turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Cezayir kreol/karma dili olarak Darja'daTürkçe söz varlığı

Kuzey Afrika'nın orta kısmında yer alan Cezayir, tarih boyunca çeşitli milletlerin hakimiyet kurduğu bir coğrafya olmuştur. Tarihsel gerçekliğin bir sonucu olarak Cezayir çok kültürlü bir yapıya sahiptir. Bu çok kültürlülük kendisini en çok dilde göstermektedir. 300 yıllık Türk hakimiyetinin izlerini, Cezayir Arapçasındaki Türkçe kelimelerle görmek mümkündür. Kelimeler bir dilden başka bir dile geçerken bir takım farklılıklara uğrarlar. Bu farklılıklar anlamla ilgili olabileceği gibi söylenişle ilgili de olabilmektedir. Anlamla ilgili değişikliklerin sosyokültürel birçok sebebe dayanmasına karşın fonetik değişiklikler dilin genel ses özelliklerine uygun gerçekleşir. Bunun sebebi dillerin yabancı bir dilden gelen kelimeler üzerinde genel bir fonetik davranışa sahip olmasıdır. Cezayir Darjasına diğer dillerden giren kelimeler de Cezayir Darjasının söyleyiş farklılıklarına göre yeni bir söyleyiş kazanmışlar ve bazı fonetik değişikliklere uğramışlardır. Bu çalışma Mohammed Ben Chenneb'in 'Cezayir Konuşma Dilinde Muhafaza Edilen Türkçe ve Farsça Kelimeler' isimli çalışmasına bir güncelleme niteliğinde sayılabilir. Bu sebeple, bu çalışmada Ben Chenneb'in 1922 yılında yayımlamış olduğu kelimelerden bugün kullanımda olanlar tespit edilerek değerlendirmeye alınmıştır.
Ruşenİ-Name: Şerh-i Ebyat- ı Ruşenİ

Ruşeni-name: Şerh-i Ebyat-ı Ruşeni olarak adlandırılmış bu çalışma, 15. yüzyıl mutasavvıf şairlerinden olan Mevlana Dede Ömer Ruşeni nin Divan ında yer alan 'olmaz' redifli şiirin şerhini içeren iki nüshayı kapsamaktadır. İlk Türkçe şerhlerden biri olan bu eserin nüshalarından biri Süleymaniye Kütüphanesi (Reşid Efendi, nr. 390 )'nde Şerh-i Ebyat-ı Ömer Ruşeni adıyla, diğeri ise Milli Kütüphane (Yazmalar Bölümü, nr. Yz A 637 -3)'de Eş ar adıyla kayıtlıdır. Bu tezin giriş kısmında şerh kelimesi ve şarihin izlediği yöntem hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde, Mevlana Dede Ömer Ruşeni'nin hayatı, tarikatı ve eserleri hakkında bilgi verilip ikinci bölümde eser, dil, anlatım ve muhteva yönünden değerlendirilerek incelemeye tabi tutulmuştur. Üçüncü bölümde metin transkripsiyonlu olarak verilmiş ve metnin daha iyi anlaşılmasını sağlamak için seçme sözlük verilmiştir. Bu çalışmayla; çok az olan ilk dönem şiir şerhlerinden biri daha ortaya konmuştur.
Hüseyin Cahit Yalçın'ın 'Nadide' romanının söz varlığı

Hüseyin Cahit Yalçın'ın 'Nadide' Romanının Söz VarlığıTürkçenin çeşitli dönemlerine ait pek çok metin üzerinde bu tür söz varlığı çalışmaları mevcuttur. Bu çalışma 1891'de Hüseyin Cahit Yalçın tarafından yazılan Nadide adlı romana dayanmaktadır. Çalışmamız Gramatikal Dizin, Söz Varlığı Unsurları ve Sıklık Dizini olmak üzere üç bölümden oluşur. Çalışmanın ilk bölümü romanın gramatikal dizini içerir. Dizinde kelimelerin anlam ve kökenleri açıklanmıştır. İkinci bölümde söz varlığı unsurları verildi. Üçüncü bölümde sıklık dizinin yer verildi. Hüseyin Cahit Yalçın edebiyatımızın en çok yönlü yazarları arasındadır. Bu çalışmayla yazarın söz varlığını ortaya çıkarmayı ve Türkçe söz varlığına katkıda bulunmayı amaçladık.
Kelile ve Dimne'nin sözvarlığı ve günümüze kadarki süreçte eserdeki kelimelerin geçirmiş olduğu anlam olayları (71a - 154b arası)

