turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Anadolu masallarında sosyal hayat

Anadolu'da nesilden nesile aktarılarak günümüze kadar gelen, milletin bilinçaltına ayna tutan kültürel ve sosyal yapı unsurları çeşitli halk edebiyatı ürünleri vasıtasıyla aktarılmıştır. Bu ürünler içinde yer alan masallar sosyal hayatı ve halkın karakterini yansıtması bakımından önemlidir. Din, ahlak, görgü ve hukuk kurallarından başka toplumun yaşama biçimini yansıtan sosyal hayat kavramı çalışmamızda bazı başlıklar ve alt başlıklar altında sınırlandırılmıştır. Bu başlıklar altında incelenen konular olabildiğince geniş tutulmaya çalışılmıştır. Anadolu'nun her bölgesinden derlenmiş masallar üzerinde yapılan çalışmada masallardan yola çıkarak sosyal yapıyı oluşturan unsurların bir kısmının belirlenmesi, mukayese edilmesi ve gruplandırılması temel alınmıştır. Belirlenen bu kıyaslama ve gruplandırmalardan yola çıkarak masalların Türklerin sosyal hayatını ve yapısını hangi ölçüde yansıttığının belirlenmesi ve tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Olağanüstülüklerin içine yerleştirilen gerçek dünya yansımaları masalların halktan kopuk olmadığının göstergesidir. Çalışma, Anadolu'nun yedi bölgesinden her bölge için en az bir en fazla üç masal derlemesi alanında yapılan inceleme kapsamındadır.
Elif Şafak'ın romanlarında sosyal problemler üzerine bir inceleme

Türk toplumunda roman türünün ilk örnekleri, Tanzimat'ın ilk yıllarında sosyal hayata hizmet vermek amacı ile yazılmaya başlanmıştır. Romanın edebi bir tür olarak ülke sınırları içine girmesi, ilk olarak çevirilerle başlamış ve bunu yerli ürünler takip etmiştir. İnsan, sosyal bir varlıktır. Dolayısıyla onun davranışları, yaptıkları vs. sosyal birer olgu ve hadisedir. İnsan ve toplum hayatını konu edinen romanlar, bu nedenle sosyal bir nitelik taşır, hatta bu romanlar çoğu zaman sosyal hayatta meydana gelen bozuklukları ya da problemleri de ele alır. Çalışmamızda Elif Şafak'ın romanlarında tespit ettiğimiz sosyal problemleri inceledik. Son dönemin gözde ve adından sıkça söz ettiren yazarı Elif Şafak'ın Pinhan (1997), Şehrin Aynaları (1999), Mahrem (2000), Bit Palas (2002), Araf (2004), Beşpeşe (2005), Baba ve Piç (2006), Siyah Süt (2007) ve Aşk (2009) adlı romanları, inceleme kaynaklarımızı oluşturmuştur. Tespit ettiğimiz sosyal problemler Aile, Eğitim, Din, Ekonomi, Yabancılaşma ve Kimlik Bunalımı'dır. Çalışmamızda romanlardaki bu kronolojik sıra aynen uygulanmıştır.
Füsun Akatlı'nın denemeleri üzerine bir inceleme

Deneme; yazarın özgürce seçtiği bir konuda duygu ve düşüncelerini konuşma havası içinde kaleme aldığı bir düzyazı biçimidir. Deneme deyince Dünya edebiyatında akla ilk gelen isim Montaigne'dir. Bu tezde Cumhuriyet dönemi deneme yazarlarından Füsun Akatlı'nın denemeleri üzerine bir inceleme yapılmıştır. Üç bölümden oluşan bu çalışmanın birinci bölümünde deneme türü hakkında genel bilgiler verilmiştir. Ayrıca deneme türünün yaygın tanımları, diğer türle ilişkisi açıklanmıştır. Denemenin tarihsel gelişim süreci, Batı edebiyatından hareketle ana hatlarıyla takip edilerek türün Türk edebiyatındaki gelişimi ele alınmıştır. İkinci bölümde Füsun Akatlı'nın hayatı hakkında bilgi verilerek edebi kişiliğine değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise Akatlı'nın denemeleri içerik ile dil ve üslup bakımından ikiye ayrılarak incelenmiştir. Akatlı'nın denemelerindeki içerik; kültürel, dil ve düşünce yazıları olmak üzere üç kısımda toplanmıştır. Akatlı'nın kültürel yazılarında eğitim, edebiyat, tiyatro, müzik, aydın-sanatçı gibi konular ele alınırken dil üzerindeki yazılarında da Türkçenin yanlış kullanımı, dilin yozlaşması, dilin kirlenmesi gibi dil ile ilgili sorunlarına değinilmiştir. Düşünce yazılarında ise siyaset, tarih, eleştiri ve felsefe konularını işlediği vurgulanmıştır. Akatlı, felsefeci kimliğini denemelerine yansıttığı için yazılarında soran, sorgulayan, eleştiren bir üslup kullanmıştır. Dili süsten, gösterişten uzak yalın ve açık bir özelliğe sahiptir.
Türk atasözleriyle değerler eğitimi

