turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Türk edebiyatında mecmua ve Mecma'-ı Gevher-i Esrar

Türk edebiyatında ilk örneklerinin XV. yüzyıldan itibaren verilmeye başlandığı mecmualar, edebiyat araştırmacıları için önemli kaynaklar arasında yer alır. Mecmualar ve özellikle de şiir mecmuaları üzerine yapılan araştırmalar, mecmuaların hem yapılan araştırmalara kaynaklık ettiğini hem de araştırmaları çeşitli yönlerden tamamladığını göstermektedir. Gün geçtikçe değeri artan şiir mecmuaları yapılacak çalışmalarla gün yüzüne çıkmayı beklemektedir. Çalışmamıza konu olan Mecma'-ı Gevher-i Esrar isimli şiir mecmuası Muğla'nın Ula ilçesinde h. 1 Şevval 1331, m. 3 Eylül 1913 tarihinde yazılmıştır. İçerisinde 44 şairden 147 adet manzume bulunmaktadır. Çalışmamızda ilk olarak mecmualar üzerinde durulmuş; mecmuanın tanımı, tarihsel gelişimi, şekil ve muhteva özellikleri, tasnifi ve günümüz araştırmacılarına sağladığı faydalardan bahsedilmiştir. Daha sonra çalışmamıza konu olan şiir mecmuasının tavsifi ve incelemesi yapılmış, mecmuada şiirleri bulunan şairlerin kısa biyografileri aktarılmıştır. Mecmua içerisinde bulunan şiirlerin genel dökümü tablo şeklinde verildikten sonra transkripsiyonlu metne yer verilmiştir. Mecmua içerisinde bulunan manzumeler, şairlerin divanları ile karşılaştırılarak incelenmiştir.
Durali yılmaz'ın romanları üzerine bir inceleme

Türk edebiyatına Batılı anlamda roman Tanzimat'la birlikte girmiştir. İlk olarak çevirilerle edebiyatımızda yer edinmeye çalışan roman, bu dönemde birçok farklı türde karşımıza çıkmaktadır. 1940- 1970 yılları arasında roman, sosyal hayatı yansıtan önemli bir araçtır. Durali Yılmaz da 1970'lerde yazdığı ilk romanlarında, dönemin toplumda bıraktığı etkiyi ve bozulan aile hayatını başarıyla işler. Devam eden romanlarında temalarıdeğişmeye başlar ve dini-tasavvufi bir bakış açısı karşımıza çıkar. Son dönem romanlarında ise tamamen İslamiyet'e ve İslamiyet'in doğuşuna yöneldiği görülmektedir. Bu çalışmada öncelikle Durali Yılmaz'ın romancılığı ve romanları ele alınmış, onun araştırmacı yönünün dışında başarılı bir romancı olduğu da çeşitli biçimsel ve tematik başlıklar halinde incelenip sınıflandırılarak Türk edebiyatındaki yeri ve önemi ortaya konulmak istenmiştir.
Divan-ı Hızırağazade Sa'id bey

Hızırağazade Sa'id Bey Divançesi adlı bu çalışmada amaç, Hızırağazade Sa'id Bey'in hayatı ve edebi kişiliği üzerinde durarak Türk kültür ve edebiyatındaki konumunu belirlemektir. Tezin metin kısmında üç el yazması ile bir matbu nüshası karşılaştırılarak tenkitli metin ortaya konmuş ve metnin Osmanlı Türkçesinden günümüz Türkçesine aktarılmasında ilmi çeviri yazıdan faydalanılmıştır. Tez giriş kısmından sonra şairin hayatı, edebi kişiliği, eserin şekil ve içerik özelliklerinin incelenmesi; nüsha tavsifleri ve divançenin transkripsiyonlu metni olmak üzere iki bölüm halinde incelenmiştir. Tezin sonunda kelime ve kavram indeksi eklenmesiyle de şiirlerin içeriğine daha rahat ulaşılmasına imkan sağlanmıştır.
Ömer Ruşenİ'nin bir Tercİ'-bendi'nin şerhi: Müşkil-Küşa, inceleme - açıklamalı metin - tasavvufİ kavramlar sözlüğü

