The history of the Maghrebi script

Arap hat sanatı İslam ve Arap medeniyetinde çok önemli bir konuma sahiptir. Bilim, yazmaya bağlı olan İslam kimliğini bu şekilde tanımıştır. Arapça hat, Arapça harflerini kullanan farklı dillerin tasarım ve yazma sanatıdır. Araplar yoğun bedevilik döneminde yazıyı bulmuşlardır. Ulaştıkları bu yeni hattı ellerinde tutabilecek önemli nedenleri yoktu. Hat sanatı onların nazarında, bir sanat şeklini almamıştır. Araplar, sayısız kültür merkezine sahip devlet haline gelene kadar. Arap alfabesi İslami fetihlerle birlikte ilk olarak birinci yy hicri 7 Fas ülkesine girmiştir. Aralarında Kufi hattı dahil olmak üzere ;Doğu daki hat sanatı ilk önce bölgenin başkenti olan Kayravan şehrine daha sonra diğer ülkelere yayılmıştır. Endülüs ise Kufi hattı gelişerek birincisi; Çok köşeli olan Endülüs Kufisi ikincisi; Yuvarlak yani dairesel Kurtubi ya da Endülüs hattı şeklinde iki şekle ayrılmıştır. Fas hattı, Fas ve Endülüs başta olmak üzere çeşitli Arap ve İslam ülkeleri arasındaki iletişim ve bilgi aktarımının sağlanmasında önemli bir araçtır. Harflerin yapısını koruyan, yüksek incelik, sembolik, doğrusal ve kromatik diyaloğa veya diyalektiğe dayanan sanatsal tarzı ile estetik bir şekil almıştır. Değişik ifadeler ve çoklu tabirlere dayanan sembolik harfleri şekillendirmeye dayanmıştır. Araştırmacı, bu araştırmayı beş bölüme ayırmıştır. Birinci bölüm: Araştırmanın önemini ve problemi İslam fikrinde ki Fas hat sanatı ile ilgili güzel düşünceleri ortaya çıkarmayı hedeflemiştir. İlaveten araştırmanın konusu ile ilgili direkt kavramlar tanıtılmıştır. İkinci Bölüm: Teorik çerçeveyi belirleyerek Cahiliye döneminden Osmanlı devleti dönemi dahil olmak üzere Arap hat tarihinin gelişim aşamalarına yer verilmiştir. Üçüncü Bölüm: İslam dini ortaya çıktıktan sonra ve Osmanlı dönemine kadar Arap hat sanatı, türlerini ve gelişim aşamalarına yer vermiştir. Dördüncü Bölüm: Fas hattının türleri, gelişim aşamaları ve sanatsal görselliğe ulaşan en meşhur hattatlar açıklanmıştır. Beşinci Bölüm: Araştırmacı, Fas hattının görsel bir hal alan desenleri ve sanatsal dayanaklara sahip beş ayrı kısımda açıklanmıştır. Birinci kısım: İslam sanatındaki Arap hat görselliğiİkinci Kısım: Fas hat türleri Üçüncü Kısım: Fas hat sanatının özellikleriDördüncü kısım: Fas hat sanatının bileşenleriBeşinci Kısım: Fas hat sanatının yapısı ve dayanaklarıYukarıda verilen bilgilere dayanarak Fas, Arap hat sanatının görünüm özelliklerinden yola çıkarak hattı pozitif düşüncelere dayandığı kanaatine varmıştır. Geleneksel yapıdan çıkarak yazı oluşum yöntemi ile harflerin özelikleri geliştirilmiştir. Alışılmışlığın dışında bir yapı çıkartılmıştır. Harfler, usul ve kaideler kullanılarak güzelliği ortaya çıkarma hedeflenmiştir. Bu konuda elde edilen sonuçları aşağıda şöyle özetleyebiliriz. 1. Fas hattı sanatında esnekliği kullanarak güzelliği ön plana çıkarmıştır. Yatay harfler ise uzatma kullanarak diğer harflere dayandırılmıştır. 2. Harflerin yerlerini estetik, geometrik şekil oluşturarak kullanılmıştır.3. Harflerin, hacmi, ölçüleri, duruşları ve yönlerini değiştirerek alışılmışlığın dışında görsellik katılmıştır. Gerekli olan durumunda metnin kelimeleri düzensizleşmiş veya yerleri değiştirilmiştir. 4. Geometrik gibi şekilleri kullanarak görsellik katılmıştır. Düzensiz ve serbest şekiller ile birlikte genel oluşum ortaya çıkartılarak esnek bir hat yapısı ortaya çıkartılmıştır. 5. Hat sanatında kalemin hacim ve ölçüsünün değişimi sonucunda hattat metnin oluşumu sırasında farklılaştırma ortaya çıkarmada yardımcı olmuştur.6. Estetik ilişkilere ulaşmada konfigürasyon içinde tekrarlanan harflerin bazı bölümleri tekrarını yansıtma yoluyla ritim, uyum ve çeşitlilik olmaktadır. Bu araştırma sunumu ile araştırmacının elde ettiği sonuçlar, Fas hat tarihinin kısa bir özetini sunmuştur. Hattın taşıdığı sanatsal oluşum, estetik değerleri, hat tekniğinde hat araçlarının teknik yönleri bilgilerini taşımaktadır. Asırlar boyunca en büyük hattatların ortaya çıkardığı Fas hat sanatının işlerini ve problemlerini bulma gereksinimi ortaya çıkmıştır. Fas hattı, esnekliği ve görselliği bakımından Fas kimliklerinden biridir. Fas hatları sanatsal estetiği, medeniyeti ve değerleri ile ün kazanmış ve birçok Fas kütüphanelerinde yazıtlar mevcuttur. Mağrib ülkelerinde birçok hattat, el sanatları ve tasarımcı Fas hat sanatının esnekliğini kullanmıştır. Bu özellikler sınırsız yaratıcılık imkanı açmıştır. Sanatkar ve hattatlar tablo, çizim ve desenler de Fas hattı kullanılmıştır. Sanatlarını ahşap, taş, alçı; maden ve kağıt gibi araçlarla uygulamışlardır. Elde edilen sanat eserleri ve Fas hat sanatının estetikliği ile ilgili tarih boyunca tanıklık edecek birçok belge vardır.