Defansif tıbbın hekim gözüyle değerlendirilmesi: nitel bir araştırma

Son zamanlarda sağlık sektöründe karşımızı çıkan en önemli problemlerden biri olan defansif tıp, hekimlerin malpraktis davalarından kendilerini korumak ve riskli işlemlerden kaçınmak olarak sergilemiş olduğu davranışları ifade etmektedir. Defansif tıp, pozitif ve negatif defansif olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Defansif tıp uygulamaları, hekimleri, hasta ve yakınlarını olumsuz etkilemekle kalmamakta aynı zamanda sistemleri de olumsuz yönde etkilemektedir. İçinde bulunduğumuz yüzyılda tüm dünyada giderek artan bu davranışın sebeplerini ve sonuçlarını iyi değerlendirebilmek için tıbbi ve sosyolojik çerçevede incelenmesi oldukça önem arz etmektedir. Bu araştırma, hekimlerin gözünden defansif tıbbın nedenlerini ve sonuçlarını tespit etmek amacına yönelik nitel bir araştırma olarak yapılmıştır. Defansif tıbbın nedenleri ve sonuçlarının derinlemesine incelendiği bu araştırma fenomoloji deseni ile dizayn edilmiş ve amaçlı örneklem yönteminden ölçüt örnekleme tipi kullanılarak tasarlanmıştır. Araştırmaya katılmayı kabul eden ve en az 15 yıl çalışma deneyimi olan cerrahi ve dahili branşlarda görev yapan 23 öğretim üyesi hekim katılımcı olmuştur. Katılımcılarla yarı yapılandırılmış görüşme formuyla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşme formunda yer alan araştırma soruları; defansif tıbbın nedenleri, sonuçları ve önlenmesine dair öneriler çerçevesinde değerlendirilmesine yönelik olarak yapılmıştır. Görüşmeler neticesinde 256 sayfalık veri seti elde edilmiş olup, veriler açık ve seçici kodlama teknikleri kullanılarak kodlanmıştır. Araştırmada elde edilen veriler betimsel ve içerik analiz yöntemleriyle analiz edilmiştir. Verilerin analizinde, nitel veri analiz programı NVivo 11 Pro kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, araştırmaya katılan hekimlerin deneyimlerinden yararlanarak; defansif tıbbın nedenleri, sonuçları ve defansif tıbbı önleyici öneriler tespit edilmiştir. Hekimleri defans yapmaya iten nedenlerin neler olduğu, defansif davranış sonrasında ortaya çıkan durumlar ve sonuçları hakkında detaylı bilgiler elde edilmiştir. Hekimlerin malpraktis davaları başta olmak üzere hasta şikayetleri, sağlık politikaları, performans sistemi ve hekime karşı şiddet gibi birçok sebepten dolayı defans yaptıkları; bunun sonucunda ise; hekimlerin, hastaların ve hukuk ile sağlık sistemlerinin zarar gördüğü belirlenmiştir. Defansif tıbbın sonuçlarının hekim açısından, hasta açısından ve sistem açısından değerlendirildiği bu araştırmada birçok bulgu elde edilmiştir. Defansif tıbbın sonuçları arasında, hekimlerin emeklerini ve becerilerini pahalıya satmaya başlayacakları ve bu durumdan dolayı da hastaların önemli ameliyatları yaptırabilmek için maddi kayıp yaşayabilecekleri sayılabilir. Defansif tıp uygulamalarında hastanın karşılaştığı durumların başında, tedavinin gecikmesi yer alırken; komplikasyon riski artması ve gereksiz tahlil ve tetkiklere maruz kalınması, sağlık hizmetine ulaşamama, maddi kayıp, kaygı ve korku oluşması, kalitesiz bakım ve hastanın zarar görmesi gibi sonuçlar elde edilmiştir. Defansif tıbbın önlenmesine dair öneriler, hukuksal, kurumsal ve sistemsel öneriler olmak üzere üç başlık altında kategorize edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, defansif tıbbın önlenmesine yönelik araştırmaların Sağlık Bakanlığı başta olmak üzere kanun yapıcılar tarafından değerlendirilmesi ve ilgili çalışmaların başlatılması önerilmiştir.