Sabir Rüstemhanlı'nın 'Ölüm Zirvesi' ve 'Gök Tanrı Oğuz Kağan Destanı' romanları incelemesi: Tarih - gerçeklik - metin merkezli bir çalışma

Jeopolitik ve jeostratejik değeri yüksek bir coğrafyada bulunan Azerbaycan, Türk Dünyası için çok eski dönemlerden beri hem tarihi geçmişşi, hem de edebiyat ve sanattaki varlığı ile büyük önem taşımaktadır. Azerbaycan son yıllarda dikkate değer sayıda araştırmacının ilgi alanına girmekte, hakkında bilimsel çalışmalar yapılmaktadır. Bu düşünceden hareketle yüksek lisans tezimizi Azerbaycan edebiyatı alanında yapmayı uygun gördük. Çalışmamızda Türkiye sahasında süratle tanınmaya ve büyük ilgiyle takip edilmeye başlayan Sabir Rüstemhanlı'yı romancı yönüyle ele almaya karar verdik. Onun Ölüm Zirvesi ile Gök Tanrı Oğuz Kağan Destanı adlarını taşıyan iki romanını tarih, gerçeklik ve metin merkezli çerçeveden incelemeyi amaçlayan tez çalışma konusunu belirledik. Böylece Rüstemhanlı'nın bu iki romanı aracılığıyla Türk dünyasının hafızasını canlı tutmayı ve Türklüğün yüksek değerlerini gündeme getirerek yeniden ön plana çıkarmayı amaçladık. Rüstemhanlı imzalı iki romanı incelerken aynı zamanda tarih sahası ile roman türünün kesişen ve örtüşen noktalarını tespit etmeye çalıştık. Böylelikle yıllarca gelişimini iki ayrı koldan sürdüren tarih ve edebiyat sahalarının birbirini destekleyip besleyen ortak hususiyetlerini yakından görme imkanı bulduk. Bilindiği üzere tarih yaşanmış hadiseleri gerçekliğe bağlı olarak ele almaktadır. Edebiyat ise ondan farklı olarak yaşanmış ya da yaşanması muhtemel hadiseleri kurgulayarak anlatan bir çalışma sahasıdır. Araştırmamız Sabir Rüstemhanlı'ya ait iki eserde tarihi hadiselerin roman formu içinde nasıl kurgulandığını ortaya çıkarmaya yöneliktir. Araştırmamız ana gövdeyi oluşturan dört bölüm ile giriş, sonuç, kaynakça kısımlarından oluşmaktadır. Giriş kısmında çalışma ile bağlı konu, amaç, yöntem, literatür taraması, kısıtlıklar, tarih disiplini, roman türü, tarihi roman, Azerbaycan tarihi ve edebiyatı gibi konularda genel bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Azerbaycan edebiyatında kendine özgü bir yer edinmiş bulunan Sabir Rüstemhanlı'nın hayatının aşamaları, edebi kişiliği ve eserleri ile ilgili bilimsel araştırmaya dayanan bilgiler yer alır. Kanaatimizce bir müellif hakkında yeterince bilgi sahibi olmadan onun edebiyattaki birikim ve tecrübelerinin göstergesi konumundaki eserini doğru biçimde değerlendirmek epeyce zordur. Bu sebeple öncelikle Rüstemhanlı'yı derli toplu bilgiler ışığında tanımanın doğru olacağını düşündük. Böylelikle Türkiye sahasında hakkında bilimsel çerçevede yeterince çalışma yapılmamış olan yazarı, geniş kitlelere tanıtmak daha kolay hale gelecektir. İkinci bölümde klasik roman inceleme metodu çerçevesinde teorik bilgiler verilmiştir. Bu kapsamda olay örgüsü, şahıs kadrosu, mekan ve zaman mefhumları, bakış açısı ve anlatıcı, dil ve üslup özellikleri alt başlıkları şeklinde nazari açıklamalar yapılmıştır. Ayrıca anlatma- gösterme tekniği, tasvir tekniği, mektup tekniği, geriye dönüş tekniği, montaj tekniği, leitmotiv tekniği, diyalog ve iç diyalog teknikleri, iç çözümleme tekniği ve bilinç akışı tekniği gibi başlıklar altında roman inceleme yöntemleri ana hatlarıyla tanıtılmıştır. Üçüncü bölümde Sabir Rüstemhanlı'nın Ölüm Zirvesi romanı ikinci bölümdeki teorik bilgiler ışığında incelemeye tabi tutulmuştur. Eserde 13. ve 14. yüzyılda Azerbaycan hanlıkları döneminde yaşanan hadiseler ve Rus istilası o dönemin tanığı olan gerçek tarihi şahsiyetlerin hayatlarından yola çıkılarak anlatılmıştır. Bilhassa hanlıklar döneminin öne çıkan şahsiyetlerinden Nadir Şah ve Cavad Han tarihi gerçeklere uygun biçimde fikir, faaliyet ve kişilikleriyle tasvir edilmiştir. Dördüncü bölümde yine Rüstemhanlı'ya ait olan Gök Tanrı Oğuz Kağan Destanı adlı roman incelenmiştir. Bu kısımda klasik roman inceleme metotları ile teknik unsurlar dikkate alınmıştır. Romanda bütün Türk toplumlarının ortak değeri kabul edilen Oğuz Kağan'ın doğumundan ölümüne kadar geçirdiği süreç ayrıntılarıyla birlikte okurlara aktarılmıştır. Sonuç bölümünde çalışma boyunca sıralanan bilgiler ışığında elde edilen veriler değerlendirilmiştir. Bilimsel araştırmamızda yapılan tahlil ve yorumlardan ortaya çıkan sonuç açıklanmıştır. Son kısım olan kaynakçada ise çalışma boyunca faydalandığımız farklı nitelikteki belge ve kaynaklar alfabetik sıraya uygun olarak verilmiştir. Çalışmamızın bizden sonra aynı veya benzer konuda çalışacak diğer araştırmacılara yardımcı olmasını temenni etmekteyiz.