turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Oryantalist koleksiyoner Levinus Warner (D.1619-ö.1665) derlemesi Türkçe atasözleri ve deyimler

Sözlü kültürün en önemli taşıyıcıları olan atasözleri ve deyimler, kendilerini meydana getiren milletlerin dilsel kodlarını, kültürlerini, yaşayış tarzlarını, örf ve ananelerini en iyi şekilde yansıtan dilsel unsurlardır. Atasözleri, hayatta karşılaşılan pek çok konu üzerine ataların, tecrübe süzgecinden geçirilmiş bilgi birikimini, kısa ve öz olarak yol göstermesi niyetiyle nesillerce aktardığı kalıplaşmış ifadelerdir. Deyimler ise genellikle gerçek anlamının dışında, mecazi bir anlatımla dikkati çeken kalıplaşmış yapılardır. Bu teze konu olan atasözü ve deyimlerin bulunduğu iki defterin derleyicisi L. Warner, 1619- 1665 yılları arasında yaşamış Alman asıllı Hollandalı bir oryantalist ve yazma eser koleksiyoneridir. 1644 yılında İstanbul'a gelip 1665 yılına kadar İstanbul'da yaşamış, birçok yazma eser toplamıştır. 1665 yılında İstanbul'da vefat ettikten sonra vasiyeti üzerine bütün koleksiyonu Leiden Üniversitesi'ne nakledilmiştir. Leiden Üniversitesi'nde Cod. Or. 1119 ve Cod. Or. 383 numaralarla kayıtlı Levinus Warner'a ait iki ayrı defterde bulunan Türkçe atasözleri ve deyimler bu tezin özünü oluşturmaktadır. Bu defterlerin içerisinde atasözleri ve deyimlerin yanında kalıp sözler, beyitler ve atasözleri ve deyimlere kaynaklık oluşturan Arapça, Farsça ibarelerle bazı ayet ve hadisler de yer almaktadır. Bu tezde defterlerdeki atasözleri ve deyimler Latin harflerine aktarıldıktan sonra Türk Dil Kurumu'nun Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü ile Ömer Asım Aksoy'un Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü'nden hareketle derlemede yer alan atasözleri ve deyimlerin Türkiye Türkçesindeki karşılıkları tespit edilmiştir. Bunların dışında kalanlar ise Türkiye Türkçesine aktarılmamıştır. Fakat atasözü, deyim, kalıp söz gibi dil birliklerinden hangisine ait oldukları literatür tanımları esas alınarak tespit edilip karşılarına yazılmıştır. Ayrıca çalışmada defterlerde yer alan unsurların kısa bir dil incelemesi yapılmıştır.
Lütfiye Aydın, hayatı, sanatı ve eserleri üzerine bir araştırma

Lütfiye Aydın'ın hikayeleri ve romanları temel alınarak oluşturulan bu tezde amaç, yazarın eserlerini detaylı bir şekilde inceleyerek bunların Türk edebiyat tarihi içerisindeki yerlerini almasını sağlamaktır. Lütfiye Aydın, Türk toplumunun ve bu toplumda yer alan kişilerin, sanatçıların, özellikle de kadınların yaşamını ele alıp bunları bir yazar duyarlılığıyla eserlerinde işler. Edebiyata Şeyda Birecikligil takma adıyla yazdığı şiirlerle başlayıp daha sonra öykücü kimliği kazanır. Art arda yazdığı öykülerinden sonra romancılığa da soyunan yazar peş peşe iki roman yazar. Toplamdaki altı öykü kitabında elli yedi öyküsü bulunan Lütfiye Aydın; evlilik, aşk, aile, siyasal eleştiri, sevgi, ölüm gibi temalarla eserlerini verir. Öykülerinde daha çok bir kadın hassasiyeti ve gözüyle eleştirel bir tutum sergileyen yazar yaşadığı Madımak Olayı'ndan sonra bu tutumunu daha da arttırır. Romanlarında ise Türk edebiyatı ve Türk musikisi için önemli olan şahısların hayat hikayelerine yer verir. Bunların dışında kendisi de Gaziantepli olan yazarın anılarıyla birlikte Gaziantep'in tarihsel ve kültürel açıdan bir değerlendirmesi olan Anka Kentim Antep'im kitabı ve yaşadığı Madımak Yangını sonrasında zihinsel bir toparlanma sürecini anlattığı Kül Tablet anlatı kitabıyla farklı türlerde de eserler verir. Yazarın beş öykü kitabı, iki romanı, anı kitabı ve anlatı kitabı yapı ve içerik bakımından ilk kez tarafımca incelenmiştir. İki bölümlük bu çalışmada ilk bölümde Lütfiye Aydın'ın hayatı ve sanatı; ikinci bölümde ise eserleri yapı, tema ve üslup açısından incelenmiştir.
