turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Tanzimat romanı'nda 'Kıskançlık' teması (1872-1895)

İnsan psikolojisi incelendiğinde birçok kavram karşımıza çıkmaktadır. Bunların başlıcalarını; dikkat, alışkanlık, heyecan, ihtiras, algı, öğrenme, benlik, şahsiyet, karakter vs. şeklinde sıralayabiliriz. Kıskançlık da insan psikolojisinin en önemli özelliklerinden biridir. Bireysel ve toplumsal hayat için doğru sevk edildiğinde faydalı bir psikolojik faktör olabilecek kıskançlık, eğer benlik için kullanılırsa bireyin hem kendisine hem rakibine hem de toplumdaki paydaşlarına zarar vermektedir. Roman, edebiyatımıza Batı'dan ithal edilen edebi türlerdendir. Tanzimat romanı, bu türün bizdeki başlangıç ve acemilik safhasıdır. Ancak her yönüyle insanı ve insanın yaşadıklarını merkeze alması gereken ve bu nedenle de insan psikolojisi açısından da değerlendirilmesi gereken roman, Tanzimat döneminde bu açıdan pek de başarılı olamamıştır. Tanzimat romanlarının birçoğunda insan psikolojisindeki 'kıskançlık' duygusuna, bu duygunun sebep olduğu insan davranışlarına ve bu davranışların sonuçlarına yer verilmiştir. Biz bu çalışmamızda öncelikle kıskançlığın tanımlarını ve değişik kuramların kıskançlık kavramına yaklaşımlarını yansıtmaya çalıştık. Daha sonra da sırasıyla bu bakış açılarına göre Tanzimat romanlarında kıskançlık teması ile öne çıkan romanları inceledik. Sonuç bölümünde de Tanzimat romanındaki kıskançlık temasının ele alınışı ile ilgili genel bir değerlendirme yapmaya çalıştık.
Aral-Hazar grubu Kıpçak Türk lehçelerinin karşılaştırmalı ses bilgisi

Bu çalışmanın konusu, Türk dilinin Kuzey-Batı alanı içinde yer alan Aral-Hazar grubunu oluşturan Kırgız, Kazak, Karakalpak ve Nogay Türkçelerinin tarihi karşılaştırmalı ses bilgisidir. Bu tezle Aral-Hazar Grubu Kıpçak Türk lehçelerinin Türkçenin ses tarihi içindeki gelişimleri ve bu lehçeler arasındaki fonetik ilişkiler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Lehçelerin birbirleriyle olan yakınlıkları ve geçişler tespit edilmeye, böylece hem kendi aralarındaki fonetik bağlar, hem de Genel Türk dili içindeki konumlan belirlenmeye çalışılmıştır. 319 sayfadan oluşan çalışmanın girişinde kısaca konu, çalışmaya temel olan malzemenin elde edilişi ve kullanılan yöntemden söz edilmiştir. Bu bölümün sonunda çalışmada kullanılan kısaltmalar ve işaretler de verilmiştir. Birinci bölümde Aral-Hazar grubu içinde yer alan Kıpçak Türk halklarının tarihleri, adlan, coğrafyalan, konuştuklan lehçelerin yazı dili haline gelişi ve bu lehçelerin ağızlan anlatılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde Ortak Türkçe ve Aral-Hazar Grubu Kıpçak Türk lehçelerinin ünlü ve ünsüz düzenleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde Ortak Türkçe ve Aral-Hazar Grubu Kıpçak Türk lehçelerinin ses düzeni karşılaştınlmıştır. Bu bölümün sonunda ses gruplannda görülen gelişmeler ve ses olaylan değerlendirilmiştir.
Nuruosmaniye Kütüphanesi 4962 Numaralı Mecmua (83. B-123. A) Transkripsiyon metni

