Parsel ölçeğinde kentsel dönüşüm projeleri ile değişen ve dönüşen kentsel mekan :Kadıköy örneği

Ülkemizde kentsel gelişme dinamikleri ile hızlı gelişim ivmesine sahip olan metropoliten alanlar, günümüzde kentsel dönüşüm projeleri aracılığıyla köklü bir değişim ve dönüşüm sürecine sahne olmaktadır. Yerleşimlerin kentsel kimliğini, mekansal kalitesini, yaşanabilirliğini belirleyen planlama politikaları ise bu süreci şekillendirmekte kullanılmaktadır. Bu kapsamda düzenlemelerin ve mekana yansıma biçimlerinin takibi; bu değişim sürecinin içeriğini kavrayabilmek, süreci ve sonuçlarını tanımlayabilmek açısından önemlidir. Mimari mekan, insan için tasarlanmıştır. Bunun için öncelikle fizyolojik bazı gereksinimlere dikkat edilmelidir. Bunların başında mekanın kullanıcı gereksinmelerinin iyi düşünülmesi gereklidir. Bu da mekanın insan ölçütlerine orantılı olacak şekilde tasarlanmasına bağlıdır. Mekanın boyutları; öncelikle kullanıcı gereksinmelerini ve kullanıcının alışkanlıklarını sağlarsa, mekanın yaşanabilirliği ve kullanılabilirliği artmaktadır. Günümüz planlama politikalarında; mekanın yaşanabilirliği ve mekan kalitesi dikkate alınmaz iken; kentsel dönüşüm adı altında hızlı ve sürekli bir konut üretimi gündemdedir. Riskli yapı tespitinde bulunulan bir yapı, hızlı bir kentsel dönüşüm sürecine girmektedir. Gündemdeki en önemli konular ise; prestij öğesi haline gelen konutu üstlenebilecek güçlü bir yüklenici firma ve belediyeden en hızlı projeyi geçirebilecek mimari proje müellifi arayışıdır. Yaşanabilirlik, mekansal kalite ve kimlik sorunları gündemin en alt sıralarında yer almaktadır. Kentsel dönüşüm projelerinde, yönetmeliklerin devamlı yürürlüğe girip, devamında yürürlükten kalkması, yerine farklı yönetmeliklerin uygulamaya girmesi, hatta bazı konutların aynı anda farklı yönetmelik haklarının bulunması, kentsel mekan ölçütleri arasında uyumsuzluk yaratmıştır. Her yönetmeliğe göre değişen kentsel mekan, kullanıcıların gereksinmelerini karşılamaz iken, mekansal kalitenin farklılaşmasına da neden olmuştur. Bu süreçte düzenlemelerin fazlalığı ve sürekli değişimi, yatırımcıyı destekler içerikteki yapılabilirlik, kentsel mekanı sürekli bir devinim içerisine sokmuş, yükselen, yoğunlaşan ve farklı tipolojilere sahip yapılardan oluşan öngörülmeyen bir kentsel doku ortaya çıkarmaktadır. Elde edilen ise yaşanabilir, nefes alan, kaliteli mekanlar yerine, kullanıcı gereksinmeleri dikkate alınmadan üretilen, kentsel kimlik öğesi oluşturmayan birbirinin birebir benzerleri olan konutlardır. Aynı özelliklerdeki dış cephe karakteristiği, malzemeleri, renkleri ile birbirine benzer bu yapılar, kentin kimlik imajını kaybetmesine neden olmuştur. Referans noktalarını kaybeden kent yaşanabilirliğini kaybetmiş; kimliksiz, kalitesiz, nefes alamayan, betondan oluşan büyük bir şantiye alanına dönüşmüştür. Sermaye yatırımlarının konut odaklı şekillendiği ülkemizde İstanbul başta olmak üzere kentsel topraklar yatırımcılar için fırsatlar sunmakta, parsel ölçeğinde kentsel dönüşüm uygulamaları da deprem risklerinin giderilmesi amacının gölgesinde konut odaklı yatırım aracı olarak karşımıza çıkmaktadır. Buna ilişkin düzenlemelerde ise risklerin fazlalığı, öncelikler, sorunların çözümünün kademelendirilerek giderilmesinin ötesine geçilerek kentsel getirilerin, rantın belirlediği bir eylemsellik izlenmekte, kentsel yerleşik alanlar, konut piyasasının şekillenmesinde etken olan aktörlerin beklentileri doğrultusunda bir eğilim göstermektedir. Bu çalışmada, İstanbul Bölgesi'nde yer alan Kadıköy İlçesi'nde uygulanan kentsel dönüşüm projeleri ile mekansal değişim izlenecek, kazanımlar ve kentsel mekanın kayıpları irdelenecektir. Yapılan plan değişikleri ve diğer düzenlemeler koşutunda örneklenen kentsel dönüşüm uygulamalarının kentsel mekan üzerindeki etkileri irdelenerek, bu süreçte planlama kurumu da dahil olmak üzere farklı aktörlerin rolü belirlenerek, kentsel dönüşüm sürecinde kayıpları minimize etmeye yönelik uygulama modellerine değinilecektir. Bu çalışma ile nesiller değiştikçe kaybolan kentsel hafıza somut verilere dayalı belgelenmeye çalışılarak, kentsel mekanda izlenen dönüşümün kazanımları ve kayıpları süregelen kentsel dönüşüm sürecindeki hataları gidermek içerikli tanımlanmaya çalışılacaktır.