turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Türk dili için konuşma üretme

Doğal Dil İşleme, insanın işlevlerini gerçeklemeyi amaçlayan Yapay Zeka'nın bir dalı olarak doğal dili bilgisayar için anlaşılır ve kullanılır hale getirmeye çalışmaktadır. Bu itibarla dilbilim de Doğal Dil işleme kapsamına girmektedir. Bu tez ile, bilgisayarın Türkçe'yi telaffuz etmesi ve böylece görme özürlü insanların okuma ve yazmaları sağlanmıştır. Benzer çalışmalar diğer diller için mevcuttur. Ancak dillerin ses ve hece yapılarının farklı olması nedeniyle bu çalışmalar Türkçe için ihtiyacı karşılamamaktadır. Yapılan çalışmalar şu aşamalarda özetlenebilir: Türkçe'nin ses yapısının incelenmesi. Türkçe için sesbirimlerinin saptanması. Ses örneklerinin kaydedilip filtrelenmesi. Ses örneklerinin veri tabanına aktarılması. Heceleme ve okuma ile ilgili diğer algoritmaların kurulması. Yazılımın gerçeklenmesi. İkinci aşamada en küçük ses birimi olarak iki harfli heceler seçilmiş, diğer bütün sesler bunlardan türetilmiştir. Nesne Yönelimli ve Olay Merkezli olarak gerçeklenen yazılım, editör ve okutma bölümleri içerir. Editör bölümünde kullanıcının yazdığı veya hazır olan bir metin okunur. Burada görme özürlü bir kullanıcının yazdığım duyarak klavyeyi kullanmayı öğrenmesi sağlanabilir. Ayrıca yazılan doküman bir dosyada saklanabilir. Okutma kısmı ise benzer ekran görüntüsüne sahip olmakla beraber, etkileşimli olmayan bir sayfa içerir. Kullanıcı mevcut bir dosyayı açar ve bu dosyanın içeriği hem görüntülenir, hem de okunur. Ayrıca yazılım; yapılan tüm işlemleri, kritik noktalardaki uyan mesajlarını ve fare hareketlerinden faydalanarak komut düğmelerini de seslendirir. Dolayısıyla kullanıcı sadece yazma ve okuma aşamasında değil, programı kullanma aşamasında da başka birine ihtiyaç duymayacaktır. Kullanılan yazılımlar : _ Borland Delphi 2.0 Borland Paradox 4.5 _Cool Edit 96 Medya Aygıtı vüi
Machine transliteration of Ottoman Turkish texts to modern Turkish

Osmanlı Türkçesi 13. yy başından 20. yy'a kadar kullanılan Türkçenin yazı dildir. Osmanlı Türkçesi alfabesi 28 harfli Arap alfabesinin genişletilmiş bir çeşididir. Osmanlı Türkçesi ile yazılmış çok sayıda metin vardır. Bu metinlerin okunabilmesi için Latin alfabeli günümüz Türkçesi'ne aktarılması gerekir. Her iki yazı sistemi de aynı dil için kullanılmıştır yani kelimelerin telaffuzları her iki sistemde de aynıdır. Bu yüzden transliterasyon problemi Osmanlı Türkçesi ile yazılmış kelimelerin seslendirilmesi şeklinde düşünülebilir. Osmanlı Türkçesi transliterasyonunun temel problemi Osmanlı yazısında standart bir imlanın olmayışıdır. Problem karmaşık ve çok katmanlı olduğundan iki yazı sistemi arasında harf eşleştirmesi gibi basit bir çözüm yeterli değildir; DDİ tekniklerinin birlikte kullanılması gerekir. Bu çalışma Osmanlı Türkçesi metinlerin modern Türkçeye otomatik transliterasyonunu yapacak bir sistem geliştirilmesini hedeflemiştir. Bu çalışmanın katkıları Osmanlı Türkçesi imlasının tarif edilmesi, Osmanlı Türkçesi imlasındaki problemli noktaların, zorlukların, istisnaların ve ihtilafların tespit edilmesi, transliterasyon için bir taslak oluşturarak halen geliştirilmesi devam eden otomatik transliterasyon sisteminin yapısının ortaya konması olarak sıralanabilir.
Türkçenin ikinci dil olarak öğretiminde ağ günlüklerinin yazma becerisine etkisi

