Realisms and working women in the novels of Gaskell and Brontë

Bu tez Viktorya dönemi romanlarında çalışan kadın tasvirlerini, Elizabeth Gaskell'in Mary Barton ve Ruth romanlarında toplumsal gerçekçilik kullanımının ve Charlotte Bronte'nin Jane Eyre ve Villette romanlarında psikolojik gerçekçilik kullanımının analizi ile göstermeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada toplumsal ve psikolojik gerçekçilik açısından yapılan analizler, Gaskell'in ve Bronte'nin, kadınların çalışma alanlarındaki kısıtlayıcı durumlara rağmen, kadınlar için çalışma fikrini benimsediklerini ve eserlerini üretirken bu kadınları çevreleyen toplumsal, ahlaki ve psikolojik problemlerden etkilendiklerini ortaya çıkarmıştır. Çağlarının çalışan kadınları için gösterdikleri bu endişeye ve ilgiye rağmen, Gaskell ve Bronte, romanlarında bu kadınları, onların yaşam şartlarını ve problemlerini farklı şekillerde gösterirler. Gaskell, toplumunun diğer problemlerini betimlemede kullandığı toplumsal gerçekçiliği bu romanlarında çalışan kadınları gösterme de kullanırken, Bronte temel olarak bu kadınların tasvirinde çağının psikoloji teorilerinden yararlanır. Gaskell'in Mary Barton ve Ruth kitaplarında toplumsal gerçekçilik açısından yapılan analizler, Gaskell'in çalışan kadınların tasvirinde toplumsal gerçekçiliği, çağının toplumsal gerçeklerine yönelik birçok detay vererek, çalışan kadınları sosyal ilişkilerinde göstererek ve toplumun bu kadınlarla ilgili düşüncelerini yansıtarak kullandığını ortaya çıkarmıştır. Diğer bir önemli sonuç ise Gaskell'in bu kitaplarında temel olarak üç çalışma alanına yoğunlaştığı ve bu işleri hem olumlu hem de olumsuz şartlarıyla ortaya koyduğudur. Gaskell bu çalışma alanlarının şartlarını ortaya çıkarırken karakterlerinin düşüncelerinden ve deneyimlerinden yararlanır. Yapılan analizler Gaskell'in daha çok, bu çalışma alanlarının olumsuz yönlerini vurguladığı ve kitaplarında yansıttığını ortaya çıkarmıştır. Bu durum göz önünde bulundurularak, Gaskell'in bu romanlarında kadınların çalışma alanlarının daha çok olumsuz yönlerini göstererek, toplumda bu çalışma alanlarında yapılması gereken değişikliklere dikkat çektiği iddia edilmiştir. Bunların dışında, Gaskell'in kadınların farklı alanlarda ilerlemesini desteklediği ve bu metinlerde çalışmayan elit tabaka kadınlarını sıklıkla eleştirdiği saptanmıştır. Bu eleştirilerin en bariz örnekleri, Mary Barton isimli romanda John Barton'un elit tabaka kadınlarını bütün gün alışveriş yapıp, piyano çalmakla suçladığı kısımda ve Ruth'un kendi adını verdiği eserde çalışmayan soylu sınıf kadınlara hayatın anlamına dair ne bildiklerini sorduğu kısımda bulunur. Mary Barton ve Ruth evlerde verilen hizmetin hem olumlu hem de olumsuz yönlerini bu alanda çalışan kadın karakterler kullanarak, onların deneyim ve sosyal etkileşimlerini yansıtarak ve Viktorya toplumunun bu alan hakkında görüşlerine yer vererek gösterir. Ruth, Sally ve Ruth isimli karakterleriyle evlerde verilen hizmet çeşitlerini olumlu bir şekilde okuyucuya yansıtır. Bu bağlamda, özellikle Sally işverenleriyle sevgi, saygı ve