turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Aksaray ili ve ilçelerinde dokunan el dokuma yün halılar

Bu çalışma Aksaray ilinde dokunmuş toplam 56 adet el dokuma halıdan oluşmaktadır. Araştırmanın amacı; Aksaray ilinde var olan el dokuması halıları belgelemek ve özelliklerini ortaya koymaktır. Araştırmanın birinci bölümünde konunun amacı ve önemi kaynak araştırmaları metot ve yöntemler ele alınmıştır. İkinci bölümde yörenin tarihi ve coğrafi konumu anlatılmaktadır. Üçüncü bölümde halıcılık sanatının tanımı, tarihçesi ve sınıflandırılması tek tek ele alınarak anlatılmıştır. Dördüncü bölümünde Aksaray halılarının desen, renk, teknik bakımından özellikleri incelenerek bu halıların diğer yöre halılarıyla olan benzerlikleri ve farklılıkları ele alınmıştır. Beşinci bölümde Aksaray yöresi halı dokuma örneklerinden oluşan katalog yer almaktadır. Altıncı bölümde Aksaray halılarının döküm tabloları bulunmaktadır. Yedinci bölümde bu halıların farklı yöre halılarıyla karşılaştırması ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Araştırmanın sonunda yöre dokuma halılarının motif ve kompozisyon özelliklerini yansıtan motifler, çizimler ve fotoğraflar listesi yer almaktadır. Geleneksel El Sanatları Anadolu da binlerce yıllık tarihinden gelen çeşitli uygarlıkların kültürleşmesiyle birlikte çok geniş bir yelpaze oluşturmuştur. Halk kültürümüzün yaşayan temsilcilerinden olan dokuma sanatımızın en eski örneklerinden, Aksaray halılarını dokuyan insanların geçmişşten günümüze sayılarının azaldığını ve yeni nesil tarafından çok az kişinin dokumayı bilindiği bu araştırma ile saptanmıştır. Yörede eskisi gibi bitkilerden elde edilen kök boyaların kullanılmadığı, genellikle kimyasal boyaların kullanıldığı çok az kişi tarafından kök boyaların üretilebileceği boya atölyeleri bulunduğu yöre halkından elde edilen bilgilerden anlaşılmaktadır. Yörede tarım ve hayvancılık günden güne eski önemini yitirerek, yöre halkının başta sanayi kuruluşları olmak üzere farklı alanlara yöneldikleri görülmektedir.
19. yüzyıl İstanbul cami mimarisinde ışık - mekan - cephe ilişkisi üzerine bir araştırma

Tez çalışmamızın bel kemiğini oluşturan 19. yüzyıl İstanbul cami mimarisinde görülen ışık, mekan ve cephe faktörleri, döneme damgasını vuran ve bizim seçtiğimiz belli başlı yapılarda aranmış; cephelerden gelen gün ışığının mekana nasıl aktarıldığı ve mekan içerisinde ne gibi başkalaşımlara uğradığı gözlemlenmeye çalışılmıştır. Kataloğa aldığımız yapılar sabah, öğlen ve akşam olmak üzere günün üç ayrı saatinde ve fotoğraf çekimleri eşliğinde incelenmiş; incelenen bu yapıların iç ve dış mekanlarında var olan ışık değişimleri sanat tarihçisi gözüyle ve mimarlık tarihçisi üslubuyla aktarılmaya çalışılmıştır. Tezimizde, kataloğa aldığımız toplam yapı sayısı 11 iken, bu yapılardan Sadabad Camii ve Ortaköy Camii restorasyonda olduğu için sadece künyeleri verilmiş ve detaylı incelemeye tabi tutulamamıştır. Tezimizin başlıklarında; ilk olarak 19. yüzyıl Osmanlısı'nın başkenti olan İstanbul'un siyasal, ekonomik ve kültürel ortamı ele alınmıştır. Bu bölümün alt başlığı olan 19. yüzyıl Osmanlı cami mimarisinin genel karakteristiği bölümünde ise, Osmanlı mimarisi Erken Dönem'den başlayarak Batılılaşma Dönemi'ne kadar ve örnekler üzerinden incelenmiştir. Bir diğer başlığımızda mimaride ışık kullanımının tarihsel kökenleri irdelenmiş ve bu durum mağaralardan başlayarak dünya üzerinde görülen mimari üsluplar