Türkiye ekonomisi açısından parasal aktarım mekanizmaları ve aktarım mekanizmalarını etkileyen faktörler

Merkez bankaları uygulamış oldukları para politikaları ile ekonomik hedeflerine ulaşmaya çalışmaktadırlar. Merkez bankaları ekonomik hedeflerine ulaşmak için para politikasının dolaylı ve dolaysız araçlarını kullanmaktadırlar. Para otoritelerinin uyguladıkları politikalar parasal aktarım mekanizmaları aracığıyla ekonomik faaliyetler üzerinde etkisini göstermektedir. Para otoritelerinin uygulamış olduğu politikaların ekonomi üzerinde hangi yollarla ve hangi yönde etkili olacağını ifade eden süreç parasal aktarım mekanizması olarak isimlendirilmektedir. Literatürde faiz oranı kanalı, varlık fiyatları kanalı, döviz kuru kanalı, kredi kanalı ve beklentiler kanalı olmak üzere beş farklı parasal aktarım mekanizması üzerinde durulmaktadır. Para arzında yaşanan bir değişikliğin faiz oranlarını değiştirerek tüketim ve yatırımları etkilemesi ile üretim miktarını değiştirmesi faiz oranı kanalının işleyişini göstermektedir. Para arzında yaşanan bir değişikliğin hisse senedi fiyatlarını değiştirerek tüketim ve yatırımları etkilemesi ile üretim miktarını değiştirmesi varlık fiyatların kanalının işleyişini ifade etmektedir. Para arzında yaşanan bir değişikliğin döviz kurlarını değiştirerek net ihracatı etkilemesi ile üretim miktarını değiştirmesi döviz kuru kanalının işleyiş süreci olarak tanımlanmaktadır. Para arzında yaşanan bir değişikliğin bankaların kredi hacmini değiştirerek tüketim ve yatırımları etkilemesi ile üretim miktarını değiştirmesi kredi kanalının işleyişi olarak adlandırılmaktadır. Beklenti kanalı ise ekonomik birimlerin gelecek dönemde ekonomik faaliyetlerin nasıl şekilleneceği ve etkilerinin neler olacağına yönelik önceki dönemlerdeki tecrübelerden ve para otoritelerinin uygulamalarından yola çıkarak beklenti içerisine girmeleri ile işleyen bir parasal aktarım kanalıdır. Merkez bankalarının uygulamış olduğu politikaların ekonomiye aktarılmasına aracılık yapan parasal aktarım mekanizmalarını etkileyen faktörler vardır. Parasal aktarım mekanizmalarını etkileyen faktörler; resmi müdahaleler, ekonomideki fiyatlama mekanizması, finansal sistemin yapısı, finansal sözleşmelerin vade yapısı, bankacılık sisteminin finansal durumu, sermaye hareketleri, finansman kaynakları ile hanehalkı ve firmaların finansal yapısı şeklinde sıralanmaktadır. Bu faktörlerin parasal aktarım mekanizmalarını etkilemesi ekonomik faaliyetlerde de değişikliklerin yaşanmasına neden olmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye ekonomisi açısından parasal aktarım mekanizmaları ve aktarım mekanizmalarını etkileyen faktörler incelenmiştir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın enflasyon hedeflemesi rejimine geçmesi, bankacılık sektöründe yapılan yapısall düzenlemeler, doğru politikaların uygulanması ve para otoritelerine olan güvenin artması Türkiye ekonomisinde faiz oranı kanalının, kredi kanalının ve beklentiler kanalının etkin çalışmasını sağlamıştır. Döviz kuru kanalı ile varlık fiyatları kanalının çalışmasında birçok makroekonomik değişkenlerin etkili olması, Türkiye'nin yapısall sorunları, gelişmiş ve derinleşmiş finansal piyasaların yokluğu Türkiye ekonomisinde iki kanalın etkin işleyişini engellemiştir.