Kayseri Zamantı Irmağı çevresindeki bezemeli mezar taşları

Kayseri Zamantı ırmağı çevresinde yer alan 14 köy mezarlığında bulunan bezemeli mezar taşları konu olarak seçilmiştir. Bahsi geçen mezar taşları üzerindeki bezemeler asıl konumuzu oluşturmaktadır. Kayseri Zamantı ırmağı çevresinde bulunan mezarlıklardaki bezemeli mezar taşları ile ilgili olarak daha önce detaylı ve bilimsel bir çalışma yapılmamıştır. Bezemeli mezar taşları ile başka bölgelerde de karşılaşılması; böyle bir geleneği ve bu geleneğin önemini ortaya koymaktadır. Amaç; bu geleneğin Kayseri Zamantı bölgesindeki uzantısını incelemek, gün geçtikçe harap olan bu mezar taşlarını katalog halinde belgelemek ve diğer örneklerle olan bağını belirleyerek; Anadolu Türk sanatı içerisindeki yeri ve önemini ortaya koymaktır. Kayseri Zamantı ırmağı çevresindeki köy mezarlıklarında bulunan bezemeli mezar taşları tek tek ölçüleri alınarak çizimleri yapılmış, bütün detay fotoğrafları çekilmiş, üzerlerindeki bezemelerin karbon kağıdı yardımıyla birebir kopyalan çıkartılmış ve bu küçük mezar anıtlarının ayrıntılı tanımları yapılmış olup, her bir mezarlık bünyesinde barındırdığı bezemeli mezar taşlarına göre incelenmiştir. Bu mezar taşları da üzerlerindeki bezemelere göre gruplandırılmış ve değerlendirilmiştir. Halk ürünü olan bezemeli mezar taşlarının çoğunda kitabe bulunmamaktadır. Kitabeli olanların kitabeleri okunmuş olup, kitabesi olmayan mezar taşlan da bütün özellikleri dikkate alınarak tarihlendirilmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak bölgedeki bezemeli mezar taşları bölge halkına ait geleneksel sanatın bir parçası olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu geleneksel sanatın yansımaları Anadolu'nun farklı yerlerinde hatta Anadolu dışındaki bazı bölgelerde de görülür. Bu nedenle bu sanatın ürünlerinin ortak bir kültürel yaratımın bir parçası olduğu tespit edilmiştir. Mezar anıtlarının bezemeli olarak yapılmasındaki amaç, okuma yazma bilmeyen halkı en kolay yoldan bilgilendirmek olmalıdır. Çünkü yazarak anlatım yerine bazı şeyleri simgeleştirerek anlatmayı tercih etmişlerdir. Örneğin bir mezar taşı üzerine halı dokumada kullanılan kirkit bezemesi yaparak mezarda yatan insanın bayan olabileceğini ve halı dokuduğunu kısa bir yolla ifade etmiş olmaktadır. Ayrıca ölen kişiyi anıtsallaştırmanın da bezemeli mezar taşı yapmanın nedenleri arasında olduğu düşünülmektedir. Çünkü mezar taşının üzerine bezenmiş bir kılıç o insanın ne kadar yiğit bir insan olduğunu göstermek için yapılmıştır. Bunun gibi örnekleri çoğaltabiliriz. Bunun dışında mezar taşlarının üzerlerine yapılan bezemeler mezarda yatan şahısların meslekleri hakkında da bilgi verirler. Örneğin mezar taşının üzerine yapılmış koyun kabartmaları mezarda yatan şahsın çoban olduğunu gösterebilir. Asıl sebep ise, bezemeli mezar taşları yapımının bir geleneğin uzantısı olduğudur. Çünkü bölge halkıyla yapılan sözlü bilgi alışverişinden de anlaşılacağı gibi halk ataları bu tarzda yaptığı için bu tip mezar taşı yapımına devam etmiştir. Bundan yirmi-otuz sene evveline kadar bile bu geleneğin devam ettiğini kataloga dahil ettiğimiz örnekler ile görülmektedir. Bunun dışındaki varsayımlarımız ise halkın estetik kaygılarla bu tip bezemeli mezar taşları yapmış olmasıdır.