turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Kırgızistan'da serbest piyasaya geçiş sürecinde kamu gelirlerinin analizi

1991 yılında SSCB'nin dağılmasında, kollektivist ekonomik sisteme sahip olan eski SSCB ülkeleri ile Doğu Avrupa ülkelerinin piyasa ekonomisine geçiş süreci başlamıştır. Kollektivist ekonomik sisteme sahip bu ülkelerde dışa açılma sürecinin gerçekleşmesi, rekabet kavramlarının geliştirilmesi, piyasaların genişlemesi vb. gerekli piyasa sistemi oluşturmaya çalışılmaktadır. Kollektivist ekonomik sisteme sahip olan ülkelerde piyasa ekonomisine geçişte gerçekleştirilen reformlar hem ekonomik hem de politik sorunları da beraberinde getirmiştir. Kollektivist ekonominin temel yapısı olan ekonominin merkezden yönetilmesi, ekonomik kararların tek taraflı alınması, piyasa ekonomisine geçişinin sorunlarının biridir. Bununla beraber ekonomik kuralların bu sistem içerisinde kontrol altında tutulması, yani, üretici ve tüketicilerin serbest karar alamamaları bu sistemin bazı olumsuzluklarını ortaya çıkarmıştır. Bu tezin amacı da kollektivist ekonomik sisteme sahip olan Kırgızistan'ın piyasa ekonomisine geçiş dönem öncesi ve sonrası mali sistemde değişim ve kamu gelirlerin yapısı değişimini değerlendirilmektedir. 1991 yılı bağımsızlığını ilan eden Kırgızistan'ın serbest piyasa ekonomisine geçişinde kamu gelirlerin türleri, gelişimi ve analizini açısından incelenmektedir.
Dünyada ve Türkiye'de 1980 sonrası savunma harcamalarının gelişimi

Bu araştırmada 1980 sonrası dünyada ve Türkiye'de savunma harcamalarının gelişimi incelenmiştir. Yapılan araştırma sonucunda dünyada 1985 sonrasında savunma harcamalarında azalma eğilimi tespit edilmiştir. Ancak Ortadoğu ülkeleri ile Az gelişmiş ülkelerde savunma harcamalarındaki artışın devam ettiği görülmüş, buradan da hareketle çeşitli araştırmacıların savunma harcamaları ile GSYİH arasında fonksiyonel bir ilişkinin olmadığı yönündeki savlarının doğruluğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca ABD savunma harcamalarının 2000- 2005 projeksiyonunda artışı öngörmesi, bu savı doğrular niteliktedir. 1980 lerin ortalarından itibaren başlayan azalma eğiliminde SSCB'nin dağılması etkilidir. Bunun dışında ülkelerin savunma harcamaları jeopolitik konumlan, politik beklentileri gibi diğer siyasal nedenlerin etkisi ağırlıklıdır. Türkiye açısından incelendiğinde de 1980- 90 döneminde yaşanan azalışa karşılık savunma harcamalarının 1990 sonrasında artış eğilimde olduğu görülmüştür. Bütçe içerisindeki payı acısından bakıldığında %10- 12 seviyelerinde stabil olmasına karşılık bütçe dışı kaynaklardan finanse edildiği tespit edilmiştir. Gerek komşularıyla ilişkilerinde yaşadığı sorunlar, gerek mevcut terör olayları ve gerekse de önümüzdeki 30 yıl içinde 150 milyar dolarlık modernizasyon harcamalarının yapılacağı gerçeği karşısında Türkiye'de savunma harcamalarında önemli bir düşüş yaşanmasının güç olduğu görülmektedir. Ancak bütçe içi payının %10-12'lerde sabitlendiği düşünüldüğünde de kuvvetli bir artışın yaşanmayacağı sonucuna varılmıştır.
Kazakistan'da 1991-2008 yıllarında inovasyon ve teknolojik gelişme

