Girnavaz kazılarının ışığı altında Anadolu'da Ninive 5 seramiği

'Girnavaz Kazılarının Işığı Altında Anadolu'da Ninive 5 Seramiği' konulu bu çalışmada ele alman malzeme, 218 tam ya da tama yakın korunmuş kap ve 1349 parça halindeki örnekten meydana gelmektedir. Söz konusu bu malzemenin büyük bir kısmı, Mardin ilinin Nusaybin ilçesinde Çağ Çağ vadisinde yer alan ve 1982- 1991 yıllan arasında Prof. Dr. Hayat Erkanal başkanlığında kazılan Girnavaz' dan ele geçmişştir. Bunun dışında Mardin Müzesi' ne satın alma yoluyla gelen Girnavaz kökenli bir grup kap ile Çağ Çağ ve Zergan vadilerinde yapılan yüzey araştırmaları sırasında Teli Minar, Girharrin, Gire Koriye ve Teli Ermen gibi merkezlerden toplanan malzeme değerlendirilmiş, ayrıca Ninive 5 seramiğinin Çırçıp vadisindeki dağılımı üzerinde de durulmuştur. Tüm bunlara ek olarak, bölgede Ninive 5 seramiğiyle birlikte ele geçen metalik ve yerel seramik türlerinin temsil oranı da incelenmiştir. Ninive 5 seramiğiyle ilgili olarak bugüne kadar yapılan çalışmaların büyük bir kısmında, M. Ö. 3. bindeki karakteristik seramik türlerinden biri olan bu malzemenin dağılım alam olarak Kuzey Mezopotamya ve Kuzeydoğu Suriye Bölgeleri'nin kabul edildiği görülmektedir. Bu dağılım alanının en kuzey noktası ise Türkiye'nin Irak ve Suriye ile olan siyasi sınırını olarak belirlenmekte, bu sınırın daha kuzeyinde Ninive 5 seramiğinin bulunmadığı düşünülmektedir. Ancak çalışma kapsamında incelenen malzeme, bundan sonra Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde Mardin ilinin güneyi ile Şanlıurfa ilinin doğu kesimini kapsayan bir alanın da değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bezemesiz, boya bezemeli ve çizi-oyma bezemeli olmak üzere üç şekilde karşımıza çıkan Ninive 5 seramiği, özellikle bezeme motifleri bakımından çok zengin çeşitlilik gösteren bir malzemedir. Bunlardan boya bezemeli bir örnek şimdiye kadarMardin Bölgesi'nde ele geçmemiştir. Buluntuların büyük bir kısmı bezemesiz, geri kalan kısmı da çizi-oyma bezemelidir. Söz konusu bu bezeme motifleri, genellikle kapların gövdeleri üzerinde yer almaktadır. Ancak Girnavaz'dan ele geçen ve Mardin Müzesi'nde korunan bir grup kabın, Ninive 5 seramiğinde benzeri bulunmayan bir biçimde ağız kenarlarının iç kısmının da bezemeli olduğu görülmektedir. Ayrıca bazı kap formları ve bezeme tiplerinin benzeri bulunmamaktadır. Girnavaz'da ele geçen Ninive 5 malzemesi, bu merkezin Kuzeydoğu yamacı ve Kuzey yamacı olmak üzere iki ayrı kesiminde tespit edilmiştir. Kuzeydoğu yamacında Ninive 5 malzemesi veren dokuz tabaka ve çok sayıda mezar, Kuzey yamacınde ise iki tabaka söz konusudur. Bunlardan Kuzeydoğu yamacının I ve III. tabakaları Taya IX Dönemi'nin sonlan ve belki de Akkad Devri'nin başlarına, IV ve V. tabakaları Taya IX Dönemi ve belki de Akkad Devri'nin başlarına, VI, Vn, VIII-B ve VIII- A tabakaları Leilan IIId Dönemi' ne ve LX. tabakası da Erken Oyma Bezeme Dönemi'nin sonlarına tarihlendirilmektedir. Kuzey yamacının I-II. tabakaları ise Leilan IIId Dönemi'nin sonlan ve Taya IX Dönemi'nin başlarına aittir. Ayrıca her iki yamaçta da bulunan bazı parçalar, Girnavaz'da Geç Çizi ve Geç Oyma Bezeme Dönemi'nin de bulunduğunu göstermektedir. Mardin Bölgesi'nde yer alan diğer Ninive 5 merkezlerinden biri olan Teli Minar'da, Boya ve Erken Çizi Bezeme Dönemi, Geç Çizi ve Geç Oyma Bezeme Dönemi ve Leilan IIId Dönemi'nin varlığı belirgin bir şekilde görülmektedir. Ayrıca Erken Oyma Bezeme Dönemi ile Taya DC Dönemi'nin bulunma olasılığı da vardır. Gire Koriye'de Geç Çizi ve Geç Oyma Bezeme Dönemi ile Leilan IId Dönemi tespit edilmiştir. Girharrin Leilan IIId Dönemi'ni ortaya koyan bir merkezdir. Teli Ermen hakkında ise Ninive 5 dönemlerinin herhangi birine ait olabilecek tek parçaya dayanarak bir değerlendirme yapılamamaktadır. Mardin Bölgesi'ndeki Ninive 5 merkezlerinden ele geçen bu malzeme, özellikle Kuzeydoğu Suriye'deki Tell Brak, Chagar Bazar, Tell Leilan ve Tali al-Raqa'i gibi merkezlerin buluntularıyla büyük benzerlik göstermektedir.