turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
M. Ö. 3-2 binde Anadolu'da araba ve araba tasvirleri

Bu tezde, öncelikle arabanın ortaya çıkışı ile ilgili genel bilgiler verilmeye çalışılmıştır. Daha sonra, ilk araba örneklerinin nerede ve hangi dönemde görüldüğü üzerinde kısaca durulmuş, bu arabalar ile Anadolu'da ilk kez görülen araba örnekleri arasındaki zaman farkı, yapılarındaki benzerlik ve farklılıklardan kısaca söz edilmiştir. Genel bilgiler verilen bu bölümden sonra, tezin asıl konusu olan M. Ö. III.-II. binde Anadolu'da görülen araba modelleri ve tasvirleri, dönemlere göre ayrılarak incelenmeye çalışılmıştır. Bu sınıflamaya göre, M. Ö. III.-II. binde Anadolu'da görülen arabalar dört döneme ayrılarak incelenmiştir. Kronolojik sıralamaya uygun olarak yapılan bu ayrımlar şu şekildedir: j 1) M. Ö. III. Bin Sonu M. Ö. II. Bin Başında Anadolu'da Araba; 2) Assur Ticaret Kolonileri j Çağı'nda Anadolu'da Araba; 3) Eski Hitit Çağı'nda Anadolu'da Araba; 4) Hitit İmparatorluk ( Çağı'nda Anadolu'da Araba. Bu ana sınıflamadan sonra arabalar, ait oldukları dönemin başlığı altoda; kasa, aks ve tekerlek, araba okları, boyunduruklar ve dizginler ile koşum hayvanları olarak adlandırılan ve alt başlıkları olan, ana başlıklar altında gösterdikleri özelliklere göre sınıflanarak; incelenmişlerdir. Her bölümde, o dönemde ilk kez görülen özellikler ve bir önceki dönemde mevcut iken, incelenen dönemde ortadan kalkan özellikler belirtilmiştir. Sonuç kısmında ise kronolojik olarak ve kısa bir şekilde görülen yeniliklerden bahsedilmiş ve Anadolu'nun araba yapım tekniklerine ve biçimlerine getirdiği yenilikler açıklanmaya çalışılmıştır.
Arykanda Odeon yapısında görülen bozulmaların teşhisi ve koruma-onarım önerileri

Tarihi yapıları özgünlük ve özelliklerini devam ettirerek koruyabilmek ve eserin ihtiyacı olan koruma işlemlerini belirlemek üzere ön incelemeler ve araştırmalar yapmak gerekir. Böylece eseri, en az müdahale ile en gereken koruma işlemlerini uygulayarak korumak mümkün olabilir. Eserin özellikleri, sorunları ve ihtiyacı olan koruma işlemlerini belirlemek için bozulmaların teşhisi çalışması yapılmalıdır. Bu tez çalışmasında tarihi yapıların koruma ve onarım çalışmaları öncesinde en önemli aşamalardan biri olan bozulmaların teşhisi üzerinde durulmuştur. Örnek çalışma olarak Arykanda antik kentinde bulunan odeon yapısı çalışılmıştır. Yapıda meydana gelen bozulmalar rölöve çalışmalarına aktarılarak bozulma analizi oluşturulmuştur. Tahribatsız tekniklerden haritalandırma yöntemi ile odeon yapısında görülen bozulmalar teşhis edilerek neden sonuç ilişkisi ile değerlendirilmiştir. Doğru koruma ve onarım önerilerinin verilebilmesi ve malzemenin daha iyi korunabilmesi için odeon yapısında bulunan taş, harç ve sıva malzemelerden örnekler alınmıştır. Bu bağlamda malzemelerde X-Işını Floresans Spektrometresi, ince kesit optik mikroskop, temel fiziksel testler, tuz türü, ve toplam tuz testleri, agrega bağlayıcı ve agrega granülometrisi analizleri yapılmıştır. Yapılan bozulmaların teşhisi çalışması ve arkeometrik analizler sonucu koruma önerileri ve adımları belirlenmiştir.
