Cezaevlerinde hükümlü yaşama hacimlerinin iç mekan düzenlemesi

Ceza tarihi içinde, insanlık onurunu kıran bedensel uygulamaların yerini alan hürriyeti bağlayıcı cezalardan hapis cezası, tarihsel açıdan yeni sayılacak bir yaptırımdır. Cezaevleri önceleri, cezanın amacına uygun olarak suçluya azap çektirmek, onun suç işleyerek yaptığı kötülüğü, kötülükle karşılamak için kullanılırken, günümüzde suçlunun ıslahını sağlayacak bir mekan olarak kabul edilmektedir. Hürriyeti bağlayıcı cezaların infaz sistemleri değiştikçe, cezaevlerinin yapısı, tipleri ve işleyişi de değişmiştir. Bu nedenle, cezaevleri konusu son yüzyıllarda önem kazanmış ve ceza infaz sistemlerindeki değişimlere paralel olarak cezaevleriyle ilgili gelişmeler olmuştur. Hükümlülerin de bir takım haklarının olduğu fikrinin ortaya çıkmasından sonra, onların ihtiyaçlarını en iyi şekilde karşılayabilecek yeni hükümlü yaşama iç mekan modelleri denenmeye başlanmıştır. Günümüzde de konunun insan hayatı ile yakından ilgili olmasından kaynaklanan önemi nedeniyle, sorunlara çözüm bulmak amacıyla çalışmalar sürmektedir. Bu çalışmanın amacı; geçmişş ve günümüzdeki cezaevleri hükümlü yaşama iç hacimlerini, kullanıcı ve işleticinin istek ve gereksinimlerini göz önünde bulundurarak incelemek ve çağdaş anlamda hükümlü yaşama iç mekanını düzenlemektir. Çalışma, daha önce bu anlamda herhangi bir araştırma olmaması nedeniyle kaynak eser niteliğinde düşünülmüştür. Araştırmacılara farklı mesajlar vermemek için, ilk bölümler, genellikle bütün hükümlüleri kapsayacak şekilde araştırılmış ve ortaya konmuştur. Tezin gelişme bölümünde ise, dünyada ve ülkemizde sayısal yönden fazla olması nedeniyle, sadece yetişkin erkek hükümlüler için oluşturulacak iç mekanlar değerlendirilmiştir. Bu çalışma dört bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde, dünyada ve ülkemizde, toplumsal, siyasal, düşünsel, teknolojik vb. gelişmelerin ve değişimlerin, günümüze kadar olan süreç içinde, cezaevleri iç mekanlarına olan etkisi incelenmiştir. Ill ikinci bölümde, günümüzde ülkemizde ve dünyada bulunan cezaevleri incelenmiştir. Bu kapsamda, hükümlü yaşama iç mekanları, cezaevi içindeki yerleri, biçimlenmeleri ve iç mekan donatılarının özellikleri bakımından ele alınmış, ayrılıkları ile benzerlikleri belirlenmiştir. Üçüncü bölümde, bir cezaevi bünyesinde, hükümlü yaşama hacimlerinin konumu ve diğer mekanlarla olan ilişkileri ile bu mekanlar içerisinde yaşamlarının bir kısmını geçirmek durumunda olan hükümlünün iç mekan gereksinimleri ile özel gereksinimleri analiz edilmiştir. Bu anlamda, hükümlü iç mekan biçimlenmesinin ihtiyaçlara yanıt verip vermediği incelenmiştir. Dördüncü bölümde, diğer bölümlerde elde edilen verilerin, yasaların ve uluslararası standartların ışığında, ideal anlamdaki çağdaş hükümlü yaşama iç mekanları ele alınmıştır. Mekansal boyutlandırmalarda hükümlüye ve kişi sayısına göre optimum büyüklükler belirlenerek, boyutsal, biçimsel, ölçüsel oluşumlar ortaya konulmuş, hükümlü yaşama mekanlarının servis ve komşu hacimlerle etkileşimi işlev, akustik, teknik, güvenlik vb gibi konular bakımından ele alınmış, duvar, tavan ve döşeme yapı elemanları yapım yöntemleri ve malzeme, renk ve doku bakımından değerlendirilmiştir. Hükümlü yaşama hacimlerinde bulunması gereken havalandırma ve tesisat düzeni hakkında bilgi verilmiştir. Bunun yanı sıra iç mekan donatıları ile pencere ve kapılar; malzeme seçimleri ve güvenlik bakımından ele alınmıştır. Ayrıca yasal ve insani bir ortamın yaratılması ve gerekli konfor rahatlığının sağlanması için saptamalarda bulunulmuştur. Tüm değerlendirmeler yapılırken hükümlü yaşama mekanlarındaki görevli gözetimi ile bakım ve onarımla ilgili hususlar göz önünde bulundurulmuştur. Bununla birlikte, cezaevinin kullanım amacı değiştiğinde bile hükümlü yaşama hacimlerinin yeni amaca uygun, esnek ve değiştirilebilir kullanımını sağlamak amacıyla, yapıya dinamizm katarak, farklı şekillerde değerlendirmenin yolları hakkında iç mekan önerilerinde bulunulmuştur.