ve bu üslupların yarattığı örnekler dahilinde incelenmiştir. Bir sonraki başlıkta Osmanlı öncesi Anadolu dini yapılarında ışığın nasıl kullanıldığı, yine örnekler dahilinde, incelenmiştir. Bir sonraki başlık ise Osmanlı dönemi dini mimarisinde ışığın nasıl kullanıldığını araştırmaya yöneliktir ve bu bölümde, verdiğimiz örnekler üzerinden incelenmiştir. Tezimizin bir diğer başlığı ise 19. yüzyıl camilerinde ışığın nasıl kullanıldığı üzerinedir. Bu konu, çeşitli yapılar örneklendirilerek anlatıldıktan sonra, katalog ve değerlendirme ? sonuç bölümleriyle tezimiz bitirilmiştir.
Erzurum merkezde bulunan ahşap direkli düz tavanlı cami ve mescitlerin restorasyon öncesi ve restorasyon sonrası genel durumu

Erzurum merkezde bulunan ahşap direkli düz tavanlı cami ve mescitlerin plan ve mimari özellikleri tanıtıldıktan sonra en son geçirdiği restorasyon çalışmalarında neler yapıldığı, çalışmanın aslına sadık kalınarak yapılıp yapılmadığını incelemek amaçlanmıştır. Çalışmada cami ve mescitlerin yerinde yapılan gözlem ve incelemeleri ile beraber Erzurum Vakıflar Bölge Müdürlüğünden alınan bilgi ve belgelerle onarım ve değişiklikleri belirlenmiştir. Uygulama sonucunda elde edilen verilere göre 28 cami ve 4 mescit içerisinde restorasyonu yapılan 15 cami ve 1 mescidin özgün hallerine sadık kalınarak onarım ve yenilemelerinin gerçekleştirildiği görülmüştür. Tarihi değer taşıyan ibadet yerlerinin orijinalliklerini kaybetmemesi için yapılan restorasyon projelerinin aslına uygun bir şekilde yapılmasına özen gösterildiği tespit edilmiştir.
Süleymaniye Kütüphanesi F. 3682 numaralı İbrahim Sultan antolojisi minyatürleri

Bu tezin konusunu oluşturan Süleymaniye Kütüphanesi Fatih Kitaplığı 3682 numaralı İbrahim Sultan Antolojisi, içerisinde Marzubanname, Kelile ve Dimne ve Sindbadname isimli eserlerin bulunduğu, 15. yüzyıl Timurlu-Şiraz üslubunda minyatürleri barındıran bir el yazmasıdır. Bir Antoloji nüshası olarak oluşturulmuş olan yazmanın içerisinde yer alan hikayeler, İran coğrafyasının en çok tanınan ve sevilen metinleri arasında yer almaktadır. Ünü dünyanın hemen her yerine yayılmış olan masalların üçü de padişahlara, sultanlara, devlet yönetimindeki önemli kişilere ve halka yol gösterici, öğüt verici nitelikte eserlerdir. Yazma, 215 x 140, 145 x 80 mm ebatlarındadır. Siyah deri, çarkuşe cildi kırmızı kadife ile kaplanmıştır ve kısmen yıpranmış durumdadır. 582 sayfadan oluşan yazma, Farsça ve nesih hatla yazılmıştır. 1 b'de altın yaldızlı unvan tezhibi bulunur. Cetveller lacivert ve altın yaldızlıdır. 1 a'da 'Ebu'l-Feth' adı okunan kısmen silinmiş tezhipli bir salbekli şemse ve Sultan II. Bayezid'in vakıf mührü, Sultan I. Mahmud'un vakıf mührü ve vakıf kaydı vardır. Sultan II Bayezid'in vakıf mührü aynı zamanda yazmanın son varağında da yer almaktadır. Eser, dördü Marzubanname, on dokuzu Kelile ve Dimne ve beşi Sindbadname'de olmak üzere toplam 28 minyatür içermektedir. Söz konusu minyatürler kompozisyon kurgusu, figür tipleri ve yalın doğa anlayışı ile 15. yüzyılın ilk yarısında Timurlu valisi İbrahim Sultan'ın egemenliğindeki Şiraz resim okulunda ortaya konulan minyatürlerin üslup özelliklerini yansıtmaktadır. Antoloji içinde yer alan üç edebi eserin minyatürleri de bir üslup birliği göstermektedir. Bu tezde, eserin içerdiği minyatürlerin konuları tespit edilmiş, cilt, tezhip özellikleri ve el değiştirmeye bağlı geçirdiği müdahaleler açıklığa kavuşturulmaya çalışılmıştır.