M. Ö. 5. ve 4. yüzyıllarda Daskyleion Satrap Saraylarının mimari buluntuları

M. Ö. 546'da Persler'in Anadolu'da kurmuş oldukları dört satraplıktan biri Daskyleionsatraplığıdır. Daskyleion satrap saraylarına ait buluntuların büyük bir kısmı Hellenistik terasduvarında devşirme olarak ve çevresinden ele geçmişştir. Bu mermer mimari buluntular, kesme bloklar, bağlayıcı bloklar, lentolar, architrav blokları, kymalar, lotus palmet frizli İonkyması, dişli bloklar, mermer antefiks, mermer çatı kiremitleri, İon sütun tamburu parçaları ve İon sütun başlıklarından oluşur. Bu buluntuların dışında Hisartepe'nin güneydoğusunda yer alan Pers teras-sur yapısı da incelenmiştir. Buluntular incelendiğinde dört farklı yapı evresinin olduğu görülür. İlk satrap olanPharnukhos döneminde teras-sur yapısının inşa edildiği görülür. Bunun dışında 550'leretarihlenen İon Kyması ve inci dizisinin en erken saray yapısına ait olabileceği düşünülür. Mitrobates ve oğlu Kranaspes dönemine tarihlenen İon kyma dizileri, bu dönemde de bir saray yapısının inşa edilmiş olabileceğini gösterir. Ele geçen tüm mimari buluntular içindesayı ve çeşitlilik olarak en büyük yoğunluk Artabazos Dönemi'ne denk gelir. Bu saray yapısı bir İon üstyapısında olduğu gibi, İon kymationlu, dişli blokludur ve özenle işlenmişpencerelere ve canalis merkezinde rozeti bulunan, anthemion bezemeli pulvinuslu İonbaşlıklarına sahiptir. Köşeleri kyma reversa profili ile boynuz şeklinde kıvrımlı pencerelentosuna ve canalis merkezi rozetle süslenmiş, anthemion bezemeli pulvinuslu İon başlığınasahip olduğu görülür. 5. yüzyıl ortasından sonra bir tarihe, muhtemelen 4. yüzyıl başlarına ait olabilecek İon Kyması ve İon sütun tamburu parçaları, kesin olarak tarih vermese de, I. Artabazos'tan sonra da mimari faaliyetlerin olduğunu göstermesi açısından önemlidir.
Diyarbakır Müzesi'nden bir grup metal kandil

Bu çalışmada Diyarbakır Müzesi'nde yer alan, farklı zamanlarda müsadere ve satın alma yolu gibi çeşitli yollar ile müzeye kazandırılan toplam 19 adet metal kandil ele alınmıştır. İlk bölümde, Diyarbakır tarihi coğrafyası, Diyarbakır Müze kompleksi tarihçesi ve Antik Çağlarda Aydınlatma Araçlarının tarihsel gelişimi hakkında bilgi verildikten sonra ikinci bölümde, kandil tanımı, bölümleri, yapım teknikleri konularına değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise tezin ana konusunu oluşturan Diyarbakır Müzesi'ndeki Bir Grup Metal Kandil'in burun ve gövde formları esas alınarak gruplamaya gidilmiş, bu gruplama neticesinde 'TekBurunlu Metal Kandiller' ve 'Çok Burunlu Metal Kandiller' olmak üzere iki ana başlık belirlenmiştir. Sonrasında temel ayırt edici unsur olan gövde formlarına göre alt tipleroluşturulup, Tek Burunlu Metal Kandiller kendi içerisinde 'İnsan Başı Gövdeli MetalKandiller', 'Yuvarlak Gövdeli Metal Kandiller', 'Oval Gövdeli Metal Kandiller' olmak üzere üç gruba, Çok Burunlu Metal Kandiller de kendi içerisinde 'Çok Burunlu Yuvarlak Gövdeli Metal Kandiller', 'Çok Burunlu Üçgen Gövdeli Metal Kandiller' olarak iki gruba ayrılıpbronzmalzemeden döküm tekniği ile yapılan 19 adet kandil için toplam 5 tip belirlenmiştir. Son olarak, Türkiye ve Dünya Müzelerinde yer alan çeşitli kandil katalogları incelenipsöz konusu malzeme ve formlara sahip kandiller için detaylı literatür taraması da yapıldıktan sonra çalışmayı oluşturan kandillerin benzerleri bulunarak analojiler yapılıp tasnif vetarihlemeye gidilmiştir. Fotoğraf belgelemeleri ve dijital çizimleri teze aktarılan kandiller için katalog oluşturulup çalışmaya eklemiştir.