Kıssa-i Kerb Gazİ ve Hikaye-i Muhammed Hanefİ,

Mensur hikaye metinlerimizin ve bunların incelenip değerlendirilmesi hem eski edebiyatımızın daha iyi anlaşılması hem de günümüz sanatçısına kaynaklık etmesi açısından çok değerlidir. Bu düşünceden hareketle bu çalışmamızda mensur bir hikayeörneği olan ve döneminde de birçok insan tarafından asker ocaklarında ve kahvehanelerde okunan aynı zamanda 'Gazavatname' ve 'Menakıbname' olarak isimlendirilebilecek bu eser üzerinde büyük bir istekle çalıştık. Battalname veDanişmentname gibi dini ve hamasi nitelikler taşıyan bu eseri edebiyatımızakazandırmayı amaçladık. Türk hikaye geleneğinde de sözlü geleneğin getirdikleri ile birlikte İslamiyet'in etkisi açık biçimde görülmektedir. İslamiyet etkisi altında gelişen Türk destanlarında yapılan mücadele ve savaşların amacı İslamiyet öncesidestanlarınkinden çok farklıdır. Bu destanlarda maddi kuvvetle manevi kuvvet birleşir, bilhassa maneviyat ön plandadır. Kerbname'nin mensur 3 ciltlik nüshası Atatürk Kütüphanesi Muallim Cevdet yazmaları arasında bulunmuştur. Transkripsiyonlu metni ve incelemesi üzerinde çalışmış olduğumuz nüsha Muallim Cevdet K. 234'te kayıtlıdır. Hikaye Hz. Osman'ın şehit edilmesiyle başlar. Mervan bunu fırsat bilerek Hz. Osman'ı Hz. Ali'nin şehit ettiği iftirasında bulunur. Hz. Ayşe bu haberi duyuncaüzüntüyle orduyu toplayıp savaşa gider. Ancak Said ibn Vakkas onu vazgeçirir. Bu kısımdan sonra Muhammed Hanefi hikayeye dahil olur. Birçok kimse onun zulmündenşikayet ederek Hz. Ali'nin huzuruna gelirler. Hz Ali onun böyle şeyler yapmasınaihtimal vermez ve bir mektup gönderir. Mektupta kafirlerden itibar görmediklerinizulümden şikayet edenlerin de onlar olduğunu söyler. Hz. Ali'den onlarla savaşmak için izin ister Hz. Ali bunu kabul eder. Hz. Ali ona yardım etmesi için Kerb Gazi'denyardım ister. Muhammed Hanefi ile Kerb Gazi birlikte kafirlere karşı cenge başlarlar.
