Cumhuriyet Dönemin'de Türkiye'de pozitivizm-otoriterizm etkileşimi

Bu tez, bilim ve bilim felsefesi ile siyasal düzenlerin birbirleriyle etkileşim halinde bulunduğu düşüncesinden hareketle hazırlanmıştır. Böylece, bilimdeki değişme ve gelişmelerin sadece 'teknolojik gelişme' olarak algılanmasının ötesine geçmek hedeflenmiştir. Bu tezde, esas olarak çağımızda hala etkisini sürdüren ve ülkemizde de yaygın olarak kullanılan pozitivist paradigma ve onun siyasal düzenle etkileşimi konu edinilmiştir. Pozitivizmin, sahip olduğu kaziyeler ve ortaya koyduğu metodolojik yaklaşım ve anlayış gereği 'otoriter bir yönetim yakın olduğu görülür. Tezin temel amacı ise, bitimde sahip olunan paradigmanın, Türkiye özelinde siyasal düzenle, devlet yönetimiyle ve toplumla nasıl etkileşim halinde olduğunu ortaya koymaktır. Pozitivizmin Türkiye'de yaygınlaşmasında 'kişilerin' bireysel katkıları, devlet okullarının ve yabancı okulların katkısı ve derneklerin, yayınlanan dergi, kitap ve çeşitli yayınların, tercümelerin katkısı bulunmaktadır. Böylece, Osmanlı'nın son dönemlerinde bazı devlet ileri gelenleri ve 'aydınlarının pozitivizmden etkilendiği ve bu etkilenişin, devlet yönetiminde de yaygınlık kazandığı görülür. Bu bağlamda pozitivizm, otoriter anlayışa sahip devlet yöneticilerinin otoriter olmalarına bilimin öncülüğünde meşruiyet getirmiştir. Pozitivist anlayış, Cumhuriyetin kurulması ile daha etkin hale gelmiş ve pozitivist paradigma, 'aydın' kesim arasında yaygın olması dolayısıyla; halkın zihniyet dünyası ile uyuşmamasına rağmen, topluma eğitim ve diğer kurumlar aracılığı ile yerleştirilmek istenmiştir. Bu dönemde, otoriter yapının meşruiyet kaynağı 'din' olmaktan çıkmış, artık Cumhuriyet döneminde belirgin olarak 'bilim' haline gelmiştir. Bilimsel bilgi anlayışının pozitivist olması otoriter eğilimleri arttırmıştır. Günümüzde, pozitivizmin izleri tamamen silinmediği, özelikle eğitim sistemiyle birlikte bu devamlılığın sağlandığı görülmektedir. Bu devamlılık halka da yansıtılmış ancak, bu durum demokratik kültürün gelişmesine engel olmuştur. 298 Pozitivizmle beraber gelişen yönetim anlayışı, halkın demokratik olmadığından hareketle daha da kuvvetlenmiş ve halka karşı demokrasinin savunulması gerektiği fikrinin doğmasına ve böylece de otoriter uygulamaların devreye girmesine sebep olmuştur. Bu durum ise, Türkiye'de, demokratik anlayışın benimsenmesini engellemiştir. Türkiye'de devletle ilgili sorunların hep sistemde olduğu kabul vurgulanmaktadır. Aslında bu söylem doğru olsa dahi, aynı paradigma içinde yer alındığında, hangi teknik uygulanırsa uygulansın aynı görüşe sahip olunduğu için, soruna yine benzer açıdan bakıldığından başarılı olunamayacağı aşikardır. Çünkü sahip olunan pozitivist paradigma, bu noktada toplumsal gerçekliği tüm boyutlarıyla kavrayamamaktadır. Pozitivist paradigmaya yapılan eleştiriler, siyasal düzenler açısından yeni açılımların olabileceğini gözler önüne sermiştir; yani bu alanda, başka alternatifler de bulunmaktadır. Pozitivizmin sahip olduğu insanın mutlak bilgiye sahip olduğu inancının, esasen, toplumsal hayatla ilgili doğruların göreceli nitelik taşıdığı şeklindeki kaziye ile yer değiştirdiği görülmüştür. Böylece, insanların bir arada yaşamaları için, demokrasinin elzem olduğu da ortaya çıkmaktadır. Türkiye, bu tespitler neticesinde, demokrasiden uzaklaştığı her noktada sanıldığı gibi gelenekselliğe değil, otoritarizme yaklaşmaktadır. Bu açıdan, bilimsel çevreler tarafından artık ciddi bir şekilde, her taraftan eleştiriye tabi tutulan pozitivist anlayış sorgulanmalı ve yeni alternatifler üretilmelidir. Ancak, bu taktirde demokratik bir toplum idealine kavuşulabilir.