İçinde bulunduğumuz asrın son çeyreğinde birçok alanda baş döndürücü hızla yaşanan gelişmeler, insanların farklı yaşam tarzları ve farklı alışkanlıklar edinmelerine neden olmuştur. Özellikle Türk toplumu bu değişimlere ayak uydurmaya çalışırken gelenekle modernizm arasında sıkışıp kalmıştır. Bu da değer bunalımına yol açmıştır. Değerlerin insanlara kazandırılmasının yolu elbette ki eğitimden geçer. Bu çalışmaya, kaybolmaya yüz tutmuş değerleri anımsatma ve de gelecek nesillere kültürümüzü aktarma amacıyla başlanmıştır. Çalışmamızda değerler ve bu değerleri ilettiği düşünülen atasözleri tespit edilmiştir. Atasözlerimizin bireylere kazandırılmak istenen değerleri anlatmada ve açıklamada uygun kaynaklar olabileceği olgusu üzerinde durulmuştur. Kendi geleneğimizden yıllar içinde süzülerek gelmiş ve toplumsal kimliğimize uygun atasözlerimizin değerler eğitiminde önemli bir rol üstlenebileceği düşünülmüştür.
Alaş hareketi temelinde dil ve edebiyat

Kazakistan'ın kaderini değiştiren hadiseler 17. yüzyılın başlarına kadar uzanmaktadır. Bu tarihlerde, özellikle Kalmuklar tarafından olmak üzere birçok istila ve baskıya maruz kalan Kazak halkı, başlarındaki musibetlerden kurtulmak maksadı ile geçici olarak Rusların koruması altına girmek istemişlerdir. Onların bu talebini çeşitli siyasi entrikalar ve hukuk dışı tasarruflar ile avantaja çeviren Ruslar, zaman içinde Kazakistan'ı hem işgal etmiş hem de Kazak halkını asimile etme yolunda birçok çalışma yapmışlardır. Yaptıkları büyük hatanın farkına sonradan varan Kazak halkının esaret altına girmesi birçok ulusal, kültürel ve sosyal sorunu da beraberinde getirmiş, içine düştükleri bataklıktan kurtuluş yolları aramaya başlamaları ile isyanlar kaçınılmaz bir hale gelmiştir. Bu bağlamda, istiklal mücadeleleri arasında bilhassa önem taşıyan 'Alaş' hareketi Kazakistan'ın kaderini ikinci kez değiştirmiştir. Sovyet iktidarının başlangıç yıllarında ortaya çıkan 'Alaş Partisi' ve 'Alaş egemenliği' sorunu Kazak halkını sosyolojik ve politik açıdan derinden etkilemiştir. Bir yandan bağımsızlık mücadelesi veren halk diğer yandan geçim sıkıntısının zorluklarına, misyonerlik faaliyetlerinin olumsuz sosyo-kültürel sonuçlarına ve uzun süren savaşların getirdiği psikolojik çöküntülere göğüs germek zorunda kalmıştır. Ulusun kaderini değiştirecek kahraman vatan evlatları işte bu ahval ve şerait içinde ortaya çıkmış ve mücadelelerine halka ulusal liberalizmin gerekliliğini basın-yayın yolu ile anlatarak başlamışlardır. Edebiyatın halk üzerindeki tesir gücünü de ortaya koyan milliyetçi Kazak aydın kesimin Kazak siyasi düşüncesinin modernize edilmesi sürecindeki rolü büyük ehemmiyet taşımakla birlikte, bu dönemde neşredilen birçok eser günümüz çağdaş Kazak edebiyatının temelini teşkil etmesi açısından ayrı bir kıymete sahiptir. Bu çerçevede gelişen olayların Kazak halkı ve Kazakistan'ın siyasal yapısı üzerindeki izi büyük önem arz etmektedir. Neticede, Alaş hareketi başarısız olduysa da Kazak halkı üzerinde uyandırdığı etki uzun yıllar devam etmiştir. Hareketin izlerini yok etmek isteyen Ruslar ise bu yönde 1930'lu yıllara kadar çalışmalarını sürdürmüşlerdir.
Güleryüz Mizah Gazetesinin incelenmesi

