Sürdürülebilir kent planlama ve ulaşım ilişkisinde, yeşil sertifika sistemi; Maslak 42 kule ve yatay ofisler örneği

Sürdürülebilir bina sertifika sistemleri binaların çevre etkilerini ölçerek, derecelendirme yapan oluşumlardır. Özellikle binanın; enerji, su verimliliği, inşaat esnasında yaratılan çevre tahribatının azaltılması, geri dönüşümlü inşaat malzemelerinin kullanımı, su kontrolü, çevresel bina yönetimi, ulaşım gibi konularda ana değerlendirmelerde bulunmaktadır. Çalışmanın amacı, sürdürülebilir bina sertifika sistemlerinde ulaşıma ilişkin yapılan değerlendirme yöntemlerinin yeterlilik ölçütü olarak sürdürülebilir ulaşım ilkelerini ne şekilde karşıladığını tespit ederek, arazi kullanımı gözetilmeden, sadece bina içerisinde ulaşıma dönük metotlar ile yapılan değerlendirmelerin sürdürülebilir arazi kullanımı ekseninde incelenmesidir. Çalışma yürütülürken dünyada yaygın olarak kullanılan LEED ve BREEAM sertifika sistemlerinin ulaşım ile ilgili yaptıkları değerlendirme yöntemleri araştırılmıştır. Bu iki sertifika sisteminde yapılan değerlendirmelere bakılarak, ulaşım ile ilgili değerlendirme yöntemlerinin, arazi kullanımından bağımsız olarak bina içi çözümlere odaklanıp odaklanmadığı ve ulaşıma ilişkin değerlendirmelerin, sürdürülebilir ulaşım ilkelerini karşılayıp karşılamadığına dair araştırma konuları irdelenmektedir. Sertifika sistemlerdinde, bina içerisinde, otopark alanlarının kısıtlanmasına, bisiklet parkı ve duş yerlerinin bulunmasına, elektrikli araçlara öncelik tanınmasına göre ulaşım değerlendirmesi yapılmaktadır. Ayrıca binanın, toplu ulaşıma erişimi, yerel imkanlara yakınlığı değerlendirmeye konu edilmektedir. Sürdürülebilir bina sertifika sistemlerinde, ulaşım ile ilgili değerlendirmelerin, arazi kullanımı içerisinde çözümlenmesine ve ulaşım değerlendirmeleri yapılırken uluslararası geçerliliği olan ulaşım ilkelerini karşılayıp karşılamadığına bakılmadığı sürece, yalnızca bina içi çözümler ile sağlıklı, sürdürülebilir bir çevre oluşumuna katkı sağlanamadığı görülmüştür. Çalışmada bir takım araştırma sorularına cevap aranmıştır. Bu sorular şunlardır: Ulaşım alt yapısına erişimin yeterli bulunmadığı bir çevrede, sadece binanın içerisinde yapılan çözümler, ulaşım değeri olarak görülebilir mi? Sağlıklı ve konforlu yaya ve bisiklet erişiminin bulunmadığı bir bölgede bulunan bir yapının, toplu ulaşıma ve yerel imkanlara yakın konumda bulunması yeterli bir ölçüt müdür? Sertifika sistemleri ulaşım ile ilgili değerlendirmelerinde, geçerliliği olan uluslararası sürdürülebilir ulaşım ilkelerini karşılayabilmekte midir? Yapıların, arazi kullanım kararları içerisindeki yükümlülükleri belirlenmeden mi ulaşım ile ilgili değerlendirmeler yapılmaktadır? Binaların bulunduğu alanlar, yakın çevrelerine erişim kolaylığı sağlıyabiliyor mu? Bu tez, üç ana aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada, kuruluşların, sürdürülebilir ulaşım ölçütlerine dair yayınladığı raporlardan, bildirilerden, yaptıkları toplantıların özetlerinden ve yerel mevzuattan faydalanarak sürdürülebilir ulaşım ilkelerinin çıkarımı yapılmıştır. İkinci aşamada, LEED ve BREEAM sertifika sistemlerinin ulaşım başlıklı değerlendirme yöntemleri, her iki sertifika sisteminin yayınladığı rapor ve rehber kitapçıklar üzerinden irdelenmiştir. Son aşamada ise elde edilen veriler, çıkarım yapılan sürdürülebilir ulaşım ilkeleri ile karşılaştırarak, sistemlerin yeterlilikleri ölçülmeye çalışılmıştır ve ulaşım özelinde sürdürülebilir arazi planlaması olmadan, sadece bina bazında yapılan değerlendirmeler, örnek sahada incelenmiştir. Sonuç olarak, bir binanın yeşil ve çevreci olarak anılması için, yapının bulunduğu alanın arazi kullanım kararları ile birebir ilişkili olması gerekmektedir. Özellikle ulaşım ile ilgili yapılan değerlendirmelerde, bina içindeki çözümlemelere odaklanmak yerine, bina ve yakın çevresindeki ulaşım imkanlarına bakılması gerekmektedir. Her yeni bina gibi yeşil binalar da bulunduğu arazi ve yakın çevresindeki mevcut ulaşım aksına yeni yükler getirmektedir. Bu durum, sağlıklı, konforlu, temiz ve çevreci ulaşım aktivitelerinin azalmasına neden olmaktadır. Bunun yanı sıra, ulaşım değerleme metotlarında sürdürülebilir ulaşım ilkelerinin karşılanıp karşılanmadığına da bakılması gerektiği tespit edilmiştir. Bu araştırma sonucunda görülmüştür ki, sürdürülebilir ulaşım ilkelerinin sadece bina içi çözümlemeler ile karşılanması mümkün değildir. Netice itibariyle, bir binanın yeşil ve çevreci olarak kabul edilmesinden önce, yakın çevresine getirdiği yüklere ilişkin analizlerin yapılarak değerlendirmelerde bulunulması gerekmektedir.