turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Osmanlılarda üretim-tüketim ilişkilerinda adaletin devlet eliyle tanzimi ' narh uygulaması'

Narh uygulamasında; devlet esnafa mallarını belirli bir fiyattan satmasını emreder ve belirlenen fiyattan aşağı ve yukarı satış yapmasını yasaklar. İslam Devlet yapılanmasında bu uygulama başlangıçta uygun görülmemiştir ancak, gelişmekte ve çeşitlenmekte olan piyasa şartlarında uygulanmaya başlanmıştır. Osmanlı Devleti ise üretici ve tüketiciyi korumak için bu uygulamaya önem vermiştir. Narh uygulamasında olağan ve olağanüstü haller dikkate alınmıştır. Fiyatlar; malın hammaddesi, cinsi ve mala harcanan zamana dikkat edilerek belirlenmiştir. Bu fiyatlar kadı başkanlığında oluşturulan heyet tarafından belirlenmiştir. Belirlenen fiyat halka duyrulmuş ve bunun dışında satış yapılması yasaklanmıştır. Kurala uyulup uyulmadığının kontrolü ise kadı, sadrazam ve muhtesipler tarafından yapılmıştır. Zaman zaman padişah dahi kıyafet değiştirerek kontrollerde bulunmuştur. Tespit edilen bu fiyatlar kadılar tarafından Şer'iye Sicillerine işlenmiştir ancak kadılar bu işlemleri evlerinde yaparlardı çünkü bu işler için bir devlet binası yoktu. Bu yüzden Şer'iye Sicilleri günümüze eksiksiz olarak ulaşmamıştır. Sonuç olarak Osmanlı padişahları narh uygulamasına önem vermiştir. Onlar için halkın müslüman veya gayrimüslim olması önemli değildir. Ancak ilerleyen dönemlerde bu uygulama ortadan kalkmıştır. Günümüzdeki Küreselleşme politikalarına baktığımızda narh uygulamasının önemini daha iyi anlaşılmaktadır
Mukataa sistemi ve bu sistem içinde Sultanönü mukataasının yeri

11 YÜKSEK LİSANS TEZİ OZU MUKATAA SİSTEMİ VE BU SİSTEM İÇİNDE SULTANÖNÜ MUKATAASININ YERİ Serpil ERDEN Tarih Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Nisan 1999 Danışman: Doç. Dr. Halime DOĞRU Mukataa Sistemi, Osmanlı sosyal ve iktisadi yaşamında 15. yüzyıldan itibaren önemli yer tutan ve 20. yüzyıla kadar varlığını sürdüren bir uygulama olmuştur. Devlete ait işletmelerin ve öteki türden kaynakların, özel teşebbüs eliyle işletilmesi demek olan sistem, uygulamada yüzyıllar boyunca değişik şekiller almıştır. Başlangıçta devletin nakit para ihtiyacını karşılamak üzere başlatılmış olmasına rağmen, son dönemde merkezi otoritenin zayıflamasında, feodal yönetimin güç kazanmasında önemli role sahiptir.
Maraş ve çevresinde aşiretler (1774-1865)

