Türkiye'de müzik arşivlerinin yeniden üretimi bağlamında kalan Müzik Arşiv Serisi örneği

Bu tez çalışmasında, Kalan Müzik'in 'Arşiv Serisi' başlığı altında yayımladığı albümler, hem arşivi kavramsal olarak tartışmak, hem de müzikte arşiv biçimlerini ve yaklaşımlarını anlamak üzere aracı kılınmıştır. Böylesi bir sorgulamanın, üzerinde uzlaşılmış değerlerin ve değer sistemlerinin nasıl tasarlandığını anlamak için önemli veriler sağlayacağı düşünülmüştür. Dolayısıyla çalışma, arşiv kavramının kendisi ile Kalan Müzik'in 'Arşiv Serisi' olmak üzere iki ana eksene sahiptir. Bu iki eksen doğrultusunda arşiv kavramı tarihsel süreç içinde ve güncel tartışmalar ışığında ele alınmış, Kalan Müzik'in Türkiye'deki müzik endüstrisi içindeki konumu irdelenmiş ve 'Arşiv Serisi'nden çalışmanın amacına göre seçilen 11 albüm, içerik olarak ve albüm kitapçıklarında aktarılan bilgiler bakımından analiz edilmiştir. Dolayısıyla çalışma, en genel ifadeyle kavramsal yaklaşımların ve yorumlayıcı araştırmanın öne çıktığı nitel bir araştırmadır. Çalışmada analiz edilen albümler, 'Arşiv Serisi' için geliştirilen bir sınıflandırmaya göre seçilmiştir. Buna göre Kalan Müzik'in 'Arşiv Serisi' kapsamında yayımladığı albümlerde arşivi 5 kategoride tanımladığı görülmüştür. Bu kategoriler, bir müzik türünün arşiv olarak işaret edildiği albümler, popüler bir icracının ya da kültür taşıyıcısının arşiv olarak işaret edildiği albümler, geleneksel müzik içinde bir bölgenin repertuvarının arşiv olarak işaret edildiği albümler, geleneksel müzik içinde belirli bir topluluğun müzik kültürünün arşiv olarak işaret edildiği albümler, geleneksel bir çalgının kendisinin arşiv olarak işaret edildiği albümlerdir. Bu sınıflandırmaya göre çalışma kapsamında içerikleri analiz edilen albümler ise şunlardır: Geçmişten Günümüze Tangolarımız (1996), Kantolar (1905-1945) (1998), Deniz Kızı Eftalya Kadıköylü (1998), Safiye Ayla (2004), Lale ve Nerkis Hanımlar (1998), Rumeli Bektaşileri (2000), Tahtacılar (1997), Yörüklerde Boğaz Çalma ve Müzik (1998), Pomak Göçmenlerde Müzik ve Pesna (1998), Urfa'dan Üç Musiki Ustası Kel Hamza, Mukim Tahir, Bekçi Bakır (2004) ve Asya İçlerinden Balkanlara Saz (1998). Çalışmada bahsedilen ana eksenlerin dışına çıkmamak kaydıyla Kalan Müzik'in müzik endüstrisi içindeki konumunu belirleyen uluslararası dinamikler, akademik üretim, kurumlar ve endüstriyel aktörler arasındaki ilişkiler de ele alınmıştır. Arşiv üzerine yapılan kavramsal tartışmalar ve 'Arşiv Serisi'nin içinden seçilip içerikleri incelenen albümler göstermektedir ki, Kalan Müzik 'Arşiv Serisi' ile Felix Guattari'nin kültürü tanımlama biçimimizi sorgulamaya çağıran sınıflandırmasına göre bir değer kültürü yaratmıştır. Değer kültürü, Guattari'nin kültürü oluşturduğunu öne sürdüğü üç semantik çekirdekten biridir. Genel ifadeyle değer kültürü kavramı, kimin kültüre sahip olup olmadığına dair bir değer yargısına denk düşer. Dolayısıyla müzikte değer kültürü, üzerinde uzlaşmanın olduğu belli yargı ve normlara karşılık gelir; müzik eserlerinin kendisiyle değil onlara bu değerleri atfeden aktörler ve atfedilme süreçleriyle ilgilidir. Buna göre 'Arşiv Serisi' kapsamında özellikle 78 devirli kayıtları yeniden yayınlamak, muhafaza edilmesi gerekene dair bir yargı ortaya koyar. Ancak muhafaza edilmek isteneni aynı zamanda değişimin de bir parçası haline getirir. Başka bir deyişle eski olanı yeni bir önerme olarak sunar. Guattari'nin diğer iki semantik çekirdeği, kolektif ruh kültürü ve meta kültürüdür. Kolektif ruh kültürü, değer kültüründen faydalanarak kültür ürününü, içinde çoğullukların bulunduğu bir alana çeker; Guattari'nin ifadesiyle onu 'demokratikleştirir'. Fakat aynı zamanda değer kültürünün inşa edildiği zeminlerden biri olarak eskiyi otantikleştirir, yeni olanı da estetik bir norm haline getirir. Başka bir deyişle, değer kültürünün içinde yeni yargı ve normların ortaya çıkmasını sağlar. Kabaca kitle kültürüne karşılık gelen meta kültürü ise kültürün bir malvarlığı olduğu sahadır ve diğer iki semantik çekirdekten kendine referanslar çeker. Kalan Müzik'in 'Arşiv Serisi', Guattari'nin tüm bu semantik çekirdeklerinin nasıl birbiriyle ilişki içinde olduklarının örneklerinden biridir. Yine arşiv üzerine yapılan kavramsal tartışmalar, arşivin iktidar nosyonuyla olan ilişkisini ortaya koyar. Buna göre arşiv malzemesini üreten ve onu muhafaza etme ayrıcalığına sahip olanlar aynı zamanda yönetme hakkına da sahip olurlar. İktidarın tekelci yanını ortadan kaldırmayı ve arşivi bir bakıma demokratikleştirmeyi hedefleyen an-arşiv kavramı ise iktidarın tekil gücü altında sessizleşenlerin tanıklıklarının da arşiv olarak kabul edilmesi fikrini içerir. Ancak 'Arşiv Serisi'nin özellikle 78 devirli plak kayıtlarını içeren albümleri, böylesi bir tanıklığı ortaya çıkarmaz.