Das problem der übersetzbarkeit der idiomatischen ausdrücke in den werken '72. Zelle ' und 'Murtaza' von Orhan Kemal

Türk okuyucunun dünya edebiyatı ve klasikleriyle, Türk edebiyatında bulunmayan roman ve öykü türleriyle tanışması, yabancı kaynaklı klasik eserlerin Türkçeye yapılan çeviriler yoluyla mümkün olmuştur. Çeviriler ilk aşamada bu eserlerin Türkiye'de yalnızca okunabilmesine, diğer halkların tanınması ve anlaşılmasına olanak sağlamış, daha sonra ise zamanla bu türlerin Türk edebiyatında yer almasını ve birçok eser üretilmesini de mümkün kılmıştır. Düzyazı alanında yapılan ilk çevirilerin Tanzimat döneminde gerçekleşmesi ve ilk olarak aynı dönemde düzyazı eserlerin Türk edebiyatına kazandırılmış olması nedeniyle, bu dönemde yapılan çalışmalara göz atma ihtiyacı doğmuştur. Araştırmanın birinci bölümü Tanzimat döneminde sürdürülen çeviri faaliyetlerini genel hatlarıyla inceleme ve anlamaya yönelik bir çalışmadır. Orhan Kemal'in TEDA'nın desteği ile çok konuşulan dünya dillerinde çevirisi bulunan yayımlar arasında, Carl Koß tarafından Almancaya çevrilmiş olan Murtaza ve Achim M. Wensien tarafından çevrilmiş olan 72. Koğuş adlı eserleri büyük bir öneme sahiptir. Bu bilgi dikkatimizi, Türk edebiyatının dışa açılımını destekleyen TEDA'nın faaliyetlerini araştırmaya yöneltmiştir. Türk edebiyatının klasikleri arasında üretkenliği ve kullandığı dilin özellikleri bakımından önemli örnekler sunan realist yazar Orhan Kemal, aynı zamanda eserlerine kendi gözlem ve deneyimlerini aktardığı için araştırmanın yazarın kendi hayatı ve eserlerindeki kahramanların çevreleri ve yaşam mücadeleleri hakkında bilgi verilmesi gerekli görülmüştür. Dil ve kültür ilişkisinin en önemli öğelerinden bir diğeri olan Ağız çevirilerinde eşdeğerliliğinin ne kadar sağlanabildiği, çevirmenin aşması gereken bu önemli dilsel ve kültürel engelin ne ölçüde aşılabildiği sorularının yanıtı Murtaza adlı eserin vçevirisinde aranmaya çalışılacaktır. Murtaza'nın en önemli özelliği, eserin trajikomik olmasıdır. Komik unsuru sağlayan ise, Murtaza adlı karakterin konuştuğu, bir Balkan ağzı olan hem dilidir, hem de düşünce ve davranış biçimidir. Araştırılacak esas soru, eserdeki bahsedilen bu özelliklerin kaybolmadan aktarılabilmiş olup olmadığıdır. Kalıplaşmış dil birimlerinin etkisi ortak dil ve kültür değerlerini paylaşan topluluklarda dahi değişebilirken, bunların farklı bir dile aktarımında çevirmene düşen görevin zorluğu anlaşılabilir. Özellikle de bu iki dilin dilsel ve kültürel farklılıkları arttıkça, esas görevi kaynak dildeki eserin okuyucu üzerinde bıraktığı etkiye hedef dilde de ulaşması gereken çevirmenin, atasözü ve deyimlerin çevirisinde eşdeğerliliği ne kadar sağlayabildiği, bu araştırmada üzerinde durulacak olan temel konudur. Buradan yola çıkılarak kültürel öğelerin çevrilebilirlik sınırları konusu incelenmeye çalışılmıştır. Bunun için her iki eserde kullanılan deyim ve atasözlerinin tamamı tespit edilmiş ve Almanca karşılıkları bulunmuştur. Murtaza adlı kaynak eserin sayfa sayısı 141 iken, deyim ve atasözü toplamı yaklaşık 143 olarak tespit edilmiştir. Eserin Almanca çevirisinin sayfa sayısı 225 tir. 72. Koğuş adlı kaynak eserin sayfa sayısı 96 olup, toplam olarak yaklaşık 326 deyim ve atasözü içermektedir. Eserin Almanca çevirisinin sayfa sayısı 113 tür. Sayıların yaklaşık olarak verilmesinin nedeni ise, her iki eserde bazı deyim ve atasözlerinin tekrar edilmiş olması, çevirilerinin de aynı olmasından dolayı tek olarak araştırmaya alınmıştır. Sayıların verilme nedeni, toplam olarak bakıldığında bir şey ifade etmemelerine karşın, Orhan Kemal'in yazım tekniği ile ilgili ipuçları vermelerindendir.