Kurumsal risk yönetiminin Türk kamu mali yönetiminde uygulanması ve uygulamaya etki eden faktörlerin araştırılması: Kamu üniversiteleri örneği

Dünya ve Türkiye'de kurumsal risk yönetimine olan ilginin her geçen gün artmasına rağmen literatür incelendiğinde; bu konudaki teorik ve ampirik çalışmaların daha çok özel sektöre yönelik olduğu, buna karşın kurumsal risk yönetim sisteminin özellikle kamu kesiminde uygulanması ve uygulamaya etki eden faktörlerin uygulama seviyesine etkisinin araştırılmasına dair teorik ve ampirik çalışmaların yetersiz olduğu anlaşılmıştır. Teorik ve ampirik bir araştırma niteliğinde olan bu çalışma ile Türkiye kamu üniversiteleri örneğinde kurumsal risk yönetimi uygulamasının seviyesi, bu seviyeye etki eden faktörler ve etki derecelerinin araştırılması ve kurumsal risk yönetiminin kamu idarelerinde uygulanma seviyesinin artırılabilmesine yönelik önerilerde bulunularak literatürdeki boşluğun giderilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemi olarak; Türk kamu mali yönetim sistemi içerisinde önemli bir büyüklükteki kamu kaynağını kullanan, aynı zamanda kurumsal yapısı, hizmet alanı ve hizmet ettiği kesimin diğer kamu idarelerinden farklı olması nedeniyle 2019 yılı Aralık ayı itibariyle Türkiye'deki toplam 129 kamu üniversitesinin tamamı seçilmiştir. Çalışmanın literatürü kapsamında, risk kavramının çerçevesi ve iktisat teorisindeki karşılığı ele alınarak, kurumsal risk yönetiminin teorisi, kurumsal risk yönetimi standart ve normları ile bunlar arasındaki temel farklılıklara yer verilmiş, kurumsal risk yönetiminin kurumsal yönetişimle ilişkisi çerçevesinde kuruma yarattığı katma değer ele alınmış, kurumsal risk yönetiminin stratejik plan ve iç kontrol sistemi ile olan bağı, kurumsal risk yönetim modeli, bu model kapsamındaki rol ve sorumluluklar ve uygulanma metodolojine değinilmiştir. Sonrasında, Dünya'da ve Türkiye'deki kamu mali yönetimi yaklaşımındaki değişime bağlı olarak kurumsal risk yönetiminin daha çok gündeme gelmesinin arka planının ne olduğu anlatılmış, bu bağlamda kurumsal risk yönetiminin Türk kamu mali yönetim sistemine yansımaları ele alınmıştır. Çalışmanın analiz kısmında ise bu çalışmanın kamu üniversiteleri nezdinde yapılmasının arka planında yatan gerekçelerin neler olduğundan bahsedilerek, yeni yükseköğretim yaklaşımı bağlamında kalite güvence sistemi ile 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu uyarınca uygulanması öngörülen kurumsal risk yönetimi arasındaki ilişki ve etkileşim ortaya konulmuş, bu bağlamda da kamu üniversiteleri örneğinde KRY uygulamasının seviyesi, bu seviyeye etki eden faktörler ve etki derecelerini belirleyen hipotezler geliştirmiştir. Geliştirilen hipotezlerin test edilmesi amacıyla yöntem olarak saha araştırmasının yapılması tercih edilmiş, bunun için de veri toplama aracı olarak anket tekniği kullanılmıştır Anket çalışması; 'SurveyMonkey' uygulaması kullanılmak suretiyle 129 kamu üniversitesinin tamamında olmak üzere, KRY'nin uygulanmasında rol ve sorumlukları olan kurum içi aktörler olarak tanımlanan üniversite üst yönetimi (rektör, (1) rektör yardımcısı, genel sekreter), harcama birimin yöneticilerinden birer kişi, iç denetim birimi yöneticisi ve en fazla (2) kurum çalışanının katılımı ile yapılmıştır. Çalışmanın uygulama bölümünde geliştirilen hipotezlerin test edilebilmesi için, elde edilen bulgular SPSS 20.0 istatistik paket programı kullanılarak güvenilirlik analizi, frekans analizi, çapraz tablo analizi, faktör analizi ve korelasyon analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda; kamu üniversitelerinde kurum risk yönetimi uygulamasının temelini teşkil eden kurumsal risk kültürü ile kurumsal risk yönetiminin uygulanma düzeyinin düşük olduğu şeklinde geliştirilen hipotezlerin sonuçlarının, beklenenin aksine yüksek çıktığı, bu durumun ise anket çalışmasına katılan kurum içi aktörlerin sayısal dağılımları itibariyle harcama birimi yöneticileri ile çalışanların sayılarının diğer kurum içi aktörlere nazaran daha fazla olmasından ve bu iki grubun kurumsal risk yönetimine ilişkin farkındalıklarının, üst yönetim, strateji geliştirme dairesi başkanı ve iç denetçiye göre farklı olmasından kaynaklandığı, geliştirilen diğer hipotezler kapsamında da kurumsal risk yönetimi uygulamasını belirleyen faktörlerin etki derecelerinin birbirinden farklı olduğu, kurumsal risk yönetimi uygulamasında kurum içi aktörlerin kurum dışı aktörlere göre daha etkili olduğu, kurum içi aktörlerin kamuda ve üniversitedeki çalışma sürelerinin kurumsal risk yönetimine dair farkındalık seviyesinde etkili olmadığı anlaşılmış, kurumsal risk yönetiminin uygulanma gerekçesinin ise birincil olarak yasal zorunluklardan kaynaklandığı tespit edilmiştir.