Akhamenid dönemde Kilikya bölgesi ve yakın çevresinde Attika seramiği

Kilikya, Akdeniz boyunca uzanan kıyıları nedeniyle her dönemde oldukça önemli bir konuma sahiptir. Bölgenin bu özelliğine, Anadolu'yu Mezopotamya'ya bağlayan önemli bir geçiş noktası olması da eklenmelidir. Ayrıca bölgenin bu özelliklerinin yanı sıra madenleri, ormanları ve tarım alanları antik çağ ekonomisi ve uygarlıkları için büyük önem taşıyan bir başka noktadır. Böylesine özelliklere sahip bölge hiç şüphesiz birçok uygarlığın ilgisini çekmiştir. Bu uygarlıklar doğuda Asurlular, Fenikeliler ve Persler, batıda Grekler bir başka ifadeyle Ege dünyasındaki topluluklardır. Bölge için önemli ancak problemli olan Akhamenid Dönem'i ile Persler bölgenin batıya açılmasında çok önemli bir etken olmuştur. Perslerin bölgeye gelmesi ve devamında bölgeyi ordu ve donanmaları için üs olarak kullanmaları Kilikyalıların Greklerle ya da Ege Dünyası ile olan ilişkilerinin artmasında oldukça önemli bir noktadır. Bu artan ilişkiler sonucunda bizim de konumuzu oluşturan Attika seramikleri Kilikyalılar tarafından satın alınmaya başlanmıştır. Bölgede artan arkeolojik kazılar sonucunda bulunan ve müzelerde sergilenen Attika vazoları bu çalışmanın ana çıkış noktasıdır. Ayrıca bu vazolar ışığında bölgenin Yunanistan ve Ege dünyası ile olan ilişkileri üzerinde durulmuştur. Bölgenin Akhamenid Dönem'deki yapısı ve Perslere ait kalıntılar bir araya getirilerek derlenmiştir. Bu bağlamda özellikle Attika Seramikleri ve Pers kalıntılarının bir araya getirildiği ve de sonuçlarının değerlendirildiği bu çalışma bir ilktir.