Bu çalısma, İlahi tarafından 1479 yılında tamamlanmış 'şerh' türünde bir eser olan 'Müşkil-Küşa' isimli el yazması metin üzerine gerçekleştirilmiştir. Tek nüshası Manisa İl Halk Kütüphanesi'nde bulunan eser; Ömer Ruşeni'nin 'Bir gönülden sevici Allah'ı' matlalı, muhtevasına göre şathiyye diyebileceğimiz terci-bendini konu edinmektedir. 40 varaktan ve genelde 15 satırdan oluşan eser, nesih-talik hatla, manzum ve mensur karışık olarak kaleme alınmıştır. İçinde İlahi'ye ait manzumeler de bulunmaktadır. Tezimiz; İnceleme, Açıklamalı Metin ve Tasavvufi Kavramlar Sözlüğü olmak üzere üç ana çerçeveden oluşmaktadır. İnceleme kısmında kelime ve terim olarak şerhe ve şerh eserlerinin önemine dair bazı bilgiler verip 'Müşkil-Küşa'yı metot, muhteva ve bir 'şerh' olarak değeri yönünden şerh literatüründe konumlandırmaya ve şarihin, şerhinde yararlandığı kaynakları tespit edip sunmaya çalıştık. Açıklamalı Metin kısmında yazma metnin günümüz alfabesine çeviriyazımını yaptık ve dipnot yöntemiyle tüm iktibas, telmih ve metinlerarasılıkları göstermeye çalıştık. Yine aynı yöntemle, ilgili yerlerde, tasavvufi içerikli bu şerh üzerinden İslam düşünce tarihindeki bazı ekoller ve gelenekler arasındaki farklılıklara, tartışmalara atıfta bulunduk. Tasavvufi Kavramlar Sözlüğü'nde ise şerh metninde ve tasavvuf literatüründe geçen ortak tasavvufi kavramların açıklamalarını verip şarihin bunlara verdiği farklı bir anlam varsa belirttik. Aynı şekilde, hiçbir tasavvuf sözlüğünde geçmeyen; ancak tasavvufi bir anlam yüklenerek kullanılan bazı kelimeleri de sözlüğe ekledik.
Bekir Sıtkı Kunt'un öykücülüğü

Bu çalışma, Bekir Sıtkı Kunt'un Türk öykü edebiyatındaki yerini belirlemek amacındadır. Çalışmamız, Türk öykü edebiyatının gelişiminin aktarılmasıyla başlamaktadır. Böylece Bekir Sıtkı'nın buna katkıları tespit edilmeye çalışılmıştır. Bekir Sıtkı Kunt, yazı hayatına 1925'te başlamıştır. Sanatçı, 1930'dan sonra öykü yazmaya yönelmiştir. Beş öykü kitabında ve süreli yayınlarda toplam altmış dört öyküsü vardır. Bu öykülerin çoğu kısa olay öyküsü özelliği gösterir. Bekir Sıtkı'nın öykü tekniğinden çok içeriğe önem vermiştir. Bekir Sıtkı'nın öykülerinde 1930 sonrası Türk toplumunun geniş bir panoraması ortaya konulmuştur. İyi bir gözleme dayandığı belli olan öykülerde ekonomik sorunların bireyler ve toplumda oluşturduğu yozlaşma dile getirilmiştir. Onun kişileri toplumda sıkça görebileceğimiz orta sınıfa mensup insanlardan seçilmiştir. Ön planda erkeklerin olduğu öykülerde kadınlara daha az yer verilmiştir. Bekir Sıtkı'nın anlatıcıları çoğu zaman taraflı bir tutuma sahiptir. Öykülerin genellikle olimpik olan anlatıcısı, kahramanlarla ilgili ayrıntılı bilgiler verir. Halkın beğenilerine önem veren sanatçı, sade bir dil kullanmıştır. Öykülerinde konuşma dilinin özelliklerini yansıtmaya çalışmıştır. Bekir Sıtkı Kunt, Türk öykü edebiyatında 1930 sonrasındaki öykü yazarları arasında önemli bir yere sahiptir. Cumhuriyet dönemi öykü yazarlarının öncülerinden biridir. Bu tez, böylece Bekir Sıtkı Kunt'un Türk öykü edebiyatına olan katkılarını ortaya koymaya çalışmıştır.
Zülfü Livaneli'nin romanları ve romancılığı

