turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Uluslararası ticarette tarife dışı engeller ve kullanım kısıtları: Türkiye örneği

Uluslararası ticarette korumacılık amacıyla kullanılan geleneksel politika aracı gümrük vergileridir. Diğer taraftan, gümrük vergileri dışında ticarete müdahale araçlarında bir artış ve çeşitlenme meydana gelmiştir. İktisatçılar ve uluslararası kuruluşlarca yapılan çalışmalarda, 1980'lerden sonra hızlanan küreselleşme sürecinde azalan gümrük tarifelerine karşılık, devletlerin korumacılıktan vazgeçmediği ve 'yeni korumacılık' kapsamında uluslararası ticarete tarife-dışı önlemler yoluyla müdahale ettiği ve bu durumun ticaretin gelişimi açısından bir tehdit olduğu üzerinde durulmaktadır. Bununla birlikte, ekonomik krizlerle yaşanan kesintilere rağmen, dünya mal ticareti söz konusu dönemde büyük gelişmeler kaydetmiştir. Bu çalışma, tarife-dışı önlemlerin, tarifeler kadar ya da daha baskın bir korumacılığı sağlayıp sağlamadığını, bir başka anlatımla gerçekten korumacılık için bir politika aracı olarak kullanıp kullanılamayacağını araştırmak üzere yapılmıştır. Bu amaçla, tarife-dışı önlem uygulanan bazı sektör veya madde grupları için Türkiye'nin ticaret yaptığı yaklaşık 240 ülkeyi içeren ve 1996- 2013 dönemini kapsayan panel veri seti kullanılarak bir çekim modeli tanımlanmıştır. Modelin PPML yoluyla yapılan tahmin sonuçları, beklenenin aksine, tarife-dışı önlemlerin ithalat üzerindeki etkisinin tarifeler, gümrük vergisi, ortak tarih ve dil ile sınır komşuluğu değişkenlerinden daha fazla olmadığını göstermiştir.
Türkiye'de kadın istihdamının tarihçesi ve kadın istihdamını artırmak için yürütülen politikalar

Sürdürülebilir kalkınma çabalarının en önemli amaçlarından biri, kadınların işgücü piyasasına katılımını artırmaktır. Bu yüksek lisans tezi, Türkiye'deki kadın istihdamının tarihi gelişimine ve kadın istihdamını artırmaya yönelik politikalara yeni bilgiler sağlayarak katkıda bulunmaktadır. Çalışmada öncelikle kadın işgücü ve istihdamına ilişkin teoriler açıklanmaktadır ve kadın istihdamının tarihsel gelişimi analiz edilmektedir. Eğitim, yaş, medeni durum, cinsiyetler arası ücret düzeyi farklılıkları gibi kadın istihdamını etkileyen faktörlere değinilmektedir. Sunulan bu çalışmada, Türkiye İstatistik Kurumu'ndan varılan istatistiki verilere dayanılarak Türkiye'de kadın istihdamının yapısall durumu ile ilgili bilgiler verilmektedir. Türkiye'de kadın istihdamını çoğaltmaya özgü ulusal ayrıca uluslararası mevzuata çalışmada yer verildikten sonra, Kadın Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü'nün, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, SGK, İŞKUR vb. kurum ve kuruluşların bu yönde hayata geçirdikleri projeler incelenmektedir.
Vergilemenin ekonomik etkinliği: Türk gelir vergisi açısından bir değerlendirme

