Kentsel yerleşme kuşaklarında rekreasyon olanakları Bornova örneği

Günümüzde Dünya nüfusu altı milyara ulaşmış durumdadır. Aynı kesitte Türkiye nüfusu 65 milyon, İzmir nüfusu 3.5 milyon gibi hiç de azımsanmayacak büyüklüklere erişmiştir. Doğum hızının giderek artması ve hızla gelişen teknoloji ve bilim sayesinde ölüm hızının giderek düşmesiyle; yine hızla artan göç nüfuslarıyla; kentler hızla büyümekte, adeta beton yığınları haline dönüşmektedir. Yapılan tüm çalışmalara, tüm planlama çabalarına rağmen kentlerin görüntüsü bu betonlaşmiş, sıkıcı, tekdüze yapıdan kurtanlamamaktadır. Ancak herkesçe kabul edilen bir gerçek var ki; insanlar yere yakın olmak, toprağa dokunmak, doğayla iç içe yaşamak isterler. Hele de dört duvar araşma sıkışıp kalmış kentli; arada bir bunaldığında, yapılardan kurtulmak istediğinde, iki üç ağaç görüp, çimenlerle biraz olsun rahatlamak, sıkıntılarından kurtulmak için doğayı düşler. İnsanlar neden yeşili sever? Çünkü yeşil dinlendiricidir, rahatlatma ve sakinleştirme özelliğine sahiptir. Açık ve yeşil alanlar, doğayı bozmakta olan insanın, doğaya yaklaşmasını, doğayı korumasını kullanmasını sağlayan alanlardır. İnsanın yaradılışı gereği doğayla içice olma ihtiyacı, ne yazık ki ülkemiz kentlerinde, izmir'de ve Bornova'da olduğu gibi yeterince karşılanamamaktadır. Kentlerde yaşamlarını sürdüren insanların ekonomik ihtiyaçlarını karşılamalarına rağmen, kent ortamında yaşamaktan mutsuz olduklarını belirtmek doğru bir tespittir. Bunun en önemli kanıtı, ekonomik durumu elverişli olan insanların yeşil ve açık alanların olduğu, doğa ile iç içe yaşayabilecekleri yerleşmelerde ikinci bir konut sahibi olmaları gerçeğidir. Rekreasyon, kişilerin boş zamanlarını değerlendirmek, fiziksel ve ruhsal gelişme, yemleme sağlamak amacıyla gerçekleştirdikleri, sosyal yaşamları ile ilgili faaliyetler bütünü içerisinde dinlenme ve eğlenme faaliyetlerine verilen addır. Dinlenmek ve eğlenmek günümüzde geçmişşte de olduğu gibi insanın zorunlu temel ihtiyaçları kadar önemlidir. Gelişmiş ülkelerde dinlenme ve eğlenme günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası olmuştur. BuVIII iki fonksiyon, insanın sağlığını, mutluluğunu artırdığı gibi günümüzde çok önemli bir unsur olan insan verimliliğini de artırmaktadır. Rekreasyon insanoğlu için temel ve evrensel bir ihtiyaçtır. Bugün birey ya da toplumların fiziksel, ussal, ruhsal ve moral sağlıkları yönünden rekreasyona gereksinimleri vardır. Bu, çalışma ve birlikte yaşama barışını da toplumlar üzerinde sağlayacaktır. Rekreatif etkinlikler insanın sosyal yaşantısının bir parçasıdır. Boş zamanların giderek artması açık ve yeşil alanlara olan gereksinimi de artırmaktadır. İşte, açık ve yeşil alan dizgesi kentli doğa ilişkisini yeniden kurmak, sürdürmek ve geliştirmek amacına yönelmiştir. Açık ve yeşil alanların işlevleri dört kümede toplanabilir. a) Üretkenlik - verimlilik b) Koruma c) Dinlenme -eğlence d) Estetik İnsanlar rekreatif etkinliklerini yaparlarken, kentte yaşayan diğer insanlarla bir arada bulunmanın mutluluğunu yaşayabilme imkanını elde ederler. İnsanların ruhsal ve bedensel yaşamlarına olumlu katkılar, toplumun verimliliğini artıracağı için üst düzeyde ekonomik anlamda da bir yarar söz konusudur. Rekreasyon alanları kentlerin fiziki açıdan korunması işlevini de yerine getirirler. Diğer taraftan, insanlar da doğaya ve birbirlerine yakınlaştıkları bu alanları koruyacaklardır. Bu durum, toplumda çevreye karşı duyarlılığı ve koruma bilincini geliştirecektir. Ayrıca bu alanlar iyi bir planlama çalışması ile estetik açıdan kentte yaşayanların beğenisini kazanabilir, bu yönde kent içinde bir potansiyel oluşturabilirler. Sokak ölçeğindeki açık alanlar, kentsel eylemler ve yapılarla doğrudan doğruya bağlantılıdır. Yoğunluğun artması açık alanların azalmasına yol açar. Arsa sahibi arasında hem yatay, hem de düşey olarak en geniş ölçüde yararlanmak eğilimindedir. Komşuluk ve semt düzeyindeki açık alanlar genellikle eğlence ve dinlenmeye yöneliktir. Kent düzeyindeki açık alanlar koruma işlevlerini yüklendikleri gibi kent dokusunu da etkilerler. jIX Bölge ölçeğindeki açık alanlar bir anlamda kırsal alanların uzantısını oluşturur. Kimi kez, açık alanlara kentsel büyümeye karşı bir silah olarak bakılır. Kimi kez de açık alanlar kentsel büyümenin aşamalarını belirler. Gerçekte, belli bir gelişme dokusu, belli bir açık alan dokusuyla birlikte oluşur. Bu bağlamda açık alanlarla, kentsel gelişme arasında çeşitli seçenekler de ortaya atılabilir. Kentsel yerleşmeler oluşurken merkezden çeperlere doğru yatayda ve düşeyde bir artış görülür. Çeperlerde, merkezlerde ve merkezlere yakın olan yerlerdeki yoğunluklara hitap edecek, rekreasyon faaliyetlerinin olacağı kuşaklar oluşturmalıdır. Bu tezin kapsamında ele alınan Bornova Rekreasyon Alanı, bu işlevi yerine getiren, rekreatif açıdan izmir ölçeğinde kente hizmet edebilecek bir alandır. Bu alan kente yeşil alan olarak hizmet etmekle kalmayıp, rekreatif faaliyetleri de yerine getiren, günümüz pratiğinde gerçekleşebilir bir proje kapsamında ele alınmıştır. Çalışma alanı içinde rekreatif faaliyetlere ve yeşil alanlara ilişkin donatılar yalnızca tek basma değil, kentsel fonksiyonlar ve kentlilerin bir bütün olarak düşünülmesiyle gerçekleştirilmiştir. 1/25. 000 ölçeğinden başlayarak 1/20 ölçeğine inilerek projelendirme çalışmaları tamamlanmıştır.