Dil araştırmacıları için dilin en eski dönemlerinden bugüne kadar geçirmiş olduğu evreler ve bu evreleri birbirinden ayıran yönlerden biri olan söz varlığı her zaman talep gören önemli bir konu olmuştur. Bu bağlamda ilgililere kaynak sunmak amacıyla çeşitli söz varlığı çalışmaları ortaya konulmuştur. Türkiye Türkçesi'nin temel yapı taşlarından sayılan Eski Anadolu Türkçesi dönemi eserleri oldukça önemli eserlerdir ve birçoğu dil alanındaki çalışmalarda kaynak eser olarak kullanılmışlardır. Hem Türk edebiyatı hem de dünya edebiyatında oldukça önemli bir eser olan Kelile ve Dimne'nin birçok dile çevirisi yapılmıştır. Türkçeye yapılan ilk çevirisi ise Eski Anadolu Türkçesi sahasına aittir. Kul Mesud tarafından yapılan bu çeviri, Eski Anadolu Türkçesi'nin söz varlığının ortaya konulması açısından oldukça verimlidir. Bizim çalışmamızın amacı da Kelile ve Dimne'nin bilinen ilk Türkçe tercümesinin söz varlığını ortaya koyarak alan çalışmalarına katkı sağlamaktır. Tüm dünyada rağbet gören bu eserin Türkçeye yapılan ilk çevirisinin dizin çalışmasının yapılmamış olması, bizi bu çalışmayı yapmaya yönlendirmiştir. Dizin çalışmasının yanı sıra eserdeki kelimeler anlam olayları bakımından da incelenmiş ve Türkiye Türkçesi'ndeki karşılıkları da verilmeye çalışılmıştır. Böylece Eski Anadolu Türkçesi ve Türkiye Türkçesi arasında da söz varlığı bakımından bir köprü oluşturulmaya çalışılmıştır.
Aşık tarzı Türk şiirinde muamma ve lugaz

Aşık edebiyatı ve aşıklık geleneği, halk edebiyatı içerisinde önemli bir yere sahiptir. Aşıklık geleneğinde muamma ve lugaz bölümü aşıklar için ayrı kıymet taşır. Muamma aşıkların kabiliyetlerini gösterebilecekleri türlerden bir tanesidir. Bu yüzden muamma asmanın - muamma indirmenin aşıklar arasında oldukça yaygın olduğu görülmektedir. Çalışmamızda muamma ve lugaz türünün aşık edebiyatındaki yerini ve önemini aşıklardan muamma örnekleri vererek göstermeye çalıştık.
Kemal Tahir romanlarında yapı ve izlek