I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkmış ve hemen ardından işgale uğramış bir ülkenin acılarını az da olsa dindirmek, mizah gazetelerine düşmüştür. Yazar vekarikatüristler mizahı, bazen yazılı bazen de görsel olarak kullanmışlar, o kötügünlerde topluma umut, tebessüm ve mücadele azmi kazandırmışlardır. Bu mizah gazetelerinden biri de Güleryüz'dür. Milli Mücadele günlerinde, Anadolu'daki direnişe destek veren Güleryüzmizah gazetesi Sedat Simavi tarafından, 5 Mayıs 1921- 14 Ağustos 1923 tarihleri arasında, 122 sayı çıkmış süreli bir yayındır. Gazete, yayınladığı yazılar, şiirler ve karikatürlerle Kurtuluş Savaşı'nın basın ve edebiyat cephesini temsil eder. O dönemi daha iyi analiz etmek ve gerekli çıkarımları yapmak için en önemli kaynaklardan biri olan Güleryüz'ün incelenmesi, siyasi, sosyal ve kültürel geçmişşimiz hakkında daha aydınlatıcı fikirler kazanmamamızı sağlayacaktır.
Bagış Destanı: İnceleme-metin

Bagış destanı, Kırgız Türklerinin kabile hayatlarına kadar geri giden Altın Ordu Devleti'nin kuruluşu-yıkılışı ve yerine kurulan Türk hanlıkları yanı sıra Orta Asya bozkırlarındaki Türk-Moğol, Türk-Çin savaşları ile devam eden ve Rusların Türkistan topraklarını ele geçirme politikasını yürüttükleri yarım asırlık dönemi de içeren geniş bir tarihe dayanmaktadır. Bu bağlamda olayların geçtiği Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan, Türkmenistan, İran, Moğolistan ve Çin toprakları da destanın coğrafyasının tarihi tabakası ile paralellik gösterdiğini belirtmesi açısından dikkate değer. Destan çoğunluğu gerçekte de yaşamış kişilerin yer aldığı olaylarla örülmüş olması bakımından da dikkati çekmektedir. Bu bağlamda araştırmacıların Bagış başta olmak üzere Mançu, Bolot, Baytur, Celekbaş, Toltoy, Manas, Koşoy, Bayteke, Semetey'e ilişkin söyledikleri de söz konusu durumu doğrulamaktadır. Vakanın, Kırgız Türklerinin Cediger soyuna dayandırılması ise destanı daha da önemli kılmaktadır. Bu durum, pek çok mitik unsuru da beraberinde getirmesine yol açmış; vaka geçmişşten bugüne Kırgız Türklerinin sosyal ve kültürel hayatlarından yansımalarla zenginleştirilmiştir. Bagış destanı, Manas başta olmak üzere Semetey, Dede Korkut ve Kococaş gibi Türk Dünyası'nın önemli destanlarından da izler taşımaktadır. Bu etkilenme sadece destanlarla sınırlı kalmamış masal ve mesnevi geleneğine kadar genişlemiştir. Destan, savaş metafiziğini yansıtması bakımından da son derece önemlidir. Nitekim gerek savaş silahları gerekse savaşların yapılam nedenlerinin altında yatan felsefe Türklerin evrene ve evrende varoluşa bakış açılarını da ifade etmektedir. Bagış'ın deyim, atasözü, alkış, kargış ve arasözleri bakımından zenginliği ise Yusuf Mamay'ın sadece Kırgız tarihini ve kültürünü değil dilini de çok iyi bilip kullandığını göstermektedir.
Orta öğretim Türk dili ve edebiyatı derslerinde bilmecenin öğretim aracı olarak kullanılma biçim ve düzeyleri