samimiyete dayalı güzel bir ilişki içinde gösterilir. Böyle bir ilişkinin nedenleri ve Sally'nin işinde sahip olduğu ayrıcalıklar okuyucuya verilir. Sally'nin yanı sıra, Ruth da Bradshaw ailesinde sürdürdüğü çocuk bakıcılığı işinde birçok avantaja ve ayrıcalığa sahiptir. Ruth'un tipik bir günü, maaşı ve işverenlerinin ona karşı tutumu okuyucuya detaylı bir şekilde sunulur. Ruth'un bu işi, ona, bağımsızlık, ayakları üstünde durabilme ve dünya tecrübesi ve bilgisi kazandırır. Thurstan ailesinden aldığı eğitimden ve Bradshaw ailesinde işiyle kazandığı deneyimlerden sonra, Ruth artık kötü niyetlere ve sahtekarlıklara kurban gidecek bir kadın değildir. Bay Bellingham'ın evlilik teklifini reddetmesi bunu kanıtlar niteliktedir. Bütün bunlara dayanarak, iyi tutumlu orta sınıf ya da elit sınıflar olması kaydıyla, Ruth romanının, ev işini çalışan sınıf kadınına makul bir seçenek olarak sunduğu iddia edilebilir. Bu şekilde, bu çalışma alanı, kadının yaşam alanını kısıtlayan ve ona köle muamelesi yapan bir alan olmaktan çıkar. Ruth'a kıyasla Mary Barton, ev hizmetini negatif bir şekilde gösterir. Bunu yaparken, Mary ve John Barton'un bu işle ilgili olumsuz görüşlerinden ve Alice Wilson'ın eski iş deneyiminden yararlanır. Bu çalışma alanı, kadınların zaten kısıtlı olan özgürlüklerini; çalışma saatlerine, giyinme şartlarına yönelik katı kural ve düzenlemeleriyle, başkaları için harcanan yoğun, sıkıcı ve uzun çalışma saatleriyle daha da kısıtlarmış gibi yansıtılmıştır. Alice özellikle işi yüzünden ailesine zaman ayıramadığından yakınmaktadır. Ailesini iş bulmak için terk ettikten sonra annesini bir daha göremediği için büyük bir üzüntü içinde gösterilmektedir. Ayrıca, Alice'in romanın bir yerinde neden ailesini ziyaret edemediği hakkında yaptığı konuşma Alice ve zamanın çalışan kadınlarının bu çalışma alanında nasıl sömürülere maruz kaldığını açık bir şekilde göstermektedir. Nakış işi Mary Barton ve Ruth isimli eserlerde toplumsal gerçekçilikle gösterilen diğer bir çalışma alanıdır. Bu çalışma alanı Gaskell'in romanlarında en geniş kapsamlı incelenen meslektir. Mary Barton ve Ruth'un kahramanları da bu iş alanında çalışır ve bu romanlarda bu çalışma alanına dair birçok detaylı bilgi sağlanır. Bu romanlar, nakış işini, düşük maaşlara, uzun ve monoton çalışma saatlerine ve bu çalışma alanının sebep olduğu sağlık sorunlarına değinerek oldukça negatif bir şekilde yansıtırlar. Mary Barton'da nakış işçilerinin çalışma şartları ve içinde bulundukları olumsuz durumlar, okuyucuya Mary ve Margaret yoluyla aktarılır ve roman bu karakterlerin maaşlarına, çalışma saatlerine ve sağlık problemlerine değinir. Üzerine yoğunlaşılan bu konular, okuyucuya birçok toplumsal detayla aktarılır. Örneğin, karakterlerin maaşları kiralarıyla ya da günlük iyi bir yemek öğününün fiyatıyla kıyaslanır. Bu gibi toplumsal detaylar romanın gerçeğe benzerliğini güçlendirir. Başka bir örnek ise, ucuz giyim üretiminde çalışan Margaret'ın işi yüzünden kör olmasıdır. Körlüğüne sebep olarak, geceleyin kendi evinde kendi mumlarıyla sürdürmeye çalıştığı işi gösterilir. Margaret'ın karşılaştığı