldığındığında Sıpikanlılar, Hz. Ömer döneminde İslamiyetle tanışmışlardır. O tarihten itibaren birçok İslam devletinde askeri olarak aktif rol almışlardır. Emeviler, Abbasiler, Eyyübiler, Selçuklular ve Osmanlı Devleti içerisinde varlıklarını sürdürmüşlerdir. Sıpikan aşireti, II. Selim dönemiyle birlikte Osmanlı Devletine aktif olarak varlığını göstermeye başlamıştır. Sultan II. Selim, hudut boyunu sağlamlaştırmak için Sıpikan Aşiretini, Osmanlı-İran sınırına yerleştirmiştir. Böylelikle Osmanlı Devletinin doğu sınırı güvenceye alınmış oluyordu. Aşiret, Kasrı Şirin Antlaşmasıyla ayrılan Osmanlı-İran sınırı arasındaki bitmez sorunların bir parçası olmuştur. Sıpikan aşireti, bölgenin diğer güçlü aşiretleri olan Haydaranlı, Celali ve Zilanlı aşireti ile de birçok kez problem yaşamış ve kendi aralarında çatışmışlardır. Hudut boylarında ikamet eden Sıpikanlılar, tebaası oldukları devletle sorunlar yaşadıklarında diğer devlete iltica etmekteydiler. Bu durum Osmanlı Devleti ile İran arasında sorunlar çıkmasına neden olmuştur. Hudut boylarında Sıpikanlıların yaşadığı diğer sorunlar ise, yaylak-kışlak meselesi, arazilerin işgali, sorunlu yerler meselesi ve isyanlardı. Ayrıca aşiret, Van'a muhafız olarak atanan Derviş Paşa tarafından konumunu güçlendirmek için kullanılmıştır.
XVIII yüzyılda Osmanlı topraklarında Kazaklar

Doğu Avrupa coğrafyasında Don ve Dinyeper nehirlerinin kıyılarında yaşamış olan Kazaklar, XVII. yüzyılda komşu ülke topraklarını yağmalayarak güç toplamaya başlamışlardır. Bu andan sonra komşularından biri olan Osmanlı Devleti'nin Karadeniz kıyılarına hakim olmasıyla birlikte, Kazaklarla karşılaşmaları daha sık görünür hale gelmiştir. Ancak 1648 İsyanı'ndan sonra karşılıklı yağmalar ve seferler, yerini diplomatik ilişkilerin tesisine bırakmıştır. Osmanlı Devleti, yeni bir politika eşliğinde 1669 yılında Dinyeper Kazaklarını himaye etmeye başlamıştır. Himaye süreci, Osmanlı-Kazak ilişkilerini doğrudan etkilemiş; Osmanlı Devleti, XVIII. yüzyılda yükselişe geçen Rusya karşısında Kazak mücadelelerini desteklemeye çalışmıştır. Bu doğrultuda Osmanlı Devleti, Poltova'da Mazepa'nın, Bulavin İsyanı sonrasında Nekrasov'un başarısızlıkla sonuçlanan mücadeleleri sonrasında, zor da kalan Kazaklara sınırlarını açarak iskanlarını mümkün kılacak şartlar oluşturmuştur. Bu çalışmada, XVIII. yüzyılda Osmanlı topraklarında iskan edilen Potkalı ve Ağnad Kazaklarının, Osmanlı Devleti ile ilişkileri ve bu ilişkilerin Doğu Avrupa siyasetine etkileri incelenmiştir. Bunun yanında söz konusu Kazak gruplarının, Osmanlı Devleti sınırları içerisindeki siyasal, sosyal ve ekonomik rolleri tespit edilmeye çalışılmıştır.
Dolmabahçe Sarayı arşiv koleksiyonunda Hazine-i Hassa Defterlerinin yeri ve bir katalog