Bu çalışmanın amacı, bilmecelerin, dilbilgisi çalışmalarında kullanım düzeylerini ve biçimlerini incelemektir. Araştırmada literatür taraması ve anketle veri toplamadan yararlanılmıştır. Araştırma verilerinin analizinde; Aritmetik Ortalama, Standart Sapma, t Testi, Varyans Çözümlemesi ve Scheffe Testi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda bilmecelerin dilbilgisi çalışmalarında kullanılma düzeyleri ve biçimleri ile ilgili, bayan ve erkekler arasındaki fark, önemsiz bulunmuştur. Bilmecelerindilbilgisi çalışmalarında kullanılma düzeyleri ve biçimleri ile ilgili okul türüne göresonuçlarına bakıldığında öğretmenlerin bilmece kullanma düzeyleri arasında fark bulunmadığı tespit edilmiştir.
Manzara mecmuası, inceleme, fihrist, seçme metinler

Bu çalışmada 1303 yılında İstanbul'da yayınlanan Manzara Mecmuası çeşitli açılardan incelenmiştir. On beş günde bir çıkan mecmua halkı aydınlatmak maksatlıyla çıkmıştır. Yaptığımı/ çalışma dört bölümden oluşmakladır, (üriş bölümünde mecmuanın kimlik bilgileri verilmiştir. Birinci Bölümde Manzara Mecmuasının kültür hayatımızdaki yeri ve şekil özellikleri, muhtevası, yazar kadrosu ele alınmıştır. İkinci bölümde 1300- 1305 yılları arasında çıkan mecmuaların isimleri yer alır. Üçüncü bölümde mecmuadaki yazar ve konu adlarına göre alfabetik fihristten oluşur. Dördüncü bölümde ise metinlerden seçmeler yapılmıştır.
Dursun Akçam'ın hikayeciliği ve hikayeleri üzerine tematik bir inceleme

Dursun Akçam, 1930- 2003 yılları arasında yaşamış Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı'nın önemli yazarlarındandır. Hikaye, roman, anı, inceleme ve röportaj gibi pek çok türde eserler vermiştir. Toplumcu yazarlar arasında daha çok köy edebiyatı dahilinde eserleri bulunan yazarın bu akım çerçevesinde yedi tane hikaye kitabı bulunmaktadır. 1960'lı yıllardan ölümüne kadar yazı hayatını sürdüren Akçam, özellikle hikaye ve romanlarıyla edebiyatımıza büyük katkı sağlamıştır. Eserlerinde köy hayatını, Anadolu insanının maddi ve manevi sıkıntılarını işlemiştir. Köyde doğup büyüyen ve öğretmenlik yapan yazarın gözlem gücü ve gerçekçiliği bütün eserlerinde hissedilmektedir. Asıl şöhretini yine bu gerçeklik çerçevesinde yazdığı hikayeleriyle kazanmıştır. Köy edebiyatının ve bu edebiyatın oluşumunda etkili olan Köy Enstitülerinin tarihi gelişimini vererek başladığımız çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde köy edebiyatı, köy edebiyatının kavram kargaşası ve Köy Enstitüleri ele alınırken, ikinci bölümde Dursun Akçam'ın hayatı, eserleri ve sanat anlayışı verilmiştir. Üçüncü bölümde ise hikayelerinin tematik açıdan incelenmesi yapılmıştır.
Abdİ-i Karahisarİ ve Divanı

Bu çalışma, 19. yüzyıl Divan şairi Abdi-i Karahisari'nin Divan'ının transkripsiyonlu metin tespitini ve incelemesini temel almaktadır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde; Şairin hayatı, eserleri ve edebi şahsiyeti hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde; Divan şekil ve muhteva yönünden incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise, Divan'ın transkripsiyonlu metni verilmiştir. Sonuç bölümünde, bu çalışma sonucunda edinilen bilgi ve kazanımlar ifade edilmiştir. Sonuç bölümünden sonra metnin kuruluşunda takip edilen yol bölümü bulunmaktadır. Çalışmamızın son kısmını, çalışmamız boyunca yararlanılan eserlerin künyelerinin yer aldığı Kaynaklar kısmı oluşturmaktadır.
Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın roman ve hikayelerinde mizah