Türkçenin İkinci Dil Olarak Öğretiminde Ağ Günlüklerinin Yazma Becerisine Etkisi Bu araştırmada, son dönem internet teknolojilerinden web 2.0 uygulamalarından biri olan Ağ günlüklerinin Türkçeyi ikinci dil olarak öğrenen B1 seviyesi öğrencilerin yazma becerisi ve yazma tutumu üzerindeki etkisi incelenmiştir. Araştırmada yarı deneysel araştırma modeli ve odak grup görüşmesi kullanılmıştır. Yarı deneysel araştırma modeli nicel veri toplama tekniğinin kullanıldığı bir modeldir. Odak grup görüşmesi ise nitel veri toplama araçlarından biridir. Araştırmanın çalışma grubunu İstanbul il merkezinde öğrenim gören B1 seviyesi öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışmanın örneklemi ise 24 öğrenciden oluşmaktadır. Çalışmanın nicel boyutuna ilişkin veri toplama süreci aşamasında Kompozisyon Değerlendirme Ölçeği ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Ölçme süreci sonunda elde edilen verilerin analizinde Betimsel Analiz, İlişkisiz Örneklemeler T-testi, İlişkili Örneklemler T-testi ve Shapiro-Wilk testi kullanılmıştır. Nicel verilerin analizi SPSS 22.0 programıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada ulaşılan sonuçlar şu şekilde özetlenebilmektedir: Ağ günlükleri Türkçeyi ikinci dil olarak öğrenen öğrencilerin yazma becerileri üzerinde olumlu bir etkiye sahiptir. Ağ günlüğü kullanan öğrencilerin yazma becerileri geleneksel yazma eğitimi alan öğrencilerin yazma becerilerinden yüksektir. Ağ günlükleri Türkçeyi ikinci dil olarak öğrenenlerin yazma tutumlarına olumlu etki yapmış, öğrenciler Ağ günlükleri sayesinde daha iyi yazmaya başlamıştır. Ağ günlükleri yabancı öğrencilerin yazmaya karşı motivasyonlarını artırmıştır.
Türkiye Türkçesi öğrenen Kazak öğrencilerin sözcük düzeyinde yaptıkları yanlışlar

Bu araştırmanın amacı, Türkiye Türkçesi öğrenen Kazak öğrencilerin sözcük düzeyinde yaptıkları yanlışları tespit etmek ve bu yanlışları dil bilgisi açısından değerlendirerek Kazaklara Türkiye Türkçesi öğretimi konusunda yapılacak çalışmalara katkı sağlamaktır. Araştırmada, bu amaca uygun olarak görüşme ve doküman inceleme yöntemiyle başvurulmuştur. Araştırmanın çalışma grubunu Kazakistan'ın Türkistan şehrindeki Hoca Ahmet Yesevi Üniversitesinin öğrencileri ve Türkiye'de eğitim almakta olan Kazak öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışmayla ilgili veri kaynakları, araştırmacı tarafından 2018- 2019 eğitim öğretim yılı Bahar döneminde Kazakistan'ın Türkistan şehrindeki Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesinde öğrenim gören öğrencilerden elde edilmiştir. Araştırmacı ''Türkiye Türkçesi Öğrenen Kazak Öğrencilerin Sözcük Düzeyinde Yaptıkları Yanlışlar'' projesi kapsamında ziyarette bulunduğu Türkistan kentinde, Hoca Ahmet Yesevi Üniversitesinde öğrenim gören Türk asıllı Kazak öğrencilerin ''Türkiye Türkçesi'' dersi kapsamında yazdıkları yazılı sınav kağıtlarını elde etmiştir. Ayrıca Türkiye'de eğitim alan Kazak asıllı öğrencilere görüşme formu uygulanmıştır. Kazaklara Türkiye Türkçesi öğretiminde katkı sağlayacağını amaçladığımız bu çalışmada, Türkiye Türkçesi öğrenen Kazak öğrencilerinin sınav kağıtları fonetik açıdan değerlendirilmiş olup, görüşme formundan elde ettiğimiz veriler ise ses benzetmesinden kaynaklanan ve ses, anlam açısından aynı olan kelimeler olarak karşılaştırmalı ve açıklamalı şekilde değerlendirilmiştir.
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan metinlerde sözdizimsel yalınlaştırmanın okuma hızı ve kavrama düzeyine etkisinin incelenmesi

