Bankacılık sektöründe başarı değerlemesi

Finansal kurumların ülkemizde yeterince gelişmemiş olması sebebiyle fon sahipleri ile ihtiyaç duyanlar arasındaki bağı kurmada bankalar büyük rol üstlenmektedir. Özellikle ticari bankalar bu bağı kredi sunma ve mevduat toplama dışında çeşitli bankacılık ürünleri sunarak geniş müşteri kitlelerine ulaşabilmektedir. Bankaların geniş müşteri kitlelerine ulaşmada şubelerin payı büyüktür. Bu da banka şubelerini daha farklı açılardan değerlendirmeyi gerekli kılmaktadır. Bankaların ülke ekonomisi içinde farklı işlevleri bankaların örgüt yapılarına da yansımaktadır. Banka üst yönetimi, banka şubelerini hedefleri doğrultusunda yönlendiren bir güçtür. Ancak bankaların içinde bulundukları mevzuat ve çalışma koşulları nedeniyle banka örgüt yapılarını merkezden yönetime veya yerinden yönetime sahip örgüt yapısı olarak nitelendirmek oldukça güçtür. Ancak bankalar, hizmetlerinin sunulmasında ve hedeflerin gerçekleştirilmesinde alt birimlerden faydalanır ve bu hedeflerin yerine getirilmesinde çeşitli araçlar kullanarak alt birimleri yönlendirirler. Bu araçların iki uç noktası göze çarpar. Ya şubeleri merkeze çok bağımlı birimler şeklinde örgütleyip, şube yöneticilerine mevduat, kredi, müşteri sayısı gibi hedefler vererek yönetmek. Ya da şubeleri tam bir kar merkezi olarak niteleyip, şube yöneticilerini fon transfer ftyatlamasının bir modeli olan istismar faizi uygulaması ile hedeflere yöneltmek. Bankacılık sektöründe, Fon Transfer Alanı ve Teknik Hizmet Alanı olmak üzere iki üretim alanından söz etmek mümkündür. Esas üretim olan paranın dönüşüm fonksiyonlarının geliştirildiği soyut etkinlik alanı fon transfer alanı şeklinde adlandırılırken, bu alanının faaliyetlerinin sürdürülmesi için gerekli işgücü, malzeme tüketimleri ve diğer işletme giderleri Teknik Hizmet Alanında meydana gelmektedir. Özellikle Fon Transfer Alanı içinde gerçekleşen parasal transferlerin fiyatlandırılması, kar rakamı üzerinden başarı ölçümü açısından da dikkate alınması gereken bir araçtır. Parasal transferlerin gerçekleştiği merkez pazarlama birimleri ve şubeler faaliyetleri sonucunda banka genel karlılığına katkıda bulunan birimlerdir. Bu nedenle bankaların başarısının ölçümünde şubelerin başarısı daha öne çıkmaktadır. Bu katkının ölçülmesinde İstismar faizi veya iç faiz oranı isimleriyle de karşımıza çıkan fon transfer fiyatlamasında piyasa fiyatlarının esas alınması ve buna göre toplam karlılık içinde, bankanın banka olmaktan sağladığı katkı ile, pazarlama birimi olan şubelerin katkısını belirlemek mümkün olabilecektir. Bankacılık sektöründe; ürünler, müşteriler ve şubeler karlılığın ölçüldüğü temel alanlardır. Sektöre yönelik başarı ölçümlerinde çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Bunlardan en yaygın olanları parametrik ve parametrik olmayan yöntemlerle oran analizi yöntemidir. Çalışmada oran analizi tekniği kullanılarak bankaların başarılarının göstergeleri olan etkinlik ve karlılıklarının ölçülmesi için kullanılacak finansal oranlar önerilmiştir. Verim ve girdilerden yararlanma kavramları, üretim sürecinde, üretim kaynaklarından yararlanabilme etkinliğini gösteren bir başarı ölçüsüdür. Bu açıdan bankacılık sektöründe üretim faktörlerinden biri olan işgücü yarattığı üretim sonucu olan ortalama bilanço toplamı veya kar rakamı üzerinden değerlendirilmiş ve girdi ve çıktı ilişkileri kurularak oran analizi tekniği çerçevesinde verimlilik analizleri yapılmıştır. Karlılık durumunun analizinde, girdi olan işletmenin özkaynak ve yabancı kaynaklarını kullanarak, ne ölçüde çıktı veya kar elde ettiğinin ölçümü amaçlanır. Bu nedenle bankacılık sektöründe karlılık durumu üretim alanlarının gelir ve giderleri neticesinde her bir üretim alanın sağladığı katkı ve maliyet ile birlikte bilanço toplamı dikkate alınarak gelir marjlarının oluşturulmasını ve özkaynakların karlılığını içermektedir. Başarı, işletme hedefleri doğrultusunda karlılık ve verimliliğin bir arada bulunduğu durumda ortaya çıkacaktır. Başarı açısından verimlilik olmadan karlılık, karlılık olmadan da verimlilik bir anlam taşımayacaktır. Verimlilik ve karlılık şubeler düzeyinde ölçülürse, bankanın hangi birimlerinin banka karına veya verimine ne ölçüde katıldıkları ortaya çıkacaktır.