Bus priority system in public transportation the case study for Topkapı-Aksaray busway transit in İstanbul

Öz TOPLUTAŞIMDA OTOBÜS ÖNCELİKLİ SİSTEMLER İSTANBUL TOPKAPI - AKSARAY OTOBÜS YOLU ÖRNEK ÇALIŞMASI KANTAR USTUNDAG, Kevser Yüksek Lisans Tezi, Şehir Planlama Anabilim Dalı Tez Yöneticisi : Prof. Dr. Ali TÜREL Şubat, 1994, 135 sayfa Günümüzde trafik sıkışıklığı, özellikle metropolitan alanlarda, önemli ölçüde artmaktadır. Hızla artan nüfus, işgücü, aktivitelerinin kent merkezlerinde yoğunlaşması özel araca olan talebi arttırmıştır. Metropolitan alanlarda araç sayısının artmasına rağmen yolların kapasitesi aynı kalmaktadır. Coğrafi engeller, finansal ve yolların yetersizlikleri trafik sıkışıklığının sebepleridir. Bunlarla beraber; yetersiz toplu taşım sistemi ve talebin karşılanamaması trafik sıkışıklığı problemini yaratmaktadır. Trafik sıkışıklığı problemini çözümlenebilmesi için uzun ve kısa dönemli trafik yönetimi önlemleri geliştirilmiştir. Otobüs öncelikli sistemler, trafik yönetimi önlemlerinin başında gelmektedir. Otobüslere karma trafikli yollarda öncelik verilmesi, hızlı, etkin ve ekonomik bir toplutaşım sistemi oluşturulması, kent içi yolculuk modunun özel araçtan otobüse aktarılmasında önemli rol oynamıştır. Kısa dönemli çözümler, uzun dönemli pahalı yatırımlar için basamak teşkil etmiştir. Kısa dönemde uygulanan otobüs öncelikli sistemler, hızlı konforlu ve ekonomik yolcu taşımacılığı ile trafik tıkanıklığına bir çözüm getirmiştir. Bu çalışmada kent içi toplu taşım sistemleri tanımlanarak tiplerine göre kategorize edilmiştir. Ekonomik ve verimli bir toplu taşım sistemi oluşturmak için toplu taşım modlan arasında teknolojik, ekonomik ve ekolojik açıdan genel bir karşılaştırma yapılmıştır. Özellikle metropoliten alanlarda toplu taşım ağını oluştururken uzun vadeli raylı sistem çözümlerinin yanı sıra mevcut yol ağının gereğince kullanılması gerektiği vurgulanarak otobüs öncelikli sistemlerin uygulama örnekleri aktarılmıştır. Bu çerçevede; kent içi toplu taşım sistemleri, otobüs öncelikli sistemler üzerinde detaylandırılarak incelenmiş, İstanbul metropolünde bu amaçla 1990 yılında projelendirilen, yüksek kapasiteli otobüs yolu olan Millet Caddesi ele alınarak, yapım öncesi ve sonrası performansı değerlendirilmiştir. Proje kapsamında işletmenin sefer sayısında, kat edilen kilometrede, taşınan yolcu sayısında ve gelirde artışın sağlanması hedeflenmiştir. İşletmeye açıldıktan sonra yapılan ekonomik değerlendirmeler otobüs-yolunda daha önceki değerlere göre artış sağlandığını göstermiştir. Hedeflenen kapasitenin üzerinde çalıştığı ve verimli olduğu saptanmıştır. Otobüs yolu uygulamasının tüm bu pozitif sonuçlarına rağmen, yönetimin depolarda bulunan hafif-raylı sistem vagonlarını kullanma kaygısından dolayı otobüs yolu güzergahında şimdi, tramvay işletilmektedir. Günümüzde, kent içi toplu taşım sorunlarının, raylı sistemlerin devreye girmesiyle sonuçlanacağı düşünülmektedir. Halbuki tolutaşım ağı bir bütündür, raylı sistemlerin güçlü bir otobüs ağı ile beslendiği taktirde verimli olduğu uygulamalarda görülmüştür. Raylı sistemler otobüsün alternatifi değil tamamlayıcısıdır. Ekonomik ve verimli bir toplu taşım sistemi oluşturmak için, toplu taşım modları arasındaki entegrasyonu sağlamak gerekmektedir.