turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Tokat'ın Milli Mücadele'ye katkıları

Çalışmanın temel amacı, milli mücadele faaliyetlerinin hız kazandığı 1919- 1923 yılları arasında fiilen düşman işgaline uğramamış Tokat'ın 'Milli Mücadeleye' katkılarını değerlendirmektir. Çalışmanın ilk bölümünde, Osmanlı'nın son dönemlerini oluşturan Birinci Cihan harbi dönemine gelene kadar Tokat yöresinde kentsel yaşam formunu oluşturan tüm etnik ve dini grupların savaşla birlikte değişen sosyal yaşam koşulları mercek altına alınarak, kent halkının hangi şartlar altında Milli Mücadele'ye başladığı anlatılmaya çalışılmıştır. Milli Mücadele'de Tokat'ta yaşanan olaylar ve sürdürülen Milli Mücadele'ye dönük faaliyetler kronolojik sırasına göre çalışmanın ikinci bölümünde kısaca incelenmeye çalışılmıştır. Ayrıca çalışmanın bu bölümünde Milli Mücadele'nin örgütlenme sürecini oluşturan 'Kongreler Dönemi'nde' yaşanan önemli olaylarda Tokat'ın rolü mercek altına alınmaya çalışılmıştır. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde ise 'Milli Mücadele döneminde yaşanan önemli olaylar çerçevesinde Tokat'ın Milli Mücadele'ye katkı ve desteklerini değerlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışma sonucunda görülmüştür ki, ilk kurulduğu günden itibaren sahip olduğu maddi ve ekonomik zenginlikleriyle pek çok Anadolu kentine göre Milli Mücadele'nin fiilen verildiği cephelere daha güçlü lojistik destek sunan Tokat halkı, Milli Mücadele sürecinde de tarihi bir misyon üstlenmiştir. Bu misyonun bir gereği olarak dini, etnik ve kültürel yapısı itibariyle oldukça heterojen bir toplumsal dokusu bulunan Tokat'ın Milli Mücadele sürecinde meydana gelen ve bu mücadeleyi zaafa uğratan isyan ve ayaklanmaların bastırılmasında önemli roller üstlendiği yapılan araştırma sonucunda anlaşılmıştır. Özellikle Ankara'da kurulan Milli Hükümete ve Milli Orduya karşı başlatılan hilafet yanlısı isyan ve ayaklanmaların bastırılmasında da aktif roller üstlenen Tokat halkı, sayıları 1921'den itibaren 25 bin civarına çıkan Rum komitacılar karşısında da bu isyanları bastırmaya gelen Yıldırım Ordusuyla el ele vererek vatan topraklarında asayişin sağlanmasına büyük katkı sunmuştur. Tüm bunlar birlikte değerlendirildiğinde Tokat'ın Milli Mücadele'ye katkılarının sadece protesto telgrafı çekerek mitingler düzenlemekten çok daha ötede olduğu araştırma sonucunda anlaşılmıştır. Mustafa Kemal Atatürk tarafından da tasdik edilen bu tür stratejik desteklerle Milli Mücadele'nin başarılı bir şekilde sonuçlanmasına katkı sunan Tokat halkı, İstiklal Savaşı'ndan sonra kurulan Laik Türkiye Cumhuriyeti'nin de en önemli şehri olmaya devam etmiştir. Bu da göstermektedir ki Türk milleti ve devleti var olduğu sürece Tokat şehri ve halkı Türkün vatanı olmaya daha binlerce yıl devam edecektir...