İnovasyon günümüz ekonomisinin en çok tartıştığı konulardan biridir. Bunun sebebi dünya ekonomisinin önemli gelişme kaynağının, bilim ve inovasyon kullanımına dayanan ekonomik büyümenin olmasıdır. Küreselleşme ve yüksek rekabet koşullarında inovasyon birçok kurum, sektör ve ülke için çıkış yolu ve ekonomik büyümeyi sağlayacak faktör olarak görülmektedir. Zengin doğal kaynaklarıyla tanınan Kazakistan son dönemde endüstriyel rekabet gücü kazanma yönünde arayışa girmiştir. Bu arayışlar, günümüzün yaygın eğilimi olan inovasyon politikaları ve faaliyetlerini içermektedir. İnovasyon girişimcilik Kazakistan'da 1989 -1991'de oluşmaya başlamış ve endüstriyel inovasyonun gelişmesi ise 2015 yılına kadar devam etmesi planlanmaktadır. Bu noktada bilim, ileri teknoloji, bilim yoğun üretimlerin gelişmesine dayanan yatırımların kullanılmasıyla ekonominin yüksek büyüme hızına ulaşması amaçlanmaktadır. Yeni bilim alanları ve teknolojilerinin geliştirilmesi ile Kazakistan'ın rekabet edebilecek 50 ülke arasına girmesi sağlanabilir. Bu durum ülkenin dünya ekonomisine entegrasyonunu hızlandırır, ekonomik büyümesini etkin bir şekilde etkiler ve gelişme perspektiflerini artırır. Bu tez çalışmasında Kazakistan ekonomisinin özellikleri incelenerek inovasyon sektörünün analizi yapılmış, inovasyon sektörünün gelişme perspektifleri ve ekonomik büyüme üzerine etkisi değerlendirilmiştir.
Türkiye'de finansal baskıya neden olan faktörlerin öncü göstergelerle tahmin edilmesi

Özellikle 1990'ların başından itibaren finansal krizlerin nedenlerini araştıran çalışmaların sayısında önemli bir artış gerçekleşmiştir. Bu nedenle, literatürde finansal krize neden olan faktörleri belirlemek için çeşitli modeller bulunmaktadır. Finansal krizin kaynaklarını belirlemek önemlidir çünkü bu politika yapıcılara önceden önlem almaları için rehberlik edecektir. Diğer taraftan, küresel finansal krizden sonra finansal stresin ölçülmesi önem kazanmıştır, çünkü küresel finansal krizin en önemli nedenlerinden biri, tüm ekonomideki finansal stresin artmasıdır. Bu nedenle, finansal stresin ölçülmesi ve izlenmesi politika yapıcılar için çeşitli faydalar sağlayabilir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'deki finansal stresi ölçmek için bir finansal stres endeksi oluşturmaktır. Finansal stres endeksi oluşturulurken; para piyasası, sermaye piyasası, ülke riski, dış borç ve enflasyon gibi finansal baskıya neden olabilecek birçok faktör göz önünde bulundurulmuştur. Finansal baskı endeksini hesaplamada temel bileşenler analizi kullanılmıştır. Ampirik sonuçlar, finansal stres endeksinin Türkiye'deki tüm daralma dönemlerini başarılı bir şekilde yakaladığını göstermektedir. Son olarak, Türkiye'deki finansal stresi etkileyebilecek küresel faktörler ARDL modeli ile araştırılmıştır. Analiz sonuçları, VIX, S&P 500 endeksinin, dünyadaki enflasyonun ve ekonomik büyümenin Türkiye'deki finansal stresi önemli derecede etkilediğini göstermektedir.
Uluslararası sermaye akımlarının makro ekonomik istikrara etkileri ve Türkiye örneği

