Collaboration in design studios

Günümüz koşullarındaki mimari ortamın getirdiği ve gerektirdiği değişimler göz önüne alınarak mimari tasarım stüdyolarındaki eğitim formasyonunun gelişimi ve değişimi bu çalışmanın çıkış noktasını oluşturmuştur. Tezin giriş bölümünde günümüzün mimarlık ortamı çeşitli yönleriyle tanıtılarak, mimarlık eğitimine yansımaları ele alınmıştır. Bu yansımalar ışığında yazarın hem öğrenci olarak (AADRL 01 -03) hem de eğitmenlerden biri olarak (ITUMTZ Ekim 04- Ocak 05) katıldığı iki farklı yüksek lisans programı tanıtılmıştır. Bu iki stüdyo ortamı, öğrencinin tasarım stüdyosundaki konumu göz önünde bulundurularak 'bireye' ve 'işbirliğine' dayalı tasarım stüdyoları şeklinde sınıflandırılmıştır. Tezin kuramsal çerçevesini desteklemek ve işbirliğine dayalı stüdyoların pozitif ve negatif yanlarım ortaya çıkartmak için bir anket hazırlanmıştır. Anket AADRL 01-04 dönemlerinde okumuş olan iki sınıf üzerinde uygulanmıştır. İkinci bölüm kapsamında mimarlık dünyasındaki güncel tartışmalara hem meslek alam, hem mimarlığın nesnesi, hem de eğitim çerçevesinde bakılmıştır. Mimarlığın ve insanlığın bugüne kadarki tarihçelerine bakıldığı zaman, etkileşimlerin olduğu görülmektedir. Günümüzün teknolojik gelişimleri ile yaşam tarzımızın değişinimin mimarlığa etkisi de şüphesizdir. Bugün bilgisayar teknolojileri ve basit tasarım programları sayesinde herkesin mimarlık yapabilme yetisine sahip olması, mimarlığın ayağa düşmesine neden olmuştur. Mimarinin güncel tartışmalar içinde yer almakta zorlanması ve prestijini kaybetmesi, kendini yenilemesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu sebeple mimarların yeni teknolojileri kullanarak, gelenekselin ötesinde tasarımlar yapmaları gerekmektedir. Mesleklerarası teknoloji alışverişi ile yeni tasarımların gerçekleşmesi ve bu yeni tanımlanan süreç sırasında tasarımın bilgi bazlı olması gerekliliği ön plana çıkmaktadır. Tabii bütün bu değişimlerle mimarın da mesleğe bakış açısı değişmeye başlamıştır. 'Mimarlık nedir?' sorusunun yerini 'inimarlık ne yapar sorusu? almıştır. Bu soruyu yönelten mimarlar, mesleğin gücünü ortaya koyarak eski prestijli konumuna ulaştırmaya başladılar. Bu bakış açısında, günümüzde mimarın rolü de tartışılmaktadır. Mimarinin tarihsel süreçte geçmişşten günümüze tanımına bakıldığında, günümüzde üründen başka tasarım sürecinin de bilgi olarak önem kazandığını görürüz. Bu, yeni tasarım rollerinin oluşmasına ve mesleğin çatallaşmasına sebep olurken, mimarın toplum içindeki görevlerini tanımlamakta güçlük çekmesine neden olmaktadır. Mimarın, bu süreçte toplumu yönlendiren özelliğinden çıkıp toplum tarafından yönlendirilen hale geldiği gözlemlenmektedir. Mimarın bunu aşması için çağın ötesine geçebilen bir özelliğe sahip olması gerekir ki bu da ancak araştırıcı bir kişilikle olabilir. Günümüzde, mimarın kullandığı tasarım araçlarının değişimi ofis ortamlarına da yansımaktadır. Mimarlar, dünyanın farklı noktalarında iş alabilmek için çok uluslu organizasyonlar oluşturmaya başladılar. Bu tip organizasyonların avantajlarından birikmiş zamanlaması ile ilişkili olarak ortaya çıkmaktadır. Coğrafi konumlan sebebiyle yirmi dört saat çalışabilen ofisler, az zamanda çok iş yapılabilmesini sağlamaya başlamıştır. Tabii çokulusluluk durumunda akreditasyon gibi meseleler ön plana çıkmaya başlıyor. Mimari ürünün tanımı da, bugünün koşullarının ve toplumun mekanla ilgili beklentilerinin değişimi ile farklılaşmaktadır. Bu beklentilerin