Taşınmaz mülkiyetin takyitleri (M. K. md. 731-761)

Mülkiyet hakkının iki yönü vardır. Kişi ve toplum. Kanun koyucu, kişinin hakları ile toplumun ve devletin yararı arasında doğru bir denge kurmak zorundadır. Mevzuatımızda başta Anayasa olmak üzere, Medeni Kanun ve diğer özel kanunlar ile malike bir takım ödevler yükletilmiştir. Bu ödevler, mülkiyet hakkına sonradan getirilmiş sınırlamalar olmayıp, ondan doğan ve muhtevasına dahil olan mülkiyet hakkını yetkilerle birlikte oluşturan ödevlerdir. Taşınmaz maliki bizzat yaptığı hukuki muameleler ile, kendi mülkiyet hakkını sınırlayabilir. Malikin kendi temlik hakkını sınırladığı sözleşmeler Medeni Kanunun 732- 736 maddeleri arasında düzenlenen Onalım, geri alım ve alım sözleşmeleridir. Bu sözleşmelerden doğan Onalım, geri alım ve alım hakları tek taraflı irade beyanı ile kullanılan yenilik doğurucu haklardır ve eğer tapu siciline şerh edilmiş iseler, kullanılmalarıyla birlikte malik ile hak sahibi arasında eşyaya bağlı bir borç ilişkisi doğururlar. Bu hakların tapu siciline şerhi için resmi şekilde yapılmaları gerekir. Taşınmaz malikinin kanundan doğan ödevleri kamu hukukundan ve özel hukuktan doğan ödevler olarak sınıflandırılabilir. Kamulaştırma Kanunu, Kıyı Kanunu, İmar Kanunu, Iskan Kanunu ve Karayolları Trafik Kanunu gibi kanunlar ile kamu yararı gözetilerek malike bir takım ödevler yükletilmiştir. Medeni Kanunda düzenlenmiş olan kamu hukuku karakterli ödevler de vardır. Bunlara örnek olarak toprağın iyileştirilmesi amacına yönelik olarak konulmuş M. K. 755. madde örnek olarak verilebilir. Taşınmaz malikinin özel hukuktan doğan ödevlerinin başında Mk. md. 732'de düzenlenmiş kanuni onalım hakkı gelir. Müşterek maliklerden her biri, paylardan birinin üçüncü şahsa satımı halinde onalım hakkını kullanarak o payın alıcısı olabilir. Medeni Kanunda komşuların yararı gözetilerek, malike bir takım ödevler de yükletilmiştir. Bunları kaçınma ödevleri, katlanma ödevleri ve belirli bir. edimde bulunma ödevleri şeklinde bir ayrıma tabi tutabiliriz. Kaçınma ödevlerinin en önemlisi taşınmaz malın taşkın kullanılmamasıdır (M. K. md. 737). Taşkın kullanımın varlığı taşınmazın mevkii ve mahiyetine ve mahalli örfe göre tespit edilecektir. Zarar verici inşaat ve kazı yapmama (M. K. md. 738), ağaç dal ve köklerinin, bitkilerin komşu taşınmaza zarar vermemesi (M. K. md. 740), komşu kaynakların korunması ve kirletilmemesi (M. K. md 757 -758) malikin kaçınma ödevleri içinde sayılabilir. Malikin katlanma ödevleri ise suların akışına engel olmama (M. K. md. 742), zaruri geçit verme (M. K. md. 747), zorunlu mecra geçirilmesine katlanma (M. K md. 744), zorunlu su kullanımına izin verme (M. K. md. 761) ve şartların varlığı halinde tecavüz eden inşaata katlanma (M. K. md. 725) yükümleri olarak Medeni Kanunda yer almıştır. Medeni kanunun 749. maddesinde düzenlenmiş hail koyma ödevi, M. K. md. 750' de yer alan komşuluk ilişkileri nedeniyle ortaya çıkan ortak masraflara katılma ve yine M. K. 759. maddedeki ortak suların birlikte tutulmasına katılma ödevleri, taşınmaz malikinin komşular lehine belirli bir edimde bulunma ödevleridir. Medeni Kanunda komşuların dışında daha geniş çevreler lehine taşınmaz malikine ödevler yükleyen hükümler de vardır. M. K. md. 751 'de özel mülke konu orman ve meralardan buralara zarar vermemek şartıyla faydalanılabileceği öngörülmüştür. Yine md. 752'de bir başkasının mülküne tabii kuvvetler neticesi düşen veya herhangi bir suretle o taşınmaza giren eşya ve hayvanların aranıp yakalanması için taşınmaz malikine izin verme zorunluluğu getirmiştir. M. K. md. 753'de düzenlenen zaruret halinde ise vukuu kuvvetle muhtemel bir zararı veya ani bir tehlikeyi kendisinden veya bir' diğerinden uzaklaştırmak için, taşınmaza girilmesi veya zarar verilmesi halinde malik bu tecavüze katlanmak zorundadır. Taşınmaz malikine ödevler yüklerken her zaman özgürlük, adalet ve eşit muamele ilkelerine uygun hareket etmek, toplumsal dengelerin ve uyumun sağlanması için önemli olmuştur.