Vergilerin ekonomik etkinliğini konu alan bu çalışmanın amacı refah kriteri çerçevesinde ekonomik etkinliği değerlendirmektir. Vergilemenin refah etkileri kaynak dağılımından etkinlik ve gelir dağılımında adalet çerçevesinde ele alınmaktadır. Kaynak dağılımında etkinlik ekonomik etkinlik olarak tanımlanmaktadır. Vergilerin kaynak dağılım mekanizması üzerindeki etkileri özel sektör içinde kaynakların yeniden dağılımı ve özel sektörden kamu sektörüne kaynak aktarımı şeklinde ifade edilmektedir. Özel sektör içinde kaynakların yeniden dağılımı; göreli fiyat yapışım değiştirmektedir. Ekonomide göreli fiyat yapısı değişerek reel kullanılabilir kaynakların artması sağlanabilir. Örneğin vergileme sonucunda üretim faktörlerinin verimsiz alanlardan verimli alanlara kayması göreli fiyat değişimleri yoluyla sağlanabilmektedir. Böylece reel milli gelirde bir artış sağlanabilir. Bunun tersi olarak vergileme ile gerek kaynak dağılımı gerek gelirin yeniden dağılımı bozulabilir. Örneğin bir üretim faktörü üzerinde aşırı vergi yükü oluşması vergilemenin saptırıcı etkilerini arttırmaktadır. Çalışmada; özellikle ücret geliri elde eden üretim faktörleri açısından bu olgu, birinci bölümde teorik içeriği ikinci bölümde Türk gelir vergisinin bir değerlendirmesi yapılarak vurgulanmaya çalışılmıştır. Vergilemede saptırıcı etkiler sonucunda oluşan etkinlik kaybının en aza indirilebilmesi için vergi tabanının genişlemesi ve vergi konusunun çeşitlenmesi gerekmektedir. Vergi sisteminin kaynak dağılımı üzerindeki etkisinin tartışılması konusunda dikkate alınması gereken en önemli unsur vergilerin ekonomik faaliyetleri kısıcı etkisinin kamuya aktarılan kaynağa eşit olması gerekmektedir. Türk gelir vergisi sisteminde faktör gelirlerinden yapılan toplam kesinti oranının ağırlığı maaş ve ücret gelirleri üzerinde yoğunlaşmaktadır. Maaş ve ücret gelirlerinden yapılan kesintinin fazla oluşun bu grubun toplam faktör gelirleri içindeki payını düşürmektedir. Böyle bir vergi politikası kaynak dağılmamda etkinsizliğe yol açtığı gibi kayıt dışı istihdamı teşvik etmektedir. Efektif vergi yükü düşük olan diğer gelir gruplarının vergilendirilmesi gerekmektedir. Özellikle faiz geliri elde eden grubun vergilendirilmesi kayıt dışı kesimin kapsama alınmasını sağlayarak vergi tabanını genişletebilir. Dolayısıyla ekonomik etkinliğin sağlanmasına yardımcı olabilir.
Latin Amerika mali krizleri ve Türkiye

Kapitalizm, teorik olarak, sermaye birikimine dayanmaktadır. Dolayısıyla kapitalizmuygulamada, kar oranlarının düşme eğilimi ile karşı karşıyadır. Eğer kar oranları düşerse, sermaye birikimi de duraklayacaktır. Bu duraklama kapitalizmin krizine işaret etmektedir. Krizler, kapitalist sistem kendini yeniden üretemediğinde ortaya çıkmaktadır. Kriz, zayıf sosyal ve ekonomik yapılar için çöküştür. Diğer yandan, güçlü sosyal ve ekonomik yapılar için ise bir fırsattır. Dolayısıyla krizler kapitalist sistem için dönüm noktalarıdır çünkü sistem kendini krizler aracılığı ile yeniden üretmektedir. Bu bağlamda, 1970'lerde yaşanan krizler örnek olarak verilebilir. thal ikameci sistemkendisini daha fazla yeniden üretememiş ve krizin ardından ihraç ikameci sistem yürürlüğe girmiştir. II. Dünya Savaşı'nın ardından dünya ekonomisinin içine girdiği refah süreci,1970'lerin sonlarında sınırlarına ulaşmıştır. 1980'den sonra, 1970'lerde başlayan sermaye birikimi krizinin üstesinden gelme çabalarının bir sonucu olarak, neoliberal ekonomik politikalar yürürlüğe girmiştir. Az gelişmiş ülkelerde uygulanan istikrar ve yapısall uyum programları ekonomik politikaları ve bunların sonuçlarını değiştirmiş, ayrıca bu neoliberal politikalar çok önemli toplumsal sonuçları da meydana getirmiştir. Sermayenin karhadlerinin düşme eğiliminin önüne geçmek ve krizi yönetmek için serbestleştirme politikaları uygulanmıştır. Bu kapsamda serbest ticaret, sermaye hareketlerinin serbestleştirilmesi ve özelleştirme politikaları yürürlüğe girmiştir. Kriz yaşayan kapitalist sistem bu politikalar aracılığı ile kendini yeniden üretebilmek için bir fırsat yakalamıştır. Bu çalışmanın temel amacı, az gelişmiş ülkelerde istikrar ve yapısall uyum programlarıyla başlayan liberal süreç aracılığı ile ortaya çıkan dönüşümü ve bu yeni sürecin bir unsuru olarak krizleri Meksika, Arjantin ve Türkiye örnekleri üzerinden değerlendirmeye çalışmaktır.
Türkiye'nin İslam işbirliği teşkilatı ülkeleri ile karşılıklı ticaretinin çekim modeli yaklaşımı ile analizi