Bu çalışmada, Cumhuriyet döneminin toplumsal gerçekçi yazarlarından olan Kemal Tahir'in romanları incelendi. İnceleme, iki temel bölüm halinde oluşturuldu. Birinci bölümde yazarın her bir romanı yapı ve izlek başlıkları altında ayrı ayrı tahlil edildi. Yapı incelemesi; romanın kimliği, bakış açısı / anlatıcı düzlemi, olay örgüsü, zaman, mekan ve kişiler dünyası olmak üzere altı yapı unsuru üzerinden ele alındı. İzlek incelemesinde ise her romanda ön plana çıkan tema ve izlekler; tarih, sosyoloji, psikoloji ve felsefe bilimlerinin ışığında irdelendi. Bu bölümde yapılan çalışma neticesinde, Kemal Tahir'in bir anlatıcı olarak konumlandığı nokta, çizdiği karakterlerin genel özellikleri, olay örgüsünü oluşturuş tarzı, zaman ve mekana yüklediği misyon, kısaca roman kurgularken izlediği yöntem belirlendi. İzleksel kurgu incelemesi neticesinde, Tanzimat, Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemlerini kapsayan romanların, geniş bir konu yelpazesine sahip olduğu görüldü. Bu üç dönemde toplumun geçirdiği evrim, savaş ve seferberlik yıllarının doğurduğu sıkıntılar, sosyal adaletsizlik, eğitim problemleri, ahlaki/idari/yönetsel yozlaşma, din/vicdan/emek istismarı, hukuk ve ceza sistemindeki aksaklıklar, Doğu ve Batı toplumlarını oluşturan tarihi şartların farklılığından kaynaklı Doğu-Batı çatışması, Anadolu insanını ortak paydada buluşturan nitelikler gibi konulara eğilen Kemal Tahir'in, Anadolu halklarının toplumsal arka planına ayna tuttuğu tespit edildi. Çalışmanın ikinci bölümünde, Kemal Tahir'in dil anlayışı açıklanarak romanlarında kullandığı dil ve üslubun özellikleri belirlendi. Yazarın yaşam öyküsü dikkate alınarak, üslubuna etki eden yaşam parçaları üzerinde duruldu. Romanlarında uyguladığı anlatım teknikleri tespit edilerek kullandığı sözcük ve cümlelerin yapısall analizi yapıldı. Böylece, eserden fikre, fikirden muharrire ulaşan bu yöntemle, sanat eserinin oluşum sürecine etki eden tüm unsurlar değerlendirildi.
Milli Mücadele romanında kadın tipleri

Kurtuluş Savaşı, tarihimizde önemli bir yere sahiptir. Bu savaşta Türk milleti, kadını, erkeği, çocuğu, yaşlısıyla düşmana karşı mücadele vermiştir. Kurtuluş Savaşı, edebiyatımızda birçok şiire, hikayeye, romana ilham kaynağı olmuştur. İncelediğimiz on beş roman, Kurtuluş Savaşı'nın çeşitli yön ve evrelerini anlatmaktadır. Bu romanlarda kadınlara olumlu ve olumsuz şekillerde yer verilmektedir. Sırtında mermi taşıyan, varını yoğunu hatta canını vatana feda eden olumlu kadın tiplerinin yanında; yabancı hayranı, bilinçsiz, milli ve manevi değerlerden yoksun olumsuz kadın tipleri de çizilmiştir. Sonuç olarak diyebiliriz ki; incelediğimiz romanlarda askeri, sağlık, lojistik ve benzeri alanlarda düşmana karşı verilen mücadeleye katkı sağlayan vatansever kadın tipleri ve kozmopolit, düşmana karşı verilen direnişin karşısında olan olumsuz kadın tipleri vardır.
17. yüzyıl kasidelerinde methiye

Kaside nazım biçimi divan edebiyatında önemli bir türdür. Her divanın başında yer alan kasideler yazıldığı dönemin önemli devlet adamlarına ve önemli şahsiyetlerine sunulmuşlardır. Bu tezde de divan edebiyatı için önemli bir dönem olan 17. yy. ın kasideleri ele alınarak methiye bölümleri incelenmiştir. Zaman sınırlı olduğu için inceleme sadece padişahlara ve sadrazamlara sunulmuş kasidelerin methiye kısımları üzerine yapılmıştır. Bu incelemenin amacı, 17. yüzyıl kasidelerinde methiye kısmına ne kadar ağırlık verildiğinin tespit edilmesi ve bu methiyelerde yer alan övgü kalıplarının sunulduğu kişinin gerçek özellikleri ile ne kadar bağdaştığının saptanmasıdır. Tespit edilen veriler grafikler ile gösterilmiştir.
Eminüddin Baba'nın Risale-i Kudsiyyesi