Okuma ve okuduğunu kavrama, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Okuma sırasında ilgiyi kavrama üzerine odaklamak için okuyucunun sözcük tanıma, otomatikleşme ve bürünsel becerilerini kazanmış olması gereklidir. Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde okuma etkinlikleri genel olarak metinler üzerinden yürütülmektedir. Bu etkinliklerin başarıya ulaşması da metinlerin öğrencilere uygun düzeyde hazırlanmasına bağlıdır. Metinlerin öğrenci düzeyine uygunluğu belirlenirken, sözcük ve tümce uzunluklarına, dil ve anlatım özelliklerine ve okunabilirlik düzeylerine dikkat edilmelidir. Bunun için okuma metinleri ya özgün biçiminde bırakılmalıdır ya da metin üzerinde bir takım yalınlaştırma işlemleri yapılmalıdır. Metinlerde yalınlaştırma, sözcüksel ve sözdizimsel biçimde yapılmaktadır. Sözcüksel yalınlaştırmada az bilinen sözcüklerin tümceden atılarak yaygın olarak kullanılan sözcüklerin eklenmesi benimsenmiştir. Sözdizimsel yalınlaştırmada ise sıralı ve bağlı tümceleri bölerek iki ayrı tümceye dönüştürmek amaçlanmaktadır. Böylece okumanın daha kolay ve anlaşılır biçimde olacağı düşünülmektedir. Ancak alanyazındaki çalışmalar incelendiğinde yalınlaştırılmış metnin, öğrencilerin okuma hızlarına ve kavrama düzeylerine nasıl bir etkisi olduğu konusunda görüş birliğine varılamadığı görülmektedir. Bu çalışmanın amacı; metinlerde sözdizimsel yalınlaştırma yapıldığında, öğrencilerin metinleri okuma hızında ve kavrama düzeylerinde meydana gelen değişimin yönünü belirlemek ve ortaya veri koymaktır. Çalışmada genel tarama modellerinden olan 'betimsel tarama modeli' kullanılmıştır. Çalışma grubunu, yabancı dil olarak Türkçe öğrenen 50 öğrenci oluşturmaktadır. Ankara, Muğla ve Burdur'daki üniversitelerin Türkçe öğretim merkezlerinde dil eğitimi alan 50 öğrenciye iki gün süresince uygulama yapılmıştır. Uygulanan iki metin, öğrencilerin ders kitaplarında yer alan ve daha önce karşılaşmadıkları metinler arasından seçilmiştir. Metin seçiminde, sözcük ve tümce uzunlukları ile okunabilirlik düzeyleri birbirine yakın metinler seçilmesine dikkat edilmiştir. Birinci metin özgün biçimde bırakılmış, ikinci metinde ise sözdizimsel yalınlaştırma yapılmıştır. Uygulamada, öğrencilerin bir dakikada okudukları sözcük sayıları belirlenmiştir. Ardından öğrencilerin metni kavrama düzeyini ölçmek amacıyla her metin için hazırlanan altışar soru yöneltilmiştir. Elde edilen veriler çözümlenirken; öğrencilerin okuma hızında normal bir dağılım görüldüğü için 'İlişkili t-Testi' kullanılmıştır. Öğrencilerin metni kavrama düzeylerinde ise normal bir dağılım görülmediği için 'Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi' kullanılarak veriler çözümlenmiştir. Ortaya çıkan sonuçlarda; yalınlaştırılmış metnin, öğrencilerin okuma hızına etkisinin olmadığı belirlenmiştir. Ancak bu metinlerin, kavrama düzeyini ölçen sorulara verilen yanıtlar üzerinde olumlu bir etkisinin olduğu açıkça görülmüştür.
Fransızca-Türkçe fizyonomi deyimlerinin karşılaştırılması ve dil öğretiminde işlenmesi