Güvercin kayası savunma sistemi ve tarihöncesi savunma sistemleri içindeki yeri

Bu çalışmada; M. Ö. 6. binin sonları ve 5. binin başlarına (M. Ö.5200 4820 kal. C14)tarihlenen ve Anadolu'da bu dönemin izlendiği en eski yerleşim yerlerinden biri olanGüvercinkayası'nda yer alan savunma sisteminden yola çıkılarak, tarih öncesi savunma sistemleri ele alınacak ve bölgeler bazında gelişimiaraştırılacaktır. Savunma sistemlerinin kronolojik olarak Anadolu'daki örneklerininyapısall gelişimleri yanı sıra, bu gelişmelere zemin hazırlayan sosyo-ekonomiknedenleriyle de ele alınacaktır. Ayrıca Güvercinkayası savunma sisteminin çağdaşıbir savunma sistemine sahip Mersin-Yumuktepe savunma sistemine de ayrıntılı yer verilecektir. Çünkü bu yerleşme yerinde savunma veya korunma sistemleri, Çanak Çömlekli Neolitik'ten başlayarak Hitit Dönemi'ne kadar süreklilik göstermekte ve bu sistemlerinin nasıl geliştiğini izlemek açısından önem taşımaktadır. Konunun daha iyi anlaşılmasını sağlamak ve gerektiğinde Anadolu dışındaki komşu bölgelerle olan bağlantılarını saptayabilmek için, bu bölgelerdeki örnekler de bu çalışma kapsamında incelenecektir. Çalışmanın sonucunda Güvercinkayası örneğinden hareketle öncülleri, çağdaşları ve ardıllarının ortaya çıkış nedenleri ve bu gelişimihazırlayan sosyo-ekonomik etmenler çerçevesinde Anadolu'nun kentleşme sürecindeki yerleşme türlerinin modellemeleri yapılabilecektir. Bu kapsamda öncelikle Anadolu'dan bilinen savunma sistemi ve savunma sistemi olabilecek oluşumlar incelenecek ve Güvercinkayası'nda bulunan savunma sistemiyle karşılaştırılacaktır. Ayrıca dış bağlantıları saptamak amacıyla Anadolu'ya komşu bölgelerde açığa çıkarılmış sur ya da benzeri yapılar da ele alınıp, aradaki benzerlik ve farklılıkların belirlenmesine çalışılacaktır.
Laodikeia Roma İmparatorluk Dönemi mimari bezemeleri

Laodikeia, Denizli İli'nin 6 km kuzeyinde; Eskihisar, Goncalı, Bozburun mahalleleri sınırları içinde yer alır. Antik yazarlar Hellenistik kentin daha önceleri Rhoas ve Diospolis adlarıyla bilinen erken yerleşimlerin üzerine kurulduğunu iletirken, Roma Dönemi'ne gelindiğinde kent, bölgenin metropolü ve ticaret merkezi olmasının etkisiyle giderek zenginleşmiş ve refah düzeyini arttırmıştır. Bu bağlamda sanat ve kültür alanlarında da gelişimini sürdüren Laodikeia, kentteki imar faaliyetleri ile bu gücünü yansıtmıştır. Roma Dönemi'nde yaşanan yoğun inşa faaliyetlerinin kaçınılmaz bir sonucu olarak kentin mimariye bağlı bezeme alanında geniş bir bezeme portföyü bulunmaktadır. Çalıştığımız malzemenin ana konusunu oluşturan mimari bezeme kavramı göz önüne alındığında; Laodikeia'nın kültürel ve kronolojik bilgilerini taşıyan ve 'dönemlerin' stil-motif hazinesinin karakteristiği haline gelen estetik/ekonomik bir üretim ifadesi olarak tarihleme veya yapının inşaat süreçleri ile ilgili oldukça önemli yorumlara ulaşılmıştır. Bu bağlamda, Laodikeia yapılarına ait bezeme portföyünün kronolojik ve mekansal niteliklerinin değerlendirilmesi ile birlikte bir form repertuarı ortaya çıkarılmış, mekan dekorasyonlarında kullanılmış olan tekil bezeme unsurlarının tipolojik sınıflandırmasının yapılmasının yanı sıra, zaman içerisinde değişen kentsel estetiğin de dönem modasına hangi ölçüde bağlı kaldığı ortaya konmuştur. Laodikeia'nın Roma İmparatorluğu merkezi yönetimi ile oluşturduğu sıkı ilişki ve ekonomik gücü sayesinde 'taşra' üslubundan uzak, yer yer 'Roma Merkez' etkili ve çoğunlukla mimarlık ve sanat alanında Anadolu'nun önde gelen metropol kentlerinin mimari bezeme anlayışına uygun özellikler yansıtan üretimler gerçekleştirdiği anlaşılmaktadır.