Şiir mecmuaları, edebiyat tarihimizin aydınlatılması açısından önemli kaynaklardır. Klasik Türk edebiyatı geleneğinde mecmua söz konusu edildiğinde, içinde muhtelif alanlara ait metinleri de barındırmakla birlikte daha çok divan şiiri örneklerinin derlendiği ve çoğu zaman tertip edeni meçhul olan şiir mecmuaları öne çıkmaktadır. Klasik Türk edebiyatında ilk olarak XV. asırda örneği görülen şiir mecmualarından birisi de Nuruosmaniye Kütüphanesi 4962 numarada kayıtlı bulunan mecmuadır. 324 varaktan oluşan bu mecmuada XV., XVI. ve XVII. asırlarda yaşamış bazı şairlerin Türkçe ve Farsça şiirlerine yer verilmiştir. Eserin müstensihi belli değildir. Bu bağlamda edebiyat tarihimiz açısından önemli olduğunu düşündüğümüz bu mecmua 83. b-123. a varaklarının inceleme ve transkripsiyonlu metni çalışmamızın konusunu oluşturur.
Türkiye Türkçesinde emir ve istek kipinin tarihsel ve eş zamanlı görünümü

Bu çalışmada Türkiye Türkçesinin tartışmalı konularından biri olan emir ve istek kipinin hem biçimbirimsel hem de işlevsel açıdan ele alınan güncel tartışmalarına ilişkin yeni savlar üzerinde durularak çözüm önerilerinde bulunulmuştur. Birinci bölümde tarihi Türk dillerinde ve Çağdaş Türk dillerindeki emir ve istek çekimleri açıklamalarıyla ve örneklerle verilmiştir. İkinci bölümde, Türkiye Türkçesi üzerine yazılmış dil bilgisi kitapları incelenmiş ve dilbilgisi ve dil bilimi alanında çalışanlarının bu konudaki düşüncelerine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ayrıntılı bir biçimde emir kipinin işlevleri üzerinde durulmuştur. Bu bölümde emir kipinin işlevleri ve bu işlevlerin hangi koşullarda ortaya çıktığı anlatılmaya çalışılmıştır. Sonuç bölümünde sorunun kaynağı üzerinde durulmuştur. Taranan eserlerden de örnekler verilerek bir değerlendirme yapılmıştır.
Divan-ı Muradi (155-323 varaklar arası)

Hazırladığımız bu tezde 16. y. y. mutasavvıf şairlerinden Muradi'nin divanı'nın 155 a-323a arasındaki varakları inceledik. Bu kısımda yer alan şiirler içinde gazel ve kasideler olmakla beraber genel olarak mesnevi formundadır. Mürid-mürşit ilşkisini aşk mesnevisi şeklinde anlatan eseri önce latinize ettik daha sonra şekil ve muhteva yönünden inceledik. Bu çalışma ile şimdiye kadar ne kendi ne de divanı ile ilgili bir çalışma kaleme alınan Seyyid Muradi'nin Klasik Türk Edebiyatı'ndaki yerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Ziya Bey Kütüphanesindeki 6709, 6712 ve 6767 No'lu cönkler üzerine tetkik

Halk edebiyatının en önemli yazılı eserleri olan cönkler, geçmişşe ait halk edebiyatı ve folklor ürünlerini yansıtmaları bakımından son derece önem arz etmektedirler. Biz de bu çalışmamızda Ziya Bey Kütüphanesinde bulunan cönklerden bazılarını gün yüzüne çıkararak halk bilimine yeni kaynaklar sunmak ve yeni ufuklar sağlamayı amaçladık. Üzerinde çalıştığımız cönkler Sivas Ziya Bey Kütüphanesinde bulunan İbrahim ASLANOĞLU kitaplığına aittir. Çalışmamızın ilk aşamasını cönklerdeki ürünlerin günümüz harflerine aktarımı oluşturmaktadır. İkinci aşaması ise bu cönkler üzerine incelemeyi kapsamaktadır. Çalışmamızın esas amacı cönklerde yer alan metinleri gün yüzüne çıkarmak olduğu için geniş bir inceleme yapılmamıştır.
Çorum ili halk inançları ve halk hekimliği