Maraş ve çevresinde bulunan aşiretler Amik, Çukurova, Pazarcık gibi ovalarda kışlamakta Göksun, Elbistan, Zamantı ve Uzunyayla gibi yerlerde yaylaya çıkmaktaydı. Bu geniş yayılma sahası içerisinde yer alan aşiretlerin çoğu 18. yüzyılın ikinci yarısında hala konargöçer halde yaşamaktaydı. Tımar ve zeamet reayası olan cemaatlerin büyük bir kısmı ise önceki yüzyıllarda yerleşik hayata geçmişş bulunuyordu. Aşiretlerin yaşam tarzlarından dolayı belirli bir otoriteye alışık olmamaları, yaylak ve kışlak hayatı yaşamaları birçok sorunu beraberinde getirmiştir. Osmanlı Devleti'ni içeride en çok uğraştıran konulardan biri aşiretlerin eşkıyalıkları olmuştur. Devletin aşiretlerin eşkıyalıklarını önlemeye yönelik aldığı tedbirler beklenen faydayı sağlayamayınca bu defa aşiret eşkıyalarının cezalandırılması yoluna gidilmiştir. Ancak kalıcı çözümün ancak aşiretlerin iskanı ile mümkün olacağı daha önceki yüzyıllarda da tecrübe edildiğinden Tanzimat Dönemi'nde aşiretlerin iskanına tekrar teşebbüs edilmiştir. Bu dönemde iskan işi daha sistematik ve planlı olarak ele alınmıştır. Maraş ve çevresinde bulunan aşiretler bölge hanedanları ile yakın ilişkilere sahiplerdi. Birbirleriyle akraba olmaları ve karşılıklı çıkarlara sahip bulunmaları bu ilişkilerin kurulmasında önemli rol oynamıştır. Osmanlı Devleti'nin bölgede uzun bir düzen ve otoriteyi sağlayamamasında hanedan ve aşiretlerin birbirlerini destekleyen tutumlarının etkisi olmuştur. Konargöçer aşiretler mali ve hukuki statülerine göre tımar, zeamet, has ve vakıf reayası olarak sınıflara ayrılmışlardı. Konargöçer aşiretlerin en önemli ekonomik uğraşı hayvancılıktı. Bu ekonomik uğraşları sosyal hayatlarının da şekillenmesine sebep olmuştur. Maraş ve çevresinde bulunan aşiretler Osmanlı Devleti'nin hayvan ihtiyacını karşıladığı önemli kaynaklar arasında bulunmaktaydı. Ayrıca Maraş eyaleti İstanbul'a av kuşları gönderen önemli bir merkezlerden biri olup bu vasfını 18. yüzyılın ikinci yarısına kadar korumuştur. Tımar sistemi dahilinde bulunan çok sayıda aşiret ve cemaat ise ziraatla uğraşmış ve vergilerini ödemiştir.
Salnamelere göre XIX. asrın II. yarısında Antakya'da idarİ ve sosyo-ekonomik durum

'Salnamelere Göre XIX. Asrın II. Yarısında Antakya'da İdari ve Sosyo-Ekonomik Durum' adıyla hazırlanan bu çalışma, Osmanlı Devleti sınırları içerisinde bir kaza merkezi olan Antakya şehrinin Osmanlı'nın son dönemlerindeki durumu hakkında bilgi vermektedir. Tez, üç bölümden oluşmaktadır. Girişte salnameler ve salnamelerin içerikleri ile çeşitleri hakkında bilgi verildikten sonra Halep Vilayet Salnameleri irdelenmiştir. Birinci bölümde Antakya isminin etimolojik kökenlerinin araştırılması yapılarak, bu ismin tarih boyunca kullanılan şekilleri ve değişik yazılışlarına değinilmiştir. Ayrıca Antakya'nın coğrafi konumu ve tarihine dair bilgiler verildikten sonra Osmanlı döneminde Antakya'nın idari yapısı salnameler ışığı altında incelenmiştir. İkinci Bölümde Antakya'nın etnik, dini, demografik ve iktisadi yapısı hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde ise Osmanlı Antakya'sındaki eğitim-öğretim hayatı anlatılmış, bunun yanı sıra Osmanlı'nın şehirde inşa ettiği mimari eserler hakkındaki bilgilere değinilmiştir.
XVII. Yüzyılda Selanik Yahudileri