Dolmabahçe Sarayı Hazine-i Hassa Arşivi, saray arşivi olma özelliğinin yanı sıra, Hazine-i Hassa Nezareti olarak adlandırılan müesseseye ait kalemlerde ve hazineye bağlı olarak çalışan dairelerde tutulmuş olan defter ve evraklardan oluşmaktadır. Bu çalışmada, Hazine-i Hassa Nezareti'nin teşkilat ve idaresi hakkında bilgi verilmiş, Hazine-i Hassa'ya ait ilk 20 yıl dikkate alınarak, Başbakanlık Osmanlı Arşivi defter katalogları standartlarına göre bir katalog hazırlanmıştır. Hazırlanan örnek katalogda, Hazine-i Hassa'ya ait olan Karhane İdaresi, Mefruşat Anbarı, Ebniye Anbarı, Istabl-ı Amire, Muhasebe Kalemi gibi birimlerde oluşturulmuş farklı defter ve form türleri hakkında malumat verilmektedir.
Yemen Va'zat-Luhye Mıntıka Kumandanlığı Harp Ceridesinin transkripsiyon ve değerlendirmesi (III. Defter, Sayfa: 1-102, R. 01.08.1331-03.09.1331 / M. 14 Ekim 1915 - 16 Kasım 1915)

Yansıttığı zaman aralığının siyasal, ekonomik ve sosyal durumu hakkında tarihe tanıklık eden Harp Cerideleri bizler için birinci elden kaynak durumundadır. Çalışmamızın ana kaynağını teşkil eden Yemen Va'zat-Luhye Carp Ceridesi, 3. defterinin 3. Kısmıdır. 01.08. 1331 (14 Ekim 1915) tarihinden 03.09. 1331 (16 Kasım 1915) tarihine kadar bir aylık bir dönemi kapsamaktadır. Üzerinde çalıştığımız Harp Ceridesi Va'zat-Luhye Mıntıka Kumandanlığı'nın ve bölgedeki diğer kumandanlıkların kendi aralarında yapılan yazışmaları içermektedir. Bu yazışmalarda bahsi geçen konular başta bölgede Osmanlı'nın nüfuzuna dair olan meselelerdir. Osmanlı Devleti'ni temsil eden kumandanlıkların bölgedeki yerli kabilelerle ve yerli kabilelerin kendi aralarındaki ilişkiler, İngilizlerle işbirliği içinde olup, Arap kabilelerini de gerek tehtit ve korkutma, gerekse çeşitli hediyelerle yanına çekmeye çalışan kabile reisi İdris'in faaliyetleri ve Osmanlı ordusunun, İdris'e karşı güttüğü politika kumandanlıklar arasındaki yazışmaların temelini oluşturur. Bunların haricinde harp kaçağı olan Osmanlı askerlerine verilecek ceza, kumandanlıklara iaşe ve mühimmat desteği, kumandanlıkların idaresine ilişkin sorunlar, ordu kumandanları hakkında bilgiler, savaşın genel gidişatı, Osmanlı ordusunun hakimiyetini tanımayarak çeşitli suç ve faaliyetlere karışan kabilelerin köylerinin yakılarak gözdağı verilmesi, Osmanlı ordusunun yanında olan kabilelere sağlanan mühimmat gibi konular da çalışmanın içeriğini oluşturan diğer meselelerdir.
XVIII. yüzyılın ilk yarısında Sofya

