Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocukların ve sağlıklı çocukların annelerinin eksen 1 psikiyatrik bozukluklar, erişkin tip dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ve bilişsel endofenotipler açısından karşılaştırılması

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu temel belirtileri dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik olan, erken çocukluk döneminde başlayan ve temel belirtileri erişkinlik döneminde de devam eden, hastaların hayatın her döneminde psikolojik, sosyal, eğitim ve meslek alanlarında sorunlar yaşamalarına neden olan, kalıtsal özelliği yüksek nörogelişimsel, kronik bir bozukluktur. DEHB olan çocukların ebeveynlerinde % 10-35 oranında erişkin DEHB bulunmakta olup, ebeveynlerde erişkin tip DEHB dışında, anksiyete ve depresyon da normal kontrollerin ebeveynlerine göre daha yüksek orandadır. DEHB'nin yapısall temelini fronto-striatal yolaktaki bozulmalar oluşturmakta olup, literatürdeki pek çok çalışma DEHB'li bireylerde özellikle dikkat ve yürütücü işlevlerde belirgin nöropsikolojik bozulmalar göstermiştir. Ancak, DEHB'li çocukların ebeveynlerinde endofenotipik bir özellik gösterebilen nöropsikolojik işlevleri araştıran çalışma sayısı çok azdır. Bu nedenle araştırmada, nöropsikolojik bozulmaların DEHB'una genetik yatkınlığın bir parçası olup olmadığını tespit edebilmek için DEHB tanısı olan çocukların ve sağlıklı çocukların biyolojik annelerinin erişkin tip DEHB, birinci eksendeki diğer psikiyatrik bozukluklar ve bilişsel endofenotipler açısından karşılaştırılması amaçlanmıştır. Araştırmaya 30 DEHB'li çocuk, 30'da sağlıklı çocuk annesi alınmıştır. Deneklerin sosyodemografik özellikleri bir anket formu ile, eksen I psikopatolojileri SCID-I yarı yapılandırılmış görülme ile, depresyon, kaygı ve işlevsellik düzeyleri Hamilton Depresyon, Hamilton Anksiyete, Hastane Depresyon Anksiyete Ölçeği, İşlevselliğin Genel Değerlendirilmesi Ölçeği ve Klinik İzlem Ölçeği ile değerlendirilmiştir. Deneklerin erişkin DEHB taraması hem DSM-IV kriterlerine göre araştırıcı tarafından, hem de özbildirim ölçekleri olan Atilla Turgay Erişkin DEHB Ölçeği ve Wender Utah Derecelendirme Ölçeği ile yapılmıştır. Dikkat, bellek ve yürütücü işlevler gibi bilişsel özellikler ise Stroop testi, İşaretleme Testi, Rey Sözel İşitsel Öğrenme Testi ve Winsconsin Kart Eşleme Testi ile değerlendirilmiştir. Veriler SPSS 17 programıyla üç etapta analiz edilmiştir. İlk etaptaki analizlere depresyonu olan anneler de dahil edilmiş ancak, ikinci etaptaki analizlerde bu anneler dışlanmış, üçüncü etaptaki analizlerde ise depresyonu olmayan annelerden erişkin tip DEHB saptanan ve saptanmayanlar karşılaştırılmıştır. Araştırmada saptanan temel bulgular DEHB'u olan çocukların annelerinde sağlıklı çocukların ebeveynlerine kıyasla daha yüksek oranda hem halen hem de geçmişşte Eksen 1 psikopatolojisi bulunduğu ve bu psikopatolojinin ağırlıklı olarak depresyon ve anksiyete bozuklukları olduğu, depresyonu olan annelerin çıkarıldığı analizlerde de DEHB'li çocukların annelerinde sınırda anlamlı düzeyde olmak üzere sağlıklı çocukların annelerine kıyasla daha fazla oranda erişkin DEHB saptandığı, nöropsikolojik test performanslarının ise en fazla DEHB saptanan DEHB'li çocukların annelerinde bozulduğu, ikinci sıklıkta DEHB saptanmayan DEHB'li çocukların annelerinde bozulduğu, üçüncü sıklıkta ise DEHB saptanan az sayıda sağlıklı çocuk annesinde bozulduğu, en iyi nöropsikolojik test performansının ise DEHB saptanmayan sağlıklı çocuk annesinde olduğu şeklindedir. Sonuç olarak, DEHB'li çocukların erişkin DEHB saptanan annelerinde tespit edilmiş olan bilgi işlem hızı, dikkat, bellek, yanıt inhibisyonu ve yürütücü işlevler alanlarındaki nöropsikolojik bozulmalar sendromun kendisine özgü bir özellik olarak değerlendirilebilirken, DEHB'li çocukların DEHB'si olmayan aile üyelerinde saptanan nöropsikolojik bozulmalar endofenotipik bir özelliğe işaret edebilir ve DEHB'ye olan genetik ve nörobiyolojik yatkınlığı gösterebilir.