Selanik, M. Ö. 315'te Büyük İskender'in üvey kız kardeşinin kocası ve haleflerinden biri olan Kassandros tarafından eşi Thessalonike'nin onuruna kurulmuştur. Tarih boyunca birçok devletin ilgi odağı olan Selanik, Osmanlılar tarafından 1430 yılında fethedilene kadar sürekli farklı devletler tarafından işgal edilmiştir. Selanik, Diaspora Yahudilerinin yerleştiği şehirlerden birisidir. Bazı kaynaklar şehirdeki Yahudi varlığının M. Ö. 146 yılına kadar indiğini belirtmektedir. Selanik'in önemli bir ekonomi ve kültür merkezi olarak şekillenmesi ise 1492 sonrasında şehre yerleşen Sefarad Yahudileriyle birlikte olmuştur. Selanik, XVII. yüzyıl sonlarına kadar ekonomik ve kültürel olarak yükselmeye devam etmiştir. Şehir, XVIII. yüzyılda meydana gelen doğal afetler, artan vergiler ve başarısızlıkla sonuçlanan savaşların etkisiyle meydana gelen yağma ve eşkiyalık faaliyetleri, İzmir limanının ticari faaliyetler için tüccar tarafından daha fazla tercih edilmesi ve eğitim faaliyetlerinin yozlaşması gibi sebepler dolayısıyla gerilemeye başlamıştır. Dokumacılık ve tütüncülük gibi ekonomik faaliyetler bölgede sürmeye devam etmekle birlikte, XVIII. yüzyılın sonlarına kadar pek fazla ilerleme göstermemiştir. Osmanlı'da yenileşme hareketinin temellerinin atıldığı bu yüzyılda askeri ve ekonomik açıdan ıslahat yapılmak üzere girişimlerde bulunulmuş ve yüzyılın sonunda III. Selim'in emriyle Avrupa devletlerinin gelişimini takip edebilmek adınavelçilikler açılmıştır. Bu girişimler her ne kadar Selanik halkının sosyo-ekonomik durumunu da ilgilendiren girişimler olsa da şehir ekonomisinde pek fazla etkili olmamıştır. XVIII. yüzyıl sonlarında şehre göç eden Allantini ailesi gibi birkaç zengin Yahudi ailenin faaliyetleri, Levant Ticaret Şirketi ve diğer yabancı kumpanyaların katkılarıyla Selanik şehri tekrar ekonomik olarak gelişme göstermeye başlamıştır.
Islam in Albanian lands during the first two centuries of the Ottoman Rule

Bu çalışma, Arnavut topraklarındaki Osmanlı öncesi dini durumun geniş bir tablosunu sunup İslamlaşma' nm ilk aşamalarda gerçekleştirildiği şartlan ve sebepleri incelemiştir. İslamlaşma sürecinin köklerinin bulunması ve Osmanlı dönemi boyunca kitlesel karakterin anlanması kapsamlı bir yaklaşım gerektirmektedir. Bir 'inilli' kilisenin mevcut olmaması, Osmanlı fethinden sonra Hristiyan kiliselerinin teşkilatlarının zayıflanması, hatta kimi bölgelerde ortadan kalkması ve Osmanlı hakimiyetinin kalıcı hale getirilmesi, XV. ve XVI. yüzyıllarda Arnavut topraklarında ortaya çıkan İslamlaşma sürecinin birkaç önemli faktörlerindendir.
Osmanlı'nın Balkanlar bölgesinde Panslavist-Ortodoks düşüncenin oluşmasında Slav yardımlaşma cemiyetinin rolü (1859-1878)

1853 Kırım Savaşı ile Balkanlardaki Rus varlığının zayıflatılarak kontrol altına alındığını düşünen Rusya'nın, bu fiili durumu aşmak ve nüfuz sahasını korumak için kurdurduğu Slav Komiteleri'nin faaliyetlerini incelemektir. 1858 yılında, Balkanlardan getirilen fakir Slav gençlerini okutmak ve onlara yardım amacıyla Moskova'da kurulan Moskova Slav Komitesi, Rus toplum ve siyaset hayatında belirli bir karşılık gördükten sonra kurucu şube olmuş ve beraberinde Petersburg, Kiev, Odessa ve diğer birçok şehirde şubeler kurarak ulusal ve siyasi boyut kazanmıştır. Komiteler bünyesine kattığı etkili kişiler ve topladıkları büyük parasal yardımlar sayesinde Rus iç ve dış politikasında ve bilhassa Balkan politikasında etkili olmuşlardır. Slav Komiteleri, Balkanlarda savaşın olmadığı zamanlarda siyasi, sosyal, kültürel, dini faaliyetlerini Rus dış politikasına hizmet edecek şekilde Panslavist ve Ortodoks temel üzerine yürütürken savaş zamanı da savaşın gereklerine ve ihtiyaçlarına uygun olarak yürütmüşlerdir.
55 numaralı Mufassal Defter'e göre XVI. yüzyıl sonlarında Prizren