oz Bu çalışmada Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın kırk bir roman ve yedi hikayesi okunarak mizahi unsurlar bir araya getirilmiştir. Bu unsurlar, kendi içinde bir bütün oluşturacak şekilde sınıflandırılmış ve üç bölümde ele alınmıştır. Birinci bölümde kelime düzeyinde mizah, ikinci bölümde mizahi tipler, üçüncü bölümde tenkidi mizah sunulmuştur. Bölümler içerisinde derlenen malzemenin anlaşılamayan yönleri mizah hakkında yapılan çalışmalar ile desteklenerek verilmiştir. Çalışmanın sonunda unsurları Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın roman ve hikayelerinde tespit edilen mizah, bütün yönleri ile ortaya koyulmaya çalışılmıştır.
Ed-Dürretü'l-Mudıyye Fi'l-Lugati't Türkiyye'nin Memlük Türkçesi ve Oğuz Türkçesi nüshalarının karşılaştırılması

Doktora tezi olarak hazırlanmış çalışmanın konusu, Türk dilinin önemli kollarından birini teşkil eden Kıpçakça'nın XIII-XV. yüzyıllar arası Mısır ve Suriye sahasındaki sözlüklerinden biri olan Ed-Dürretü'l-Mudiyye ile yine aynı coğrafyada Kıpçaklarla beraber adlarından söz ettirmiş olan Türkmenler'in dil özelliklerini taşıyan Ed-Dürretü'l-Mudiyye'nin karşılaştırılmasıdır. İçeriklerinden Memluk muhitinde yazıldıkları anlaşılan ve söz varlıkları büyük ölçüde uyuşan bu iki eserin karşılaştırılmasından, XI. yüzyılda Kaşgarlı'nın adlarını birlikte zikrettiği, biri kuzeye diğeri de güneye göç ederek birbirinden ayrılan, XIII. yüzyılda Memlük sahasında yolları kesişen Oğuz ve Kıpçak boyları arasındaki etkileşime ayna tutmak ve Türkoloji çalışmalarına katkı sunmak amaçlanmıştır. Arapçalarıyla beraber transkripsiyonu yapılmış olan her iki metnin karşılaştırılması, örtüşen bölümleri itibariyle olmuştur. İmla ve ses özellikleri bakımından değerlendirilen her iki metindeki söz varlığı, karşıladıkları Arapça maddeleri, ortak olanlar ve olmayanlar temelinde tasnif edilmiş, ortaya çıkan müşterek maddeler üzerinden bu iki lehçeye dair dil malzemesinin Arapça karşısında ve kendi aralarında kesişen ve ayrışan yönlerinin gösterilmesi hedeflenmiştir
Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun 'Kiralık Konak' romanının tematik açıdan incelenmesi

Bu çalışmada, Yakup Kadri Karaosmanoğlu tarafından 1922 yılında yazılan Kiralık Konak romanı, tematik yönüyle incelenmiştir. Çalışmaya, eserin konusunu içeren bir giriş yapılarak başlanmıştır. Devamında, roman kişilerinin karakteristik özelliklerine yer verilerek eser, döneminin havasını solutan ve toplumda her birinin karşılığı bulunan bu sembolik karakterler ekseninde, belirlenen temalarla analiz edilmiştir. Özellikle de romanın çıkış noktalarını teşkil eden yanlış Batılılaşma ve kuşak çatışması temasının üzerinde çokça durulmuş olup, eserin merkezindeki bu iki toplumsal sorun; aşk, aile hayatı ve dostluk gibi başlıklarla da belirginleştirilmiştir. Yanlış Batılılaşmanın; önce, toplumun en küçük parçası ve çekirdeği olan 'aile'de kendini göstermesi hasebiyle, mekan olarak seçilen konak, köşk, yalı ve son olarak apartman bağlamında mekan temasına da değinilmiştir. Romana ismini veren konakta üç kuşağın çatışması ele alınmış olup, bu bağlamda yazarın yararlanmış olduğu, toplumdaki giyim-kuşam ve edebiyat yönelişini çalışmaya dahil ederek bütünlük oluşturulmaya çalışılmıştır.
Arslanhan Minaresi

