Selçuk Cami ve Mescitleri

tarihinde Türk egemenliğine giren Selçuk ilçesi o dönem sahip olduğu limanı ve birçok ticari ve askeri yolun kavşak noktası konumunda olması nedeni ile önemli bir merkez konumuna gelmiştir. Zamanla sadece Aydınoğulları Beyliği'nin siyasi, ekonomik ve kültür merkezi haline gelen Selçuk'ta özellikle XVI. yüzyıla kadar yoğun imar faaliyetleri gerçekleştirilmiştir. Günümüze ulaşabilen ve incelememize konu olan yapıların hepsi anılan bu dönem içinde inşa edilmişlerdir. ncelenen dokuz adet yapıdan bir tanesi olan 1375 tarihli sa Bey Camii dışında kalan sekiz yapı boyutları ve minberlerinin olmaması nedeni ile mescit kategorisine alınmıştır. sa Bey Camii dışındaki yapıların hiçbirinde inşa kitabesi yoktur. Ustası Şamlı olan sa Bey Camii'nde, ilk defa Şam Ulu Camisi'nde ortaya çıkan ve Güneydoğu Anadolu'daki bazı Artuklu camilerinde görülen, kıble duvarına paralel sahınlarınbir çapraz sahınla kesildiği plan şeması uygulanmıştır. Plan şeması, cephelerde renkli taşların kullanıldığı düğümlü süslemeleriyle Suriye ve Zengi Mimarisine bağlanan sa Bey Camii, bugün yalnız birisi ayakta kalan çifte minaresi ve çini mozaik süslemeleriyle SelçukluMimarisi'nden aldığı etkileri Beylikler ve Osmanlı mimarisine aktaran kilit yapılardan biridir. Düz ahşap çatılı revaklar ve ortada sekizgen havuzu ile revaklı avlusu, doğu ve batı taçkapıları üzerinde yer alan birer tuğla minaresi ile Niğde Sungur Bey (1335) camiinden sonra, Beylikler Devrinde inşa edilmiş olunan ikinci çifte minareli cami olması, minarelerin avlu-harim birleşme çizgisinde yükselmesi, Osmanlı Mimarisinin karakteristik unsurlarından biri olan stalaktikli sütun başlıklarının ilk defa burada kullanılması ile slam Mimarisinin en eskicami planı ile Anadolu Türk Mimarisinin yeniliklerini beraberce taşıyan bir yapıdır. sa Bey Camii dışında kalan sekiz adet mescidin hepsi kare planlı, tek kubbe ile örtülüyapılardır. Bunlardan II No'lu Anonim Mescitte harim enlice kemerler ve mihrap önükesiminin bir eyvan şeklini alması ile belirgin şekilde genişletilmiştir. sa Bey Camii süslemeleri ile de diğer yapılardan farklılık göstermektedir. Batıcephesindeki taç kapı ve pencerelerle, mihrabın üst kesiminde Suriye-Zengi tarzı süslemelergöze çarpmaktadır. Ayrıca mihrap önü kubbesine geçişleri sağlayan pandantiflerde görülen çini mozaik süslemeler ilçedeki tek çini süsleme olarak yerini almaktadır. Alparslan, Kılıçarslan ve Karakolyanı mescitlerinde göze çarpan dekoratif dilimlikemerler, mukarnaslarla hareketlendirilmiş pandantifler ile II No'lu Anonim Mescit ve Alparslan mescidinin pencere alınlıklarında yer alan tuğla panolar diğer yapılardaki nadirsüsleme unsurlarıdır. XVI. yüzyıldan sonra eski önemini yitirerek Aydın Vilayetinin kazası ve hatta daha ileri zamanlarda bir nahiye durumuna gelen Selçuk'ta sadece bir tane anıtsal yapınınbulunması Aydınoğulları Beyliğinin ekonomik koşullarının imkan vermemesi ve yörenin Osmanlı egemenliğine girdiği yıllarda başkent niteliğindeki şehirlere daha fazla önem verilmesinden ileri geldiğini düşünmek akla yatkındır. Sonuç olarak, Selçuk'taki eserlerden, Selçuk sa Bey Camii dışında kalan yapılar inşa edildikleri dönem içinde Anadolu Türk Mimarisine bir yenilik getirmeyen ancak gelenekleridevam ettiren yapılardır.