Piyasaların küresel anlamda etkinliği ve bütünleşmesi, yirminci yüzyılın en önemli ekonomik gelişmelerinden birisidir. Bunda iletişim teknolojisi alanındaki gelişmelerin etkisi ve finans sektöründeki modernleşmenin payı büyüktür. Ekonominin küreselleşmesi, uluslararası ticarette ve finansal piyasalarda, doğrudan yabancı sermaye yatırımları ve sıcak para hareketleri aracılığıyla değişimin başrolünü üstlenmiştir. İktisat Literatüründe, ekonomik istikrar ve uluslararası sermaye hareketleri arasındaki ilişki yoğun bir şekilde tartışılmakta ve birçok ekonomik istikrar teorisi sermaye hareketleri ekseninde oluşturulmaktadır. Özellikle son 20 yılda birçok gelişmekte olan ülke iktisadi kriz olgusu ile karşılaşmıştır. Dünyada yaşanan kriz deneyimleri içerisinde, yabancı sermaye kaynaklı kriz sayısında beliren artış, bu noktada özellikle sıcak para niteliğindeki kısa vadeli sermaye hareketlerinin makroekonomik istikrara olan etkilerinin değerlendirilmesi gereğini doğurmuştur. Gelişmekte olan ülkeler kategorisinde yer alan Türkiye, 1980 sonrası ekonomisinde yapısall ve köklü değişimlere giderek liberal politikalar benimsemiştir. Bu bağlamda ithal ikame büyüme modelini terk etmiş, dışa açık büyüme modelini benimsemiştir. İlk etapta yabancı sermaye çekme konusunda başarılı olunamamış, ancak dünya ekonomisindeki gelişmelere paralel yeni düzenlemeler ile yabancı sermaye girişinde ciddi artışlar yaşamıştır. Bu artış beraberinde makroekonomik bozulmalara neden olmuş ve özellikle spekülatif sermaye girişinde yaşanan artışa bağlı olarak krizler yaşanmıştır.
Tarımsal hammadde fiyatları ve biyoyakıt talebi ilişkisi

2006 yılının ikinci yarısından itibaren pek çok gıda ürününün fiyatı önemli oranda artmaya başlamıştır. 2008 yılı ilk yarısına gelindiğinde tahıl fiyatları dolar bazında son otuz yılın en yüksek seviyelerine ulaşmıştır. Güçlü ve sürdürülebilir bir büyüme olmaksızın gerçekleşen bu fiyat artışlarının altında yatan faktörler; artan enerji fiyatları, düşük değerli dolar kuru, yatırım fonlarının tarımsal hammadde piyasalarındaki işlemleri, elverişsiz hava koşulları, biyoyakıt talebi ve çeşitli ülkelerin ihracata getirdiği kısıtlama ve vergilerdir. Yaşanan bu gelişmeler sonucunda tarımsal hammadde stokları 1973/ 74 yıllarından sonraki en düşük seviyelere gerilemiştir. 2008 yılı Eylül ayından itibaren küresel krizin neden olduğu durgunluk sonrasında tarımsal hammadde ve pek çok hammadde fiyatında düşüşler yaşanmıştır. Ancak fiyatlar halen 2000 yılı reel fiyatlarının çok daha üzerinde bulunmakta ve uzun yıllar daha böyle kalması beklenmektedir. Tarımsal hammadde fiyatlarındaki artışın nedenlerinden biri olan biyoyakıt üretimi son on yılda önemli oranda artış göstermiştir. Biyoetanol üretiminde kullanılan mısır oranı 2000/ 2001 döneminde %4 iken 2007/ 2008 döneminde %12'ye yükselmiştir. ABD'de biyoetanol üretiminde ağırlıklı olarak mısır, Brezilya'da şeker kamışı kullanılırken, Avrupa'da biyodizel üretiminde sebze yağları kullanılmaktadır. Bu çalışmada biyoetanol kaynaklı mısır talebi ile mısır fiyatları arasındaki ilişki ABD için analiz edilmektedir. Bu bağlamda mısır arzı, biyoetanol kaynaklı mısır talebi ve mısır fiyatı denklemlerinden oluşan eşanlı denklem sistemi 3 AEKK yöntemi ile tahmin edilmiştir. Çalışmanın sonuçlarına göre biyoetanol kaynaklı mısır talebi, mısır fiyatları üzerinde pozitif ve önemli bir etkiye sahiptir. Böylece biyoetanol üretim miktarındaki artışın mısır fiyatlarındaki artışı açıklamada önemli bir unsur olduğunu söylemek mümkündür.
Gümüşhanevi Dergahı'nın Türkiye'de İslam ekonomisine katkıları