bu durum Viktorya dönemi üzerine yazılan birçok kitapta, yaygınlığı dile getirilen bir durumdur. Bunların yanı sıra, bu romanlarda yapılan analizler Ruth'un Mary Barton'a kıyasla nakış işinde çalışan işçilere dair daha çok detay verdiğini saptamıştır. Ruth bu işçileri mesai saatleri içinde okuyucuya yansıtır, onlara yemek olarak ne sunulduğunu ve onların yemeklerini nasıl yediklerini bile anlatır. Bu detaylar romanın sözde günahkar karakteri Ruth'a empati uyandırmak için kullanılmış olabilir. Diğer bir deyişle, dehşet verici çalışma şartları, roman okurlarının Ruth'u, evlilik dışı ilişkisini değerlendirirken, göz önünde bulundurmaları için okuyucuya sunulmuş olabilir. Gaskell hem Mary Barton hem de Ruth isimli eserlerinde, fabrikalarda çalışan kadınların sorunlarına değinir. Viktorya toplumunun bu çalışma alanına yönelik ön yargısını karakterlerinin düşünce ve deneyimleriyle okuyucuya aktarır. Bu bağlamda, romanların bu mesleğe yönelik değindiği konular, bu mesleğin toplumda sayıları gittikçe artan hayat kadınlarıyla bağdaştırılması, fabrikada çalışan kadınların evlerini ve ailelerini çalışma saatleri yüzünden ihmal etmeleri ve bunun sonucu olarak ailelerin dağılmasıdır. Bunlara ek olarak, bu romanlar, Viktorya toplumunda yaygın olan, kadınlara ve erkeklere ayrılan farklı alanlar ideolojisini de yansıtırlar. Bu ideolojiye göre kadına ayrılan alan evidir ve kadının çalışmasına iyi gözle bakılmaz. Bu çalışmada yapılan incelemeler, bu romanların kadınların fabrikalarda çalışmalarına, hayatta kalabilmeleri için bir zorunluluk olarak baktıklarını ortaya çıkarmıştır. Bunun bir örneği Mary Barton'da hasta çocuğuna bakmak zorunda kalan Esther'dir. Esther işsiz kaldığı için hayat kadını olur. Fakat, bu romanlar fabrika işine ılımlı yaklaşsalar bile, kadının benimsenen evcimen yapısına uygun işlere öncelik verirler ve bu tür işleri okuyucuya daha detaylı aktarırlar. Mary Barton'da fabrikada çalışan kadınlar, dış görünüşleri ve davranış biçimleri açısından detaylı bir şekilde anlatılırlar ve kavrama güçlerine ve zekalarına vurgu yapılır. Ayrıca dikkat çekici olmayan çehrelerine ve kendileriyle iletişim kurmak isteyen erkeklere karşı ilgisiz tutumlarına da yer verilir. Yansıtılan bu özellikler, bu çalışma alanının toplumda sayıları artmakta olan hayat kadınlarıyla özdeşleştirilmesi fikrini çürütmeye yönelik verilmiş olabilir. Roman, Viktorya toplumunun bu mesleğe dair olumsuz düşüncelerini, çoğunlukla John Barton'un fikirleriyle yansıtır. John Barton, Esther'in evi terk ettikten sonra hayat kadınlığı yaptığını düşünür ve ondaki ahlaki değişime işinin sebep olduğunu iddia eder. Bu yüzden, Mary'nin fabrikada çalışması olanaksızdır. Mary bir terzinin yanında işe başlar, fakat roman onu yüksek mevkiye ulaşma hayalleri olan hayalperest bir genç kız olarak yansıtır. Mary hayallerine ulaşmak için Harry Carson ile görüşmeye başlar ve bu şekilde Esther'in yolunu izler. Mary'nin bu şekilde yansıtılması, romanın, kadının ahlakının işiyle özdeşleştirilmesi fikrine karşı olduğunu ortaya koyar. Romanda fabrika işine kadınlar için ahlaki bir tehlike