Halk inançları, toplumun genel olarak kabul ettiği din dışında halk arasında yaygın olarak görülen, değer verilen sonraki nesle aktarılan inanışlardır. Halk inançları değişmez kuralları olan din değildir, fakat dinle yakın temas halindedir. İnsan hayatında doğum, evlenme ve ölüm gibi çeşitli evreler bulunmaktadır. Bu evrelere 'geçiş dönemleri' denilmektedir. İnsan çeşitli inanç ve uygulamalarla bu geçiş dönemine hazırlanmaktadır. Bir toplumu tanımak için o toplumun bu geçiş dönemlerinde neler yaptıklarını bilmek gerekmektedir. Kutladıkları günlerde yaptıkları uygulamalar, yas törenlerindeki uygulamalar bize o toplum hakkında bilgiler vermektedir. Çorum yöresinde merkez ilçede yoğun olarak görülmese de merkez köylerde ve ilçelerde bu geçiş dönemleriyle ilgili çeşitli inanç ve pratikler uygulanmaktadır. Evlenme, hamilelik, doğum ve sonrası, ölüm gibi pek çok konuyla ilgili inançlar ve pratikler uygulanmaktadır. Çorum yöresinde halk hekimliğinin yaygın olarak yapıldığı görülmektedir. Evde yapılan bitkisel uygulamalar, ocak tedavileri ve türbelerle ilgili çeşitli uygulamalar bulunmaktadır. Çorum yöresinde Hitit kültürü, eski Türk kültürü ve İslamiyet'ten sonraki kültürün iç içe geçmişş olarak uygulandığı görülmektedir. İnançlar yoğun olarak Türk-İslam Kültüründedir ancak diğer kültürlerin etkisindeki uygulamaların da devam ettiği görülmektedir.
Türk edebiyatında casusluk romanları

Tanzimat yıllarıyla beraber yazın hayatımıza giren roman, zamanla edebiyatın birbirinden farklı kapılarının ardını yoklamış ve oralardan kendisine malzeme aramaya başlamıştır. Bu şekilde, başlangıcında henüz bir filiz halindeki roman, konu çeşitliliğinin artması sonucu dallanıp budaklanmış ve farklı şubelere ayrılmıştır. Bu şubelerden birisi de, kendisine has bir düzen içinde kurgulanan casusluk romanlarıdır. Bir kahraman casusun etrafında şekillenen bu romanlar, Türk edebiyatında kendilerine zemin hazırlamaya çalışmıştır. Yaptığımız bu çalışmanın amacı, edebiyatımızdaki casusluk romanlarının konumlarını belirlemeye çalışmak ve ileride casusluk romanları ile ilgili çalışma yürüteceklere bir ilk örnek oluşturmaktır. Çalışma, Cumhuriyet döneminde yazılmış olan on romanı kapsamaktadır. Söz konusu romanlar, roman tahlil metotlarına göre incelendikten sonra, içlerindeki casusluk öğeleri de gerçeklik boyutuyla değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Bu değerlendirmeler esnasında yer yer metin merkezli, sübjektif eleştiriler de yapılmıştır. Çalışma bize, casusluk romanlarının salt edebi ürünler olmanın dışında, tarihsel ve sosyolojik bir arka plan taşıdıklarını da göstermiştir. Şu da görülmüştür ki, bu romanların yazarları, romanlarını belirli bir mesaj doğrultusunda yazmış ve fikirlerinin birer taşıyıcısı olarak, romanları kullanmıştır. Vatanseverlik temasının baskın olarak hissedildiği casusluk romanlarında amaç, milli duyguları canlı tutmaktır. Daha önce üzerinde hiç çalışılmamış olan bu konunun sosyoloji, tarih ve sinema gibi farklı açılardan ele alınması casusluk romanlarının işlevselliğine daha başka anlamlar yükleyecektir.
Nazım Hikmet'in Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı'nda siyasi eleştiri

