Sosyal problem çözme envanteri 'nin Türkçe'ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları

Bu araştırmada, D'Zurilla ve Nezu (1990) tarafından geliştirilen ve Maydeu-Olivares ve D'Zurilla (1996) tarafından yeniden gözden geçirilen Sosyal Problem Çözme Envanteri Türkçe'ye uyarlanmış, geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları yapılmıştır. SPÇE-R'nin orjinal formu 52 madde, 5 ölçek ve APÇ ölçeğinin 4 alt ölçeğinden oluşmaktadır. Alınan yüksek sosyal problem çözme puanı daha yapıcı, etkili problem çözmeyi buna karşın alman düşük sosyal problem çözme puanı faydasız, etkisiz problem çözmeyi ifade etmektedir. SPÇE-R'nin geçerliği farklı yöntemlerle (D'Zurilla ve ark. 1996) değerlendirilmiştir. İlk olarak, doğrulayıcı faktör analizi kullanılarak envanterin yapısall geçerliği incelenmiştir. İkinci olarak, SPÇE-R'nin ölçekleri arasındaki korelasyon katsayıları hesaplanmıştır. Envanterin POY ve APÇ ölçekleri arasında ve POSY ölçeği ile IDY ve KY ölçekleri arasında yüksek korelasyon katsayıları bulunmuştur. Üçüncü olarak, problem çözmeyi değerlendiren başka bir envanter olan Problem Çözme Envanteri (Heppner ve Petersen 1982 )'nin ölçekleri ile SPÇE-R'nin ölçekleri arasındaki korelasyon katsayıları hesaplanmıştır. İki envanterin ölçekleri arasında orta ve ortanın biraz üstünde korelasyon katsayıları elde edilmiştir. Dördüncü olarak, bazı değişkenler ile SPÇE-R ölçekleri arasındaki ilişkiler incelenerek yordayıcı geçerlik değerlendirilmiştir. Son olarak, SPÇE-R'nin kapsam geçerliğini araştırmak için SPÇE-R ölçekleri ile diğer örtüşen ve farklı olan yapılar arasındaki ilişkiler incelenmiştir. SPÇE-R için güvenilirlik katsayıları dört farklı örneklem Ill kullanılarak hesaplanmıştır. SPÇE-R ölçeklerinin her biri için yüksek iç tutarhk katsayıları. 79 ile. 95 arasında bulunmuştur. Test-tekrar test güvenilirlik katsayıları bir grup üniversite öğrencisi için. 68 ile. 91 arasında (3 hafta) bulunmuştur. SPÇE-R'nin uyarlama çalışmalarında ilk olarak envanter Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik bölümünde görev yapan iki öğretim üyesi ve aynı üniversitenin İngilizce Mütercim-Tercümanlık bölümünde görev yapan bir öğretim üyesi tarafından Türkçe'ye çevrilmiştir. İkinci olarak Türkçe'ye çevirilen maddeler Amerika'da klinik psikoloji alanında uzmanlık derecesi almış bir psikolog tarafından tekrar İngilizce'ye çevrilmiş ve daha sonra bu iki form karşılaştırılmıştır ve maddelerin anlam açısından eşdeğer olduğuna karar verilmiştir. Son olarak, Türkçe ve İngilizce formlar Edebiyat Fakültesi İngilizce Mütercim-Tercümanlık bölümüne devam eden 10 öğrenciye uygulanmış ve envanterden alınan sosyal problem çözme puanları arasındaki korelasyon katsayısı hesaplanmıştır ve.82 olarak bulunmuştur. Bu sonuçlar ışığında iki formun anlam açısından eş değer olduğuna karar verilmiştir. Envanterin geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları için 2002- 2003 öğretim döneminde üniversitenin Eğitim, Edebiyat, Mühendislik, Fen, İktisadi ve İdari Bilimler fakültelerine devam eden 689 öğrenciye SPÇE-R uygulanmıştır. Envanterin geçerlik çalışmaları için ilk olarak orjinal ve Türkçe formun faktör yapılarını karşılaştırmak için doğrulatıcı faktör analizi yapılmıştır. Faktör analizi sonucunda iki formun faktör yapılarının benzer olduğu görülmüştür ve farklı faktöre yerleşen ya da madde yükü.30'un altında 9 madde envanterden çıkartılmıştır. İkinci olarak, SPÇE-R'nin ölçekleri arasındaki korelasyon katsayıları hesaplanmış ve katsayılar. 49 ile -.15 arasında bulunmuştur. Üçüncü olarak, SPÇE-R ölçekleri ile sosyal problem çözmeyi ölçen diğer bir envanter olan Problem Çözme Envanteri (Şahin ve ark. 1993 )'nin ölçekleri arasındaki korelasyon katsayıları hesaplanmış ve katsayılar -.44 ile. 59 arasında bulunmuştur. Son olarak, ölçeklerden elde edilen toplam puanların cinsiyet açısından farklılaşıp farklılaşmadığmı değerlendirmek için t testi uygulanmıştır. POYIV ölçeğinden alınan toplam puanlar ile KY ölçeğinden alınan toplam puanların cinsiyet açısından farklılaştığı görülmüştür. SPÇE-R'nin güvenilirlik çalışmaları için envanterin tümünün ve ölçeklerin iç tutarlık katsayıları hesaplanmıştır. Envanterin tümü için iç tutarlık katsayısı. 74 ve ölçeklerin iç tutarlık katsayısı. 36 ile. 90 arasında bulunmuştur. Son olarak, madde-toplam korelasyon katsayıları hesaplanmıştır. POY ölçeği için madde-toplam korelasyon katsayıları POY ölçeği için. 36 ile. 43 ve KY ölçeği için. 70 ile. 29 arasında bulunmuştur. KY ölçeğinin 10. maddesinin katsayısı.30'un altında olduğu için envanterden çıkartılmıştır. Geçerlik ve güvenilirlik çalışmalarından elde edilen sonuçlara göre, envanter 43 maddeden oluşmakta ve 5 ölçeğe sahiptir. Envanterin geçerli ve güvenilir olduğu ileri sürülebilir. Bu bulgular ışığında envanterin ölçek madde sayılarının dengelenmesi ve farklı örneklemlere envanterin uygulanması gibi önerilerde bulunulmuştur.