temsil eden bir sorun olarak bakılmasa da, fabrikada çalışmakta olan kadınlara ve onların içinde bulundukları olumsuz şartlara asla değinilmez. Romanda sadece fabrika deneyimi olan birkaç kadın karaktere yer verilir. Bu bağlamda, Bayan Wilson bu meslekte çalışan kadınları temsil eden başkarakterdir ve konuşmalarında genellikle fabrika işinin, kadının ev işlerindeki becerisini olumsuz etkilediğinden bahseder. Örneğin, eski bir fabrika işçisi olarak, kendisinin, evliliğinin ilk zamanlarında patates pişirmeyi bile bilmediğini iddia eder. Bunun ve fabrika işiyle bağlantılı birçok sorunun, evlilikleri olumsuz bir şekilde etkilediğini ve ailelerin dağılmasında başlıca neden olduğunu düşünür. Bütün bunlar bu romanda kadınların fabrikada çalışmalarının genel anlamda desteklendiğini fakat bu alanda çalışan evli kadınlar üzerine endişe duyulduğunu açıkça göstermektedir. Mary Barton hayat kadını meselesini Esther ve Harry Carson'la gönül eğlendiren Mary ile gösterir. Her iki durumda da, bu kadınları değerlendirirken, onların yaşam şartlarını göz önünde bulundurur. Hiçbir zaman, bu karakterlerin ahlakını, işleriyle bağdaşlaştırmaz. Viktorya toplumunda var olan bu basit bağdaşlaştırmayı reddeden bu roman, Esther'in hayat kadınlığına atılmasına neden olan dış etkenleri ve içler acısı durumları yansıtarak topluma meydan okur. Sevgilisi tarafından terk edilen Esther hasta çocuğu ile çaresiz kalmıştır ve makara ve mezurasıyla evde nakış işi yaparak para kazanmaya çalışır. Kirasını ödeyemediği için, Esther'in nakış aletlerine ev sahibi el koyar ve hiçbir seçeneği olmayan Esther hayat kadını olarak yaşamını devam ettirmeye başlar. Bu bağlamda, Esther'in nakış aletlerini elinden alan ev sahibi dolaylı olarak onun ahlaksızlığına neden olmuştur ve tüm toplumu temsil etmektedir. Romanda verilen bu mesajın, Gaskell'in Üniteryen fikirlerini açığa çıkardığı söylenebilir. Gaskell'e göre, insanoğlu doğuştan günahkar değildir ve çevre insanı ve onun hareketlerini şekillendiren temel faktördür. Gaskell bu fikrini romanlarında hayat kadınlarını sergilerken sıklıkla kullanır ve bu kadınların çektiği ızdırap ve pişmanlıklarını yansıtarak okuyucudan onlar için şefkat göstermelerini ister. Bu fikirler Ruth'da da görülmektedir. Roman sürekli Ruth'un kötü yola düşmesine neden olan çevresel faktörlere ve Ruth'un masum kişiliğine dikkat çekmektedir. Ruth'un bu günahı işlemesini işiyle bağdaşlaştırmasa da, terzi yanında atölyede çalışırken harcadığı monoton saatleri, berbat çalışma şartlarını ve Pazar günleri işçilere sağlanan özgürlüğü, Ruth'un evlilik dışı ilişkiye girmesine neden olan küçük faktörler olarak göstermiştir. Ruth'un ailesel destek ve cinsel bilgi eksikliğini, bu günahı işlemesine neden olan en önemli faktörler olarak sunmuştur. Esther'in durumunda olduğu gibi, Ruth da romanın sonunda, yıllarca acı çektikten sonra, toplum tarafından bağışlanmış gibi gösterilir. Esther'in affedilmesi Mary'nin kötü yola düşmesini engellemesindeki rolüyle gerçekleşirken, Ruth hasta bakıcısı olarak çalışıp birçok hastaya yardım ettiği işi sayesinde bağışlanır. Bronte'nin adı