Nazım Hikmet, Cumhuriyet devri Türk edebiyatının önemli şairlerinden ve yazarlarından biridir. Nazım Hikmet, gerek Türk edebiyatı tarihinde gerek Türk siyasi tarihinde aktif bir rol almıştır ve etkili olmayı başarmıştır. Yaşadığı olayları dünya görüşü ve sanat anlayışı çerçevesinde eserlerine yansıtmıştır. Tarihi olayları yeniden işleyerek farklı bakış açısıyla kaleme alabilen Nazım Hikmet, şiirlerinde daha çok serbest nazım tekniğini kullanarak bu anlamda Türk edebiyatında sürmekte olan muhteva-şekil yeniliğine katkıda bulunan isimlerinden olmuştur. Bu çalışmada, Nazım Hikmet'in Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı'ndan hareketle bu eserinde ele alınan Osmanlı Devleti'ne siyasal eleştiri tespit ve tahlil edilmiştir. Dört bölümde toplanan verilere bakıldığında Nazım Hikmet'in sanatçı kişiliğinin oluşmasında siyasi olayların etkisi olduğu ve bu etkinin Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı eserine doğrudan yansıdığı görülmüştür. Bu çalışmada Nazım Hikmet'in Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı tahlil edilmiştir ve destan üzerinden Osmanlı Devleti'ne yöneltilen siyasi eleştiriler ortaya konmuştur. Marksist-sosyalist dünya görüşüyle kaleme alınan eser, siyasal eleştiri bağlamında incelenmiştir. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Nazım Hikmet'in hayatı ve edebi kişiliği yer alırken ikinci ve üçüncü bölümlerde Nazım Hikmet'in siyasi kimliğini oluşturan kavramlardan ve siyasi oluşumlardan bahsedilmiştir. Dördüncü bölümde Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı metni tahlil edilerek Nazım Hikmet'in eleştirel tavrı ortaya konmuştur.
Yusuf Atılgan'ın hayatı, eserleri ve fikirleri(1921-1989)

Yusuf Atılgan, Türk edebiyatının ilk modernist yazarlarından birisidir. Eserlerinde içerik olarak modern şehir hayatının karmaşasını, bu karmaşanın yarattığı 'yabancılaşma'yı ve bundan kaynaklı olarak bireylerin ruh hallerinde görülen patolojik olguları roman, hikaye, deneme ve şiirlerinde kurgusal bir düzlemde ele alır ve bunu yaparken de biçimsel olarak modernist edebiyatın tekniklerini ve imgesel unsurlarını kullanır. Bu çalışmada Atılgan'ın hayatı, edebi kişiliği ve eserleri farklı metodolojik yaklaşımlarla ele alınmış ve yazarın estetik bakışını belirleyen koşullar irdelenmiştir.
Babürname'de fiilimsiler

Babürname'de Fiilimsiler' başlıklı bu çalışma, Babür'ün, genellikle tercih edilen ve bilinen adı ile, Babürname adlı eserinde geçen fiilimsiler üzerine bir incelemedir. Aslında, Yan Cümle Kuran Fiilimsiler tam olarak anlatmak istediğimizi ifade etse de, çok uzun olmasından dolayı Fiilimsiler terimini başlığımızda tercih ettik. Bu çalışmada Babürname adlı eserde geçen ve yan cümlenin yüklemi olarak kullanılan fiilimsilerin kullanılışları, kurdukları birliktelikleri ve işlevleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Dolayısıyla fiilimsiler, üstlendikleri görevlere göre değil, kurdukları birlikteliklere göre sınıflandırılmıştır. Çalışma hazırlanırken Beveridge'in tıpkıbasımı ile karşılaştırmalı olarak Babürname'nin Thackston tarafından neşredilen Haydarabad nüshası esas alınmıştır. Bu metinde bulunan isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil biçimleri tespit edilerek kurdukları birlikteliklerle hem yan hem de ana cümle içinde hangi cümle unsurunu oluşturdukları, bu yapı ve birlikteliklerin hangi zaman ifade ettikleri, vb. konular üzerinde durulmuştur. Çalışma esas itibariyle, şimdiye kadar ele alındığı gibi, isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil olmak üzere üç ana bölümden meydana gelmektedir. Her bölüm kendi içinde alt başlıklara ayrılmış, bu alt bölümlemeler yapılırken fiilimsilerin aldıkları çokluk, iyelik, durum ekleri ve edatlı kullanımları gösterilmiştir. Çalışmada ele alınan fiilimsiler açıklandıktan sonra bu yapılar ve birliktelikler metinde geçtiği cümlede altı çizilerek gösterilmiştir. Örnek cümleler, Arat tarafından yapılan çeviriden faydalanılarak kendi çevirimizle de sadeleştirilerek günümüz Türkçesine aktarılmıştır. Öncesinde verilen Giriş bölümünde ise çalışma hazırlanırken izlenen yöntem, çalışma hazırlanırken karşılaşılan sorunlar, farklı değerlendirme ve eleştirilere yer verilmiş, Çağatayca ve Çağatay Edebiyatı, Babür ve Babürname üzerine ayrıntılı açıklamalar yer almıştır. Türkologlarca verilmiş açıklamalardan yararlanılarak fiilimsiler, isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiiler üzerine yapılan açıklamalar da bu başlık altındaki incelememizde yer bulmuştur.
Er Töştük Destanı: İnceleme - metin