Türkiye, İslam İşbirliği Teşkilatı ülkeleri ile ticaret hacmini genişletmek amacıyla çeşitli dış politikalar uygulamaktadır. Türkiye ile İslam İşbirliği Teşkilatı ülkeleri arasındaki ticari ilişkiler dış ticaret teorilerinin yanı sıra, coğrafi yakınlık, ortak sınır, vize muafiyeti, nüfus ve diğer özellikleri de dikkate alarak incelemek gerekmektedir. Çalışmada Türkiye'nin İslam İşbirliği Teşkilatı ülkeleri ile ticari ilişkileri ve dış ticaret hacmini etkileyen unsurların belirlenmesi ve her bir unsurun etkinliğinin ölçülmesi hedeflenmiştir. Hedefler doğrultusunda ticaret teorileri incelenmiş, sonuç olarak çekim modeli yaklaşımı ile zaman serisi regresyon analizi kullanılmıştır. Çekim modeli kapsamında kullanılacak değişkenleri belirlemek için, Türkiye ile İslam İşbirliği Teşkilatı ülkeleri arasındaki ticaret hacmi, ticarete konu olan ürünler incelenmiştir. Çekim Modeli kullanılarak Türkiye'nin 2000- 2017 yılları arasında İslam İşbirliği Teşkilatı üyesi olan 50 ülke ile gerçekleştirmiş olduğu ticari ilişki analiz edilmiştir. Çekim Modeli Analizi, İslam İşbirliği Teşkilatı ülkelerinin Türkiye ile gerçekleştirdikleri ticaretin arttırılması yönünden Ülkelerin GSMH değerleri, mesafe ve ortak sınırın olumlu etkisi olduğu, nüfus ve vize muafiyetinin etkisiz olduğu ortaya çıkmıştır. Çalışma sonucunda Türkiye ile İslam İşbirliği Teşkilatı üye ülkeleri ile karşılıklı ticaretin gelişmesi yönünde fırsatlar ve öneriler ortaya koyulmuştur.
Bütçe açıkları ve yansımaları: Türkiye uygulaması

Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler, bütçe açıklarını sürdürülebilir düzeyde tutmayı amaçlamakta ve bütçe açıklarının nedenleri ve finansman kaynakları için uygun kurumsal düzenlemeler ve makroekonomik politikalarla bu dengeyi sağlamaya ihtiyaç duymaktadırlar. Türkiye'de bütçe açıklarının, özellikle dışa açık politikaların uygulanmaya başlandığı 1980 sonrası dönemden itibaren, cari dengeyi nasıl etkilediği tartışma konusu olmuştur. Değişen ve gelişen dünya ekonomileri ile beraber cari işlemler dengesi ve bütçe dengesi ile birlikte yatırım-tasarruf dengesi de önem kazanmaya başlamıştır. Bu kapsamda çalışma; cari işlemler açığı, bütçe açığı ve yatırım-tasarruf dengesi arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Türkiye ekonomisinde 1974- 2018 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak, değişkenler arasında kısa ve uzun dönemli ilişkiyi tespit etmek amacıyla ARDL analiz yöntemi kullanılmıştır. Sonrasında ise ilişkide kurulan nedensellik bağının yönünü belirlemek amacıyla Granger Nedensellik Analizi yapılmıştır. Bütçe açığı ile cari işlemler açığı arasında ilişki olduğunu savunan Keynesyen Teoriyi destekler nitelikte sonuçlar elde edilmiştir. Yapılan analize yatırım-tasarruf dengesi de eklenmiş ve Türkiye için uzun dönemde üçüz açık hipotezinin geçerli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Azerbaycan'da enerji kaynakları ve Hollanda Hastalığı: Makroekonomik etkileri ve ampirik değerlendirme