Hakkında gazete, dergi gibi yayınlarda yazılan yazılardan, yazarla yapılan söyleşilerden yola çıkılarak hazırlanan; yazarın tüm eserlerinin incelenerek, onun popüler Türk edebiyatı içerisindeki yerinin gösterilmesinin amaçlandığı bu çalışmada 'Zülfü Livaneli'nin Romanları ve Romancılığı' incelenmiştir. Giriş bölümünde 1940 sonrası Türk romanının gelişim süreci genel hatlarıyla anlatılmış ve Zülfü Livaneli'nin bu süreçteki yeri ile ilgili bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Zülfü Livaneli'nin yaşam öyküsü, sanat yaşamı, eserleri alt başlıklarla ele alınmıştır. Nurullah Çetin'in ''Roman Çözümleme Yöntemi'' adlı eseri esas alınarak ikinci bölümde roman özetlerine, üçüncü bölümde ise yazarın romanlarının anlatıcı, konu, izlek, zaman, mekan, kişiler kadrosu, olay örgüsü, olay bütünlüğü, metinlerarası ilişkiler, kurgu türü, dil ve üslup olarak irdelenmesine yer verilmiştir. Sonuç kısmında ise, Zülfü Livaneli'nin romanları ve romancılığı ile ilgili olarak tespit ettiğimiz özellikler, ulaştığımız yargılar ortaya konmuştur. Zülfü Livaneli, karmaşık bir dönemde yazmaya koyulan, ilk romanını 1996' yayımlayan, bireysel ve toplumsal sorunları bir aydın duyarlılığıyla eserlerinde dile getiren ve bunu yaparken edindiği kültürel birikimini de eserlerine mükemmel bir uyumla aktaran çok yönlü bir sanatçıdır. Romanlarında kadın, erkek, aşk, benlik arayışı, özgürlük, insan ilişkileri, savaş, tarih, dini ve toplumsal baskı, sürgün, ekolojik denge gibi temaları modern anlatım teknikleriyle sunan Livaneli, 1980 sonrası Türk yazınında yer alan ömrünü sanata ve edebiyata adamış özgün bir sestir.
Süleymaniye Kütüphanesi 34 Sü Tarlan 80/5 numaralı şiir mecmuası (129b-203a)

Bu çalışmamıza konu olan eser, Süleymaniye Kütüphanesi Ali Nihat Tarlan Koleksiyonu 80/5 numarada bulunan Mecmu'a-i Eş'ar ve Feva'id isimli bir şiir mecmuasıdır. Çalışmamızda bu mecmuanın genel tanıtımı yapıldıktan sonra mecmuanın 129 b-202b arasındaki varakların transkripsiyonlu metni verilmiştir. Mecmuadaki şiirler, şairlerinin yayımlanmış divanları varsa buradaki şiirlerle karşılaştırılarak okunmuş ve aradaki farklar dipnotta gösterilmiştir. Mecmuanın derleyeni ve ne zaman tertip edildiği bilinmemektedir. Şiirlerin yazıldığı yüzyıllar incelendiğinde mecmuanın 18. yüzyılda yazılmış olduğu düşünülmektedir. Metni tertip eden hakkında da bilgi sahibi değiliz. Mecmuada şairi bilinmeyen şiirler de dahil olmak üzere toplam 180 civarında şairin değişik nazım biçimlerinde 1004 şiiri bulunmaktadır. Bu şiirlerin yarısından fazlası gazeldir. En fazla şiiri bulunan şair Nabi'dir. Şiirlerden başka düz yazı örnekleri de vardır. Bu mecmua, tertip açısından düzenlidir.
Sinema ve edebiyat estetiği açısından Çalıkuşu uyarlamaları.