Osmanlı hakimiyeti altında bulunmuş bölgelerin sosyo-ekonomik yapısını ortaya koyan en önemli kaynaklardan biri tahrir defterleridir. Prizren sancağına ait 55 numaralı mufassal tahrir defterinden istifade edilerek sancağın XVI. yüzyılın sonlarındaki sosyo-ekonomik durumu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada, Rumeli eyaleti hakkında genel bilgi verilerek, Prizren Sancağı'nın coğrafi konumu ve Prizren'in eski çağlardan başlayarak 16. yüzyıl sonuna kadar tarihçesi anlatılmıştır. Daha sonraki tahrir defterlerinin tanımı ve Prizren tahrir defterleri ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Tahrir defteri içerisinde sancağa ait istatistiki veriler elde edilerek tablolara dönüştürülmüş ve bu çerçevede belli başlıklar halinde değerlendirmeye çalışılmıştır. 1590 tarihli defter üç bölüm halinde incelenmiştir. Birinci bölümde, idari yapı incelenmiştir. İdari yapıda sancak idaresi ve sancak idarecileri olmak üzere iki başlık altında tasnif edilmiştir. İkinci bölümde iktisadi hayat incelenmiştir. Bu bölüm; zirai üretim, vergiler, para ve fiyatlar olmak üzere üç kısma ayrılarak, ayrı ayrı değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Üçüncü bölümde ise, demografik yapı ve vakıflar incelenmiştir. Sonuç olarak, 1590 tarihine göre Prizren Sancağı'nın idari, nüfus ve toprak yapısı ile ilgili geniş bir tablo hazırlanarak ekte sunulmuştur. Bu bilgiler dahilinde 1590 yılında Prizren Sancağı'nın sosyo-ekonomik yapısı hakkında veriler ortaya çıkarılmıştır.
Başlangıçtan Girit isyanına kadar Osmanlı-Yunan ilişkileri (1830-1866)

Bu tezin amacı 1830- 1866 yılları arasındaki Osmanlı Devleti ve Yunanistan arasındaki ilişkileri sebep ve sonuçları ile birlikte genel bir çerçeve içerisinde incelemektir. Söz konusu amaca ilişkin olarak Yunanistan'ın bağımsızlığını elde etmesinden önceki tarihi süreci kısaca özetleyen bir girişin ardından 1830 yılında Yunanistan'ın bağımsızlığınınOsmanlı Devleti tarafından tanınmasından itibaren Yunanistan'da yaşanan gelişmelerle birlikte iki ülke arasında sınırın belirlenmesi, ilişkilerin başlatılması ve kurulmasına dair sorunlar, müzakereler ve Müslümanlara ait Yunanistan'da kalmış emlakin halli konuları incelenmiştir. Daha sonra 1840 yılında Osmanlı Devleti ve Yunanistan arasında imzalanan fakatYunan Meclisi tarafından onaylanmayan ticaret antlaşması ile Yunanistan'da ilk daimi elçilikkurulması ve Kostaki Musurus'un elçi tayin olunarak iki ülke arasında başlayan diplomatik ilişkiler, bu dönemde yaşanan sorunlar ile birlikte Megali İdea düşüncesinin ortaya çıkışı ele alınmıştır. Son olarak temelde Kırım Harbi sırasında iki ülke arasındaki ilişkiler ve bu ilişkilerinkesilmesi, Epir, Makedonya, Tesalya gibi Osmanlı topraklarında başlayan isyanlar ve bunlarınbastırılması, sonrasında ise 1855'de imzalanan Kanlıca Antlaşması ile tekrar başlatılanilişkiler aydınlatılmaya çalışılmış, 1866 yılındaki Girit İsyanına kadar olan dönemdeki ilişkiler incelenmiştir.
Impacts of a levantine bourgeois family; the 'Whittalls' in the 19th century Ottoman Empire