Bu çalışmada Osmanlı'nın son dönemindeki bozulma ile başlayan iktisadi, askeri, siyasi ve sosyoekonomik geri kalmışlığına kendi yöntemi ile çare arayan Gümüşhanevi Dergahı ve bu dergahın Cumhuriyet Türkiye'sine kadar uzanan etkileri incelenmiştir. Osmanlı sonrası Batı'nın karşısındaki geri kalmışlık kendi özünden inkişaf etmeyen sistemleri model alan Türkiye Cumhuriyeti için de geçerlidir. 19. yüzyılın sonlarındaki -Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra da devam eden- bu iktisadi çözülmenin ahlaki ve zihni boyutuna da dikkat çeken Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevi, kurduğu dergahı aracılığıyla Osmanlı toplumunu bilinçlendirmeye, aydınlanmaya ve kendi tarihi kökünden beslenerek İslamlaşmaya çağırmıştır. Çünkü o, sosyoekonomik geri kalmışlığın sebebini ahlaki çöküntüden ötürü değişen zihniyete ve bu zihniyet değişikliğinin sonucu milli ve manevi hayattan uzaklaşılmasına bağlamıştır. İslamın amacı insanları sadece ahiret hayatına yönelik hazırlamak değil aynı zamanda dünya hayatını da yaşanılabilir bir hale getirmektir. İnsanoğlu Dünya yaratıldığından beri akıl çerçevesinden Varlık, Ahiret, Mutluluk, İyi, Kötü gibi kavramları kendince sorgulamış ve ilahi mesaja muhatap olması ile de bu soyut kavramları kendi kafasında somut bir hale getirmiştir. Doğru tespit ve teşhiste bulunan Gümüşhanevi, her ne kadar kendi müritleri arasında uygulamalı olarak ürettiği çareler doğrultusunda ahlaklı bireyleri yetiştirmeyi, faizsiz borçlanmalarla çeşitli yatırımların gerçekleşmesini sağlasa da kısa vadede toplumun genelinde etkili olamamış, doğal olarak da Osmanlı Devleti'nin çöküşünü engelleyememiştir. Ancak feraset sahibi ve Nakşi tarikat geleneğinin Halidi kolunun şeyhi olan Gümüşhanevi'nin, yaymaya çalıştığı konuyla ilgili öğretilerinin uzun dönemde etkisini göstereceğinin bilincindeydi. Dolayısıyla Türkiye Cumhuriyeti başta olmak üzere, ülkelerin toplumsal bazda sosyoekonomik kalkınmasına çözümler üretecek modeller sunmuştur.
Rational expectations, the natural rate hypothesis and stabilisation policy debate: A test for Turkish economy 1965-1986

Bu calismada Rasyonel Beklentiler Hipotezi çerçevesinde oluşan makro iktisat tartismalari incelendi. Bu bağlamda yap ilan ampirik testlerden biri olan ve issizlik orani ve reel tıasilaya sadece beklenmeyen parasal buyume oraninin etki yaptigi hipotezini test eden Barro'nun iki düzeyli testi Tilkiye ekonomisinin 1965- 1986 donemi için uygulandi. Test sonuclari iddia edilen hipotezi destekledi. Böylece para politikasinda supris değişmelerin beklenen değişmelerden daha etkili olduğu hatta yalnizca supriz değişmelerin reel değişkenleri etkilediği sonucuna varildi.
Türkiye'de hayatın değeri hesaplamalarına yeni bir yaklaşım