Belgelerle Mudanya Mütarekesi'nin bilinmeyen yönleri

Birinci Dünya Savaşı'ndan yenik çıkan Türk ulusu, İngiltere, Fransa, İtalya, Yunanistan ve Doğu da Ermeni saldırılarıyla kendini bir anda yeni bir savaşın içinde bulmuştur. İtilaf Devletleri ve bu devletlerin desteklediği Yunanlılar ve Ermeniler Mondros Ateşkes Antlaşması'na dayanarak Anadolu'nun değişik bölgelerini işgal ederek Türkleri yeni bir savaşın içine çekmişlerdir. Yunanlılarla yapılan Birinci ve İkinci İnönü muharebeleri ile Sakarya ve Büyük Taarruz Meydan Savaşını Türk ordusu kazanmış akabinde İtilaf Devletleri'nin 23 Eylül 1922 tarihin de verdikleri nota üzerine Mudanya da ateşkes görüşmeleri başlamıştır. Mudanya da Yunanlılarla Türkler arasında yapılan savaşı bitirmek amacıyla 8 oturum yapılmış bu oturumlar sonunda 11 Ekim 1922 tarihinde Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır. Bu Antlaşma 14 Ekim 1922 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu antlaşmaya göre Yunanlılar Doğu Trakya'yı 15 gün içerisinde boşaltacak ve boşaltılan bölgeler İtilaf Devletlerine teslim edilecek, İtilaf Devletleri de en geç 30 gün içerisinde Doğu Trakya'yı TBMM'ne teslim edecekti. Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandıktan sonra Mudanya Ateşkes Antlaşması'na aykırı bir takım olaylar gelişmiştir. Bu olaylar daha çok Yunanistan, İngiltere ve Ermenistan tarafından yapılmıştır. Yunanlılar Ege sahillerine Ayvalık Kuşadası kısımlarına sürekli kendi topraklarından korsanlar göndererek bu bölgede yaşayan halkın malına canına kast etmiş bölgede yaşayan kadınların bir kısmını kaçırarak ırzına geçmişş bölge halkının evlerini yıkarak hayvanlarının bir kısmını çalmıştır. Yunan savaş gemileri Türk karasularında Türklere ait olan gemileri durdurmuş gemiler içinde aramalar yapmıştır. Yunanlıların yapmış oldukları bu korsan faaliyetlere İtilaf Devletleri kayıtsız kalmış karakol gemisi olarak tamir edilmek istenen İstanbul'da bulunan gemilerin onarılıp ege sahillerinde karakol vazifesi olarak görev yapmasına izin vermemiştir. İngiltere Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandıktan sonra Kayseri yetimhanesi tarafından İstanbul yetimhanesine gönderilen yetimleri eline geçirerek Ermeni patrikhanesine teslim etmiş Ermeniler de bu çocukları yakın doğu yardım kuruluşunun korumalarıyla yurt dışına çıkarmışlardır. Ermenilerin yapmış olduğu bu faaliyetten haberi olan yetkililer bu çocukların kurtarılması için Refet Paşa'ya gerekli talimatları vererek bu çocukların kurtarılması için çalışmaların başlatılmasını istemiştir. Refet Paşa'da gerekli çalışmaları yaparak bu çocukların bir kısmını kurtarmıştır. Bu gelişmeler ışığında Mudanya Ateşkes Antlaşması Lozan Antlaşması'na giden bir yol haritası olmuştur.