Bu çalışmada Özbek edebiyatının çağdaş yazarlarından Gulam KERİMİY'in Özbek Türkçesiyle yazmış olduğu Arslanhan Minaresi adlı eserinde yer alan hikayeler, önce Türkiye Türkçesine aktarılmış daha sonra da hikayelerin muhteva incelemesi yapılmıştır. Çalışma konusu olarak Arslanhan Minaresi adlı eserin seçilmesinde, hikayelerin çoğunun tarihi olaylar üzerine yazılması etkili olmuştur. Eser; kurgusunun tarihi olaylar üzerine temellendirilmesi, olayların geçmişşte iz bırakan kahramanlar etrafında gelişmesi, buna paralel olarak Türk tarihi ve edebiyatıyla ilgili bilgiler vermesi açısından önem arz etmektedir. Arslanhan Minaresi, Türkiye Türkçesine aktarılarak eserin Türkiye Türkleri tarafından da okunması amaçlanmıştır. Çalışma Giriş, I. Bölüm, II. Bölüm ve Sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Giriş'te Gulam KERİMİY hakkında kısaca bilgi verilerek çalışmaya konu olan eser tanıtılmış ve incelemelerin hangi yöntemler çerçevesinde yapıldığına dair teorik bilgiler açıklanmıştır. Birinci Bölüm'de eserin muhteva incelemesi yapılmıştır. Hikayelerin muhtevası konu, izlek, olay örgüsü, şahıs kadrosu, zaman, mekan ve çatışma açısından irdelenmiştir. Muhteva incelemesi yapılırken İsmail Çetişli'nin Metin Tahlillerine Giriş- 2 (2004), Nurullah ÇETİN'in Roman Çözümleme Yöntemi (2015), Türk Romanı Tahlilleri ve Türk Hikayesi Tahlilleri (2017), Şerif AKTAŞ'ın Anlatma Esasına Bağlı Edebi Metinlerin Tahlili (2017), Mehmet Tekin'in Roman Sanatı-I (2018) gibi eserlerinden faydalanılmıştır. İkinci Bölüm'de Arslanhan Minaresi adlı eserin Özbek Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktarılmış şekli yer almaktadır. Aktarma yapılırken kaynak dil ile hedef dil arasındaki benzer yapılar, mümkün olduğunca korunmaya çalışılmıştır. Ancak hikayelerde anlatılmak istenilenlerin Türkiye Türkçesinde daha iyi ifade edilebilmesini sağlamak adına birebir aktarmak yerine yer yer bağlama göre aktarma yapılmıştır. Sonuç Bölümü'nde ise eserin muhteva incelemesine yönelik genel çıkarımlara yer verilmiştir.
Kerkük folklorundan örnekler

Bu çalışmada, Türk folkloru içerisinde önemli bir yere sahip olan Kerkük folklorundan örnekler verilmiştir. Verilen bu örnekler, o bölgede saha araştırması şu anda mümkün olmadığından bu alanda yapılmış çalışmalardan seçilmiştir. Özellikle 1961 yılında yayımlanmaya başlayan Kardaşlık Dergisi'nin tamamına yakını taranmış ve konu ile ilgili bilgiler seçilmiştir. Buna ilaveten, Kerkük'le ilgili yayımlanmış eserler de gözden geçirilerek gerekli bilgiler alınmıştır. Bugüne kadar Kerkük'le ilgili olarak toplu bir folklor çalışması yapılmadığı göz önünde bulundurularak, bu alanda yapılmış bireysel ve dağınık ürünleri örnekler halinde bir arada toplamak amaç edinilmiştir.
Kültür endüstrisi ve edebiyat dergiciliği: Muhafazakarlığın temel ilkeleri bağlamında sabitfikir (2011-2019)

