Osmaniye'deki aşıklık geleneği ile Türkmenistan'daki bahşılık geleneği hakkında bir araştırma: Aşık Karayiğit Osman örneği

Türk halk kültürünün şekillenerek günümüze kadar ulaşmasında doğum, düğün, ölüm ve hayatın dönüm noktalarına dair birçok geleneğin etkisi vardır. Bu gelenekler, Türklerin tarihi gelişime paralel olarak, yani Türklerin göçlerine, diğer medeniyetlerleetkileşimine, göçer, yarı göçer ve yerleşik hayata geçmelerine bağlı olarak biçim ve içerik değiştirmiştir. Bunlar arasında Anadolu'daki Aşıklık geleneği ve Türkmenistan'daki Bahşılık geleneği, söz konusu kültürün aktarımında önemli yer tutar. Her iki geleneğin temelinde şamanlıktan ozanlığa uzanan hayat tarzını izleri vardır. Türklerin tarihi seyrine bağlı olarak aşıklık ve bahşılık gelenekleri, bugün bildiğimizhalini alırken, birçok ortak özellik de taşır. İkisinde de biçim ve tür benzerdir. Karacaoğlan ve Köroğlu gibi ekol olmuş isimler iki geleneğe de damgalarını vurmuşlardır. Hikayelerin benzerliği sadece konularıyla sınırlı kalmaz. Bu eserler şölen, ziyafet, düğün gibi özel günlerde icra edildiği gibi, bazen de kahvehanelerde veya önemli kişilerin huzurlarında da icra edilmiştir. Osmaniye'deki Aşıklık geleneğinin varlığı doğal olarak Anadolu'dakiyle benzer bir süreçten geçer. Türklerin geniş kitlelerle Anadolu'ya göçüyle ve İslamlığa geçişiyleşekillenmeye başlar. Ozanlık geleneği, bu süreçte, tekke ve tasavvuf edebiyatıylaeklemlenerek yeni bir yapı kazanır. Böylece 17 yüzyılın başlarında, büyük isimlerinivermeye başlayan Aşıklık geleneği oluşur. Anadolu'daki Türkmen nüfusu, dertlerini, özlemlerini ve duygularını aşıklık geleneğiyle dışa vururken, toplumsal hafızalarını da her zaman besleyerek korumayı sürdürmüşler. Gelenek, hem taşrada hem de kenttegeniş kitlelerce ilgi görür. 12 yüzyılın sonlarından itibaren, Türkmenlerin yoğun olarak yerleşmeye başladığıOsmaniye ve civarında da 17 yüzyıldan itibaren etkisi olan Karacaoğlan ekolüne ek olarak, 19 yüzyılda yaşanan toplumsal olaylar neticesinde Dadaloğlu ekolü de gelişir. Bundan dolayıdır ki, yörede günümüzde bile eski Türk kültürünün izlerine kolaylıklarastlanabilir. Aşık Karayiğit Osman, yaşayan az sayıdaki Osmaniyeli aşıklardan biridir. Hikayelerini saz eşliğinde anlatan Karayiğit Osman, aşıklığı yörede yaşamış aşıkları dinleyerek öğrenmiştir. Çocukken öğrenmeye başladığı geleneği, 14 yaşından beri icra etmektedir. Aynı zamanda inşaat işlerinde çalışan Aşık, hem aşıklığın geçimini yeterincesağlamamasından, hem ilerlemiş yaşından, hem de aşıklığa ilginin azalmasından dolayısanatını geçmişşte olduğu gibi icra edememektedir. Yarışma ve şenliklerde sergilediğiyeteneği sayesinde yörede tanınmaktadır. Türkmenistan'daki bahşılık geleneğinin tarihi seyri de aşıklığınkine benzerdir. 12-13 yüzyıllarda yaşayan Baba Kamber, Pir Aydın gibi isimler öncülüğündeşekillenmeye başlayan bahşılık geleneği, bugün hala önemli gün ve şölenlerde icra edilmektedir. Bahşılık geleneğinde de biçim 4'ler ve hece ölçüsü üzerine kuruludur. Güzelleme, koçaklama gibi türlere rastlanan bahşılıkta hikayeler kopuz eşliğinde icra edilir. Günümüzde, yeni popüler kültürün etkisiyle, unutulmaya yüz tutan bu gelenekler;başka sanat dalları ve disiplinlerle, örneğin sinema, müzik, tiyatro, edebiyat, antropolojiyle etkileşime geçirilerek, asırlardır süregelen halk kültürü özünükoruyabilecek ve yeni nesillere aktarılabilecektir. Geçmişte diğer milletlerin kültürlerinietkileyen bu geleneklerin yeniden oluşumuyla, Türk halk kültürü, kendisini evrensel olana tekrar yaklaştıracak ve böylelikle, çağdaş dünyadaki yerini alacaktır. Bu noktada toplumun kendi dinamiklerini tekrar üretmesi gerekmektedir.