Özel alanlarda kullanıcı müdahalesinin kamusal alanlar üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi Etiler, Nispetiye Caddesi örneği

Kamusal alanlar ve özel alanlar kenti meydana getiren alanların sınıflandırılmasında mülkiyet ilkesine göre değerlendirilen ve birbirine zıt anlam ifade eden iki kavram olarak tanımlanmaktadırlar. Bu iki kavram kentsel tasarım çerçevesinde değerlendirildiğinde birbirilerini tamamlayan, etkileyen ve dönüştüren niteliklere sahiptirler. Özel alanda ortaya çıkan her türlü mimari form kullanıcısı ya da mülk sahibi için bir mekan sağlarken aynı zamanda kamusal alanların fiziksel ve sosyal anlamda biçimini ve karakterini de ortaya çıkarmaktadır. Toplum içerisindeki her bireyin hem kamusal hem de özel olan iki varoluş düzeninde yer aldığı düşünüldüğünde kişilerin hem kendi özel alanları hem de kamusal alan ile olan ilişkileri yaşam kalitelerini belirlemektedir. Özel alanda ortaya çıkarılan yapılı çevre belirli bir kamusal kontrol süzgecinden geçerek bir tasarımcı tarafından kullanıcı ya da mülk sahibinin ihtiyaç ve beklentilerine yönelik olarak ortaya çıkarılmaktadır. Yapıların kamusal bir ürün olarak ortaya çıkarılmalarının ardından başlayan kullanım süreci ise kullanıcı ya da mülk sahibinin çeşitli nedenler ile yapı üzerinde değişikliklerde bulunabildiği bir süreçtir. Bu süreç içerisinde yapı üzerinde gerçekleştirilen değişiklikler yapının kendisini ilgilendirdiği kadar kamusal alanları, yapının kullanıcısı ya da mülk sahibini ilgilendirdiği kadar kentliyi de ilgilendiren etkiler doğurabilmektedir. Bu tezin amacı günlük yaşam pratiğimizin geçtiği kamusal alanlarda yapısall çevre üzerinde sıklıkla karşılaştığımız kullanıcı ya da mülk sahibi müdahalelerinin oluşum nedenlerini araştırmak, kamusal alan üzerinde yarattığı etkileri belirlemek ve bu olgunun yarattığı olumsuz etkileri kontrol altına almak için öneri ve yöntemler geliştirmektir. Bu kapsamda tez dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çalışmada incelenecek problemin tanımı yapıldıktan sonra tezin amacı, kapsamı ve izlenecek yöntem açıklanmıştır. İkinci bölümde tezin temel iki kavramı olan kamusal alan ve özel alan kavramının kavramsal analizi yapılmış bu kavramların tarihsel süreç içerisinde oluşum ve gelişim evreleri incelenmiş ve kent bağlamında birbirleri olan ilişkileri ele alınmıştır. İkinci bölümün devamında kullanım sürecinde kullanıcı ya da mülk sahibinin özel alanındaki yapısall çevre üzerinde değişiklik yapma nedenleri ve bunların ortaya çıkardığı sonuçlar ele alınmış bölüm sonucunda ise bu değişikliklerin kamusal alan üzerinde yarattığı etkiler ortaya konulmuştur. Tezin üçüncü bölümü ise özgün araştırma kısmının yer aldığı bu olgu karşısında alınabilecek önlem ve bu olgunun yarattığı olumsuz etkilerin azaltılabilmesi için önerilebilecek yöntemleri içermektedir. Bu bölümde alan çalışması olarak çalışma konusunda tanımlanan problemin görülebildiği bir kamusal alan olarak Etiler mahallesi, Nispetiye Caddesi seçilmiştir. Cumhuriyetin erken döneminde ortaya çıkan bu Caddenin Tarihsel süreç içinde gelişimi ve evrimi incelenmiş ve günümüzdeki mevcut durumu ortaya konulmuştur. Cadde üzerindeki özel alanlar kapsamında yer alan yapılı çevre son 30 yıl içerisinde değişen kentsel dinamikler etkisi altında işlevsel anlamda büyük bir değişime uğramıştır. Bu işlevsel değişim ise mevcut yapılar üzerinde kullanıcı ya da mülk sahibinin çeşitli müdahaleler gerçekleştirmesine ve kamusal alanın bu durumdan olumsuz olarak etkilenmesine sebep olmuştur. Bölüm kapsamında özel alanda görülen müdahale tipleri ve bunların kamusal alan üzerinde yarattığı etkiler ortaya konulmuş, Bu etkiler karşısında çözüm önerileri geliştirilmiştir. Bölümün sonucunda ise yere özgü olarak kamusal-özel alan etkileşimini düzenleyen bir kentsel tasarım önerisi hazırlanmıştır. Dördüncü bölümde tez çalışmasının genel bir değerlendirilmesi yapılmış kullanıcı ya da mülk sahibinin özel alanda yaptığı değişikliklerin kamusal alan üzerinde yarattığı olumsuz etkilerin önlenmesi için öneriler ortaya konulmuştur. Kentlerde ortaya çıkan bu olgunun nedeni olarak özel alanda yapı kullanım sürecini düzenleyen kuralların içeriği ve uygulanmasındaki eksiklikler, tasarımların oluşturulmasında kullanıcı katılımının eksikliği, ve yapı kullanım sürecini ilgilendiren yönetim stratejisinin olmaması durumları saptanmış ve bu durumun kentsel çevrenin ve kamusal alanların sağlığı için özel alanı bağıtlayacak şekilde düzenlenmesi önerilmiştir.