'Sinema ve Edebiyat Estetiği Açısından Çalıkuşu Uyarlamaları' başlıklı bu tez giriş ve sonuç kısımları hariç toplam üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Çalıkuşu romanının tahlili, ikinci bölümde Çalıkuşu filminin çözümlenmesi yapılmış, üçüncü bölümde ise film ve roman arasındaki farklılıklar belirtilmiştir. Tezin giriş kısmında romanın yazan Reşat Nuri Güntekin'in hayatı, edebi kişiliği, eserleri belirtildikten sonra yazar ve Çalıkuşu romanı hakkında yapılan incelemeler tanıtılmakta, romanla ilgili bazı önemli bilgiler verilmektedir. Birinci bölümde, roman E. M. Forster'ın Roman Sanatı adlı kitabı temel alınarak; 'Öykü, Kişiler ve Olay Örgüsü' başlıkları altında tahlil edilmektedir. 'Öykü'de romandaki olayların zamana göre sıralanışı, 'Kişiler'de romandaki tip ve karakter diyebileceğimiz tek yönlü ve çok yönlü kişilerin kronolojik olarak incelenmesi, 'Olay Örgüsü'nde ise, romandaki olayların birbirleriyle neden-şonuç ilişkilerine göre değerlendirilmesi yapılarak romanın tahlili tamamlanmıştır. İkinci bölümde Çalıkuşu filminin çözümlemesi yapılmıştır. Film çözümlemesinde temel alman kitap Nijat Özön'ün Sinema Sanatı adlı kitabıdır. Bu bölüm 'Teknik Bilgiler, Filmin Bölümlerinin Listesi, Dramatik Çözümleme ve Sinematografik Çözümleme' başlıklarından meydana gelir. 'Teknik Bilgiler'de; filmin yönetmeni, kameramanı, oyuncuları, yapım yılı, türü ve yapım evi gibi teknik bilgiler verilir. 'Filmin Bölümlerinin Listesi'nde; filmdeki her bir karenin tespiti yapılmıştır. 'Dramatik ve Sinematografik Çözümleme' kısımlarında da senaryonun kuruluşu, diyalog ve monologlar, kişiler, çevre, görüntü ve çekimler, dekor ve kostümler, aydınlatma ve ışık son olarak da ses ve müzik açısından film incelenmiştir. Son bölüm olan üçüncü bölüm 'Film ve Roman Arasındaki Farklılıklar' adım taşır. Bu bölümde romanda olup filmde olmayan ve filmde olup romanda olmayan noktalar zaman sırasına göre tespit edilmiştir. Sonuçta ise iki farklı sanat dalının ürünü olan film ve romanın, kendi içlerinde değerlendirmesi yapılarak tez tamamlanmış, kaynakçada tezin hazırlanmasında faydalanılan kitap ve makalelerin künye bilgileri verilmiştir.
Türk İslam edebiyatında Dünya ve Ahiret

Türk İslam Edebiyatında Dünya ve Ahiret adını taşıyan tezimizde, bu sahada bulunan şairlerin dünya ve ahiret hayatına bakış açıları örneklerle ortaya koyulmuştur. Birbirinden farklı gibi ifade edilen dünya ve ahiret aslında iç içe geçmişş kavramlardır. İslamiyet'in etkisinde divan edebiyatı, tasavvuf edebiyatı ve halk edebiyatı adları altında üç koldan gelişen ve inanç temelleri aynı olan sanat hareketlerinin hepsinde dünya ve ahirete bakış bir takım nüanslar dışında aynıdır diyebiliriz. Temel İslami kaynaklar olan ayet ve hadislerin ışığında ürünler veren şairler, şiirlerinde inançlarını yansıtmışlardır. Halkın ortak duyuş ve düşünüşünün ürünü olarak ortaya çıkan atasözü ve deyimlerde de bakış açısı aynıdır. Türk İslam Edebiyatının ilk yazılı ürünlerinde de dünya ve ahiret hayatını İslami çerçeveden algılayış vardır. Dünya, ahiretin kazanılmasında bir vasıtadır. Dünyayı şairler çeşitli benzetmelerle anlatmaya çalışmışlardır. Tezimizin asıl mevzusunu da şairlerin benzetmelerini ortaya koymak teşkil eder.
Özdemir Asaf'ın eserlerinde toplumsal mekan ve toplumsal bellek üzerine bir inceleme

