Larican Kurganları'nın seramik buluntuları ışığında İran Azerbaycanı'nın çevre kültürlerle ilişkileri

Tez kapsamını oluşturan bu çalışma, 'Larican Kurganları'nın Seramik Buluntuları Işığında İran Azerbaycan'ının Çevre Kültürlerle İlişkileri' başlığı altında sunulmaktadır. Bu kapsamda, 2007- 2010 yılları arasında kurtarma kazılar kapsamındaki araştırmada, Larican Kurganları'ndan elde edilen tüm orijinal seramikler tez çalışmasına dahil edilmiştir. Söz konusu mezarlıkta çok sayıda kurgan mezarın tespit edilmesine rağmen şimdiye kadar sadece 28 kurgan kazılabilmiş ve bunlar da toplam 116 adet seramik kap ele geçmişştir. Bu tezde, çalışmamızın asıl malzemesini seramikler oluşturmaktadır ancak söz konusu Kurganların tarihlendirmesine ışık tutan tunç eserler ve az sayıdaki diğer küçük buluntu da değerlendirmeye alınmıştır. Çalışmada konu, iki yönden ele alınarak irdelenmiştir. Bunlardan ilki, malzemenin detaylı tanımı, ikincisi ise bilinen örneklerle karşılaştırılarak kronolojilerin belirlenmesidir. Bu çalışmada amaç, Larican Kurganları'nın seramiğini, malzeme ve teknik açıdan inceleyerek tanımlamak, sınıflandırmak ve tipolojik açıdan değerlendirmektir. Ayrıca bu seramik gruplarını, bölgeler arası karşılaştırmalar aracılığıyla da relativ ve absolut olmak üzere kronolojik açıdan ele almak ve tarihlendirme sorunlarına değinmek amaçlanmıştır. İran Azerbaycanı'nın çevre kültür bölgeleri ile olan bağlantılarını belirleyerek; kronolojik, kültürel, işlevsel farklılık ve benzerlikleri olup olmadığını açığa çıkarmak hedefler arasında bulunmaktadır. Araştırmanın ilk bölümü, Giriş, ikinci bölümünde kuramsal çerçeve, üçüncü bölüm ise İran Azerbaycan'ının genel coğrafi özelliklerine değinilmiştir. Tezin dördüncü bölümünde, İran Azerbaycanı'nın, Doğu ve Güneydoğu Anadolu ve Transkafkasya'nın kronolojisine değinilmiştir. Beşinci bölümde Kurganlar ve genel özellikleri tartışılmış, bu bölümde kurgan isminin etimolojik açıdan değerlendirilmesi, Kurganların yapımı ve genel özellikleri ve kurganlarla ilgili sunulan tezler ve hipotezlere değinilmiştir. Tezin altıncı bölümünü, Larican kurgan mezarları oluşturur, bu bölümde Larican da kazıları yapılmış Kurganların tanımı ve buluntuları ana başlıklar altında detaylı bir şekilde anlatılmıştır. Bu bölümün önemli bir kısmını seramik kaplar oluşturmaktadır. Seramikler öncelikle malzeme ve teknik açıdan ele alınarak, hamur nitelikleri, yüzey görünümleri, fırınlama, bezeme biçimleri ve kap tipleri ile ilgili bir tanımlamaya ve sınıflandırmaya gidilmiştir. Seramik gruplarıyla ilgili tanımlamaları kap tiplerinin analizi takip etmiş ve tipolojik çalışmada, belirli kriterlere göre ayrılan kaplar tanıtılmıştır. Seramiklerin tanımında önemli bir faktörü oluşturan istatistiki bilgilerle tamamlanmıştır. Bu çalışmanın verdiği değerlendirmelere göre Larican seramiklerinin %53'lük bir oranı ince, %38'lik bir oranı orta ince ve %9'luk bir oranı da kaba seramik gruplarına ayrılmaktadır. Çalışmanın değerlendirme kısmında, seramik grup ve kap tiplerinin diğer merkezlerle karşılaştırması yapılarak kronolojik açıdan relativ tarihlendirmesine çalışılmıştır. Böylece kurgan seramiklerinin verdiği kronolojik düzeni belirli bir zaman dizinine oturtulması da yapılmıştır. Böylelikle Larican Kurganları'ndan elde edilen buluntular, bu mezarlığın tarihini olasılıkla M. Ö. III. Binyıl'dan M. Ö. I. Binyıl'ın ilk çeyreği sonuna kadar kullanıma devam ettiğini göstermektedir. Kuzeybatı İran'daki kültürlerin oluşumunda hiç şüphesiz çevre kültür bölgelerinin de katkıları olmuştur. Bu bağlamda Kuzeybatı İran ve civarı olmak üzere, çevre kültür bölgeleri de kültürel etkileşim açısından incelenmiş ve böylece Kuzeybatı İran ile kültürel bütünlük gösteren ve farklılık taşıyan özellikler değerlendirilmiştir. Larican Kurganları'ndan ele geçen seramikler karakteristik form ve bezeme stili açısından İran Azerbaycan'ından Aras havzası ve Urmiye Gölü havzasındaki merkezlerin yanı sıra Transkafkasya'dan Azerbaycan'ın, Nahçıvan'ın, Ermenistan'ın, Gürcistan'ın ve Türkiye'den Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun çeşitli merkezlerinin buluntuları ile karşılaştırılabilecek malzemelere rastlanılmıştır.