Baş boyun radyoterapisi uygulanmış kanserli çocuk hastalarda tiroid fonksiyonlarının değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Baş-boyun bölgesine radyoterapi uygulanmış kanserli çocuk hastalarda geç dönemde, tiroid fonksiyon bozukluğu en sık bildirilen yan etkilerdendir. Bu çalışmanın amacı Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Onkolojisi Bilim Dalında takipli, baş boyun RT uygulanmış kanserli çocuk hastalarda geç yan etki olarak tiroid fonksiyon bozukluklarını ve tiroid bezi patolojilerini belirlemektir. Gereç ve Yöntem: DEÜTF Çocuk Onkolojisi Bölümüne 1987- 2018 yılları arasında başvuran 0-18 yaş aralığında kanser tanısı koyulan, daha önceden bilinen tiroid fonksiyon bozukluğu veya tiroid bezi patolojisi olmayan, tedavisi tamamlanmış ve ulaşılabilen hastalar çalışmaya dahil edildi. Hastaların arşiv dosyalarından demografik verileri, primer kanser tanıları, relaps ve ikincil kanser varlığı, tedavi özellikleri not edildi. Ayrıca rutin muayeneleri sırasında tiroid muayenesi, tiroid fonksiyon testi ve tiroid ultrasonografisi yapılması planlandı. Bağımlı değişkenler, TFT'deki bulgulara göre primer hipotiroidi, sekonder HT ve hipertiroidi; tiroid bezi USG bulgularına göre nodül, parankim heterojenitesi, parankim ekojenitesinde azalma, atrofi, tiroid bezinde kistik değişiklik ve tiroidit olarak belirlendi. Tanı yaşı, cinsiyet, tedavide kullanılan kemoterapi ajanları, RT alınan yaş, izlem süresi, toplam RTdozu, RT bölgesi bağımsız değişken olarak belirlenip, bu değişkenlerin TFT ve tiroid bezi USG patolojisi üzerindeki rolü araştırıldı. Bulgular: Baş / boyun RT uygulanıp, tedavisi biten toplam 337 hasta vardı. 110 hastaya ulaşılamadığı, 82 hasta eksitus olduğu ve 10 hasta primer kanserden önce tiroid fonksiyon bozukluğuna sahip olduğu için çalışma dışı bırakıldı ve 135 hasta çalışmaya dahil edildi. Çalışmaya dahil edilen 135 olgunun 78'i (%57.8) erkek ve 57'si (%42.2) kadındı. Tanı yaşları, ortalama 9.8 4.7 yıl (aralık: 5 ay 17 yıl), ortanca 10 yıl; izlem süreleri, ortalama 5.2 5.1 yıl ( aralık: 1 ay-22. 3 yıl), ortanca 3.6 yıldı. Olguların 53'ü (%39.3) Hodgkin lenfoma, 46'sı (%34.1) santral sinir sistemi tümörü, 15'i (%11.2) rabdomiyosarkom, 11'i (%8.1) nazofarenks kanseri, 3'ü (%2.2) retinoblastom, 3'ü (%2.2) Ewing sarkomu, 2'si (%1.5) kondrosarkom, 1'i (%0.7) larinks kanseri ve 1'i (%0.7) miksoid epiteloid sarkomdu. RT bölgelerine göre; olguların 60'ında (%44.4) tiroid bezi RT alanı içinde, 45'inde (%33.3) RT alanı dışında ve 30'unda (%22.3) kısmen RT alanı içindeydi. Alınan toplam RT dozu, ortalama 44 14.2 Gy, ortanca 44 Gy idi. TFT, 46 hastada (%34.1) anormal saptandı. 