Kentsel mekan üretiminde katılımcı yaklaşımlar

Kentli, kent yaşamı içerisinde en çok kentsel mekan ile etkileşim kurmaktadır. Kentsel mekan gündelik hayata sahne olmakta, sosyal olgulara ve süreçlere tanıklık etmektedir. Kentsel mekan ve kullanıcısı olan kentli arasındaki etkileşimin ve söz konusu mekanlara yüklenen anlamın kentlinin kentsel yaşamındaki yeri büyüktür. Bu çalışma, kentsel mekanın üretimi sürecinde kentlinin aktif rol alarak, kentsel mekanların üretim sürecine planlama ve tasarım kararları anlamında katılım sağlamasının potansiyellerini tartışmaktadır. Tez çalışması içerisinde öncelikle katılımcılık kavramının anlamı ve tanımı üzerinde durulmuştur. Nasıl ortaya çıktığı, düzeyleri, yöntemleri ve hangi düşüncelerle geliştiği literatür çerçevesinde incelenmiştir. Kentsel mekanın üretiminde, kentlinin katılımcı olabildiği pratikler ve örgütlenme modelleri incelenmiştir. Katılımcı yaklaşımların uygulanabilmesi için kurgulanan örgütlenme modelinin, kentlinin aktif veya pasif rol almasında belirleyici olduğu görülmüş, çalışmada iki türlü örnekler de incelenmiş ancak ağırlıklı olarak kentlinin aktif olduğu pratikler üzerinde durulmuştur. Katılımcı yaklaşımı benimseyen güncel kentsel hareketler ile onların pratikleri üzerinden, kentli için 'katılımcı yaklaşımlı bir yol haritası' oluşturmayı hedeflemektedir. Bu çalışma, kentlinin yönetimsel bir destek olmadan, 'kentsel mekan üretim sürecine ne gibi katkılar sağlayabileceği sorusu' üzerinde durmuştur. Yönetim destekli ve desteksiz kentlinin kentsel mekan üretim sürecine katlımını destekleyen kentsel hareketler ve bu hareketler dahilinde gerçekleşen pratikler bu amaçla incelenmiştir. Bu anlamda katılımcı yaklaşımlar benimseyen ve özellikle bireylerin kendi taleplerini yansıtan kentsel hareketlerin, kentsel mekan üretiminde daha sürdürülebilir bir planlama aracı olarak kullanılabileceği öngörülmüştür. Katılımcı yaklaşım doğası gereği bireyi ön plana çıkarmaktadır. Bu anlayış ile birey, toplum ve kentsel mekan arasındaki bağlar önem kazanmaktadır. Bireyin ön planda tutulduğu katılımcı yaklaşımların, mekansal dönüşüm yaratabilme gücüne sahip olduğu görülmüştür. Bireyin toplumu, toplumun mekanı ve mekanın bireyi döngüsel biçimlerde etkilediği anlayışından yola çıkılarak katılımcılığın toplumsal boyutu anlaşılmaya çalışılmıştır. Bireysel ve toplumsal ilişkilerin, dönemin ekonomik sisteminden fazlası ile etkilendiği göz önüne alınarak, kentsel mekanın üretiminde bireyin ve toplumun gücü açığa çıkarılmaya çalışılmıştır. Kentsel mekan üretiminin, kentlinin talepleri ve ihtiyaçları doğrultusunda şekillenmesi değerli bulunmuştur. Aynı zamanda 'katılımcılık' kavramının 1960'larda ortaya çıkmasına rağmen yaklaşık son 20 yıllık bir periyotta yükselişe geçen, kentsel politikalarda adı geçen, seminerlere konu olan, dergi gündemlerinde yer edinen bir kavrama dönüşmesi ve bu dönüşümün gerçekleşmesine neden olan toplumsal, ekonomik, bireysel ve çağa özgün koşullar anlaşılmaya çalışılmıştır. Günümüzün sosyolojik, ekonomik ve toplumsal değerleri göz önüne alınarak son dönemlerde ortaya çıkmış katılımcı yaklaşımları benimseyen kentsel hareketlerin anlaşılması hedeflenmiştir. Söz konusu kentsel hareketler, güncel sosyo-ekonomik değerler ile etkileşim içerisindedir ve toplumun taleplerini ve eğilimlerini yansıtmaktadır. Kentsel mekanların, bireylerin daha mutlu bir kent yaşantısı yaşayabilmesi için güçlü araçlar olduğu düşünülmektedir. Kentsel mekanın üretiminde kentlinin katılımı konusu, katılımcı yaklaşımlı kentsel hareketler ve bu hareketler kapsamındaki kentsel pratikler karşılaştırmalı olarak incelenerek, nitelikli ve sürdürülebilir kentsel mekanlar yaratmadaki potansiyelleri açığa çıkarılmaya çalışılmıştır.