Bir devlet ve siyaset adamı Şükrü Kaya

1883 yılında İstanköy'de dünyaya gelen Şükrü Kaya, ilk ve orta öğrenimini sırasıyla İstanköy, Midilli ve İstanbul'da tamamlamış; daha sonra II. Meşrutiyet idaresi tarafından hukuk öğrenimini ikmal etmek üzere Paris'e gönderilmiştir. İyi bir hukuk eğitimine sahip olan Şükrü Kaya, Osmanlı'nın son döneminde birçok önemli ve kritik devlet işinde görev almıştır. Şükrü Kaya'nın gençlik yılları Osmanlı Devleti'nin çöküş evresine denk geldiğinden, tıpkı kuşağındaki birçok aydın gibi onda da devleti kurtarma düşüncesi ön plana çıkmıştır. Jön Türklerden esinlenen Şükrü Kaya, sekülarist, pozitivist bir düşünce anlayışına sahip olmuş; Paris'te bulunduğu süre içerisinde de bir dönem sosyalizmden etkilenmiştir. Şükrü Kaya'nın aktif siyasi yaşamı, 1923'te II. dönemde TBMM'ye Muğla mebusu olarak seçilmesiyle başlamıştır. 1924'te Ziraat Vekilliği, 1925'te Hariciye Vekilliği yapan Şükrü Kaya, daha sonra TBMM Hariciye Komisyonu Başkanlığında bulunmuştur. 1927- 1938 yılları arasında da Dahiliye Vekili olan Şükrü Kaya, Atatürk döneminde en uzun süre bakanlık yapan ikinci kişi olma özelliğine sahip olmuştur. Atatürk'ün Dahiliye Vekili Şükrü Kaya, parti devlet bütünleşmesi kapsamında 1936- 1938 yılları arasında CHP Genel Sekreterliğini de yürüterek devlet ve parti içindeki konumunu güçlendirmiştir. Atatürk'ün en yakın arkadaşlarından olan ve otoriter kimliğiyle tanınan Şükrü Kaya, Türk İnkılabı'nın uygulayıcı önder kadrosu içerisinde yer almıştır. Şükrü Kaya, İnkılabın devlet hayatında ve toplum katmanlarında egemen hale getirilmesi için büyük bir çaba sarf etmiştir. 1938'de İsmet İnönü'nün cumhurbaşkanı seçilmesinden sonra, aralarındaki politik rekabetten dolayı siyaset dışı bırakılan Şükrü Kaya, 1959'da İstanbul'da vefat etmiştir.
Yunanistan Başbakanı Venizelos'un Pontus politikası (1914-1920)

Türkçe literatürde Pontus sorunu ya da meselesi olarak adlandırılan konu 19. yüzyılın ortalarında Doğu Karadeniz kıyılarında bağımsız bir Pontus Devleti kurmak amacıyla Rumlar tarafından gerçekleştirilen bir bağımsızlık hareketi olarak ortaya çıkmıştır. Pontus Rumlarının bağımsızlık düşüncesi Meşrutiyet döneminde doğmuş, Balkan Savaşları ile ivme kazanmış, Birinci Dünya Savaşı sırasında gelişmiş ve Trabzon'un Rus işgali sırasında siyasi arayışlar ve çete faaliyetleri ile silahlı bir isyana dönüşmüştür. Birinci Dünya Savaşı'nda Bolşevik Devriminin gerçekleşmesi Karadeniz Rumlarının da genel gidişatında ciddi kırılmalara neden olmuştur ve Kafkaslara Rum göçü başlamıştır. Diğer yandan Mondros Mütarekesinin imzalanmasıyla cesaret bulan Karadeniz Rumları bağımsızlık konusunda farklı ihtimaller üzerine yoğunlaşmışlardır. Mütareke döneminde ise Karadeniz Rumları bağımsızlıklarını kazanmak ve özerk bir devlet kurma amacıyla örgütlenmiştir. Esasen tek başına özerk bir devlet kurulmasını isteyen Karadeniz Rumları, Yunan Devleti'ne uzak olan coğrafi konumu başta olmak üzere bazı etkenler nedeniyle böyle bir devletin kurulma ihtimalinin düşük olduğunun farkına varmıştır. Bu nedenle başka bir devletin mandası ya da konfederasyon düşüncesine sıcak bakmıştır. Çok kısa süreliğine de olsa Amerikan mandası, 'ana vatan' Yunanistan'a bağlanma, Ermenilerle konfederasyon ya da Osmanlı Devleti ile işbirliği gibi düşüncelerine yanaşmıştır. Bu ihtimallerin içinde Ermeni Devleti ile işbirliği ile bir devlet oluşturulması gerçekleşmeye en yakın ihtimal olarak görünmüştür. Diğer yandan dönemin Yunanistan Başbakanı Eleftherios Venizelos da bu düşünceyi savunmuştur. Yunan Başbakanı Venizelos bir Pontus devletinin kurulmasını düşük bir ihtimal olarak değerlendirmiştir. Yunanistan'ın Pontus Rumlarının bu talebini kabul etmesi halinde, Yunan Devleti'nin Büyük Devletlerden destek beklediği taleplerini zayıflatacağına hükmetmiştir. Bu sebeple Venizelos, zaten coğrafi konumunu dikkate alarak'Pontus Rum Devletinin' Ermeni Devleti'nin desteğiyle kurulmasını tercih etmiştir. Ancak bu esnada Karadeniz Rumları Batum ve Tiflis'te çeşitli kongreler organize ederek kendi gelecekleri konusunda bizzat çalışmaya başlamışlardır. Sevr Antlaşması'nın imzalanması ile Büyük Yunanistan hayaline kavuştuğunu düşünen Venizelos 1920 Kasım seçimleri sonunda beklemediği bir seçim yenilgisi yaşamış ve Fransa'ya gitmiştir. Konstantinos'un Yunanistan tahtına geri dönmesi, Yunan cephesinin Küçük Asya'da genişlemesi ve 1922 yılında Yunan Ordusunu bozguna uğraması gibi gelişmeler Pontus Devleti kurulması düşüncesinin terk edilmesine yol açmıştır. 1923 yılında Lozan Antlaşmasıimzalanması ile bölgede yeni bir düzen oluşturulmuştur.
