Türkiye'nin siyasi sistem arayışı üzerine başkanlık sistemi, ABD - Türkiye kıyaslaması ve cumhurbaşkanlığı sistemi

Türkiye'de siyasi sistem arayışına ilişkin tartışmalar 1960'lı yıllardan beri devam etmektedir. Bu tartışmalarda ana odak nokta, belirleyici unsur; yaşanan hükümet krizleri üzerinden ülkenin 'yönetilebilirlik' sorunudur. Özelikle son yıllarda ülkemiz siyasetinin en yoğun gündem maddelerinden birisi siyasi sistem tartışmaları olup, ülkemiz gerçekleri doğrultusunda hangi sistemin en uygun ve doğru olduğu, hangi yönetim sistemi uygulanır ise Türkiye'nin daha istikrarlı, daha demokratik ve daha etkin bir şekilde yönetileceği hususu, hem politikacılarımız hem akademik çevreler hem de diğer kesimlerce tartışılmaktadır. Siyasal sistemin değişmesi gerektiğini söyleyerek, dönem dönem gündeme getiren ve bu yönde çaba gösteren siyasi aktörler genellikle Türkiye siyasetinde sağ siyasal parti ve bu partilerin yöneticileri olmuştur. Değişim talebinin sağ siyasal partilerce gündeme getirilmesi ve savunulmasının temel sebebi ise; Türk tipi vesayetçi parlamenter yapıda kolayca iktidar alanı bulan vesayet odaklarından kurtulma ve sistemin kriz çıkaran yönlerini aşarak, darbelerin yaşanmadığı daha istikrarlı bir demokratik yönetimi hakim kılma çabası olduğu görülmektedir. Sistemin değişimine yönelik yapılan talepler, güya sistemin koruyuculuğu vazifesini üstlenen ve ideolojik olarak aynı kesimde yer alan sivil-asker bürokratik yapılar ve bunlarla birlikte hareket eden iş, medya vb. çıkar grupları tarafından yakın zamana kadar kolayca manipüle edilerek etkisizleştirilmiştir. 1970'li yıllarda Erbakan liderliğindeki MNP, MSP ve Türkeş liderliğindeki MHP tarafından, yaşanan krizlerin yarattığı gerilimden kurtulma gerekçesi ile başkanlık modeli tartışması açılmış ve Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi gerektiği belirtilmiştir. Darbe dönemi ile birlikte 1982 Anayasasının yapımı aşamasında başkanlık modeli tartışmaları yapılmış olmakla birlikte Anayasayı yapan irade, Cumhurbaşkanını halkın seçmesi durumunda, yukarıda bahsettiğimiz blok olarak hareket eden vesayet yönetiminin zarar göreceği düşüncesiyle bu talepleri dikkate almamıştır. Anavatan Partisi lideri Turgut Özal ise ülkede gerekli reformların daha hızlı yapılması ve icra organının daha hızlı, daha etkin yönetilebilmesi için 'değişim anahtarı' olarak başkanlık sistemini görmüş ve Türkiye için en uygun model olduğunu belirtmiştir. 1990'lı yıllarda koaliasyon hükümetlerinin ortaya çıkardığı ciddi siyasi istikrarsızlıklar üzerine Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel 'yönetimde istikrar' vurgusu ile başkanlık sistemi tartışmalarına katılmıştır. 2002 yılında kurulan Ak Partinin lideri Recep Tayyip Erdoğan ise neredeyse siyasi hayatının tüm dönemlerinde Türkiye için en iyi siyasal yönetim tarzının başkanlık sistemi olduğunu söylemiştir. Erdoğan ve Ak Parti yönetiminin gündeme getirdiği ve uzunca süre dillendirdiği başkanlık sistemi modelinin gerekçeleri olarak ise;i. Demokrasinin derinleşmesi, ii. Siyasi istikrarın sağlanması, iii. Yönetimde hem başbakan hem cumhurbaşkanı şeklinde olan çift başlılık sorununun aşılması, iv. Yürütmenin daha hızlı ve etkili kararlar alması gerektiği, v. Bürokratik vesayetten kurtulma, vi. Yasama ve yürütmenin birbirinden ayrılarak bu erklerin görevlerini daha iyi yapabilmesi ve son olarak ta . Cumhurbaşkanının meclis tarafından seçilmesi sürecinde yaşanan ciddi hukuksuz uygulamalardan kaynaklı krizlerin sonlandırılması gibi söylemlerle siyasal sistemin dönüşmesi için yoğun emek harcamışlardır. Elbette bu süreçte başkanlık sistemini savunan liderler, parti yönetimleri, akademik çevreler olduğu gibi karşıt görüşlerde olan siyasiler ve gruplarda yoğun şekilde itirazlarını sürdürmüşlerdir. Yapılan itirazlara objektif olarak baktığımızda ise, itirazların genellikle talep edilen başkanlık sisteminin yapısından, sistemin yönetim karakterinden, unsurlarından ziyade farklı alanlarda yoğunlaştığı görülmektedir. İtirazların temelini uygulanan mevcut parlamenter sisteminin daha demokratik olduğu iddeası oluşturmakla ve başkanlık sistemi ile bölünme yaşanacağı, tek adamlık olacağı, otoriterliğin geleceği, iktidarın kişiselleşeği, rejimin korunması gerektiği gibi başlıklar üzerinde sürdürüldüğü görülmektedir. Çalışmamızın amacı; Bu bilgiler ışığında Türkiye'nin siyasi sistem arayışlarını, siyasal sistemin dönüşüm gerekçelerini, siyasi istikrarsızlık krizlerinin nasıl ortaya çıktığı ve neden dönem dönem sürekli başgöstererek bir türlü çözüme kavuşturulamadığını açıklamak, başkanlık sistemini dünyada uygulayan en iyi örnek olan ABD sistemini inceleyerek, bu sistemin iyi ve kötü taraflarını ortaya koymak, tartışılan başkanlık sisteminin ülkede yönetim ve istikrar için olduğu kadar, demokratikleşmenin daha ileri götürülmesi, siyasi istikrarın sağlanması, ekonomik büyüme ve kalkınma hamlelerinin devam ettirilmesi anlamında da karar alma süreçlerinde yaşanan mevcut çift başlı yönetimin Türkiye'de sistem değişikliğini zorunlu kılıp kılmadığı gibi sorulara cevap aramak olacaktır.