İç Anadolu Bölgesi geleneksel kadın başlıkları ve çeşitli özellikleri -2 cilt-

Araştırmaya konu olan Geleneksel Kadın Baş Süslemeleri, fes, terlik, tepelik, takı ve örtü olmak üzere birçok parçanın bir araya gelerek estetik, sanatsal ve aynı zamanda kişinin sosyal statüsünü, fiziksel ve ruhsal durumunu ifade eden ve başı koruyarak giysiyide, tamamlayıcı özellikte bir baş giysisi dır. Tarihsel gelişim süreci içerisinde ilk çağlardan günümüze kadar yaşayarak gelmiş olan ve halen birçok yörede az da olsa sürdürülen kadın baş süslemelerinde başlıklar fes, terlik, tepelik, takke, tagga, hotoz gibi isimler almıştır. Araştırmanın materyalini, Hunlar'dan günümüze kadar bilgi edinilebilen yayınlar, minyatürler, gravürler, paralar, çiniler, mezar taşları ile İç Anadolu bölgesinde halen, kullanılmakta ve halkın elinde bulunan başlıklar bunların yanında il müzelerinde tesbit edilebilen toplam 89 adet baş süsleme örneği oluşturmuştur. Araştırmada yazılı kaynaklardan, yörelerden ve müzelerden yararlanılarak elde edilen veriler uygun başlıklar altında sunulmuştur. Başlıkların tarihi gelişimi araştırma bulguları ve tartışma bölümünde her dönemin gelişimi içerisinde ayrı ayrı incelenerek belirgin baş süsleme çizimleri dönemlerin sonunda sunulmuştur. Elde edilen örneklerin her birinin fotoğrafları çekilerek bu ürünler gözlem formlarında analiz edildikten sonra çizimleri yapılmıştır. Bu ürünler gözlem formlarındaki verilere dayalı olarak tablolar haline getirilerek değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Başlıklar genellikle kalıplanmış keçeden veya sert bir zeminden hazırlanan alt yapı üzerine kumaş kaplanarak işlenmiştir. Fesin tepe kısmına yerleştirilerek tutturulan tepelikler; altın, gümüş veya çeşitli madenlerden kabartma, telkari, taş kakma, kenarları zincirli ve penezli şekillerde bulunmaktadır. Fes üzerine takılan alınlık, yanak döğen veya çene altından fesin iki yanından tutturulan dulukçalık gibi takılar; altın gümüş, penezler, zincirler, boncuklar ve çeşitli taşlar ile yapılmıştır. Başlık üzerinde kullanılan örtüler iğne oyalı, boncuk oyalı, tığ oyalı, mekik veya firkete oyalı beyaz tülbentler, yazmalar ve üzeri işlemeli yerel dokumalardır. Genellikle kare şeklindedir. Örtüler fesin üzerine örtülerek veya sarılarak kullanılmaktadır. Günümüze kadar gelebilen kadın baş süsleme örnekleri ekonomik ve sosyal nedenlerden, moda akımının etkilerinden dolayı artık kaybolmak üzeredir. Yörelerde yaşlıların alışkanlıktan dolayı kullanmakta oldukları başlıklar çok sadedir. Gelin başlıkları günlük kullanılanlara göre çok süslü ve gösterişlidir. Müzelerde tesbit edilen ürünler arasında fes ve örtüden IIçok tepelik ve takılar bulunmaktadır. Bunlar genellikle gümüş olup üzerleri stilize çiçek veya geometrik desenler ile bezenmiştir ve oldukça görkemlidir. Bu araştırma; ülkemizde tarihi kültür hazinelerimizden biri olan Kadın Baş süslemelerinin tarihsel gelişim içerisinde Hunlar'dan günümüze kadar incelenmesi, araştırma kapsamı içerisinde tesbit edilebilen örneklerin malzeme, teknik ve sanatsal özelliklerinin açıklanması buna dayalı olarak yeni girişimler ve organizasyonlar ile özgün tasarımlar, uygulamalar yapılmasına katkıda bulunmak üzere planlanmış ve yürütülmüştür. Araştırma yöresi olarak tç Anadolu Bölgesi sınırları içerisinde kalan 13 ilden 8 ilearaştırma kapsamına alınarak bu illerin ikişer köyü seçilmiştir. Araştırmanın amacını; tarihsel gelişim süreci içerisinde orta Asya tarihi incelenerek Hunlar'dan günümüze kadar kadın baş süslemelerinin geçirdiği aşamaların belirtilmesi, süsleme şekilleri; günümüzde bulunabilen örneklerin model, teknik, renk ve yöresel özelliklerinin belgelenmesi; bu sanatın sahip olduğu geleneksel değerlerin korunması ve gelecek kuşaklara tanıtılması; günümüz ihtiyaçları doğrultusunda farklı tekniklerle bütünleştirilerek turistik değeri olan. yurt içinde ve dışında kullanılabilir nitelikte kaliteli ve sanatsal ürünler elde etme olanaklarının sağlanması oluşturmuştur. Günümüze kadar gelebilen ürün örneklerinden yararlanılarak yeni ve günün şartlarına uygun çeşitli IIIfantazi baş süslemeleri ve gelin başı örnekleri geliştirilmiş ve özgün tasarım uygulamaları bölümünde sunulmuştur. IV