Pakize Başaran'ın romanları ve romancılığı

Bu çalışma 1951- 1977 yılları arasında Pakize Başaran tarafından yazılan on bir romanı kapsamaktadır. Çalışma iki ana başlık altında incelenmiştir. İlk bölümde yazar 'Hayatı', 'Mesleği' ve 'Sanatı' bakımlarından ele alınmıştır. İkinci bölümde yazarın romanları; 'Romanların Biçimsel Özellikleri', 'Romanların Yapısı', 'Tematik Yönden Romanlar', 'Romanların Adlandırılması', 'Dil ve Anlatım' başlıkları altında detaylı bir şekilde incelenmiştir. Romanların yapısı başlığı altında olay örgüsü, şahıs kadrosu, bakış açısı ve anlatıcı, zaman, mekan ve anlatım tekniklerine yer verildi. Bu bölümde Şaka Bitti adlı roman ayrı bir başlıkta incelenmiştir; bunun nedeni adı geçen eserin biyografik ve tarihi unsurlar içermesidir. Bu nedenle ilk bölümde yazarın hayatı ele alınırken, ailesinin hayatına da yer verilmesi uygun görülmüştür. Romanlarla ilgili incelenen her bir başlıkta kronolojik sıra esas alınmıştır. Yazarın ele alınan on bir romanı şunlardır: Benim Doktorum, Sahte Gelin, Köye Dönen Yosma, Meçhule Giden Yol, Şaka Bitti, Seni Yalnız Seni, Aşk Acıları, Devenin Öcü, Büyükler Küçükler ve Köpekler, Döner Koltuk, Tekinsizler. Çalışmanın sonuç kısmında ise bir kadın yazar olarak Pakize Başaran'ın hayatı, ailesi, mesleği, sanatı, romanları, romanlarının yapısı, romancılığı ve romanlarında görülen popüler roman özellikleri hakkında elde edilen bulgular nitel olarak ortaya konulmuştur.
Cuha el-Arabi ve fıkraları üzerine bir inceleme

Cuha karakterinin Arap ülkelerinde mühim ve Arap halk edebiyatında etkili olması dolayısıyla yaşamış olduğu siyasi, sosyal ve tarihi çevrede fıkralarıyla dönemin siyasi gerçeğini nasıl yansıttığını ve fıkraları halkın siyasi taleplerini eleştirel ve alayıcı bir üslupla ifade etmek için kullanmasına nazaran fıkralarının tesir etmiş olduğu sosyal ve siyasi yönleri değerlendilmiştir. Fıkralarında toplumsal reform amacıyla o zamanda yaygın olan olumsuz toplumsal özellikleri dile getirmesi Cuha fıkralarının en önemli yönlerinden biridir. Araştırma, doküman incelemesine dayalı nitel bir yaklaşma gerçekleştirilmiştir. Araştırmada çok sayıda Cuha EL Arabi fıkrası incelenmiştir.
Halk kitapları üzerine mukayeseli bir araştırma

Bu çalışma, Halk Kitapları Üzerine Mukayeseli Bir Araştırma adını taşımaktadır. Çalışmada öncelikli olarak halk kitapları üzerinde durulmuş, halk kitaplarının tarihçesi ve özellikleri verilmiştir. Devamında halk kitapları üzerine yapılan çalışmalar hakkında bilgi sunulmuştur. Çalışmanın ikinci bölümünde ise başta Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nde seminer derslerinin kuvvetlendirilmesi için okunan ve Fevziye Abdullah Tansel tarafından hazırlanmış olan 'Klasik Türkçe Dini Metinler' ile çalışmanın diğer eserleri olan 'Mevlid-i Nebevi' ve 'Leyla ile Mecnun' adlı halk kitapları şekil ve muhteva bakımından incelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise 'Mevlid-i Nebevi' ve 'Leyla ile Mecnun' gibi halk kitabı olan eserlerden hareketle 'Klasik Türkçe Dini Metinler' adlı eserin bir halk kitabı olup olmadığı ortaya konmaya çalışılmıştır. Amacımız halk kitaplarına dair yeni bir araştırma ortaya koymak suretiyle bu alandaki bilimsel çalışmalara katkı sağlamak ve kıyıda köşede kalmış veya unutulmuş böyle eserleri gün yüzüne çıkararak Türk kültürüne ait yeni ürünleri bilimsel platformda tanıtmaktır.