XV. yüzyılın sonu, XVI. yüzyılın başlarında yaşamış olan Eminüddin Baba b. Davud hakkında kaynaklarda yeterli bilgi yoktur. Bununla birlikte, 'Risale-i Kudsiyye' adlı eserinden yola çıkarak onun hayatı ve edebi kişiliği hakkında yorumlarda bulunmak mümkündür. Buna göre, Eminüddin Baba Sultan II. Bayezid'in tahta geçtiği (1481-1512) dönemde yaşamış ve 'Risale-i Kudsiyye' adlı eserini de ona ithafen yazmıştır. Eserinden yola çıkarak Eminüddin Baba'nın, eserin yazıldığı tarihten önce ahirete irtihal etmiş, velayet sahibi bir amcası olduğunu, ondan çok etkilendiğini ve bu eseri de onun anlattıkları üzere yazmaya karar verdiğini, rüyasında Hz. Peygamberin, 'ilim sıfatını kaleme getir, benim halifeme ilet' hitabı üzerine de hemen o saatte bu eseri yazmaya başladığını anlıyoruz. Onun elimizde bulunan tek eseri, Risale-i Kudsiyye adlı tasavvufi eserdir. Eser, Allah'a hamd ve sena ile başlar, Hz. Muhammed'in vasıfları ve övgüsüyle devam eder. Müellif daha sonra, Allah'ın ilminden, her eşyada olan sırrından, esma ve sıfatından, arşın, yerin, kalemin ve yedi kat göklerin tılsımlarından, tüm yaratılmışların düzen içinde olmasından söz eder. Ayrıca yedilerin, kırkların, tasavvuf erenlerinin kim olduklarını, Allah'ın kıyamet günü gökleri ve yerleri nasıl yıkacağını, insanın hallerini, aşık ve maşuğun özelliklerini anlatır. Bu tezde, onun bu eseri Latin harflerine çevrilmiş, transkribe edilmiş, şekil ve muhteva yönünden incelenmiştir.
Yirminci asırdan günümüze aşıklık geleneğinin icra ortamları

Türkler dünya coğrafyası üzerinde, çok geniş bir alana yayılmış, köklü bir millettir. Yapılan araştırmalar, Türklerin çok eski çağlardan itibaren sözlü bir edebiyat geleneğine sahip olduğunu göstermiştir. Bu sözlü edebiyat içinde de İslamiyet öncesi 'ozan-baksı' edebiyat geleneğinin oldukça önemli bir yeri vardır. Günümüzdeki aşık tarzı edebiyat geleneğinin temellerini oluşturan 'ozan-baksı' edebiyat geleneği, Türklerin İslamiyet'i kabul ederek Anadolu'yu yurt edinmeleriyle birlikte, yeni dinin ve yeni coğrafyanın etkisiyle yeni bir form kazanmıştır. 16. yüzyıldan itibaren 'aşık' unvanını alan gelenek temsilcileri, 17. yüzyılda en etkili dönemlerini yaşamışlardır. Aşık tarzı edebiyat geleneği, 17. yüzyıldan itibaren icra töresi belli, pek çok temsilcisi olan, asker ocaklarından kahvehanelere kadar farklı mekanlarda icra edilen edebi bir gelenek haline dönüşmüştür. 18. ve 19. yüzyıllarda nicelik ve nitelik bakımından 17. yüzyıldaki kadar etkin olamayan aşıklık geleneği, 19. yüzyılda hem İstanbul'da hem de Anadolu'da gelenek meraklıları tarafından desteklenmiş, halk arasında da itibar kazanmıştır. 20. yüzyılda sanayileşme, yeni iletişim araçlarının ortaya çıkışı, eğlence anlayışındaki değişim, tekke ve medreselerin kapatılması gibi pek çok sebepten ötürü aşıklık geleneği giderek önemini kaybetmeye başlamıştır. Anadolu'dan büyük şehirlere gerçekleşen göçlerle birlikte aşıklık geleneği İstanbul ve Kocaeli gibi büyük merkezlerde varlığını devam ettirmeye çalışmıştır. 'Yirminci Asırdan Günümüze Aşıklık Geleneğinin İcra Ortamları' adlı çalışmamızda, aşıklık geleneğinin 20. asırdan 21. asra kadarki icra mekan ve ortamları İstanbul ve Kocaeli merkezli tespit edilmiştir. Geçmişten günümüze sözlü, yazılı ve elektronik kültür ortamlarında korunan ve icra edilen aşıklık geleneği, İstanbul ve Kocaeli çevresinde birçok farklı mekan ve ortamlarda da halen icra edilebilmektedir. Aşıklık geleneği bunların dışında çağın gereklerine ve sosyokültürel yapıya uyum sağlayarak plak, kaset, radyo, televizyon, internet, facebook vb. elektronik kültür ortamlarında da korunmaya ve icra edilmeye çalışılmaktadır. Çalışmamızda aşıklık geleneğinin icra edildiği bu kültürel icra mekan ve ortamları tespit edilmiş; geleneğin yüzyıllar içerisindeki gelişim, değişim ve dönüşümü bu noktadan hareketle ortaya konmaya çalışılmıştır.
Divan-ı Galib Zühdİ

Çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde 19. asır klasik Türk edebiyatı şairlerinden Galib Zühdi'nin hayatı ve eserleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölüm Divan-ı Galib Zühdi'nin şekil ve muhteva bakımından incelenmesine ayrılmıştır. Böylelikle şairin gelenekle örtüşen ve ayrılan noktaları tespit edilmeye ve aynı zamanda dil ve üslubu belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın esasını teşkil eden üçüncü bölümde Oktay New Transkripsiyon fontu kullanılarak ve Prof. Dr. İsmail Ünver'in Çeviri yazıda Yazım Birliği Üzerine Öneriler adlı makalesi esas alınarak ortaya konan metin yer almaktadır.
Suyu Arayan Adam'ın dili

Bu tez, Şevket Süreyya Aydemir'in 'Suyu Arayan Adam' adlı eseri üzerine dil ve üslup çalışmasıdır. Şevket Süreyya Aydemir'in eserleri tarihi ve siyasi yönden incelendiğihalde dil yönünden incelenmemiştir. Dolayısıyla, bu çalışmada yakın tarihi anlatan eserleriyle tanınan yazarın bu yönünü göstermeye gayret ettim. Bu tezin kapsamı ise kısaca bununla ilgilidir. Şöyle ki, bu çalışma Suyu Arayan Adam'ın dil özellikleri, yazarın üslubu ve bu eserin tarihi süreçteki yeri hakkındadır. Ayrıca bu çalışmada Türkçenin 20. yüzyıldaki değişimi, ülkede ve dünyada değişen şartlar, yazarın düşünce dünyası ve yazarın yetiştiği ortam gibi çeşitli meseleler yer alır. Bütün bunların esere etkisi, dönem itibariyle dildeki değişimin esereyansımaları da üzerinde durulan diğer meselelerdir. Aydemir, bu eserinde kendi hayat hikayesi etrafında dönemin olaylarını verir. O, başından geçenleri ve dönemin önemli olaylarını olduğu gibi anlatmaz. Dönemin ve kişilerin psikolojik durumunu da ortaya koyar. Eserlerinde sorgulamalar yapar. O, sıradan olaylarıderinleştirir. Şairce ifadeleri sık kullanır. Bu şairce ifadeler her yerde karşımıza çıkmaz. Bunlar olması gerektiği yerdedir ve dengelidir. Türkçenin gramer mantığına uygun olarakyazar. Onun cümleleri genellikle kurallıdır. Suyu Arayan Adam'da devrik cümle birkaç istisna dışında yoktur. Bu çalışmada yazarı, dönemi, şartları, dildeki değişimin belli bir evresini ve Suyu Arayan Adam'daki üslubun çeşitli yönlerini izah etmeye çalıştım.
Nuruosmaniye Kütüphanesi 4968 No'lu Şiir Mecmuası, vr: 125b&mdash;186b; inceleme-metin-nesre çeviri

