Birbirine bağımlı gruba dayalı pekiştirme sisteminin derse hazır olma davranışları üzerindeki etkililiği

Öğrencilerin akademik başarılarının arttırılabilmesi, uygun sınıf ortamının sağlanmasına bağlıdır. Öğretmenler özellikle uygun olmayan davranışlara müdahale konusunda çok zaman harcamaktadırlar. Öğretmenlerin sınıflarda en çok gözlemledikleri uygun olmayan davranışlar arasında derse hazır olmama davranışlarının olduğu görülmektedir. Derse hazır olma süreci öğretim sürecine göre daha az yapılandırıldığı için öğrencilerin uygun olmayan davranışları sergiledikleri bir zaman dilimi haline gelmektedir. Öğretmenlerin uygun sınıf ortamını oluşturabilmeleri için kullanılabilecekleri çeşitli stratejiler vardır. Bu stratejilerden biri de gruba dayalı pekiştirmedir. Gruba dayalı pekiştirme uygun davranışların pekiştirilmesiyle uygun olmayan davranışların önlenmesi üzerine duran akran odaklı bir stratejidir. Ayrıca sınıf ortamında kullanımı öğretmene pek çok yarar sağlamaktadır. Gruba dayalı pekiştirme uygulama şekillerine göre bağımlı gruba dayalı pekiştirme, bağımsız gruba dayalı pekiştirme ve birbirine bağımlı gruba dayalı pekiştirme olarak adlandırılmaktadır. Bu araştırmada, normal gelişim gösteren ilkokul ikinci sınıfa devam eden öğrencilerin derse hazır olma davranışlarının arttırılmasında, uygulamanın zamanla silikleştirilmesi durumunda davranış değişikliğinin sürdürülmesinde ve uygulamanın ortadan kaldırılmasından sonra ikinci, dördüncü ve altıncı haftalarda hedeflenen davranış değişikliğinin kalıcılığının sağlanmasında birbirine bağımlı gruba dayalı pekiştirmenin etkililiği incelenmiştir. Araştırmada ayrıca uygulamanın sürdürüldüğü okulda görev yapan öğretmenlerin birbirine bağımlı gruba dayalı pekiştirme ile ilgili görüşleri alınarak sosyal geçerliliğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma tek denekli deneysel modellerden A-B-A-B modeli kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmada derse hazır olma davranışlarını kaydetmek üzere hedef davranış kayıt formu kullanılmıştır. Uygulama oturumlarında sürekli pekiştirme tarifesi uygulanmış ve derse hazır olma davranışları gözlemlenip, grup üyelerinin her biri derse hazır olma davranışlarının hepsini gösterdiğinde grup üyelerinin tamamına pekiştireç verilmiştir. Silikleştirme oturumlarında ise sabit zaman aralıklı pekiştirme uygulanmış ve grup üyelerinin her biri derse hazır olma davranışlarının hepsini gösterdiğinde belirli zaman aralıklarına göre grup üyelerinin tamamına pekiştireç verilmiştir. Araştırmada gözlemciler arası güvenirlik ve uygulama güvenirliği verileri toplanmış ve yüksek güvenirlik bulguları elde edilmiştir. Araştırma bulguları, birbirine bağımlı gruba dayalı pekiştirmenin normal gelişim gösteren ikinci sınıf öğrencilerinin derse hazır olma davranışlarını arttırmada; uygulamanın zamanla silikleştirilmesi durumunda davranış değişikliğinin sürdürülmesinde; uygulama sonlandırıldıktan iki, dört ve altı hafta sonra davranış değişikliğinin korunmasında etkili olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca bulgular araştırmanın yürütüldüğü okulda görev yapan öğretmenlerin birbirine bağımlı gruba dayalı pekiştirmeye ilişkin görüşlerinin olumlu olduğunu ortaya koymuştur. Araştırma bulguları alanyazına dayalı olarak tartışılmış, uygulamaya ve ileri araştırmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.