Psychiatric power in contemporary British drama: Tom Stoppard's Every Good Boy Deserves Favour, Sarah Daniels's Head-rot Holiday and Joe Penhall's Blue/Orange

Çağdaş İngiliz Tiyatrosu'nda akıl hastalığı temasını sosyo-politik bir konu olarak ele alan birçok eser mevcuttur. Bu oyunlarda akıl hastası olarak değerlendirilen karakterlerin genellikle toplumun genel kabul görmüş norm ve beklentilerine uyum sağlamamaları nedeniyle 'deli' veya 'akıl hastası' olarak etiketlendikleri ya da 'anormal' olarak algılanan düşünce ve davranışları sebebiyle ayrımcılık, baskı ve kötü muamele gibi olumsuz durumlara maruz kalmaları sonucu akli ve psikolojik bozukluklar yaşadıkları görülmektedir. Oyunlarda bu karakterlerin çoğu, psikiyatri kurumlarına kendi istekleri dışında kapatılmakta ve var olan toplumsal düzenin yararı adına, 'uysal' ve 'itaatkar' bireylere dönüştürülmek üzere bir takım disipliner ve cezalandırıcı uygulamalara maruz bırakılmaktadır. Tüm bu detaylar bu oyunları Michel Foucault'nun 'psikiyatrik iktidar' analizi ışığında, psikiyatri ve kurumlarının toplumsal normların dışında kalmış bireyler üzerindeki disipliner işlevini incelemek için önemli bir kaynak haline getirmektedir. Bu tezde Tom Stoppard'ın Every Good Boy Deserves Favour (1977), Sarah Daniels'ın Head-rot Holiday (1992) ve Joe Penhall'ın Blue/Orange (2000) oyunlarında, psikiyatrik prosedürlerin tanı, tedavi ve hastaneye yatırma - toplumsal kontrol amaçlı kullanımları incelenmektedir. Bu üç oyun, her birinin özellikle bir psikiyatri kurumunda geçmesi ve toplumda 'öteki' durumuna düştüğü için 'akıl hastası olarak etiketlenen bir karaktere odaklanması nedeniyle seçilmiştir. Every Good Boy Deserves Favour (1977) adlı oyunda, bir Sovyet akıl hastanesine kapatılan 'akıl hastası' karakter, Alexander Ivanov bir politik muhaliftir; Head-rot Holiday (1992) oyununda, Penwell Özel Psikiyatri Hastanesinin mahkumları, Dee, Ruth ve Claudia ya heteronormatif toplumsal rollere uyum göstermeyen ya da baskı ve istismara uğradıkları için ruhsal bozukluk yaşayan üç kadın karakterdir. Son olarak, Blue/Orange (2000) adlı oyunda, ceza adalet sistemi aracılığıyla zorla akıl hastanesine kapatılan Christopher etnik azınlık kimliği nedeniyle toplumda ırkçılığa ve ayrımcılığa maruz kalmış bir siyahi karakterdir. Bu tez ilk olarak psikiyatri ve kurumlarının toplumsal-kontrol işlevi çerçevesinde kısa bir tarihçesi, 'anti-psikiyatri' akımının akıl hastalığı ve psikiyatriye ilişkin eleştirilerinin bir özeti, ve Foucault'nun 'psikiyatrik iktidar' analizinin detaylı bir incelemesi ile başlamaktadır. Bu tarihi ve teorik analizler sonrasında tez, norm dışı kalmaları nedeniyle 'deli' ya da 'akıl hastası' olarak değerlendirilip psikiyatri kurumlarına kapatılan ve bu kurumlarda bir takım 'ıslah edici' ve 'normalleştirici' uygulamalara maruz bırakılan karakterleri aracılığıyla akıl hastalığı kavramı ve psikiyatri kurumuna eleştirel bir bakış sağlayan çağdaş Britanya oyunlarının kısa bir incelemesi ile devam etmektedir. Çalışmanın son üç bölümünde ise Every Good Boy Deserves Favour (1977), Head-rot Holiday (1992) ve Blue/Orange (2000) oyunları Foucault'nun 'psikiyatrik iktidar' analizi ile ilişkili olarak incelenmektedir. Bölüm III, Every Good Boy Deserves Favour adlı oyunu psikiyatrik prosedürlerin, politik muhaliflerin kontrolü ve sindirilmesi amacıyla kullanımı açısından analiz etmektedir. Bölüm IV, Head-rot Holiday adlı oyunu psikiyatri kurumlarının, heteronormatif toplumun normları dışında kalan kadınlar üzerindeki normalleştirici and ıslah edici işleyişi açısından incelemektedir. Bölüm V ise Blue/Orange oyununu psikiyatristlerin ve psikiyatri kurumlarının toplumun baskın kültürel normlarını karşılamayan bir siyahi karakter üzerindeki disipliner işlevi açısından analiz etmektedir. Oyun analizleri, psikiyatri kurumlarındaki disipliner iktidarın, toplumun 'anormal' ya da 'alışılmışın dışında kalmış' bireyleri üzerinde etkili bir şekilde uygulanmasını sağlayan strateji, yöntem, ve tekniklerin detaylı incelemesi ile zenginleştirilmektedir. Bu inceleme Foucault'nun psikiyatrik iktidar analizi yardımıyla yapılmaktadır.