Adana halk hekimliğinde ocak kültü

Birçok toplumun kültüründe önemli bir yer edinen ateş ve ateşin yandığı yer olan ocak, Türk kültüründe de büyük bir önem arz etmektedir. Bu önem zamanla toplum içerisinde belli inanç ve pratiklerin geliştirilmesine yardım etmiş; belli zamandan sonra da hastalıkların sağaltılmasında başvurulan merkez haline gelmiştir. Ateş ve ocak Türkler için kutsaldır. Bu kutsallık ocak ve ocaklı dediğimiz kişilere yansımış ve bu kişiler birer şaman, kam görevi görmüşlerdir. Türk kültüründe ateş ve ocak kültü üzerine yapılan çalışmalara bakıldığında bunların hem sayıca az hem de uygulama pratiklerinden yoksun olduğu, sadece malzeme vermeye yönelik oldukları görülecektir. Adana'da yaptığımız bu çalışma hem saha açısından hem de Türkiye'de 'ocak kültü' şeklinde olmasından dolayı yapılan ilk çalışmalardan olacaktır. Tezin amacı, Adana halk kültüründe alternatif tıp olarak değerlendirdiğimiz halk hekimliğine bağlı 'ocaklar'ı incelemektir. Adana'da ocak kültünün atalar kültü ile bağlantısı, kamlık geleneğindeki ocak ve ateşin yanında, halk hekimliğinde yer alan ocak ve inançlar gibi birçok konuya farklı açılardan bakmaktır. Dolayısıyla çalışma Adana'da yer alan ocakların tespiti, halk arasında gelişen inanç, halk hekimliği ve alternatif tıp konularına ayrıca uygulama eksenli kültür araştırmalarına önemli bir katkı sağlayacaktır. Bu tez çalışmasında verilerin önemli bir kısmı kütüphane ve arşivlerde yer alan yazılı kaynaklardan oluşmaktadır. Bu kaynaklara ek olarak mitoloji, tarih, dini-tasavvufi kitaplar, Adana'da yapılmış Türk halk kültürü inanış ve uygulamaları ile ilgili lisans ve yüksek lisans tezleri, ateş ve ocak ile ilgili doktora tezleri, atasözü-deyim, dua-beddua, efsane, masal, halk hikayesi vb. ile ilgili kitaplar temin edilmiştir. Temin edilen bu kitaplar taranmış ve fişleme yapılmıştır. Saha araştırması esnasında sahada elde edilen veriler de teze dahil edilmiştir. Alan araştırması ise Adana sınırları içerisinde yapılmıştır. Derleme çalışması dışında Çukurova Üniversitesi lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin yapmış oldukları derlemeler de taranıp tez ile ilgili olan kısımları incelenmiş ve bilgi aktarımı yapılmıştır. Bu aktarımlarda alınan bilgilerdeki kaynak şahıslar tezin sonundaki kaynak şahıs listesinde aynen verilmiştir. Sahaya çıkmadan önce alan ve kaynak şahısların tespiti için bir ön çalışma yapılmıştır. Ocak ya da ocaklı dediğimiz kişilerin tespiti, yatır ve türbe ziyaretleri için gidilmesi gereken yerler günler önceden belirlenmiştir. Derleme esnasında 'gözlem yöntemi', 'karşılıklı görüşme yöntemi' ve 'anket' yöntemleri uygulanmıştır. Karşılıklı görüşme ve anket yöntemi yapılırken önceden belirlenmiş sorular kaynak kişilere sorulmuştur. Gözlem yöntemi hem doğal hem de yapay ortamlarda yapılmıştır. Gidilen birçok ocakta bu gözlemler fotoğraflarla desteklenmiştir. Anket ve karşılıklı görüşme yönteminde kaynak kişilerin söylediği sözler onların söylediği şekliyle yazıya geçirilmemiştir. Sadece tedavi esnasında söylenen kalıp ifadeler ve dualar aynen yazılmıştır. Kaynak şahıslardan alınan bilgiler metin içerisinde belirtilmiş, tezin sonunda kaynak şahıs listesi kısmında bilgiler alfabetik sıraya göre verilmiştir. Sonuç olarak tezde, Adana halk kültüründe ateş, ocak ve ocak kültü ile ilgili hastalıklar, inançlar, uygulama ve pratikler ortaya konulmaya çalışılmıştır.