Bellek ve mimarlık ilişkisi kalıcı bellekte mekansal öğeler

Bu çalışma bellek ve mimarlık arasındaki ilişkinin varlığı üzerine şekillenmiş ve geliştirilmiştir. Farklı disiplinlerin değişik açılardan ele aldığı bir kavram olan bellek, bu çalışmada bireyin hatırladıklarının ne kadarının mekansal olduğu, mekanın akılda kalan yönlerinin neler olduğu üzerine kurulan bir model çerçevesinde değerlendirilmektedir. Bellek ve mimarlık ilişkisi bireyin yaşamında önemli yer tutan çocukluğunun geçtiği ev bağlamında incelenmektedir. Çalışmanın amacı; mekan belleğinin oluşumunu incelemek, mekan öğelerinin bellekle olan ilişkilerini değerlendirmek, bellekte kalan mekan öğelerini bulup çıkarmak olarak özetlenebilir. Bellek, algı ve ev kavramları üzerinde şekillenen araştırmanın, kalıcı belleğe girdi olabilecek mekansal öğelerin neler olabileceğini açıklamaya yönelik bir model kurgusu içinde ele alınmasının, çalışmanın kullanılabilirliği açısından yararlı olacağı düşüncesi, çalışmanın kapsam ve yönteminin belirleyicisi olmuştur. Modelin oluşturulmasında belleğin bireysel ve toplumsal özellikleri dikkate alınmıştır. Ev bir anlamda kişilerin yaşama biçimlerinin ifadesidir. Bireyin belleği yaşama biçiminin bir ürünü olduğuna göre, bireyin evi ve belleği arasındaki ilişki mekansal belleğin ilk oluştuğu çocukluk evine kadar gitmektedir. Bellek olgusu, Aristotle'den günümüze birçok düşünürün ilgi alanına girmiş ve belleğin duyumlar ve deneyimler arasındaki oluşumu farklı yorumlarla irdelenmiştir. Mekanın bellekle kurduğu ilişkinin nörolojik sınıflandırmasında belleğin episodik ve semantik ayrımlarından yararlanılmıştır. Belleğin sadece bireysel olmadığı, toplumsal olarak belirlendiği düşüncesi, bireysel olarak oluşturulan mekansal belleği, yaşanan dönemin toplumsal, politik, mimari ve kültürel olaylarıyla, gelenek ve alışkanlıklarıyla, komşuluk ilişkileriyle ve hatırlanan oyun mekanlarıyla ortak payda altında birleştirebilmiştir. Ev kavramı birçok farklı boyutları ile bellek ve mimarlık ilişkisinin araştırıldığı bu çalışma kapsamında değerlendirilmiştir. Bachelard (1969)'ın evin bilinçaltı ve bilinçüstü anlamlarını içeren çalışması, Cooper ve Marcus'un (1992,1995) çocukluk evlerinin değerini ve yetişkin dönemde hatırlanan çocukluk mekanlarını incelediği araştırması; Chawla (1986)'nın otobiyografik anı analizleri ile çocukluk mekanlarının bireyde bıraktığı duyguları analiz eden çalışması, Sebba (1991)'nın yetişkinlerin çocukluk dönemlerine ait bellekte kalan çevresel deneyimlerini araştıran çalışması bellek ve mekan arasındaki ilişkiyi ortaya koyan çalışmaların başında gelmektedir. Evin çok yönlü anlamlarını içeren çalışmalar da bellek-mekan ilişkisi kapsamında değerlendirilmektedir. Bu incelemeler çerçevesinde kişinin yaşadığı evini belleğine kodlayacak birçok özellik ve ölçütler ortaya çıkmaktadır. Çalışma kapsamında önerilen model, Türkiye'nin farklı kentlerinde ve konut dokularında yaşamış, yaşadıkları yörenin önemli ailelerine mensup bireylerle çocukluk evleri üzerine yapılan görüşmeler sonucunda değerlendirilmiştir. Bu çalışma kişinin eviyle oluşturduğu olumlu ve olumsuz deneyimlerinin belleğe kodlandığını, bu kodlamaların bellekte yer ettiğini ve belli bir zaman diliminde bellekten geri çağrılabildiğini ortaya koymaktadır. Dolayısıyla tüm bu bellek aşamalarını dikkatle yorumlamak, konut araştırmalarını ve tasarımlarını yönlendirecek yararlı olacak yönlerini irdelemek gerekmektedir. Belleğin kişisel ve sosyal yapısının yanında yönlendirici özelliği mimarlık araştırmalarında daha nitelikli ve kaliteli çevrelerin oluşturulması için üzerinde önemle durulması gereken bir konu olarak ortaya çıkmaktadır.