Aşıklık geleneği ve kültür değişmeleri

Kültür ve değişim kavramlarının yan yana anılması, çeşitli tartışmaları da beraberinde getirmektedir. Değişimi görüp yorumlayabilmek kısa ve uzun vadede önemli kazanımların elde edilmesini sağlayacağından bu konunun çeşitli boyutlarıyla ele alınması gerekmektedir. Bu noktada genellikle değişmesi ve değişmemesi gereken unsurlar ile belirli bir süre değişime maruz kalındıktan sonra toplum içinde ortaya çıkan durumlar, çeşitli bakış açılarıyla ele alınmıştır. Özellikle yönün Batıya doğru döndüğü Osmanlı'nın son döneminden başlayarak Cumhuriyet dönemiyle devam eden Batı yönlü kültürel değişim meselesi alan araştırmacılarının üzerinde hassasiyetle durduğu bir konu olmuştur. Kültürel değişim toplum içinde iç ve dış farklı dinamiklerin bir araya gelmesi neticesine göre şekillenmektedir. Bu sebeple konuya olabildiğince farklı noktalardan kurulacak neden-sonuç ilişkileri ile yaklaşmak gerekmektedir. Toplumun yakın dönemde yaşamış olduğu kültürel değişimi yorumlamaya odaklanan bu çalışmada, Batı yönlü zihniyet değişimi ile birlikte gelen modernlik anlayışı ve onun yanında getirdiklerinin toplumun sosyo-kültürel yapısı ve aşık tarzı şiir geleneği üzerindeki etkisinin görülmesi amaçlanmıştır. Bunu yaparken çalışmanın malzemesi 1950 sonrasında aşık tarzı şiir geleneği içinde aktif olarak yer alan gelenek temsilcilerinin ortaya koymuş olduğu ürünlerden elde edilmektedir. Bilindiği üzere 1950 sonrası Türkiye'sinde değişimin hızı ve boyutu çeşitli sebeplerle son derece güçlü bir şekilde artmıştır. Aşıklar, hem kültürel değişimi ciddi oranda yaşayan toplumun geniş kitlesinin içinde yer almakta hem de gelenek temsilcisi olarak modern dönem içerisinde gelenek-modern mücadelesini bizzat yaşamaktadırlar. Bu sebeple onların gözlemleri konu hakkında ayrıntılı veriler elde edilmesini sağlayacaktır. Bu çalışma temelde aşıkların gözüyle toplumda yaşanan kültürel değişimin okunması ve aşıklık geleneğinin bu dönemde yaşamış olduğu değişim ve dönüşümler olmak olmak üzere iki kısma ayrılmaktadır. Birinci kısımda değişimi ortaya çıkaran dinamikler ve değişimin toplum içinde etkili olduğu alanlar görülmeye çalışılırken ikinci kısımda ise gelenekte yaşanan değişim icracı, icra bağlamı, ürün ve geleneğin toplum üzerindeki etkisi konuları üzerinden görülmeye çalışılması söz konusudur. Böylece bir yandan kültürel değişim alanında yapılan çalışmalara bu durumu en yakın şekilde gözlemleyen kişilerin bakışıyla alternatif bakış açıları geliştirilmiş olacak diğer yandan aşıklık geleneğinin 20. yy. sonu ve 21. yy. başlarındaki durumu görülmeye çalışılarak geleneğin durumu değerlendirilip devamının nasıl şekilleneceği hakkında veriler elde edilecektir.