Asya ve Avrupa arasındaki bağlantıyı sağlayan Balkan Yarımadası'nda, ana yol güzergahı üzerinde yer alan Sofya, stratejik konumu ile tarihi öneme sahiptir. Osmanlılar tarafından 1385 yılında fethedildikten sonra Rumeli Eyaleti'ne bağlanmış ve bir müddet sonra bu eyaletin merkez şehri haline getirilmiştir. Sofya, XVI. yüzyıl boyunca büyük gelişme göstermiş ve gerek müesseseleri gerekse demografik yapısı ile klasik bir Türk-İslam şehri hüviyeti kazanmıştır. Ancak XVII ve XVIII. yüzyıllarda Osmanlı Devleti'nde yaşanan olumsuz gelişmeler Sofya'yı da etkilemiş ve şehrin gerilemesine yol açmıştır. Bu çalışmada Sofya'nın XVIII. yüzyılın ilk yarısındaki fiziki, idari, demografik, sosyal ve iktisadi durumu ele alınmıştır. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında çalışmanın mahiyeti, kaynakları ve Sofya'nın tarihi gelişiminden bahsedilmiştir. Birinci bölümde şehrin fiziki yapısı ele alınmıştır. İkinci bölümde eyalet, sancak ve kaza ilişkileri bağlamında Sofya'nın idari yapısı incelenmiş, şehrin örfi ve şer'i idarecileri hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde şehirdeki sosyal hayat ve demografik yapı, dördüncü bölümde iktisadi ve ticari hayat konuları ele alınmıştır.
18. yüzyılın sonlarında muhasebe kayıtları ışığında Üsküdar para vakıfları

Bu çalışmanın amacı, Osmanlı vakıf sisteminde önemli bir yer tutan para vakıflarını, birincil kaynaklardan elde edilen malumatlarla gündeme taşımaktır. Para vakıfları, ellerinde bulundurdukları paraları, finansman ihtiyacı olanlara belirli ribh oranları ile borç vererek gelir elde etmektedirler. Fakat para vakıflarının gayr-i menkul malları kiraya vererek de gelir elde ettikleri olmuştur. İncelediğimiz muhasebe kayıtlarına göre para vakıfları, nakit sermayelerini işletirken üç yöntem kullanmışlardır. Bunlar; muamele-i şeriye, istiğlal ve ferağ bi'l-istiğlaldir. Ayrıca para vakıflarının gayr-i menkullerini kiraya verirken icareteyn başta olmak üzere icare-i vahide ve mukataa yöntemlerini kullandığı da görülmüştür. Üsküdar mahkeme kayıtlarında bulunan 541 ve 573 numaralı defterlerde yer alan beş yıllık bir tarih incelemeye tabi tutulmuştur. 1212/ 1798 yılından 1216/ 1802 yılına kadar Üsküdar'da tespit edebildiğimiz 86 para vakfı vardır. Tespiti yapılan her vakfın gelir gider tabloları incelenmiştir. Elde edilen gelirlerin neler olduğu, ne kadarlık kısmının menkul mallardan ne kadarlık kısmının gayr-i menkul mallardan oluştuğu tespit edilmiş ve başlıklar halinde anlatılmıştır. Ayrıca vakıfların borç verirken hangi yöntemleri kullandıkları, ne gibi teminat aldıkları ve kiracıları hakkındaki bilgilere de yer verilmiştir. Son olarak para vakıflarının gider kalemlerinin hangi sınıflardan meydana geldiği incelenmiştir. Bu bölümde, vakıf görevlilerinin ücretleri ile sosyal hizmetlere harcanan masraflar izah edilmiştir. Araştırmanın sonucunda para vakıflarının borca ihtiyacı olanlara finansman sağlarken toplumun eğitim, bayındırlık ve dini hizmetlerini ifa ettikleri tespit edilmiştir.
Acem'den Rum'a: İdris-i Bidlİsİ'nin hayatı, tarihçiliği ve Heşt Behişt'in II. Bayezid kısmı (1481-1512)

