Kentsel yakın çevre alanlarının rekreasyonel amaçlı düzenleme kararlarını belirleyen etmenler ve Antakya kentsel yakın çevresinde uygulanması

Erdoğan Yaşlıca. Dr. Gazi üni. Fen Bilimleri Ens. 1986 Aşağıda özeti bölümler halinde verilen tez, kentsel yakın çevre alanlarının rekreasyonel amaçlı düzenleme kararlarını belirleyen etmenlerin bulunması ve değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Tezin uygulaması için pilot çalışma alanı seçilen Antakya kentsel yakın çevresi tarihi, kültürel değerler ve doğal güzellikler gibi çok yüksek rekreasyonel potansiyele sahiptir. Bölüm: I - II Çağımızda kentsel nüfus yoğunluğunun artışı sonucu kentler gitgide taşlaşmakta, kentsel yeşil alanlar yok olmaktadır. Kent insanı modern yaşamın getirdiği gerilimlerden kurtulmak ve yeşil alan özlemini giderebilmek için kentsel yakın çevre alanlarını kullanmak istemektedir. Kentsel yakın çevre alanlarının tarımsal işlevler kadar dinlenme, eğlence, spor vb. rekreasyonel amaçlı işlevlere açılmaktadır. Böylece kent insanı ruhsal ve bedensel olarak bu alanlarda kendini yenilemektedir. Kentsel yakın çevre alanlarının rekreasyonel düzenlemesinin amacının bir açıklaması da şöyledir: Her büyük kentte şu nokta bilinir, yakın çevresindeki rekreasyonun anlamı yapay kentsel çevreden, özel düzenlenmiş doğal çevreye dönüştür. Kentsel yakın çevreyi geçmişşte de korumak gereksinimi duyulmuştur. Günümüzde de bu amaçla ulusal ve uluslararası çalışmalar yapılmaktadır. Rekreasyonel düzenleme, yakın çevrenin korunmasında önemli bir çözümdür. Bölüm: III Bu tezde, kentsel yakın çevre alanlarının rekreasyonel düzenlemelerine etki eden etmenler incelenmektedir. Genelde kentsel alan planlamalarına etki eden etmenlerin çoğu kentsel yakın çevre alanlarının rekreasyonel amaçlı düzenleme kararlarını da belirlemektedir, önemli nokta, çok kez yorumların farklı oluşudur, örneğin, kentsel alanlarda % 20 eğimi aşması arzu edilmez. Halbuki bu eğim; rekreasyonel amaçlı düzenlemelerde kayak alanları için gerekmektedir. Planlamaya etki eden etmenler olumlu veya olumsuz yahutta yönlendirici veya kısıtlayıcı olacaktır. Etmenler, 'Doğal ve Beşeri' olarak iki bölümde incelenecektir. Doğal etmenler 'Cansız - Abiotik ve Canlı - Biotik' etmenlerdir. Cansız. -Abiotik- etmenler, jeolojik, jeomorfolojik, hidrolojik, toprak ve iklim. Canlı - Biotik etmenler, bitki örtüsü ve yaban hayvanları toplulukları. Beşeri etmenler: Sosyo-kültürel etmenler, sosyo-ekonomik, sosyo-psikolojik. Bölüm: IV K. Y. Ç. alanlarının rekreasyonel düzenleme kararlarına etki eden etmenlerin bulunması ve değerlendirilmesi için gerçekçi ve uygulanabilir bir yönteme gerek vardı. önerilen yöntemde olumsuz ve olumlu bütün etmenler değerlendirilecektir. Etmenler, aktivite ve alanın koşullarına göre olumlu veya olumsuz olabilir, örneğin: Antakya, Antalya gibi subtropikal iklime sahip kentlerin yakın çevresinde kış aylarında kar tutan bir plato çok ilginç bir alan iken, Erzurum, Kars gibi altı aydan fazla karla kaplı kentler için ilginç olmayabilir. Çalışmalar 1/250. 000 ölçekten 1/25. 000 ölçeğe kadar değişik ölçekli haritalar üzerinde yapılmaktadır. Haritalar 1 km.. X 1 km. boyutlu plan karelere bölünecek ve her karedeki etmenlerin ayrı ayrı irdelenmeleri gerekecektir. Her çalışma alanında çok fazla plan kare bulunacağından bir ön eleme ile bazı kareleri elemek pratik bir çözüm olacaktır. Plan karelerin olumlu ve olumsuz etmenlerini puanlamak için uygun bir matematiksel değerlendirme gerekmektedir. Matematiksel değerlendirmeye temel olarak alanda yapılan anket araştırmalarında kullanıcıların verdikleri yanıtların oranları olacaktır. Rekreasyonel planlamada mevsimlere göre farklı aktiviteler olduğundan plan kararları yaz, bahar güz ve kış dönemlere göre farklı olacaktır. Bölüm: V - VI Uygulama alanı olarak seçilen Antakya da yapılan ankette halkın K. Y. Ç. alanlarındaki rekreasyona katılımı, ilgisi, arzusu araştırılmış ve değerlendirilmiştir. Antakya K. Y. Ç. alanlarının haritasındaki plan karelerin her birinin etmenleri incelenmiş ve bazı ilginç sonuçlar bulunmuştur. Antakya'da bugün kullanılan K. Y. Ç. alanlarından bazılarının rekreasyonel değerlerinin çok düşük olduğu buna karşı ilginç olanaklı yeni alanlar da ortaya çıkarılmıştır.