Kentsel kıyı planlaması ve tasarımında kıyı tasarımrehberinin rolü: İstanbul Maltepe örneği

Kıyı kentlerine tarihsel gelişim içinde bakıldığında çoğunluğunun liman işlevine bağlı geliştikleri ve dünya ticaretinde önemli rol üstlendikleri görülür. Ancak günümüzde limanların kent merkezlerinden taşınarak hizmet ve ticaret alanlarına dönüşmesi ülkemizde ve dünyada kıyı kentlerinin benzer görünüme sahip olmalarına neden olmaktadır. Su ile kenti bütünleştirme fırsatı sunan bu alanların kentin geçmişşten gelen kimliğine uygun tasarımlarla kentlere küresel ölçekte rekabet edebilir imajlar kazandırmak mümkündür. Bu nedenle kıyı alanları yerel özellikler gözetilerek bütüncül bir planlama ve tasarım yaklaşımı ile değerlendirilmelidir. Çalışmanın amacı, kentsel kıyıların betonlaşmış, tek tipgörünüme sahip olma nedenlerini araştırıp ortaya koymak ve makro ölçekli planlarda bu alanlara ilişkin alınan kararların fizik mekana yansıtılması sırasında oluşan sorunlara çözüm yolları aramaktır. Burada temel sorun, kıyılara ilişkin makro ölçekte alınan planlama kararlarınınkentin karakteriyle uyumlu olacak biçimde fizik mekana yansıtılması sorunudur. Bu nedenle kentsel bağlamda bir 'kıyı mekanı' tanımının yapılması vexikullanıcılarla olan ilişkisinin ortaya konması önemlidir. Kıyı mekanı, doğal su ögesinin varlığına bağlı olarak farklılaşmaktadır; suyun varlığı mekana zenginlik ve değer katmaktadır. Kıyı mekanı; sosyal, kültürel, tarihi ve ekonomik özellikler gibi yapay unsurlar ve doğal unsurların bir araya gelmesi ile karakter kazanmaktadır. Bu kapsamda kıyı mekanı su ve kara yönünde iki tarafı olan, tüm olguları ile değerlendirilmesi gereken bir alanı tanımlamaktadır. Bu nedenle kıyı mekanını gerisindeki yerleşme ile değerlendirecek ve yere özgü özelliklerifizik mekana yansıtabilecek bir araca gereksinim duyulmaktadır. Türkiye'deki planlama sisteminde, uygulama araçları yetersizliği, yetki karmaşası ve yasaların eksik yanları gibi sebeplerle kıyıya ilişkin makro ve mikro ölçekli planlar ile mekan arasında bağlantı kurulamamaktadır. Bu nedenle makro ölçekte alınan stratejik kararların mikro ölçekte mekana yansıtılması için tasarım standartlarını içeren yeni uygulama araçlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Yeniuygulama araçlarının üretilmesi farklı kimlikteki kıyı mekanları için tek tipdüzenlemeden uzak yere özgü yaklaşımlar geliştirilmesine imkan sağlayacaktır. Hazırlanacak bir 'kıyı tasarım rehberi' bu süreçte makro ölçekte verilen plan kararları ile kıyı mekanı arasındaki ilişkiyi kuran bir uygulama aracı olacaktır. Korunması ve devamlılığının sağlanması gereken İstanbul kıyıları farklı özellikler göstermektedir. Makro ölçekli planlarda kentsel kıyılar dışında Boğaziçi kıyıları, Karadeniz kıyıları, Büyükçekmece ve Küçükçekmece göllerinin kıyıları gibi farklı karakterdeki kıyılara ilişkin farklı kararlar üretilmiştir. Bu kararlar, mikro ölçekli planlarda detaylı bir biçimde ele alınmalı ve her kıyının kimliğine ve karakterine uygun tasarımlar geliştirilmelidir. Bu çalışmada İstanbul kentinin faklı kimlik vekarakterdeki kıyı alanlarında yerel özelliklerin gözetilerek tasarım yapılabilmesi için bir kıyı tasarım rehberinin üretilmesi gerekliliği üzerinde durulmaktadır.