Destanlar, milletlerin geçmişşlerinde yaşamış oldukları savaş ve göç gibi unutulması zor hadiselerin anlatıldığı halk anlatması ürünlerdir. Türk milleti, bugün bilinen ilk vatanı olan Orta Asya coğrafyasının jeopolitik konumu ve siyasi ortamı nedeniyle sıkça bu hadiseleri yaşamış ve bunun sonucunda bu hadiseleri konu edinen çok sayıda destana sahip olmuştur. Bu destanların bazıları tek bir boya aitken bazıları da varyant ve versiyonlaşma hadiselerini tamamlayarak birden çok boy arasında anlatıla gelmiştir. Bu çalışmaya konu olan Er Töştük Destanı da birden çok Türk boyu arasında anlatılan önemli destanlardandır. Çalışmada Er Töştük Destanı'nın en hacimli metni olan 16445 mısralık Sayakbay Karalayev anlatması esas alınmış olup bu anlatma, Er Töştük'ün Kırgız, Kazak, Tatar, Altay Tuva ve Uygur sahalarına ait toplam on beş varyant ve versiyonu ile mukayeseli olarak değerlendirilmiştir. Bu mukayese ve değerlendirmeler öncesinde anlatmanın varyant ve versiyonları hakkında bilgi verilmiş, çalışmaya esas teşkil eden metnin anlatıcısı Sayakbay Karalayev'in hayatı ve eserleri bağlamında edebi üslubu hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. Son bölümde ise metnin transkribi ve aktarımı yapılmış olup bu bölüm Türkiye sahasında ilk olması yönüyle ayrı bir önem arz etmektedir. Çalışmanın genelinde, bütün bu yapılan çalışmalar ışığında, içerisinde pek çok mitik motif ve kahramanı barındıran Töştük anlatmalarının Türk halk anlatmaları arasındaki yeri belirlenerek bilim insanlarının bilgisine sunulmuştur.
Türk romanında mitik görünüm(1980-2005)