Ortak kültür miraslarının her çağda ve nesilde kullanılması ve geliştirilmesinde dilin en etkin ürünleri olan deyim ve atasözlerinin çok büyük önemi söz konusudur. Bunun sebebi de anlatımı güçlü kılmak, yaşama dair birikimleri, toplumun ortak duyarlılıklarını ve değerlerini söz öbekleri biçiminde vermektir. Deyim ve atasözleri bir toplumun yaşam mücadelesi, bilgi birikimi, tecrübe zenginliğini gösterir. Kültürel kimliklerin korunmasında söz konusu bu zenginliklerin korunması ve gelecek nesillere aktarılmasına özellikle dikkat etmek gerekmektedir. Çalışmamızda bu zenginliklerin ya da kültürel birikimlerin unsurlarından olan deyimlerin diğer nesillere nasıl aktarılacağı, nelere dikkat edileceği, hangi aşamalardan geçerek aktarımlarının yapılması gerektiği konusunda tespitlerde bulunduk. Fransızcadaki özellikle fizyonomi deyimlerinin Türkçeye nasıl aktarılabileceği, aktarılırken nelere dikkat edilmesi gerektiğinin üzerinde durduk. Fransızca ve Türkçe fizyonomi deyimlerini tespit ettik. Fizyonomi deyimleri benzerlikleri, faklılıkları anlam ve ifade yönünden inceledik. Fransızlar ve Türkler arasında jest ve mimiklerin ne şekilde ifade edildiği ortaya koyduk. Dil öğretiminde deyimlerin öğretimini inceledik. Öğrencilere aktarılan fizyonomi deyimlerinin kolay öğrenilenlerini tespit ettik. Fransızca-Türkçe fizyonomi deyimler sözlüğünde Türkçe deyimlere uygun bir şekilde önerilerde bulunduk. Bu çalışmanın Fransızca-Türkçe fizyonomi deyimlerin benzerlikleri, farklılıkları ve dil öğretiminde öğrencilere aktarılması konusunda önemli katkılar sağlayacağı düşüncesindeyiz.
Bekir Yıldız'ın çocuk kitaplarının değerler eğitimi açısından incelenmesi

Bu araştırmada Bekir Yıldız'ın çocuk kitapları değerler eğitimi açısından incelenmiştir. Bekir Yıldız'ın çocuk kitaplarının değerler eğitimi açısından ne düzeyde olduklarını tespit etmek amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemi Bekir Yıldız'ın kaleme aldığı Ölümsüz Kavak, Kör Güvercin, Şahinler Vadisi ve Arılar Ordusu adlı çocuk kitaplarıdır. Araştırmada betimsel tarama modeli ve doküman incelemesi teknikleri kullanılmıştır. Araştırmanın birinci bölümünde problem durumu, araştırmanın önemi, amacı, sınırlılıkları, varsayımlar ve tanımlar verilmiştir. Araştırmanın ikinci bölümünde Bekir Yıldız'ın yaşamı, sanatı, eserleri, çocuk edebiyatında masal türü, değer başlıklarıyla kavramsal çerçeve çizilmiş ve ilgili araştırmalara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde araştırmanın yöntemi hakkında bilgiler verilmiştir. Dördüncü bölümde Bekir Yıldız'ın çocuk kitaplarının özetleri verilmiş, kitaplar kök değerler eğitimi açısından incelenmiş ve elde edilen bulgular ve bulguların yorumlanmasına yer verilmiştir. Çalışmanın beşinci bölümde araştırma sonuçları ortaya konmuş ve öneriler sunulmuştur. Araştırma sonucunda Bekir Yıldız'ın çocuk kitaplarının kök değerlerden olan adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik ve yardımseverlik (MEB, 2017) değerleri açısından zengin olduğu tespit edilmiştir. Bekir Yıldız'ın çocuk kitaplarının, içerdiği eğitici değerler bakımından bireysel ve sosyal değerler eğitiminde faydalı olacağı sonucuna varılmıştır.
Developing a method for automatic confirmation of relationships between connotation words

