Sürdürülebilir yapı tasarım ilkelerinin yaşayan bina programı kapsamında incelenmesi

Binalar, dünyadaki enerji tüketiminin yaklaşık üçte birinden sorumlu tutulmaktadırlar. Binaların enerji kullanımından kaynaklı sera gazı salınımlarının yüzde 80'den fazlası, binanın kullanımı süresince ihtiyaç duyulan enerjinin karşılanmasından kaynaklanmaktadır. Küresel ısınma dolaylı olarak ekolojik dengenin bozulmasına sebep olurken, öte yandan insanın doğaya direkt müdahalesi de söz konusu dengenin bozulmasında büyük etken oluşturmaktadır. Bu bağlamda yapılaşmış çevrenin ekolojiye etkisi, sadece karbondioksit salınımı sebebiyle küresel ısınmaya ve dolayısıyla çevresel sorunlara sebep olması bağlamından değil, ayrıca doğrudan doğaya yapmış olduğu müdahaleler çerçevesinde de değerlendirilmelidir. Son çeyrek yüzyılda binaların enerji tüketimini, dolayısıyla karbon ayak izini azaltacak birçok standart geliştirilmiş ve binalara değişik kategorilerde sertifikalar verilmeye başlanmıştır. Geçen süreç içinde değişen sertifika programları, bugün sadece binaların enerji kullanımının yaratmış olduğu çevresel etkileri değil, binanın inşası sırasında kullanılan malzemeden, inşa yerine, kullanıcısının sağlığına etkisinden üretmiş olduğu atıklara kadar bir bütün olarak değerlendirme yapmakta ve binanın sürdürülebilirliğini ekolojik, ekonomik ve sosyal bakımdan değerlendirmektedir. 1990 yılında İngiltere'de BREEAM'in kurulmasının ardından, birçok ülke kendi sertifika sistemlerinin geliştirmiş ve geliştirmeye devam etmektedir. Bugün dünya çapında büyük kabul görmüş BREEAM, LEED gibi sertifika programlarına göre çok daha yeni bir program olan Yaşayan Bina Program'ı, çok daha katı bir program olarak da öne çıkmaktadır. Söz konusu Program, bir binanın ne kadar sürdürülebilir olması gerektiği sorusuna ekolojik, ekonomik ve sosyal sürdürülebilirlik bağlamında katı kurallar koyarak ve insanın nasıl yaşaması gerektiğine dair felsefi bir yaklaşım belirleyerek cevaplar vermekte ve yüzde yüz sürdürülebilir yapı tasarımını teşvik etmektedir. Yeşil bina sertifika programları, mimarlar için tasarımı sınırlandıran veriler olarak düşünülebilir. Oysa, söz konusu programlar, sürdürülebilir yapı inşa etmede yüzyıllardır kullanılan tasarım ilkelerinin ve günümüz teknolojisi ile kazanılan diğer ilkelerin sadece varsayım boyutunda kalmasının önüne geçmekte, dahası bunların sayısal veriler ile kanıtlanmasına da ön ayak olmaktadır. Dolayısıyla, tasarım sürecine etki eden bu sertifika programları bütünleşik bina tasarımını mecbur hale getirmektedir. Bu tez çalışmasında, ilk olarak sürdürülebilirlik kavramı ele alınmış ve sürdürülebilir yapı tasarım ilkeleri hakkında literatür bilgisi aktarılmış ve kavram bireysel çalışmalar ile desteklenmiştir. Bölüm üçte Yaşayan Bina sertifikası ve kuralları incelenmiştir. Bu bölüm Yaşayan Bina Programı'nın nasıl işlediğini anlayabilmek ve sürdürülebilir tasarım sürecine etkisinin değerlendirebilmek için gerekli olan standartların tercümesini içermektedir. Tezin dördüncü bölümünde, Yaşayan Bina sertifikası almış örnek yapılar, ikinci bölümde bahsedilen sürdürülebilir tasarım ilkeleri çerçevesinde incelenmiş ve bu ilkeler ile Programı'nın kurallarının binanın tasarımına etkisi değerlendirilmiştir. Tezin beşinci bölümünde ise tasarım ilkelerinden faydalanılarak örnek bir proje oluşturulmuştur. Çoğunlukla enerji etkin yapı tasarım ilkelerinin kullanımı ve performans analiz programlarının yardımıyla tasarlanan örnek projede, ayrıca Yaşayan Bina Programı'nın bina tasarımına etki eden diğer kurallarına da değinilmiştir.