Milli Kütüphane 06 HK 1721 numaralı Güfte Mecmuası

Klasik Türk Edebiyatı ve Türk musikisinin günümüzde layığıyla araştırılıp incelenebilmesi için ihtiyaç duyulan önemli kaynaklardan biri de güfte mecmualarıdır. Güfte mecmuaları derleyicisinin kişisel zevk, ilgi ve beğenisine göre bir araya toplayıp kayıt altına aldığı bestelenmiş güftelerden oluşan bir eserdir. Şairlerin divanlarında bulunmayan şiirlere, divanı olmayan ya da divanı henüz ele geçmemiş şairlerin şiirlerine ve tezkirelerde adı geçmeyen şairlere ve şiirlerine ulaşmada ve bu şiirleri besteleyen bestekarlar hakkında bilgi edinmede güfte mecmuaları önemli bir yer tutmaktadır. Güfte mecmuaları, derlendikleri dönemin şiir ve musiki beğenisini, dönemin bestelenmek için şiirleri en fazla tercih edilen şairlerini, şiir ve musiki alanındaki genel eğilimleri ve tutumları aydınlatan ve bu konuda bugün için araştırmacılara kaynaklık teşkil edip fikir veren önemli eserlerdir. Bu çalışmanın konusu Milli Kütüphane, Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi koleksiyonunda 06 Hk 1721 arşiv numarasında kayıtlı 'Mecmu a-i Eş ar' adlı güfte mecmuasıdır. Müstensihi belli olmayan ve 1222 (1806) istinsah tarihli, toplam 217 şiirden oluşan ve 84 varak olan bu mecmua genellikle 13 .-19. yüzyıl arasında yer alan 79 şairin şiirlerini içerisinde barındırmaktadır. Çalışmada ilk olarak söz konusu mecmuanın transkripsiyonlu metni oluşturulup mecmuanın nüsha tavsifi, şiirlerin nazım şekilleri ve şiirlerde kullanılan vezinler, şiir ve şair dizini, mecmuada yer alan şairler ve yaşadıkları yıllar ve yüzyıllar, divanlarda ya da herhangi bir kaynakta bulunamayan şiirler, haklarında bilgi bulunamayan şairler ve şiirleri, kime ait oldukları bulunamayan mahlassız şiirler, nazire şiirler, mecmuadaki şiirler ve ait oldukları musiki makamları, içinde şiir bulunmayan musiki makamları, mecmuada isimleri geçen bestekar ve besteledikleri şiirler tablolar ile gösterilmiş, metnin hazırlanmasında izlenen yoldan bahsedilmiş, mecmuadaki şiirler ulaşılabilen divanlar ve çeşitli kaynaklardaki şiirlerle karşılaştırılarak tespit edilen farklılıklar dipnotlarda belirtilmiştir. Ayrıca bu şiirlerin 'Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi'a göre tasnifi yapılmıştır.
Yusuf Atılgan'ın romanlarının psikanalitik açıdan incelenmesi

' Yüksek Lisans Tezi Yusuf Atılgan'ın Romanlarmuı Psikanalitik Açıdan İncelenmesi Arzu ÖZDEMİR Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Yeni Türk Edebiyatı Anabilim Dalı 2005, Sayfa: i+ 163. İnsan davranışlarının sebeplerini daha iyi anlayabilmek dolayısıyla insanı daha doğru bir şekilde tanıyabilmek için kullanılan psikanalitik eleştiri yöntemi, edebi eserlerin yorumlanmasına geniş birkaçı kazandırmıştır. Temelde Freud'un bilinçaltıyla ilgili savlarına dayanan bu yöntem, edebi eserlerdeki karakterlerle okuyucu arasındaki eşduyumsallığı artırıcı bir işlev görür. Yusuf Atılgan, insan tekinin ruh iklimlerine girebilmişliğini romanlarında çarpıcı bir şekilde yansıtan son dönem Türk edebiyatının önde gelen isimlerindendir. Bu yüzden eselerinin psikanalitik eleştiriye tabi tutulmadan yorumlanması, onun yazar kimliğinin sergilenmesinde bir engel olarak düşünülmelidir. Türk edebiyatındaki büyük bir eksikliği gidermek amacıyla hazırlanan bu yüksek lisans tezinde, romanlarının psikanalitik incelenmesi, üç ana başlık altında yapılmıştır. 