İdris-i Bidlisi, modern araştırmacıların üzerinde sıkça durduğu, günümüz tarih yazımında da hafızalarda canlı kalabilen, devam edegelen bazı tarihsel tartışmaların bugün dahi merkezinde bulunan 16. yüzyıl Osmanlı dünyasının nadir figürlerinden biridir. Şimdiye kadar müellif üzerine yapılmış çalışmaların odak noktasını genellikle eserleri oluşturmuştur. Sadece bir eserini ya da eserinin bir bölümünün çevirisi şeklinde olan bu çalışmalarda kaynakları derinlikli irdelememenin doğal bir sonucu olarak genellikle içinde bulunduğu zeminden ve zamanının dinamiklerden koparılmış, romantik bakışın hakim olduğu bir Bidlisi tablosu çizilmiştir. Bütün bu algıyı sorgulama saikiyle ortaya çıkan bu tezde, müellife ve patronaj ilişkilerine adapte ettiği değişken zihniyetinin bir ürünü olan Heşt Behişt'e daha farklı bir zaviyeden bakılarak, II. Bayezid dönemi tarih yazımı, Osmanlı ideolojisi ve imparatorluk tasavvuru tartışılmaya, büyük resme bakılacak olursa II. Bayezid ile Safeviler ve Memlükler gibi rekabet halindeki güçlü komşularının 16. yüzyılın başında bir Acem bürokratının değişken zihin dünyasında bıraktığı imaj algılanmaya çalışılmıştır.
24 numaralı Mühimme Defteri'nin (H. 981-982/M. 1573-1574 1-80 s.) transkripsiyonu ve değerlendirmesi

Osmanlı merkezi teşkilatının en önemli kurumu olan Divan-ı Hümayun'da alınan kararların tutulduğu Mühimme Defterleri, ferman ve namelerin kaydedilmeleriyle ortaya çıkmıştır. Divanda alınan her karar bu defterlere kaydolunduğundan içerik yönünden hayli zengin olup, araştırmacılara geniş bir araştırma sahası sağlamaktadır. Araştırmak istenen dönemle ilgili; devlet teşkilat yapısı, dış ülkelerle ilişkiler, döneme ait devlet adamları ve görevleri gibi konularda başvurulacak öncelikli kaynaklardır. Özellikle XV-XVII. Yüzyıllara ait çalışmaların ana kaynağıdır. Bu tez; Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde bulunan, A. DVN. MHM. d 024 Şeklinde tasniflendirilmiş 24 Numaralı Mühimme Defteri'nin 1-80 sayfaları arasındaki, II. Selim Dönemi, Sokollu Mehmed Paşa Sadrazamlığı, H. 981 / M. 1573- 1574 yıllarında Divan'da tutulan 217 hükmü ve bunların dönem olayları çerçevesinde değerlendirilmesini ihtiva etmektedir. Bu çalışmada, defterin transkripsiyonu ve hükümlerin özetleri yapılarak defterdeki olaylar değerlendirilip, dönem hakkında bilgi verilmeye çalışıldı.
217 nolu Tapu-Tahrir Defterine göre Paşa Sancağı

Türk ve Dünya tarihinin altı asırlık bölümünü teşkil eden ve bu süre içerisinde meydana getirdiği medeniyet ile birçok yerli ve yabancı araştırmacının dikkatini çeken Osmanlı Devleti'nin, geçmişşteki araştırmalar neticesinde ortaya konan ahvaliyle alakalı eksik noktaların kapatılmasının en etkili yolu; birinci el kaynaklara dayalı değerlendirmelerdir. Ayrıca siyasi ve askeri manada büyük oranda ortaya konmuş olan Osmanlı Devlet yapısının, sosyo-ekonomik manada da aynı oranda tahlil edilmesi, yine arşivlerde mevcut bulunan vesikalar ile gerçekleşebilecektir. Tapu tahrir defterlerinin orijinalleri Ankara Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Arşivi'nde muhafaza edildiğinden ve kullanıma açık olmadığından, elimizdeki defter nüshası, İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde bulunan orijinal defter nüshalarından sağlamıştır. Bu araştırma neticesinde, bölgenin, Osmanlı öncesi ve Osmanlı dönemi Türk topluluklarının iskan durumunun ortaya konması amaçlanmış, bunun yanında sayısal veriler de bir sistem dahilinde verilerek Osmanlı ekonomik uygulamalarına örneklendirme yapılmaya gayret edilmiştir. Defterin son kısmında verilen defter transkripsiyonu ve belge örnekleri, bundan sonraki araştırmalara veri sunma gayesindedir. VII
XIX. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı yükseköğrenim kurumlarının yapılandırılması

