Akademik ertelemenin bazı psiko-sosyal değişkenlere göre açıklanması ve gerçeklik terapisine dayalı akademik erteleme ile başa çıkma eğitim programının etkiliğinin sınanması

Bu araştırmanın üç temel amacı bulunmaktadır. Birincisi, üniversite öğrencilerinin akademik erteleme davranışlarını akılcı olmayan inançlar, öz-yeterlik inancı, kendilik algısı ve olumsuz değerlendirilme korkusunun ne düzeyde açıkladığını incelemektir. İkincisi, üniversite öğrencilerinin akademik erteleme davranışlarının cinsiyete, öğrenim görülen fakülteye, sınıf düzeyine ve akademik başarıya göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemektir. Üçüncüsü ise, Gerçeklik terapisine dayalı akademik erteleme ile başa çıkmaya yönelik geliştirilen eğitim programının üniversite öğrencilerinin akademik erteleme sorunları üzerindeki etkililiğini belirlemektir. Araştırmada, betimsel çalışmaya yönelik işlemler 'Çalışma-I', eğitim programı uygulamaya yönelik işlemler ise 'Çalışma-II' olarak adlandırılmıştır. Nedensel karşılaştırmalı desenin kullanıldığı Çalışma de araştırma grubunu, Karadeniz Teknik Üniversitesi'nin farklı fakültelerinde öğrenim gören 582 kız ve 429 erkek olmak üzere toplam 1011 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırma verilerinin toplanmasında, Çakıcı (2003) tarafından geliştirilen 'Akademik Erteleme Ölçeği', Türküm (2003) tarafından geliştirilen 'Akılcı Olmayan İnanç Ölçeği', Sherer ve arkadaşları (1982) tarafından geliştirilen ve Türkçe'ye uyarlaması Yıldırım ve İlhan (2010) tarafından yapılan 'Genel Öz-Yeterlik Ölçeği', Gilbert, Allan ve Trent (1991) tarafından geliştirilen ve Türkçe'ye uyarlaması Şahin ve Şahin (1992) tarafından yapılan 'Sosyal Karşılaştırma Ölçeği', Leary (1983) 'nin geliştirdiği ve uyarlama çalışması Çetin, Doğan ve Sapmaz (2010) tarafından yapılan 'Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Ölçeği' ve araştırmacı tarafından hazırlanan 'Kişisel Bilgi Formu' kullanılmıştır. Araştırma verilerinin analizinde SPSS 15.00 programı kullanılmış olup bağımsız grup t testi, tek yönlü varyans analizi, Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı Tekniği ve çoklu doğrusal regresyon analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda, akademik erteleme davranışının cinsiyete, sınıf düzeyine ve akademik başarıya göre farklılık gösterdiği, öğrenim görülen fakülteye göre anlamlı bir farklılık göstermediği ortaya çıkmıştır. Ayrıca, akademik erteleme ile akılcı olmayan inançlar ve olumsuz değerlendirilme korkusu arasında pozitif yönde, öz-yeterlik inancı ve kendilik algısı arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Akılcı olmayan inançlar, öz-yeterlik inancı, kendilik algısı ve olumsuz değerlendirilme korkusunun akademik erteleme davranışını yordadığı da bir diğer araştırma bulgusu olarak ortaya çıkmıştır. Yarı deneysel desenin kullanıldığı Çalışma-II de ise araştırma grubu, Karadeniz Teknik Üniversitesi Fatih Eğitim Fakültesi'nin çeşitli bölümlerinde ölçme aracının uygulandığı öğrenciler ve asılan ilanlara bireysel başvuru yapanlar arasından seçilen 36 öğrenciden oluşmaktadır. Seçilen öğrenciler deney (n=18) ve kontrol (n=18) gruplarına seçkisiz yolla atanmışlardır. Araştırmada ön-test, son-test ve izleme ölçümlü, deney ve kontrol gruplu 2 x4'lük karışık desen kullanılmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkeni olan akademik erteleme davranışı Çakıcı (2003) tarafından geliştirilen 'Akademik Erteleme Ölçeği' ile ölçülmüştür. Deney grubuna 10 oturumluk Gerçeklik terapisine dayalı akademik erteleme ile başa çıkma eğitim programı uygulanırken kontrol grubuna herhangi bir program uygulanmamıştır. Son test ölçümü deneysel işlemin bitiminden bir hafta sonra, izleme ölçümleri ise uygulamaların bitiminden bir ve üç ay sonra gerçekleştirilmiştir. Verilerin analizi için karışık desenler için iki yönlü varyans analizi tekniği kullanılmıştır. Araştırma bulguları, Gerçeklik terapisine dayalı akademik erteleme ile başa çıkma eğitim programının üniversite öğrencilerinin akademik erteleme davranışlarının azaltılmasında etkili olduğunu göstermiştir. Sonuçlar, kuramsal bilgiler ve yapılan araştırmalar bağlamında değerlendirilip tartışılmış, daha sonra yapılacak çalışmalar için araştırmacılara ve uygulamacılara önerilerde bulunulmuştur.