'Bilinçaltından Gün Işığına' adlı birinci bölümünün Freudyen bakış açısı temel alınarak yürütülmesi uygun görülmüştür. Bu bölümde Freud'un kuramlanndan yola çıkılarak bireyin ilk çocukluk döneırünin bilinçaltına kazılmış görüntüleri sergilenmeye çalışılmıştır. 'Benini Arayan Bireyin İletişimsizliği' bölümünde ise romanlar, daha çok ego psikologlarının görüşleri ışığında incelenmiştir. 'Ben ve Öteki İlişkisi' isimli bölümde de bireyin öteki 'lerle olan ilişkisi üzerinde durulduğundan ben' i başkalarıyla birlikte inceleyen analistlerin görüşlerinden faydalanılmıştır. Açar Sözcükler: psikanaliz, sevgisizlik, horlanma, ölümseverlik, yalnızlık
Salim Şengil'in hikayeciliği

1913 yılında doğan Salim Şengil Türk edebiyatında dergicilik ve yayınevi faaliyetleriyle bilinen bir hikayecidir. 1937 yılında CHP'nin düzenlediği Türkiye Hikaye Yarışmasında Toprağa Dönüş adlı hikayesiyle birincilik ödülü alarak adını duyuran Salim Şengil yaşamı boyunca edebiyatla iç içe kalmış, etrafında önemli edebiyatçıları toplamış ve onlara yol gösterici olmuştur. Döneminin önemli ve yenilikçi edebiyat dergileri arasında yer alan Seçilmiş Hikayeler (1947 1957); Dost (1957 1973) dergilerini çıkarmış ve Dost Yayınevi'ni kurmuştur. Seçilmiş Hikayeler dergisinde elli kuşağı hikayecilerinin ve şairlerinin birçoğunun eserlerine yer vermiş, onların Türk edebiyatında tanınmasında pay sahibi olmuş, Varlık dergisinin tekelinde bulunan edebiyat ödüllerine talip olmuştur. Ayrıca kurduğu yayınevleri ile birçok ünlü yazarın ilk kitaplarını yayımlamasına olanak sağlamıştır. 2005 yılında hayatını kaybeden Salim Şengil yayıncı ve editör kişiliğinin yanında 1943 1992 yılları arasında bir piyes, bir anı ve beş hikaye kitabı kaleme almış, bu kitaplarında döneminin zevk ve anlayışını yansıtmaya çalışmıştır. Bu çalışmada Salim Şengil'in kitaplarında yer alan hikayeler tematik olarak incelenmeye çalışılmış ve dönemi ile olan ilişkileri ortaya çıkarılmıştır.
Ahmed Talib İrşadi'nin Divanının incelenmesi

Ahmed Talib İrşadi, Dini-Tasavvuff Türk Edebiyatı'nın 19. y. y. şairlerindendir. Derebeyizade Helvacıoğlu Ahmed Efendi diye tanınır. Bu çalışmada Ahmed Talib İrşadi'nin hayatı, tarikat zinciri hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Divan'da yer alan şiirler şekil ve tür yönünden incelenmiştir. Bu şiirlerin din- tasavvuf- cemiyet yönünden değerlendirilmesi yapılmıştır. Ahmed Talib İrşadi Divanı. Osmanlı Türkçesi'nden Günümüz Türkçesi'ne transkripsiyon harfleriyle aktarılmıştır. Çalışmanın sonuna bir de 'şiir indeksi' ilave edilmiştir, Ahmed Talib İrşadi. Uşşakiyye tarikatının, Trşadiyye kolunu kurmuştur. Bu kolu kurarken Bektaşilik'ten de unsurlar almıştır. Bu sebeple onun şiirlerinde tasavvufun pek çok terimleri ve DinT-Tasavvufi Türk Edebiyatı'nın belirgin Özellikleri görülmektedir. Ayrıca çeşitli tasavvufi' düşünceleri kendi şahsiyetinde ve kurduğu kolda birleştirmesi sebebiyle de önemli bir mutasavvıf şairdir. Ahmed Talib İrşadi, özellikle bu yönleriyle incelemeye değer orijinal bir şahsiyettir.