geçen romanlarında, çalışan ve çalışmayan kadınların üzerinde fizyonomi ve frenoloji ile yapılan analizler, Bronte'nin bu romanlarında kadınların tasvirlerinde daha çok fizyonomi kullandığını ortaya çıkarmıştır. Brönte, bu romanlarında, kadınların alınları, kaşları, gözleri, saçları ve yanaklarına odaklanmış ve onlara yönelik belirli niteliklere sıklıkla yer vermiştir. Romanların bu özelliği okuyucunun bu karakterlerin kişiliğini daha kolay anlamasına yarar sağlamıştır. Karakterlerin özelliklerine dair verilen bu nitelikler Viktorya dönemi bilim adamlarının bu özelliklere yüklediği kişilik özellikleriyle örtüşmektedir. Bu karakterin genel davranış biçimleri ve anlatıcı tarafından sağlanan genel özellikleri de karakterlerin tasvirinde, yüzü okuma bilimine ait detayların ima ettiği kişilik özellikleriyle örtüşmektedir. Bu romanların anlatıcıları olarak, romanda bulunan fizyonomik ve frenolojik tasvirlerin çoğunu Jane ve Lucy yapar. Jane ve Lucy'nin fizyonomi ve frenolojisi, kendileri ve romanlardaki birkaç karakter tarafından, sadece birkaç kere verilir. Jane Eyre de okuyucu en azından Jane'nin yeşil gözlere, koyu saça ve düzgün olmayan fiziksel özelliklere sahip olduğunu bilir; fakat Villette'de Lucy'nin dış görünümü neredeyse tanımsız kalır. Bu, Lucy'nin toplumda deli olarak etiketlenmemek için, asi ve gelenekleri reddeden kişiliğini aşırı öz denetimle okuyucudan gizleme çabasından kaynaklanıyor olabilir. Romanlarda yapılan incelemelerin bir diğer sonucu ise bu romanların fizyonomi ve frenoloji kullanımı ile çalışan kadını, çalışmayan kadından ayırdığıdır. Buna göre, çalışan kadınlar çalışmayan kadınlardan zihinsel ve entelektüel kapasiteleriyle, çalışkanlıklarıyla ve bu kadınların yaşam alanının kısıtlayan Viktorya toplumuna karşı gösterdikleri direnişle ayrılırlar. Çalışan kadınlar genel olarak zeki, güçlü ve üretken olarak gösterilirken, çalışmayan kadınların çoğunda bu gibi özelliklerin yokluğundan bahsedilir; fakat bu romanlar çoğunlukla toplumda değişikliklere yol açabilecek güçlü orta sınıf kadınların frenolojisi ve fizyonomisine yer verirken daha düşük sınıflardan gelen kadınları basmakalıp bir şekilde okuyucuya aktarırlar. Jane Eyre ve Villette' te yapılan analizler, Jane Eyre'nin Villette'e kıyasla, çalışan ve çalışmayan kadınlar arasındaki farklılıkları daha çok ve belirgin bir şekilde yansıttığını göstermiştir. Bunun sebebi, Jane Eyre'de zamanlarını boş geçirerek harcayan yüksek sınıf kadınların çokça bulunması olabilir. Bu iki romanda, güçlü orta sınıf kadınların fizyonomik ve frenolojik tasvirlerine yer verirken, işçi sınıfı kadınları yüzeysel bir şekilde tanımlarlar. Jane Eyre, Lowood yatılı okulunda öğretmen olarak çalışan Miss Temple'ı; güçlü, direnen, cesaretli, onurlu ve akıllı kişiliğiyle, döneminin ideal kadını olarak görür. Miss Temple'ın bu özellikleri, romanda büyük ve kıvrımlı alnı, alnının ışıldayan beyazlığı, kara gözleriyle ve romandaki davranış biçimiyle okuyucuya sunulur. Villette'te ise Madame Beck'in davranışlarında öz denetim kullanan, mantıkçı ve disiplinli kişiliğine, fizyonomisi aracılığıyla