Bu tezin amacı Özdemir ASAF'ın kaleme aldığı şiirlerini ve nesirlerini toplumsal mekan ve bellek bağlamında incelemektir. Bu incelemeyi gerçekleştirebilmek için öncelikle şairin tüm eserlerine ulaşılmaya çalışılmıştır. Şairin hayatı ve hayata bakışı, yaşadığı zorluklar araştırılmış bunların eserlerine yansımaları ele alınmıştır. Bu araştırmalar yapılırken manzum ve mensur eserlerinin hayatından ayrı ele alınamayacağı gözlemlenmiştir. Şairle ilgili gerekli bilgiler elde edildikten sonra toplumsal mekan ve toplumsal bellek kavramları literatür taraması yapılarak açıklanmıştır. Sonraki aşamada ise Özdemir ASAF'ın ulaşılan şiir kitaplarında ve nesir eserlerinde yer alan şiirler ve nesirler tez başlığı çerçevesinde ele alınmıştır. Şairin iç dünyası, şiirde kullandığı kelimeler, şairin mekana yüklediği anlamlar ve bellek aktarımlarını gerçekleştiren objeler, hatıralar, şarkılar gibi unsurlar incelenmiştir.
Emine Işınsu'nun 'Bukağı' romanında bir sufİ ve Nıkos Kazancakis'in 'Allah'ın Garibi' romanında bir aziz: Niyazİ-i Mısrİ ve Assısılı Francıs

Bu çalışmada Türk edebiyatının önemli yazarlarından biri olan Emine Işınsu'nun Bukağı romanı ile Yunan edebiyatının dünyaca tanınmış yazarı Nikos Kazancakis'in Allah'ın Garibi adlı romanlarındaki ana karakterler karşılaştırılacaktır. Bu tezin amacı, Niyazi-i Mısri ve Assisili Francis'in edebi eserlere yansıyan sufi ve aziz kişiliklerini karşılaştırmalı edebiyat verileri ışığında analiz etmektir. Çalışmaya konu olan biyografik romanlar, çoğulcu inceleme yöntemi kullanılarak karşılaştırılacaktır. Bu karşılaştırmalı çalışmanın sonucunda iki eserdeki ana karakterler arasında benzerlik ve farklılıkların olduğu tespit edilmiştir. Her iki yazar da din büyüğünü kendi toplumsal din algısıyla yansıtmıştır. Eserde anlatılan Mısri ve Francis'in bazı durumlarda ortak yönleri mevcuttur ancak bu karakterlerin dini inançlarındaki farklılıklardan dolayı farklı tepkiler verdikleri tespit edilmiştir. Bu çalışma ile şahıslara duyulan saygı ve sevginin her kültürde farklı biçimde ortaya çıktığı ve bu durumun edebi eserlere yansıdığı görülmektedir.
Muğla türküleri

