Değer artışı kazançlarında menkul kıymet satış kazançlarının vergilendirme açısından analizi ve değerlendirilmesi

Günümüzde gelişmiş ülkelerin pek çoğunda güçlü sermaye piyasalarıbulunmaktadır ve sermaye piyasaları araçlarının vergilendirilmesinden elde edilen gelirler bu devletlerin kamusal harcamalarının finansmanında önemli bir rol oynamaktadır. Bu nedenle söz konusu gelirlerin vergilendirilmesiyle ilgili olarak hükümetler mali, ekonomik ve sosyal gelişmeler ışığında ve globalleşmenin getirdiği zorunluluklar paralelinde zaman zaman yeni düzenlemelere gitme ihtiyacı duymaktadırlar. Menkul kıymet olarak ifade edilen kıymetli evrakın yatırımcılara ticari kazanç dışında iki temel getirisi bulunmaktadır. Bunların dönemsel getirilerimenkul sermaye iradı olarak kabul edilirken, bunların alım satımından elde edilen getiriler ise değer artış kazancı sayılır ve her iki getiri de farklı şekildevergilendirilir. Dünyadaki değer artış kazancının vergilendirilmesi ile ilgili geneluygulamalara bakıldığında tek tip bir uygulamadan bahsetmek mümkün olmamakla birlikte ülkelerin menkul kıymetlerin tipine göre, menkul kıymetlerin elde tutulma süresine göre ve mükelleflerin tam veya dar olmasına göre artan oranlı ya da düz oranlı vergiler uygulamakta olduğu ve vergileme yapılırken de bazı istisnalar ve muafiyetlerin getirilmiş olduğu görülecektir. Türkiye'deki uygulamada da benzer durumlarla karşılaşılmaktaolup, özellikle menkul kıymetlerin ihraç ve iktisap tarihlerine göre değişen farklı vergi oranları bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı menkul kıymet kavramının ve menkul kıymetlerinelden çıkarılmasından sağlanan değer artış kazançlarının kavramsal çerçevesini çizdikten sonra, Türkiye'deki mevzuat açısından son birkaç yıldaki yasal düzenlemelerle getirilen değişikliklere atıfta bulunarak bu kazançların vergileme prensiplerini ortaya koymaktır. Menkul kıymetlerin elden çıkarılmasından sağlanan değer artışkazançlarının sistematik ve bütünleşik bir yaklaşımla incelenmesi ve yapılan son yasal düzenlemelerin vergi ilkeleri ile verginin amaçları açısından analiz edilmesi sonucunda; Getirilen yeni düzenlemenin yeterli olmamakla birlikte vergidebelirlilik ilkesi açısından olumlu değerlendirilebileceği; %15 olarak belirlenen düz oranlı stopaj uygulamasının vergide eşitlik ilkesiyle bağdaşmayacağı; 01.01. 2006 tarihinden önce iktisap edilen menkul değerlerin eldençıkarılmasında 31.12. 2005 tarihinde yürürlükte bulunan ve istisnalar ve muafiyetler içeren hükümlerinin geçerli olmasından dolayıvergide genellik ilkesine tam olarak uygun olmadığı; Yılın son üç aylık dönemindeki zararın önceki dönemdeki karlardanmahsup edilemeyeceği gibi takvim yılı aşılacağından dolayı bir sonraki döneme devredilemeyeceği bunun da verginin yıllık olma ilkesine ters düştüğü; Verginin fiskal amaçları açısından bakıldığında kaynakta tevkifatyöntemiyle daha önce beyan dışı bırakılan bazı gelirlerin vergilendirilmesi yoluyla gelir hasılatının arttırılabileceği ve vergikaçaklarının azaltılabileceği için olumlu sonuçların eldeedilebileceği; Verginin ekstrafiskal amaçlarından gelir dağılımının düzeltilmesi hususunda yeni düzenlemenin katkıda bulunmayacağı, hatta düz oranlı bir sistemin benimsenmesinden dolayı olumsuz etkilerininolabileceği; Elde tutma süresinin 3 aydan İMKB'de işlem görmeyen hisse senetleri için 2 yıla kadar uzatılmasının ve kaynakta tevkifatyöntemine geçilmesinin bazı yatırımcıları sermaye piyasası araçlarından uzak tutabileceği; Türkiye'deki uygulamanın zaten kendi içinde de bir yeknesaklık ve bütünlük göstermeyen diğer ülke uygulamalarından çok da ayrı hükümler içermediği;sonuçlarına varılmıştır.