Ortaokul Türkçe ders kitaplarında Türk halk kültürü unsurları üzerine bir değerlendirme

Kültürün, dil ve insan ile ilişkisi pek çok kişi tarafından ele alınmıştır. Bu bağlantıdan yola çıkarak kültür tanımlanmaya, insan ile olan ilişkisi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Kiminin 'ırmak'a, 'mahsul'e, 'tarla'ya kiminin 'kap'a, 'vasıta'ya 'ev'e benzettiği kültür, insanların akıl ve gönül süzgecinden geçerek yine insanoğluna miras olarak kalacaktır. Bu mirası inceleyen ve bir sonuç çıkartan halk biliminde, insanın varoluş serüveninden itibaren kendi içinden doğarak gelişen ve gittikçe büyüyen, maddi ve manevi yönlerden kendine has özellikleri barındıran birçok kültür unsurunu konu edinir. İnsan doğup büyüdüğü yerin kültürüne göre şekillenmeye başlar. Bu kültürlenme süreci okul hayatı ile devam eder. Eğitimin amaçlarından biri de kültür aktarımını sağlamaktır. Öğrenci ailede edindiği kültür kodlarını sınıfta ders kitapları aracılığı ile tanımaya, fark etmeye başlar. En önemli eğitim materyali olan ders kitaplarının rolü, bu noktada çok büyük öneme sahiptir. Kültür konuları, Türk halk kültürünü korumak ve aktarmak adına ders kitapları aracılığıyla sarmal olarak müfredat içerisine alınmalıdır. Bu çalışmada ise Türkçe ders kitaplarında halk kültürünün yeri belirlenmiş ve önemi vurgulanmaya çalışılmıştır. Bu araştırmanın amacı, 2016- 2017 eğitim-öğretim yılında okutulan 5., 6., 7. ve 8. Sınıf ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki halk kültürü unsurlarını tespit etmek ve değerlendirmektir. Bu araştırmada tarama yöntemi ile 4 adet Türkçe öğrenci ders kitabı gözden geçirilmiştir. 5. sınıfta 36, 6. sınıfta 30, 7. sınıfta 30 ve 8. sınıfta 30 olmak üzere 126 metin incelenmiş, sayısal verilerden yola çıkılarak sınıf seviyeleri arası değerlendirmeler yapılmıştır. Bu değerlendirmede Sedat Veyis Örnek'in halk bilimi unsurlarını başlıklar halinde incelediği çalışması göz önünde bulundurulmuştur. Kültür unsurları, 16 ana başlık altında, 30 alt başlık halinde sınıflandırılmış ve bunun Türkçe öğretim programıyla olan ilişkisi çerçevesinde yorumlanmış ve çeşitli önerilerde bulunulmuştur. Çalışma sonucunda halk bilimi unsurlarından deyimlerin ders kitaplarında çok fazla yer bulduğu görülmüştür. 3949 kültür unsurundan 915'i deyimler kategorisine aittir. Bundan yola çıkarak deyimlerin, kültürü tanıtma ve aktarmada büyük önem taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır. Buna karşılık 42 adet atasözü tespit edilmiş ve atasözleri ortaokul Türkçe ders kitaplarında kendine yeterince yer bulamamıştır. Bunun yanı sıra çocukların dil gelişimde ilk sırada bulunması gereken tekerleme unsurları sadece 5. sınıfta görülmüş ve en az paya sahip olduğu tespit edilmiştir. Sanat unsurunun da tekerleme ile aynı sayıda ve yetersiz olduğu belirlenmiştir. 'Halk Edebiyatı ve Dili' başlığından sonra 'Adlar' başlığı toplamda ikinci sırada yer almıştır. Başlıklar ayrı ayrı incelendiğinde kişi adlarının deyimlerden sonra en fazla paya sahip unsur olduğu tespit edilmiştir. 'Adlar' başlığı altında toplamda 1051 adet ad vardır ve alt kategorisi olan 'kişi adları' 568 ile ikinci sırada yer almaktadır. Ayrıca çalışmada halk kültürü unsurlarından metin türleri de incelenmiştir. Halk edebiyatı alanına giren metin türlerinden 5. sınıfta 5, 6. sınıfta 2, 7. sınıfta 3 ve 8. sınıfta 3 adet olmak üzere toplam da 13 metin türü olduğu tespit edilmiştir. Bunlar masal, Yunus Emre'den şiir, fabl(3), Nasreddin Hoca tiyatrosu, Karagöz tiyatrosu(2), Aşık Veysel şiiri, destan(2), efsane(2) şeklindedir. Çalışmanın sonuçlarına göre halk edebiyatını tanıtma ve sevdirme amacıyla Türkçe ders kitaplarında, bu alana giren metin türlerine daha fazla yer verilmeli, halk kültürü unsurlarından atasözlerimiz, halk sanatı, sporu ve halk oyunu kendine daha çok yer bulmalıdır. Kültür aktarımında temel kaynak olan Türkçe ders kitapları ve bu kitaplarda yer alan metinler kültür unsurlarına dikkat edilerek seçilmelidir.