yer verilir. Madame Beck'in kişiliğini gösteren diğer yüz özellikleri; dar alnı, ince dudakları ve her zaman tetikte olan gözleridir ki bunlar onun sert, soğuk ve otoriter kişiliğini yansıtır. Madame Beck'in bu özellikleri sıkı okul yönetiminde kendini gösterir ve bu yönetimin baskısını hisseden Lucy, çok fazla öz denetim uyguladığı için psikolojik bir çöküntüye uğrar. Bu kadınların dışında, Jane Eyre'de Diana ve Mary ve Villette'te Matmazel St. Pierre detaylı ya da olumlu olmayan şekillerle fizyonomik tasvirlerle okuyucuya aktarılırlar. Bu bağlamda, Mlle St Pierre oldukça negatif bir biçimde, fizyonomisiyle, okuyucuya aktarılır. İp gibi ince dudakları, dolgun ve geniş yanakları ve donuk gözleri; müsrif, kibirli, tehlikeli ve soğuk kişiliğini ima eder; ki bu özellikler onun lükse düşkün ve çalışmaktan nefret ettiği hayatıyla da gözler önüne serilir. Mlle St Pierre'nin fizyonomisi ile bu derece negatif gösterilmesi, Bronte'nin bu gibi özellikler gösteren kadınlar için, ister çalışsın ister çalışmasınlar, nefretini açıkça ortaya koyduğunu açığa çıkarmıştır. Bu çalışma, Bronte'nin çalışmayan kadınları paylaştıkları birkaç özellikle fizyonomi ve frenoloji aracılığıyla eleştirdiğini ortaya koymuştur. Jane Eyre'de, düşük kaşlar, gelişmiş alt çene, dolgun ve geniş yanaklar, şefkatten yoksun gözler, kibirli dudaklar ve koyu saç yüksek tabakadan gelen kadınlarda sıklıkla görülür ve bu özellikler onların materyalistlik, kibirli, tutkulu ve küçümseyici kişiliklerine atıfta bulunur. Jane Eyre'de, Bayan Reed ve Bayan Ingram fizyonomik tasvirleri açısından dikkat çekerler. Bu, onların Jane'i küçümseyen ve ona kaba davranan başlıca karakterler olmalarından kaynaklanabilir. Jane Eyre; çalışmayan kadınların entelektüel ve zihinsel eksikliklerine de ifadesiz çehrelerine yaptığı göndermelerle atıfta bulunur. Hayatlarını sürdürmek için, çalışmak yerine evliliği seçen bu kadınlarda, bu gibi özelliklere sıklıkla yer vererek, Bronte bu kadınları ideal kadın olarak adlandıran Viktorya toplumunu dolaylı yoldan eleştirir. Villette'de çalışmayan kadınlar olarak Polly Home'a ve Ginevra Fanshawe'e yoğunlaşılır ve bu karakterlerin fizyonomik detayları onların hayatlarında bir erkek figürü gerekliliğine dikkat çeker. Polly ve Ginevra'nın bu kişilik yapılarını ortaya çıkaran fizyonomik özellikleri; Polly'nin sabit ve yoğun bakışları ve küçük kaşları, Ginevra'nın pembe ve sarışın rengi ve kırılgan olarak adlandırılan güzelliğidir. Polly, uysallığı, evcimenliği ve erkeklere karşı aşırı evcimen tutumu ile Viktorya toplumunun evdeki melek rolündeki kadınını temsil ederken, Ginevra; bencil, çıkarcı ve boş kişiliğiyle Lucy'nin nefret ettiği kadın tipini temsil eder. Bu kadınların tasvirinde kullanılan fizyonomi ve frenoloji, bu kadınları ideal olarak nitelendiren Viktorya toplumuna yönelik bir eleştiri niteliğindedir. Bu çalışmada yapılan analizler Bronte'nin, Viktorya döneminin depresyon, akıl hastalıkları ve öz denetim uygulama hakkındaki görüşlerini, daha çok Jane ve Lucy'nin okuyucuya aktarımında dile getirdiğini ortaya çıkarmıştır. Dönemin bu konulara ilişkin