İnsanlığın bilimsel bilgiye geçmeden önceki erken dönemde varlığı ve evreni kavrama çabasının ürünü olan mitler, olayları, olguları, nesneleri ve insanları, kısacası hayatı anlamlandırır, yorumlar; bir öyküyle birlikte çerçeveleyerek onlara görünürlük kazandırır. İnsanlığın yeryüzündeki serüveninden ve deneyiminden ortaya çıkan mitler, insan soyunun ortak yazgısı ve ortak öyküsünü içine alan zihinsel bir üretimdir. Erken dönem insanının bilinç düzlemini sergilediği gibi modern sanatları besleyen zengin bir kaynak olan mitler, edebiyat ve onun alt türü durumundaki roman için de geniş imkanlar sağlar. Roman yazarları, sanatlarını mitlere açtıkça insanın değişmeyen yanlarını bulup çıkarır, onları işleyerek zengin eserler ortaya koyar. Bu da kolektif bilince, kültüre ve sanata devamlılık kazandırdığı kadar edebiyat eserlerine güç katar. Türk Romanında Mitik Görünüm (1980-2005) başlığını taşıyan bu çalışmanın I. Bölümünde öncelikle mit kavramı, ortaya çıkışı, insanlık için taşıdığı anlam ortaya konmaya çalışılmış; mit hakkında ileri sürülen teoriler tanıtılmış, belirli bir plan çerçevesinde mite yaklaşma, onu ele alma çabası içinde olunmuştur. Türk Edebiyatında Mitik Görünüm (1980-2005) başlığıyla II. Bölümde Türk romanında mitin edebiyat ürünlerinde kazandığı görünüm belirlenmeye çalışılmıştır. Önce romanlar tanıtılmış, olay örgüsü ortaya konmuş, daha sonra metinlerarası düzlemde romanların gönderme yaptığı eserler tanıtılmış, mitik ögelerin romanın dünyasındaki işlevi ve anlamı üzerinde durulmuştur. 1980- 2005 yılları arasında ele alınan romanlardaki mitik ögelerin görünümünün sınıflandırmasına gidilmiş, anlamları, roman dünyasıyla olan bağı ortaya konmaya çalışılmıştır. Kimi romanlarda mitlerden açıkça yararlanıldığında mitik ögelerin sanat eserinin yüzey yapısında yer aldığı, mitlere kapalı göndermelerle metinlerarasılık kurulduğunda mitik ögelerin sanat eserinin derin yapısında yer aldığı tespit edilmiş, mitlerin biçimsel ve anlamsal fonksiyonu ve dönüşümleri üzerinde durulmuştur.
Natıkİ Divanı inceleme metin

Bu çalışmamızda Natıkı Divanını incelememize konu olarak seçtik. İncelememize konu olan bu eserin iki nüshasını tespit ettik. Natiki Divan'nın her iki nüshası da Yapı Kredi Sermet Çifter Araştırma Kütüphanesi'nde yer almaktadır. Divan'ın bir nüshası 825 numarada ; diğeri ise 963 numarada kayıtlıdır. Birinci nüshayı YK1 ; ikinci nüshayı ise YK2 olarak adlandırdık. Ve YK2 nüshasını esas nüsha olarak ele aldık. Çalışmamız üç bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde NatikI'nin hayatı ve eserleri ile NatikT Divanı'nın nüshaları hakkında bilgi verdik. İkinci bölümde ise; eserin muhtevası ve şekil özellikleri hakkında bilgi verdik Üçüncü bölümde, çalışmamıza esas olarak ele aldığımız NatikT' Divanı YK2 nüshasının transkripsiyonlu metnine yer verdik. Son olarak kaynakçaya yer vererek çalışmamızı sona erdirdik.
15. yüzyıl mutasavvıflarından Yiğitbaşı Ahmed Şemseddİn-i Marmaravİ'nin cami'ü'l-esrar mesnevİsi

Ahmed Şemseddin Marmaravi, 1435 yılında Saruhan sancağına bağlı Gölmarmara ilçesinde doğmuştur. Bazı kaynaklarda Saruhani, Akhisari, Rumi ve babası vesilesiyle İbn-i İsa Derviş Ahmed olarak da anılmıştır. Halveti şeyhi Alaeddin Uşşaki'den ilim öğrenen Yiğitbaşı, şair ve yazar olmasının yanı sıra Halvetiliğin Ahmediye kolunun kurucusudur. Eserlerini tasavvuf etkisiyle kaleme alan Marmaravi'nin ilk ve tek manzum eseri çalışmamızı oluşturan Cami'ü'l-Esrar adlı mesnevidir. 837 beyitten müteşekkil olan mesnevide Allah'ın sıfatları, Allah ve peygamber sevgisi, dört büyük halife, irşat, mürşit, tarikat adabı, tasavvuf yolu ve tasavvuf yolundan ayrılanlar, vücut, insan, nefs, nefsin mertebeleri gibi konular işlenmiştir. Eser; tüm bu konuları ihtiva etmesi, öğüt vermesi bakımından didaktik bir özellik göstermektedir. Çalışmamızda Türkiye kütüphanelerinde tespit edebildiğimiz 38 nüshası bulunan Cami'ü'l-Esrar'ın tenkitli metni vücuda getirilmiştir. İlk bölümde müellifin hayatı ve eserlerine, ikinci bölümde eserin nüshalarının tanıtımına, üçüncü bölümde ise Cami'ü'l-Esrar'ın tenkitli neşrine yer verilmiştir.
Hatıralar ışığında tasavvufi terbiye