Muğla yöresinde söylenen 203 türkü metni, özellikle yazılı kaynaklara başvurularak bir araya getirilmiş; varyant karşılaştırmaları yapılmıştır. Türkü metinleri şekil özelliklerine göre tasnif edilerek, her metne bir türkü numarası verilmiştir. Bu kısım II. Bölüm'de 'Türkü Metinleri' başlığıyla yer almıştır. Giriş Bölümü'nde 'Türkü Geleneği' ve 'Muğla Tarihi ve Coğrafyası' hakkında kısa bilgi verilmiştir. Muğla coğrafyası ile ilgili bölüm hazırlanırken, türkülerde geçen yer adlan, bu bölgede yetişen ve yetiştirilen bitki adlan, hayvan adlarının, yöre coğrafyası ile ilişkilendirilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca, bu bölümün arkasına yerleştirilen Muğla haritasında, türkülerde geçen yer adlan gösterilmiştir. Metin üzerinde yapılan incelemede, türkülerin teknik özellikleri -şekil, kafiye, ölçü, üslup- ile muhteva özellikleri - türkülerin konularına göre dağılımı, türkülerde geçen adlar- değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme, I. Bölüm'de 'Muğla Türkülerinin Teknik ve Muhteva Özellikleri' başlığı altında verilmiştir. İÜ. Bölüm'de ise on dokuz türkünün hikayesinden meydana gelen, 'Türkülerin Hikayeleri' adlı bölüm bulunmaktadır. IV. Bölüm olan Dizin kısmında, türkü metinlerine ulaşmayı kolaylaştırmak amacıyla, türkülerin ilk mısralar dikkate alınarak; genel alfabetik dizin, şekil özellikleri dizini, kalıp ifadeler dizini ve konularına göre hazırlanmış dizin mevcuttur. Ayrıca, türkülerde geçen yer, şahıs ve lakaplar, bitki, hayvan, yiyecek ve içecek adlan dizinleri de bu bölümün sonunda yer almaktadır. Bu çalışma sonucunda, 203 Muğla türküsünden % 36' sim mani bentleri, %21'ini dörtlükler, %20'sini ikilikler, %12'sini de yapılarında kararlılık göstermeyentürkülerin oluşturduğu görülmüştür. Konularına göre değerlendirildiğinde, Muğla türkülerinin, % 5 .4'nü ninnilerin, % 1 .9'nu çocuk türkülerinin, % 5 .9'nu düğün türkülerinin, %3.9'nu iş türkülerinin, % 0 .9'nu karşılıklı söylenen türkülerin, % 5 .4'nü din konulu türkülerin, % 16.7' sini yas türkülerinin, %1.9'nu ise bir olaya bağlı türkülerin meydana getirdiği tespit edilmiştir. Türkülerde geçen şahıs adlan ve lakapların, % 24'nü erkek adlan, % 18'ini kadın adlan, % 58'ni lakaplar ve unvanlar oluşturmuştur. Tespit edilen yer adlarının, % 11'ni il ve ilçe adlan, % 40'in bucak ve köy adlan, % 15'ni tabiat unsurlarının adlan, %17'sini Muğla yöresi dışındaki il ve ilçe adlan, % 9'nu Türkiye sınırlan dışındaki yerlere ait yer adlan meydana getirmektedir. Türkülerdeki hayvan adlarından % 41'i evcil hayvan adı, % 53'nü yaban hayvan adı olup; bitki adlarının da % 20'sini genel sınıflandırma adı olarak bitki ve bitki kısımlan, % 11'ni çiçek adlan, % 22' sini ağaç, % 9'nu tahıl ve tohum adlan, %25'ni meyve ve kuruyemiş, % 5'ni sebze, % 7 'sini ise ot adlan oluşturmaktadır. Elde edilen sonuçlara göre, bu çalışma Muğla 5 da söylenen türkülerin, şekil, konu, üslup özelliklerini göstermesi açısından önemlidir. Bu tür çalışmalar aynı zamanda folklorik, sosyolojik, hatta sosyo psikolojik bazı verilere ulaşmada da malzeme oluşturacaktır.
II. Meşrutiyet Dönemi dergilerinde roman, hikaye ve tiyatro yazıları

19. Yüzyılda yönünü Batı'ya çeviren Osmanlı Devleti değişmekte olan hayat şartlarını takip edebilmek adına 1839'da Tanzimat Fermanı'nı ilan eder. Bu ferman ile birlikte toplum siyasal, sosyal, ekonomik, kültürel vb. yönlerden köklü bir değişime tabi tutulur. Dönemin aydınları bu süreç içinde toplumu bilgilendirmek, eğitmek, yön vermek ve seslerini geniş kitlelere duyurabilmek için yayın organlarına başvururlar. 1908- 1923 yılları arasında varlık gösteren süreli yayınlardaki roman, hikaye ve tiyatro ile ilgili yazılar bu çalışmanın kapsamını oluşturmaktadır. Sınırlandırılan dönem içindeki kurmaca metinlerle ilgili yazıların tespiti, tasnifi ve değerlendirilmesi amacıyla Hakkı Tarık Us Kütüphanesi ile Milli Kütüphane dijital ortamda taranmıştır. Ulaşılan yazılar latin alfabesine aktarılmıştır. Bu yazılar 'Roman', 'Hikaye' ve 'Tiyatro' ana başlıkları altında ele alınmıştır. Dönemin yazarları tarafından kurmaca türler hakkında ileri sürülen düşünceler tespit edilmiştir. Her bir tür kendi özelliklerine göre makalelerin bütününden hareket edilerek yapılan alıntılar dahilinde değerlendirilmiştir. Dergilerdeki yazılardan yapılan alıntıların imlasında Kubbealtı Lügatı esas alınırken diğer kısımlarda Türkçe Sözlük'e bağlı kalınmıştır.
Cumhuriyet Devri şiir poetikası (1923 ? 1940)

