Sağlık Çalışanlarının İsrafa İlişkin Görüşlerinin Nitel Olarak İncelenmesi ve İsrafa İlişkin Tutum Ölçeği Geliştirilmesi

Baykara Mat, S. (2020). Hastanelerde Sağlık Çalışanlarının İsrafa İlişkin Görüşlerinin Nitel Olarak İncelenmesi ve İsrafa İlişkin Tutum Ölçeğinin Geliştirilmesi. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Hemşirelikte Yönetim Anabilim Dalı. Doktora Tezi. İstanbul. Araştırma, hastanelerde görev yapan sağlık çalışanlarının israfa ilişkin görüşlerinin belirlenmesi amacıyla nitel tasarım, 'Sağlık Çalışanlarının İsrafa İlişkin Tutumu' ölçeğinin geliştirilmesi amacıyla nicel tasarım kullanılarak iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini, İstanbul ilinde bulunan üç farklı sektörden beş hastanede görevli sağlık çalışanları oluşturmuştur. Nitel aşama için bu kurumlarda görevli 60 sağlık çalışanı örnekleme alınırken; nicel aşama için ölçek madde sayısının 5-10 katı hesabıyla 409 sağlık çalışanı katılmıştır. Araştırmaya katılan sağlık çalışanları ile yapılan derinlemesine görüşmelerde 14 sorudan oluşan 'Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu' kullanılmış, bu veriler içerik analizi ve Nvivo 12 programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Ölçek geliştirme aşamasında nitel verilerden yararlanılarak oluşturulan ve 56 maddeden oluşan 'Sağlık Çalışanlarının İsrafa İlişkin Tutumu' ölçeği taslağı ve katılımcıların kişisel ve mesleki özelliklerini belirlemeye yönelik sosyo-demografik özellikler bilgi formu (12 soru) kullanılmıştır. Nicel veriler SPSS 24 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın nitel aşamasında elde edilen bulgular; 'israf algısı', 'israf edilen kaynaklar', 'israf nedenleri' ve 'israfa karşı alınacak önlemler' başlıkları altında dört ana tema, bu ana temalara bağlı alt temalar ve kodlar şeklinde değerlendirilmiştir. Sağlık çalışanlarının görüşleri doğrultusunda; israf kavramının toplumsal ve dini örüntülerin etkileri sonucu şekillendiği, 'günah', 'yazık', 'kul hakkı' kavramlarıyla ifade edildiği, farkında olunmadığında alışkanlığa dönüşmesinin israf davranışlarının artmasının en büyük nedenlerinden biri olduğu belirtilmiştir. Nitel verilerin analizi kapsamında 84 maddelik taslak ölçek oluşturularak, konu ile ilgili 12 uzmanın görüşüne sunulmuş ve alınan dönüşler doğrultusunda taslak ölçeğin 28 maddesi ölçekten çıkarılmış, kapsam geçerliliği 0,92 olarak bulunmuştur. Çalışmanın devamında ölçek maddelerinin, madde-toplam korelasyonları 0 ,30'un altında kalanlar ölçekten çıkarılarak, madde-toplam korelasyon değerlerinin 0,30-0, 78 arasında değiştiği ortaya konmuştur. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda beş boyut ve 24 maddeden oluşan ölçek yapısı ortaya konmuştur. Ölçeğin güvenirliğinin incelenmesi amacıyla; zamana göre değişmezliği test-tekrar test yöntemiyle değerlendirilmiş, her iki uygulamadan elde edilen puanlar arasında anlamlı bir fark bulunmadığı (t:1,102, p: ,227) ve pozitif yönde, güçlü ve anlamlı ilişki olduğu ortaya konmuştur (r:,996, p<,001). Geliştirilen ölçeğin iç tutarlılığının belirlenmesi amacıyla, ölçek toplamının Cronbach alfa katsayısı 0,90 olduğu, alt boyutlarının Cronbach alfa katsayısının 0,71-0, 88 arasında değiştiği saptanmıştır. Araştırma sonucunda; çalışmaya katılan sağlık çalışanlarının hastanelerdeki israf nedenlerinin belirlenip ortadan kaldırılmasının israfı azaltabileceğini düşündükleri saptanmıştır. Çalışmada, 'Sağlık Çalışanlarının İsrafa İlişkin Tutumu' ölçeğinin geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu saptanmıştır.