Çevre algılama ve kentsel kimlik: Haliç üzerine bir yöntem önerisi

Şehirler, insanların yerleşme, konutsal rahatlık, işyeri, yeniden yapılanma ve eğlence ihtiyaçlarını karşılayan yerlerdir. Sosyal ve kültürel değerler bir şehrin sürekli gelişme içerisinde olan en önemli özellikleridir. Bu bağlamda kentsel kimlik, şehirlerin birer canlı varlık olarak hayatta kalabilmesi ve kentlilere yaşanılabilecek bir ortam sağlanması açısından hayati önem taşımaktadır. Bir Dünya metropolü olan İstanbul, doğal güzellikleri, tarihi ve arkeolojik mirası ve sosyo-kültürel yaşamıyla eşsiz bir şehirdir. Bu özellikler şehre zengin bir kimlik oluşturmakla beraber aynı zamanda güçlü bir kentsel imaj da kazandırmaktadır. Şehrin fiziksel öğelerinin oluşturduğu silueti ve tarihi mimarisi son derece etkileyicidir. İstanbul Boğazında bir körfez olan Haliç, kentin fiziksel yapısının önemli bir öğesidir ve istanbul'un tarihi ve kültürel değerlerinin şekillenmesinde önemli bir rol oynar. İstanbul metropolünün akıllarda kalıcı görüntüsünün bir parçası olarak Haliç, kimliğini oluşturan güçlü öğeler ile bir alt bölge özelliğini taşır. Bu öğeler doğal, kültürel ve sosyal çevre ile ilgili veriler ile isimlendirilebilir. Haliç alt bölgesine değerlendirmek, turistik potansiyelin, sunulan kentsel hizmetlerin kalitesinin ve alt bölgeye ait kimliğe yapılan yatırımların titizlikle gözden geçirilmesiyle gerçekleştirilebilir. Son 30 yılda yerel yönetimler, bölgenin geliştirilmesi için sık sık uyguladıkları yaklaşımlarda bölgenin kimliği hakkında bir araştırma yapmamışlardır. Bu çalışmanın temel amaçlarından birisi, bölgenin gelecekte gerçekleştirilecek geliştirilme sürecine ve bölge planlama çalışmalarına bir temel oluşturmak için, kimliği oluşturan öğelere kapsamlı bir yatırım yapılmasını sağlamaktır. Çalışmanın bir başka önemli amacı da İstanbul'un tarihi bir alt bölgesinin tanımının ve sınır belirlemesinin yapılmasıdır. Bu çalışmanın sonucunda elde edilecekler, Haliç bölgesinin kimliğini oluşturan fiziksel, kültürel, ve sosyal öğeleri açıklamaya, bölgenin ekonomik tabanını genişletmeye yönelik planlan yapmak için ne gibi atılımların gerçekleştirilmesi gerektiğini kararlaştırmaya yardımcı olacaktır. Birinci bölüm, tezin giriş bölümü olup, böyle bir çalışmanın yapılmasının gerekliliğini ve araştırma sürecinde kullanılan metod ve analizleri içermektedir. Tezin ikinci bölümünde, çevre algılama ve kentsel kimlik konularıyla ilgili temel teoriler ve hakkında yazılanlar üzerinde yoğunlaşılmıştır. Üçüncü bölümde Haliç bölgesinin tarihsel gelişimi, kentsel kimliğin oluşma aşaması göz önüne alınarak incelenmiştir. Bu inceleme İstanbul'un başkent olduğu Roma, Bizans, Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti dönemlerini kapsamakladır. Dördüncü bölümde Haliç bölgesinin kimliğini oluşturan öğeler; doğal çevre, sosyo-kültürel yapı, kentsel çalışmalar ve bölgeler, tarihi mimari gibi birçok bağlamda incelenmiş ve analiz edilmiştir. Beşinci bölüm Haliç bölgesinin sınır belirleme çalışmasını içermektedir. Daha önce gözden geçirilen çevre algılama ve kentsel kimlik teorilerine ait kavramların kullanılmasıyla bölgesel sınırların analizi gerçekleştirilmiştir. Topografyayla ilgili sınır ve engeller, sosyo-kültürel kalıplar, yerel yönetimler, erişebilirlik hakkında detaylı bilgi verilmiştir. Sonuç ve değerlendirme altıncı bölümdedir. IX