Konya Zindankale kazı ve buluntuları

Ortaçağın bilim ve kültür şehri olan Konya, Anadolu Selçuklu Döneminde iç kale ve dış kale surlarıyla çevrili kapalı bir kentti. İç kaleyi dışarıdan gelen saldırılara karşı korumaya yönelik, şehrin batısında, dış sura içten bitişik olarak inşa edilen Zindankale Kalesi, Selçuklu ve Osmanlı döneminde kullanılmış önemli bir savunma yapısıdır. Zindankale 19. yüzyılın başlarında yıkılmaya yüz tutmuş, 20. yüzyılın başlarında tamamen yıkılmıştır. Kaynaklarda adı geçen Zindankale'nin yeri bilinemediğinden iç kale ile karıştırılmıştır. 2007 yılında Konya Müze Müdürlüğü denetiminde gerçekleştirilen kurtarma kazılarında Zindankale temel kalıntıları gün yüzüne çıkarılmıştır. Selçuklu ve Osmanlı dönemine ait çalışmamıza ışık tutan çok sayıda küçük buluntu bu kazılarda ele geçmişştirÇalışmamızda Konya'nın ve Zindankale'nin tarihçesi hakkında bilgi verilmiştir. Zindankale kazısı ve kazılar sonucu ortaya çıkan yapının planı, yapı elemanları ve yapı malzemesi anlatılmıştır. Ortaya çıkan mimari kalıntılar, köşe kuleleri olan etrafı hendekle çevrili ortaçağ kalesinin planını vermektedir. Kurtarma kazılarında Selçuklu dönemine ait değişik teknik ve forma sahip çini, kitabe, oyuncak, sırlı ve sırsız çok sayıda seramik parçası ele geçmişştir. Buluntuların tamamı 12. yüzyılın sonuna, 13. yüzyılın başına tarihlenmektedir. Elde edilen buluntular da yerel üretimin yanı sıra, ithal ürünlerin varlığı, çeşitlilik ve zenginliği artırıp, ticari bağlantıyı göstermesi açısından önemlidir. Zindankale buluntuları ortaçağ kazılarının sürdüğü Anadolu'da Kubadabad, Hasankeyf, Ahlat, Samsat, Alanya ile benzerlik göstermektedir. Bu buluntuların değerlendirilmesi hem Zindankale'nin kale mimarisi hem de Selçuklu sanatına katkıda bulunacak önemli veriler hakkında bilgi sahibi olmamızı sağlamıştır.