Osmanlı İmparatorluğunun batılılaşma hareketinin hız kazandığı 19. Yüzyıl aynı zamanda bir ikilemin de ortaya çıkmasına sebep olmuştur. İmparatorluğa Avrupa'dan gelen tüccar sayısının artması ile toplum içerisinde gayri Müslimler ile Müslümanlar arasındaki fark, daha belirgin hale gelmiştir. Bu tezin amacı, genellikle altı çizilen askeri gelişmelerden uzak kalarak, Avrupa göçmeni olan Levanten toplumunun yardımları ile İmparatorluğa yayılan ekonomik, sosyal, kültürel ve siyasi gelişmelere ışık tutmaktır. Levantenlerin geçirdiği değişimlerin en kapsamlı örneği olan Whittall ailesi temel örnek olarak kullanılmıştır. Aile seçimindeki başlıca etken, Osmanlı İmparatorluğunun iki önemli ticari merkezi olan İstanbul ve İzmir'de ikamet etmeleri, ticari, sosyal ve siyasi hayatlarını idame ettirmeleridir. Ticari ilişkiler ve ekonomik anlaşmalar temel alınarak, paranın gücünü temsil eden özel kulüp üyelikleri, Avrupai sosyal aktiviteler ve yaşam tarzı, Levanten ve gayri Müslimleri, Avrupa'dan ithal edilen ürünlerin tüketimine yönlendirmiştir. İlerleyen aşamalardaysa başta bu toplulukta ve akabinde gayri Müslim Osmanlı vatandaşların da Avrupa modeli şehirleşme isteğine yöneltmiştir. Kullanılan en temel örnekler arasında, Whittall ailesine ait olan çeşitli şirketler ve temsilciliklerini aldıkları Avrupa şirketleri, Osmanlı toplumuna kazandırdıkları sosyal kulüpler ve her iki şehrin banliyölerinde yaptırdıkları görkemli evler yer almaktadır. Hem toplum içerisindeki ailenin duruşu, hem ülkeleri İngiltere ile hem de Osmanlı İmparatorluğu ile olan ekonomik, sosyal ve siyasi ilişkileri, Whittall'ları Levanten toplumunun diğer üyelerine kıyasla daha prestijli bir konuma getirmiştir. Bütün bu verilerin ışığında, batılılaşmayı benimsemek isteyen Osmanlı İmparatorluğunda Levanten toplumunun gerek ticari kazanımları, gerek sosyal hayatları ve gerekse de kendileri için oluşturdukları yaşam alanından yola çıkarak, imparatorlukta yaşayan ancak Osmanlı toplumuna ait olmayan bir burjuva sınıfının ortaya çıktığı gösterilmeye çalışılmıştır.
Özbeklere Karşı Babür ve Safevi işbirliği