keşfi için mimarlara önemli görevler düşmektedir. Bugün insanlığın yaşadığı mekanların çoğunu kentler tanımlamaktadır ve yaşam tarzımız değiştikçe de dünya nüfusunun çoğu kentlere taşınmaktadır. Bunun sonucunda mimarlara çok önemli sorumluluklar düşmektedir. Bugünün mekan tanımı geçmişşe göre daha belirsiz, akışkan ve bulanık bir yapıya sahiptir. Bu tip mekanlara uyum sürecinde mimarinin oluşumunda hareketin ön plana çıktığı gözlemlenmektedir. Günümüzün oluşturduğu bir başka koşulda, tasarımla ilgili birçok ürün gibi mimari ürünün de hızla tüketilmesidir. Bunun gibi bir piyasa ortamında, hızlı tasarlayan mimar kendine daha kolay yer edinebiliyor. Piyasanın hızına yetişebilmek için bilgi üretiminin de hızlanması ve zenginleşmesi gerekmektedir. Farklılaşmak ve ön plana çıkmak için daha değerli tasarımların yapılması gerekiyor. Bilgi bazlı tasarımlar ve tasarım süreci önem kazanıyor. Bu tip tasarımların ortaya çıkabilmesinde grup çalışması gerekmektedir. Grup çalışmaları ancak somut veriler üzerinden yapılabilir. Bu da mimari objenin tasarım tartışmalarında ön plana çıkmasına neden olmaktadır. Bugün mimarlığın yaşadığı problemler de mimari eğitimle birebir alakalıdır. Günümüzde eğitimle ilgili tartışmaların çoğu, mimari eğitimde araştırma ve uygulamanın ayrışması üzerinedir. Bunun sebeplerinden biri mimarın akademik bir ortamda yetişmesi ile ilgilidir. Akademik ortamlarda bile bu ayrım 'uygulamacı' ve 'araştırmacı' eğitmen kavramlarıyla ön plana çıkmaktadır. Mimari eğitimin bugün sadece uygulamacı mimar yetiştirme amacı, günümüz koşullarında yetersiz kalmaktadır. Çağımızda araştırmacı ve bilim adamı kişiğindeki mimarların eğitilmesi gerekliliği ön plana çıkmaktadır. Aslında, araştırmanın tasarımda ön plana çıkması akademi ve uygulamayı da bir araya getirebilir. Kollektif çalışma ortamlarıyla bu rahatlıkla sağlanabilir. Tartışmaların bir diğer noktası da mimarların mesleki kimliklerini sanat alanında mı yoksa bilim alanında mı ifadelendireceklerine bir türlü karar verememeleri ile ilgilidir. Mimarların kafasındaki karmaşıklık diğer mesleklerin mimariye bakış açışım da etkilemektedir. Mimarlığın diğer mesleklerle olan ilişkilerini düzeltmesi gereklidir çünkü mimarlık hem multidisipliner olarak, hem de kendi içinde kollektif bir meslek karakterine sahiptir. Diğer meslekler mimarlığı hor görmektedir ve bu akademik ortama da yansımaktadır. Bu problemi çözmek için eğitimde multidisipliner bir ortam yaratmak gereklidir. Mimarlık eğitimi bugünkü haliyle birçok tepki almaktadır. Hem disiplinler arası çalışmalara kolay uyum sağlayabilen, hem de çağımızın gereklerine mezun olduktan sonra bile adapte olabilen mimarlar yetiştirmek için yeni mimari eğitim yöntemlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu da ancak araştırma bazlı bir eğitim modeli olan işbirliğine dayalı çalışma ile mümkün olabilir. Günümüzdeki tartışmalara kısaca göz attıktan sonra tezin üçüncü bölümünde mimarlık eğitiminin dayandığı temel ilkeler sınıflandırılmıştır. Bu bakış açısında, mimari eğitimin tarihçesi, usta-çıraktan enstitüleşmeye kadar olan süreçte ele alınmıştır. Bu süreçte gözlenen unsur mimari eğitiminin temel taşının tasarım stüdyolarının oluşturduğudur. Bu sebeple de mimari eğitimde stüdyonun yerine tarihçesiyle beraber bakıp, öğrencinin konumuna göre farklı tasarım stüdyo tipleri ortaya konulmuştur. Bunlar 'bireysele' ve 'işbirliğine' dayalı tasarım stüdyoları olarak tanımlanabilir. Mimarlık eğitiminin