İngiliz arşiv belgelerinde Mondros Mütarekesi sonrası Güneydoğu Anadolu ve Çukurova'da İngiliz faaliyetleri

İngilizler, Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı'na girmesinden sonra Osmanlı ordusuna önemli kayıplar verdirebilecek savaş planları üzerinde çalışmışlardır. Bu planlardan birisi, 1914 yılında gündeme gelen ve 1915 yılı boyunca üzerinde düşünülüp hayata geçirilmeyen İskenderun Körfezi'ne bir çıkarma harekatı yapılmasıydı. 1916 yılına gelindiğinde İngiltere, Fransa ve Rusya arasında yapılan Sykes-Picot Anlaşması'yla Çukurova, Antep, Maraş ve Urfa Fransızlara bırakılmıştır. 1917 yılında İskenderun Körfezi'ne bir çıkarma harekatı düzenlenmesi İtilaf Devletleri arasında gündeme gelmişse de uygulamaya konmamıştır. Nitekim 30 Ekim 1918 tarihinde Osmanlı Devleti, Mondros Mütarekesi'ni imzalayarak Birinci Dünya Savaşı'ndan yenik bir şekilde ayrılmıştır. Mondros Mütarekesi'nden hemen sonra İngilizler, 3 Kasım 1918'de Musul'u, 9 Kasım 1918'de İskenderun'u, 17 Aralık 1918'de Antep'i, 24 Aralık 1918'de Kilis'i, 22 Şubat 1919'da Maraş'ı ve 24 Mart 1919'da Urfa'yı işgal etmişlerdir. Ayrıca Güneydoğu Anadolu'ya Albay Keeling, Binbaşı Noel, Yüzbaşı Woolley'yi göndererek siyasi faaliyetlerde bulunmuşlardır. Bu subaylar vasıtasıyla gerek Ermeniler gerekse Kürtler hakkında bilgi toplamaya çalışmışlardır. Bunun yanı sıra Kürtleri kendi saflarına çekmek için gayret göstermişlerdir. Fransızlar ise, 17 Aralık 1918 tarihinde Mersin Limanı'na çıkarmış oldukları Doğu Lejyonu ile Pozantı'ya kadar Adana Vilayeti'ni işgal etmişlerdir. Ne var ki, Doğu Lejyonu içerisinde yer alan Ermeni lejyonerler, Adana Vilayeti'nde asayiş sorunu yaratmışlardır. Bunu üzerine Mısır Seferi Kuvveti Komutanı General Allenby, Fransız işgali altındaki bölgeyi ikiye ayırmıştır. Mülki yönetimi Fransızlara bırakırken askeri kontrolü ise İngilizlere vermiştir. Böylece Çukurova'da İngiliz-Fransız ortak işgal dönemi başlamıştır. Bunun yanı sıra General Allenby, Ocak 1919'da Silifke hariç olmak üzere Adana Vilayeti'nde 'İşgal Edilmiş Düşman Toprağı Yönetimi-Kuzey' adında bir işgal yönetimi kurmuş ve bu idarenin başına Albay Bremond'u getirmiştir. Şubat 1919'da Çukurova'ya gelen İngiliz birlikleri, buradaki asayişi sağlamaya çalışmışlardır. Ancak İngiltere Başbakanı Lloyd George'un Paris Barış Konferansı'nda 15 Eylül 1919 tarihinde Yüksek Konsey'e sunmuş olduğu memorandum uyarınca İngiliz birlikleri, 1 Kasım 1919 tarihinden itibaren Çukurova, Antep, Maraş ve Urfa'yı boşaltmaya başlamışlardır.
