Zeitkritik in Günter Grass 'Panziger Trilogie' Eine Untersuchung über seine Werke 'Die Blechtrommel', 'Katz und Maus' und 'Hundejahre'

240 Türkische Zusammenfassung Almanya'nın yaşayan en tanınmış yazarlarından Günter Grass 1927 yılında Gdansk'ta doğmuştur. Dünya çapında üne kavuşmasını sağlayan eseri 1959 yılında yayınlanan ilk romanı 'Die Blechtrommel' dir. 1961 yılında noveli 'Katz und Maus' ve 1963 yılında ikinci romanı 'Hundejahre' yayınlanmıştır. Yazarın isteği doğrultusunda bu üç eser 'Danziger Trilogie' başlığı altında birleştirilmiştir. Bu çalışmanın amacı yaşanan çağa, insanlara ve olaylara ilişkin yazarın eleştirisini çoğulcu inceleme yöntemiyle ortaya çıkarmaktı. Ağırlıklı olarak 'Die Blechtrommel' in yanı sıra 'Katz und Maus' ve 'Hundejahre' adlı eserlerin biçim ve içerik özellikleri analiz edilerek üçlemedeki karakterlerin toplumsal, kültürel, politik ve ekonomik yapılarının nasıl şekillendiğinin. belirlenmesi hedeflendi. Elde edilen sonuçlar kısaca şöyle özetlenebilir: İki roman ile novel arasındaki yapısall ilişki öncelikle olayların geçtiği zaman, mekan ve kişilere dayanıyor. Olaylar, 1899 ile 1957 yılları arasında yazarın doğum yeri olan Gdansk ve ilçesi Langfuhr'da cereyan ediyor, ikinci Dünya Savaşı sonrasındaysa mekan günümüz Batı Almanyası topraklarına kayıyor. Bütün kişiler küçük burjuva olarak nitelendirilebilecek toplumsal sınıfa aittir. Küçük burjuva insanının nasyonal sosyalist iktidar döneminde, savaş sırasında ve savaş sonrasında sergilediği karakteristik özellikleri en ince ayrıntısına kadar tespit edilip hiciv 241 yoluyla eleştiriliyor. Böylece mevcut ideolojik yapı sarsılarak yıkılmaya çalışılıyor. Eserlerin biçim açısından incelenmesi sonucunda hepsinin episodlardan oluştuğu ortaya çıkmıştır. Bu episodlar yazara anlatım kolaylığı sağladığı kadar her bir episoddaki motifler bağımsız olarak gelişip eser dokusuna da bütünlük kazandırmaktadır. Bütün anlatıcı figürler kendi öz yaşantılarını yazma eylemini ironik bir üslupla sorunsallaştırıyor. Böylece okurun anlatılanlara karşı güveni sarsılıyor ve olaylara yabancılaşıyor. Bu anlatım tekniği sayesinde okur anlatılanları mesafeli ve eleştirel bir yaklaşımla algılıyor. 'Die Blechtrommel' ve 'Katz und Maus'un anlatıcıları dünyaya aşağıdan bakıyorlar. Oskar, üç yaş ve 94 sm boy uzunluğuyla; Pilenz de ergenlik çağındaki bir genç rolüyle. 'Hundejahre'nin üç anlatıcısı ise birbirine karşıt figürler. Brauxel her şeye hakim bir bakış açısıyla anlatırken Liebenau sadece birbirinden bağımsız olayları aktarıyor. Matem ise kalıp sözlerden kurtulamadığı için ilgilendiği politik olayların çözümüne herhangi bir katkıda bulunamıyor. Üçlemenin bir diğer özelliğiyse edebi türlerin parodisidir. Oskar aracılığıyla eğitim romanı parodi ediliyor. Aynı şekilde 'Katz und Maus'da da novel türü parodi ediliyor. İlkinde eğitilmesi gereken kişi ile geleneksel kültürün biçimleri Alman tarihinin yakın geçmişşi ile karşılaştırılıyor. İkincisinde de nasyonalsosyalistlerin kahramanlık anlayışı deşifre edilerek eleştiriliyor. Üçlemede yer alan üç eserin başlığı aynı zamanda ana motif işlevini görür. Bu motifler episodlarla geliştirilir. Oskar, teneke trampeti sayesinde toplumla iletişim kurar ve çağını onun aracılığıyla eleştirir. 242 Kedi ile fare motifleri de Mahlke ve toplumu eylem ve savunmaya yöneltir. Köpeklerin şeceresi ise nasyonal sosyalizmin yükseliş ve çöküşünü sembolize ediyor. İçerik açısından romanlarla noveli birleştiren en belirgin özellik küçük burjuvazi-nasyonalsosyalizim ilişkisidir. 'Die Blechtrommel'de tasvir edilen küçük burjuvazi kendi kabuğuna çekilerek tarihsel olaylara uzak durur. Gerçekleri algılayamıyor, bu gerçekler ölümüne neden olsa bile. 'Hundejahre'de tarihsel olaylar kişisel sorunların önüne geçmektedir. 'Katz und Maus'da ise küçük burjuvanın temsilcileri öğretmenlerdir. Öğretmenlerin görevi öğrencileri nasyonal sosyalist düşünce yapısına uygun olarak yetiştirmektir. Burada onların ve savaş kahramanların konuşmaları hicvedilerek alaylı bir şekilde eleştiriliyor. Hiciv, parodi ve grotesk unsurları anlatım tekniğinde kullanan yazar bu yolla din, nasyonalsosyalizim, savaş yılları ve savaş sonrası Almanyasını da eleştirmektedir. Katolik kilise ile insan arasındaki ilişki incelenerek din konusu eleştiriliyor. Oskar, 'inanç', 'umut' ve 'sevgi' sözcüklerini dilediği gibi kullanarak din konusuyla alay ediyor. Diğer yandan 'Katz und Maus'da savaş ile kilise arasındaki ilişki ortaya konuluyor. Her iki eserde de kilisenin sorumluluğu vurgulanıp nasyonalsosyalizim ve savaş sırasındaki tavrı ağır bir dille eleştiriliyor. Alfred Matzerath gibi trampetçi Meyn ve diğerlerinin nasyonalsosyalistlere katılmasının nedeni olarak kişisel ve ailevi sorun ve başarısızlıklar gösteriliyor. Hayatta bulamadıkları düzen ve güveni nasyonal sosyalist partinin teşkilatlanma çatısı altında arayıp bulanlar ise yine bu ideolojiye yenik düşüp yok oluyorlar. 243 Savaş sonrasındaysa Alman sanayisinin hızlı gelişmesi sonucunda yaşanan ekonomik kalkınma gösteriliyor. Para, yani maddecilik ön plandadır. Insanlararası ilişkileri de ekonomik etkenler belirler. Hiciv yoluyla ekonomik durum değil mevcut ekonomik sistemi geçerli kılan ideolojik yapı eleştiriliyor. Sonuç olarak, Günter Grass 'Danziger Trilogie' ile çağ eleştirisini ön planda tutan bir yapıt yaratmıştır. Bu yapıt, ele aldığı konu ve yazarın anlatım sanatının niteliğinden dolayı daha uzun süre dünya edebiyatı ve edebiyat incelemelerinin konusu olacaktır. t'>V