Silifke Kalesi'nin kazılar sonucu ortaya çıkan yerleşim dokusu

Silifke stratejik konumu sebebiyle İlk Çağlardan itibaren farklı devletler tarafından savaş vesilesi olmuştur. M. Ö. 197'ye kadar Mısır Ptolemaios Devleti ile Selevkos Krallığı arasında el değiştirmiş ardından Roma hakimiyetine girmiştir. Silifke Kalesi Roma döneminde inşa edilmiş olup Roma İmparatorluğunun ikiye bölünmesiyle Doğu Roma sınırları içerisinde kalmıştır. I. Haçlı Seferine kadar süren Bizans hakimiyetinin ardından kale Ermeniler, St. Jean Şövalyeleri ve tekrar Ermenilerin eline geçmişştir. XIII. yüzyılın sonlarında Kıbrıs Krallığına bağlı olan kale XIV. yüzyılın ortalarında Karamanoğulları, 1474 yılında ise Osmanlı devletinin hakimiyetine girmiştir. 1571'de Kıbrıs'ın fethinin ardından Taşucu Körfezinde Ak Kale yapılmıştır. Silifke Kalesinden yeni yapılan kaleye muhafız ve dizdar gönderilmiştir. Birkaç yıl sonra bölgede çıkan isyanlar nedeniyle kale, halkın ve tüccarların güvenli yeri olmuş, bu özelliğini de XIX. yüzyılın sonuna kadar korumuştur. Bu tarihten sonra kale terk edilmiş, zamanla kale içi yerleşim taş ve toprak yığını altında kalmıştır. 2011 yılında başlanan ve 2017 yılı sonunda büyük ölçüde tamamlanan kazı çalışmalarıyla gün yüzüne çıkarılan Silifke Kalesi; arazinin yapısına göre şekillenmiş, oval planlı, iç içe iki savunma hattından en dışta hendek sonra hisar peçe ve gerisinde surların yer aldığı, kayalık tepeye hakim bir noktada inşa edilmiştir. Doğal koşullardan en iyi biçimde yararlanılarak tasarlanan kale askeri ve ticaret yolunun denetlendiği bir savunma yapısıdır. Kale arazi şartlarının zorluklarını mimariyle birleştirerek, savunma mimarisinin Akdeniz bölgesindeki önemli bir örneğini sunmaktadır. Bölgenin tarihsel gelişiminin kaleye yansıdığı ve farklı dönemlerde farklı medeniyetler tarafından kullanıldığı plan ve mimari özelliklerinden anlaşılmaktadır. Silifke Kalesiyle ilgili tarihi araştırmalar, kazı sonrası elde edilen veriler ve arazide yapılan analizler neticesinde kalede Roma, Bizans, Karamanoğlu, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi olmak üzere beş dönem tespit edilmiştir. Roma döneminde inşa edilen kalenin Bizans, Karamanoğlu ve Osmanlı dönemlerinde de kısmi tamiratlarla kullanıldığı, Cumhuriyet döneminde restorasyonların yapıldığı kale içerisinde ve surlarda görülen, duvar örgülerindeki malzeme farklılıklarından anlaşılmaktadır. Kazılarda; halkın ve askeri personelin kaldığı bir ya da iki, nadiren üç odalı ve bazen önünde bir avluludan oluşan konutlar, depo, dükkan olarak kullanılan mekanlar; merkezde yer alan ibadet mekanı, bu ibadet mekanı etrafındaki sosyal ve ticari yapılar; açılan mekanları birbirine bağlayan ve şehirleşmenin en küçük birimini oluşturan dar ve çıkmaz sokaklara ulaşılmış, çıkarılan zemin döşemeleri sayesinde kalenin ilk yıllarında sokak dokusunun nasıl olduğu hakkında önemli veriler elde edilmiştir. Ayrıca kalenin merkezinde cami, caminin doğusundaki mekanlarda yapılan kazı çalışmalarıyla kilisenin apsisine, şapel yapısına, askeri yapılara, su ile alakalı sarnıç, hamam ve yunak yapılarına, hisar peçeyle sur arasındaki mekanlara, gizli geçide, yemekhane mekanına, mancınık sitemiyle alakalı birimlere ulaşılmıştır. Yaşayan şehirlerde dönemin ihtiyacına göre şehir dokusu yenilenerek değişmektedir. Bölgenin ve Anadolu'nun önemli kale içi yerleşim dokusuna sahip Silifke Kalesi farklı medeniyetlerin ve ihtiyaçların doğrultusunda yenilenerek, eklemeler yapılarak bugünkü şeklini almıştır. Kazı ve restorasyon çalışmalarıyla ortaya çıkarılan kale içi şehir dokusu bugünkü haliyle XVIII. yüzyıl Osmanlı dönemi özelliğini yansıtmaktadır. XVIII. yüzyılda kale içi mimari dokunun nasıl olduğu konusunda kazı çalışmaları bizlere in-situ halinde bilgiler sunmuştur. Doğu-batı doğrultuda uzanan kuzey ve güneydeki ana caddeler ve ara sokaklar, ortada dini ve ticari yapılar, bunların gerisindeki sivil yaşam mekanlarıyla yerel mimari geleneğin Türk döneminde devam ettiği anlaşılmaktadır. Silifke Kalesi Osmanlı dönemi kale içi şehir dokusu olarak, bölgeden günümüze ulaşan ender yerleşim yerlerinden biri olması açısından büyük öneme sahiptir.