Başlangıçtan İkinci Meşrutiyet'e kadar çocuk şiirleri

Çocuk, toplumun temel dinamiğidir. Toplumların geleceği, çocukların zihni, bedeni ve sosyal yönden sağlıklı gelişimleriyle ilgilidir. Çünkü çocukluk yıllarında verilen formasyon, hayatın diğer dönemlerindeki davranışların biçİmlendirilmesinde etkili olmaktadır. Her yönüyle keşfedilmeye açık bir varlık olan insan, edebiyatı kullanarak bu keşiflerden en derin ve en anlamlısını gerçekleştirmektedir. Bu keşfin güzel sanatların bir dalı olan edebiyatla yapılması olayın çok yönlü olduğunun göstergesidir. Edebiyat, duygu, düşünce ve hayallerin, söz ve yazı ile güzel ve etkili bir biçimde anlatılması sanatıdır. Çocuk edebiyatı ise çocukların ihtiyacını karşılamak amacıyla oluşturulan edebiyattır. Özgürce düşünebilen, sağlam karakterli; hayatı, dünyayı seven bireyler yetiştirmeyi demokratik bir toplum yaratmak için bir amaç olarak görüyor ve benimsiyorsak, bunun yolunun edebiyattan, kitaptan geçtiği, özellikle çocuklara yönelik eserlerin bu amaca ulaşmak için etkili bir araç olduğu bilinmelidir. Ülkemizde çocuklara yönelik eserlerin başlangıcı Tanzimat'tır. Şimdiki çocuklar teknolojinin doyasıya yaşandığı, günbegün değiştiği çağda gayet rahatlar. Ama 19. yüzyıldan 20. yüzyıla adım attığımız zamanlarda çocuklarımızı yetiştirecek, geleceğe hazırlayacak, onlara ahlaki ve fikri yönde telkinlerde bulunacak iletişim araçları gazete ve dergilerle sınırlıdır. Sınırlı bir ortamda, 19. yüzyılın ilk çeyreğinde başlayıp 20. yüzyılın ilk çeyreğine kadar devam eden eski harfli çocuk dergiciliği pek çok noktadan ilkleri içerisinde barındırmaktadır. Öncelikle süreli yayınlar ilk defa çocukların hizmetine sunulmuş, onların kullanabileceği bir platform haline getirilmiştir. Pek çok şair ve yazarımız, sanat hayatlarına bu gazete ve dergilerde başlamıştır. Ayrıca o zaman diliminde yayımlanan şiirler, hikayeler çocukların edebi zevkine az da olsa uygundur. Tez konumuzu bugüne kadar üzerinde fazla durulmamış bir alan olan, Başlangıçtan II. Meşrutiyet'e Türk Edebiyatında Çocuk Şiirleri olarak seçtik. Bu tez çalışması için Başlangıçtan II. Meşrutiyet'e kadar olan dönemde yayımlanmış 20 tane çocuk dergisini inceledik. İncelediğimiz dergilerin tamamında tez konumuz olan çocuk şiirlerine rastlamadık. Çalışmamıza dahil ettiğimiz şiirleri, Çocuklara Mahsus Gazete, Çocuklara Rehber ve Çocuk Bahçesi dergilerinden aldık. Çalışmamızı iki bölümden oluşturduk. Birinci bölümde altı ayrı başlık altında incelediğimiz dönemin tarihi, siyasi ve sosyal durumunu; dönemdeki Türk Edebiyatım; Çocuk Edebiyatının tanımım ve özelliklerini; Dünyada Çocuk Edebiyatının gelişimini, Başlangıcından II. Meşrutiyet'e kadar Türk Çocuk Edebiyatım; Dünyada ve Türkiye'de çocuk dergiciliğinin gelişimini ana çizgileriyle işlemeye gayret gösterdik. İkinci bölümde ise şiirleri konularına göre inceledik. Sonuç ve değerlendirme başlığı altında yaptığımız çalışmayı özetledik. Kaynaklar kısmını şiirlerin tespitinde faydalanılan çocuk dergileri, kitaplar, süreli yayınlar ve web sayfalan alt başlıklarında topladık. Ekler kısmını da iki alt başlığa ayırdık. Birinci alt başlıkta incelediğimiz dergilerde yer alan çocuk şiirlerinin tamamım; ikinci alt başlıkta ise bazı çocuk dergilerin orijinal hallerinden fotoğraflar sunduk. Yaptığımız bu çalışmayla bugüne kadar üzerinde pek fazla durulmamış olan, Eski Harfli Çocuk Dergileri'nin önemini, dolayısıyla unutulmaya yüz tutmuş Çocuk Edebiyatı eserlerini, incelediğimiz şiirleri kaynak yaparak gösterdik. Çalışma sonucunda, ilerde belki de önemi daha çok anlaşılacak çocuk şiirlerini derleyip toplayarak gün ışığına çıkardık. II