Kayseri Keykubadiye Sarayı arkeolojisi

Bu çalışmada, Kayseri'de bulunan ve bir Sultan Sarayı olan Keykubadiye Sarayı'nın tarihçesi, mimarisi ve arkeolojik bulguları kapsamlı bir şekilde incelenmiş, kısacası tüm bilinmeyenleriyle Keykubadiye Sarayı arkeolojisi ele alınmıştır. Çalışmada Saray'ın en önemli arkeolojik verileri olan çini buluntuları malzeme, teknik, biçim ve kompozisyon özelliklerine göre tasniflenip tanımlanarak değerlendirilmiştir. Kayseri Müzesi'nde bulunan çiniler yoluyla Saray'ın süsleme programını ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Keykubadiye Sarayı çini buluntuları arasında çok az figürlü çini olması Selçuklu Sarayları süsleme programı açısından bakıldığında şaşırtıcı bir durumdur. Oysaki Kayseri'de bir hamam yapısında eşsiz güzellikte figürlü çiniler bulunmuştur. Kayseri'de bulunan ve Saray çinileri özelliği gösteren Hunad Hamamı çinileri de bu çalışmanın konusu içine dahil edilmiştir. Yapıya sonradan yerleştirildikleri bilinen Hunat Hamamı çinileri yakınındaki bir Saray'dan getirilmiş olmalıdır ki, bu Saray muhtemelen Sultan'ın Sarayı Keykubadiye olmalıdır. Bu çiniler teknik ve desen özellikleriyle Sultan'ın inşa ettirdiği diğer bir Saray yapısı olan Kubadabad Sarayı örnekleriyle paralellik göstermektedir. Kubadabad gibi zengin süsleme repertuarının banisi olan Alaaddin Keykubad'ın Keykubadiye Sarayı'nı da aynı ihtişam ve güzellikte çinilerle süsletmiş olması muhtemeldir. Ortaçağ kaynaklarında da Saray'ın ihtişam ve güzelliğinden övgüyle söz edilmesi bu görüşümüzü desteklemektedir. Çalışmamızın konusunu, Kayseri Müzesi depolarında bulunan Keykubadiye sarayının arkeolojik bulgu ve buluntularından yola çıkılarak Selçuklu döneminde sarayın mimarisinin ve özgün niteliğinin anlaşılması oluşturmaktadır. Sarayın ilk inşasının ne zaman olduğu bilinmemekle birlikte Anadolu Selçuklu mimarisindeki ilk saray yapılarından birisi olması yapıyı önemli kılmaktadır. Bu sebeple söz konusu yapının arkeolojik bulgu yönünden incelenmesi bu araştırmanın konusunu oluşturmuştur.
Divriği Kalesi kazısı lüle buluntuları (2006-2017)

Bu çalışma 2006- 2017 yılları arasında Prof. Dr. Erdal Eser başkanlığında sürdürülen Divriği Kalesi Kazısında bulunan tütün lülelerinin tanıtılması amacıyla hazırlanmıştır. Çalışma kapsamında Osmanlı toplumunda günlük yaşamın vazgeçilmez unsurlarından birisi olanın lülenin el sanatları içindeki yeri değerlendirilmeye çalışılarak farklı kazılarda ele geçen lülelerle benzer ve farklı özelliklerinin ortaya konması amaçlanmıştır. Lüle, tütün ve benzeri maddelerin içimi için üretilen, pişmiş toprak, metal, ağaç, taş gibi malzemelerden imal edilen bir içim aracıdır. Osmanlı toplumunun 17. yüzyılda tütünle tanışmasıyla birlikte lüle her kesimden rağbet görerek döneminin en sevilen tüketim araçlarından birisi olmuştur. Osmanlı toplumunun günlük hayatının vazgeçilmez objelerinden birisi olan lüle, aynı zamanda ciddi bir üretim ve ticaret hareketliliğine neden olmuş ve yeni bir esnaf teşkilatının da oluşmasında önemli rol oynamıştır. Divriği Kalesi Kazısında 2006- 2017 yılları arasında sürdürülen arkeolojik kazılarda 597 lüle ve lüle parçası bulunmuştur. Çalışma kapsamında 142 lülenin kataloğu oluşturularak fotoğrafları çekilmiş, çizimleri yapılmış, ölçüleri alınmış, hamur ve astar renkleri belirlenerek tanıtımları yapılmıştır. Divriği Kalesinde ele geçen ve kataloğa alınan lüleler silindir biçimli çanaklı, torba biçimli çanaklı, karina biçimli çanaklı, yuvarlak biçimli çanaklı, basık yuvarlak biçimli çanaklı, çokgen biçimli çanaklı, konik biçimli çanaklı, lale biçimli çanaklı, disk biçimli kaideli ve ayaklı lülelerdir. 16 lüle parçasının ise tipi tespit edilememiş ancak form, süsleme ve hamur özellikleri bakımından değerlendirilmeye çalışılmıştır. Divriği Kalesi Kazısı'nda bulunan lülelerin hepsi pişmiş topraktan üretilmiştir. Divriği Kalesinde ele geçirilen lüleler 17. yüzyıl ile 20. yüzyıl başına tarihlendirilmektedir.