Yeni Türk şiirinin güçlü bir gelenek oluşturmaya başladığı ilk dönem Cumhuriyet Devri, çok farklı anlayışların bir arada bulunduğu müstesna bir zaman dilimidir. 1923'te başlayıp 1940'a kadar devam eden bu dönemde farklı şiir anlayışlarını temellendirmeye çalışan poetik bir düşünce teşekkül etmiştir. Pek çok yazarın katkısıyla oluşan bu düşünce kendi içinde belli bir bütünlük arz eder. Söz konusu düşünce, bu çalışmada kronolojik olarak incelenip kaynaklarıyla birlikte değerlendirilmiştir. Buna göre Cumhuriyet Devri şiir poetikasının en önemli kaynağı, saf şiiri savunan sembolizmdir. Sembolist öğretiye bağlı yazarlar, Bergson sezgiciliğinden de etkilenmişlerdir. Dönemin sonuna doğru Freud'un psikanalizmine yönelme görülür. Aynı yıllarda poetik düşüncesini İslam mistisizmine dayandıranlar da vardır. Öte yandan siyasi ideoloji poetik kanaati önemli ölçüde etkilemiştir. Hakim görüş köklü bir tasfiyeden yanadır. Buna rağmen güçlü yazarlar klasik şiir geleneğinin estetik hususiyetlerini de savunurlar. Bütün bunlar bir araya getirildiğinde yeni şiir geleneğine yön vermeye çalışan poetik bir arayış dikkat çeker. Bu yüzden poetika metinleri genellikle bazı tartışmalar neticesinde ortaya konmuştur. Pek çok yazarın kaleminden çıkan bu yazılar kitap, dergi ve gazete koleksiyonlarında dağınık haldedir. Geniş bir malzemeyi bir araya getiren bu çalışma, devrin poetik düşüncesini tespit etmeyi amaçlamaktadır.
Mevlana Himmeti Divanı ve bağlamlı dizini

Klasik Türk şiiri, yüzyıllar süren serüveninde dili işleyerek daha sanatsal hale gelmesini sağlamış ve dilin gelişim evrelerini içerisinde barındırmıştır. Bu sürecin sonunda günümüze gelindiğinde ise söz konusu eserleri çözümlemek için pek çok kaynağa ihtiyaç duyulmuştur. Tezimizde klasik şiirin Azerbaycan sahasındaki bir temsilcisi olan Mevlana Himmeti'nin divanı esas alınarak incelenmiştir. Çalışmamız, Giriş, İran'daki Azerbaycan Türkleri ve Edebiyatı, Mevlana Himmeti, İnceleme, Metin, Bağlamlı Dizin, Sonuç olarak yedi bölümden oluşmaktadır. Öncelikle çalışmamızın amacı, önemi, sınırlılıkları ve yöntemine dair bilgi verilmiştir. Daha sonra İran'daki Azerbaycan Türkleri ve Edebiyatı bölümüne yer verilmiştir. Üçüncü bölümde çalışmamızın esasını teşkil eden Mevlana Himmeti Engurani'nin hayatı ve edebi kişiliğinden bahsedilmiştir. İnceleme bölümünde Himmeti'nin şiirleri ses ve şekil bilgisi yönünden incelenmiş ve döneme ilişkin özellikler tespit edilmiştir. Metin bölümünde divanın tıpkıbasımı dikkate alınarak yüz doksan altı şiirin transkripsiyonlu tam metnine yer verilmiştir. Bağlamsal dizin ve işlevsel sözlük bölümü 'TEBDİZ' programı aracılığıyla hazırlanarak divanın söz varlığı ve morfolojik açıdan incelemesi ortaya çıkarılmıştır. Bunun neticesinde şairin dilinin zenginliği, özgün mazmunlar bulmaktaki becerisi, Türkçenin gelişim süreci ortaya koyulmuş, Azerbaycan coğrafyasının söz dağarcığı ile düşünce yapısı incelenmiştir.
Kayseri'de aşıklık geleneği ve Aşık İsmail Karslıoğlu

