Kentsel değişimin konum tabanlı sosyal medya ağları ile incelenmesi: Taksim Meydanı örneği

Kentler, ortaya çıktığı andan itibaren tüm insanlık tarihi boyunca durağan bir olgu olmak yerine içindeki tüm unsurlar ile beraber hareket ederek değişimin bir parçası ya da sürükleyicisi olmuştur. Bu değişim sosyal, siyasi, kültürel ya da sadece zamanın ruhu gibi bir temel üzerinden şekillenebilir. Kentsel değişimin, çözülmesi gereken problemleri ile birlikte yönetilmesi için öncelikle bu değişimin ve niteliğinin saptanması ve anlaşılması ile beraber kentsel yenileme, stratejik planlama, akıllı şehirler gibi kente ait mekanların yaşayacağı sorunların çözümlerine yönelik stratejilerin geliştirilmesi gerekmektedir. Bu stratejilerin geliştirilme sürecinde kenti ya da değişimin yaşandığı parçasını kullanır durumda bulunan bireylerden gerçekçi, hızlı ve doğrudan bir geri bildirim alınması hem ilgili değişim faktörünün hem de gelecekte yaşanabilecek değişimlere dair vizyon, öngörü ve beklentilerin şekillenmesinde kilit öneme sahiptir. 18. ve 19. yüzyılda gerçekleşen sanayi, makineleşme ve teknoloji devriminin ardından gelen 20. yüzyıldaki teknolojik gelişim ile iletişim anlamında da bir devrim gerçekleşmiştir. Özellikle internetin icadı ile birlikte yeni ve sanal bir dünya üzerinde sürekli iletişim halinde bulunma imkanı bulan bireyler ifade ve iletişim biçimlerini de bu yeni ortama taşımışlardır. İnternetin hayatımıza girmesi ile her alanda olduğu gibi araştırma yöntemlerinde de bir dönüşüm süreci başlamış, yeni veri toplama ve analiz yöntemleri denenmeye ve kullanılmaya başlanmıştır. Twitter, Instagram, Foursquare, Zomato gibi kullanıcıların bulundukları mekanda yer bildirimi yaparak paylaşım yapmalarını sağlayan konum tabanlı sosyal ağlar, kullanıcılar ile araştırmacılar arasında gerçek zamanlı bir geri bildirim mekanizması kurulmasını sağlayarak yeni bir dünyanın kapısını aralamaktadır. Görece yeni bir kavram olan kitle kaynak kavramı, halihazırda var olan ve araştırmacıdan bağımsız bir şekilde gönüllülük esasıyla oluşmuş bilgi kümelerini ifade etmektedir. Araştırma, sosyal medyadan elde edilecek kitle kaynak verilerinin kentsel değişimi saptamak için kullanılıp kullanılamayacağı sorusu üzerinden ilerlerken, bu verileri kullanarak yaşanan kentsel değişime yönelik bir geri dönüş mekanizması olarak kullanılabilme potansiyelini araştırmaktadır. Kentsel mekanlar ve nitelikleri konusunda sosyal ağlardaki kitle kaynak verilerini kullanan çokça çalışma olsa da bu çalışmanın odaklandığı kentsel değişim konusunun yeterince işlenmemesi bu araştırmayı önemli kılmaktadır. Taksim Meydanı ise Osmanlı ve Cumhuriyet tarihi boyunca toplumsal ve kentsel değişimin en iyi takip edileceği yerlerden biri olmuştur. Siyasi ve toplumsal birçok olaya tanıklık eden meydan, kozmopolit yapısı, bilinirliği ve merkeziliği ile değişime öncülük eden ve/veya kentteki değişimi ilk yansıtan noktalardan biridir. Meydandan elde edilecek kullanıcı verileri ile Taksim yayalaştırma projesi ile meydanda yaşanan kentsel değişimin saptanması ve gerçek zamanlı olarak takip edilmesi imkanı bulunmaktadır. Bu çalışma ile, Taksim Meydanı gibi tarihsel öneme sahip, kamusal değeri bulunan ve kentin belleği konumundaki bir mekandan elde edilecek veriler ile yaşanan kentsel değişimin analiz edilmesi, demografik yapıdaki değişimlerin saptanması ve konum tabanlı sosyal ağlardan elde edilecek verilerin kentsel yönetimde etkin olarak kullanılma imkanının araştırılması hedeflenmektedir. Kentsel değişimin konum tabanlı sosyal medya ağları ile incelenmesini Taksim Meydanı üzerinden gerçekleştiren bu tez çalışması