Küresel ve yerel bağlamda gelişen mekansal dönüşümün eko-köyler kapsamında incelenmesi ve estetik yaklaşımlar

Küreselleşme kavramı, birçok alanda mesafelerin azaltılmasıyla birlikte, ekonomik, siyasi ve sosyo-kültürel boyutlarda dünyanın bütünleşik duruma gelme süreci olarak ifade edilebilir. Sanayi devrimi ile birlikte küreselleşme çağına giren ülkelerde, her şey hızla gelişirken, artan nüfus ve bu nüfusun artık daha çok tüketen bir topluma dönüşmesi, enerji kaynaklarının geri dönüşü olmayan bir şekilde tükenmesine yol açmıştır. Bütün bunların temelinde, sanayi devrimiyle birlikte ortaya konulan sayısız buluş, teknolojik gelişme ve bilimsel çalışmanın olduğu söylenebilir. Bu süreçte, sanayileşme ve kentleşmenin etkisiyle modern bir yaşamı benimseyen,'ben merkezli' düşünce yapısı içine giren, dünyaya egemen olduğunu zanneden insanoğlu, doğaya hükmetmeye başlamıştır. İnsan-doğa ilişkisinde meydana gelen bu değişim, gün geçtikçe azalan mevcut kaynaklar ve giderek artan enerji ihtiyacı ile günümüzde ciddi boyutlara ulaşan ekolojik sorunların kaynağı olarak görülmektedir. Küreselleşme sürecinin topluma ait sosyo-ekonomik ve kültürel sınırlarda yol açtığı değişikliklerin, mekansal sınırlara da yansıdığı gözlemlenmiştir. Küresel mimarlık olarak adlandırılan bu süreç modernizm ile birlikte ivme kazanmıştır. Modernist düşünceyle, toplumlar için yeni bir çehre oluşturabilmek adına ortak bir mimari dilin yaratılması hedeflenmiştir. Bunun sonucunda oluşan tüm dünya için benzer mimari formlar, küresel uygulanabilirlik, yerel ve geleneksel yerine, yeniye ve yeni teknolojiye mecburiyet algısı, kültürel bağlamdan tamamen uzaklaşılmasına neden olmuştur. Mimarideki yerellik kavramı, güncel ekolojik kaygıların bir pazarlama stratejisi olarak kullanılmaya başlamasıyla, gerçek anlamından soyutlanarak kapitalizme hizmet eden ticari bir metaya dönüşmüştür. Mimarlığın kendi küreselleşme sürecindeki tüketim boyutuna bakıldığında ise, dünyadaki kaynak tüketiminde ciddi bir paya sahip olduğu görülmüştür. Bu durumun önüne geçebilmek için; geçmişşi göz ardı etmeyen, aynı zamanda geleceğe dönük, 'yerin ruhu'na duyarlı, doğaya saygılı ve ekosistemin içinde yerini alabilen, özgün mimari yaklaşımların gerekliliği anlaşılmıştır. Bahsedilen mimari yaklaşımların yerel-geleneksel mimarlıkla örtüşmesi bu süreçte iyi bir yol gösterici niteliğindedir. Yerel mimari, yerel malzeme kullanımı, iklim koşullarına uygunluk, özgünlük, biyobölgesel yaklaşım ve ekokültürel mantığı benimsemenin, ekolojik sürdürebilirliği mümkün kılacağı öngörülmektedir. Dünya genelinde günden güne çoğalan eko-köyler, ekolojik yurttaşlık ve ekoturizm gibi olgular bu yaklaşımın en önemli örnekleridir. Eko-köy girişimlerinde dünyanın birçok noktasında sürdürülebilir yaşam modelleri denenmekte, modern çağın kent yaşantısına karşın, ekolojik çözümler aranmaktadır. Bu çalışmada; güncel ekolojik kaygılara bir çözüm olarak; 'yerelliğe dönüş' hareketiyle birlikte başlayan mekan dönüşümü, 'eko-köy'ler kapsamında incelenmiştir. Permakültür ve sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda oluşan eko-köylerin doğal yapı örnekleri, malzeme ve uygulama teknikleri açısından incelenirken, aynı zamanda enerji etkinlik konusunda günümüz teknolojisinden faydalanmanın avantajları üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda, dünya genelinde bulunan eko-köylerde inşa edilen doğal yapı denemelerinin; ekolojik, ekonomik, iç mekan konforu, işlevsellik ve estetik boyutlardaki sürdürülebilirlikleri örneklerle vurgulanmıştır. Son olarak; ekolojik bilincin yayılmasına eko-köylerin katkısı açısından, eko-köy tasarımındaki 'estetik' olgusunun da önemli bir rol oynadığı göz önünde bulundurularak, bu mekanların 'sürdürülebilir estetik' boyutu ve tasarım kriterlerine etkileri incelenmiştir.