Timur'un ölümünden sonra başlayan taht mücadeleleri sebebiyle Timur devleti zayıflamaya başladı. Özbekler ve Moğulistan Çağataylıları bu durumdan faydalandılar. Orta Asya'da Timur egemenliğinin yok olmaya başladığı yıllarda tahta çıkan Babür, Timur devletini yeniden canlandırma mücadelesine girişti. Arkasında büyük bir kuvvet bulunmayan Babür, Semerkand'ı iki kez fethetmeyi başardı. Ancak hakimiyeti uzun sürmedi. Özbeklerin lideri Muhammed Şibani Han kısa zamanda Orta Asya'yı hakimiyeti altına aldı. Orta Asya'da Timur ve Çağatay egemenliğine son verdi. Kısa süre sonra Babür, Muhammed Şibani Han'a karşı mücadele veren tek kişi olarak kaldı. Ancak onun elinde Muhammed Şibani Han ile mücadele edebilecek büyüklükte bir kuvvet bulunmuyordu. Bu esnada Muhammed Şibani Han'a karşı Safevi hükümdarı Şah İsmail yeni bir rakip olarak ortaya çıktı. Bunun sonucunda Muhammed Şibani Han ve Özbeklere karşı Babür Safeviler ile ittifak kurma teşebbüsünde bulundu. Şah İsmail, Muhammed Şibani Han'ı yenerek Maveraünnehir bölgesini ele geçirdi(1510) ve Babür'ü Maveraünnehir bölgesinde yeniden iktidara getirdi(1511). Ancak Babür kısa süre sonra halk desteğini kaybetti. Çünkü kendisi Safevilere tabi olmayı kabul etmişti. Bu durumdan faydalanan Özbekler, Babür ve Safevilere karşı galip geldiler(1512). Böylece Babür ve Safeviler arasında kurulan ittifak başarısız oldu. Safevilerin Osmanlı devleti karşısında almış oldukları yenilgi sebebiyle Babür'ü destekleme ihtimalleri kalmadı. Bundan sonra Babür Hindistan sahasına yöneldi.
The news agencies in the Ottoman Empire: Havas, Reuters and the Ottoman Telegraph Agency (1862-1914)

On dokuzuncu yüzyılda kurulan Havas, Reuters ve Wolff's dünyanın üç büyük ve etkili haber ajansı olmuştur. Özellikle Havas ve Reuters, Osmanlı İmparatorluğu'na büyük önem atfederek imparatorluk başkentinde haber toplama ve yayma faaliyetlerini kontrol altına alabilmek için kıyasıya bir rekabet içerisine girmiştir. Osmanlı İmparatorluğu, Yüzyılın Büyük Güçleri ile devam eden mücadelesi kapsamında diğer bilgi üreten ve taşıyan yapılar ile beraber Havas ve Reuters'in hem İmparatorluk toprakları üzerinde hem de dışarıda haber toplama ve yayma faaliyetleri üzerinde finansal yöntemler ile kontrol elde etmeye çalışmıştır. Yürüttüğü bu politikanın sonuçlarından memnun kalmayan imparatorluk, otuz yılı aşkın bir süre boyunca kendi haber ajansına sahip olmanın yollarını aramıştır. Bu çerçevede, Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk yarı resmi haber ajansı olan Osmanlı Telgraf Ajansı 1911'de ortaya çıkmıştır.
II. Abdülhamit dönemi hapishanelerinin genel özellikleri ve uygulamaları

Hapishane günümüzün en çok tartışılan ve merak edilen konularından biridir. Kimse hapishaneye girmek istemez fakat herkes içerideki hayatı merak eder. Bu yüzden hapishaneyle ilgili veya hapishanede çekilen birçok dizi ve film vardır. Yakınları bir şekilde hapishaneye düşmüş insanlar, içerideki yaşamı merak eder ve yakınlarının insanca bir yaşam sürdüğünden emin olmak isterler. Günümüzde gerek siyasi, gerek sosyal nedenlerden dolayı hapishaneler sıkça gündeme gelmeye başlamıştır ve daha uzun yıllar gündemden düşeceğe benzememektedir. Hapis, kişinin belli bir yere kapatılması esasına dayanır. Osmanlı Devleti'nde bu yerler genellikle zindanlar, mahzenler ve sürgün amacıyla kullanılan kaleler olmuştur. Tanzimat Fermanı'yla birlikte günümüzdeki anlamıyla 'hapishane' denilen yerler yapılmış ve hapishaneler modernleşmeyle bağdaştırılmıştır. Bunun için özellikle II. Abdülhamit döneminde hemen hemen her kazaya hapishane yapılmış, var olanların da ıslahı için çalışılmıştır. Atölyeler ve kütüphaneler açılarak hapishaneler birer ıslah merkezi haline getirilmek istenmiştir. Buna rağmen sağlık koşullarının elverişsizliği, hapishanelerin doluluk oranının haddinden fazla olması gibi sebeplerle firarlar ve ölümler yaşanmıştır. Ayrıca dönemin koşulları ve mali yetersizliklerden dolayı istenilen ıslahatların çoğu hayata geçirilememiştir. Böylelikle Osmanlı Devleti, Türkiye Cumhuriyeti'ne koşulları yetersiz olan birçok hapishane bırakmak zorunda kalmıştır.
Damat Mehmed Ali Paşa'nın hayatı ve siyasi mücadelesi (1813-1868)