İş yaşamında karşılaşılan riskleri kabul etmek, çalışanın işten sağladığı parasal faydanın önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Bu gerçekten yola çıkarak, özellikle politikaların etkin oluşturulması için hayatın değeri hesaplanmaktadır. Günümüzde, hayatın değeri hesaplamaları oldukça önem kazanmıştır. Bunun çeşitli nedenleri vardır. Örneğin, yasal süreçlerde kurumlar ve bireyler hayatın değeri hesaplamalarına ihtiyaç duymaktadır. Hayatın değeri hesaplamaları oldukça önemli olmasına rağmen bu çalışmaların büyük çoğunluğu gelişmiş ülkeler için yapılmıştır. Gelişmekte olan ülkeler için yapılan az sayıda çalışma bulunmaktadır. Hayatın değeri hesaplamalarındaki büyük eksikliklerden birisi literatürde işçi-işveren eşleşmesi kullanan veri setinin oldukça az olmasıdır. Ekonometrik modelin oluşturulmasında çalışanın çalıştığı kurumun özelliklerinin kullanılması, etkinin doğru ölçülmesi için kritik önem arz etmektedir. Bu çalışma, Türkiye'de işçi-işveren eşleştirilmiş veri setinin kullanıldığı ilk çalışmadır. Çalışmanın temel amacı, yer alanmalı kazalarla ücret arasındaki ilişkiyi inceleyip Türkiye için hayatın değerini hesaplamaktır. Ekonometrik analiz için, Türkiye İstatistik Kurumunun 2014 yılı Kazanç Yapısı Araştırması verilerinden yararlanılmıştır. Analizin temelini oluşturan yer alanmalı kaza sayıları ise Sosyal Güvenlik Kurumundan temin edilmiştir. Hesaplamalarda kullanılan ekonometrik yöntem ağırlıklı en küçük kareler yöntemidir. Yapılan hesaplamalar sonucunda bu çalışmanın bulguları göstermektedir ki yer alanmalı kazalarla ücretler arasında istatistiksel olarak anlamsız küçük pozitif bir ilişki vardır. Bu sonuçlar, Türk işgücü piyasasında mesleki riskin denge ücret oluşumunda etkisi olmadığını göstermektedir.
Gümrük Birliği sonrası Türk imalat sanayinin Avrupa Birliği piyasasındaki rekabet gücü

Bu çalışmada amaç, Türkiye'nin Avrupa Birliği (15) ile Gümrük Birliğinin tamamlanmasının ardından, AB piyasasında Türk imalat sanayinin rekabet gücünü, Balassa Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlük yöntemi ile ölçerek, ortaya çıkan değişim ve gelişmeleri araştırmak ve değerlendirmektir. Veri seti, SITC Rev. 3, 3 haneli sınıflandırmadaki 166 mal grubuna ait ihracat verilerinden oluşmakta, zaman aralığı ise 1996'dan 2016'ya 21 yılı kapsamaktadır. Bu bağlamda, çalışmada hesaplanan uluslararası rekabet gücü endeksleri göstermektedir ki, Türkiye genel olarak çoğu imalat sanayi alt sektöründe uluslararası rekabet gücüne sahip değildir.
The relationship between r&d capital, spillover effects and labor productivity