Azerbaycan ekonomisinde, kazanç patlamasının 2004 yılında başlaması, petrol gelirlerinin hem dış ticarette, hem de GSYİH'da hızla artan payından anlaşılmaktadır. Petrol gelirlerinin reel döviz kuru aracılığıyla, petrol-dışı sanayi sektörünü olumsuz etkilemesi, Hollanda Hastalığı teorisine göre sanayisizleştirmeye yol açmaktadır. Bu çalışmada, Azerbaycan için mutlak ve nispi sanayisizleşme olgularının varlığı araştırılmıştır. Elde edilen sonuçlar, petrol sektörünün enclave yapısından dolayı, Hollanda Hastalığı modelinde öngörülen kaynak dağılım etkisinin ortaya çıkmadığını ve böylece Azerbaycan ekonomisinde doğrudan sanayisizleşme olgusunun da yaşanmadığını göstermektedir. Kazanç patlamasıyla birlikte, nispi sanayisizleşme olgusunun gözlendiği yapılan çalışmayla ortaya konmuştur. Petrol gelirleri ile bütçe harcamaları arasındaki ilişki, harcama etkisinin ortaya çıkmasını sağlayan bir kanal gibi değerlendirilmiştir. Azerbaycan ekonomisinde, 2002 ? 2008 yılları arasında petrol gelirleriyle bütçe harcamaları arasındaki ilişkiye dair ekonometrik model tahmin edilmiştir. Kazanç patlamasından kaynaklanan dış borç artışının Azerbaycan ekonomisi için gözlenmediği sonucuna varılmıştır. Bütçe harcamaları ile petrol-dışı ticarete konu olan sektörler ve petrol-dışı ticarete konu olmayan sektörler arasındaki ilişki de farklı bir ekonometrik modelle tahmin edilmiştir.
Sürdürülebilirlik temelli tarımsal standartlara uygulanan desteklerin etkisinin analizi: Aydın ili incir örneği

Amaç: Bu araştırma Aydın ilinde kuru incir üreten tarımsal işletmelerin sahip oldukları sürdürülebilirlik temelli sertifikaların işletmelerin verim, tarımsal gelir, sürdürülebilirliğine etkisini incelemektir. Materyal ve Yöntem: Araştırma, 2019 yılı Mayıs-Haziran aylarında Aydın ilinde farklı üretim standartlarını kullanan kurutmalık incir üreten konvansiyonel, İyi Tarım Uygulamaları, Organik Tarım olmak üzere 225 tarımsal işletmeden yüz yüze anket yöntemiyle toplanan verilerle yürütülmüştür. İşletmelerin hangi üretim şeklini benimsedikleri çoklu nominal lojistik regresyon yardımıyla belirlenmiştir. İşletmelerin ekonomik analizinin ardından sürdürülebilirlik ölçeği ile işletmelerin sürdürülebilirliği ölçülmüştür. Ekonomik göstergelere ve sürdürülebilirliğe etki eden faktörlerin etkisi uygulamanın etkisi yöntemiyle incelenmiştir. Bulgular: Etki değerleme analizleri sonucunda sertifikalı işletmeler konvansiyonel üretime göre daha sürdürülebilirlerdir. Organik tarım sertifikasına sahip tarım işletmeleri ile iyi tarım uygulamaları sertifikasına sahip tarım işletmelerinin toplam sürdürülebilirliği arasında bir fark yoktur. Sonuç: Sürdürülebilirlik temelli uygulanan standartların işletmelere etkileri araştırılmış, bu etkilerin işletmelerin sürdürülebilirliği büyük ölçüde risk altındadır. Sürdürülebilirlik artıkça incir verimi düşmekte, değişken masraflar azalmakta, brüt gelir artmaktadır. Sürdürülebilir incir üretimi için gereken destekleme modeli ortaya konmuştur.
Türkiye'de gölge ekonominin büyüklüğü ve gelişimi