XIX. yüzyılın ikinci yarısında, yani Osmanlı Sultanları Abdülmecid Han (1839-1861), Abdülaziz Han (1861-1876), V. Murad Han (1876) ve II. Abdülhamid Han (1876-1909) devirlerinde Osmanlı Devleti'nin eğitim alanında izlediği genel siyaset çerçevesinde; bu devirlerdeki ilk ve ortaöğrenim ana hatlaıyla ele alınmış, yükseköğrenim kurumlarındaki yeni yapılandırılmaların ise asıl sebepleri, mahiyetleri, başarısı ve sonuçları, Darü'l-Fünun-i Osmani (1845), Ziraat Mektebi (1847), Encümen-i Daniş (1851), Orman Mektebi (1858), Mülkiyye Mektebi (1859), Telgraf Mektebi (1860), Lisan Mektebi (1864), Tıbbiyye-i Mülkiyye Mektebi (1866), Eczacı Mektebi (1866), Ma'den Mektebi (1872), Darü'l-Fünun-i Sultani Mektebi (1874), İstanbul Darü'l-Muallimini (1874), Müze Mektebi (1874), Menşe-i Muallimin Mektebi (1875), Şehzadegan Mektebi, Fenn-i Resm ve Mi'inari Mektebi (1876), Fünun-i Maliyye Mektebi (1878), Hukuk Mektebi (1878), Ticaret Mektebi (1882), Hendese-i Mülkiyye Mektebi (1884), Mülkiyye Baytar Mektebi (1887), Dilsiz ve Ama Mektebi (1889), Aşiret Mekteb-i Hümayunu (1892), Gümrük Darü't-Ta'limi (1892), Aşı Me'inurları Mektebi (1892), Gülhane Askeri Tababet Tatbikatı Mektebi ve Seririyyatı (1898) ile Darü'l-Fünun-i Şahane (1900)'nin incelenmesiyle açıklanmaya çalışılmıştır.
Public diplomacy and the Translation Office in the Ottoman Empire (1839-1876)

Bu çalışma, 19. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu'nun yoğun dış diplomasisinde Hariciye Nezareti tarafından yürütülen kamu diplomasisinin önemini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, Tercüme Odası arşiv kaynaklarına dayanarak, yabancı gazetelerin kamu diplomasisinin yürütülmesinde nasıl araç olduklarını göstermiştir. Reisülküttab ofisinin Hariciye Nezaretine dönüşümünü Osmanlı dış diplomasisinin gelişimi ve değişen doğasıyla ilişkilendirerek anlattıktan sonra, bu çalışma yeni ortaya çıkan bürokratik sistemin ve yeni tip Osmanlı bürokratlarının Osmanlı İmparatorluğu'nun dönüşümünde oynadıkları önemli rol üzerine odaklanmıştır. Bu çalışmanın ana odak noktası Osmanlı elçilikleri, Tercüme Odası ve Hariciye Nezareti arasındaki haberleşme teşkilatının Avrupa gazeteleri aracılığıyla kamu diplomasisi yürütmekteki önemi üzerindedir. Osmanlı diplomatları ve temsilcileri mesleklerinde yükselmede ve kamu diplomasisi gibi yeni diplomatic araçlar kullanarak Osmanlı diplomasisini Avrupa sistemine entegre etmede başarılı olduklarını kanıtlamışlardır.
94 numaralı mühimme defterinin özetli ranskripsiyon ve değerlendirilmesi