Bir gazeteci ve aydın olarak Abdurrahman Velid Ebuzziya (1882-1945)

Velid Ebuzziya, 8 Mart 1882 tarihine İstanbul'da doğmuştur. İlkokulu Bakırköy Behram Ağa Mektebi'nde tamamlamış, ardından Mekteb-i Sultani eğitimine yatılı olarak sekizinci sınıfına kadar devam etmiş, babasının sürgün edilmesi sonucu okuldan çıkarılmıştır. Özel Fransız Saint Benoit Lisesini bitirmiş, Darülfünun Hukuk Fakültesi'ni dördüncü sınıfta bırakmış, Fransa Sciences Politique Üniversitesi'nde doktora eğitimi sırasında hukuk fakültesinde bıraktığı derslerin sınavlarına girerek üniversite eğitimi de tamamlamıştır. Gazetecilik hayatına Ocak 1913 tarihinde başlayarak Tasvir-i Efkar gazetesinin yayınını sürdürmüştür. Eleştirel yazıları nedeniyle hem kendisi defalarca tutuklanıp yargılanmış hem de gazetesi sık sık kapatılmıştır. Gazeteci kimliği ile Birinci Dünya Savaşı sırasında Çanakkale Cephesi muhabirliği, Mudanya Mütarekesi, İzmit Basın Toplantısı ve Lozan Barış Konferansı'nın ikinci dönem toplantısına katılmıştır. Gazetecilik dışındaki faaliyetleri ise İstanbul Matbuat Cemiyeti başkanlığı ve İstanbul Müdafaa-i Milliye Cemiyeti ve İstanbul yeraltı gizli teşkilatı M. M. Grubu üyeliğini yaparak vatana hizmet etmiştir. Velid Ebuzziya, Osmanlı Devleti'nin yıkılış dönemi, I. Dünya Savaşı, Milli Mücadele Dönemi, Yeni Türkiye Devleti dönemine tanıklık etmiş ve yaşanan gelişmeler karşısında kalemini kullanmıştır. Yazılarında her zaman için özgür düşünce taraftarı olmuş, bununla birlikte bağımsızlık, milliyetçilik, adalet, hukuk, ilim, bilim, yenilik ve muhafazakarlığın savunucusu olmuştur. Gazetecilik mesleğinin yanı sıra Kuyruklu Yıldızlar ve Halley Kevkeb-i Gisudarı, Tayyarecilik Mazisi Ehemmiyeti Terakkiyat-ı Hazırası adlı eserleri, Ebüzziya Takvimi adı altında iki yıllık duvar takvimi ve Cep Takvimi adlı bir kitapçığı mevcuttur. Bununla birlikte yarın kalmış olan Fen ve Sanat Halk Ansiklopedisi adlı eserinin ilk dört cildi bulunmaktadır. Velid Ebuzziya, 12 Ocak 1945 tarihinde vefat etmiştir.
