Daskyleion buluntuları ışığında Batı Anadolu'da Akhaemenid Dönemi mimarisi

İncili duvar olarak adlandırılan Hellenistik teras duvarı, Erken Klasik Dönem' e ait andezit ve prokonnesos mermerinden devşirme bloklarla inşa edilmiştir. Söz konusu teras duvarı 1954- 59 yıllan arasında Daskyleion'da yapılan ilk kazı çalışmalarında ortaya çıkarılmıştır. Mimari elamanların stilistik biterleri ve taş işçilikleri, bu blokların M. Ö. 5. Yüzyılın ikinci çeyreğinde inşa edilmiş bir yapıya ait olduğunu göstermektedir. Daskyleion'da 1988 yılından beri T. Balar- Akbaşoğlu başkanlığında yürütülen yeni dönem kazılarında teras duvarı araştırma kapsamına alınmıştır. Teras duvarında bulunan bütün mimari bloklar devşirme malzemedir; tüm bloklar gelişigüzel şekilde, özgün kullanım yerlerinin dışında kullanılmışlardır. Teras duvarında tekrar kullanılan yapı malzemeleri on farklı elamandan meydana gelir. Doğal olarak elimizdeki malzeme yapıyı tam anlamıyla ayağa kaldıracak yoğunlukta değildir. Fakat, gene de eldeki malzeme bir araya toplanarak bir sonuç ortaya çıkarılabilir. Ne yazık ki şimdilik bu parçalardan başka yapıya ait olabilecek parça ele geçmemiştir. Sözü edilen kayıp parçalar dana güvenli bir rekonstrüksiyon için mutlak gerekliydi. Ancak, eldeki malzemeyle de bir rekonstrüksiyon sunmak mümkündür. Teras duvarı yakınında ne çatıya ait bir malzeme, ne de yapı çatışırım nasıl olduğunu gösterecek bir kanıt şimdiye kadar ele geçmemiştir. Yapının dış yüzü tamamen mermerdendi. Mermer kesme bloklar ve andezit bloklar iki yüzlü bir duvarda kullanılmışlardı; ince olan dış yüz mermer bloklardan, kaim olan iç yüz ise andezit bloklardan meydana geliyordu. Yapının üst bölümü belli bir düzen içinde düzenlenmişti. İki fascia'lı archidrav'ları taşıyan Ion sütunları, ve onların üzerinde archidrav bloklarının üstündeki inci dizileriyle aks uyumu gösteren Ion kyma'ları yer alıyordu; üzerinde inci dizileri bulunan dişli bloklar ise Ion kyma'lann üzerine yerleştirilmişlerdi. Daha küçük olan Ion kyma'larmm çift-akslan da dişli bloklar üzerindeki inci dizileri ile uyum göstermektedir. Son olarak düz işli bloklar yerleştirilmişlerdir. Pencereye dikkat çekmek gerekir; çünkü gerek Ion yapılarında, gerekse Dor yapılarında pencere nadiren kullanılır; bundan dolayı pencereyi bu yapının en önemli elamanı olarak görmek gerekir. Şimdiye kadar yapının fonksiyonu için kesin bir kanıt elde etmemekle birlikte, pencere ve sütunların varlığı, iki sütunlu portike sahip bir yapıyı çağrıştrrmaktadrr. Labraunda'daki satraplara ait, kanonik olmayan megaron tipli saray yapılan olan ve sümpozyum, eğlence gibi etkinliklerin yapıldığı Andron yapılan akla gelmektedir.480'lerden önce Daskyleion bölgesi, Dareios ya da Xerxes'in Megabates'i Daskyleion'a ilk satrap olarak tayin edinceye kadar Sardis'deki Sparda satraplannca yönetiliyordu. Megabates'in yerine getirilen Artabazos Xerxes'in en büyük kuzeniydi; Salamis Savaşı'ndan sonra kralı Hellespontos'a kadar uğurlamıştı. Xerxes, gelecek tehlikelere karşı bu stratejik bölgenin sorumluluğunu Artabazos'a verdi. Artabazos Daskyleion'da güvenilir bir satraphk gücü tesis etti. Satrap olarak tayin edilir edilmez, Xerxes'in Yunanistan seferi dönüşü Kelainai'da kendi için bir saray inşa ettirmesi gibi, Artabazos da Daskyleion'da bir inşa programı başlattı. Keliaııai'daki saray II. Artaxerxes Dönemi'nde hala kullanılıyordu. Daskyleion'da deklare edilen tek saray yapısı Pharnabazos'un sarayıdır, fakat Pharnabazos bu sarayın babasından miras kaldığını belirtmektedir. Pharnabazos'un babası Pharnakes I. Pharnabazos'un oğlu, o da Artabazos'un oğludur. Düşüncemize göre, Kelainai'daki saray gibi Daskyleion' daki saray ya da Andron babadan oğula geçerek kullanılmaya devam etmiştir. Pharnabazos'un bahsettiği babasından kalan sarayın muhtemelen Artabazos'un inşa ettirdiği çalıştığımız yapı olduğunu düşünüyorum; çünkü Daskyleion'da Pharnabazos Dönemi'ne ait mimari parçalar bulunmamaktadır. Artabazos yapısı yaklaşık yetmiş yıl kullanılmış olmalıdır. M. Ö. 5. yüzyılın ilk yarısı Baü Anadolu mimarisi açısından problemli bir dönemdir. Ionia ihtilali Batı Anadolu için tam bir yıkım olmuştur. M. Ö. 5. yüzyılın ilk yarısındaki mimari gelişim Lykia'daki mezar mimarlığı ürünleriyle izlenebilmektedir. Anadolu satraplıkları içinde sadece Daskyleion'da bir satrap sarayının ortaya çıktığı görülmektedir. Daskyleion'da satraplık yerleşiminin Hisartepe üzerinde yer aldığı anlaşılmaktadır; yakın çevrede ise çok sayıda büyük köyün varlığı da bilinmektedir. Daskyleion yapısı, akhaemenid satraplanmn sanatçı himaye ettiklerini ve Büyük Kralı taklid ederek güç gösterisinde bulunduklarım anlamamızı sağlamaktadır. Daskyleion yapısı Ionia elementlerini kanonik olmayan bir biçimde birleştirmiştir. Muhtemelen Ionia'lı bir mimar bu iş için görevlendirildi. Pers'li bir işveren ve Ionia'lı bir mimar böyle kanonik olmayan bir yapıyı ortaya çıkarmışlardır. Yapı içinde, pencere lentosundaki Pers elementi olan boynuz benzeri kıvrım dışmda Ionia'lı elementler laıllanılmıştır. Yapı, bir Pers satrapı, olasılıkla Artabazos tarafından ısmarlanmıştır.