Doğal Dil İşleme, doğal bir dili anlayan ve işleyen yazılım sistemi yapısı olarak tanımlanabilir. Dilin dilbilgisi kurallarını çözümlemeyi ve onu anlaşılabilir kılmayı amaçlar. Bilgisayar teknolojisinin yaygın kullanımı, bu yöntemi kullanan yazılım sistemlerinin geliştirilmesini de beraberinde getirmiştir; metin yazdığımız yazılımlardaki imla hatalarını düzelten mekanizmalar bu yönteme örnektir. Bu tezde, iki farklı Türkçe sözcük arasındaki anlamsal ilişkinin bilgisayar tarafından saptanması olayı açıklanmıştır. Bilgisayarlar, kendilerine öğretilmediği sürece bir sözcüğün ne anlama geldiğini bilemezler. Bu yüzden, 'Türkçe Eş ve Yakın Anlamlı Kelimeler Sözlüğü' ile 'Zıt Anlamlı Kelimeler Sözlüğü' kullanmak, bu sorunu ortadan kaldırmanın en iyi yollarından biri olarak düşünülmüştür. Karşılaştırılması yapılan kelimelerin tanım metinleri sözcük sözcük ayrıştırılır, daha sonra kendi başlarına anlamları olmayan adıl, ilgeç gibi sözcükler listeden atılır. Son olarak, her bir sözcüğe ait olan, açıklama metinlerinden elde ettiğimiz bu sözcük listelerindeki sözcükler eş, zıt veya yakın anlamlılıklarına göre birbirleriyle karşılaştırılır ve aralarındaki anlamsal ilişkiler belirlenir. Türkçe, eklemeli bir dil olduğundan, birçok Türkçe sözcük sıfat, ad veya eylem oluşturmak için yapım eki alabilir; bu yüzden kelimeleri kök ve gövdelerine ayırma işlemi, en karmaşık sorun olarak ortaya çıkmakta ve bu durum, olayları daha da karmaşık hale getirmekteydi. Açık kaynak kodlu ve platformdan bağımsız bir kütüphane olan Zemberek DDİ Kütüphanesi, kök-gövde ayırma, heceleme, hata kontrolü gibi biçimbilimsel operasyonlarıgerçekleştirebilmektedir. Zemberek karşılaştırmalar sırasında daha iyi sonuçlar alma konusunda oldukça yardımcı olmaktadır. Bu çalışmanın amaçlarından birisi de 'Türkçe Çağrışımlar Sözlüğü'nü oluşturmaktır. Bu yüzden bu çalışma, aynı zamanda Türkçe dili araştırmalarına da katkı sağlamaktadır.
İlkokul 2. sınıf Türkçe ders kitabı metinlerinin değerler eğitimi açısından incelenmesi

Bu çalışmanın amacı, ilkokul 2. sınıf Türkçe ders kitabındaki metinleri değerler eğitimi açısından incelemek, bu değerlerin nasıl ve ne oranda örneklendirildiğini tespit etmektir. Araştırmanın evrenini incelenen Türkçe ders kitabı oluşturmaktadır. Çalışma, nitel araştırma yöntemi kullanılarak yapılmıştır. Verilerin toplanmasında doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Türkçe kitabında yer alan okuma metinleri içerik analizi yöntemi ile deşifre edilmiştir. MEB tarafından basılan 2017- 2018 eğitim-öğretim yılında Dikey Yayıncılık'ın okutulan Türkçe ders kitabındaki tüm metinler incelenmiştir. Çalışmada tespit edilen değerler, Milli Eğitim Bakanlığının değerler eğitimi açısından belirlediği değerler çerçevesinde değerlendirilmiştir. Türkçe ders kitabı 7 tema, 36 metinden oluşmaktadır. Tüm metinler ele alındığında sevgi değeri en çok saptanan değer olmuştur. Empati ile bağımsız ve özgür düşünebilme değerlerine ise hiç rastlanmamıştır. Elde edilen bulgular ve iletilmek istenen değerler sonuç bölümünde sunulmuştur. Araştırmanın sonucuna göre, incelenen metinlerde değerlerin orantılı bir şekilde dağılımının bulunmadığı, ancak temaların içeriğindeki metinlerle alakalı olduğu ve değer aktarımına uygun metinler olduğu saptanmıştır.
Determination of vocabulary learning strategies of students of Turkish as a foreign language at Jamia Milia Islamia University, India

Öğrencilerin ikinci dil edinimi sırasında karşılaştıkları en önemli sorunlardan birisi kelime öğrenimidir. Yetersiz kelime bilgisi hem ikinci dil öğrenimini hem de onun kullanımını hayati yönde etkilemektedir. Bu durumdan hareketle yapılan çalışmada, yabancı dil olarak olarak Türkçe öğrenen lisans öğrencilerinin kullandıkları kelime öğrenme stratejileri ve uygulamaları incelenmiştir. Çalışma grubunu 2013- 2014 eğitim-öğretim yılında Hindistan'da Jamia Milia İslamia Üniversitesi'nde, yabancı dil olarak Türkçe öğrenen 104 Hintli öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın amacı bu öğrenciler tarafından en fazla ve en az kullanılan kelime öğrenme stratejilerini ortaya koymaktır. Bu çalışmada veri toplamak amacıyla kelime öğrenme stratejileri üzerine Schmitt'in Taksonomisinden (1997) uyarlanan 25 maddelik bir anket kullanılmıştır. Öğrencilerden toplanan veriler frekans, yüzde ve ortalama istatistikleri kullanılarak SPSS programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Verilerin analizi sonucunda en çok kullanılan kelime öğrenme stratejisi hafıza strateji çıkmıştır. En az kullanılan kelime stratejisi ise metakognitif çıkmıştır. Bu sonuçların yabancılara Türkçe öğretimi eğitimcilerine etkili kelime öğretimi stratejileri ve yöntemleri konusunda yol gösterici olacağı düşünülmektedir.
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde görev odaklı yaklaşım açısından kelime öğretimi

