Çölyak hastası Türk çocuklarında HLA grupları ve HLA gruplarının hastalığın prezentasyonu, ailede çölyak hastalığı varlığı, diğer otoimmün hastalıklarla birlikteliği ve histopatolojik hasar ile ilişkisi

Çölyak hastalığı, oluşumunda genetik ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı otoimmün bir hastalıktır. Genetik faktörler içerisinde en önemlisi insan doku uygunluk antijenleri olup tip- 1 diyabet, otoimmün tiroidit, Sjörgen sendromu gibi diğer otoimmün hastalıkların oluşmasında da rol almaktadır. HLA DQ2, DQ8, DR3, B8 gibi bazı allellerin çölyak hastalığına ve diğer otoimmün hastalıklara yatkınlığı arttırdığı; HLA DQ 0602 gibi bazı allellerin ise bu hastalıklara karşı koruyucu rolü olabileceği bildirilmektedir. Bu çalışmanın amacı çölyak hastası Türk çocuklarında HLA gruplarının belirlenmesi, HLA antijenleriyle hastalığın prezentasyon şekli, diğer otoimmün hastalıklarla birlikteliği, ailede çölyak hastalığı varlığı ve histopatolojik hasarın şiddeti arasındaki ilişkinin belirlenmesi; çölyak hastalığının oluşumunda ve çölyak hastalığıyla diğer otoimmün hastalıkların birlikteliğinde HLA DQ 0602 allelinin koruyuculuk rolünün olup/olmadığının belirlenmesidir. Çalışmamızda Modifiye ESPGHAN kriterlerine göre çölyak hastalığı tanısı konulan 73(50 kız; 23 erkek) hastadan çalışma grubu oluşturuldu. Çalışma grubuna alınan hastaların demografik özellikleri, başvuru anındaki belirti ve bulguları, eşlik eden diğer otoimmün hastalıklar, ailesinde çölyak hastalığı varlığı, tanı anında saptanan ince bağırsak mukozasında hasarın derecesi belirlendi. Çölyak hastalarının, çölyak hastası olmayan kardeşlerinden oluşturulan 22 (15 kız; 8 erkek) kişilik grup kontrol grubu 1, normal populasyondan aralarında akrabalık olmayan bireyler arasından rastgele seçilerek oluşturulan 66 (40 kadın; 26 erkek) kişilik grup kontrol grubu- 2 olarak isimlendirildi. Hastalar tanı anındaki prezentasyon bakımından tipik, atipik ve sessiz hastalık olarak üç gruba ayrıldı. Barsak mukozasında oluşan hasar modifiye Marsh sınıflaması temel alınarak Marsh 0, 1, 2, 3a, 3b ve 3c olarak derecelendirildi. Hasta grubunda HLA B8, B50, C6, C7, DR3, DR7, DQ2, allelleri, ve DR3 homozigotluğunun her iki kontrol grubuna göre daha yüksek olduğu saptandı. HLA DQ2 pozitifliği hasta grubunda %89, Hasta yakınlarında %73.9, genel populasyonda % 45.5 olarak saptandı (p<0.0001). HLA A30, C14, DR11, DQ3 hasta grubunda her iki kontrol grubuna oranla istatistiksel olarak anlamlı ölçüde düşük sıklıkta saptandı. HLA DR15 alleli hasta ve kontrol 1 grubunda genel popülasyona oranla istatistiksel olarak anlamlı ölçüde düşük olduğu saptandı (p<0.05). Hastaların 30 (%41.1)'unda tipik, 43 (%58.9)'ünde atipik prezentasyon görüldü. HLA DQ6 allelinin tipik prezentasyonla ilişkili olduğu, bunun dışında prezentasyon şekliyle HLA antijenleri arasında ilişki saptanmadı. Hastaların yedisinde tip- 1 DM, altısında otoimmün tiroidit olmak üzere toplam 13 (%17.8) hastada çölyak hastalığıyla birlikte başka bir otoimmün hastalık da bulunmaktaydı. Hastalarda diğer otoimmün hastalığın eşlik etmesiyle HLA grupları arasında ilişki saptanmadı. Çalışma grubunu oluşturan hastaların 15'inin (%20.5) yakınlarında çölyak hastalığı bulunduğu belirlendi. HLA A69, B41 ve HLA C12 alleli taşıyan hastaların ailesinde çölyak hastalığı bulunması istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek olduğu saptandı (p<0.05). Hastaların 5 (%6.8)'inde Marsh 2,25 (%34.3) 'inde Marsh 3a, 28 (%38.4'inde) Marsh 3b, 15 (%20.5)'inde Marsh 3c şiddetinde bağırsak mukozası hasarı olduğu görüldü. HLA DR15 alleli taşıyan hastaların bağırsak mukozalarında Marsh 3a lezyon daha sık saptandı (p<0.05). Hasta ve kontrol grupları arasında HLA DQ 0602 alleli sıklığı bakımından farklılık saptanmadı. HLA DQ 0602 alleli ile hastalığın prezentasyon şekli, diğer otoimmün hastalıklarla birlikteliği, ailede çölyak hastalığı varlığı ve histopatolojik hasarın şiddeti arasında ilişki saptanmadı. Sonuç olarak Türk toplumunda HLA B8, B50, C6, C7, DR3, DR7, DR3/DR3, ve DQ2 allellerinin çölyak hastalığı için risk faktörü olabileceği, HLA A30, C14, DR11, DR15, DQ3 allellerinin ise çölyak hastalığında koruyucu rolleri olabileceği düşünüldü.