Kağızman'da tarihi ve arkeolojik araştırmalar

Anadolu insanlık tarihin laboratuarlarından biri olma özelliği taşımaktadır. Biz bu çalışmamızda Anadolu'nun kuzeydoğu uç kısmında yer almakta olan Karsili'nin Kağızman İlçesini ele aldık. Kağızman Paleolitik Çağ'dan itibaren yerleşme görmüştür Bunda en önemli faktör hiç şüphesiz coğrafi konumdur. Coğrafi olarak Anadolu yaylalarını Kafkaslar ve İran yaylalarına bağlayan geçit olma özelliği taşımaktadır. Eskiçağ tarihi açısından da çok zengin verileriçermekte olduğu yapmış olduğumuz bu çalışma ile ortaya çıkmıştır.
Güllüdere Demir Çağı yerleşmesinin Kuzeydoğu Anadolu arkeolojisindeki yeri ve önemi

'Güllüdere Demir Çağı Yerleşmesinin Kuzeydoğu AnadoluArkeolojisindeki Yeri ve Önemi' adlı bu çalışma, Erzurum İli, Aşkale İlçesine bağlı Güllüdere Köyünün 1 km kuzeyinde yer alan Güllüdere yerleşim yerindeaçığa çıkarılan Demir Çağı'na ait arkeolojik yerleşim ve mezarlık alanından elde edilen bilimsel sonuçları içermektedir. Çalışmalar sonucunda, tahribata uğramış dikdörtgen ve kare planıverebilecek yapılara ait taş temel kalıntılarına, taş döşemelere, ocaklara ve mezarlara rastlanılmıştır. Bulunan yapılar ile mezarların içinde ve çevresinde, Demir Çağı ve Ortaçağ özelliklerini yansıtan çanak çömlek parçaları ve küçük buluntular ele geçirilmiştir. Güllüdere kazıları Doğu Anadolu'nun Demir Çağı ve Ortaçağı hakkındaki sınırlı bilgilere önemli katkılarda bulunmuştur. Bu çalışmada ele alınan tüm malzeme, Erzurum Güllüdere'de genel bir tarihlendirme ile M. Ö. 8. yüzyıl sonu ile M. Ö. 6. yüzyıl arasınatarihleyebileceğimiz bir Demir Çağı yerleşiminin ve mezarlığının varlığını kanıtlamıştır. Burada bulunan maddi kültür varlıkları sayesinde de, yazılı kaynakların yeterli bilgi vermediği veya tamamen sustuğu bir dönemintoplumlarının, sosyopolitik, sosyoekonomik faaliyetleri ile kültürel yapılarınıkavramamız ve üzerinde çeşitli fikirler yürütebilmemiz açısından da önemli faydalar sağlamıştır.
Neolitik dönem'de çatışma olgusu

Savaş, tarihin neredeyse her aşamasında insan toplumları arasında varlık göstermiştir. Nerede başlayıp bittiği belirsiz olan bir döngü içinde toplumlar savaşı, savaş toplumları şekillendirmiştir. İnsan yaşantısının son derece integral bir parçasını oluşturduğu anlaşılan bu kavramın sosyal bilimler için onlarca yıldan bu yana bir ilgi odağı olması şaşırtıcı değildir. Savaş olgusunun insan toplumları arasındaki işlevi, nedenleri-sonuçları ve en nihayetinde kökenleri bu ilginin en parlak başlıklarını oluşturmaktadır. Gerçekten de, savaşın kökenlerini insan toplumlarında nereye kadar geriye çekebiliriz? Bu sorunun yanıtı kuşkusuz prehistorik çağlara kadar çekebileceğimizdir. Modern toplumumuzda, ilk yerleşik çiftçi toplumların insanlığın altın çağını, eşitlikçi ve barış içinde bir çağı yaşadığı varsayılmaktadır. Fakat bu varsayım antropoloji ve arkeoloji disiplinlerinde geçtiğimiz yirmi yıldan bu yana sorgulanmakta ve savaşın prehistorik toplumlardaki yeri araştırılmaktadır.'Neolitik Dönem'de Çatışma Olgusu' adlı bu tez çalışmasında, Neolitik toplumlarında çatışmanın var olup olmadığının Anadolu coğrafyası üzerinden, arkeolojik veriler bağlamında araştırılıp ortaya konması amaçlanmıştır. Bu hususta öncelikle çatışma arkeolojisine ilişkin antropolojik ve arkeolojik teoriler değerlendirilmiş, ardından çalışma kapsamında belirlenen anahtar yerleşimler üzerinden arkeolojik açıdan çatışmaya işaret eden buluntu grupları incelenerek Anadolu Neolitik toplumlarında çatışmanın var olup olmadığı ortaya konmaya çalışılmıştır.