Türkiye'de sosyal demokrat düşüncede ideolojik dönüşüm: Demokratik Sol Parti (1985-2004)

Egemen siyasi kültür dolayısıyla kurumların kişilerin gölgesinde kaldığı Türkiye'de akademik ve popüler literatürde kamuoyunu politize ederek yönlendiren ve karar alma süreçlerinin başat aktörü olmaya aday kadroları içinde barındıran siyasi partilerle ilgili boşluk dikkat çekicidir. Bunun bir sonucu olarak Türkiye'de karar alma süreçlerinin üç hükümette doğrudan parçası olmuş, bunun yanında kurulduğu günden itibaren parlamentodaki temsiliyle de karar alma süreçlerine katkı sunmuş olan Demokratik Sol Parti ile ilgili de doktora seviyesinde yapılmış bir akademik çalışma, bu çalışmaya değin yoktur. DSP, doğrudan 'halk kesimleri'ni siyasetin öznesi yaparak onlara parlamenter temsil hakkı tanıyıp, Kemalist Devrim'in eksik kaldığını düşündüğü altyapı devrimlerini, mülkiyeti tabana yayma iddiasını bizatihi 'halk kesimleri'yle beraber yaparak yerli bir Folkhemmet olma iddiasıyla kurulan, ancak iktidara yakınlaştıkça 'kütle'ye dayanma iddiasından uzaklaşarak yeni bir 'kadro' hareketine dönüşen bir siyasi oluşumdur. 12 Eylül öncesinde demokratik sol hareket, kendi solunun katılığı ile durağanlığına ve Türkiye'yi taşımak istediği noktaya alternatif yerli bir sol model olma iddiasıyla ortaya çıkmıştır. Türkiye'de iktisadi, siyasal ve sosyal olarak büyük dönüşümlere sebep olan 12 Eylül darbesinin ardından ortaya çıkan tehdit algılarının dönüşümüyle birlikte yeni bir söylem ve öncelik belirlemiştir. Bu öncelik, laik nitelikli Cumhuriyet'e dönük tehdit algısı güçlendikçe rejimi koruma içgüdüsünün, demokratik sol hareketin ifadesiyle, 'bozuk düzen'i dönüştürücü iddianın önüne geçmesi şeklinde tezahür etmiştir. DSP, rejimi koruma içgüdüsünü ön plana çıkardıkça, önceleri bozuk düzenin parçası olarak gördüğü ordu, sermaye çevreleri ve neoliberal iktisadi modelle de yakınlaşmıştır. Neoliberal iktisadi modele dayanarak da müesses nizamda halk lehine dönüşüm yapabileceğini düşünen partinin bu doğrultuda yaşadığı bunalımlar ve yaptığı girişimler de yine bu çalışmayı dikkate değer kılmaktadır.
Halkevleri'nin toplum sağlığının korunmasına yönelik faaliyetleri (1932-1951)

Bu çalışmada Halkevleri'nin 1932- 1951 yılları arasında faaliyet gösterdiği dönemdeki kuruluşu, genişlemesi ve kapanış macerası ele alınmıştır. Evler, aslen Cumhuriyet Halk Partisi'nin Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik ve İnkılapçılık prensiplerine dayanan bir kuruluş içerisinde ortaya çıkmıştır. Milli kültürün vatandaşlara benimsetilmesi amacına dayanan ve Türk milletinin sosyal, kültürel ve siyasal gelişimini hedefleyen Halkevleri; 1932 yılında kurulmuştur. Evler; kültür, eğitim, güzel sanatlar, folklor, spor gibi birçok alana odaklanmıştır. Evlerin toplum sağlığının korunması ve geliştirilmesine ilişkin faaliyeti ise, bu çalışmanın ana konusunu oluşturmaktadır. 