Bu çalışmada Nuruosmaniye Kütüphanesi 4968 numarada kayıtlı şiir mecmuasının 125b - 186b varakları arasındaki metni transkripsiyonlu olarak hazırlanmış ve burada yer alan şiirlerin nesre çevirilerine yer verilmiştir. Mecmualar ve onların edebiyat tarihimiz açısından önemi hakkında bilgi verilmiş, daha sonra söz konusu mecmuanın çalışılan metni üzerinde biçim ve içerik incelemesi yapılmıştır. Toplam 186 varak olan ve toplam 630 şiir bulunan mecmuanın hazırlanan bu 60 varaklık kısmında 235 şiir yer almaktadır. Bu şiirler gazel, kaside, musammat, kıt'a gibi değişik nazım şekillerinde yazılmıştır. Ayrıca metinde şehrengiz, lugaz, muamma, tevhid, idiyye, bahariyye gibi türlerde şiirler de yer almaktadır. Bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde mecmuanın son 60 varaklık kısmının biçim ve içerik incelemesi, ikinci bölümde ise söz konusu bölümün divanlarla karşılaştırmalı metni ve şiirlerin nesre çevirileri yer almaktadır.
Milli Kütüphane'de kayıtlı 06 mil yz a 7300 numaralı Mecmua-ı Sırrİ adlı şiir mecmuası

Bu çalışmada, Milli Kütüphane'de 06 Mil Yz A 7300 numarada Mecmua-i Sırri adıyla kayıtlı olan şiir mecmuasının çeviri yazı metni ve incelemesi yapılmıştır. Mecmuada yer alan ancak kaynaklarda bulunmayan şiirlerin gün yüzüne çıkarılıp edebiyatımıza kazandırılması ve bu şiirlerle mecmuanın, şair biyografilerine kaynaklık etmesi amaçlanmıştır. Araştırma sonucunda, mecmuanın Tekirdağlı Seyyid Ali Sırri tarafından derlendiği, XIII. ve XVIII. yüzyılları arasında yaşamış 140 şairin çeşitli nazım şekillerinde yazılmış 398 manzumesini ihtiva ettiği tespit edilmiştir. Bu manzumeler arasında, özellikle derleyicinin etrafında bulunan Tekirdağlı şairlerin, Baki, Fuzuli, Necati, Nabi gibi klasik şairlerin ve önemli Fars şairlerinin şiirlerinin yer aldığı belirlenmiştir. Söz konusu Tekirdağlı şairlerin mecmuanın derleyicisi Sırri'nin etrafında bulunan şairler olduğu mecmuada yer alan nazirelerden anlaşılmıştır.
Cafer Cabbarlı'nın 1915-1920 yılları arasında yazdığı tiyatro eserleri

Tiyatro hem okunmak hem de sahnelenmek amacı ile yazılan bir edebi türdür. Sanatçılar yaşadıkları dönemin etkisiyle karşılaştıkları sosyal sorunlara ve fikir akımlarına kayıtsız kalamayarak tiyatro eserleri kaleme almıştır. Bu çalışmada Azerbaycan tiyatrosunun gelişmesinde büyük hizmetleri olan Cafer Cabbarlı'nın 1915- 1920 yılları arasında kaleme aldığı Vefalı Seriyye, Solgun Çiçekler, Nesreddin Şah, Ulduz ve Edirne Fethi adlı tiyatro eserleri yapı ve tema bakımından incelenmiştir. Tiyatro eserlerinin tanıtımı yapılarak eserlerin özeti verilmiştir. Karaktertahlillerinde kişilerin konuşmalarından örnekler verilmiş, mekan ve zaman tespitlerindemekan, zaman ifadeleri gösterilmiştir. İncelenen eserler tematik açıdan değerlendirilmiş, sonuç bölümünde ise genel bir değerlendirme yapılmıştır. Eserlerin Türkiye Türkçesine aktarımında yazarın üslubuna sadık kalınmaya çalışılmıştır. Çalışmanın amacı yazarın tiyatro eserlerinin yapı ve tema bakımından özelliklerini ortaya koymak ve eserlerin aktarımı ile Türkiye'deki tiyatro sanatına katkı sağlamaktır.
Hayal-i Cedİd gazetesi (1-79. sayı) -İnceleme, tahlilİ fihrist, seçme metinler-