Bu çalışmanın amacı, yabancı dil öğretim yaklaşımlarından iletişimsel yaklaşım ışığında ortaya çıkan görev odaklı yabancı dil öğretim modelinin Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kelime öğretimi sürecine olan etkisini incelemektir. Bu bağlamda Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Türkçe ÖğretimMerkezinin B1 seviyeli iki sınıfı kontrol ve deney grupları olarak seçilmiş ve planlanan araştırma bu öğrenciler ile uygulanmıştır. Araştırma kapsamında ilk olarak merkezde kullanılan İstanbul Yabancılar için Türkçe B1 ders kitabı üniteleri incelenmiş, sonrasında kelime öğretimi açısından eksik olan dolayısıyla araştırma için uygun olduğu düşünülen iki ünite seçilmiştir. Öncelikle iki ünite içindeki bölümlerin hedef kelimeleri ayrı ayrı belirlenmiş ve daha sonra kullanılmak üzere bu kelimeler ile görev odaklı etkinlikler içeren bir ön-test hazırlanmıştır. Her iki gruba da eğitim öncesi uygulanan bu test daha sonra deney grubunun kendisi için belirlenen üniteleri kapsayan görev odaklı etkinlikler ile aldığı ve kontrol grubunun klasik yolla devam ettiği eğitim sonrası aynı öğrenciler ile tekrar uygulanmıştır. Elde edilen test sonuçlar deney ve kontrol gruplarında kendi aralarında SPSS 21 paket programı ile karşılaştırılmış, bulgular istatistiki olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca sonuçlar cinsiyet, yaş ve Türkiye'de bulunma süreleriparametreleri doğrultusunda da incelenmiştir. Yapılan araştırma sonucunda görev odaklı etkinlikler ile kelime öğretiminisürdüren deney grubu kontrol grubundan daha başarılı bulunmuştur. Görev odaklı yabancı dil öğretim etkinliklerin kelime öğretimine olan etkisini ortaya koymayı hedefleyen bu araştırma bundan sonra bu alanda yürütülecek araştırmalara kaynak sağlaması açısından önem arz etmektedir.
Sağlıklı bireylerde ipuçlu anlamsal işlemleme ve seyrek uyaran paradigmalarında beyin osilasyonları