Trajectory of iwan: Origin, use and meaning from Ancient Anatolia to Islamic Period

Bu tez, eyvan ve tipolojik çeşitlemelerini gelişim süreci içinde, bölgeler arası göçle aldığı şekil ve kozmolojik referanslarla inceler. Ortaçağ İslam dünyasında, Sufizm özgün kuram ve uygulamalarıyla antik felsefe ile bütünleşmişti. Sufizmin 11. ve 13. yüzyıl aralığındaki çiçeklenmesi Selçuk mimarisinin Anadolu ve İran'daki gelişimine tekabül eder. Bu dönem, mimaride dört eyvanlı plan tipolojisi uygulamalarının doruk noktası olarak kabul edilir. İpek Yolu'nun sağladığı coğrafi hareket alanı, Yunan-Roma ve İran-Orta Asya Türk geleneklerini ilişkilendirir. Eyvan burada, öncülleri ve benzerleri ile çeşitli yerel gelişmelerin ürünü olarak şekillenmiştir. Bunlar arasında, sazdan tonozlu kulübe, kaya nişi, ziyafet ve toplanma salonu, eksedra, canopus, dört sütunlu kubbeli mabet, aedicula, apsis, zafer takı, mihrap ve taç kapı sayılabilir. Eyvanın tarihi üzerine olan bu çalışma, coğrafi olarak İpek Yolu'nun batı ucuna odaklanarak onu Demir Çağı Anadolusundan itibaren izlemeye başlar. Eyvanın bu yoldaki yolculuğu esnasında geçirdiği çeşitli yapı, biçim ve anlam dönüşümleri -bu tezde ilk kez çalışılan- etkileşimler sonucu mümkün olmuştur.
Contextualizing an 18th century Ottoman elite: Şerif Halil Paşa of Şumnu and his patronage

Bu çalışmanın ana amacı, ismi sadece doğduğu yer olan Şumnu'da yaptırdığı külliye aracılığıyla bilinen ve anılan Şerif Halil Paşa'nın Osmanlı sarayındaki kariyerini ortaya koymaktır. Ayrıca Şerif Halil Paşa'nın kurduğu bağlantıları daha geniş bir perspektifte ele alıp bizzat içinde yer aldığı elit sınıfın ortak özellik ve ilgilerinin sunulması amaçlanmaktadır. Araştırma için, çeşitli kronikler, arşiv belgeleri ve biyografik sözlükler kullanılmıştır. Bunların dışında, Şerif Halil Paşa Külliyesi'nin vakıfnamesi, patron hakkında nadir olarak görülebilecek nitelikte otobiyografik bilgiler sunmaktadır. Bu araştırmada Şerif Halil'in Defterhane ve Divanhane'deki resmi görevlerinin dışında; mimari patronajı, hat ve şiir gibi sanatsal ilgileri de sunulmaktadır. Şerif Halil gibi 18. yüzyılda yaşamış ve hakkında çok az şey bilinen bir elitin kariyerinin araştırılmasındaki amaç iki kez sadaret kethüdası olarak görev almış ve Damat İbrahim Paşa'nın kurduğu çeviri komisyonunda aktif görevler üstlenmiş bir hayaleti ete kemiğe büründürmektir.