1932 yılında Halkevleri'nin faaliyete başlamasının ardından CHP, 1940'larda Halkodaları isimli kuruluşları da Halkevleri'nin birer küçük örneği olarak yurda kazandırmıştır. Böylece taşraya açılma imkanı bulan bu kuruluşlar, ülkenin her bir yanına farklı şubeleri ile yayılmıştır. Halkevleri'nde; Edebiyat, Tarih, Güzel Sanatlar, Temsil, Spor, Halk Dershaneleri ve Kurslar, Kütüphane ve Neşriyat, Köycüler, Tarih ve Sergi Şubelerine ek olarak İçtimai Yardım Şubesi de bulunmakta olup; toplum sağlığının gelişimine ilişkin faaliyetler bu şube altında yürütülmüştür. Bu çalışmada öncelikle Cumhuriyet öncesi ve sonrası sağlık politikaları ele alınmıştır. Ardından, Halkevleri'nin gelişim süreci kronolojik olarak aktarılmıştır. Evlerin toplum sağlığının korunmasına yönelik faaliyetleri, Sosyal Yardım Şubesi çerçevesinde değerlendirilmiştir. Şubenin yürüttüğü klinik, hastane, darülaceze, dispanser, çocuk doğum-bakım evleri, kreş ve tedavi yurtları açmak gibi ana sağlık bakım faaliyetleri yanında, toplu etkinlikler, konferanslar ve basın yayın yolu ile de sağlığın gelişimine sunduğu katkılar bulunmaktadır. Faaliyetlerin şube ve etkinlik anlamında yurt geneline yaygınlığı ve sağlık hizmetlerinden yararlanan vatandaşların sayısı düşünüldüğünde, Halkevleri'nin toplum sağlığının korunması hususunda ortaya ne derece ciddi bir iş çıkardıkları görülecektir.
Türkiye'de Anayasa hazırlık süreçlerinin ulusal basına yansımaları (1921,1924,1961,1982)

Anayasa, bir devletin temel yapı taşını oluşturan en önemli mihenk taşlarından birini teşkil etmektedir. Anayasa'nın tarihsel sürecine bakıldığında toplumsal bir çaba ve direnişten sonra elde edildiği görülmektedir. Haklar beyannamesinin özünü oluşturan bu belge toplumların dönüm noktaların biri olarak sayılmıştır. Osmanlı Devleti'nde 1808 Sened-i İttifak 1876'ya kadarki süreçte anayasal faaliyetler konusunda gelişmeler meydana gelmiştir. 1876 tarihli Kanun-ı Esasi'nin kabulü ile de Osmanlı meşruti monarşiye adım atmıştır. I. Dünya Savaşı sonucunda imzalanan Mondros Mütarekesi Osmanlı Devleti'nin fiili olarak sonunu getirirken, haksız işgaller karşısında Türk halkı Milli Mücadele'yi gerçekleştirerek yeni bir sayfayı açmıştır. Milli Mücadele şartlarında oluşturulan 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ile milli irade egemen kılınmış ve yeni bir dönemin başlangıcı sayılmıştır. Nitekim Milli Mücadele'nin başarı ile sonuçlanmasının ardından yeni Türk Devleti'nin temelleri atılmıştır. 1924 Anayasası ile de yeni kurulan devletin temelleri hukuksal bir zemin üzerine inşa edilmiştir. Çok partili hayata geçişle beraber yeni bir sürece girilmiş iktidar-muhalefet çekişmesi ve dönemde meydana gelen olaylar ilk askeri müdahalenin yaşanmasına neden olmuştur. Askeri Müdahale sonucu yeni bir anayasa hazırlığı içine girilmiş ve böylece 1961 Anayasa oluşturulmuştur. 1980'lere gelindiğinde ülkede yaşanan sıkıntılar kaosa dönüşmüş ve ikinci kez askeri müdahale yaşanmıştır. Müdahale sonucu 1982 Anayasası ortaya çıkmıştır. Bu çalışma da anayasa hazırlık süreçlerinin Türk basınına yansıması başlığı kullanılarak 1921, 1924, 1961 ve 1982 Anayasalarının hazırlık süreçlerinin basına yansıması incelenmiştir. Böylece anayasa hazırlık süreçlerinin gazetelere nasıl yansıdığı, toplumda nasıl bir akis uyandırdığı, basın yoluyla verilmeye çalışılmıştır.
