Geleneksel Türk müziği çalgıları eğitiminde Lüleburgaz yöresi kaba zurna icracılarının çalgıya ilişkin görüş ve uygulamalarının incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, geleneksel Türk müziği çalgıları eğitiminde kaba zurnaya dikkat çekerek, kaba zurna icra sanatının yaşatılmasını sağlamaktır. Türkiye'de Kaba zurna öğrenimine yönelik özelliklerin tespit edilerek eğitimine yönelik alt yapının oluşturulması gerekmektedir. Kaba zurna kullanımının yaygınlaştırılabilmesi için de çalgının tanınması gerekmektedir. Çalışmada 'Kaba zurna' terimi aynen korunmuştur. Bunun sebebi problem durumunda açıklanmıştır. Çalışmada bu amaçlar doğrultusunda nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Katılımcıların belirlenmesinde maksimum çeşitlilik ve kartopu örnekleme teknikleri benimsenmiştir. Araştırmanın verileri araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Görüşme formunda açık uçlu ve sondalarla desteklenmiş toplam dokuz soru bulunmaktadır. Yapılan alan araştırmaları; maksimum çeşitlilik ve kartopu örneklem ilkeleri gereği Trakya Bölgesinden Lüleburgaz Yöresine odaklanmıştır. Lüleburgaz Yöresi icracı sayısındaki fazlalığın yanı sıra gelişmiş melodik yapısı ile de ön plana çıkmıştır. Veriler İstanbul'da ve Lüleburgaz'da yaşayan 12 kaba zurna sanatçısı ve iki kaba zurna imalatçısı olmak üzere toplamda 14 katılımcının oluşturduğu çalışma grubundan elde edilmiştir. Görüşmeler, önceden alınan randevulara göre yapılmış ve her bir görüşme deşifre edilerek metin dosyası haline getirilmiştir. Metin dosyaları temalara göre gruplandırılmış, verilerin analizinde betimsel analiz ve içerik analizi kullanılmıştır. Kayıt edilen eser örnekleri müzik yazısına çevrilmiştir. Notaların müzikal analizleri yapılarak uygulamaya ilişkin icra teknikleri saptanmıştır. Elde edilen veriler kaba zurnaya yönelik; icra, öğretim, öğrenim, icracı ve sazın yapısı boyutlarında ele alınarak incelenmiştir. Alınan icra kayıtları Lüleburgaz üslubunu yansıtan sekiz katılımcıya aittir. Katılımcıların tamamı kaba zurna eğitiminin usta-çırak ilişkisi içinde verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Katılımcılar kaba zurna eğitimine 10 12 yaşlarında başlanması gerektiğini ifade etmiştir. Yörede, kaba zurna icrası geçim kaynağı olduğundan, çalgının kullanım alanlarının daralması icra geleneğini olumsuz etkilemektedir. Kaba zurna yapısall açıdan primitif özelliklerini korumaktadır. Bunun yanı sıra aynı eseri farklı seslerden çalabilme özelliği olduğu da görülmüştür. Araştırmanın bulguları, çalgının yüksek ses yoğunluğunun düşürülebildiğini göstermiştir. Usta icracı olabilmek için her güne yayılmış 4 6 saatlik bir çalışmanın yapılması gereklidir. Araştırma sonuçlarında kaba zurna eğitimine yönelik metodik bir çalışmanın yapılmadığı, kaba zurna eğitim ve öğretimine yönelik planlı bir müfredatın bulunmadığı görülmüştür. Alandaki eğitim ise bireysel çabalarla devam etmektedir. Katılımcıların yurt dışı performansları göz önüne alındığında kaba zurna icrasının ülke tanıtımına katkı sağladığı-sağlayacağı düşünülmektedir. Elde edilen bulgular incelendiğinde, kaba zurna üfleme ve çalma tekniklerinin uluslararası nefesli çalgı icrasında kullanılan tekniklerle örtüştüğü görülmüştür. Sonuç olarak Türkiye genelinde kaba zurna eğitiminin yaygınlaştırılması için gerekli düzenlemelerin yapılması gerektiği söylenebilir.