Kaygı yakınmaları olan çocuk ve ergenlerde dikkat yanlılığı, yürütücü işlevler ve olumsuz düşünceler

Kaygı, çocuk ve ergenlerin %3-14'ünü etkileyen ciddi bir sorundur. Yazındaki araştırmalar, kaygı bozukluğu olan çocukların çevrede olduğundan daha fazla tehlike algısına neden olan bilişsel bozulmalara sahip olduğunu ileri sürmektedir. Teorik ve deneysel çalışmalar, bu bilişsel bozulmalar arasında en çok tehlikeyle ilişkili uyarana dikkat yanlılığı üzerinde yapılmıştır. Bazı çalışmalarda dikkat yanlılığı gösterilmiş olsa da çalışmalar arasında tutarlılık kısıtlı olduğundan bu konuda daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır. Özellikle, gelişimi çocukluk ve ergenlik boyunca devam eden, yürütücü işlevler yeterince çalışılmamıştır. Tehlikeyle ilişkili dikkat yanlılığını daha iyi anlayabilmek için yürütücü işlevleri değerlendirmek şarttır. Çalışmamızda kaygı bozukluğu tanısı çocuk ve ergenlerde bilişsel yanlılık, yürütücü işlevler ve olumsuz düşünceler gibi bilgi işlemleme süreçlerini değerlendirildi ve normal kontrollerle karşılaştırıldı. DSM-IV-TR tanı kriterlerine göre kaygı bozukluğu tanısı almış 34 çocuk ve ergen, kaygı bozukluğu grubunu oluşturmaktaydı. Herhangi bir psikiyatrik hastalığı olamayan 28 sağlıklı çocuk ve ergen, kontrol grubunu oluşturdu. Genel psikiyatrik değerlendirme ve tanıların saptanması için Çocuklar İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu- Türkçe Versiyonu uygulandı. Çocuklarda yürütücü işlevlerin değerlendirilmesi için Wisconsin Kart Eşleme Testi, İz Sürme Testi, Stroop testi, tehlikeli-uyarana dikkat yanlılığının değerlendirilmesi için de Dot-Probe testi kullanıldı. Ayrıca çocuklara Çocuklardaki Olumsuz Düşünceleri Değerlendirme Ölçeği, Durumluluk ve Sürekli Kaygı Ölçeği, Çocuklar için Depresyon Ölçeğinde uygulandı. Çocukların zihinsel düzeyleri Wechsler Çocuklar İçin Zeka Ölçeği ile değerlendirildi. Kaygı bozukluğu grubundaki ergenlerin yaşları 8-17 yaş (ort=11. 8 2.6) arasında olup, grubun %55'ini kızlar oluşturmaktaydı. İki grup yaş ve cinsiyet açısından benzerdi. Kaygı bozukluğu grubunda en yaygın tanı sosyal fobi idi. Kaygı bozukluğu grubundaki çocuklarda STAI ve ÇODDÖ puanları kontrol grubundan anlamlı olarak yüksekti. WISC-R total ve performans zeka puanları iki grupta benzer olup, sözel zeka puanları kaygı bozukluğu grubunda anlamlı olarak düşüktü. ÇODDÖ'nde, kaygı bozukluğu olan çocuk ve ergenler daha fazla olumsuz düşünce belirtti. Yürütücü işlev testlerinde kaygı bozukluğu grubunda bazı bozulmalar görülse de iki grup arasında anlamlı düzeyde fark yoktu. Dot-probe testi ayrışma indeksi iki grupta da pozitifti. Kaygı bozukluğu grubunun dikkatini tehlikeli uyarandan daha uzun sürede geri çektiği gözlendi ancak bu fark istatiksel anlamlılığa ulaşmadı. Beklendiği şekilde, kaygı bozukluğu olan grubun durumluk, süreklilik anksiyete düzeyleri yüksekti ve daha fazla olumsuz düşünceleri mevcuttu. Kaygı bozukluğu grubunun WISC-R sözel zeka bölümü puanlarının kontrol grubundan daha düşük olması, bu çocukların sosyal iletişim ve sözel ifadede daha fazla zorluk yaşadığını düşündürdü. Yürütücü işlevleri ölçen testlerde iki grup arasında anlamlı fark bulunmaması kaygılı çocukların bozulmuş işlem verimliliğini ek eforla telafi etmelerinden kaynaklanabilir. Dot-probe testi ayrışma indeksinin kaygı bozukluğu grubunda istatiksel anlamlılığa ulaşmamakla birlikte daha yüksek olması bu çocukların daha fazla dikkat yanlılığı gösterdiği şeklinde yorumlanabilir.