Obsesif kompulsif bozukluğu olan çocuk ve ergenlerin ebeveynlerinde başa çıkma tutumları ile ilişkili durumlar

Amaç: Bu çalışmada ebeveynlerin başa çıkma tutumları ve psikiyatrik semptomları ile OKB'li çocuk ve ergenlerdeki hastalık kliniği, semptom şiddeti, komorbid durumlar arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Yöntem: Çalışmanın örneklemi Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk-Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine başvuran, DSM-V tanı kriterlerine göre obsesif kompulsif bozukluk tanısı konulan, normal zeka düzeyine sahip 11-18 yaş grubundaki hastalardan çalışmaya katılmayı kabul eden, uygunluk ölçütlerini karşılayan 60 hasta ve bu hastaların çalışmaya katılamayı kabul eden 60 ebeveyninden oluşmuştur. Kontrol grubu, tanı grubu ile yaş ve cinsiyet özellikleri eşleştirilmiş, organik hastalığı olmayan ve psikiyatrik muayenesi sonucunda mental retardasyon, otizm spektrum bozukluğu, bipolar bozukluk, şizofreni ve diğer psikotik bozukluk tanıları olmayan 60 olgu ve bu olguların 60 ebeveyninden oluşmaktadır. Çalışmaya katılan hasta ve kontrol grubu, çalışmayı yürüten doktor tarafından doldurulan yarı yapılandırılmış görüşme formu ve çocuklar için yale brown obsesif kompulsif belirtiler ölçeği ve kendilerinin doldurduğu çocuklar için anksiyete tarama ölçeği, çocuklar için depresyon envanteri, Stanford Binet/WİSC-R zeka testi ile değerlendirilmiştir. 60 hasta ve 60 kontrol grubunun ebeveynleri de psikolojik belirti tarama listesi (SCL-90-R), başa çıkma tutumlarını değerlendirme ölçeği ile ölçeklendirilmiştir. Ayrıca ebeveyn ve öğretmenlerinden yıkıcı davranım bozuklukları tarama ve değerlendirme ölçeği doldurulması istenmiştir. İstatistiksel analizde; iki bağımsız grup arasındaki karşılaştırmalarda Mann-Whitney U Testi, değişkenler arasındaki ilişki değerlendirilmesinde Spearman Korelasyon Analizi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0, 05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmada; OKB tanısı konulan grupta erkek/kız oranının 1.1 olduğu, %30'unda (n=18) tek obsesyon, %70'inde (n=42) birden fazla obsesyon, %20'sinde (n=12) tek kompulsiyon tipi görülürken % 80 hastada (n=48) birden fazla kompulsiyon görüldüğü, en sık görülen obsesyonun %60 ile (n=36) kirlenme olduğu, bunu % 30 (n=18) ile dini obsesyonların, %15 ile saldırganlık, %13, 3 ile cinsel, %10 somatik obsesyonların izlediği, en sık görülen kompulsiyonun ise kontrol etme kompulsiyonunun %45 (n=27) olduğu, bunu yıkama temizleme kompulsiyonunun %38, 3 (n=23) ve tekrarlayıcı törensel davranışların %28, 3 (n=17) ile izlediği, OKB tanısı konan çocuk ve ergenlerde en sık komorbid bozuklukların %42, 9 oranında DEHB, %35, 7 oranında anksiyete bozuklukları, %32, 1 oranında tik bozuklukları, %17, 9 depresif bozukluğun görüldüğü, OKB'li çocuk ve ergenlerin; % 75 oranında ÇATÖ puan ortalamasının kesim puanı 25 ve üzerinden, %23, 3 oranında CDI puan ortalamasının kesim puanı 19 ve üzerinden yüksek olduğu ve sağlıklı grup ile arasında anksiyete ve depresyon varlığı