Türkiye illerinin bilgi kenti olma potansiyelinin ölçülmesi

İnsanlık tarihi boyunca üretim biçimlerindeki değişim kent formunu, toplum sınıflarını ve yaşam biçimlerini etkilemiştir. Bilgi ve iletişim teknolojilerinin gelişimi ile ticari boyut kazanan yeni ve bilimsel bilgi, bilgi ekonomisinin hayatımıza girmesine neden olmuştur. Hammaddeye dayalı üretim biçimlerinden oldukça farklı üretim doğasına sahip olan bilginin üretimi, paylaşımı, yayılımı ve taşması kalkınma-ekonomi denkleminde önemli bir role sahip olmuştur. Mekan, ekonomi ve toplumun iç içe geçmişş ilişkisi değişim ve gelişimlere hitap eden yeni kent kuramı, Bilgi Kenti'nin doğmasını sağlamıştır. Bilgi Kenti'nin bilgi ekonomisi kapsamında rekabetçiliği ve yenilikçiliği destekleyici rolü yaygın olarak kabul edilmiş ve dünyada Bilgi Kenti olma yolunda Bilgi Temelli Kentsel Gelişim stratejileri uygulanmaya başlanmıştır. Bilgi Kenti olma yolunda ilerleyen kentlerin benimsediği Bilgi Temelli Kentsel Gelişim stratejileri sadece ekonomik ve kentsel değil, aynı zamanda, sosyal ve kurumsal olarak dengeli bir gelişim stratejileri bütünü sunmaktadır. Bilgi ekonomisi ve Bilgi Kenti'nin ortak bileşeni olan ve yeni bilgiyi üreten, kullanan, paylaşan toplum sınıfı olarak tasvirlenen bilgi toplumu da bu gelişim stratejilerinin başında yer almaktadır. Bir kentte, bölgede veya ülkede bilgi toplumunun varlığı ve/veya o bölgenin bilgi toplumunu bünyesinde barındırabilmesi ilgili gelişim stratejilerinin ilk adımıdır. Teknik ve bilimsel bilgiyi üreten ülkelerde oldukça hızlı olan bu gelişmelerin, gelişmekte olan ülkeler üzerindeki yansımaları, politika ve uygulama üzerine çalışmalar ise görece sınırlı kalmaktadır. Tezin temel amacı bilgi ekonomisinin getirdiği yeni dinamikler çerçevesinde gelişmekte olan ülkeler açısından ekonomi-kent ilişkisini irdelemektir. Belirlenen problem ve amaç kapsamında Bilgi Kenti üzerine oluşan literatür ve uygulamalardan yola çıkarak Türkiye için Bilgi Kenti potansiyelini ölçmek için hangi göstergeler kullanılabilir ve hangi iller bu göstergeler açısından daha avantaja sahiptir soruları üzerinden giderek 'Türkiye'de bilgi ekonomisini desteklemek amacıyla Bilgi Kenti geliştirilmeli midir? araştırma sorusuna yanıt aranmış ve Bilgi Kenti olma potansiyeli yüksek kentlerin tespiti için bir kavramsal model geliştirilerek Türkiye illerinin potansiyelleri ortaya konmuştur. Tezin hedefleri literatüre gelişmekte olan ülkelerde bilgi ekonomisi ve Bilgi Kenti ilişkisi ile kavramsal altyapısı konularına katkı sağlamak, dünyada Bilgi Kenti olarak öne çıkan kentlerin gelişim süreçlerini değerlendirmek, Bilgi Kenti veya BTKG ölçüm modellerini irdeleyerek Türkiye için bir kavramsal model önerisinde bulunmak ve Türkiye'nin 81 ilinin Bilgi Kenti olma potansiyelini ölçmektir. Tez, Bilgi Kenti potansiyeli yüksek kentlerin belirlenmesi, alt başlıklarda ve değişkenler bazında eksiklik ve olanakların tespit edilmesinde katkı sağlamaktadır. Böylelikle, geleceğin kentlerinin gelişim stratejilerinin oluşumu ve ulusal kaynakların sağlıklı yönlendirilmesi konularında yeni çalışmalara ışık tutması beklenmektedir. Tezin sonuçları dünya standartları ile kıyaslandığında Türkiye'de tüm illerin Bilgi Kenti potansiyellerinin oldukça düşük olduğunu göstermektedir. Ülke genelinde sosyo-ekonomik gelişmişlik seviyesi ile Bilgi Kenti olma potansiyeli arasında büyük ölçüde benzerlik tespit edilmiştir. Türkiye'de Bilgi Kenti olma potansiyeli en yüksek kentin İstanbul olduğu ortaya çıkmıştır. Ancak, literatür ve dünya örneklerine göre İstanbul'un global kent ve finans kapitalin odağı olmasısebebiyle Türkiye'de Bilgi Kenti olarak geliştirilmesinin uygun olmadığı belirlenmiştir. Bu sebeple, potansiyelleri yüksek olan Ankara, İzmir ve Bursa'nın gelecek çalışmalarda detaylı incelenmesi önerilmektedir.