Halep Türkmenlerinde ölümle ilgili gelenekler ve inanışlar

Ölüm, insan hayatının en önemli geçiş dönemlerinden üçüncüsü ve sonuncusudur. Gerek günümüz gerekse ilkel topluluklar için hiçbir zaman yok oluş olarak sayılmamıştır. Bir dönemi tamamlayıp başka bir döneme geçiş olarak kabul edilmiştir. Bu ani ve kaçınılmaz an insanlar için korku ve gizem kaynağı olmuştur. Bilinçaltında yatan bu korku ve çaresizlik insanları tedirgin etmektedir. Çoğu kez etrafında olan bitenleri, eşyaların duruşlarını, hayvanların alelade davranışlarını ölümün ön belirtisi olarak saymıştır. Bu tedirginlik ve ölüm korkusu insanları ölümden kaçmaya, uzaklaşmaya hatta düşünmemek için bile bir takım adetlere ve uygulamalar uymaya zorlamıştır. Dolayısıyla ölümün çerçevesinde yüzlerce adet, inanç, gelenek, görenek, dinsel ve büyüsel uygulamalar oluşturmuştur. Bu çalışmamızda geçmişş dönemlerde Anadolu'dan gelip Halep ve çevresine yerleşen Halep Türkmenlerinin bu konuya kaynak olabilecek ölüm ve etrafında kümelenen uygulamaları ve inanışları araştırılarak belirlenmeye çalışılacaktır.
Nurmuhammet Andalıp'ın Baba Ruşen, Zeynel Arap ve Kıssa-yı Firgun halk hikayelerinin incelenmesi

Genel anlamda kapsayıcı bir başlık olarak 'Türk Edebiyatı'nı edebiyat disiplini alt başlıklarını da hesaba katarak incelemek, birçok şeyi dışarıda bırakmaya sebep olacaktır. Zira tarihi veya coğrafi kapsamı düşünüldüğünde bu kadar geniş bir uzamda ve böyle büyük bir kronolojide çok büyük bir kültür yaratımı önümüze çıkacaktır. Hiçbir detayın atlanmadan ve olması gerektiği gibi incelenmesi ancak tarihi veya coğrafi bölümlemelerle ve kendisini benzerlerinden ayıran spesifik özellikleriyle daha küçük 'Türk Edebiyatları'nın araştırılmasıyla mümkündür. Dolayısıyla her bir Türk sahası kendisine mahsus kültür kodlarıyla oluşturduğu yaratı geleneği ile diğerlerinden genelde benzerlik gösterse de özelde ayrıdır. Bu haliyle de ayrıca incelenmesi ve araştırılması gerekir. Özbek, Kırgız, Kazak, Türkmen, Azerbaycan, İran, Kıbrıs veya Anadolu'da ortak bir 'Türk Edebiyatı' oluşurken bu sayılan her saha diğer sahalardan farklı olarak kendisine ait özellikleri, kültür kodlarını o sahanın eserlerine ve o eserleri vücuda getiren sanatkarlarına yüklemiştir. Bu amaçla çalışma konuları seçilirken genelden daha özele doğru araştırma ve incelemeler aynı zamanda bütün 'Türk Edebiyatı' için büyük önem arz etmektedir. Bu büyük geleneğin bir parçası olan Türkmen edebiyatı, Türk kültürü ve edebiyatı içerisinde gerek sözlü gerekse yazılı ürünleriyle önemli bir yere sahiptir. Türkmen halk hikayeciliğinin ve hikayelerinin Türkiye'de az tanınan bir gelenek olması ve Türkmenlerin çok mühim şairlerinden Nurmuhammet Andalıp'ın Türkiye'de fazla bilinmemesi bu çalışmanın hazırlanmasına zemin oluşturmuştur. Bu bağlamda da 'Nurmuhammet Andalıp'ın Baba Ruşen, Zeynel Arap, Kıssa-yı Fırgun isimli halk hikayelerinin incelenmesi' adlı çalışma konu olarak seçilmiştir. Çalışmada Nurmuhammet Andalıp'ın Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri, Türkmen Destancılık Geleneği ve Andalıp'ın Hikayeleri, Andalıp'ın Eserleri Üzerine Türkiye'de Yapılan Çalışmalar kısaca tanıtılıp ve değerlendirildikten sonra Baba Ruşen, Zeynel Arap ve Kıssa-yı Fırgun Hikayelerinin epizot yapısı ortaya çıkarılmış, bu epizotlara bağlı motifler Stith Thomopson'un 'The Motif Index of Folk Literature' adlı çalışması temel alınarak incelenmiştir.