Bu çalışmada, Adile Sultan'ın eşi ve Osmanlı Devleti'nin son kaptan-ı deryası Mehmed Ali Paşa'nın biyografisi ele alındı. Paşa, tophane müşirliği, kaptan-ı deryalık, seraskerlik, mabeyn-i hümayun müşirliği, hazine-i hassa nazırlığı, çeşitli meclislerde aza ve Kırım Savaşı'na yol açan Kutsal Yerler Meselesi'nin gündemde olduğu esnada, sadrazamlık gibi Osmanlı Devlet bürokrasisinin en üst makamlarında bulundu. Bunların yanı sıra Mehmed Ali Paşa'yı dikkat çekici bir siyasi figür haline getiren en belirgin özelliklerinden birisi de Mustafa Reşid Paşa'nın en büyük siyasi rakibi olmasıydı. Muhafazakar-saray kanadın lideri olan Mehmed Ali Paşa ile reformist kanadın lideri Mustafa Reşid Paşa arasında yaşanan amansız rekabet, devlet mekanizması içinde hem kendi hiziplerini doğurdu hem de bu rekabetin sonuçları içte ve dışta döneme damgasını vurarak, hadiselerin gidişatına yön verdi. Bu bakımdan, Mehmed Ali Paşa'nın biyografisi bir devlet adamının özel yaşamının aktarımı olmanın ötesinde, söz konusu devrin siyasi ve toplumsal olaylarından ayrı değerlendirilemez bir bütünlük arz etmektedir. Bilhassa, Sultan Abdülmecid döneminin arka planını sunma ve aydınlatmada önemli yer tutmaktadır.
Şeyhülislamlığa ait 1 numaralı telhis defterinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi (vr.83-170)

Osmanlı Devleti nin kuruluşundan sonra idari teşkilat oluşturulurken kendisinden önce kurulmuş olan Türk devletleri zamanındaki kurumlar örnek alınarak dönemin şartlarına göre yeniden yapılandırılmıştır. Yenileşme hareketleriyle beraber yaşanan değişim devletin en önemli merkezi teşkilatlarından biri olan İlmiye Merkez Teşkilatı nda da yaşanmıştır. Osmanlı Devleti nin kuruluşundan itibaren her görevli kendi konaklarının bir kısmını resmi işler için kullanırken 19. yüzyıla gelindiğinde işlerin zorlaştığı görülmektedir. Şeyhülilslamlık kurumu için sabit bir devlet dairesi tesis edildikten sonra ifta, tedris ve kaza işleri bir merkezde toplanmıştır. '1 Numaralı Telhis Defteri' içerisinde müderris, kadı, müftü atamaları ve tevcih edilen payeler, yeni açılan meclislere görevli atamaları da yer almaktadır. Yenileşme dönemiyle beraber teşkilat içerisinde yaşanan değişim ve gelişim yapılan bu atamalarda görülmektedir.
Osmanlı Düyun-ı Umumiye İdaresi'nin kuruluşu gelişimi, çalışma safhaları ve Osmanlı Devleti'ne etkileri