Edebiyat kanonlarının üretildiği alanlardan biri de edebiyat dergileridir. Belirli kültür politikaları tarafından yönetilen bu dergilerde yer alan kitap tanıtım ve eleştirileri, okurlara bir takım söylemlerin iletilmesinde kültür endüstrisinin araçlarından biridir. Kültür endüstrisi, Frankfurt Okulu'na göre Aydınlanmanın vaadini gerçekleştirememesi üzerine çeşitli kitle iletişim araçlarıyla üretilen kitlelerin aldatılışıdır. Kültürün endüstrileştiği bu ortamda, sanat ve edebiyat da politik-ekonomik bir alan haline getirilerek yönetimsellik alanlarından biri olur. Kültür-sanat içerikleriyle bireyleri normalize eden edebiyat dergilerinde, kişilerin kendilerini ve diğerlerini görme biçimlerini edindiği bir süper-panoptikondur. Bu yönetimsellik araçlarından biri de Sabitfikir Güncel Edebiyat Dergisi'dir. Sabitfikir, 2011'de dijital ve basılı olarak güncel edebiyat dergileri içinde yerini alan, önce Doğan Medya ardından Turkuvaz Medya bünyesinde yayınlanan bir dergidir. Öte yandan 1980 itibarıyla küresel ve ulusal çapta yükselen muhafazakarlık pek çok yönetimsellik aracında yeniden üretilir ya da sarsılır. Araştırmanın amacı Sabitfikir'de muhafazakarlığın temel ilkelerinin görünümünü analiz edip bu ilkelerin dergide üretilen edebiyat kanonlarıyla etkileşimini açıklamaktır. Araştırmanın sorusu muhafazakarlığın kurucu ismi Edmund Burke ile bu alanın önemli düşünürleri olan Robert Nisbet ve Russell Kirk'ten yola çıkılarak belirlenen muhafazakarlık ilkeleri kapsamında incelenen dergide hangi edebiyat kanonlarının üretildiğidir. Bu soruya cevap verebilmek için seçilen yöntem, kültüre yönetimsellik açısından yaklaşıldığından daha açıklayıcı olabileceği düşünülen Foucaultcu Söylem Analizi'dir. Bu ilkeler altında tartışılan söylemlerde insanların nasıl özneleştirildiği; modern bireyin çıkmazı, otoriteye itaat, dine bağlılık, geleneğe bağlılık, aileye bağlılık, sermayenin çıkarı ve tarihe bağlılık ilkesi başlıkları altında analiz edilmektedir. Söz konusu ilkeler bağlamında söylemlerin üretim, değişim, keskinleşme ya da yumuşama aşamaları gösterilmekte, böylece dergide hangi edebiyat kanonlarının yeniden üretildiği ortaya konmaktadır.
Şeyhü'l-İslam Yahya Divan'ında sözvarlığı

Çalışmamızın ana amacı, seçilen metinden yola çıkarak 17. yüzyıl Osmanlı Türkçesinin söz-söz ilişkisini ortaya çıkarabilmek; dönemin kelime kadrosu içindeki yerli ve alıntı unsurların sayısal verilerini elde ederek dönemin dil özelliklerini belirleyebilecek bir şablon çıkarabilmek; bu konuda yapılabilecek daha ileri çalışmalara veri tabam oluşturabilmektir. Çalışmamız, yalnız dil alanında değil; aynı zamanda edebiyat alanında da çalışacaklara şairin kelime kadrosu üzerinden yaşamı, felsefesi ve etkilendiği unsurlar açısından fikir verebilecek ipuçlarını sağlamayı amaçlamaktadır. Şeyhü'l-islam Yahya Divanı'nda yer alan 450 gazelin söz varlığının dizinleri dört alt bölümden oluşturulmuş ve bu alt bölümlerde sırasıyla sözlerin, eklerin ve özel adların dizinleri hazırlanmıştır; son alt bölümde de sıklık dizini oluşturulmuştur. Dizinler hazırlanırken, gazelliyatı oluşturan toplam 30282 kelime ve 3369 madde başından, A-E maddeleri arasındaki 10010 kelime 1068 madde başında incelenmiştir. Sonuç bölümünde dizinlerden elde edilen bulgular 17. yüzyılda Osmanlı Türkçesi'nin gösterdiği özelliklere göre yorumlanmıştır. Çalışmanın sonuna sayısal verileri gösteren tablo ve grafikler eklenmiştir. Bu verilerin analizine göre, Yahya'nın gazellerinde incelenen kelime kadrosunun toplam kelime adedinin 1068 olduğu ve bunun 269'unun yerli, 799' nun alıntı unsurlardan oluştuğu görülmektedir. Yüzdelerle ifade edilmesi gerekirse eserin incelenen bölümünün %25,19' unun yerli unsurlardan; %74,81'inin alıntı unsurlardan oluştuğu ortaya çıkar. Aynı sayısal inceleme sıklığa göre yapılırsa: İncelenen 10010 kelimede, yerli unsurların 4725 adet olduğu ve metnin % 47 ,20' sini, alıntı unsurların ise 5285 adetle %52,80' ini oluşturduğu görülür. Sıklık açısından bakıldığında aradaki farkın azaldığı görülür; ancak yine de metnin kelime kadrosunun yansından fazlasını alıntı unsurlar oluşturmaktadır.