Doğubayazıt İshak Paşa Sarayı taş süslemeleri

DOĞDU 1999- SAYFA : Jüri : Prof. Dr. Hamza GÜNDOĞDU Zengin bir tarihe sahip olan Doğubayazıt, ipek yolunun buradan geçmesi ve bir sınır şehri konumunda olmasıyla önemli bir yere sahiptir. Küçük bir yerleşim yeri olan Doğubayazıt, Osmanlı döneminde, sancak merkezi durumuna getirilerek, önemli bir bölge konumuna gelmiştir. Böylece burada bu dönem içerisinde birçok yapılar onarılırken yeni yapıların da inşası gerçekleştirilmiştir. Bu dönemde yapılan en önemli eserlerden birisi de, görkemli yapısıyla dikkat çeken İshak Paşa Sarayı olmuştur. Uzun bir zaman dilimine yayılarak XVIII. yüzyıl sonuna doğru tamamlanan saray; bu bölgede söz sahibi olan beylerin egemenlik ve devrin sosyo-ekonomik gücünü ortaya koyan, hayranlık uyandıran konum ve mimari açıdan da oldukça görkemli bir şekilde inşa edilmiştir. Aynca Osmanlı döneminde merkezde bulunan saraylarla da yansır durumda inşa edilen İshak Paşa Sarayı, dönemin zengin yaşantısını ortaya koyan oldukça gösterişli bir eser olarak meydana getirilmiştir. Merkezden çok uzakta, doğu sınır bölgemizde bulunmasına karşın, en az merkezlerdeki saraylar kadar görkemli bir yapıya sahip olan İshak Paşa Sarayı. Edirne ve Topkapı Sarayı'ndan daha küçük bir alan üzerine inşa edilmiş olmasına karşın plan açısından benzerlik göstermektedir. Topkapı Sarayı'nın küçük bir örneği olarak değerlendirebileceğimiz İshak Paşa Sarayı, yalnızca plan özellikleri açısından değil, avluların düzenlenişi ile birlikte saraydaki birimlerin fonksiyonları açısından da benzerlik göstermektedir. Geleneksel Türk Sarayları planına uygun olarak inşa edilen saray, özellikle başka yerde rastlayamayacağımız tarzda karışık ve yoğun süslemeleriyle önemli bir yere sahiptir. Yüksek plastik değere sahip taş kabartmalarıyla ince ince işlenmiş ayrıntılı bezemeleriyle dikkat çeken sarayın dekorasyonun da. bitkisel geometrik, kitabe ve kitabelikler, mukarnaslar ile figürlü süslemeleri, diğer yapı dekorasyonlarında görülen bezemelerden farklılık gösterir şekilde uygulandığı dikkat çeker. Sarayın iç ve dış dekorasyonun da, daha çok taş süslemelere yer verilmesinin yanışına, ahşap ve kalem işi süslemeler de yapıda kullanılan farklı malzemeler olarak karşımıza çıkar. Yoğun bezemeleriyle dikkat çeken saray m dekorasyonun da, Selçuklu etMerinin görülmesiyle birlikte, batılılaşma etkisiyle Türk sanatına girmiş olan, gotik, barok, rokoko ve ampir üsluplarının etkileri görülmektedir. Bu üslup özellikleriyle birlikte bölgesel farklılıklar, Türk sanatına yabancı motifler ve yerel ustaların da kendi hayal güçlerinden bir şeyler katarak gerçekleştirdikleri bezemeler, sarayın ilginç bir yapı dekorasyonunun oluşumunda etkili olmuştur. Bu birbirinden farklı üslup özelliklerini bünyesinde barındıran Saray m, Türk-İslam mimarisinde gördüğümüz bezemelerden farklı anlayışta olup temelde kendine özgü bir bezeme karakterinin varlığı açıkça görülmektedir.