Türkiye'de ve dünyada 1970'li yıllardan itibaren giderek artan gölge ekonomi olgusu nedenleri, sonuçları ve işleyişi incelendiğinde oldukça karmaşık bir yapıya sahiptir. Gerek Türkiye ekonomisi gerekse diğer ülke deneyimleri incelendiğinde gölge ekonominin nedenlerinin açık olarak belirlenmesi ve kayıt altına alınması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Gölge ekonominin genişlemesi nedeni ile; çalışanlar sosyal güvenlik haklarından yoksun kalmakta, vergi gelirleri düşmekte, kamu açıkları büyümekte ve kayıtlı ekonomi ile bir haksız rekabet ortamı oluşturulmaktadır. Gölge ekonominin sürekli olarak gündemde tutulmasının ve gölge ekonomi sorununun önlenmesi amacı ile türetilen çözüm önerilerinin en önemli amacı, ülke ekonomisinin olumsuz şartlardan arınmasıdır. Gölge ekonominin ölçülmesi doğası gereği zor olmakla beraber, tahminlenmesine yönelik çeşitli yöntemler geliştirilmiştir. Doğrudan ve dolaylı yöntemler olmak üzere iki ana başlıkta toplanan bu yöntemlerle yapılan tüm değerlendirmeler ülkemizde gölge ekonominin artış trendi gösterdiğini ortaya koymaktadır. Gölge ekonominin doğru ve güvenilir tahminlerinin yaratılması, gölge ekonomiye sebep olan ve gelişimine etki eden faktörlerin kendi aralarındaki ilişkileri de dikkate alınarak bir bütün şeklinde ortaya konulmasına bağlıdır. Gölge ekonominin sebeplerine ilişkin yapılacak doğru tespitler, mücadelede izlenecek yol açısından temel oluşturacağından kayıt dışı ekonomi analizlerinde önemli bir paya sahiptir. Ancak gölge ekonominin doğru tahminlenebilmesi durumunda, toplumda sosyal bunalımlar yaratılmaksızın sağlıklı ekonomi politikaları belirlenebilecek ve kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı sağlanabilecektir
Türkiye'de iktisadi kalkınmanın sağlanmasında küçük ve orta ölçekli işletmelere yönelik mali teşvikler

Bu çalışma, Türkiye'de iktisadi kalkınmanın sağlanmasında küçük ve orta ölçekli işletme Iere yönelik mali teşviklerin değerlendirilmesini içermektedir. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin ekonomileri incelendiğinde KOBİ'lere yönelik göstergeler, bu kesimin önemini gayet açık bir şekilde ortaya koymaktadır. KOBİ'ler ülkelere göre, tanımsal ve yapısall farklılıklar gösterseler bile, dünyanın neresinde olursa olsun değişmeyen bir gerçek, bu işletmelerin, ülkelerin ekonomilerinde göz ardı edilemeyecek katkılara sahip oluşudur. Günümüzde KOBİ'lere yönelik politikalar yoluyla, ülkelerin ekonomik kalkınmalarına önemli katkılar sağlayabileceği yaqklaşımının yaygınlaşması, ülkemiz açısından da iktisadi kalkınmanın sağlanmasında KOBİ politikalarının değerlendirilmesinin yararlı olacağını göstermektedir. Bu çerçevede Türkiye'de iktisadi kalkınmanın sağlanmasında KOBİ'lerin önemli bir işleve sahip olduğu belirtilerek, teşvik politikalarının iktisadi kalkınmanın sağlanmasında uygun bir içerikte olabilmesi için yapılması gerekenleri belirlemeye yönelik bir araştırmanın önemli olduğu düşünülmüştür. Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde KOBİ'ler hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde Türkiye'de KOBİ'lerin iktisadi kalkınmadaki rolü belirtilmiştir. Üçüncü bölümde Türkiye'de KOBİ'lere yönelik mali teşvikler incelenmiştir. Bu teşvikler vergisel ve finans kaynağı sağlayıcı teşvikler şeklinde ikili bir ayrıma tabi tutulmuştur. Dördüncü bölümde Avrupa Birliği'nin KOBİ politikası ile bazı ülkelerde KOBİ'lere yönelik mali teşviklere VIIIdeğinilerek beşinci bölümde de genel değerlendirme sonuç ve önerilerde bulunulmuştur. Sonuç olarak, KOBİ'lerin Türkiye ekonomisinin kalkınmasında önemli bir işleve sahip olduğu ve KOBİ'lere yönelik mali teşvik politikalarının yetersiz olduğu gözlenmiştir. rx
Enflasyon hedeflemesi: Ülke uygulamaları ve Türkiye

