Türkiye'de finansal istikrarın para politikası üzerine etkisi

1990'lı yılların başından itibaren, fiyat istikrarının sağlanması amacıyla enflasyon hedeflemesi stratejisinin merkez bankaları tarafından benimsenmesiyle, kısa vadeli faiz oranları temel politika aracı olarak kullanılmaya başlanmıştır. Ancak özellikle son yirmi yılda politika faiz oranının finansal piyasalardaki değişimlerin açıklanmasında yetersiz kalması, para politikası yapıcılarını daha kapsamlı ve istikrarlı araçların geliştirilmesine yöneltmiştir. Sermaye hesabının serbestleştirilmesi, yaşanan küresel finansal krizlerin reel ekonomi üzerindeki etkilerini arttırmış; bu nedenle merkez bankalarının amaçlarında çeşitli değişiklikler yapılmıştır. Fiyat istikrarı yanında, finansal istikrarın sağlanması da merkez bankalarının temel amaçları arasına dahil edilmiştir. Söz konusu gelişmelere paralel olarak para piyasasındaki gelişmelerin izlenmesi amacıyla, 1990 yılında Yeni Zelanda ve Kanada Merkez Bankaları kısa dönem faiz oranları ve döviz kuru değişkenlerinin ağırlıklı toplamı olarak elde edilen parasal koşul endeksini hesaplamış ve bir araç değişken olarak da kullanmaya başlamıştır. Ancak son dönemlerde finansal piyasalarda yaşanılan gelişmeler nedeniyle, zamanla PKE para politikasının iktisadi aktivite üzerindeki etkilerinin öngörülmesinde yetersiz kalmaya başlamıştır. Bu nedenle PKE'nin içerdiği değişkenlerin kapsamı kısa ve uzun dönem faiz oranları, risk primi, varlık fiyatları, hisse senedi ve konut fiyatları gibi birçok değişkeni içerek şekilde genişletilmiş ve elde edilen endeksler finansal koşullar endeksi olarak tanımlanmıştır. Hesaplanan endeksteki bir artış ekonomideki finansal gevşemeye işaret ederken, düşüş ise genellikle finansal krizler ile kendisini daha belirgin olarak gösteren finansal sıkılaşmayı ifade etmektedir. Bu çalışmanın temel amacını, Türkiye için para politikası analizinde kullanılabilecek finansal koşullar endekslerinin oluşturulması ve söz konusu endeksler üzerinden parasal aktarım mekanizmalarının etkinliğinin analiz edilmesi teşkil etmektedir. Bu bağlamda çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde 1992: 1 ve 2015: 12 dönemini kapsayacak şekilde Türkiye için alternatif FKE'lerin hesaplanması ve öngörü güçlerinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Bu çerçevede finansal koşul endeksleri dört metodolojiye dayanılarak elde edilmiştir: İndirgenmiş form talep denklemleri, VAR genelleştirilmiş etki tepki fonksiyonları, dinamik faktör modeli ve faktör-genişletilmiş VAR. Hesaplanan alternatif FKE'ler sanayi üretim endeksini örneklem içi ve örneklem dışı öngörü gücü açısından karşılaştırılarak en iyi performansı gösteren endeks tespit edilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde ilk aşamada Türkiye ekonomisi için seçilen en iyi FKE'nin bağımlı değişkenlerden biri olarak yer yer aldığı zamanla değişen parametreli VAR modelleri tahmin edilmiştir. Bu sayede farklı finansal koşullar altında parasal aktarım mekanizmalarının -faiz oranı, döviz kuru, hisse senedi, kredi ve beklenti kanalı- etkinlikleri Türkiye ekonomisi için değerlendirilmiştir. Bu bağlamda çalışma, FKE ve parasal aktarım mekanizması gibi birbiri ile yakından ilişkili iki konunun birleştirilmesi amaçlanmaktadır. Böylece, analiz sonuçlarının para politikası yapıcılarına parasal aktarım mekanizmalarının işleyişi ile ilgili önemli bilgiler sağlaması beklenmektedir.