Millİ mücadele'de Kara Vasıf bey ve karakol cemiyeti

Kara Vasıf Bey, 1880 yılında Yemen'in Asir şehrinde dünyaya gelmiştir. 1901 yılında harp okulundan, 1904 yılında harp akademisinden mezun olan Vasıf Bey, askerlik mesleği sırasında, Balkanlar, İstanbul, Midilli, Şark ve Kafkas çevresi ile Kudüs bölgesinde görev yapmış, sağlık sorunları sebebiyle 1916 yılında Albay rütbesiyle emekliye ayrılmıştır. Mütareke döneminde Talat Paşa'nın talimatı üzerine Kara Kemal ile birlikte gizlice Karakol Cemiyeti'ni kurmuştur. Milli Mücadele sürecinde Karakol Cemiyeti, yürüttüğü faaliyetler sonucunda, bağımsızlık mücadelesi veren kadrolara para, askeri malzeme ve nitelikli personel temin etmeyi başarmış, gerekli istihbarat desteğini sağlamış, kamuoyunu etkilemek için propaganda faaliyetleri yürütmüş ve muharebe çeteleri oluşturarak bölgesel güvenliği sağlamaya yardımcı olmuştur. Vasıf Bey, 12 Ocak 1920 tarihinde açılan Mebusan Meclisi'nde Sivas mebusu olarak bulunmuş, Felah-ı Vatan grubunun idare heyetinde yer almış, İstanbul'un işgali sürecinde İngilizler tarafından tutuklanarak Malta'ya gönderilmiştir. Kurucusu olduğu Karakol Cemiyeti bu dönemde, önce Zabitan daha sonra Yavuz Grubu adıyla faaliyetlerine devam etmiştir. Vasıf Bey, İkinci Grubun kurucuları arasında yer almış, meclis faaliyetleri esnasında muhalif kimliğiyle ön plana çıkmıştır. Vasıf Bey, 9 Aralık 1931'de, kulaklarının ağır işitmesinden kaynaklanan bir tren kazasında yaşamını yitirmiştir.
Kurtuluş Savaşı Döneminde Türk-Sovyet ilişkileri ve Mustafa Suphi

Bu çalışmada, M. KemaPin 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkmasıyla birlikte başlayan ve Lozan'da bağımsızlığımızı tüm dünyaya ilan etmemizle sonuçlanan Türk-Sovyet ilişkilerinin nedenlerini, sonuçlarını ve bu arada iki ülke arasındaki ilişkilerde M. Suphi'nin oynadığı rol incelenmiştir. Araştırmamızda, Milli Mücadeleyi başarılı kılmak için mali kaynak arayışımızın ve siyasi arenada güçlü bir devletin desteğinin sağlanması açısından Sovyetlerle ilk başlarda resmi olmayan, mütakiben ise resmi kanallar vasıtasıyla para ve silah temin edebilmek için Milli Mücadele liderlerinin ve başta M. Kemal'in dış politikamızdaki oynadığı rolü ortaya çıkartmaya çalışırken; bir taraftan da Sovyetlerin Türkiye'ye karşı Asya ihtilali projesi doğrultusunda komünizmi yaymaya çalıştıkları ve Türkiye'yi kendilerine bağlı bir uydu devlet haline getirebilmek için siyasi arenada Türkiye'ye karşı kullandıkları Türk komünistlerinden M. Suphi'nin oynadığı rolü, öldürülmesi hadisesinin arkasında yatan nedenleri ve kimlerin öldürülmesinde rol oynadığı sorgulanarak bir sonuca varılmaya çalışılmıştır. Araştırma konusu, öncelikle Milli Mücadelenin zor şartlarda gerçekleştiği düşünülecek olursa M. Kemal ve arkadaşlarının Sovyet yardımını alabilmek için göğüslemek zorunda kaldıkları, hem ülke içindeki hem de ülke dışındaki komünist faaliyetlerinin kimlerce ve niçin yapılmaya çalışıldığının araştırılarak ortaya çıkarılması; M. Suphi ve benzeri kişi veya grupların bölücülük propagandası altında her zaman kullanılabileceği, tarihin geleceğe ışık tutan yönü ile değerlendirilmesi açısından bu çalışma önemli bulunmuştur.