Mobilya üretiminde vardiya usulü çalışan işçilerin beslenme, uyku kalite ve vücut kompozisyon durumlarının belirlenmesi

Vardiya usulü çalışma sistemi gelişen dünyada modern ekonominin önemli bir bileşeni haline gelmiştir. Dünya genelinde çalışan popülasyonun yaklaşık yüzde 20'si vardiyalı çalışmaktadır. Bu denli geniş bir popülasyonu etkileyen vardiya usulü çalışma sistemi sıklıkla sirkadiyen ritim bozukluklarına sebep olmaktadır. Bu bozukluklar beslenme alışkanlıkları ve kalitesini, uyku düzeni ve kalitesini ve vücut kompozisyonunu olumsuz etkilemektedir. Sirkadiyen ritimde bozulmanın doğrudan ve dolaylı etkisiyle başta obezite ve diyabet olmak üzere kronik hastalıkların görülme riski artmaktadır. Bu verilerden yola çıkılarak gerçekleştirilen çalışma, mobilya üretiminde gece ve gündüz vardiyasında çalışan işçilerin beslenme alışkanlığı, uyku kalitesi ve vücut kompozisyonu verilerinin karşılaştırılmasını yapmak amacıyla planlandı. Çalışma 6 farklı mobilya üretim fabrikasında çalışan 24-60 yaş aralığında olan gündüz vardiyasındaki 215 ve gece vardiyasındaki 75 toplamda 290 erkek işçi üzerinde yürütüldü. Bireylerin demografik özellikleri ve beslenme alışkanlıkları demografik anket ile sorgulandı. Bireylerin uyku kalitesini saptamak amacıyla Pittsburgh Uyku Kalite Anketi ; diyet kalitelerini saptamak amacıyla ise besin tüketim sıklığı anketi kullanıldı ve bu anket Akdeniz diyeti uyumluluk skorlaması kullanılarak değerlendirildi. Vücut kompozisyonun değerlendirilmesi amacıyla ise vücut ağırlığı, boy uzunluğu, bel ve kalça çevresi, vücut yağ yüzdesi ve yağsız doku kütlesinin ölçümleri yapıldı. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre; vardiyalı çalışma durumu ile gruplar arasında yaş, vücut ağırlığı, vücut kitle indeksi, kalça çevresi, bel çevresi ve vücut yağ yüzdesi değişkenlerinde anlamlı farklılıklar bulundu (p<0,05). Bel kalça oranı ve yağsız ağırlıkta ise gruplar arasında istatistiksel olarak farklılık çıkmadı. (p>0,05). Fakat değerlendirmeye alınan bütün vücut kompozisyonu verilerinin gece vardiyasında çalışan kişilerde daha yüksek değerde olduğu sonucuna ulaşıldı. Demografik özellikler incelendiğinde ise medeni durum, hane de yaşayan kişi sayısı, eğitim durumu, alkol ve sigara kullanımı, kronik hastalık varlığı, su tüketimi ve iş kazası geçirme durumunun vardiyalı çalışma durumu ile ilişkili olduğu sonucuna ulaşıldı (p<0.05). Gündüz vardiyasında çalışan işçilerin Akdeniz diyeti uyumluluk skoru ortalamasının (11,15 1,93) gece vardiyasında çalışan işçilerin Akdeniz diyeti uyumluluk skor ortalamasından (9,35 1,79) istatistiksel olarak anlamlı ve daha yüksek olduğu saptandı (p<0,05). Beslenme alışkanlıkları incelendiğinde ise vardiyalı çalışma durumunun öğün sayısı ve atlanan öğün ile anlamlı bir ilişkisi olduğu fakat öğün tercihleri ile arasında anlamlı bir ilişki olmadığı sonucuna ulaşıldı. Uyku kalitesi incelendiğinde ise uyku süresi dışında diğer Pittsburgh uyku kalite bileşenleri ve toplam skorun ortalamasının gece vardiyasında çalışan işçilerde anlamlı ve daha yüksek olduğu sonucuna ulaşıldı (p<0,05). Vardiyalı çalışan bireylerin çalışma saatlerinin düzenlenmesi, uykululuk haliyle başa çıkma stratejileri ve uyku kalitesini iyileştirme yöntemleri konulu eğitimlerin planlanması; bir diyetisyenden sağlıklı beslenme eğitimi almaları, sağlıklı yemek seçeneklerinin işyeri içerisinde bulunabilirliğinin arttırılması uyku ve beslenme kalitesinin arttırılması, kronik hastalıkların önlenmesi ve dolayısıyla yaşam kalitesinin arttırılmasında oldukça etkili olabilmektedir.