Pendik çanak çömleği

Bu çalışmada, 1981 yılında İstanbul Pendik'te orta ya çıkarılan çanak çömlek buluntular x incelenmiş ve ben-/ zer kültürlerle karşılaştırılarak, değerlendirilmeye çalışılmıştır. Pendik çanak çömleği önemli ölçüde Fikirtepe kültürünü yansıttığından, Pendik çalışmalarına paralel, olarak Fikirtepe çanak çömlek buluntuları da, daha önceki yıllarda Doç. Dr. Mehmet özdoğan tarafından hazırlanmış olan, mal ve biçim kolleksiyonlarından incelenmiştir. Fikirtepe kültürünü okuyucuya hatırlatmak için, giriş bölümünde konuyla ilgili kısa bir bölüme de yer verilmiştir. Bundan sonraki bölümde, Pendik yerleşmesinin konumu, Buluntu yeri ile ilgili araştırmalar, Pendik 19&1 yılı kazısı, gibi başlıklar altında, Pendik ayrıntı Ji bir biçimde ele alınmıştır. Pendik çanak çömleğini tanıtan 1. ana bölüme geçmeden önce, buradaki sınıflandırma ve çizelgeler hakkındaki, ayrıntılı açıklamaları içeren, yöntem bölümünde önem verilmiştir. Çanak çömlek, mallarına ve biçimlerine göre olmak üzere, iki ayrı bölümde ele aleminmiştir. Ber bir malın tanımlanmasından sonra, Pendflc kazısında ortaya çıkan çanak çömleklerin, sayısal verilerirti gösteren çizelgeler yer almaktadır. Kap biçimleri ile ilgili sayısal veriler, levhalar bölümünde şunulmıiştür. ; Mal ve biçimlerinin tanımlanmasından sonra ise koduyla. ilgili değeri endiittieler yapılmıştır. Tezin 2. ana bölümünde Pendik çanak çömleği Anadolu, Ege ve Balkan yerleşmelerindeki benzer kültürler ile kar- şılaştırılmıştır. Sonuç bölümünde Pendik çanak çömleğinin Fikirtepe kültürü içindeki yeri ve tarihlenme sorunu tartışılarak, yeni buluntular ışığında değerlendirilmeye çalışılmıştır. Elimizdeki verilere göre Pendik çanak çömleği şu şekilde özetlenebilir : Pendik çanak çömleği genel olarak orta kabalıkta düz ve basit profilli kap biçimlerinden oluşmaktadır. Orta kabalıkta yapılmış kapların yanında ender olarakta, daha ince işçilik gösteren kaşe ve çok kalın kenarlı kaba depo kaplar mada rastlanmaktadır. Kapların büyük bir bölümü koyu yüzeylidir ve yüzeylerin işlenmesinde özen gösterilmiştir. Pendik kapları iyi derecede pişirildiğin den, koyu renkli özler vermemişlerdir. Pendik çanak çömlek buluntularının benzerleri Anadolu'da başlıca Fikirtepe, Ilıpmar, Menteşe, Höyücek gibi yerleşmelerde olmak üzere Marmara Bölgesinde yaygın olarak görülmektedir. Marmara Bölgesinin dışında Orta Anadolu ve Güneybatı Anadolu Bölgesi ile de bağlantılar kurmak mümkündür. Pendik çanak çömleğinin, Ege ve Balkan kültürleri ile olan benzerlikleri pek belirgin olmamakla birlikte, karşılaştırmalar daha çok Ege kültürleri ile yapılmıştır. Pendik çanak çömleğinin değerlendirilmesinden sonra Fikirtepe kültüründe iki değişik evirenin bulunduğu kabul edilmiştir. Birinci evre düz ve basit kenarlı kap larla, ikinci evre ise daha gelişkin olan 'S' kıvrımlı kap biçimleri ile temsil edilmektedir. Pendik yerleşmesinde daha çok birinci evrenin kap biçimleri, Fikirtepe'de ise 'S' kıvrımlı kap biçimleri daha çok görülmektedir. Her iki yerleşmede de boya bezekli örneklerin bulunmayışı, Fikirtepe kültürünün daha sonraki dönemde Marmara'nın iç kısımlarda ve Orta Anadolu'da yaşamaya devam ettiği tahmin edilmektedir. Pendik ortaya çıkan açık krem rengindeki çanak çömlek parçaları ve İznik bölgesinde bulunan az sayıda krem üzerine kırmızı boyalı örnekler bu varsayıma destek- 1 emekt edilir 1 eder. Ege ve Balkan kültürleri ile yapılan karşılaştırmalar sonucunda, Fikirtepe kültürünün bu bölgelerle olan ilişkisinin, Pendik buluntuları ile yeni bir boyut kazandığı söylenemez. Balkan kültür öğeleri ile benzeşen buluntuların Pendik çanak çömleğinde daha da azalması, yeni bir değerlendirme yapma olasılığını ortadan kaldırmıştır. Bu duruma göre Pendik in Ege ve Balkan kültürierindeki yerinin yaklaşık Fikirtepe ile aynı olduğu kabul edilen ;-. ? bilir. Fikirtepe kültürünün tarihlendirilmesinde yardımcı olabilecek yeni buluntuların, Marmara Bölgesinde yapılacak yeni kazılar sonucunda elde edilebileceği kanısındayız. Geçtiğimiz yıllarda başlayan Ilıpmar kazısı, Fikirtepe kültürü ile ilgili yeni sonuçları doğuracağına inanmaktayız. Pendik yerleşmesindeki diğer buluntular, bu tezin hazırlanması sırasında incelenmediğinden Pen dik'teki yaşam biçimi hakkında kesin bilgiler verilememiştir. Zaman içinde diğer buluntuların da incelenmesinden sonra, Pendik yerleşmesi bir bütün olarak değerlendirilecektir.