Bu çalışmada 1910- 1911 yılları arasında çıkmış olan Hayal-i Cedid gazetesinin 1 -79. Sayılarının yazar ve konu fihristi çıkarılmıştır. Tez dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde mizah gazeteciliğinin Tanzimat'tan Cumhuriyet Dönemi'ne kadar olan tarihi serüveni ve Hayal-i Cedid gazetesinin sahib-i imtiyazı Mehmet Rauf'un edebi yönü ve gazetecilik faaliyetleri hakkında bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde Hayal-i Cedid gazetesi hakkında bilgi verilmiş ve gazetenin ayrıntılı incelemesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde yazar adlarına ve konularına göre fihrist yer almaktadır. Dördüncü bölümde seçme metinler bulunmaktadır. Çalışmamızın sonundaki ek bölümünde ise gazeteden seçilmiş örnek sayfalar bulunmaktadır. AnahtarKelimeler:Hayal-iCedid, Mehmet Rauf, Mizah, Gazetecilik
Orhan Seyfi Orhon'un şiirleri üzerine bir inceleme

Orhan Seyfi Orhon (23 Kasım 1890 - 22 Ağustos 1972), edebiyatımızda 'Beş Hececiler' olarak bilinen şairler grubunun yaşça en büyüğüdür. Gazetelerde fıkra yazarlığı başta olmak üzere, çeşitli sahalarda kalem oynatan sanatçı, edebiyatımızdaki asıl ününü ve kalıcılığını şiirleriyle yakalamıştır. İlk şiirlerini aruz ölçüsüyle yazan şair, bu şiirleri 'Fırtına ve Kar' adlı kitabında bira- raya getirerek yayınlamıştır. Daha sonra devrin şiir anlayışı gereği, hece ölçüsüyle şiir yazmaya başlayan sanatçı, bu sahada oldukça önemli bir başarı sağlamış ve bu şiirlerini 'Gönülden Sesler' ismiyle yayınlamıştır. 'Gönülden Sesler' aynı zamanda, Orhan Seyfi'nin edebiyat ve sanat dünyasındaki ününü de duyuran kitaptır. Tezimizdeki çalışmalar ve değerlendirmeler sonucunda da ortaya çıkan gerçek şudur: Şairin edebiyat dünyasındaki kalıcılığını, hatta yok olmamasını ve unutulmamasını sağlayan şiirler, 'Gönülden Sesler'deki bu, hece ölçüsüyle yazılmış sevgi ve aşk şiirleridir. Sanatçı bu başarılı çıkışından sonra çeşitli nedenlerle şiir sahasından uzaklaşır. Tekrar şiir sahasına dönmek istediği zaman ise, artık her şey için çok geçtir. Aruz ölçüsüyle yazdığı 'KervarT'daki şiirlerinde, yine aruz ölçüsüyle yazdığı en son şiirleri olan 'İşte Sevdiğim Dünya 'daki şiirlerinde, gereken ilgiyi görmez. Şair bu son denemelerinden sonra, şiiri bırakır. Hayatına çeşitli gazetelerde köşe yazarı olarak devam eder. 1972'de 'Son Havadis'le köşe yazarı iken vefat eder. Orhan Seyfi, edebiyatımızda 'Hecenin Beş Şairi'nden biri olarak, başarıyla kaleme aldığı sevgi ve aşk şiirleriyle tanınmış ve kalıcı olmuştur. Onun şiirlerinde kadın, belki de en vazgeçilmez ilham kaynağı ve hareket noktasıdır. Şairin şiir sahasındaki bir başka başarılı cephesi de Fiske takma adıyla yazdığı mizah ve hiciv şiirleridir. Sanatçı, bu şiirlerinde çok etkili esprili bir dil kullanmış, sahasında gerçekten başarılı ürünler vermiştir. Şairin dili kullanmada çok hassas ve mükemmeliyetçi olduğu söylenemez. O, sade, akıcı ve temiz bir Türkçe kullanmaya gayret etmiştir. Özellikle 'Gönülden Seslerdeki şiirlerinde başarılı ve kendine has, özgün bir üslup yakalayabilmiştir.
Fuzulİ'nin Türkçe Dİvanı'ndaki kaside, kıt'a ve musammatlarda edebİ sanatlar

