Yapısal ve işlevsel açıdan Afyonkarahisar çocuk oyunları

Oyun, insanların var olmasıyla başlamış ve gelişimini günümüze kadar sürdürmüş bir olgudur. Oyun, insanın hayata geldiği ilk dönemden başlayıp ergenlik dönemine kadar olan süreçte çocuk gelişimi açısından önemli bir yere sahiptir. Bu süreç ile ilgili yapılan araştırmalarda, oyunun, çocuğun bedensel, psiko-motor, dil, duygusal ve zihinsel gelişimi ile sosyal gelişiminde aktif ve işlevsel bir rol üstlendiği gözlemlenmiştir. Oyun, içinde oluştuğu milletin somut olmayan kültürel mirasını, bünyesinde taşıyarak geleceğe aktarılmasında rol oynayan kültür zenginliklerindendir. Günümüzde çocuk oyunları, teknolojik değişimler ve gelişmelerden etkilenerek biçim değiştirmeye başlamıştır. Bu çalışmanın asıl amacı, çocuğun gelişiminde ve sosyalleşmesinde etkili olan geleneksel çocuk oyunlarını ortaya çıkarmak, oynanan oyunlara dikkat çekmek, gelecek nesillere aktarabilmek ve seçilen bölgenin yerel kültürüne katkı sağlamaktır. Bu amaçla Ege bölgesinde yer alan zengin halk kültürü açısından değerlendirilmesi gereken Afyonkarahisar ili seçilip daha önce araştırılmamış olan merkez ve ilçelerine ait çocuk oyunları kayıt altında alınmaya çalışılmıştır. 316 kaynak kişi ile görüşülerek toplam 335 oyun derlenmiştir. Derlenen oyunlarla ilgili az da olsa yazılı kaynaklarda bulunan oyunlar da incelenip hatırlatma amacıyla bazı bilgiler dipnot olarak kullanılmıştır. Çalışmada bağlam merkezli halkbilimi kuramları içinde yer alan İşlevsel Halkbilimi ve Performans Teori kuramlarından yararlanılmıştır. Çalışmanın giriş kısmında, araştırmanın konusu, kapsamı, amacı, yöntemi, modeli, sınırlılıkları hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Afyonkarahisar'nın tarihi, coğrafi, ekonomik yapısı, gelenek görenekleri, el sanatları, mimarisi tanıtılmıştır. İkinci bölümde oyun kavramı açıklanmış, çocuk-oyun ilişkisi ve çocuk oyunlarının özellikleri üzerinde durulmuş, çocuk oyunları üzerine yapılan çalışmalar ve çocuk oyunlarının sınıflandırma çalışmaları incelenmiş, Afyonkarahisar Çocuk Oyunları Sınıflandırma Denemesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde görüşme ve gözleme dayalı yöntemler ile derlenen Afyonkarahisar çocuk oyunları yapısall açıdan incelenmiştir. Dördüncü bölümde Afyonkarahisar çocuk oyunları metinlerine alfabetik sırayla yer verilmiştir, oyunlar aktarılırken oyuncu özellikleri, oyun zamanı, oyun malzemesi, oyun kuralları, oyunun oynanış biçimi hakkında bilgiler verilmiştir. Oyunlar anlatılırken yöre ağzına ait kelimeler açıklanmış ve bazı oyunların grafik çizimleri yapılmıştır. Oyunlarda günümüze gelene kadar meydana gelen değişiklikler, oyun içindeki çeşitlenmelerle beraber aktarılmıştır. Beşinci bölümde Afyonkarahisar çocuk oyunlarının işlevleri, çocuk-oyun-eğitim ilişkisi, oyunun çocuğun gelişimine etkisi, çocuk oyunlarındaki eğitsel iletiler ve değerler incelenmiştir. Çocuk oyunlarının kültürel işlevleri ve bazı bilim dalları açısından çocuk oyunlarının işlevleri üzerinde durulmuştur. Sonuç bölümünde elde edilen bulgular ışığında kültürün bir parçası olan söz konusu oyunların anlam ve önemi, çocukların gelişim basamaklarına sağladığı katkı, eğitimsel işlevleri ve oyunlarla ilgili tespit edilen özellikler değerlendirilmeye çalışılmıştır. Afyonkarahisar çocuk oyunlarının yapısall unsurlarının birbirleriyle etkileşim içinde olduğu, değişim ve teknolojik gelişimlerin etkisiyle birçok oyunun unutulmaya yüz tuttuğu tespit edilmiştir. Öneriler kısmında ortak kültürel değerlerden biri olan geleneksel çocuk oyunlarının korunmasına yönelik önerilerde bulunulmuştur. Sonuç ve öneriler bölümünden sonra kaynak kişiler hakkında bilgi, kaynakça bölümleri verilmiştir. Ek bölümünde Afyonkarahisar'a ait tespit edilen çocuk oyunlarının araştırmacı tarafından elde edilen fotoğrafları kullanılmış, görüşme esnasında kullanılan sorular ve formlar verilmiştir.