açısından anlamlı fark olduğu, OKB'li grubun aile üyelerinin psikiyatrik hastalık dağılımı incelendiğinde %38.3' ünde OKB, %35'inde anksiyete bozukluğu, %20'sinde depresif bozukluk öyküsünün olduğu ve yüzdelerinin kontrol grubundan anlamlı olarak daha yüksek olduğu, OKB grubunun ebeveynlerinin somatizasyon, OKB, depresyon, anksiyete, fobik anksiyete, ek madde puan ortalamalarının kontrol grubundan anlamlı olarak daha yüksek olduğu, OKB tanılı hastaların ebeveynlerinin inkar ve davranışsal olarak boş verme alt ölçek skorları ile işlevsel olmayan başa çıkma ana ölçek skoru kontrol grubundan anlamlı olarak yüksek iken aktif başa çıkma ve plan yapma alt ölçek skorları ile sorun odaklı başa çıkma ana ölçek skoru anlamlı olarak düşük olduğu, COPE' un tüm ana ölçekleri içinde duygusal odaklı başa çıkma tutumu 53.7 9. 2 puanla en fazla ve işlevsel olmayan başa çıkma tutumu 39.5 7. 4 puanla en az kullanılan başa çıkma stratejisi olduğu ve tüm alt ölçekler içinde pozitif yeniden yorumlama ve gelişme ölçeği 12.7 2. 5 puanla en yüksek, madde kullanımı alt ölçeği 5.0 2. 0 puanla en düşük değeri aldığı, SCL90-R' nin OKB alt ölçek skoru ile COPE' nin davranışsal olarak boş verme ve işlevsel olmayan başa çıkma alt ölçek skorları arasında; depresyon alt ölçek skoru ile COPE'nin işlevsel olmayan başa çıkma alt ölçek skoru arasında; anksiyete alt ölçek skoru ile COPE'nin zihinsel boş verme, soruna odaklanma ve duyguları açığa vurma, madde kullanımı ve işlevsel olmayan başa çıkma alt ölçek skorları arasında pozitif yönde, orta düzeyde anlamlı ilişki olduğu, ebeveyn başa çıkma tutumu ölçek puanları ile hastaların OKB şiddeti ve depresyon ölçek puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmadığı ancak ebeveynlerin işlevsel olmayan başa çıkma yollarından biri olan soruna odaklanma ve duyguları açığa vurma tutumu ile hastaların anksiyete ölçek puanı arasında pozitif yönde, güçlü ilişki olduğu, dini baskın obsesyon tipine sahip olan OKB tanılı hastaların ebeveynlerinin COPE' nin davranışsal olarak boş verme alt ölçek skoru dini baskın obsesyon tipine sahip olmayanlardan anlamlı olarak yüksek olduğu saptanmıştır. SONUÇ: Sonuç olarak çalışmamızdaki verilere dayanarak OKB'de semptom gelişiminin ebeveyn deneyiminin bir parçası olduğu, ebeveynlerde bilişsel uyumsuzluk ve rahatsızlık ile ilişkili bir süreç olabileceği ileri sürülebilir. OKB'nin aileye bağımlılığını da göz önünde bulundurarak, ailelerin çocuklukta başlangıç gösteren bozukluğun başlangıcına, bakımına ve/veya tedavisine nasıl katkıda bulunduğunu anlamak önemlidir. Ebeveyn zihinsel sağlığı, başa çıkma tutumları ve aile işlevselliği, aile ortamında uygun müdahalenin gerekebileceği OKB ile ilişkili önemli özellikler olarak işaret edilebilir. Ebeveynlerin etkisi göz önünde bulundurulduğunda, ebeveyn başa çıkma becerileri çocuk ruh sağlığı açısından önemli bir faktör olarak değerlendirilebilir. Çalışmamızda bu ilişkinin gösterilmesi ebeveyn başa çıkma becerilerinin geliştirilmesine yönelik psikososyal müdahalelerin oluşturulmasına yardımcı olabilir.