Osmanlı Devleti, XVIII. yüzyılda Avrupa'nın üstünlüğünü kabul etmişti. Bu yüzyıldan itibaren devlet teşkilatında Avrupa sistemine benzer yenilik ve değişiklikler yapılmaya çalışılmıştır. Fakat bu yenilik ve değişimlerden, bir takım tutucu ve çıkar çevrelerinin çeşitli engellemeleriyle istenilen sonuçlar elde edilememiştir. XV1I1. yüzyılda yapılmak istenilen yeniliklerden biri de devletin maliyesi konusunda idi. Modern devlet anlayışında da devletin en önemli faktörlerinden birisi ekonomidir. Osmanlı Devleti'nin gerek iç yapısındaki siyasal sorunlar, gerekse dış dünyadaki çeşitli gelişmeler devletin maliyesinin zayıflamasına neden olmuştur. Bu olumsuz süreç, 1854 yılındaki Kırım savaşı ile ayrı bir döneme girmiştir. Osmanlı Devleti, Kırım savaşının açıklarım kapatmak için ilk defa dışarıya borçlanmıştır. Bu süreç 1875 yılma kadar devam etti. 1875 yılında devlet borçlarını ödeyemeyeceğim Avrupalı alacaklılara bildirdi. Yapılan çeşitli siyasal ve ekonomik girişimler sonucu, 1881 yılında çıkanları Muharrem Kararnamesi ile Düyun-ı Umumiye İdaresi kurulmuştur. 1882 yılında çalışmaya başlayan idare, Osmanlı Devleti'nin kendisine bıraktığı bir kısım gelirleri toplamaya başlamıştı. Topladığı bu gelirleri, Avrupalı alacaklılara belli bir sisteme göre dağıtıyordu. Zamanla büyüyerek çalışmalarını genişleten İdare, devlet içinde devlet haline gelmiştir. Çalıştırdığı personel sayısı, devletin maliye bakanlığının personel sayısını geçmişşti. Avrupalı alacaklıların Anadolu'daki mali karakolu haline gelen Düyun-ı Umumiye İdaresi, zamanla Osmanlı Devleti'nin iç siyasal hayatına da karışmıştır. Avrupa sermayesinin yüksek faizle Osmanlı Devleti'ne akmasını sağlayan idare, aynı zamanda bu sermaye sahiplerinin güvencesi idi. Yönetimi tamamen Avrupalıların elinde olan Düyun-ı Umumiye idaresi, Osmanlı Devleti'nin ekonomik varlıklarını sömürmüş ve Avrupa'ya transfer etmiştir. I. Dünya Savaşı ile yüzeysel değişikliğe uğrayan idare, savaş yıllarında bile kuruluş amacından dönmemiştir. Mustafa Kemal Atatürk'ün önderliğindeaskeri ve siyasal bağımsızlığını kazanan Türk Milleti, yine O'nun önderliğinde Düyun-ı Umumiye İdaresi'ne ve çalışmalarına son vererek ekonomik bağımsızlığını da elde etmiştir.
Osmanlı - Safevi ilişkilerinin diplomatik dili

XVI. yüzyılın ilk yarısında başlayan ve iki yüzyıl devam eden Osmanlı-Safevi ilişkilerinin siyasi boyutu kadar diplomatik boyutu da önemlidir. Zira bu iki Türk devleti arasında mücadele savaş meydanları kadar diplomatik yazışmalar üzerinden de yaşanmıştır. Çalışmamızda Osmanlı-Safevi ilişkilerinin diplomatik dilinin oluşumunu ortaya koymaya çalıştık. İki devlet arasındaki yazışmaları inceleyerek bir taraftan elkab ve dua kalıpları üzerinden formal bir dilin oluşup oluşmadığına baktık. Diğer taraftan belgelerin içeriğini tarayarak iki devlet arasında kırmızı çizgilerin olup olmadığını tespit etmeye çalıştık. Çalışmamızın sonunda Osmanlı-Safevi diplomatik ilişkilerinde formal bir dilin oluşmadığı sonucuna vardık. Batılı devletlerle olan diplomatik ilişkilerinin aksine Safevilerle olan yazışmalarında kalıplaşmış bir elkab ve dua formu bulunmamaktadır. Ancak üslup açısından bakıldığında kırmızı çizgileri olan, antlaşma yapmak için olmazsa olmaz şartlar ileri süren tarafın Osmanlı Devleti olduğu görülmektedir.