Hatıralar, yazıldığı döneme ait birçok bilgi sunan edebi eserlerdir. Bu çalışmada konu edilen 'Aşçı Dede'nin Hatıraları' adlı eser de bu türün önemli örneklerinden biri olarak, 19. yüzyılda telif edilmeye başlanmış ve 20. yüzyılın başında nihayete erdirilmiştir. Eser, Osmanlı Devleti'nin yaklaşık seksen yıllık dönemi içerisindeki tasavvufi hayatı Mevlevilik ve Nakşibendilik tarikatları özelinde detaylı bir şekilde anlatırken aynı zamanda o dönemin siyasi olaylarını, bürokrasisini, sosyal hayatını da işleyen çok yönlü bir kimliğe sahiptir. Müellifin farklı şehirlerde ikamet eden bir devlet memuru olduğu göz önünde bulundurulduğunda da, eserin özellikle o dönem İstanbul, Erzincan, Erzurum, Edirne ve Şam gibi şehirlerdeki tasavvufi hayatı anlamak için önemli bir kaynak olduğu söylenebilir. Bu çalışma, iki ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Aşçı Dede'nin hayatı hakkında bilgi verilmiş ve eserleri tanıtılmıştır. İkinci bölümde ise Hatırat'taki bilgiler çerçevesinde, çalışmanın ana konusu olan tasavvufi terbiye/hayat hakkında, farklı tarikatlar üzerinden teferruatlı bilgi verilerek Aşçı Dede'nin seyr-u süluku anlatılmıştır.
Tarİh-i Ungurus'un söz varlığı ve dizini (106b-210a)

Bu çalışmada, Klasik Osmanlı Türkçesi ile yazılmış olan ve Macarların tarihinden bahseden Tarih-i Ungurus adlı eserin 106 b-210a varaklarının dizini oluşturulmuş ve söz varlığı incelenmiştir. Çalışma, dört ana bölümden oluşmaktadır. Birinci Bölüm'de, çalışmaya giriş yapıldıktan sonra Tarih-i Ungurus ve yazarı hakkında bilgi verilmiştir. İkinci Bölüm'de, sözcük ve söz varlığı hakkında bilgi verildikten sonra eserin söz varlığı Adlar, Fiiller, Sıfatlar, Zamirler, Zarflar, Edatlar, Bağlaçlar, Ünlemler, Deyimler, Atasözleri, İlişki Sözleri ve İkilemeler olmak üzere 12 ana başlık altında incelenmiştir. Bu incelemede 2.897 söz tespit edilmiştir. Üçüncü Bölüm'de yer alan dizin, Dizin ve Özel Adlar Dizini olmak üzere iki kısımda incelenmiştir. Özel Adlar Dizini de, Kişi Adları Dizini ile Yer ve Ulus Adları Dizini olmak üzere ikiye ayrılmış olup bu dizinlerde toplam 4.035 madde başı bulunmaktadır. Dördüncü Bölüm'de ise çeviri yazılı metne yer verilmiştir. Son olarak araştırma ile ilgili bulgulara dayanılarak elde edilen genel sonuçlara ve çalışmada yararlanılan kaynakların bulunduğu kaynakçaya yer verilerek çalışma tamamlanmıştır.
Kıyasİ'nin Mihr ü Mah Mesnevİsi