tarihçesine bakıldığında en etkili olan ikili Bauhaus ve Beaux- arts okullarıdır. Beaux-arts ve Bauhaus eğitiminlerinin tanımı ve ortak yönleri, bugünkü eğitim sisteminin temellerini oluşturur. Bunların yanında tarihte önemli bir yere sahip olan bir başka ekol da AA' dır. AA'nın eğitim sisteminin tanımı ve güncelde yaşadığı problemler, bugünün mimarlık mesleğinin daha farklılaştığını, multidisipliner ve işbirliğine dayalı bir yapıya ulaştığını ortaya koymaktadır. Tasarım süreci soyuttan somuta doğru giden ve doğrusal olmayan bir süreçtir. Bu süreci daha iyi anlamak amacıyla stüdyo ortamına bakılmıştır ve tasarım sürecini oluşturan; fikirler, tema, ana kavram, bunları ifadelendiren betimleme, projenin gelişimini sağlayan eleştiri ve proje geliştirme konulan işlenmiştir. Tasarım bilgisi stüdyoda oluşur ve kullanılır. Amacı fikirlerin arkasındaki ana konsepti oluşturmaktır. Tasarım bilgisine ulaşmanın yollan tasarım stüdyolarında öğretilir. Önemli olan öğrencinin doğru sorulan sormayı öğrenebilmesidir. Ancak bu yolla öğrencinin tasarımcı gibi düşünmesi sağlanabilir, çünkü 'tasarımcı düşünce' doğru sorulan sormakla başlar. Mimarlar kendilerini iki boyutta ve üç boyutta ifade ederler. Mimar düşüncelerini görselleştirerek tasarım yapar. Yaratıcı düşünce görselleştirme ile ortaya çıkar. Soyut düşünceler eskiz, diyagram ya da tasarım önerisi şeklinde betimlenir ve tasarımın ilk evrelerinde gerçekleşir. Bazen sadece düşünceleri ortaya koyma şeklinde de üretim yapılabilir. Tasarım sürecinin bir parçası olan betimlemeler, içerdikleri bilgiye göre değişirler. İçerdikleri bilgi fazlalaştıkça detaya inerler. Tasarım sürekli bir süreçtir ve incelendiğinde değişik aşamalarda tasarınım geliştiği gözlenebilir. Tasarım değerlendirme ile gelişir. Tasarımın farklı aşamalarında yapılan değerlendirmelerle kararlar alınır. Değerlendirme eleştiri demektir. İki şekilde olabilir, öz eleştiri ve eleştiri. Kişi, projesi ya da fikirleri hakkında konuşarak öz eleştiri yapabilir, öz eleştiri projede geri dönüşlerin olmasına olanak verir. Tasarımı geliştirmek tasarım sürecinde önemli bir rol oynar. Önemli olan tasarımlan geliştirecek olan doğru bilgiye ulaşmaktır, bu da ancak iyi araştırma yapmakla başarılabilinir. Mimari programlarda teorik dersler bu bakışla ön plana çıkmaktadır ve stüdyo ortamım beslemektedir. Tasarım sürecini tanımlayan bu başlıkların her birinde konu bireysele ve işbirliğine dayalı stüdyolara göre ayrı ayrı ele alınmıştır, çünkü her ikisinde de farklı şekilde gerçekleşmektedir. Tasarım süreci kadar tasarım stüdyosunu oluşturan bireyler de önemlidir. Üçüncü bölüm, tasarım stüdyosunu oluşturan bireylerin tanımlanması ile sonlanmaktadır. Tasarım stüdyosunun, eğitmen, öğrenci ve bilgisayar gibi birbirinden farklı bireylerden oluşan karmaşık bir yapısı vardır. Bilgisayar bu yapıda çağımızın xıgetirdiği bir yenilik olarak ön plana çıkmaktadır. Eğitmen tasarımda daha tecrübeli olan, gerektiğinde öğrenciye yardımcı olan, projenin gidebileceği noktalan kestirebilen, projeye dışarıdan bakan bir gözdür. Görevini konuşarak gerçekleştirir. Öğrencinin yapmak istediklerini anlayıp onlara yardımcı olur. Tasarım yapmayı öğretemez amacauygun koşullu ortamı hazırlar. Bugünkü bilgi ortamındaki patlama, eğitmenlerin işini zorlaştırmaktadır ve eğitmenler ortak çalışmalar aracılığıyla bununla baş etmektedirler. Bunun yanında öğrenciler, öğrenmeye hevesli olan bireylerdir. Onların üzerlerine düşen görevler, tasarım