Dennis ressamı

Bu çalışmada, üslupları açısından Dennis Ressamı'na ait olan altı lahit incelenmiştir. Bu lahitlerden üç tanesi (D. l, D.2, D.3) daha önce birçok defa yayınlanmıştır. Ancak buna karşın sanatçının stilinin ayrıntılı bir incelemesi yapılmamıştır. Klazomenai ve çevresinden gelen üç yeni lahit (D.4 D.5, D. 6), Dennis Ressamının stilinin ve kendisinin diğer sanatçılarla olan ilişkilerinin daha belirgin bir şekilde anlaşılmasına olanak tanımaktadır. Sanatçının erken eserlerindeki figürler, dolgun bir vücut yapısına sahiptirler. Bunun yanı sıra söz konusu figürlerin en ince ayrıntılarına kadar işlendikleri de dikkat çekmektedir. Ressamın erken eserlerindeki kompozisyonlar oldukça kalabalık ve gösterişlidir. Sanatçının kariyerinde geçe gidildikçe figürlerin dolgunluklarını kaybettikleri, incelip uzadıkları gözlenmektedir. Sanatçının kompozisyonları da bu duruma paralel olarak hafifleyip sadeleşmektedir. Dennis Ressamı'nın erken eserleri ile geç eserleri arasındaki stil farklılığının nedeni, kendisinin muhtemelen uzun bir kariyere sahip olmasından ve buna ilaveten belki de belirli kalıplar içinde standart figürler çizmemeye dönük eğilimden kaynaklanmaktadır. Yıldıztepe Nekropolisi'nde ana kaya üzerinde ele geçen D.4, nekropolün tabakalan masına göre, M. ö. 547/ 6 tarinden daha önceki bir döneme ait olmalıdır. Bu lahidin stil özellikleriyle ve siyah figür tekniğini kullanması nedeniyle, yüzyılın ikinci yarısına ait olması beklenebilecek D.5'ten daha erken olduğu düşünülmektedir. D.5 ise D.4'den hemen sonraya ait olmalıdır. Klazomenai, Akpınar Nekropolisi'nde bulunan parçalar halindeki D.6 lahidine eşlik eden herhangi bir mezar hediyesi söz konusu değildir. Bu lahit, hem stil yoluyla, hem de Akpınar Nekropolisi'nin tarihsel süreci içinde muhtemelen M. ö. 6 -yüzyılın son çeyreğinin başlarına veya 530'Iara ait olmalıdır. Klazomenai'de eski sistemsiz kazılarda ele geçen D.3, D.2 ve D. l örnekleri, erken lahitler olan D.4, D.5, ve D.6 ile olan stil bağlantılarına göre sanatçının geç dönem eserleri olarak değerlendirilmişlerdir. Klazomenai Hamdi Balaban Tarlası'ndaki 2000 yılı kazılarında ele geçen siyah figür tekniğindeki bir kapaktan yola çıkılarak, D.3, M. ö. 530 sonrasına tarihlenmelidir. D. l ise, kompozisyonunun rahatlığıyla ve figürlerin uzun yapılarıyla, Klazomenai siyah figürünün geç bir grubu olan Enmann sınıfına yakınlık gösterir. Sonuç olarak, bu verilerin ışığında, Dennis Ressamı'nın kariyerinin M. ö. 550 ile 520 yıllan arasında sürmüş olduğu önerilebilir.
