Etkileşimsel algı kuramı bağlamında Galata Köprüsü örneği

Günümüzde, kentsel alanların planlama ve tasarım süreçlerinde bireyler ile sahip oldukları benzersiz kişilikleri genellikle göz ardı edilmektedir. Oysa ki her bireyin en azından kullanıcı düzeyinde, mekanda etkin ve benzersiz bir kimliği, aidiyeti bulunmaktadır. Bu çalışma ile duyumsama ve deneyime dayalı olan çevre psikolojisi bileşenleriyle, mekanın planlama ve tasarım sürecine nasıl entegre olabileceği sorgulanmaktadır. Burada mekanın ve kullanıcı tarafından oluşturulan 'yer'in anlamının tanımlanabilmesi, ancak bireyin mekandaki etkin rolünün de planlama ve tasarım sürecinde irdelenmesiyle sağlanabilmektedir. Pek çok yaklaşımda çevre psikolojisinin çalışma alanı kent mekanı olarak tanımlanmaktadır. Özellikle kentsel mekanın algılanmasına ve anlamlandırılmasına yönelik yapılan bu çalışmalar, bireyin mekandaki deneyimini ön plana çıkarmaya yönelik yaratıcı süreçleri kapsamaktadır. Mekanın yeniden tanımlanabilmesi için bireyin mekandaki etkin rolünün irdelenmesi prensibiyle bu çalışma kurgusu oluşturmuştur. Bu kurgu, önemli bir kentsel mekan öğesinin, plan ve proje ilişkisi çerçevesinde anlamladırılmasına yönelik farklı çözümlemeleri içermektedir. İstanbul kentinin en önemli imgelerinden biri olan Galata Köprüsü, bir 'köprü' olarak varoluş ve dönüşüm süreçlerinin yanı sıra bireyin kullanıcı olarak mekanı kullanma deneyimi, sahip olduğu kimlik ve aidiyet kavramları üzerinden oluşturduğu deneyimle de tanımlanabilmektedir. İstanbul'un en önemli imgelerinden biri olan Galata Köprüleri Bizans döneminden bu yana kentin sosyal yaşantısına önemli bir ışık tutmaktadır. Galata Köprüleri bulunduğu coğrafi konum itibariyle ulaşım aksının devamı niteliği taşınmasından daha çok kentle birlikte yaşayan ve gelişen bir organizmadır. Bu nedenle Galata Köprüsü'nün, planlama sürecinde yeniden kurgulanabilmesi için öncelikle kente kattığı anlamın irdelenebilir olması gerekmektedir. Bu nedenle tez çalışması, çevre psikolojisinin belirlediği metodolojiler doğrultusunda Galata Köprüsü'nün deneyim alanı olarak kente kattığı anlamı yeniden tanımlamaya çalışmaktadır. Galata Köprüsü'nün, İstanbul Kenti için sahip olduğu anlamın çözümlemesi bağlamında, plan ve tasarım süreçlerine entegre edilmediği, dar bir bakış açısıyla salt bir mühendislik çözümü olarak sunulduğu, ancak uzunca bir süre Galata Köprüsü'nün mühendislik açısından da sorunlu olduğu, örneğin gemi geçişine izin veren kollarının açılamadığı da bilinmektedir. Bunlara ek olarak, köprü üzerinde yer alan birçok farklı işlevin devam ettiği, oysa bu alanların ne Beyoğlu ne de Eminönü tarafından imar planı süreçlerine entegre edilmediği görülmektedir. Sonuç olarak Galata Köprüsü'nün, 'köprü' olarak bir 'geçiş' öğesi niteliği bulunsa da üzerinde durulan, bakılan, zaman geçirilen bir 'kentsel öğe' olarak 'bellek'lerde büyük bir anlam kazanmıştır. Bu anlamlandırmada 'köprü' kavramının sadece bir mühendislik projesi üzerinden değerlendirilemeyeceği, aynı zamanda mekanın planlama ve tasarım süreçleri ile edebiyat ve sanat kavramları çerçevesinde bir değerlendirme de önemli olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Planlama ve tasarım ilişkisi, parçacıl ve anlık çözüm önerileri üzerinden değil, 'bütüncül' plan ve tasarım süreci içinde aranmalıdır. Bu bütünselliği sağlamada ise çevre psikolojisi bileşenlerinin, mekanın planlama ve tasarım sürecine entegre edilmesi, analiz ve karar süreçlerinde bu bileşenlerin kullanılması önerilmektedir.