18. ve 19. yüzyıllarda mekansal açıdan stuk sıvanın yeri

Alçı, sönmüş kireç, tebeşir veya mermer tozu, yumurta akı, kazein, dinlenmiş kireç suyu ile hazırlanan karışıma STUK SIVA denir. Renklendirmek için toprak ve kök boyaların kullanıldığı bu karışımın temeli Roma, eski Yunan ve Orta Asya'ya kadar dayanır. Orta Asya'da ve Türkmenistan'da stuk ile kabartma ve fresk tekniğinde duvar resimleri yapıldığı bilinmektedir. Bu sanat Roma'da da gayri muntazam duvarların satıhlarını düzeltmek, fresk yapılacak duvarlara düzgün bir zemin yaratmak için kullanılmıştır. Eski Yunan'da ise Koniama denen bu sıva evlerin iç ve dış duvarlarında sıva olarak kullanılmıştır. Romalı Mimar Vitrut bu stuk sıvaların kat kat atıldığını çeşitli yazılarında belirtmiştir. Romalılar bu sanatta kaba alt zemini yapanlara dealbator, üst kat parlak yüzeyi yapanlara da politor derlerdi. Roma'da yapılan bu sıvalar nadiren düz bırakılır genellikle üstleri fresk çalışılırdı. Delos'ta, Thera'da, Piein'de, Bergama'da tamamiyle mermer ve kesme taş hissi verilmiş kırmızı, sarı, yeşil, beyaz, siyah, mavi renklerden oluşan stuk sıvalara rastlanmıştır. Delos stuklarında kesme taş ve derzli taş izlenimi, bu taşlar üstüne de mermer taklidi yapıldığı dikkat çeker. Delos'un yanı sıra Pompei stukları da bu şekilde ünlüdür. Ortaçağda İtalya'da Margaritina tarafından tekrar keşfedilen stuk sıva 16. yüzyılda büyük bir rağbet gördü. Fransa, İtalya, Avusturya, Almanya gibi ülkelerde bir saray süslemesi olarak yerini aldı. 16. yüzyılda Fransa'da Fontainebleau sarayında büyük galeri, kral ve kraliçe odaları ünlü sanatçı Primatice tarafından yapıldı. 17. yüzyılda Michel Angular, Fransa'da Louvre Sarayında stuk sıvalar yaptı. XIV. Louis zamanında Fransa'da çok rağbet gören stuk çok önemli sanatçılarını da bu devirde çıkarmıştır. Gaspard, Balthazar, Martin Desjardines, Pierre Mazelines bunlardan birkaçıdır. - v18. yüzyılda ise bu sanat en yüksek ve itibarlı seviyesine ulaşmıştır. Tüm saray, kilise ve özel mimaride en çok kullanılan süsleme elemanı olmuştur. 18. yüzyılda Avrupalı sanatçılar ve Osmanlının Batıya açılmasıyla da bu sanat ülkemizde uygulanmaya başlanmıştır. Balyan Sülalesinin ürettiği mimari mekanlarda vazgeçilmez bir süsleme elemanı olarak kullanılmış, Dolmabahçe, Beylerbeyi, Topkapı Sarayları, Ihlamur, Aynalıkavak Kasırları, Mecidiye, Ayazağa Kasrı, Ortaköy, Hırka-ı Saadet Camii gibi mekanlarda iç kısımların süslemelerinde Topkapı Sarayı, Karaköy'deki muhtelif binalarda dış cephelerinde kullanılan güzel bir süsleme elemanı olmuştur. Bu konuda yetişmiş pek çok usta ve onların çırakları da bu sanatı İstanbul'daki pek çok köşk ve kasırlarda uygulamışlardır. 20. yüzyılın ilk çeyreğinde Avrupa ve Osmanlıdaki mimari anlayışta hızlı bir değişimin olması, duvar ve tavanlarda düz renklerin kullanılması bu yüzeylerin ışık yayan alanlar olarak değerlendirilmesi stuk sıva uygulamalarını sona erdirmiştir. 18. ve 19. yüzyıl stuk sıva tekniklerinde hakim olan iki stil vardır. Venedik ve Viyana bu iki hakim tarzıdır. Birbirlerinden belirgin farkları olan Venedik sütuğunun en son katı üzerine desenin fırça ile veriliyor olmasıdır. Viyana stuğunda ise ekmek somunu halinde renk tonlarında yapılmış olan stuk sıva somunu 2 cm kalınlığında kesmek sureti ile yan yana getirip şerbetini vererek birleştirilir ve bu sistem zor olan stuk sıva çeşididir. Bir bez üzerinde ahşap kalıp içine dökülerek hazırlanan sıva duvara hızla çarpmak sureti ile yapıştırılır. Kurulduktan sonra yılantaşı sabuntaşı ile zımparalanan stuk sıva üzerine terebentin gliserin ve ispirto karışımı sürülüp cilalanır. Günümüz sanatında kimyasal metotlarla elde edilen stuk sıvada magnezyum klorür ve magnezyum oksit karışımı toprak ve toz boyalarla karıştırılıp bu sayede çok sert - vıbir şekilde yüzey elde edilmiştir. Gliserin, parafin, asitokselat, saf ispirto karışımı ile parlatılan bu stuk sıva türü günümüzde yaygın olarak kullanılmaktadır. Stuk sıva günümüz sanatında restorasyon çalışmalarında evlerin mutfak, banyo gibi elemanlarında, heykel ve süs eşyası olarak kullanılmaktadır ve 18 .-19. yüzyıllarda- ki ihtişamlı günlerini aramaktadır.