yaparken öğrenmektir, bunu yaparken mimarlığı yaşamın bir parçası olarak benimsemeleri gerekir. En yeni birey olarak bilgisayar, tasarınım her adımında kullanılması gereken ve bilgiyi dönüştürme özelliği olan bir makinadır. Bilgisayarın kullanımı tasarım eğitiminin ilk yıllarında tehlikeli olmakla beraber mimari tasarım sürecinde çığır açtığı için kullanılması şarttır. Tezin dördüncü bölümünde, 'bireysele' ve 'işbirliğine' dayalı yüksek lisans tasarım stüdyoları, stüdyoyu oluşturan bireyler arasındaki ilişkiler göz önünde bulundurularak anlatılmıştır. Bireysele dayalı tasarım stüdyoları, bireysel çalışmanın ön planda olduğu stüdyolardır. Bu tip stüdyolarda:. eğitmen- öğrenci ilişkisi: dört farklı şekilde gerçekleşmektedir. Birincisi eğitmenin tek yürütücü olarak tasarım stüdyosunu yürüttüğü oluşumlardır. İkincisi havuz sistemidir. Bu sistemde öğrenciler birey olarak farklı proje eğitmenlerini dolaşarak ayrı ayrı eleştiri alırlar. Üçüncü sistemde eğitmenler zaman zaman öğrenci gruplarım aralarında değiştirerek eleştiri verirler. Son sistemde, eğitmenler grup halinde proje dersine girerken, ortaklaşa eleştiri verirler. öğrenci - öğrenci ilişkisi: bireysel çabayla gerçekleşir. Kutuplaşma kaçınılmazdır, halbuki stüdyo ortamında öğrenme, eşit bireylerin karşılıklı diyaloglarıyla en iyi şekilde gerçekleşir. öğrenci - bilgisayar ilişkisi: bilgisayar sadece proje geliştirme ve sunum düzeylerinde kullanılıyor. İşbirliğine dayalı tasarım stüdyoları, grup çalışmasının ve araştırmanın ön planda olduğu stüdyolardır. Diyagramlarla tasarım çalışmanın yöntemini oluşturur. Bu tip stüdyolarda: eğitmen- öğrenci ilişkisi: her öğrenci grubu projenin başlangıcında eğitmen grubuyla çalışmakla beraber zamanla projenin derinlemesine ele aldığı araştırma konusuna yakın olan eğitmenle çalışmaya devam eder. Hiyerarşik bir yapı söz konusu değildir, bu da öğrenci grubu ve eğitmen arasındaki diyalogun verimli geçmesine olanak verir. öğrenci - öğrenci ilişkisi: eğitmen öğrenci ilişkisindeki gibi burada da bir hiyerarşi söz konusu değildir. Grup içindeki diyalog projenin başarısı için çok önemlidir. Öğrenci öğrenci ilişkisi üç önemli noktayla anlatılabilir. Bunlar: ayniyet; projeyi oluşturmada öğrencilerin aynı amaç yönünde hareket etmelerini, görev dağılımı; öğrencilerin ilgilerini çeken ve beceri sahibi oldukları konularda xuçalışmalarım ve iletişim ortamı; öğrencilerin tasarım yaparken oluşturdukları ortam, kullandıkları dil ve diyagramlarla ilişkilidir.. öğrenci grubu - öğrenci grubu ilişkisi: gruplar arasında yoğun bir düzeyde yarışma söz konusudur. Öğrenciler bilgilerine ve yeteneklerine göre gruplar arası transferler gerçekleştirirler. Tasarım üzerinden kopya çekmek serbesttir. eğitmen- eğitmen ilişkisi: eğitmenler tasarım programım ortaklaşa oluştururlar. Stüdyoyu ortaklaşa yürütürler. öğrenci - bilgisayar ilişkisi: bilgisayar tasarımın her aşamasında kullanılıyor. Grubun bireyi haline dönüşmüş durumdadır. Tasarım stüdyosunu oluşturan bireyler arasındaki ilişkilerle bu iki farklı yüksek lisans stüdyo yapısı anlatıldıktan sonra, iki stüdyonun oluşturdukları ortam, ürün ve süreç üzerinden yapılan karşılaştırmalarla ele alınmıştır. Sonuç bölümünde, AADRL anket çalışmasının da desteklediği işbirliğine dayalı stüdyoların tasarım sürecine olumlu ve olumsuz katkıları irdelenmiştir. Günümüzün gerektirdiği araştırmaya dayalı tasarım için diyagramatik yöntemi ele alan bu tip stüdyolarının gerekliliği ortaya konulmuştur. xm