Kuzeybatı Anadolu'da Neolitik Dönem geçim ekonomisinde hayvanların ve hayvansal ürünlerin yeri

Kuzeybatı Anadolu'da Neolitik Dönem'e tarihlendirilen yerleşmelerin geçim ekonomisinde, evcil hayvanların yeri ve ikincil ürün kullanımları ile Aktopraklık Höyük'te İlk Kalkolitik Dönem'e tarihlendirilen Dal Örgü Mimari Tabakası'na ait hayvan kalıntılarının incelenmesi, yüksek lisans tez çalışmasının esasını oluşturmaktadır. Arkeozoolojik çalışmalar koyun, keçi, sığır ve domuzun evcilleştirilmesine ilişkin en eski verilerin M. Ö. 9. binyılda Yakındoğu'da olduğunu, olasılıkla bağımsız bir sürecin M. Ö. 8. binyılda Orta Anadolu'da yaşandığını göstermektedir. Akdeniz, Ege ve Kuzeybatı Anadolu'da ise evcil hayvanlara ilişkin en eski kalıntılara M. Ö. 7. binyılın ortalarına tarihlenen dolgularda karşılaşılmaktadır. İnsan ile hayvanın 'gelişmiş' bir aşaması olarak kabul edilen evcilleştirme, hayvanların kontrol altında tutulması ile başlayıp, besicilik ve ikincil ürün elde etme ile devam eden bir süreci ifade eder. Tarih öncesi toplulukların geçim ekonomisinde, hayvanların evcilleştirilmesi ve ikincil ürün kullanımı ile ilgili veriler, disiplinler arası çalışmalar sonucunda elde edilmektedir. Hayvanlara ait kalıntıların yerleşmelerde beslenme, korunma, inanç ya da herhangi bir ritüelin, sağlıkla ilgili bir uygulamanın veya insana farklı amaçlarla fayda sağladığı için mi bulunduğu gibi çok geniş bir yelpazede ele alınabilecek sorulara arkeozooloji, arkeometrik yöntemler, etnozooloji gibi alanlardan faydalanarak hayvanların, toplumların sosyal hayatında ve geçim ekonomisindeki yeri anlaşılmaya çalışılır. Kuzeybatı Anadolu'da bulunan ve tez kapsamında incelediğimiz Neolitik ve Kalkolitik Dönem'e tarihlendirilen Fikirtepe, Pendik, Yenikapı, Yarımburgaz, Ilıpınar, Menteşe, Barcın ve Hoca Çeşme yerleşmelerinde yapılan arkeozooloji ve arkeometri çalışmaları, Neolitik Dönem'de bu yerleşmelerde evcil ya da evcilleştirmenin erken aşamalarında hayvanların bulunduğunu, süt ürünlerinin tüketildiğini göstermektedir. Çalışmamızın malzeme grubunu oluşturan ve İlk Kalkolitik Dönem'e tarihlendirilen Dal Örgü Mimari Tabakası hayvan kalıntıları, Arkeozooloji çalışmalarında kullanılan yöntemlerden biri olan NISP hesaplama yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Bu sonuca göre çalışılan kemiklerin %34'ü sığır, %29'u koyun, %27'si koyun-keçi, %5'i domuz, %3'ü karaca ve ala geyik ile %2'si keçi olarak tanımlanmıştır. Aktopraklık Höyük'te Kalkolitik Dönem'in başlangıcında evcilleştirilme sürecinin önceki, Neolitik Dönem'de tamamlanmış olduğunu, ve geçim ekonomisinde et ihtiyacının büyük bir kısmının evcil hayvanlardan elde edildiğini göstermektedir. Avcılığın da devam ettiği ancak, önceki dönemlere göre azaldığı anlaşılmıştır. Kuzeybatı Anadolu'da disiplinler arası çok sayıda çalışmanın ortak sonuçları arasında bölgede Neolitik Dönem öğelerinin ortaya çıkışından önce, Mezolitik Dönem'de yaşayan toplulukların olduğunu; M. Ö. 7. binyılın ortalarından itibaren benzerlerini Anadolu'nun farklı kültür bölgelerinden bildiğimiz çiftçi topluluklara ait yeni öğelerin görülmeye başladığını kanıtlamaktadır. Bu sonuçlar arasında evcil hayvanların da bu dönemde ortaya çıktığı, başka bir deyişle bölgede ilk kez görülen çiftçi toplulukların geçim ekonomisinde evcil hayvanların önemli bir yere sahip olduğunu ortaya koydu.