Aydın Germencik Kızılcapınar definesi

Sikkeler, icat edildikleri andan itibaren ticareti kolaylaştırarak insanoğlunun neredeyse her zaman yanında bulunması gereken objeler arasında yer almıştır. Basıldıkları dönemin ekonomik, epigrafik, siyasi, dini, sosyokültürel, sanatsal vb. yönlerden bilgilerini içeren sikkeler, eşsiz birer tarihi ve arkeolojik belge niteliğindedirler. Sistematik olarak sınıflaması yapılarak kataloğu oluşturulmuş antik sikkelerin çoğu, gün yüze çıkmış defineler vasıtasıyla olmuştur. Bu anlamda Türkiye konumu ve tarihi ile zengin bir kültürel alt yapıya sahiptir. Bu çalışmada, Aydın Germencik Kızılcapınar Köyünde 2010 yılında bulunan ve halen Aydın Arkeoloji Müzesi sikke koleksiyonunda bulunan 929 adet Roma İmparatorluk Dönemi gümüş sikkesi incelenmiştir. Kızılcapınar Definesi, imparator Nero'dan (MS 54 -68) başlayarak Severus Alexander'a (MS 222 -235) kadar olan zaman dilimi içerisinde kronolojik şekilde, toplam 27 imparator, imparatoriçe ve caesar'a ait sikkelerden oluşmaktadır. Definenin içerisinde 917 tane Denarius, 8 tane Kistophorik Tetradrahmi, 3 tane Antoninianus ve 1 tane de Drahmi biriminde basılmış sikke bulunmaktadır. Yaklaşık 160 yılı aşkın bir zaman dilimi içerisinde oluşan kronolojik kompozisyonu ile bir tasarruf definesi görünümündeki Kızılcapınar Definesi, Severus Alexander'a ait en geç tarihli sikkeden yola çıkarak MS 227 yılı veya hemen sonrasında gömülmüş olmalıdır.
Şehircilik açısından romanizasyon sürecinde Likya kentleri

Yerleşim alanlarının sürekliliğinin kaçınılmaz bir sonucu olarak, geç dönem yapılaşmaları, erozyon, deprem ve güçlü jeomorfolojik değişimler gibi doğal etmenler nedeniyle Likya bölgesi erken yerleşimlerine ait izlerin çok azı günümüze ulaşmıştır. Bu yüzden, Roma Dönemi Likya kentlerinin tarihsel süreç içerisindeki öncüllerinden nasıl bir kentsel miras devraldıkları ve bunların bilinçli tasarım ilkeleri taşıyıp, taşımadıklarını birkaç örnek dışında söylemek mümkün değildir. Savunma gereksinimlerinin belirleyici olduğu Klasik Dönem'in feodal karakterli küçük dağ yerleşimlerinin bir kısmı, Hellenistik Dönemde de önemlerini koruyarak polis karakterli kentsel yerleşimlere dönüşmüştür. Bölge genelinde agora, tiyatro, bouleterion gibi yapılar ilk olarak Hellenistik Dönemde ortaya çıkmıştır. Romanizasyon olgusunun temel belirleyici olduğu Likya bölgesi Roma Dönemi kentleri, bir kısmı bölge için yeni sayılabilecek Romalı karakter taşıyan anıtsal kamu binaları açısından bir bütünlük sunmaktadır. M. S. I y. y.'in ortalarından başlayarak giderek artan anıtsal kamu binaları, M. S. II y. y.'da kentlerin fiziksel yapılarını ve görünümlerini değiştirmiştir. Lykia bölgesinde Roma Dönemi düzenli kent planlamacılığının geniş çaplı uygulandığı örneklere bakıldığında, bunların, düz hatlara sahip geniş caddeler ve büyük boyutlu kamu binalarının yerleştirilebileceği düz alanlara sahip, ekonomik açıdan güçlü limanları veya verimli tarım arazileri bulunan kentler olduğu anlaşılmaktadır. Doğal ulaşım yolları üzerinde yer alan dağ kentleri ise, yeni tip yapıları kamu binaları repertuarlarına dahil etseler de, topografik olumsuzluklar çoğu zaman kentin bütününe ilişkin geniş çaplı uygulamalara izin vermemiştir. Özellikle coğrafi ve topografik koşullar, ekonomik kaynaklar, artan nüfus gibi kültürel değişim ve yeni idare sistemi, bir kısmı düzenli kent planlarına sahip kentlerin oluşmasında en önemli faktörler olmuştur.
