Bütçe açıklarının finansmanı ve makro ekonomik etkileri

Devletler topluma hizmet götürebilmek için gelire ihtiyaç duyarlar. Devletin topluma götüreceği hizmetler için harcamaların sürekli artmasından dolayıharcamalara yetecek gelir elde edemediğinden bütçeler açık verir. Bu açığın nasılkapatılacağı, finansmanın nasıl sağlanacağı hep tartışma konusu olmuştur. Bütçe açıklarının finansmanı için kimi zaman vergilerin artırılması, bazen iç ve dış borçlanma, bazen özelleştirme gelirleri, bazen de vergi afları kaynak olarak kullanılmaktadır. Bütçe açıklarının finansmanının en son fakat en çok başvurulan şekli içborçlanmadır. Bazı gelişmekte olan ülkeler için bu durum genellikle banka sisteminde orta seviyede bir sorun teşkil eder. Belirli bir şekilde kamu borçlanmasıyapılmazsa özel sektöre cazip gelen kredi azalır ve iç faiz oranları üzerindeki baskıartar. Dış borçlanma ise dış kaynaklardan sağlanan alındıkları ya da geri ödemelerisırasında ulusal gelir üzerinde artırıcı ya da azaltıcı etkide bulunan ve uluslar arası ilişkiler sonucu doğan transfer akımlarıdır. Devletleri dış borç almaya iten sebeplerin başında iç tasarrufların yetersiz olması, diğeri iç tasarruf düzeyinin dışında dövizinkıt faktör olması ve dış finansman gerektirdiği düşüncesidir. Talep edilecek borç miktarını yatırım hacmi, iç tasarruf miktarı, marjinal sermaye hasıla oranı, ithal malı ve ihracat hacmi belirlemektedir. Dış borçlanmadöviz kurunu yükseltme eğilimi gösterir. ihracatı azaltırken ithalatı artırır. Bütçe açıklarının dış ticaret açıklarıyla bağlantısının gerekli olmadığına işaret edilmelidir. Bütçe açıkları ya iç borçlanmayla ya da para basımı yoluyla finanse edilebilir. Fakat gelişmekte olan ülkelerde ülkenin kendi sermaye piyasaları, küçüktür ve içborçlanma imkanları sınırlıdır. Para basma yerine yabancı rezerv kullanarak hükümet bütçe açıklarını eflasyonist etkisini azaltmayı ümit etmektedir. Bu politika döviz kurun fiyatını yükseltir. Enflasyonu azaltmak döviz kurunun artış oranını azaltmak yoluyla olur. Açıkları finanse etmek için uluslararası rezervlerin kullanımının bir sınırı olması gerekir. Özel sektörün beklentisi ve yaklaşık olarak ulaşılacak sınırsermaye akışını ve ödemeler dengesi krizini harekete geçirebilir, rezervlerintüketilmesinden beri paranın devalüasyon söz konusu olacaktır. Para üzerinde yapılacak devalüasyon spekülatörleri olumsuz bir şekilde etkileyebilir. Bir ekonomide oluşan bütçe açıkları, açıkların finansmanı şeklinde ve büyüklüğüne bağlı olarak faiz oranının yükseltici etkide bulunmaktadır. Bütçe açıklarının finansmanında iç borçlanmaya başvurulması faizleri yükseltmek ve özel kesim yatırımlarda daralmalar meydana gelmektedir. Eğer bütçe açıkları emisyonyoluyla finanse edilirse kısa dönemde faiz oranları üzerinde bir baskıoluşturmamaktadır. Üretimin artması vergi gelirlerini artırmakta bu ise bütçe açıklarının azalmasına yol açmaktadır. Uzun dönemde ekonomide atıl kaynaklar mevcut değilse fiyatlar artacağı için para arzının reel dengesi azalacak ve fiyat artışları bütçe açıklarını daha da arttıracaktır. Sonuçta enflasyon yükselecek ve nominal faizler artacaktır. Böylece yatırımlar kısa döneme nazaran daha da azalacak ve toplam üretimdeki artışlar daha düşük seviyelerde gerçekleşmiş olacaktır. Bütçe açıkları nedeniyle ekonomide oluşan parasal genişleme mal ve hizmetlere olan talebi artırmakta mal ve hizmetlere olan talepteki artış isemüteşebbisleri üretimlerini artırmaya yöneltmektedir. Üretim yeterinceartırılamaması mal ve hizmetlerin fiyatlarında bir artışa yol açmaktadır. Bütçe açıklarının dış borçlanmayla finanse edilmesi durumunda kısa dönemde ülkeye net sermaye girişi olurken uzun dönemde ülke içinden dışarıya doğru bir kaynak transferi söz konusu olacaktır. Dış borçlanmaya başvurulması durumunda yabancı yatırımcılar devlet tahvili alabilmek için ülke parası cinsinden nakde ihtiyaç duyacaklardır. Bunun sonucu yerli paraya olan talep artacağından milli paranın değeri yükselecektir. Ülke parasının değerinin yükselmesi ihracatı olumsuz etkileyecek ve ithalatta ise artışa yol açacaktır. Bu gelişmeler ödemeler bilançosuaçığına neden olmakla birlikte yurt içi faiz oranlarını da yükseltici etkiler meydana getirecektir.