Bu araştırmanın amacı, Türkçede sözcük-anlam işlemlenmesi sürecinde beyin osilasyonlarının rolünü araştırmaktır. Bu amaç için, katılımcılardan EEG kaydı alınırken, ipuçlu anlamsal işlememe ve sözcüğe gecikmeli karar verme görevini yerine getirmeleri istenmiştir. Araştırmanın diğer amacı da farklı paradigmalardan elde edilen iki geç latanslı olaya ilişkin potansiyel bileşeninin delta teta ve alfa osilasyonlarında yarattığı dinamik mekanizmaların karşılaştırılmasıdır. Bu amaç için de dikkat, karar verme ve çalışan bellek gibi bilişsel süreçlerle ilişkilendirilen görsel seyrek uyaran paradigması çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırmanın örneklemi anadili Türkçe 18-30 yaş aralığındaki 31 sağlıklı katılımcıdan oluşmaktadır. Tüm katılımcılar sağlaktır. EEG Ag/ AgCl elektrotlar aracılığıyla 32 kanaldan uluslararası 10-20 sistemine göre kaydedilmiştir. Sözcüğe karar verme görevinde kayıtlar 0,5- 50 Hz aralığında filtrelenerek, anlamsal açıdan ilişkili, ilişkisiz ve uydurma sözcük koşullarının her biri ve tüm elektrot yerleşimlerinden N400 bileşenin ortalama genliği ölçülmüştür. Her bir denemedeki EEG verisi delta, teta ve alfa frekans aralığında dalgacık dönüşümüne uğratılıp, olaya ilişkin spektral pertürbasyon ve denemeler arası koherans ölçümleri yapılmıştır. Uyaran öncesi -250 -150 ms aralığına göre normalizasyonu yapılan delta, teta ve alfa OİSP ve DAK değerleri, uyaran sonrası 200- 350 ms ve 350- 500 ms zaman penceresi için hesaplanmıştır. Aynı yöntem, seyrek uyaran paradigması EEG verilerinin analizinde uygulanmıştır. Sözcük anlam işlemlenmesi sürecinde alfa, teta ve delta frekans aralığında anlamsal açıdan ilişkili ilişkisiz ve uydurma sözcük koşullarına farklı osilatuar yanıtlar oluştuğu bulunmuştur. Benzer şekilde, seyrek uyaran paradigmasında hedef ve standart uyaranlara oluşturulan yanıtlar alfa, teta ve delta bandında farklılık göstermiştir. Paradigmaların altında yatan beyin dinamikleri karşılaştırıldığında ise, beyin sözcüklerle ilgili görevde faz kilitlenmesini daha çok arttırmış, seyrek uyaran paradigmasında hem faz kilitlenmesi hem de güçte artış göstermiştir. Çalışmanın bulguları, Türkçede sözcük anlam işlemlenmesi süreci ile düşük frekanslı osilasyonlar arasındaki işlevsel ilişkiyi ve osilasyonların beynin bilgi işleme sürecini yansıtan önemli bileşenler olduğunu göstermektedir. Seyrek uyaran paradigmasındaki P300, sözcük anlamsal işlemleme sürecindeki N400 bileşeninin oluşumuna OİSP ve DAK değişimleri farklı katkılar sunmaktadır. Bu bulgu beynin çeşitli bilişsel görevlerde olaya ilişkin osilasyonların frekans ve zamanlamalarında ince ayar yaparak farklı stratejileri devreye soktuğu sonucunu işaret etmektedir.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yazınsal metinlerin B1 düzeyine uyarlanması: Eskici örneği

Okuma-anlama becerisinin geliştirmesi amacıyla yabancı dil öğretiminde kullanılan metinlerin, özgün şekliyle mi yoksa dil düzeyine uygun hale getirilmiş olarak sadeleştirilmiş şekliyle mi kullanılması gerektiği, üzerinde tartışılan bir konudur. Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan özgün yazınsal metinlerin, dile, yazına ve anlama ait niteliklerinin sorgulanabilmesi ve metinlerin bu düzlemlerde irdelenebilmesi ancak ileri düzeydeki dil öğrenicileri tarafından yapılabilir. Temel ve orta düzeydeki dil öğrenicilerinin okuma eylemlerinin öncelikli amacı ise anlama ulaşmaktır. Çünkü bu düzeydeki öğreniciler özgün haldeki bir yazınsal metne hakimiyet sağlayabilecek yeterli dilsel edince ve artalan bilgisine sahip değildirler. Bu düşünden yola çıkılarak, metindilbilimsel bir çerçevede, yüzey ve derin yapıdaki tutarlılık ve doğruluk değiştirilmeden yazınsal bir metnin sadeleştirilmesi tezin odak noktasını oluşturmaktadır. Yabancılara Türkçe öğretiminde okuma-anlama becerisinin kazandırılması ve geliştirilmesi amacı ile kullanılan yazınsal metinlerin bilimsel bir yöntem ile çözümlenmesi ve sadeleştirilmesi tezin temel amacıdır. Yapılan sadeleştirme işlemi öncesinde, yazınsal bir metnin seçilmesi, seçilen bu metni metindilbilimsel ölçütlere bağlı kalınarak çözümlenmesi ve bu şekilde bilimsel bir nitelik kazandırılan sadeleştirme süreci ve sadeleştirmenin amacına ulaşıp ulaşmadığının çeşitli teknikler ile sınanması bu çalışmanın çerçevesini çizmektedir. Bu bağlamda, Refik Halid Karay'ın kısa öykü türüne ait 'Eskici' isimli eseri, öncelikle metinsellik ölçütlerinden 'bağlaşıklık' ve 'bağdaşıklık' ölçütlerine bağlı kalınarak çözümlenmiş ve sonrasında yine söz konusu ölçütler çerçevesinde Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen B1 düzeyindeki öğreniciler için sadeleştirilmiş ve seçilen yazınsal metnin özgün ve sadeleştirilmiş şeklinin kavranmasını ölçme amacına yönelik oluşturulan sorular ile her iki metni okuma-anlama ölçme uygulaması yapılmıştır.