Konjonktür dalgalarının uluslararası bağlantısı: Türkiye ve ticaret ortakları arasında konjonktür dalgalarının uyumu

Bu çalışmada Türkiye ile ticaret ortakları arasındaki konjonktür hareketleri uyumu ve bu uyumun belirleyicileri analiz edilmiştir. Literatürde konjonktür hareketleri uyumunuaraştıran pek çok çalışma olmasına rağmen, Türkiye odaklı detaylı analizler yapanhiçbir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye ile ticaret ortaklarıörneğinden yola çıkarak, ilgili literatüre bazı katkılarda bulunmaktır. Tezin ilk katkısı, Türkiye ile ticaret ortakları arasındaki konjonktür hareketleri uyumunu ve belirleyicilerini detaylı olarak araştıran ilk çalışma olmasıdır. İkinci katkısı konjonktür hareketleri uyumunu ölçmek için yeni bir endeks geliştirilmesidir. Üçüncü katkısı ise Türkiye ile ticaret ortakları arasındaki konjonktür hareketleri uyumunun arttığını ortaya koyan ilk çalışma olmasıdır. Dördüncü katkının Türkiye ile Euro Bölgesi arasındaki konjonktür hareketleri uyumunun araştırılmasından gelmesi beklenmektedir. Çalışmada ilgili teorik ve ampirik literatür sunulduktan sonra, üç aşamalı bir uygulama gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada konjonktür hareketini elde etmek için hangi metodunkullanılması gerektiğine karar verilmiştir. Bunun için Hodrick-Prescott, Baxter-King, Christiano-Fitzgerald ve Corbae-Ouliaris filtrelerinin konjonktürü yakalama başarılarıkarşılaştırılmış ve Corbae-Ouliaris filtresinin diğer filtrelere göre daha başarılı olduğu bulunmuştur. Daha sonra Türkiye'nin GSYİH ve sanayi üretim endeksinden elde edilenkonjonktür hareketlerinin özellikleri araştırılmıştır. Çalışmanın ilk aşamasının son kısmında, GSYİH ve sanayi üretim endeksi karşılaştırılmış ve sanayi üretim endeksininTürkiye'nin konjonktür hareketlerini tam olarak yansıtmadığına karar verilmiştir. İkinci aşamada, 1960- 2010 döneminde Türkiye ile 35 ticaret ortağı arasındaki konjonktür hareketleri uyumu araştırılmıştır. Çalışmaya konu olan değişkenler arasındaki korelasyonlara dayanan bu analizde, 2000 yılı sonrası, Türkiye ile ticaret ortakları arasındaki konjonktür hareketleri uyumunun önemli derecede arttığı bulunmuştur. Daha sonra Türkiye ile Euro Bölgesi arasındaki konjonktür hareketleri uyumu araştırılmıştır. Ulaşılan bulgular Türkiye'nin konjonktür hareketlerinin Euro Bölgesi'nin değil, ABD'nin konjonktür hareketlerine yaklaştığını göstermiştir. Böylece, Türkiye'nin Euro Bölgesi'ne dahil olmasının kendisi için maliyetli olabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Uygulamanın üçüncü aşamasında Türkiye ile ticaret ortakları arasındaki konjonktür hareketleri uyumunun belirleyicileri panel GMM-sistem metoduyla tahmin edilmiştir. Veri kısıtı nedeniyle, analiz 1997- 2008 dönemini ve 29 ülkeyi kapsamaktadır. Regresyon modelinde bağımlı değişken olarak kayan korelasyonlar kullanılmıştır. Kayan korelasyonların dezavantajlı olması nedeniyle, nispi uyum endeksi adını verdiğimiz yeni bir uyum endeksi geliştirilmiştir. Nispi uyum endeksinin bağımlı değişken olarak yer aldığı bir regresyon modeli tahmini, duyarlılık analizi olarak yapılmıştır. Her iki analizde de bağımsız değişken olarak Türkiye ile ticaret ortakları arasındaki ticaret yoğunluğu, endüstri-içi ticaret, dikey ticaret, döviz kuru oynaklığıfarkı, dolaysız yabancı sermaye akımları, faiz oranı farkı, sektörel üretim farkı, para ve maliye politikası farkı ve enerji bağımlılığı farkı kullanılmıştır. Sonuç olarak, Türkiye ile ticaret ortakları arasındaki faiz oranı farkı ve sektörel benzerlik farkı azaldıkça ve endüstri-içi ticaret, maliye politikası farkı ile dolaysız yabancı sermaye yatırımlarıarttıkça konjonktür hareketleri uyumunun arttığı bulunmuştur. Ayrıca Türkiye ile ticaret ortakları arasındaki para politikası benzerliği arttıkça, konjonktür hareketleri uyumunun azaldığı sonucuna ulaşılmıştır.