Kilikya, Kommagene ve Antakya mozaiklerinde yapı betimlemeleri ve türleri

Çeşitli malzemeler üzerindeki yapı betimlemelerinin geçmişşi oldukça eskiye gider. MÖ 6. yüzyılda Grek vazolarında, Helenistik Dönem'de resim ve mozaikte, Roma Dönemi'nde özellikle kabartmalarda bunların örneklerini görmek mümkündür. Bu çalışmada, Kilikya ve Kommagene Bölgeleri ile Roma Dönemi'nde mozaik sanatı bakımından en önemli merkezlerden biri olan Antiokheia ve yakın çevresinde günümüze kadar ortaya çıkarılmış olan mozaikler üzerindeki çeşitli yapı betimlemeleri, bu yapıların kompozisyon içindeki işlevi ve bunların tipolojisi ele alınmış ve değerlendirilmiştir. Bu bağlamda öncelikle mitolojik hikayelerin betimlendiği mozaiklerdeki yapılar bir grup olarak ele alınmıştır. Çalışmanın belki de en önemli grubunu sayıca az olsa da kent betimlemelerinde yer alan yapılar oluşturmaktadır. Bu bağlamda oldukça iyi korunmuş olmalarıyla dikkati çeken iki örnek; Kelenderis Mozaiği ve Antiokheia'dan Yakto Mozaiği çalışmanın bu bölümünün ana malzemesini oluşturmaktadır. Bunlardan Yakto Mozaiği'nin birçok araştırmacı tarafından değerlendirilmiş olsa da- her zaman yeni yorumlara açık bir örnek olduğunu düşünüyoruz. Bu yüzden bu mozaik hakkında kendi değerlendirmelerimizi de sunmaya çalıştık. Kilikya Bölgesinden tek örnek olan Kelenderis Mozaiği'nde, Madaba Mozaiği'nden farklı olarak ayrıntılı bir şekilde tek bir kentin betimlendiği görülmektedir. Çalışmanın son grubunu ise özellikle Geç Antik Çağ'da Roma dünyasında yaygınlaşan kırsal yaşamın yansıtıldığı ve bu temayla bağlantılı yapıların da betimlendiği 'pastoral' manzaralar gelir. Bu grubun en önemli örneği ise Kommagene Germanikeiası'nda gün ışığına çıkarılmış olan mozaiktir. Bu dönemde çok geniş bir alanda benzerlerini gördüğümüz bu mozaikler üzerindeki yapı tipleri değerlendirilmiştir. Çalışmanın değerlendirme bölümünde, mozaikler üzerinde tiplerini belirlediğimiz yapı betimlemelerinin işlevleri üzerine daha önce yapılan değerlendirmeler ele alındıktan sonra varsa kendi önerilerimiz de sunulmuştur. Özellikle farklı dönemlere ait mozaikler üzerindeki yapıların mimari özellikleri ve bunların birbiriyle olan ilişkileri, ünik olan veya birbirine benzeyen tipler ele alınarak bir sonuca varmaya çalışılmıştır. Böylece, iki coğrafi bölgenin ve Antik Çağ'da Suriye'nin bir parçasını oluşturan Antiokheia'nın mozaik sanatında görülen yapı betimlemelerinin karakteri konusunda çeşitli öneriler getirilmiştir.