Bu tezde sermaye malları ithalatı yoluyla yayılma etkisi ve yurt içi ARGE sermayesinin emek verimliliği üzerindeki etkisi 2002 2011 yılları arasında 23 ülke için ampirik olarak incelenmiştir. Panel veri analizinin sonuçları büyük bir örneklem için teknoloji transferinin anlamlı ve olumlu olduğunu göstermiştir. Dışsallığın, G7 ülkelerinin arasında var olduğu ayrıca kanıtlanmıştır. Ancak sermaye malları ithalatı yoluyla oluşan teknoloji transferi G7 ekonomilerinden önemli ölçüde daha düşük emek verimliliği olan ülkelere doğru anlamlı bir etki oluşturmamaktadır. Bu tez, toplam faktör verimliliği yerine emek verimliliğini farklı ülke gruplarında dışsallığın etkisini ölçmekte kullanarak literature katkıda bulunmuştur.
Ticari açıklık ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye üzerine ekonometrik bir uygulama (1980-2006)

Ticaret alanında yaşanan küreselleşmenin bir sonucu olarak ticari açıklık, ülkelerin dış dünya ile ne derece entegre olduğunun bir göstergesidir. Türkiye, 1980'den itibaren dışa yönelik stratejiye geçmişş ve bu yıldan sonra ticari açıklık oranındaki artış hız kazanmıştır. Çalışmanın amacı, ticari açıklık ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi Türkiye açısından test etmektir. Bu amaçla çalışmada, 1980- 2006 dönemi baz alınarak yapılan Granger nedensellik testi sonucunda ticari açıklıktan ekonomik büyümeye doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi bulunmuştur. VAR modeli çerçevesinde gerçekleştirilen etki-tepki analizi sonucunda, ticari açıklık oranındaki bir birimlik standart sapma şoka, GSYİH'nın pozitif yönde tepki verdiği ve varyans ayrıştırması sonucunda ise GSYİH'daki değişimin kaynağının en yüksek oranda ticari açıklık oranı tarafından açıklandığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Ticari açıklıktaki değişimin temel kaynağının ise giderek artan oranda makine-teçhizat harcamalarında ve daha sonra beşeri sermayede olduğu görülmüştür.
Okun yasası, ekonomik büyüme ve istihdam ilişkileri: Türkiye örneği

Bu çalışmada, amaç ve önemin ele alındığı giriş bölümünün ardından, ikinci bölümde ekonomik teoriler büyüme, işsizlik ve istihdam açısından ele alınmaktadır. Üçüncü bölümde ise Türkiye'de büyüme, işsizlik ve istihdam ilişkisi incelenmektedir. Çalışmanın dördüncü bölümünde ise Okun Yasası'ndan bahsedilmiş ve literatüre yeni kazandırılmış olan doğrusal olmayan ARDL yaklaşımı ile Türkiye'de Okun Yasası'nın geçerli olup olmadığı araştırılmıştır. Tezde, karşılaştırma yapmak amacıyla, doğrusal ve doğrusal olmayan ARDL modelleri ile analiz yapılmıştır ve her iki yaklaşıma göre, çıktı ile işsizlik arasında uzun dönemli bir ilişki bulunmuştur. Doğrusal olmayan ARDL yaklaşımı sonucunda, çıktı oranındaki pozitif ve negatif değişmelere işsizlik oranının uzun dönemde aynı tepkiyi verdiği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla, çıktı ve işsizlik arasında asimetriden ziyade simetrik bir ilişki olduğu tespit edilmiştir.
Bölgesel yatırım teşvik uygulamalarının Konya ili ölçeğinde değerlendirilmesi

