Dinar Karakuyu sulama sahasında yer alan tarım işletmelerinde optimum ürün deseninin doğrusal programlama yöntemi ile planlanması

Yapılan çalışma ile su kaynakları planlaması çalışmalarının bir ayağını oluşturan ürün deseni seçiminde teknik alternatifler ile ekonomik alternatiflerin araştırılması ve olabilecek en uygun çözümün bulunması amaçlanmıştır. Su günümüzde metalaşmaya başlayan önemli bir ürün pozisyonuna gelmiştir. Türkiye su zengini bir ülke değildir. Bu çalışmada DSİ tarafından 1992 yılında uygulamaya konan Dinar Karakuyu Sulama Projesi kapsamına giren sahadaki tarımsal işletmelerde optimum ürün paterni doğrusal programlama ile tespit edilmiştir. Bu sulama şebekesi işlevini kaybetmeye başlamıştır. Hali hazırda %100 olarak planlanan sulama oranı günümüzde %9'lara gerilemiştir. Bu çerçevede DSİ aynı bölgede rehabilitasyon çalışmaları planlamaktadır. Bu noktadan hareketle de çalışmanın ikinci amacını rehabilitasyon çalışmasının uygulanması senaryosu ile ekonomik anlamda üretici düzeyinde etkisi araştırılmıştır. Bu çalışma ile araştırma örneklemi olarak seçilen Afyonkarahisar ili Dinar Karakuyu Sulama Rehabilitasyon çalışmasının öncesi ve sonrası tarımsal işletme bitki deseni üzerine etkisinin durumu ve doğrusal programlama ile ekonomik anlamda olması gereken bitki deseninin ortaya konulması hedeflenmiştir. Bu araştırmanın ana materyalini, Afyonkarahisar ilinde Dinar Karakuyu Sulama Rehabilitasyon projesi kapsamına giren köylerdeki bitkisel ürün yetiştiriciliği yapan işletmelerden anket yöntemi ile elde edilen veriler oluşturmuştur. İşletmelerin maliyet analizinde tek ürün bütçe analizi kullanılmıştır. Çalışmada brüt kar, EİG/da olarak ürünler bazında işgücü, bitki su ihtiyaçları, su ücreti ödeme gücü göstergeleri hesaplanmıştır. Bitki deseni seçiminde ürünlerin işgücü istekleri ve ürün seçiminde MDS analizi uygulamıştır. Doğrusal programlama modelinin hesaplanmasında WinQSB programı kullanılmıştır. Bağımlı değişken olarak Brüt Kar alınmıştır. Dolayısıyla çalışmadan elde edilecek sonuçlar ile konu ile ilgilenen kurum/kuruluşlar için değerli bilgilerin sağlanması söz konusudur. Ayrıca çalışma, üretici düzeyindeki eksikliklerin belirlenerek ve iyileştirilmesi gerekenlerin ortaya konulması açısından da önemlidir. Araştırma alanında dekar başına 184. 52 brüt kar elde edilmektedir. Mevcut ürün deseninin optimizasyonu ile brüt kar artışı %22 gerçekleşmiştir. Planlama çalışmaları sonucunda, ürün deseni 1 ile brüt kar %795 artmış, ürün deseni 2 kullanıldığında brüt kar %1095 artmış, ürün deseni 3 ya da ürün deseni 4 kullanılırsa brüt kar artışı %1345 olmaktadır ve ürün deseni 5 kullanıldığında %1346 brüt kar artışı sağlanmaktadır. Ürün deseni optimizasyonu ile araştırma alanında brüt kar artışı ve su tasarrufu sağlanmış, maksimum su tasarrufu %22 olarak bulunmuştur. Araştırma alanı su tasarrufu, 1.43 hm3 ile 2.66 hm3 arasında gerçekleşmektedir. Araştırma alanında dekara 13.04 su ücreti ödenmektedir. Çiftçiler ödenen su ücretlerini yüksek bulmaktadır. İşletmeler ödedikleri su ücretine ilave olarak dekara 22.39 daha ödeyebileceklerini belirtmişlerdir. Mevcut sulama sisteminin yenilenme olasılığı ve modern sulama sistemlerini kullanma umudu ek su ücreti ödeme olasılığını 16.61 kat arttırmaktadır. Araştırma alanında su ücreti ödeme gücü yaşam standardı aynı kaldığı durumda ürün desenleri arasında dekara minimum 947. 70 , maksimum 1963. 91 gerçekleşmiştir. Yaşam standardı %100 arttığında ise araştırma alanı için su ücreti ödeme gücü dekara minimum 688. 65 , maksimum 1704. 87 olacaktır.