Divan-ı Hümayun toplantılarında görüşülen siyasi, askeri ve sosyal açıdan önemli kararların kaydedildiği defterlere Mühimme Defterleri denir. Bu defterlerdeki kayıtlar fermanların suretleri niteliğindedir. Divan-ı Hümayun'da alman kararlar Sultan onayından geçtikten sonra kronolojik sıraya göre kaydedilir. Transkripsiyon ve değerlendirmesini yaptığımız 94 numaralı Mühimme Defteri, IV. Mehmed döneminin 1662- 1665 yıllarındaki olaylarını ihtiva etmektedir. Defterin ağırlıklı konularını eşkiyalık faaliyetleri, ordunun hazinesini götüren görevlilerin güvenliğinin sağlanması oluşturmaktadır. Çalışmamızda; Mühimme Defterleri hakkında genel bilgilerin yanında, incelediğimiz defterin şekil özellikleri, transkripsiyon ve değerlendirmesine de yer verilmiştir.
26/1 Numaralı ve 1634-1666 tarihli Fransa Atik Ahkam Defteri - Sayfa 80-156

Bir milletin siyasi ve kültürel tarihi açısından ana kaynakların önemi çok büyüktür. Bu kaynaklar devletlerin yapılarına bağlı olarak çeşitlilik gösterirler. Osmanlı tarihi ile ilgili arşiv kaynakları da Osmanlı döneminin aydınlatılması açısından oldukça önemlidir. Divan-ı Hümayun'a bağlı kalemlerden biri olan Amedi kalemi, her çeşit anlaşma ve ahidname, görüşme mazbatalarını, protokolleri, yabancı elçilerle ve tüccarlarla yapılan yazışmaları içermektedir. Bu kalemde tutulan defterlerin bir kısmına Düvel-i Ecnebiyye Defterleri adı verilmiştir. Diğer devletlerle ilgili ahidnamelerin yanı sıra ahkam, nişan, konsolosluk beratlarına dair kayıtlar da bu defterlerde tutulmuştur. Çalışmamızda Düvel-i Ecnebiyye Defterleri içerisinde yer alan 26/1 Numaralı ve 1634- 1666 Tarihli Fransa Atik Ahkam Defterinin tamamında Fransa ve Osmanlı devletleri arasındaki siyasi, ekonomik ve güvenlik vb. meseleler ile bu konularda karşılaşılan sorunların çözümlerini içeren belgeler incelenmiştir. Bunun yanı sıra otuz iki yıllık dönemde iki ülke arasındaki ticari faaliyetlere, Fransız tüccarlarının karadan ve denizden Osmanlı pazarına dahil olmaları, Fransız gemilerinin birçok Osmanlı limanında diğer devletlere nazaran daha ayrıcalıklı olarak ticari münasebetlerde bulunduklarını ve diğer Avrupalı tüccarların da Fansızlara verilen haklardan yararlanmak istediklerine dair belge ve bilgiler yer almaktadır.
Temettuat defterlerine göre 19. yüzyılda Sapanca'nın sosyal ve ekonomik tarihi