Enflasyon hedeflemesi, fiyat istikrarını sağlamak için ara hedef yerine enflasyon tahminlerinin kullanıldığı bir para politikası stratejisidir. Yüksek enflasyonun ekonomik büyümeye zarar verdiğinin ve fiyat istikrarının sürekli büyüme ve düşük işsizlik düzeyi için gerekli olduğunun farkına varılması, enflasyon hedeflemesi stratejisinin söz konusu amaçları gerçekleştirebilmek için en doğru ve en uygulanabilir yol olduğu konusunda görüş birliğine varılmasına neden olmuştur. 1990 yılında Yeni Zelanda'da uygulanmaya başlayan bu stratejinin başarılı olması, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler için de enflasyon hedeflemesinin alternatif bir strateji olmasını sağlamıştır. Hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerin Merkez Bankaları benzer şekilde enflasyonun mümkün olan en düşük seviyesinde fiyat istikrarının sağlanmasının tek amaçları olduğunu ilan etmiştir. Bu çalışmanın amacı, para politikası uygulamasında açık enflasyon hedeflemesine geçen seçilmiş yedi ülkenin düzenlemeleri ve tecrübelerini değerlendirmektir. Söz konusu ülkeler, İsveç, İngiltere, Yeni Zelanda, Kanada, Brezilya, İsrail ve Şili'dir. Seçilmiş bu yedi ülke, enflasyon hedeflemesine geçerken farklı yasal düzenlemeler ve uyum süreçleri geçirdikleri için, bu ülkelerin tecrübeleri uygulamadaki faklılıkların ve benzerliklerin görülmesine yardımcı olacaktır.
Türkiye'de enerji arz güvenliği: Uygulanan politikalar ve etkileri

Dünyada enerji kaynakları talebi her gün hızla artmaktadır. Bu talebin karşılanması enerji kaynaklarının rezervlerine sahip olmayan ya da sahip olduğu rezervler kısıtlı olan ülkeler için ancak ithalat yoluyla mümkün olmaktadır. Ne var ki; Türkiye gibi, enerji konusunda yüksek oranda ithalat bağımlısı olan ülke ekonomilerinin uluslararası enerji piyasalarında ortaya çıkan krizlere karşı kırılganlıkları daha yüksek olmaktadır. Bu kırılganlıkların düşürülmesine yönelik olarak ortaya atılmış bir kavram olan enerji arz güvenliği enerji ithalat bağımlılığının ortadan kaldırılmasını değil, bu bağımlılığın iyi yönetilmesini ifade etmektedir. Özellikle, 1970'li yıllarda yaşanan petrol krizleriyle birlikte bu ithalat bağımlılıklarının daha sistematik yöntemlerle yönetilmesi ihtiyacı doğmuştur. 1990'lı yıllardan itibaren iklim değişikliği sorunu gündeme gelmiş ve enerji arz güvenliği tanımı içerisine çevresel duyarlılık kavramı dahil edilmiştir. Bu çalışmada temel amaç; Türkiye'de enerji politikalarının enerji arz güvenliği açısından değerlendirilmesidir. Ancak Türkiye'de uygulanan enerji politikaları Avrupa Birliği enerji politikalarına paralel olarak belirlenmektedir. Bu nedenle Türkiye'nin enerji politikalarının değerlendirmesine geçilmeden Avrupa Birliği'nde uygulanan politikalar incelenecektir. Son olarak Türkiye ve Avrupa Birliği ülkelerinde enerji arz güvenliğinin nicel yönden değerlendirmesi yapılacak ve Türkiye için önerilerde bulunulacaktır.
Türkiye tarım sektöründe yapısal dönüşümün sosyo-ekonomik ve mekansal etkileri: Muğla Merkez tütün örneği

