İlköğretim öğrencilerinde duyuşsal özelliklerin öğrenilmesinde öğretmen etkinlikleri

İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNDE DUYUŞSAL ÖZELLİKLERİN ÖĞRENİLMESİNDE ÖĞRETMEN ETKİNLİKLERİ Murat BAŞAR İlköğretim Bölümü Sınıf Öğretmenliği Ana Bilim Dalı Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Ağustos 2002 Danışman: Yrd. Doç. Dr. Cemil YÜCEL Bu araştırına öğretmenlerin duyuşsal özelliklerinden kaynaklandığı varsayılan tutumları ile öğretmenlerin öğrencilerinin duyuşsal yaşantılarım düzenleyici etkinlikleri arasındaki ilişkiyi ortaya çıkarma çabasıdır. Çalışmanın evrenini, Uşak ilinde 153 ilköğretim okulunda görev yapan 1054 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Çalışmanın örneklemini bu populasyondan 'random' şekilde çekilmiş 330 öğretmen oluşturmaktadır. Dağıtılan 330 adet anketten kullanılabilir olarak kabul edilmiştir. Hem evrenin hem de örneklemin %63'ü bay, %37'si bayan öğretmenlerden oluşmuştur. Evreni ve örneklemi oluşturan öğretmenlerin %46'sı şetar merkezinde, geri kalan %54'ü kasaba ve köylerde görev yapmaktadır, örneklemi oluşturan öğretmenlerin %46'sı şehir merkezinde geri kalan %54'ü kasaba ve köylerde görev yapmaktadır. Veriler üç ayrı ölçme aracının devreye sokulmasıyla toplanmıştır. Birincisi; kişisel verileri kapsamıştır. İkinci ve üçüncü ölçme araçları bir takım aşamalardan geçerek meydana getirilmiştir. Bu aşamalar, Goleman'in kitabında bulunan teorik temellere dayalı olarak soru geliştirilmesi ve bir pilot çalışmada yapılan bir takım madde analizleridir. Bu aşamalardan sonra örneklemden elde edilen veriler, hem ikinci hem de üçüncü ölçme aracı için, madde analizlerine ve temel bileşenler analizine tabi tutulmuştur. Duyuşsal özellikleri ölçtüğümüz ölçek dört ana boyuttan oluşmaktadır. Bu aracın ortaya koyduğu ölçümlerin güvenirliği 0,79 olarak bulundu. Üçüncü ölçmeIll aracıyla öğretmenlerin sınıf içinde yaptıkları ve öğrencilerin duyuşsal hayatına faydalı olabilecek etkinlikler ölçülmeye çalışılmıştır. Bu araç beş etkinlik ortaya koymuştur. Bu ölçeğin güvenirliği 0,89 olarak bulunmuştur. Üçüncü aracın ortaya koyduğu beş etkinlik şunlardır: Öğrenci merkezli olma,(2) Sosyal duyarlılık,(3) İletişimde geri bildirimde bulunma,(4) Öğrencinin kendisini tanımasına yardım,(5)Öğrenciye değer verme. Analizler sonucunda öğretmenin duygularım kontrol edebilmesi ve sosyal duyarlılık haricindeki duyuşsal özellikler ve öğrencinin duyuşsal özelliklerinin gelişmesine katkıda bulunabilecek etkinlikleri pozitif yönde birbirleriyle ilişkilidirler. Korelasyonların büyük bir bölümünün orta düzeyde bulunması öğretmenin duyuşsal özelliklere sahip olmasının tek başına yeterli gelmediği; öğrencilerine sundukları faydalı etkinliklerin ortaya çıkabilmesinin başka faktörlere de bağlı olması gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır. Duyuşsal özellikleri yüksek derecede olan öğretmenler, sınıflarında öğrencilerinin duyuşsal özelliklerine katkıda bulunabilecek aktiviteleri daha büyük bir ihtimalle yapma eğilimindedirler. İleride yapılacak araştırmalarda, tek başına yeterliği olmadığı görünen, fakat gerekliliği anlaşılan duyuşsal Gafilliklerinin yanında ne gibi faktörlerin, öğretmenlerin sınıf içinde çocukların duyuşsal özelliklerine katkıda bulunabilecek aktiviteler sergilemesine etki edebileceğini incelenebilir.