Fuzuli, Divan şiiri denildiğinde ilk akla gelen şairlerden birisidir. Aşk ve ıstırap şairi olarak bilinen ve 16. yy'ın en büyük şairi olarak kabul edilen Fuzuli'nin çok sayıda eseri mevcuttur. Bu eserlerden biri olan Türkçe Divan'ı, çalışmalara en çok konu olanıdır. ''Fuzuli'nin Türkçe Divanı'ndaki Kaside, Kıt'a ve Musammatlarda Edebi Sanatlar''adlı çalışmamız, Fuzuli'nin Türkçe Divanı'nın ilgili kısımlarındaki edebi sanatların tespit, tasnif ve tahlilini kapsamaktadır. Tezimizde edebi sanatlar, ilgili kaynaklardan da istifade edilerek tasnif edilip tanımlanmış ve örneklendirilmiştir. Fuzuli Divanı'nda söz sanatlarına yer yer değinen çalışmalar mevcut ise de, Divan'ın tamamını ya da büyük kısmını ele alan çalışmalar yoktur. Araştırmamızın haliyle bu boşluğu dolduracağı kanaatindeyiz. Çalışmamız, son bölümde yer alan Sonuç ve Kaynakça haricinde iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Manaya Dayalı Söz Sanatları; ikinci bölümde, Lafız veYazıya Dayalı Söz Sanatları incelenmiştir. Çalışmamızda şairin, şiirlerinde hangi sanatları daha çok kullandığı ve söz sanatları açısından şiire olan katkısı tespit edilmeye çalışılacaktır.
XV-XIX. yüzyıllardaki gazellerde redif kullanımı ve tasnifi

Divan şiiri; ses uyumu bakımından bir takım ortak ögeleri bünyesinde barındırır. Bu ögeler; ses birlikteliklerinin yanında uyak ve redif uyumunu da ortaya koymaktadır. Uyaklar ve redifler, şiirin değerini arttırmış ve söyleyişte kolaylık sağlamıştır. Şairler her dönemde bu ortak ses ögelerinden yararlanmışlardır. Divan edebiyatında şairlerin şiirlerinin yer aldığı, şairin hünerini ve gücünü ortaya koyduğu eserlere divan adı verilmektedir. Divanlarda yer alan şiirler; vezin, ölçü ve konu bakımından nazım şekillerine ayrılmıştır. Aşkı, meclisi ve güzellik unsurlarını içinde barındıran gazeller de divanların içerisinde yer almaktadır. Yapılan çalışmada XV ve XIX. yüzyıllardan seçilen 20 divan şairinin gazellerinde bulunan redif tasnifini yapmak amaçlanmıştır. Döneminin dil özelliklerini yansıtan bu divan şairleri, redifleri gazellerinde yoğun bir şekilde kullanmışlardır. Aruzun kelime seçimindeki ritim algısı, rediflerin birden çok başlık altında toplanmasını sağlamıştır. Çalışma; giriş, üç ana bölüm, sonuç, kaynakçadan oluşmaktadır. Birinci bölümde redifin tarihi geçmişşi hakkında durulmuş, redif analizlerin alt başlığı hakkında her birine birer örnek verilmiş ve redifle ilgili bu zamana kadar yapılan çalışmalar hakkında ön bilgi verilmiştir. İkinci bölümde divan şairleri hakkında bilgi verilmiş, divanları taranan gazel rediflerinin sistematik analizi verilmiştir. Üçüncü bölümde ise divanların yüzyıllara göre sınıflandırılması ve yüzyıllardaki şairlerin kullandığı redif sayılarının başlıkları verilendirilmiştir. Genel olarak bakıldığında divan edebiyatının içinde önemli bir yer tutan gazellerin, dönemde etkili olan dilden etkilendikleri ve bunun rediflere de yansıdığı görülmektedir. Gazellerin rediflerinde sayıca fazla olan Arapça ve Farsça ögeler bunu kanıtlar niteliktedir.