Teşvikler, devletlerin ekonomiye yön vermek için kullandıkları en temel araçlardan biridir. Teşviklerle devlet ulaşmak istediği hedefleri yakalamak için çeşitli mekanizmalar geliştirebilir. Ülkemizde de teşvik uygulamaları Osmanlı döneminde ve Cumhuriyetin ilk yıllarında uygulanmıştır. 1942'de Teşvik-i Sanayi Kanunu'nun uygulama süresinin bitimi olan 1942 yılından 1960'lı yıllara kadar teşvik uygulamalarına ara verilmiştir. Planlı dönemin başlamasıyla birlikte 1963 yılında teşvik uygulamaları yeniden devreye alınmış ve günümüze kadar da döneminin gereksinimleri ile uyumlu teşvik unsurları uygulanagelmiştir. 2009 yılında teşvik uygulamaları, değişen dünya ticaret koşulları ve diğer gelişmeler çerçevesinde revize edilmiştir. İçerisinde bölgesel ve sektörel unsurları ihtiva eden bu uygulama, önceki dönem teşvik uygulamalarından farklı yönleri ile ön plana çıkmıştır. Yeni teşvik sisteminin ilk uygulama kararı olan 2009/ 15199 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar, 2012 yılında tekrar gözden geçirilerek 2012/ 3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar olarak revize edilmiş ve uygulamaya konulmuştur. Çalışmada 2009/ 15199 sayılı Karar ve 2012/ 3305 sayılı Karar kapsamında Konya ilinde alınan yatırım teşvik belgeleri altı başlık altında karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Yapılan karşılaştırmalar sonucunda bölgesel yatırım teşvik uygulamaları hakkında değerlendirme yapılmıştır. 2009/ 15199 sayılı Karar kapsamında Konya, üç yıllık sürede iyi bir performans sergileyerek İstanbul'dan sonra en fazla teşvik belgesinin alındığı il olmuştur. 2012/ 3305 sayılı Karar kapsamında ilk yıllarda bir düşüş görülse de sonrasında tekrar artış gözlenmiştir. Sonuç olarak Konya'daki firmaların, bölgesel yatırım teşvik uygulamaları ile yatırımlarını artırdığı görülmüştür. İki dönem genel olarak karşılaştırıldığında sabit yatırım tutarı artarken istihdamın azaldığı görülmektedir.
Uluslararası petrol fiyatlarındaki değişimin cari açık üzerine etkisi: Türkiye örneği (1980-2012)

Çalışmanın ilk kısmında cari açık ele alınmış ve makroekonomik açıdan değerlendirilmiştir. Genel bir kavramsal tartışmanın ardından Türkiye açısından durum değerlendirilmiş ve sürdürülebilirlik boyutu dahil geniş kapsamlı bir yaklaşım gösterilmiştir. İkinci bölümde enerji ve enerji arzı, ülke ekonomilerine yönelik etkileri bağlamında incelenmektedir. Bu amaçla öncelikle enerji üzerinde durulmuş ve daha sonra petrol üzerine yoğunlaşılmıştır. Üçüncü bölümde petrol fiyatları ile makroekonomik değişkenler arasındaki ilişkiyi araştıran çalışmalar incelendikten sonra bu çalışmanın da konusunu oluşturan petrol fiyatları ile cari açık arasındaki ilişkiyi içeren çalışmalar araştırılmıştır. Yapılan ekonometrik analizin sonucunda petrol fiyatlarından cari açığa doğru pozitif yönde bir nedensellik olduğu bulgulanmış ve bu bulgunun literatürdeki diğer çalışmalarla örtüştüğü tespiti yapılmıştır.
Türkiye'de sosyal yardımların emek arzı üzerindeki etkileri

