Prostat kanseri tedavisinde robotik ve açık radikal prostatektomi yöntemlerinin maliyet etkililik analizi

Prostat kanseri, 2018 yılı itibariyle Dünyada ve Türkiye'de erkeklerde en sık görülen ikinci kanser türüdür. Prostat kanseri tedavisinde kullanılan ameliyat yöntemlerinin maliyetlerinin yüksek olması sağlık harcamalarının artmasına neden olmaktadır. Araştırmada, prostat kanseri tedavisinde kullanılan açık ve robotik radikal prostatektomi yöntemlerinin maliyet etkililiklerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın amacı doğrultusunda hizmet başı ödeme kapsamında geri ödeme kurumu perspektifi ve doğrudan hasta maliyeti perspektifinden maliyet ve etkililik verileri hesaplanmıştır. Ayrıca geri ödeme kurumu perspektifine geri ödeme kapsamına alınabilecek maliyetlerin eklenmesiyle oluşan üçüncü bir perspektiften de maliyet etkililik analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında Ankara Üniversitesi İbni Sina Hastanesi'nde Mart 2018 Mayıs 2019 tarihleri arasında açık radikal prostatektomi ve robotik radikal prostatektomi ameliyatı olan toplam 105 hastanın maliyet verileri analiz edilmiş ve hastalara EQ-5D 5L yaşam kalitesi ölçeği uygulanmıştır. Geri ödeme kurumu perspektifinden açık radikal prostatektomi maliyeti 6 .935,34TL, robotik radikal prostatektomi maliyeti ise, 7 .627,74TL olarak belirlenmiştir. Doğrudan hasta maliyeti perspektifinden ise, açık radikal prostatektomi maliyeti 1 .474,63TL, robotik radikal prostatektomi maliyeti 11 .041,05TL olarak tespit edilmiştir. Geri ödeme kurumu perspektifine geri ödeme kapsamına alınabilecek maliyetlerin eklenmesiyle de açık radikal prostatektomi maliyeti 7 .314,91TL, robotik radikal prostatektomi maliyeti 17 .601,28TL olarak belirlenmiştir. Ameliyat sonrası üçüncü ay QALY değeri açık radikal prostatektomi için 0 ,891, robotik radikal prostatektomi için 0,961 olarak belirlenmiştir. Yöntemler arasında ameliyat sonrası QALY farkı robotik radikal prostatektomi lehine 0,07 olarak tespit edilmiştir. Ameliyat sonrası gerçekleşebilecek komplikasyonlar ve bu komplikasyonlara ilişkin fayda değerleri ile oluşturulan karar ağacı modeli sonucunda oluşan fayda farkı ise, robotik radikal prostatektomi lehine 0,04 olarak belirlenmiştir. Araştırmanın evreninden elde edilen etkililik verileri ile gerçekleştirilen analiz sonucunda İMEO değerleri; geri ödeme kurumu perspektifinden 9.891, 42 olarak belirlenirken, doğrudan hasta maliyeti perspektifinden 136.663, 14 olarak tespit edilmiştir. Geri ödeme kurumu perspektifine geri ödeme kapsamına alınabilecek maliyetlerin eklenmesiyle oluşan perspektiften hesaplanan İMEO değeri 146.948, 14 olarak bulunmuştur. Elde edilen İMEO değerlerine göre, robotik radikal prostatektominin geri ödeme kurumu perspektifinden çok maliyet etkili, doğrudan hasta maliyeti perspektifinden ise maliyet etkili olduğu anlaşılmıştır. Geri ödeme kurumu perspektifine geri ödeme kapsamına alınabilecek maliyetlerin eklenmesiyle oluşan perspektiften hesaplanan İMEO değerine göre, robotik radikal prostatektomi yönteminin maliyet etkili bir tercih olmadığı belirlenmiştir. Karar ağacından elde edilen etkililik verileri ile gerçekleştirilen analizde İMEO değerleri; geri ödeme kurumu perspektifinden 17.310 olarak, doğrudan hasta maliyeti perspektifinden 239.160, 5 olarak tespit edilmiştir. Geri ödeme kurumu perspektifine geri ödeme kapsamına alınabilecek maliyetlerin eklenmesiyle oluşan perspektiften hesaplanan İMEO değeri 257.159, 25 olarak bulunmuştur. Elde edilen İMEO değerlerine göre, sadece geri ödeme kurumu perspektifinden robotik radikal prostatektomi maliyetinin maliyet etkili bir tercih olduğu belirlenmiştir. Araştırmada 2018- 2020 nüfus projeksiyonu bütçe analizinde, 2020 yılında hastaların tamamı açık radikal prostatektomi ile ameliyat olduğunda 50 .024.607TL harcama, 2040 yılında 59 .532.959TL harcama yapılacağı belirlenmiştir. Robotik radikal prostatektomi ile hastaların tamamı ameliyat olduğunda 2020 yılında 55 .018.889TL harcama, 2040 yılında 65 .476.520TL harcama yapılacağı belirlenmiştir. Bütçe etki analizi sonucu yöntemler arasındaki harcama farkı 2020 yılında 4 .994.282TL ve 2040 yılında 5 .943.561TL olarak belirlenmiştir. Tüm perspektiflerden robotik radikal prostatektominin daha maliyetli olmakla birlikte daha etkili olduğu belirlenmiştir. Geri ödeme kurumu perspektifinden maliyet etkili olan ve hastaların yaşam kalitesine daha fazla katkı sağlayan robotik radikal prostatektominin kullanılması önerilmektedir. Endikasyonu olan hastaların, robotik radikal prostatektomi için cepten ödeme yapmadığı bir geri ödeme politikası ile daha fazla hasta hizmetten faydalanabilir.