XIX. yüzyıl batı sanatında mobilya üslupları

Bu çalışmada esas olarak, XIX. yüzyıl mobilyasının bir panoraması verilmeye çalışılmıştır. XIX. yüzyılda ortaya çıkan üslupların oluşumunu ve diğer yüzyıl üsluplarıyla olan farklılıklarını ortaya koyabilmek için, konu ilkçağdan başlayarak ele alınmıştır. İlkçağ mobilyaları Mısır ve Mezopotamya'da rastlanan yatak, sandalye, tabure ve masa gibi işlevsel günlük kullanım eşyalarından oluşuyordu. Yunan ve Roma döneminde ise özellikle Roma'da mobilya türlerinin arttığı görülmüştür. Büyük dolapların ortaya çıkışına tanık olunan bu dönemde, insan vücuduna uygun mobilya yapılmaya başlanmıştır. Ortaçağda en önemli mobilyanın sandık olduğu belirtilmiş ve mobilyanın taşınabilir niteliğine dikkat çekilmiştir. Rönesans'ta ise evden eve göçün, yerini yerleşik düzene bıraktığı ve mobilyanın da bu yerleşik düzene uyum sağladığı belirtilmiştir. Barok dönemde mobilyanın bugüne benzer özellikler kazandığı ve Regence Stilin bir geçiş dönemi olduğu vurgulandıktan sonra, Rokoko'ya geçilmiş ve bu dönemde ilk kez, bugün bile geçerli olan mobilya tipinin yaratılmış olduğu gösterilmiştir. Neo-Klasik dönem mobilyasının Rokoko tarzı mobilya ile zıtlaşarak sade ve ciddi bir tarz oluşturduğu ve bunda Herculaneum ve Pompeii kazıları yoluyla antikitenin yeniden keşfinin oynadığı rol gösterilmiştir. Direktuar döneminin bir geçiş ve Ampir üsluba hazırlık dönemi olduğu bilinmektedir. Ampir dönemde yeni üslup arayışlarında, devam etmekte olan savaşların yarattığı katı ortamın tüm sanat kollarına ve mobilyaya yansıdığı ve hem mimari eserlerde, hem de mobilyada sanatsal değerlerden çok görkemlilik arandığı gözlenmiştir. İngiliz Regency döneminde Amiral Nelson'un Mısır seferinin etkileri görülmüş, Regency Klasisizmi'nin Adam Klasisizmi'nden daha sert bir klasisizm olduğu belirtilmiştir. Eklektisizmin, yükselen orta sınıfın kendilerinden üstün olanları kopya etmeye dayandığı belirtilmiş ve XIX. yüzyıldan önce sanatsal yeniliklerin kuşaktan kuşağa geçen bir sürekliliğin verdiği güven ve tutarlılığa sahip aristokrasinin etkisinde ortaya çıktığı gösterilmeye çalışılmıştır. Yükselen burjuvazinin böyle bir tutarlılık ve sürekliliğe sahip olmayışı, onu; benimsenmiş ve denenmiş olanları taklide yöneltmiştir. Sanayileşmenin getirdiği seri üretim olanakları kısa sürede mobilyada geçmişş üslupların kötü kopyalarının yapılmasına yol açınca ilk tepki İngiltere'den geldi. Bu, VVilliam Morris'in öncülüğündeki Arts and Crafts hareketi idi. Seri üretime karşı el işçiliğini yücelten bu hareket ortaçağ geleneklerine dönmeyi savunuyordu. Art Nouveau'ya da bir yön tayin etme işlevi yüklenen Arts and Crafts hareketinin tipik mobilyası, rustik, düz hatlı ortaçağ mobilyasına benzeyen ve taklidi olmayan çalışmalardı. XIX. yüzyıl sonunda Avrupa'daki sanatsal düşüncelerin yenilenmesini ifade eden Art Nouveau ise akıcı, organik formların karakterize ettiği tasarım üslubunu da tanımla maktaydı.- 66 ÖZET Bu çalışmada esas olarak, XIX. yüzyıl mobilyasının bir panoraması verilmeye çalışılmıştır. XIX. yüzyılda ortaya çıkan üslupların oluşumunu ve diğer yüzyıl üsluplarıyla olan farklılıklarını ortaya koyabilmek için, konu ilkçağdan başlayarak ele alınmıştır. İlkçağ mobilyaları Mısır ve Mezopotamya'da rastlanan yatak, sandalye, tabure ve masa gibi işlevsel günlük kullanım eşyalarından oluşuyordu. Yunan ve Roma döneminde ise özellikle Roma'da mobilya türlerinin arttığı görülmüştür. Büyük dolapların ortaya çıkışına tanık olunan bu dönemde, insan vücuduna uygun mobilya yapılmaya başlanmıştır. Ortaçağda en önemli mobilyanın sandık olduğu belirtilmiş ve mobilyanın taşınabilir niteliğine dikkat çekilmiştir. Rönesans'ta ise evden eve göçün, yerini yerleşik düzene bıraktığı ve mobilyanın da bu yerleşik düzene uyum sağladığı belirtilmiştir. Barok dönemde mobilyanın bugüne benzer özellikler kazandığı ve Regence Stilin bir geçiş dönemi olduğu vurgulandıktan sonra, Rokoko'ya geçilmiş ve bu dönemde ilk kez, bugün bile geçerli olan mobilya tipinin yaratılmış olduğu gösterilmiştir. Neo-Klasik dönem mobilyasının Rokoko tarzı mobilya ile zıtlaşarak sade ve ciddi bir tarz oluşturduğu ve bunda Herculaneum ve Pompeii kazıları yoluyla antikitenin yeniden keşfinin oynadığı rol gösterilmiştir. Direktuar döneminin bir geçiş ve Ampir üsluba hazırlık dönemi olduğu bilinmektedir. Ampir dönemde yeni üslup arayışlarında, devam etmekte olan savaşların yarattığı katı ortamın tüm sanat kollarına ve mobilyaya yansıdığı ve hem mimari eserlerde, hem de mobilyada sanatsal değerlerden çok görkemlilik arandığı gözlenmiştir.