inanışları, Jane ve Lucy'nin işleri hakkındaki inanış, düşüncelerini ve çalışma şartlarını yansıtmak için kullanılmaktadır. Her iki durumda da, çalışma şartları bu karakterlerin psikolojik çöküşüne sebep olur. Bu iki kadın da oldukça romantik, her türlü kısıtlamayı reddeden bir özgürlük kavramını benimserler ve bunu başaramayacaklarını bilirler. Her ikisi de, insanoğlunun birbirlerine fiziksel, sosyal, psikolojik ya da ekonomik açıdan bağımlı olduğunu ve bütünsel bir özgürlük kavramının bu nedenlerle mümkün olmayacağını kavrar. Bu bağlamda, bu çalışma Jane ve Lucy'nin toplumda biraz daha özgürlük kazanmak amaçla çalışma fikrini benimsediklerini saptamıştır. Her ikisi de evliliğin kadınlar için zaten kısıtlı olan özgürlük kavramını daha çok kısıtladığını düşünür ve çalışma fikrini benimserler. Jane ve Lucy işlerine bağlı stres yaşasalar da bu stresin sebebi her ikisinde de farklıdır. Viktorya dönemi, stres altında olan herkesin zihinsel ve psikolojik sorunlar yaşayabileceği fikrini benimser ve bu fikir Jane'in ve Lucy'nin geçici psikolojik sorunlarında kendini gösterir. Her ikisi de özgürce ve diledikleri gibi yaşamalarını gerektiğini söyleyen tutkuları ve her şeyi akıllarıyla yönetmeleri gerektiğini söyleyen mantıkları arasında bir ikilem yaşarlar ve bu ikilemi bastırmak için çoğunlukla öz denetim kullanırlar. Dönemin toplumunun da inandığı gibi, bu psikolojik çöküş süreci, karakterlerin mantıkları duygularına hükmetmeye başladığında normale döner. Ekonomik açıdan başkalarına bağlı olmanın ağırlığını erken yaşlarda öğrenen Jane, çocukluğundan itibaren ekonomik özgürlük ve bağımsızlık peşindedir. Jane çalışarak biraz daha özgürlük kazanabileceğini düşünür ve evlilik fikrine başvurmaz. Jane'nin hayali her türlü kısıtlamayı reddeden bir özgürlüğe ulaşmaktır ama bunun imkansızlığını bilir. Yine de, romanda birçok kez bu tutkusu ve mantığı arasında ikilemler yaşar ve bu ikilemleri engellemek ve bastırmak amacıyla öz denetim kullanır. Öz denetimi, özellikle işlerinin kısıtlayıcı özelliklerine, monotonluklarına ve ümit vaat etmeyen geleceğine alışmak için kullanır. Mesela, sıklıkla kendini diğer çalışan kadınlarla kıyaslar ve kendi durumunu çok daha iyi bulur. Başka bir örnekse, Thornfield'teki bakıcılık işini bir patronun varlığıyla daha çok sevebileceğini söyleyerek kendini kandırmasıdır. Jane, Thornfield'teki işine gitgide alışır ve Bay Rochester'in evlilik teklifini kabul ettikten sonra kendini gittikçe artan bir stres altında bulur. Jane'nin stresi Rochester'in aşırı ataerkil davranışlarından kaynaklanır. Rochester Jane'e sürekli pahalı elbiseler ve takılar almaya ve ona kölesi gibi davranmaya başlar. Bu Jane'e Rochester'e ekonomik açıdan bağlılığını hatırlatır ve Jane, evlenince, işiyle kazandığı özgürlüğü kaybedeceğini düşünür. Jane görüşme saatlerini kısıtlayarak ve evlendikten sonra bile çalışmaya devam edeceğini söyleyerek öz denetim uygulamaya çalışır ama başarılı olamaz. Özellikle, evliliğinden bir gece önce gördüğü rüyalar ve sözde halüsinasyon psikolojik çöküşünün göstergeleridir. Jane, Bertha gerçeğini öğrenince mantığının