XIX. yüzyılda Adapazarı Kazası ile ilgili temettuat kayıtlarına dair daha önce yapılmış çok az sayıda çalışma vardır ve bağımsız olarak Sapanca Kasabası temettuat defterleri ilk kez gün yüzüne çıkarılmaktadır. Çalışma, günümüzde Sakarya ilinin bir ilçesi konumunda bulunan Sapanca'nın XIX. yüzyıldaki sosyal ve ekonomik yapısını ele almakla Adapazarı tarihinin de aydınlatılmaya çalışılması açısından önemli bir örnek olacaktır. Bu çalışmanın amacı, 1844 yılına ait temettuat defterleri verilerine göre, tarımla birlikte ticaret ekonomisinin kendini yoğunlukla hissettirdiği Sapanca Kasabası'nın sosyo ? ekonomik yapısını ortaya çıkarmaktır. Bu çalışmada esas olarak, Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde yer alan Sapanca Kasabası temettuat defterlerinden faydalanılmıştır. Bunun yanı sıra temettuat kayıtlarının mukayesesi ve bu kayıtların tutulması esnasında doğan farklardan dolayı daha sağlıklı yorum yapabilmek üzere; temettuat defterleri ile alakalı daha önce yapılmış birçok yüksek lisans tezinden faydalanılmıştır. Üç bölümden ibaret olan bu çalışmanın birinci bölümünde Osmanlı Devleti'nin sosyal yapısı ve bu yapı içerisinde Sapanca Kasabası ele alınmıştır. Nüfus, nüfusun yerleşim durumu, sosyal grup ilişkileri bu bölümü oluşturmaktadır. İkinci bölümde ekonomik yapı incelenmiştir. Osmanlı ekonomisi ve bu yapı içerisinde Sapanca Kasabası'nda gerçekleşen ekonomik faaliyetler bu bölümün konularını oluşturmaktadır. Üçüncü bölümde Sapanca Kasabası'na ait temettuat defterlerinin transkripsiyonu orijinal metinlere sadık kalarak aynen çeviri ile düzenlenmiştir.
I. Dünya Savaşı yıllarında Osmanlı Devleti'nde casusluk faaliyetleri (1914-1918)

XIX. yüzyılda ve XX. yüzyılın başlarında doruk noktasına ulaşan emperyalizm çağı, ülkeleri geri dönüşü olmayan büyük bir dünya savaşına sürükledi. Savaşlar için kaçınılmaz olan yeraltı faaliyetleri de haliyle büyük önem kazandı. I. Dünya Savaşı'nda İttifak Devletleri bünyesinde farklı cephelerde savaşmak zorunda kalan Osmanlı Devleti, aynı zamanda düşman casuslarının önemli bir uğrak yeri haline geldi. Bu dönemde İtilaf Devletleri ve onların desteklediği ayrılıkçı Osmanlı tebaasının gerçekleştirdikleri casusluk faaliyetleri sistemli bir şekilde yürütüldü. Özellikle Balkan coğrafyasında, Anadolu'nun batı ve güney kıyılarında, Arap coğrafyasında ve başkent İstanbul'da oluşturulan casus teşkilatları, Osmanlı Devleti hakkında her türlü istihbarata ulaşmaya çalışıyordu. Keza birbirleri arasında istihbarat paylaşımı için kullandıkları teknikler de çeşitlilik göstermekteydi. Osmanlı Devleti'nde çoğunluğu Rum ve Ermeni olan gayrimüslimlerin yanı sıra bazı Müslüman lokal unsurların da I. Dünya Savaşı'nı kendi emelleri için büyük bir fırsat olarak değerlendirmeleri, casusluk faaliyetlerini kolaylaştırmış, hatta etkinliğini daha da artırmıştır. Diğer taraftansavaşta karşı bloğu oluşturan İtilaf Devletlerinin hem bu unsurları kullanmaları hem de savaşı kendi lehlerine çekmek istemeleri adına yaptıkları casusluk faaliyetleri, Osmanlı topraklarını tam anlamıyla silahlı mücadeleden çok casuslar alanı haline getirmiştir. Buna karşın Osmanlı Devleti de kendi topraklarına yönelik yapılan bu casusluk faaliyetlerini önlemek adına bir takım tedbirleri almak zorunda kalmıştır. Özellikle yakalanan casuslar için bir kanunname hazırlanıp Divan-ı Harplerde yargılama yapılması, dönemin koşulları göz önüne alındığında oldukça ciddi çalışmaların yapıldığını söylemek yerinde olacaktır. Bununla birlikte gerek Dahiliye ve Hariciye Nezaretleri gerekse askeri makamlarca da alınan tedbirler ile casusluk faaliyetlerinin engellenmesineçalışılmıştır.