Halkbilimi unsurları açısından bir roman incelemesi: 'Yaban Yemişleri'

Halkbilimi çalışmaları bir toplumun gelenek, görenek, inanış ve kültürel yaşantısını inceleyerek toplumsal kimliğin tanımlanmasına olanak sağlar. Dil ve edebiyatla da doğ-rudan alakalı olan halk bilimi, hem dilbilimi hem de edebiyat köken araştırmalarında ciddi bir kaynak olur. Rus halkbilimi üzerine ülkemizde daha önce herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Bu nedenle, Yevgeni Yevtuşenko'nun 'Yaban Yemişleri' romanını halkbilimi unsurları açısından inceleyerek, Rus halkbilimi üzerine bir araştırma yapmaya karar verdik. Bu alanda ilk çalışmayı yaparken amacımız, sonraki çalışmalara örnek teşkil etmek, ayrıca Rus dili ve edebiyatı üzerine yapılacak araştırmalara kaynak sağla-maktır. Çalışmamızı Yevgeni Yevtuşenko'nun 'Yaban Yemişleri' romanı üzerinden yaptığımız için tezimizin ilk bölümünde yazarın hayatı ve edebi sanatı ile ilgili bilgi vermenin faydalı olacağına kanaat getirdik. Yazarın yaşantısının yanı sıra Rus edebiyatına kazandırdığı dünya çapında üne sahip şiirlerine de yer vererek edebi kimliğini detaylı bir şekilde incelemeye çalıştık. Tezimizin ana başlığına ikinci bölümde yer verdik. İkinci bölüm, yedi ana başlık ve bunların alt başlıklarından oluşmaktadır. İkinci bölümün başlıklarını belirlerken, Kültür Bakanlığı Halk Kültürlerini Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü'nün Türk halk-bilimciler Sedat Veyis Örnek, Pertev Naili Boratav, Nail Tan ve Metin Ekici'nin çalış-malarından yararlanarak oluşturduğu geniş tasnifini (Artun, 2017, s. 489) kullandık. Bu tasnifi göz önünde bulundurarak 'Yaban Yemişleri' romanını halkbilimi unsularını tespit etmek amacıyla taradık ve elde ettiğimiz örnekleri sınıflandırarak inceledik. Tezimizin ikinci bölümünün ilk başlığı olan halk edebiyatında 'Yaban Yemişleri'nde tespit ettiğimiz halk edebiyatı ürünlerine yer vererek, bunların kaynaklarını, Rus halkı ile tarihsel ya da kültürel bağlantılarını incelemeye çalıştık. Yine aynı başlık altında kalıplaşmış ifadelere yer vererek, dili zenginleştirmek ve anlatımı akıcı hale getirmek amacıyla başvurulan atasözü ve deyimleri halkbilimi bağlamında inceledik. İkinci başlı-ğımız olan geçiş dönemlerinde, yaşamın doğum, evlenme ve ölüm evrelerini romanda yer verildiği şekilde inceledik. Halkın kendi deneyim ve tecrübelerini kapsayan halk bilgisi başlığında, halk zoolojisi, halk botaniği, halk taşıtları ve taşıma teknikleri, halk meteorolojisi, halk hekimliği alt başlıklarına ayırarak çalışmamıza dahil ettik. İnanışlar başlığında, cansız varlıklar ile ilgili inanışlar, sayılar ile ilgili inanışlar, hayvanlar ile ilgili inanışlar, rüya ve tabiatüstü varlıklar ile ilgili inanışlar alt başlıklarına yer verdik ve bu halk inanışlarını 'Yaban Yemişleri'nde tespit ettiğimiz örneklerle incelemeye çalıştık. Halk mimarisinde, halkın temel ihtiyaçlarından biri olan barınmayı; konut tipleri, konutlarda bölümler ve süslemeler, konutlarda aydınlanma ve ısınma alt başlıklarında ele almaya çalıştık. Giyim başlığı altında ise, kadın giyimi ve erkek giyimi ile alakalı bilgi vererek, romanda tespit ettiğimiz örneklerle verdiğimiz bilgileri destekledik. Son başlığımız halk mutfağında ise, halkın yiyecek ve içecek ihtiyacını hangi ürünlerle gi-derdiğine ve bunların yapımına yer vererek Rus halk mutfağını ayrıntılı bir biçimde ele almaya çalıştık. Yevgeni Yevtuşenko, çocukluğunun bir bölümünü köyde geçirir. Halkın içinden yetişen bir yazar olarak, birebir deneyimlediği halk inanışlarına, halk bilgisine, yani kısaca halkbilimi ile alakalı çoğu unsura 'Yaban Yemişleri' romanında yer verir. Romanda tespit ettiğimiz öğeleri, Rus halkını inceleyen kitaplar ve internet kaynakları ile destek-leyerek, halkın kültürel yaşamına dair bilgi vermeye çalıştık. Tezimizde, ikinci kez tercüme etme gereği duymadığımız bölümlerde Yevgeni Yevtu-şenko'nun Türkçeye 'Yaban Yemişleri' olarak tercüme edilen romanından örneklere yer verdiğimiz gibi, halk bilgisi, halk inanışları, halk taşıtları, giyim ve halk mutfağı başlıklarında halkbilimi unsuru olarak örnek verdiğimiz terimleri Rusça aslından yeniden tercüme etme gereği duyduk. Bu nedenle, çalışmamızın bazı bölümlerinde romanın Mehmet Özgül tarafından tercüme edilen Türkçesi, bazı bölümlerde ise halkbilimi ça-lışmamıza daha uygunluk göstermesi bakımından bizim tarafımızdan Rusça aslından yeniden tercüme edilen Türkçesi kullanılmıştır.