gösterdiği yolu seçerek Thornfield'ı terk eder ve yeni bir iş aramaya başlar çünkü gerçek anlamda ilk kez aç ve evsiz kalmıştır. Küçük bir köy okulunda öğretmen olarak çalıştığı son işinde de, hayatıyla pek mutlu ve tatmin değildir. Yine öz denetim kullanarak, seçtiği bağımsızlığın Rochester'le yaşayacağı köle hayatına kıyasla daha iyi olduğuna kendini inandırmaya çalışır. Jane gibi, Lucy de, Viktorya toplumunda kadınlar için akıl hastalığına sebep olabileceği düşünülen tutkulu kişiliğini saklamak için, öz denetim kullanır. Jane'e kıyasla, daha çok öz denetim yapar ve bu onun okuyucudan bile kişisel hayatına ait bilgileri saklamak istemesinde açıkça görülür. Lucy kendisinin patron olmadığı her üç işinde de mutlu değildir çünkü kimseden emir almak istemeyen ve bütünüyle özgür olmak isteyen bir yapısı vardır. Jane gibi o da, işinin kısıtlayıcı durumlarına alışmak için öz denetim kullanır. Hasta bakıcılığı yaptığı ve gayet kısıtlayıcı olan ilk işinde bile kendisini mutlu olduğunu ikna etmeye çalışır. Lucy özellikle Madam Beck'in okulunda çalışırken büyük bir depresyona girer. Madam Beck'in sürekli gözetleme ve casusluk yapan kişiliği Lucy'nin kişiliğini daha çok gizleme çabasına girmesine sebep olur. Kendini ele vermemek için, Lucy yalnızlığı seçer ve kendini tamamen işine adar. Bu yalnızlık, okulda zihinsel ve fiziksel sorunları olan bir öğrenciyle yapayalnız bırakıldığı bir tatilde dayanılmaz bir hal alır. Ailesi tarafından istenmeyen çocuk da teyzesi tarafından alınınca, Lucy kendini çok yalnız hisseder ve çevresindekileri sevdikleriyle güzel zamanlar geçirirken hayal etmeye başlar. Lucy bütün bunlara dayanamaz ve aşırı bir biçimde kullandığı öz denetimini kaybeder. Bu bağlamda, Lucy'nin depresyonu aşırı öz denetiminden kaynaklanıyor gibi gösterilmiştir ve bu şekilde Bronte'nin özdenetime dair düşünceleri Viktorya toplumunda olumlu yanları olduğu düşünülen öz denetimle çelişmektedir. Lucy Doktor Bretton ve annesi sayesinde iyileşir ve Madam Beck'in okuluna dönerken işi hakkında yeniden olumsuz düşünceler sergilemeye başlar. Bu işe sadece, kendi okulunu kurmak hayaliyle katlandığını söyler ve okulunu Mösyö Paul sayesinde kurduğunda ilk defa mutlu ve tatmin görünür. Sonuç olarak, Gaskell ve Bronte çalışan kadını gösterirken kullandıkları realizm çeşitlerinde farklılıklar gösterseler de, ikisinin de amacı çağlarının çalışan kadınlarının çalışma şartlarını, problemlerini ve durumlarını açıkça ve korkusuzca göstermektir. Her ikisi de, bu sayede toplumda, bu kadınların çalışma alanlarını iyileştirmeyi amaçlarlar. Bu çalışmadan çıkan diğer bir sonuç ise, bu iki yazarın kullandıkları teknik ve metotların kullandıkları realizm çeşitlerine uygun olmasıdır. Örneğin, Gaskell sözü geçen romanlarda sosyal realizme uygun, objektif ve bilimsel üçüncül kişi anlatım kullanırken, Bronte karakterlerinin psikolojisini yansıtmak için bilerek ya da bilmeyerek birincil kişi anlatım kullanır. Anlatıcılarının seçiminde bile böyle bir tutarlılık ve uygunluk sergileyen bu yazarlar, bize insanoğlunun ızdırabını gözler önüne seren büyüleyici eserler sunarlar.