İşlevini yitiren liman kentlerinde yeniden canlandırma ve Karaköy-Salıpazarı örneği

Son zamanlarda işlevini yitirmekte olan liman kentlerinde yeniden canlandırma çalışmalarına büyük önem verilmektedir. Liman işlevi, İlkçağ ve Ortaçağ'da önemli bir rol üstlenmekteyken 19. yy'da bu özellik geçerliliğini yitirmeye başlamıştır. Liman işlevinin şehirden uzaklaşmaya başlaması ile limana hizmet eden ulaşım tesisleri ve depolama alanları terk edilmişlerdir. Son yıllarda dünyada konumu nedeniyle işlevini yitiren liman tesisleri ve hinterlandında yeni işlevler getirilerek aktif hale getirilmesi gerekliliği kabul edilmiştir. Tarihi potansiyele sahip terk edilmiş bu mekanların yeniden kazanılmak ve kopan şehir-kıyı ilişkisinin tekrar kurulmak istenmesi bu çalışmaların başlıca nedenleridir. İşlevini yitiren liman kentlerinde yeniden canlandırma çalışmalarının ele alındığı bu çalışmanın ilk bölümünde; çalışmanın konusu ve önemi üzerinde durularak, amaç belirlenmekte, belirlenen hedefler doğrultusunda tezin kapsamı ve izlenen yöntem tan unlanmaktadır. İkinci bölümde; tarihsel süreçte liman kentlerinin evrimi ve liman bölgelerinin yeniden canlandırılmasını gerektiren etmenler ve bunların kentsel mekana yansımaları değerlendirilmektedir. Üçüncü bölümde; kıyı cephesinin yeniden canlandırılmasının önemi, bu olguyu etkileyen faktörler ve işlevini yitirmiş olan limanlarda canlandırmaya yönelik yaklaşımlar irdelenmiştir. Dördüncü bölümde; dünyada terk edilmiş veya kullanımını yitirmiş önemli liman şehirlerinin, yeniden fonksiyon önerilerek canlandırılmaya çalışılan örnekleri incelenmiştir. Beşinci bölümünde; Karaköy - Salıpazarı Limam'nm tarihi, konumu, önemi, tarihsel süreçte işlevsel ve mekansal potansiyelleri değerlendirilerek bu konuda çözüm ve öneriler ortaya konulmaktadır. Sonuç ve önerilerin yer aldığı son bölümde ise; Karaköy - Salıpazarı Limanı çevresinde mevcut durum tespiti ve elde edilen veriler doğrultusunda söz konusu alanın yeniden İstanbul'un aktif hayatına nasıl katılabileceğine yönelik öneriler ortaya konulmuş ve tüm bunların kentsel mekana yansımaları değerlendirilmiştir. xuBeş bölümden oluşan çalışmada izlenen yöntemde; İlk olarak dünyada işlevini yitiren liman kentlerinin yeniden canlandırılma sürecini yaşayan bölgelerinde köhneme nedenleri ve bu nedenlerin şehirsel mekana etkileri irdelemeye yönelik bir literatür araştırması yapılmıştır. Ayrıca kaynaklara ulaşmada internet ağından faydalanılmıştır. İkinci olarak; örnek alan olarak seçilen Karaköy - Salıpazan ziyaret edilerek, çevresel işlevler belirlenmiş ve çalışma alanının sınırlan tanımlanmıştır. Daha sonra yerinde tespit ve analiz çalışmaları ile veri toplama sürecine girilmiştir. Çalışma alanında yapılan tespit çalışmaları, anketler ve görüşmeler değerlendirilerek, karar alma sürecinde kullanılabilecek ölçütler oluşturulmuştur. Alan çalışmaları sonucu elde edilen tespitler bilgisayar ortamında Mapinfo Professional 4.1 programı ile değerlendirilmiştir. Veri tabanının oluşturulmasından sonra sorgulama yöntemiyle analiz sonuçları değerlendirilmiş ve tematik haritalama ile görsel hale getirilmiştir. İlişkileri ortaya koyabilmek amacıyla, limanın hinterlandında işyeri sahipleri, çalışanlar ve Türkiye Denizcilik İşletmesi yetkilileri ile anketler ve yüz yüze görüşmelerle soru-yanıt şeklinde bir çalışma yapılmıştır. % 17.7 örnekleme ile 100 işyeri ile yapılan anket çalışmasının amacı, limanın hinterlandında yer alan işlevlerin yer seçim nedenleri, burada istihdam edilen nüfusun kapasitesi, sorunları, ihtiyaçları, müşteri potansiyeli ve gereksinimlerin saptanması ve bunların sonuçlarının önerilecek işlevlere karar verilmesinde yardımcı olacak sonuçlar çıkarılmasıdır. Anket yapılacak işyerleri, arazi tespit çalışması sonucu çalışma alanı içinde homojen dağılımı dikkate alınarak seçilmiştir. 1999 yılında işyeri sahipleri ve çalışanları ile yapılan anket çalışmasında; - Çalışma alanında yer alan işyerlerinin bugünkü ve geçmişşteki kullanımlarını, - İşyerlerinin yer değişikliği eğilimlerini, - Çalışma alanındaki demografik yapıyı ve hareketliliği belirlemeye yönelik 17 soru yöneltilmiştir. Anket çalışması sonucunda elde edilen veriler değerlendirilerek alanın potansiyelleri ve gelecekteki olası kullanımları ortaya konulmuştur. Bu çalışmanın sonunda Karaköy - Salıpazan 'nda; arazi tespit sonuçlanm yansıtan analizlerden, uygulanan anketlerin sonuçlarından ve dünyada işlevini yitiren liman kentlerinde yapılan yeniden canlandırma çalışmalanndan faydalanılarak, gelişme olanakları değerlendirilmiş ve öneriler sunulmuştur.