beş bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın ana hatlarıyla açıklandığı giriş bölümünde problemin tanımı, çalışmanın amacı, kapsamı, önemi ve katkısı ile birlikte araştırma soruları ve yönteme yer verilmiştir. İkinci ve üçüncü bölümlerde çalışmanın teorik alt yapısı oluşturulmuştur. Alan çalışmasının yer aldığı dördüncü bölümde verilerin elde edilmesi ve sınıflandırılması ile yapılan analizler aktarılmıştır. Beşinci bölüm olan sonuç bölümünde ise genel bir değerlendirme yapılarak bulgular ve elde edilen sonuçlar aktarılmıştır. Teorik çerçevenin oluşturulduğu ikinci bölümde kent kimliği ve kentsel değişim kavramına değinilmiştir. Kimlik kavramının açıklanmasının ardından kent kimliği bağlam boyutu, aktiviteler, algı, imge ve anlam boyutu üzerinden incelenmiştir. Kentsel değişim kavramına ise kentsel değişim kuramı ve kentsel değişim modellerinin aktarılmasının ardından kentsel değişimin fiziksel, ekonomik, sosyal ve planlama politikalarının sonucundaki değişim boyutları üzerinden değinilmiştir. Teorik çerçevenin aktarıldığı üçüncü bölümde sosyal medya kavramı açıklanarak sosyal medyanın gelişimi ile sosyal medyaya dair kavramlardan büyük veri, kitle kaynak kavramı ve konum tabanlı sosyal ağlar hakkında bilgi verilmiştir. Dördüncü bölüm olan alan çalışmasında; Foursquare uygulamasında Taksim Meydanı için yapılan yorumların derlenmesi ve kategorilendirilmesi işlemleri aktarılmıştır. Taksim yayalaştırma projesi'nin başlangıcı olan 5 Ekim 2012 tarihi birleşik olarak belirlenerek bu tarihe göre olumlu, olumsuz ve nötr içeriğe sahip yorumların değişimi incelenmiştir. Benzer şekilde olumlu, olumsuz ve nötr içeriğe sahip yorumların yıllara, cinsiyete, dil grubuna, yorum ana ve alt kategorilerine göre değişimleri incelenerek, yorum bileşenlerinin genel durum ve ana kategorilerire göre değişimi araştırılmıştır. Beşinci bölüm olan sonuç bölümünde çalışma ile ilgili genel bir değerlendirme yapılmıştır. Buna göre Foursquare uygulamasından alınan verilerden anlaşıldığı üzere TYP ile birlikte meydanın kullanıcıların meydan hakkındaki görüşlerinde de değişiklikler gözlenmiştir. Dolayısıyla meydandaki değişimin izleri sosyal medya yorumların da görülmektedir. TYP'ye dair yorum yapan kullanıcılarının çoğunluğu olumsuz görüş bildirmiş ve meydanın yeni halini başarılı bulmamıştır. Buna karşılık TYP ile birlikte trafik ve ulaşımdaki sıkıntılara dair yorumlar azalmış gözükmektedir. TYP ile birlikte meydandaki aktiviteler ve fiziksel-sosyal yapıda da değişimler gözlenmiş, kullanıcılardaki algı, imge ve anlamda da farklılaşma tespit edilmiştir. Yeme-içme, gece hayatı, eğlence, kültür-sanat, meydandaki buluşmalar gibi aktivitelere dair yorumlarda da azalma görülmüştür. Son yıllarda yazılı basın ve sosyal medyada Taksim Meydanı'nın giderek batılı kimliğinden uzaklaşıp daha çok Ortadoğu kökenli turistin geldiği bir hale büründüğü eleştirisine paralel şekilde Foursquare yorumlarında da meydan içinde değişine turist profiline dair eleştirel, hatta zaman zaman ırkçı yorumlar yapılmıştır. Tüm çalışma değerlendirildiğinde tezin alan çalışmasında veri toplama yöntemi olarak kullanılan Foursquare gibi sosyal medya uygulamalarının mekanın kullanıcılarının mekan hakkındaki düşüncelerini araştırma aracı olarak kullanılabileceğine örnek olunmuştur. Bu araçlar, klasik gözlem ve veri toplama yöntemlerine kıyasla çok daha hızlı veri toplamaya imkan sağlamaktadır. Ayrıca bu araçlardaki kullanıcı bildirimleri, yorum, fotoğraf ve video paylaşımları kullanıcıların kendi isteğiyle ve yaygın olarak kullanılmalarıyla araştırmalar için önemli bir kaynak haline gelmektedir.