Bu tezde, 2000'li yıllarda Türkiye'de yeniden yapılandırılarak miktar ve kapsam olarak artan sosyal yardımların, hanehalkı üyelerinin emek arzı kararları üzerindeki etkileri incelenmektedir. Yoksul haneleri desteklemeyi ve gelir eşitsizliğini azaltmayı hedefleyen sosyal yardım politikalarına karşı yöneltilen temel eleştirilerinden biri yardım alan kişilerin emek arzı kararları üzerinde negatif bir etki yaparak, kişilerin işgücü piyasasından çekilmesi, bununla bağlantılı sosyal dışlanmayı beraberinde getirmesi ve yardımlara bağımlılığı pekiştirmesidir. 2010 yılı Hanehalkı Bütçe Anketi mikro verileri ile yapılan analizlerde, hanehalkına yapılan sosyal yardımların kentte ve kırda yaşayan kadınlar için emek arzı olasılığı üzerindeki etkisi zıt yönlü olarak bulunmuştur. Kentte yaşayan kadınlarda istatistiksel olarak negatif ve anlamlı, kırda yaşayan kadınlarda ise istatistiksel olarak pozitif ve anlamlı bir etki bulunmaktadır. Erkekler için ise hem kent hem de kır düzeyinde istatistiksel olarak anlamsız ve emek arzı üzerindeki etkisi negatif katsayılar ile tahmin edilmiştir. Öyle ki, hanelere yapılan ortalama sosyal yardım miktarı göz önünde bulundurulduğunda, emek arzı üzerindeki olumsuz etkinin pratik olarak işgücünden çekilmeyi veya çalışma saatlerini azaltmayı tetikleyen etkilerinin son derece kısıtlı olduğu bulgulanmaktadır. Ancak sosyal yardım ödemelerinin miktarına göre yaptığımız ayrıştırılmış analizler, haneye yapılan sosyal yardımların belirli bir miktarın üzerine çıktığında kentte yaşayan kadınların emek arzı üzerindeki negatif baskısının çok daha etkili olduğunu göstermektedir. Öte yandan sosyal yardımların yoksulluğu azaltmak üzerindeki sonuçları açısından 2010 HHBA verileri yaptığımız bir simülasyon ile örneklem içerisinde yoksulluk sınırının altında yer alan hane yüzdesinin mevcut sosyal yardımlar ile %21'den %18'e indirildiği gözlemlenmiştir. Sosyal yardımlar ile birlikte 252 kişi açlık, 764 kişi ise yoksulluk sınırının üzerine çıkmaktadır. Bununla birlikte, Türkiye'de sosyal yardım politikalarının, hanelerin yoksulluk sınırının üzerine çıkartılması ve gelir eşitsizliğinin azaltılması hedeflerinin ötesinde, işgücü piyasasına entegrasyonu ve sosyal içermeyi de temel alan bir şekilde yapılandırılması önem atfetmektedir.
Karar teorisi ve para krizleri: Türkiye üzerine bir uygulama

1970'li yıllardan bu yana yaşanan para krizleri, iktisadi literatürde sayıları giderek artan teorik ve ampirik çalışmalara konu olmuştur. Bu konuda geliştirilen teorik modellerin sayıları her geçen gün artarken krizleri öngörme konusunda ampirik çalışmaların başarısı oldukça sınırlı kalmıştır. Bu çalışmada, Kural Tabanlı Bulanık Mantık modeli para krizlerinin öngörülmesine uygulanmıştır. Çalışmada KTBM modelinin benimsenmesinin nedeni, iktisat teorisindeki beklentilerin ve olasılıkların 'klasik' yaklaşımına dayanan modellerin krizleri öngörmedeki başarısızlığı olmuştur. Bu nedenle bulanık mantık yaklaşımının olasılık teorisi, bilgi teorisi ve karar teorisi alanlarındaki dayanak noktalarına da değinilmiştir. Bu çalışma iktisat teorisindeki olasılık, beklenti oluşumu ve piyasa oyuncularının karar alma süreçlerine ilişkin konularda, olasılık teorisi, bilgi teorisi ve karar teorisi alanlarındaki yeni gelişmelerden oldukça geniş bir biçimde yararlanılabileceğine bir örnek oluşturmaktadır. Bildiğimiz kadarıyla para krizlerini öngörmede gerçekleştirilen ilk KTBM uygulaması olan çalışmada makroekonomik verilerden bilgi çıkarımı 'veri madenciliği' yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. KTBM modelinin para krizini öngörmede, en azından Türkiye'deki 1994 ve 2001 para krizleri örneklerinde ARMAX/GARCH ve ANFIS modellerinden daha daha başarılı olduğunu ortaya konulmuştur.