Bugünkü küreselleşmenin nedeni gelişmiş merkez ülkelerdeki sermaye birikim sürecinin yavaşlamasıdır. 1960'lı yılların sonu, 1970'li yılların başlarından itibaren sermaye içinde bulunduğu birikim krizini aşmak için üretim süreçlerini dünya ölçeğinde yeniden düzenlemiş ve bu çerçevede gelişmekte olan çevre ülkelerin ekonomi politikalarına, kurumlarına ve piyasalarına çeşitli yollardan müdahalede bulunmuştur. Özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki tarım sektörü, uygulanan neo-liberal politikalar sonucu tamamen piyasa koşullarına bırakılmış, tarımsal piyasaları düzenleyen ve destekleyen kurumlar ya kapatılmış ya da özelleştirilmiştir. Tarımda da sanayi ve hizmet sektöründe üretimin dünya ölçeğinde örgütlenmesine benzer şekilde, sözleşmeli üretim yöntemiyle ÇUŞ'lar fiyatları dünya ölçeğinde kontrol ederek bu sektöre hakim olmuşlardır. Üreticilerin büyük çok uluslu şirketler ile karşı karşıya bırakılması, kırsal kesimdeki küçük üreticilerin görece yoksullaşmasıyla sonuçlanmıştır. Düşen tarımsal ürün fiyatları ve artan girdi maliyetleri kırsal alandan yurtiçi ve yurt dışı göç hareketlerini yoğunlaştırmıştır (Purkis, 2006: 12). Dünyadaki bu gelişmelerden Türkiye tarımı da benzer şekilde etkilenmiş, tarım diğer sektörler karşısında önemini göreceli olarak kaybetmiştir. Özellikle endüstriyel ürünlerde ortaya çıkan olumsuz gelişmeler önemli boyutlardadır. Bu çalışmada Türkiye tarımındaki yapısall dönüşüm önemli bir endüstriyel ürün olan tütün üretimi üzerinden incelenmeye çalışılmıştır. Sektöre hakim çok uluslu firmaların tütün fiyatlarını dünya ölçeğinde kontrol etmek amacıyla farklı ülkelerde koydukları üretim kotaları çerçevesinde, tütün üretimi alt sözleşme ilişkileri ile bu firmalara bağlı olarak çalışan şirketlerle üreticiler arasında yapılan sözleşmelerle yürütülmeye başlanmıştır. Böylece, tütün alıcılarının tekel, üreticilerinin tam rekabet şartlarında çalıştığı bir piyasa oluşmuştur. Piyasa koşullarına bırakılan tütün tarımının Muğla örneğinden anlaşıldığı üzere bitme noktasına geldiği; üretime halen devam eden hanehalklarının bazı bireylerinin kendi toprakları üzerinde taşeronlaşmış işçi haline gelirken, bazı bireylerinin yaşam standartlarındaki düşüşleri telafi etmek için aynı zamanda başka sektörlerde çalışarak işçileştikleri; üretime devam etmeyenlerinse, alternatif tarım olanaklarının sınırlı olması nedeniyle, büyük bölümünün özellikle yakın ilçelerdeki turizm sektörünün emek yoğun işlerinde güvencesiz ve süreksiz işlerde çalıştıkları saptanmıştır.