Finansal gelişme ve iktisadi büyüme: Farklı ekonomik yapılar açısından ampirik bir araştırma

Finans yazınında, finansal Sistemin, etkin kaynak tahsisinin sağlanması, kurumsal yönetimin denetimi, riskin çeşitlendirilmesi ve yönetimi, tasarrufların havuzlaması ve hareketlendirilmesi, malların, hizmetlerin ve finansal araçların mübadelesinin kolaylaştırılması şeklinde sıralanan beş temel fonksiyonu mevcuttur. Bütün bunların yanı sıra finansal sistem, piyasa başarısızlıklarının üstesinden gelmeye yardımcı olan bilginin miktarını, kalitesini ve dağılımını da üstlenmektedirler. Bu temel fonksiyonlar iktisadi büyümenin gerçekleşmesinde iyi işleyen finansal sistemlerin ne kadar önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak finansal sistemler, ülkelerin iktisadi yapılarındaki önemli farklılıklara bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Ayrıca ülkelerin finansal serbestleşmeye yönelik eğilim ve tercihleri, bankacılık sistemleri, finans piyasalarına yönelik yasal çerçeveleri ve uygulamaları, büyüme süreci ile doğrudan bağlantılıdır ve uzun vadeli büyüme sürecinde etkilidir. Tez Çalışması dinamik bir gelişme trendine sahip finans sektörünün, farklı gelişmişlik düzeyine ve gelir seviyesine sahip ülkelerde yarattığı etkinin ayrıştığını iddia etmektedir. Bu doğrultuda finansal gelişme ve iktisadi büyüme ilişkisi, yatay kesit ve zaman serisi verilerinin birleştirildiği panel veriler aracılığı ile oluşturulan panel veri modelleri yardımıyla tahmin edilmiştir. 109 ülkeye ait 1990- 2015 yılları arasını kapsayan veri seti, Dünya Bankası'nın Atlas metoduna göre; yüksek, yüksek-orta ve düşük-orta gelirli ülkeler şeklinde üç gruba ayrılmış ve öncelikle GSYH'deki büyüme, enflasyon, okullaşma, kişi başına GSYH ve Kamu Harcamaları ile uygun modeller tahmin edilmiştir. Ayrıca aynı açıklayıcı değişkenler ile yatırım oranı değişkeni de tahmin edilip hata terimleri derinlik, etkinlik, istikrar ve erişim değişkenleri ile ayrı ayrı tahmin edilmiştir. Çalışmanın sonucu, genel olarak, ekonomik gelişme düzeyi arttıkça, iktisadi büyüme oranlarında, menkul değerlerin ve borsanın, daha belirgin hale geldiği görüşünün desteklemektedir. Çalışmada elde edilen sonuçlar ışığında, yüksek gelir grubundaki ülkelerdeki finansal derinlik ve erişim göstergelerindeki avantajlı durumunun, finansal sistemdeki operasyonel etkinlikte ve kaynak tahsisinde görüldüğü söylenebilir. Ayrıca yüksek gelir grubundaki daha rekabetçi olan finansal sektörün artı fonların yatırıma dönüştürülmesinde daha destekleyici olduğuna yönelik sonuçlara da ulaşılmıştır. Yüksek-orta gelir grubu ülkelerine ait sonuçlara göre, bu ülkelerin banka mevduatlarının üretken yatırım kredilerine dönüşmesinin, yüksek gelir grubuna dahil olan ülkelerdeki kadar etkin olmadığı söylenebilir. Ancak, finansal derinleşme, yüksek-orta gelir grubu ülkelerin büyüme oranlarına önemli derecede tesir ettiği görülmektedir. Son olarak, düşük-orta gelir grubunda yer alan ülkelerde finansal derinleşmenin iktisadi büyüme açısından gözlenen etkisi; yüksek ve yüksek-orta gelirli ülkelerinkinden farklıdır. Bu ülkelerde banka konsantrasyon oranı yatırım oranları üzerinde arttırıcı bir etkiye sahiptir. Diğer bir deyişle, etkinliği yüksek az sayıdaki banka, bu ülkelerde yatırım düzeyi üzerinde pozitif bir etki yaratmaktadır. Düşük-orta gelir grubundaki ülkelerde de tıpkı diğerlerinde olduğu gibi menkul değerler piyasası kapitalizasyonu büyümeyi arttırıcı bir etkiye sahiptir. Ancak düşük-orta gelir grubundaki ülkelerde hayat sigortası prim hacmi değişkeninin büyüme üzerindeki arttırıcı etkisi, hisse senedi piyasası büyüklüğüne kıyasla, daha fazladır. Düşük-orta gelir grubunun diğer gelir gruplarından diğer bir farkı, off-shore banka kredilerinin GSYH'ye oranının iktisadi büyüme üzerindeki azaltıcı etkisinin daha görünür olmasıdır.