Ayaş ilçesi Oltan köyü gelenekleri, kına adetleri ve kına türküleri

Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Ankara Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü Etnomüzikoloji ve Folklor Anabilim Dalı'nda yüksek lisans tezi olarak hazırlanan bu çalışma, Kasım 1995 -Aralık 1996 tarihleri arasında yapılmıştır. Ayrıca bu çalışmada; bütünüyle katılımcı gözlem ve görüşme tekniği kullanılmış, objektiflik ilkelerine bağlı kalınmıştır. Çalışmanın konusunu; Ayaş İlçesi, Oltan Köyü Düğün Gelenekleri, Kına Adetleri ve Kına Türküleri oluşturmaktadır. Ankara ili çevresinde yapılan araştırmaların yok denilecek kadar az olması, bu tip çalışmaların gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır. Sosyo-ekonomik koşulların sürekli değişmesinin yarattığı zorlukların yaşam biçimini etkilemesi, kültürel değerlerimizin yok olmasına katkıda bulunmaktadır. Bu çalışma, zengin maddi ve manevi kültürel değerlere sahip olan ülkemizde, kentleşme sonucunda kaybolmaya yüz tutan değerlerin ortaya çıkarılarak, bu alanda yapılan bilimsel çalışmalara katkı sağlaması ve gelecek kuşaklara aktarılması açısından önem taşımaktadır. Ayrıca Ayaş ilçesinde bir süre kaymakamlık yapan Mehmet Aldan'ın 1965 yılında yaptığı incelemeleri yayınladığı 'Türlü Yönleriyle Ayaş' isimli kitabında tespit ettiği kültürel değerlerin, günümüzdeki uygulamalarıyla geçen 31 yıl içindeki benzerlik ve değişikliklerini belirlemek, bu çalışmanın önemini arttırmaktadır. Çalışmanın I. bölümünde Ayaş ilçesiyle ilgili, II. bölümde de Oltan köyü ile ilgili genel bilgiler verilmiştir. III. bölümde geçmişşten günümüze kadar geçen süre içinde Türk toplumundaki evlenme biçimleri açıklanmış ve IV. bölümde ise yörede evlenme ile ilgili işlem ve gelenekler ele alınmıştır. Ekonomik koşulların yarattığı zorluklar nedeniyle maddi ve manevi alandaki kültürel değerlerimiz günden güne kaybolmaya yüz tutmaktadır. Söz konusu değerlerimizden biri olan düğün gelenekleri, özellikle kırsal bölgelerde en göz alıcı törenlerdir. Çalışmanın konusunu oluşturan yörede düğünler, davullu ve davulsuz olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Kaynak kişilerce artık yapılmadığı söylenen davullu düğüne çalışma süresince rastlanmamıştır. Ancak davullu düğünlere dair bilgiler, kaynak kişilerden ve kitaplardan elde edilerek açıklanmıştır. 'Sinsin' adı verilen bir halk oyununun oynandığı ve 'köçek' oynatmanın adet olduğu davullu düğünler, genellikle dört gün sürmekte idi. Davulsuz düğünler ise, halen üç gün devam etmektedir. Gözlemlenen düğün, davulsuz düğün türünden olup, üç gün sürmektedir. Düğün, genellikle Cuma günü 'düğün kurma' adı altında nişan töreniyle başlamaktadır. Ancak yörede, nişan adı altında uygulanan işlemler, kentlerdeki uygulamalarından farklı olarak gerçekleştirilmektedir. Cumartesi günü gündüz çeyiz, kız evinde sergilenmekte, aynı günün akşamı, yine kız evinde kına gecesi düzenlenmektedir. Kına gecesinde, teypten çalınan müzik eşliğinde oynanmakla birlikte, kına yakılırken gelini ağlatmak amacıyla, ayrılığı ve kederi vurgulayan hüzünlü sözler içeren ilahiler söylenmektedir. Bunun yanı sıra kına gecesinde, ülkemizin diğer bölgelerinde pek rastlanmayan bir adet de 'gelin uyutma' törenidir. Söz konusu törende gelinle sağdıcı, ortaya serilen bir yatağa yatırılarak, üstleri Örtülmekte ve üzerlerine vurmak suretiyle 'nenni' okunmaktadır. Düğünün son günü olan Pazar günü öğlen, gelin, kız evinden oğlan evine getirilmekte ve akşam, gelinle damadın gerdeğe girmesiyle düğün son bulmaktadır. Sonuç, Kaynakça ve Ekler ise tezin son kısmını oluşturmaktadır.