Anadolu Medeniyetleri Müzesi koleksiyonundaki Geç Assur-Yeni Babil, Akamenid damga mühürleri

Anadolu Medeniyetleri Müzesi Koleksiyonundaki Geç Assur - Yeni Babil Damga Mühürleri, bir bütün olarak, birbiriyle yakından ilişkili form, tema ve ikonografik özellikler gösteren bir grubu oluşturmaktadırlar. Koleksiyon, 1930'lardan itibaren müzeye çoğunlukla satın alma olmak üzere, kazı dışı yollarla giren mühürlerden meydana gelmektedir. Anadolu Medeniyetleri Müzesi koleksiyonda, söz konusu dönemlere ait damga mühürler iki ana başlık altında incelenmişlerdir: A - Geç Assur - Yeni Babil Damga Mühürleri B - Akamenid Damga Mühürleri Geç Assur - Yeni Babil damga mühürleri; biçimsel olarak sekiz değişik formu içermektedirler: piramidal, konoid, ördek biçimli, skaraboid, üstü konik skaraboid, yivli ovoid, yivli silindirik ve tepesi kesik piramidal. Bu formların çoğunluğu, ördek biçimlilerin dışında, batıdan gelmiş ve ilk olarak Suriye - Filistin bölgesinde Erken Demir Devri tabakalarından (M. Ö. 12. - 10. yüzyıl) itibaren görülmeye başlanmıştır. Geç Assur döneminde bu tip damga mühürler, arkeolojik verilere göre M. Ö. 8. yüzyıl sonlarından itibaren (II, Sargon dönemi - M. Ö. 721 - 705) yaygınlaşmışlardır. Anadolu Medeniyetleri Müzesi koleksiyonunda Geç Assur - Yeni Babil dönemi damga mühürleri üzerinde, matkap - kesme ve modele teknikte işlenen konular: 1) Tanrılar 2) Dinsel sahneleri 3) Apotropeik figürler 4) Tanrısal Simge ve Attributlar'dır. Anadolu Medeniyetleri Müzesi koleksiyonu damga mühürlerinde dört farklı tanrı betimlemesi saptanmıştır: 1) Hilal İçindeki Tanrı Sin 2) Işınlı Çelenk İçindeki Tanrı Iştar 3) Işınlı Tahtta Oturan Gula 4) Savaşçı Tanrı Apotropeik figürlerden keçi - balık, balık - adam, aslan - adam, yılan - ejderha, kanatlı demonlar, Gula köpeği ve horoz. Bu figürler, kötülüklere karşı koruyucu büyüsel işlevi olan yaratıklardır. Tanrısal simge ve attributlar ise; hilal, yıldızlar, kanatlı güneş kursu, bel, yazı kalemleri, lamba, üç çatallı yıldırım demeti, kutsal ağaç, stilize bitki ve noktalardır. Ayrıca ankh da bir simge olarak görülmektedir. Yarı - değerli taşlardan yapılmış bu mühürler, M. Ö. 8. ve 6. yüzyıllarda tarihlenmektedirler. Anadolu Medeniyetleri Müzesi koleksiyonundaki Akamenid dönem damga mühürleri toplam 18 örnekten oluşmaktadır. Bunlardan yedisi; agat, opal, yeşil, jasper, kireçtaşı gibi yan-değerli taşlardan diğer on biri ise, saydam ya da renklendirilmiş camdan yapılmıştır. Bunlar, arkası bombeli silindirik, piramidal, konoid, skaraboid ve tabloid formdadırlar. İşlenişlerinde temel olarak 'modele' olmak üzere; matkap, kesme ve linear tekniklerin kullanılmasıyla, gelişmiş karışık teknik stiller sergilemektedirler. Bugünkü anlamda imza, özel mülkiyet, sahiplik ve otoriteyi temsilen özel amaçla kullanılan bu mühürlerin pişmiş toprak tablet, bulla ve kil levhalar üzerinde baskılan görülmektedir. Mühürler üzerindeki kompozisyonların hepsi figürlüdür. Kompozisyon öğelerinden 'Hayvanlar Hakimi Kral', 'Ava Kral', Ill Karışık varlıklardan, 'Sfenksler', 'Balık Adam', 'Kanatlı Aslan', 'Aslan Grifon' ve 'Kanatlı Grifon' ve 'Kanatlı Keçiler' ile çeşitli hayvan figürleri mühürler üzerinde görülmektedir. Bunlar, mücadele ya da av sahnelerinde veya tek figür olarak işlenmişlerdir. Mühürler üzerindeki, sahnelerin bazılarında, kanatlı güneş kursu, yıldız, stilize bitki ve çizgisel işaretler gibi simgeler betimlenmişlerdir. Kompozisyonlarda, Akamenid Saray Stili, Greko - Fenike stili ve Oryantalizan stil gibi çeşitli stil özellikleri görülmektedir. Bu mühürler, M. Ö. 5. ve 4. yüzyıllara tarihlenmektedirler.