Primer hiperlipidemili hastaların değerlendirilmesi ve ailevi hiperkolesterolemili çocuklarda mutasyon taraması

Hiperlipidemi, plazma lipoprotein konsantrasyonlarının, etnik kökene, yaşa ve cinsiyete göre belirlenmiş sınır değerlerin üzerine çıkmasıyla karakterize tablodur. Lipoproteinlerin bir veya daha fazla grubunun üretiminde veya dolaşıma salınımında artış, plazmadan uzaklaştırılmasında azalma veya her iki mekanizma sonucu oluşabilmektedir. Hiperlipidemiler temel olarak genetik bir defekte bağlı olarak gelişen primer hiperlipidemiler veya altta yatan komplike bir duruma ikincil olarak gelişen sekonder hiperlipidemiler olarak sınıflandırılır. Günümüzde hiperlipidemiler için birçok sınıflandırma sistemi mevcuttur. Lipoproteinleri elektroforetik mobilitelerine göre sınıflandıran Frederickson sınıflandırması bunlardan biridir. Hiperlipidemiler özellikle neden oldukları koroner arter hastalıkları nedeniyle dünya genelinde mortalite ve morbiditenin önde gelen sebebi haline gelmiştir. Ayrıca koroner arter hastalıklarına zemin hazırlayan morfolojik değişikliklerin erken çocukluk döneminde başladığı bilinmektedir. Bu nedenle hiperlipidemili çocuk hastaların erken tespit ve tedavileri toplum sağlığı açısından büyük öneme sahiptir. Koroner arter hastalıkları açısından en yüksek riski kolesterol yüksekliği ile giden hiperlipidemi tipleri oluşturmaktadır. Ailevi hiperkolesterolemi, LDLR genindeki defektler sonucu bozulmuş kolesterol yıkımı ve hiperkolesterolemi ile karakterize otozomal dominant bir hastalıktır. Kesin tanısı mutasyon analizi ile konulsa da, rutin mutasyon analizinin pratik olmaması nedeniyle bazı tanısal kriterler geliştirilmiştir. Bunlarda birisi de Simone Broome tanısal kriterleridir. Çalışmamızda, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Metabolizma ve Beslenme ünitesinde izlenmiş olan primer hiperlipidemili hastalarının dosyaları değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonrası tüm hastalar Frederickson sınıflandırma sistemine göre tekrar sınıflandırılmış, buna göre hiperlipoproteinemi tip IIa grubuna giren hastalar ailevi hiperkolesterolemi tanısı açısından Simone-Broome kriterleriyle değerlendirilmiştir. Çalışmanın son aşamasında tip IIa hasta grubunda mutasyonların en sık görüldüğü 2 ekzonda DHPLC ve DNA dizi analiz yöntemleri kullanılarak mutasyon analizi yapılmıştır. Bu çalışmada, bölümümüzde takip edilen primer hiperlipidemi hastalarının genel özelliklerinin belirlenmesi, dosya tanıları ve gözden geçirme sonrası tanı değişikliklerinin ortaya konulması, ailevi hiperkolesterolemi hastalarının Simone Broome sınıflandırma kriterleri temel alınarak belirlenmesi, sonuçların mutasyon analizleri ile birlikte değerlendirilmesi ve sonuç olarak hiperlipidemi hastalarının tanı, tedavi ve takibinde kullanılabilecek bir kılavuzun hazırlanması amaçlanmıştır. 163 primer hiperlipidemi hastasının değerlendirildiği çalışmada, hastalarımızın genel profili belirlenmiş, tanı, takip, sınıflandırma ve arşivleme sürecindeki eksiklikler ortaya konulmuştur. Özellikle sekonder etiyolojiye yönelik yapılan tetkik, aile hikayesi sorgusuyla ilgili eksiklikler ve çalışma sürecindeki tanı değişiklikleri dikkat çekici bulunmuştur. 84 tip IIa hastasına ait DNA materyaline uygulanan DHPLC metodu sonrası 20 hastaya DNA dizi analiz yapılmış, 4 hastada 2 farklı mutasyon, 17 hastada 6 farklı polimorfizm gösterilmiştir. Hafif hiperkolesterolemisi olan 2 hastada homozigot mutasyon saptanması fenotip genotip ilişkisi üzerine etkili faktörlerin varlığını ve önemini göstermiştir. Mutasyon çalışması yapılmış tüm hastalar Simone Broome kriterleri ile değerlendirildiğinde, kriterleri karşılayan hastalardaki mutasyon saptama oranının %84 olduğu görülmüştür. Dolayısıyla bu kriterlerin, rutin mutasyon taramasının mümkün olmadığı veya kısıtlı imkanlarla mutasyon taraması yapılacak şartlarda vakaların tespit ve tanımlanmasında kullanımının uygun olacağı ancak hastalığı ekarte etmeyeceği sonucuna varılmıştır.