İstanbul'da kentsel açık alan kullanımlarının 19. ve 20. yüzyıllardaki değişimi

Bu çalışmada ele alman problem, sosyoekonomik yapıdaki ve fiziksel mekandaki değişimlere bağlı olarak, İstanbul'daki açık ALan kullanımlarının azalmasıdır. Tezin amacı, 1. 19. yüzyıldan itibaren gelişen ve değişen, İstanbul'a özgü kentsel ölçekteki ve yerleşim alanlarındaki açık alan kullanımlarını saptamak, 2. Bugünkü durumu araştırarak, açık alan kullanımlaıındaki azalmanın sebeplerini ortaya koymak, 3. İstanbul'daki açık alan ve mekanları, gelişmiş ülkelerdeki kentsel açık alan ve mekan ve kullanımlarının gelişimi ve günümüzdeki olumlu kentsel uygulama örnekleri ile karşılaştırarak bir değerlendirme yapmaktır. Tez beş bölümden oluşmaktadır. Tezin giriş bölümü olan birinci bölümde, ortaya konan problem, amaç, kapsam ve yöntem tanıtılmıştır. İkinci bölümde, kentsel açık alan ve mekanın tanımı yapılmış; açık alan aktiviteleri ve bu aktiviteler ile mekanın kalitesi arasındaki ilişki anlatılmış; kentsel açık mekan olan meydan ve sokakların Avrupa'daki mekansal ve fonksiyonel gelişimi ve kentsel açık mekan tasarımı ile ilgili uygulamalar incelenmiştir. Üçüncü bölümde 19. yüzyıl Batılılaşma döneminden itibaren, İstanbul'da fiziksel mekan, bir araya gelme alışkanlıkları ve ekonomik yapıdaki değişimlerin açık mekan kullanımlarına yansımaları araştırılmıştır. Dördüncü bölüm, üçüncü bölümün devamı niteliğinde olup, İstanbul'da Arnavutköy ve Ataköy 9. ve 10 kısım yerleşmelerinin bugünkü açık alan ve kullanımlarını inceleyen araştırma bölümüdür. Bu bölümde, bugünkü açık alan kullanımları ve taleplerinin karşılaştırılması açısından birbirine zıt iki örnek seçilmiştir. Arnavutköy yerleşiminin seçilme nedeni, geleneksel yerleşim dokusuna sahip olması, 1 9. ve 20. yüzyıla ait kaynaklardan, açık mekanların ve kullanım alışkanlıklarının gelişiminin incelenebilmesidir. Ataköy yerleşimi ise, açık mekanları ile birlikte planlanmış bir toplu konut alanı olduğu için seçilmiştir. Bu iki yerleşim alanı araştırılırken, üç yöntem kullanılmıştır: 1. Yerel yönetim merkezlerinden ve literatür araştırmalarından elde edilen bigiler ve haritalar kullanılmış, 2. Yerleşim alanlarında gözlem ve tespit çalışmaları ile bugüne ait haritalar oluşturulmuş, 3. Yerleşim alanlarında oturanlarla anket çalışması yapılarak, yerleşim içerisindeki ortak kullanılan ve bir araya gelinen alanlar, açık alan kullanımları, açık alan ve kullanım talepleri ile açık alanların önem sırası öğrenilmiştir. xıAnket sonuçlarından elde eldilen bilgiler ışığında daha detaylı haritalar hazırlanmıştır. Arnavutköy ve Ataköy yerleşim alanlarına ilişkin veriler karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Tezin 5. bölümü olan sonuçlar ve öneriler bölümünde, şimdiye kadar araştırılan ve elde edilen bilgiler dahilinde, gelişmiş ülkelerdeki olumlu örnekler göz önünde bulundurularak İstanbul'daki açık mekan kullanımlarının azalmasının sebepleri ortaya konmuş ve öneriler geliştirilmiştir. Varılan sonuçlar ve geliştirilen öneriler şöyledir: 1. Yerleşim alanı içerisinde açık mekan kullanımlarının var olabilmesi için, açık alanların varlığı yeterli değildir. Bu alanlara mekan özelliği kazandırılmalı ve işlevler yüklenmelidir. 2. Gerekli niceliksel ve niteliksel özellikleri taşıyan açık mekanlar, gerekli işlevleri barındırmadıkları taktirde, insan kalabalığını ve etkinliklerini desteklemedikleri için kullanılmamaktadır. Kentsel açık mekanlar, insanların sosyal rekreasyon etkinliklerine ev sahipliği yapabilecek, örneğin kafeler, sanat galerileri, eğlence ve oyun mekaları, gibi çeşitli işlevleri olan yapılarla canlandırılmalıdır. 3. Sokak ve meydanlar, bugün İstanbul'un birçok yerinde, birer geçiş ve trafik alanıdır. Kent yaşamının çoğunun geçtiği bu mekanlar, geçilen değil gidilmesi hedeflenen mekanlar olmalıdır. 4. Kentsel açık alanlae ve mekanlar, yaya hareketliliği ve etkinlikler açısından birbiriyle bütünleşebilen ve sürekliliği olan alanlar olmalıdır.