Bolu ili Mengen ilçesi çevre işlemeleri

Kültür varlığımız en önemli öğelerinden biri olan yüzyıllardır nesilden nesile aktarılan, geleneklerle beslenerek zenginleşen ve gelişen işleme sanatının Türk toplumunda çok önemli bir yeri ve önemi olduğu bilinmektedir. Köklü bir geçmişşi olan işleme sanatı Osmanlı İmparatorluğu döneminde, özellikle 16. - 17. yüzyıllar arasında çok parlak günler yaşamıştır. Geçmişten günümüze kadar çeşitli örnekler göstererek gelen işleme sanatı ile ilgili örneklerin yeterince araştırılmadığı görülmektedir. Bu araştırma, Bolu İli Mengen İlçesi el işlemeli hesap işi çevrelerin; boyut, gereç, teknik, renk, konu, kompozisyon özelliklerinin ortaya konması ve elde edilen sonuçlardan el sanatları eğitiminde yararlanılması ve gelecek nesillere aktarılması amacıyla planlanıp yürütülmüştür. Araştırmanın materyalim; Bolu ili Mengen ilçesi merkezi ve köylerinde bulunan 32 adet el işlemeli Hesap işi çevre oluşturmaktadır. Yörede incelemeye alman hesap işi çevrelerin ortalama eni 97.44 1. 71 cm, boyu 102.69 5. 78 cm'dir. Çevrelerin eni 90-104 cm, boylan 93-112 cm arasında değişmekledir. Çevreler günümüzde çok az miktarda üretilen yöreye özgü iki parça halinde dokunan el dokuması kumaşlar üzerine işlenmektedir. Son zamanlarda yapılan çevrelerin işlemelerinde orlon ipliği kullanılmaktadır. 40-50 yıl önce işlenen çevrelere bakıldığında işlemelerin daha çok pamuk ipliği ile yapıldığı gözlenmektedir. Zamanında bu ipliklerin İstanbul'dan getirilen 'Alaca' adı verilen kumaşlardan sökülerek temin edildiği belirtilmektedir. Kenar süslemede ise genellikle pamuk ipliği, nadiren naylon iplik ile pul ve boncuk kullanıldığı görülmektedir. Yapılan incelemede çevrelerin zemininde çoğunlukla beyaz rengin, bir kısmında da krem renginin kullanıldığı anlaşılmakladır. Çevrelerin işlemelerinde siyah renk motiflerin çerçevesini oluşturması bakımından çok önemlidir. İşlemelerde belli renklere bağlı kalınarak bu renklerin dışına pek çıkılmamıştır. İncelemeye alınan örneklerin çoğunluğunda siyah rengin yanı sıra bu kurala bağı kalarak, lacivert, bordo, koyu yeşil, turuncu, san, pembe, açık yeşil ve mavi renklerin uyum içerisinde motiflere dengeli bir şekilde dağıldığı gözlenmektedir. Kenar süslemede beyaz rengin tercih edildiği, bunun yanında bazı örneklerde işlemede kullanılan renklerden de yararlanıldığı dikkati çekmektedir. Yörede yapılan araştırmada çevrelerin tamamında sembolik motiflerin seçildiği görülmektedir. Bu motiflerin; Meşe Yaprağı, Eğrelti Nakısı, Pencere Nakısı, Cıngıllı, Zengin Nakısı gibi yöresel isimleri bulunmaktadır. Çevrelerin işlemelerinde Hesap İşi tekniğinin uygulandığı görülmektedir. Çevrelerde gözlenen kompozisyon düzeninde ise motifler genel olarak Örtünün dört kenarında bir su şeklinde yerleşmekte ve köşelerde birer motif bulunmaktadır. Kenar süslemede çevrelerin büyük bir çoğunluğunda küçük ponponların, bir kısmında da firkete oyasının kenar süsleme olarak uygulandığı anlaşılmaktadır. Yörede eskiden beri işlenip başörtüsü olarak kullanılan bu çevreler günümüzde köyden kente göç ve giyim kuşam türlerinin değişmesi sebebi ile nadiren yaşlı kadınların, köy düğünlerinde de genç kadınların rağbet ettikleri bir giyim parçası durumundadır. Türkiye'nin birçok yöresinde olduğu gibi Mengen yöresinde de geleneksel kıyafetleri arşivleme yoluna gidilmesi çevrelerin gün geçmeden 1/1 oranında çizimlerinin yapılıp kataloglama yöntemi ile hazırlanması gerekmektedir.