Turizm endüstrisinde geri bağlantılar ve ekonomik sızıntılar: Marmaris otelcilik endüstrisi örneği

Turizm endüstrisi son yıllarda dünyanın en hızlı büyüyen sektörlerinden biri haline gelmiştir. Turizmin diğer endüstriler ile olan bağlantıları çok çeşitli ve derindir. Turizm, geri ve ileri bağlantıları yoluyla yerel ve ulusal ekonomiye katkıda bulunur. Ancak bazı çalışmalarda, gelişmekte olan bölgelerin turizmin yarattığı avantajların tamamını elde etmede başarısız olduğu tespit edilmiştir. Ekonomik sızıntılar ekonomik bağlantılar ile ters yönlü ilişki içindedir. Ekonomik sızıntı bir süreç olarak, turizmin yarattığı döviz kazancının turist alan ülkede kalmayıp, turist yaratan ülkelerin veya diğer yabancı firmaların eline geçmesi ile ortaya çıkar. Gelişmekte olan ülkelerde ekonomik sızıntıların temel nedenleri genel olarak üç ana başlık altında değerlendirilebilir. Bunlar sırasıyla yabancı sermaye baskınlığı, ithal girdi kullanımı ve nitelikli veya niteliksiz yerel işgücü eksikliğidir. Literatürde turizm ile gıda ve tarım sektörleri arasındaki bağlantılar ve sızıntılar araştırılmışken, az sayıda çalışmada turizmin diğer tüm sektörler ile bağlantıları ve sızıntıları üzerine yoğunlaşılmıştır. Türkiye için belirli bir bölgede faaliyet göstermekte olan turizm otellerinin diğer endüstrilerle olan bağlantılarını, yarattığı ekonomik sızıntıları ve nedenlerini ortaya koyan bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu doğrultuda bu çalışmada, literatürdeki mikro düzeydeki araştırma eksikliğini gidermek amacıyla otel düzeyinde araştırma yapmak amaçlanmıştır. Çalışmanın alan araştırmasının kapsamı, Muğla ilinin Marmaris ilçesinde faaliyet göstermekte olan 4 ve 5 yıldızlı oteller ve 1. ve 2. sınıf tatil köyleridir. Kapsama giren toplam otel ve tatil köyü sayısı 52'dir. Çalışmada alan araştırması yapılması tercih edilmiştir. Bu nedenle bu çalışmada otel yöneticileri ile derinlemesine yüz-yüze görüşme ve anket teknikleri kullanılmıştır. Araştırma kapsamında 33 otelin verilerine ulaşılabilmiş ve cevap oranı % 63,5 (33/52) olarak gerçekleşmiştir. Alan araştırmasından elde edilen bulgular, istihdam açısından bir sızıntı olmadığını, ithalattan kaynaklanan sızıntının ise otellerin toplam dayanıksız girdi harcamalarının % 7 ,4'üne tekabül ettiğini göstermektedir. Deniz ürünleri, baharat ve sos ürünleri, alkollü ve alkolsüz içecek ürünlerinde otellerin ithalat yaptığı tespit edilmiştir. Dayanıklı ürün gruplarında da ithal girdi kullanımı tespit edilmiştir. Bu ürün grupları arasında endüstriyel beyaz eşya, mobilya, yapı ve dekorasyon ürünleri yer almaktadır. Ancak bu grupta ürün ömrünün sektörlere göre farklılık göstermesi ve ürün alım dönemlerinin ve miktarlarının çoğu tesiste bilinmemesi gibi nedenlerle sağlıklı veri elde edilememiştir. Dolayısıyla dayanıklı ürünlerde ithal girdi kullanımı hakkında bir değerlendirme yapılmamaktadır. Öte yandan turistlerin paket tatil harcamalarının dağılımına bakıldığında % 45'inin otel, % 10'unun yerel acente ve yerel ulaşım ve geriye kalan % 45'inin de uluslararası ulaşım ve yabancı tur operatörü payı olduğu bulunmuştur. Dolayısıyla paket tatil harcamalarının % 45'i ülkeye dahil olmadan sızıntıya uğradığı ve en büyük sızıntı kaynağının tur operatörlerinde yabancı sahiplik olduğu söylenebilir. Elde edilen bulgular doğrultusunda Marmaris'te ortaya çıkan sızıntıların nedenleri tespit edilmiştir. Bu sızıntı kaynaklarını ortadan kaldırmaya yönelik politikaların yerel paydaşlar ile birlikte belirlenmesi ve yürürlüğe konulması ile turizm endüstrisinin yerel ekonomik katkısını artırmak mümkün olabilecektir.