Bitlis masalları üzerine bir araştırma

'Masal, kahramanlarından bazıları hayvan ve tabiatüstü varlıklar olan, olayları masal ülkesinde cereyan eden, hayal mahsulü olduğu halde dinleyenleri inandırabilen bir sözlü anlatım türüdür.' Bu çalışma, Bitlis masallarının derlenmesi ve incelenmesine yönelik bir çalışmadır. Çalışmamız, Giriş ve dört Bölüm'den meydana gelmektedir. Giriş bölümünde, masal hakkında kısa bir bilgi verildikten sonra masalın tarifi üzerinde durulmuş, Türk masalları üzerine yapılan bilimsel çalışmalar özet bilgi olarak verilmiştir. Birinci bölümde, Bitlis masalları üzerine yapılmış çalışmalar hakkına bilgi verildikten sonra; masalları anlatan kaynak kişiler tanıtılmıştır. İkinci bölümde, Bitlis masallarının tasnif, tahlil ve motif karşılaştırması yapılmıştır. Motif karşılaştırması sınırlı tutularak sadece; Prof. Dr. Bilge Seyidoğlu'nun Erzurum Halk Masalları Üzerinde Araştırmalar, Prof. Dr. Umay Günay'ın Elazığ Masalları, Yrd. Doç. Dr. Yılmaz Onay' in Van Masalları Üzerine Bir Araştırma, Doç. Dr. Ali Berat Alptekin'in Hayvan Masalları ve kendi çalışmamızda derlediğimiz masallar kullanılmıştır. Üçüncü bölümde, Bitlis masallarında ortak unsurlar üzerinde durulmuştur. Bu bölüm, şu kısımlardan meydana gelmektedir: 1- Bitlis masallarında temler. 2- Bitlis masallarında kahramanlar. 3- Bitlis masallarında mekanlar. 4- Bitlis masallarında eşya. 5- Bitlis masallarında yiyecek ve içecekler. 6- Bitlis masallarında kullanılan formeller. Dördüncü bölümde, Bitlis'in değişik yerlerinden derlenmiş altmış masal metni yer almıştır. Metinler ilk tespit edildikleri şekilleriyle Bitlis ağzına uygun olarak yazıya aktarılmıştır. Masal metinlerinde Bitlis ağzında çok sık kullanılan üç sesin belirtilmesi uygun bulunmuştur, 'i' ve 'e' sesleri arasında bir ses olan kapalı 'e' sesi 'e' harfinin altına bir368 nokta konularak, hırıltılı 'h' sesi 'h' harfinin altına bir çizgi konularak, kalın 'k' sesi 'k' harfinin altına nokta konularak belirtilmiştir. Çalışmanın sonuna, yerel kullanımda geçen kelimeleri içeren bir sözlük ve çalışmada yararlanılan kaynakları içeren bir kaynakça eklenmiştir.