Çalışmamızda Kayseri kültürü, Kayseri aşıklık geleneği ve halk şairlerinden başlayarak Türk Halk Edebiyatının Aşık Edebiyatı sahası üzerinde araştırma yapılmayan ve tanınmayan aşıklardan biri olan Aşık İsmail Karslıoğlu'nun hayatı ve edebi şahsiyeti tanıtılmaya çalışılmıştır. Araştırmamız esnasında elde edilen bilgiler tezimizin içeriğine uygun olarak değerlendirilmiştir. Çalışmamızın giriş kısmında Kayseri ile ilgili coğrafya, tarih, kültür, dil v. b. yönlerden genel bilgiler verilmiştir. Kayseri'de meydana gelen aşıklık geleneği üzerinde durulmuş, çeşitli çıkarımlar yapılmış, geleneğin önemli temsilcileri hakkında kısa bilgiler verilmiştir. Çalışmamız esnasında Kayseri'de Aşık İsmail Karslıoğlu ile bizzat görüşülmüş ve eserleri ilk defa yazıya geçirilmiştir. Aşık İsmail Karslıoğlu'nun aşıklığa başlaması ve doğup büyüdüğü Kayseri, Sarız bölgesi tanıtılmaya çalışmıştır. İsmail Karslıoğlu'nun şiirleri şekil, dil ve tür bakımından incelenmiş; konularına göre tasnif edilmiştir. Çalışmamız sırasında faydalandığımız kaynaklar kaynakça bölümünde sıralanmıştır.
Zeynep Biişeva'nın ‟Kemhėtėlgender ˮ Romanının bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğünün hazırlanması

Başkurt Türkçesinin grameri üzerine Türkiye'de ve yabancı literatürde kitap, tez, makale gibi türlerde birçok çalışma yapılmıştır. Gramer alanında yapılan çalışmalara kıyasla Başkurt Türkçesinin edebi yönünün pek az işlendiği görülmüştür. Lakin bir dilin ya da lehçenin çoğunlukla gramer yönünden ele alınıp incelenmesi onu bütünüyle tanımak için yeterli olmaz. Türk lehçelerinden biri olan Başkurt Türkçesinin edebi birikimi zengin ve kıymetli eserlerle doludur ve bu eserlerin büyük kısmı halen çalışılmayı ve incelenmeyi beklemektedir. Sovyet dönemi yazarlarından biri olan Zeynep Biişeva'nın Başkurt edebiyatının seçkin eserlerinden Kemhetelgender adlı romanı da bunlardan biridir. Eser bu tez çalışmasında edebi yönden ele alınıp değerlendirilmiştir. Türk Edebiyatı Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük Çalışmasından yararlanılarak romanın Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüğü hazırlanmıştır. Bu sistem sayesinde romandaki kelimelerin anlamları bağlamlı olarak incelenmiş ve anlam verilirken, kullanılan kelimeleri etkisinde bırakan dönemin edebi şartları da göz önüne alınmıştır. Romandaki her sözcük sistem sayesinde tek tek bağlamsal anlamına göre verildiğinden romanı geniş bir şekilde değerlendirme imkanı doğmuştur. Bu tez çalışmasıyla Başkurt yazınının zenginliğini ortaya koyma ve tanıtma, Türk lehçeleri veyahut TEBDİZ dahilinde yapılan bağlamsal dizin çalışmalarına Türk lehçeleri kolundan naçizane katkı sağlamak amaç edinilmiştir.