12-17 yaş arası yetim çocuklarda primer başağrısı sıklığı ve klinik özellikleri

Baş ağrısı insanoğlunun uygarlığın ilk dönemlerinden beri yaşadığı neredeyse evrensel bir deneyimdir. Erişkin baş ağrılarının çocukluk ve adölesan dönemde başladığı bilinmektedir. Son 30 yıl içinde gelişen teknoloji ve değişen yaşam tarzı ile birlikte çocuk yaş grubunda sıklığı giderek artmıştır. Baş ağrısı, çocukların ders başarılarını sosyal aktivitelerini ve aile ilişkilerini oldukça etkilemektedir. Epidemiyolojik çalışmalarda boşanmış ebeveyn veya ebeveyn kaybı, çocuklarda baş ağrısı için risk faktörü olarak gösterilmiştir. Çocukluk döneminde yaşanan stresli yaşam olaylarının hipotalamik-pitüiter-adrenal sistem döngüsü bozuklukları ile amigdala ve nükleus akumbens'de dopamin artışı, seratonin azalmasına ve seratonin ile benzodiyazepin reseptörlerinin ekspresyonunda azalmaya neden olarak başta baş ağrısı olmak üzere kronik ağrılı durumlara neden olabileceği öne sürülmüştür. Bu bilgilere dayanarak çalışmamızda 8 yaşından önce babasını kaybetmiş çocukların alındığı bir okulda en sık görülen primer başağrılarından migren ve GTBA sıklığını, klinik özelliklerini, tetikleyici faktörlerini, komorbidite gösteren durumları, baş ağrısının günlük yaşama etkilerini ve eşlik eden duygusal ve davranışsal problemleri araştırmayı amaçladık. Çalışmamızı babasını kaybetmiş çocukların sınav ile alındığı ve yatılı olarak eğitim gördükleri bir okulda yaptık. 12-17 yaş grubunda 415 öğrenci çalışmaya dahil edildi. Her sınıfta okulun rehberlik öğretmeni ve çalışmayı yürüten nöroloji asistanı eşliğinde 20 sorudan oluşan baş ağrısı sorgulama formu, 5 sorudan oluşan PedMIDAS ölçeği ve 25 sorudan oluşan Güçler ve Güçlükler Anketi'ni doldurmaları istendi. Anketler ICHD-II tanı kriterlerine göre değerlendirilerek sınıflandırıldı, PedMIDAS ölçeği ile baş ağrısı nedeniyle kısıtlılık yaşanan gün sayısı hesaplandı, Güçler ve Güçlükler Anketi http://www. sdq. com internet sitesinden cevaplar girilerek raporlandırıldı. Çocuklar 12-14 yaş ve 15-17 yaş gruplarına ayırılarak sonuçlar karşılaştırıldı.12- 14 yaş grubunda migren %24,4, GTBA %35, 4 olmak üzere primer baş ağrısı sıklığı %59, 8 bulundu. 15-17 yaş grubunda ise baş ağrısı sıklığı %59, 7 idi ve bunun %23,6'sını migrenliler oluştururken, %36,1'i GTBA tanı kriterlerine uymaktaydı. 12-14 yaş grubunda migren ve GTBA, kız ve erkeklerde benzer oranlarda iken 15-17 yaş grubunda migrenin kızlarda ve GTBA'nın erkeklerde fazla olduğu görüldü. Ülkemizde daha önce benzer yaş gruplarında yapılan çalışmalarda baş ağrısı sıklığı %34, 1 ve %52, 2 olarak bulunmuşken, çalışma grubumuzda baş ağrısı sıklığı daha yüksek bulunmuş ve bunun çocukların taşıdığı risk faktörleri nedeniyle olabileceği düşünülmüştür (10) (12). Ayrıca kronik migren ve kronik GTBA daha önce yapılan çalışmalardan çok daha sık bulunmuş ve yaş ilerledikçe kronikleşmenin arttığı gözlenmiştir. Sık baş ağrısı olan bu çocukların PedMIDAS skorlarının da daha önce yapılan okul temelli prevalans çalışmalarına göre yüksek olduğu dikkati çekmiştir. GTBA'sı olan çocuklarda duygusal ve davranış problemleri toplumla benzer oranlardayken, migren baş ağrısı olanlarda duygusal sorunların anlamlı olarak farklı olduğu görülmüştür. Çocukluk döneminde ebeveyn kaybı gibi stresli bir yaşam olayı yaşamış çocuklarda baş ağrısı sıklığının topluma göre yüksek bulunması ve kronik olmaya eğilim göstermesi altta yatan patofizyoloji ile uyumlu bulunmuştur. Kronik baş ağrısı oranının yüksek olması da günlük yaşamda baş ağrısının yarattığı kısıtlılığı arttırmaktadır. Migren tanısı alan olgularda duygusal sorunların fazla bulunması ise hastalığın esas olarak santral sinir sistemi kaynaklı olduğunu desteklemektedir. Çocukluk döneminde ebeveyn kaybı gibi stresli bir yaşam olayı yaşayan vakalarda kronik baş ağrıları açısından önlem alınmalı ve ağrılı durumların tedavisi kronikleşmeden yapılmalıdır.