Türk-İran batılılaşma dönemi karşılaştırmaları ve ressam Kemal Ol Molk

Sanayi Devrimi ile başlayan Avrupa Modernizminin doğuya yayılma süreci 19. yüzyılda giderek hız kazanmıştır. Özellikle Osmanlı'da yoğun etkilerini gördüğümüz sanatta batılılaşma olgusu, İran'da Kaçar dönemi olarak adlandırdığımız 1795- 1925 yılları arasında güçlüce hissedilmiştir. Kaçar dönemi batılılaşma anlayışının, Osmanlı sanatındaki batılılaşma anlayışı ile benzer biçimlerde ortaya çıktığı ve geliştiği söylenebilir. Çalışmamızda her iki ülkedeki Batılılaşma sürecindeki değişimler resim sanatındaki gelişmeler üzerinden ele alınmıştır. İran'da Kaçar döneminde yaşamış ve bu sürecin ünlü ressamlarından biri olan Kemal ol Molk'un yaşadığı dönemin tarihsel gelişmeleri, hayatı ve eserleri incelenmiştir. Çalışma kapsamında sanatçının yağlı boya ve kağıt üzerine suluboya olmak üzeri toplam 132 adet eseri incelenmiş ve bunlar; manzaralar, portreler, iç mekan resimleri, hayvan resimleri olmak üzere 4 ana başlık altında gruplandırılarak katalog oluşturulmuştur. Ayrıca sanatçının Avrupa seyahatleri, Irak'ta geçirdiği süre, Müsterzefe Medresesi'nin kurması ve İran resim sanatının batılılaşma sürecindeki yeri incelenmiştir. Diğer yandan, Kemal ol Molk'un eserleri yaklaşık aynı dönemde eserler veren Osmanlı ressamlarının eserleri ile karşılaştırılarak her iki ülkede de sanattaki batılılaşma sürecinin anlaşılması yönünde değerlendirilmeler yapılmıştır.
Seferihisar'daki Türk devri yapıları

ÖZET Türkler, 1071 yılında Bizans İmparatorluğu'na karşı kazandıkları Malazgirt savaşından sonra Anadolu'yu kısa sürede fethederek Anadolu'nun dört bir yanına dini, sosyal ve askeri yapılar inşa etmiştir. Bu yapılar insanların ihtiyaçlarını karşılamak üzere en küçük yerleşim merkezinden en büyük yerleşim merkezine kadar yayılmıştır. Bu yerleşim merkezlerimizden biri de İzmir'in Seferihisar ilçesidir. 'Seferihisar'daki Türk Devri Yapıları' adlı tez çalışmamızda Seferihisar'da Türkler tarafından inşa edilen yapılar tespit edilmeye çalışılmıştır. Yapmış olduğumuz araştırmalar sonucunda ilçede on üç tane dini yapı, on bir tane de sosyal ve askeri yapı tespit edilebilmiştir. Bu çalışmada ilk önce, Seferihisar'ın tarihinden kısa olarak bahsedilmiştir. Daha sonra Türk Mimarisinin gelişimine genel olarak değinilerek katalog kısmında yapılar, Dini Yapılar ve Askeri-Sosyal Yapılar diye iki kısma ayrılmıştır. Yapılar hakkında bilgiler verilerek, eserler kendi aralarında mukayeseli olarak değerlendirilmiştir. IV
XII. ve XIII. yüzyıl Anadolu minareleri

İslam ülkelerinin her birinde değişik görünüşlere sahip olan minare, Türklerin İslam dinini kabulü ile Türklere özgü bir karakter kazanmış, Anadolu'da Selçuklu döneminde bu gelişimini sürdürerek, Osmanlı Klasik Döneminde doyum noktasına erişmiştir. Bu tezde XII. ve XIII. yüzyıl Anadolu minareleri, bulunduğu kent, yapıdaki yeri, biçimi, genel kurgusu ve dönemleri göz önüne alınarak, estetik ve teknik yönleriyle incelenmiş, 'Mimarlık Tarihi' açısından gelişimi ve önemi vurgulanarak, 'Restorasyon' önerileri yapılmıştır. Bunun için; minarenin ortaya çıkışından, XII. ve XIII. yüzyıla gelinceye kadarki dönemde, etkilendiği yapılar, bölgelere göre gelişimi ve bölümleri detaylı bir şekilde araştırılarak, bunların XII. ve XIII. yüzyıl Anadolu minarelerine katkıları saptanmıştır. Daha sonra bu dönem minareleri, tek tek yerinde incelenerek rölöveleri çıkartılmış ve görüntülenmiştir. Güvenlik nedeniyle 3 minareye (% 9) ulaşılamamıştır.