36 hastada (%26.7) subklinik, 5 hastada primer aşikar (%3.7) ve 5 hastada (%3.7) santral HT mevcuttu. Hipertiroidi saptanan hasta yoktu. Erkeklerin 33'ünde (%42.3) ve kadınların 13'ünde (%22.8) HT saptandı(p:0.01). Lojistik regresyon analizinde cinsiyet HT oluşum riskini etkilememekteydi (p:0.06) (Tablo 23). Tanı yaşı HT'li hastalarda ortalama 9.7 4 .5yıl, normal TFT'li hastalarda ortalama 9.8 4.8 yıldı (p:0.9). LRA'da ise tanı yaşının artması, yani geç tanı yaşı HT'den koruyucuydu (OR:0.988, p: 0 .01) (Tablo 23). İzlem süresi HT oluşum riskini etkilememekteydi. Tiroidi RT alanı dışında olan hastaların 5'inde (%11.1), RT alanı dışında olmayan hastaların 41'inde (%45.6) HT saptandı (p<0.001) ve tiroidin RT alan dışında olmaması, HT oluşum riskini 8.5 kat arttırmaktaydı. Tiroidin tamamen RT alanı içinde olduğu 60 hastanın 33'ünde (%55), kısmen RT alanı içinde olduğu 30 hastanın 8'inde (%26.7) HT saptandı (p:0.01) ve tiroidin tamamen RT alanı içinde olması, HT oluşum riskini 7.8 kat arttırmaktaydı. Bu grupta (n:90), RT alınan yaş HT'li hastalarda, ortalama 10.5 4.4 yıl, normal TFT'li hastalarda ortalama 11.8 4.7 yıldı (p:0.6), LRA'da ise RT alınan yaşın artması, yani geç RT yaşı HT'den koruyucuydu (OR:0.989, p:0.03) (Tablo 25). İzlem süresi HT'li hastalarda (ortalama 5.9 4.5 yıl), normal TFT'li hastalardan ( ortalama 3.7 4 yıl) daha uzundu (p:0.01). Tiroid bezinin tamamen RT alanı içinde olduğu hastaların analizinde, toplam RT dozu HT oluşumunu etkilememekteydi. Antrasiklin kullananların 28'inde (%45.9), kullanmayanların 18'inde (%24.3) HT saptandı (p: 0 .008) ve antrasiklin kullanımı HT riskini 9.7 kat arttırmaktaydı. Hastaların 45'inde (%33.3) tiroid USG'de patoloji saptandı. Hastaların 20'sinde (%14.8) tiroid nodülü, 8'inde (%5.9) parankim ekojenitesinde azalma, 6'sında (%4.4) parankim heterojenitesi, 6'sında (%4.4) atrofi, 4'ünde (%3) tiroidit ve 1'inde (%0.8) kistik oluşum mevcuttu. Tiroid USG patolojileri arasında en sık nodül (n:20) (%44.4) mevcuttu. Nodül, en sık HL hastalarında (n:13) görüldü. Ayrıca SSS tümörlü 3, RMS'li 3 ve NFK'li 1 hasta da nodül mevcuttu. Tiroid USG'de nodül saptanan hastaların fizik muayenesinde palpasyonla patoloji tespit edilemedi. Tiroid nodülü (n:20) ve normal tiroid USG'si olan (n:90) toplam 110 hastanın analizinde; cinsiyet, izlem süresi, KT ajanları ve RT bölgesi tiroid nodül oluşumunda etkili bulunmadı. Ayrıca tiroidin tamamen RT alanında olduğu nodülü (n:12, %25.5) ve normal tiroid bezi (n:35, %74.5) olan toplam 47 hasta analiz edildi. RT dozu ve RT alınan yaş tiroid nodül oluşumunu etkilememekteydi. İzlem süresi, nodülü olan hastalarda, (ortalama 7.1 4.7 yıl), normal tiroid USG'li hastalardan (ortalama 4.2 3.7 yıl) uzundu (p:0.05) ve LRA'da izlem süresinin uzunluğu nodül riskini arttırmaktaydı (OR:1.014, p:0.04) (Tablo 35). Sonuç: Çalışmamızda HT oranı % 34.1 ve tiroid USG patoloji oranı % 33.3 saptandı. Tiroid nodül oranı ise %14. 8 saptandı. RT bölgesi, tanı yaşı, RT alınan yaş ve izlem süresi HT oluşumunu etkileyen önemli faktörlerdendir. Tiroid nodül oluşumunu etkileyen önemli faktörler ise izlem süresi ve RT bölgesidir. Bu gruptaki hastaların hiçbirinde henüz ikincil tiroid kanseri gelişmemişti. Çocukluk çağı kanserlerinde baş boyun bölgesine RT uygulanan hastalarda olası tiroid fonksiyon bozukluğu ve tiroid bezi patolojilerini erken saptamak için yıllık fizik muayene, TFT ve tiroid USG ile multidisipliner izlem gereklidir.