Bu çalışmada, 16. yüzyılda yaşamış Kastamonulu bir şair olan Kıyasi'ninManzume-i Mihr ü Mah adlı eseri üzerinde araştırma yapmak hedeflenmiştir. Mihr ü Mah, Türk ve İran edebiyatlarında örnekleri görülen ve çift kahramanekseninde şekillenen aşk hikayelerinden biridir. Bu çalışma, beş bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde, Mihr ü Mah'ın yazarı Kıyasi'ninhayatı, edebi kişiliği ve eserleri üzerinde durulmuş; ikinci bölümünde, İran ve Türk edebiyatında Mihr ü Mah mesnevisi yazan şairlere yer verilmiştir. Mihr ü Mah'ın Tanıtılması başlıklı üçüncü bölümde, Mihr ü Mah'ın bilinen tek yazma nüshası tavsif edilmiş, eserin adı ve yazılış sebebi belirtilmiş ve nüshanın yazım özellikleri ortaya konmuştur. Dördüncü bölüm, Mihr ü Mah'ın İncelenmesi'dir. Bu bölüm, iç ve dış yapı incelemesi olmak üzere iki grupta ele alınmıştır. Çalışmanın beşinci bölümünde, Metnin kuruluşu ile ilgili notlara yer verildikten sonra Metnin bölüm başlıkları belirtilmiş ve elimizdeki bilinen tek nüshadan yola çıkılarak Mihr ü Mah'ın çeviri yazı ile metni ortaya konmuştur.
Demirtaş Ceyhun'un öykücülüğü ve romancılığı

Bu çalışmada Demirtaş Ceyhun'un öyküleri ve romanları incelenmiş, yazarın öykü ve romanlarının belli başlı özellikleri tespit edilmeye çalışılmıştır. 1955 yılında Yeni Uruklar dergisinde yayınlanan ilk öyküsü 'Etie' ve dergilerde yayınlanan çeşitli öykülerinin dışında, 1987 yılında çıkan son öykü kitabı 'Eylül Öyküleri'yle beraber altı öykü kitabı yayımlamıştır. Yazarın 1970 yılında çıkan ilk romanı 'Asya' dan sonra, 1976'da 'Yağmur Sıcağı' ve 1982' de 'Cadı Fırtınası' adıyla iki romanı daha yayınlanır. Bu çalışmada öncelikle yazarın öykülerini olay örgüsü, bakış açısı, zaman, mekan, kişiler ve içerik bakımından değerlendirdik. Daha sonra da romanlarını aynı unsurlar açısından inceledik. En son bölümde de yazarın öykülerini ve romanlarını dil ve üslup bakımından değerlendirdik. Bakış açısı, zaman, mekan, kişiler, üslup ve içerik unsurlarını incelerken öncelikle bu unsurların nasıl değerlendirilmesi gerektiğine dair çeşitli bilgiler verdik. Bu bilgiler ışığında Demirtaş Ceyhun'un öykülerinde ve romanlarında bu unsurları nasıl kullandığını ortaya koymaya çalıştık. Demirtaş Ceyhun, öykülerinde ve romanlarında yaşadıklarından, yaşamındaki insanlardan etkilenen ve bunları eserlerine yansıtan bir yazardır. Onun öykülerinin ve romanlarının mekanı Adana ve İstanbul'dur. Çünkü yazar çocukluk ve gençlik yıllarını Adana'da, daha sonraki yaşamım da İstanbul'da geçirmiştir. Yazar öykülerinde ve romanlarında toplumsal konular üzerinde durmuş. Çoğunlukla kısa cümleler yazmayı tercih eden Ceyhun, Türkçe'yi de çok yalın bir biçimde kullanmıştır. Kısaca biz bu çalışmayla Demirtaş Ceyhun'un öykülerini ve romanlarını inceleyip, yazarın öykücülüğünün ve romancılığının özelliklerini ortaya çıkarmaya çalıştık.