Topkapı Sarayı dördüncü avludaki yapılarda kullanılan çiniler

Hanedan gücünü temsil eden bir merkez, eğitim kurumu ve padişah ailesi için bir konut niteliği taşıyan Topkapı Sarayı, yüzyıllar boyunca değişen ve gelişen sanat, mimari ve estetik anlayışının, tamamen Osmanlı'ya özgü imparatorluk geleneğinin yansıtıldığı bir müzedir. Yaklaşık dört yüzyıl boyunca Osmanlı İmparatorluğu'nun yönetim merkezi olan Topkapı Sarayının ana kurgusu ve başlıca yapıları XV. yy.'da Fatih Sultan Mehmed döneminde başlamış, klasik biçimine ise XVI. yy.'da Kanuni Sultan Süleyman döneminde ulaşmıştır. Sonraki yüzyıllarda esas yapı korunmakla birlikte onarımlar ve eklemeler yapılmıştır. XVII. yy.'ın ikinci yarısından sonra yavaş yavaş önemini yitirmeye başlamış, 1853'te tamamen terk edilerek Neoklasik bir yapı olan Dolmabahçe Sarayı'na taşınılmıştır. Çini, Anadolu Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı döneminde ciddi bir üretim geleneği ve sanat düzeyine ulaşarak, farklı tekniklerle zenginleştirilmiş, mimari de vazgeçilmez bir bezeme unsuru olarak kullanılmıştır. Osmanlı kaynaklarında duvar çinisinin adı 'kaşi', kullanıma yönelik kap kacak nevinde olan üretimlere de 'evani' denilmiştir. Çin'den gelen porselenlere benzerliğinden dolayı bilinçsiz bir şekilde kaşi ve evani ayrımı yapılmadan tamamına birden çini denilmiş olması aslında düzeltilmesi ve değiştirilmesi gereken yanlış bir söylemin devamlılığının sonucudur. Büyük Selçuklular ile Anadolu'ya gelen çini sanatının Türk kimliğinden çıkarak başka bir ülkenin ismi ile ifade ediliyor olması, düzeltilmesi ve üzerinde durulması gereken bir problemdir. Topkapı Sarayı'ında yapılar incelendiğinde yoğun olarak yapıların duvarları çini ile kaplı olduğu görülmektedir. Çalışma alanını oluşturan dördüncü avlu İstanbul, İznik, Kütahya atölyelerinde üretilen XVI., XVII., XVIII. ve XIX. yy'a ait çinilerin en güzel örneklerinin kullanıldığı bölümlerden biridir. Avluda kullanılan çinilerde, Osmanlı çini sanatının kronolojik gelişimini gözlemlemek mümkündür. Tez çalışmasının kapsamında incelenen, Topkapı sarayı dördüncü avluda bulunan Sünnet Odası, Bağdat Köşkü, Revan Köşkü ve Hırka-i Saadet duvarında kullanılan çiniler, teknik, bünye ve kompozisyon açısından değerlendirilmiş ve dönemlerine göre sınıflandırılmıştır. Adı geçen bölümdeki çinilerin Türk çini sanatındaki yeri ve önemi tespit edilmeye çalışılmıştır.