Fenilketonüri ve hiperfenilalaninemili çocuklarda fenilalanin kısıtlı diyet ile tetrahidrobiyopterin'in oksidatif stres parametreleri üzerine etkisinin karşılaştırılması

Giriş ve Amaç: Hiperfenilalaninemiler, fenilalanin hidroksilaz enziminin eksikliği veya tetrahidrobiyopterinin üretim veya döngüsündeki bozukluk sonucu ortaya çıkan heterojen bir grup hastalık olup klasik fenilketonüri, fenilalanin hidroksilaz enziminin tama yakın eksikliğinden kaynaklanan otozomal resesif geçişli, doğumsal metabolik bozukluktur. Hastalığın patogenezinde oksidatif stres önemli bir yer tutmaktadır. Son yıllarda fenilketonüri tedavisinde kullanılan tetrahidrobiyopterinin in vivo ve vitro antioksidan etkileri tanımlanmıştır. Bu çalışmada fenilketonüri ve hiperfenilalaninemili olgularda fenilalanin kısıtlı diyet ile tetrahidrobiyopterin'in oksidatif stres parametreleri üzerindeki etkinliği araştırılmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışma, Temmuz 2013 Ocak 2014 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Metabolizma Beslenme Bilim Dalı'nda takip edilen toplam 40 fenilketonüri ve hiperfenilalaninemi tanılı hasta üzerinde gerçekleştirildi. Tetrahidrobiyopterin'e yanıtlı ve tedavi başlanan 16 olgu birinci grubu oluştururken, tetrahidrobiyopterin'e yanıtlı ve diyet ile takip edilen 10 olgu ikinci grubu ve tetrahidrobiyopterine yanıtsız diyet ile takip edilen 14 olgu üçüncü grubu oluşturdu. Olgularda tetrahidrobiyopterin ve diyet'in oluşturduğu antioksidan etkilerin değerlendirilmesi için tüm olguların, tetrahidrobiyopterin yükleme testi öncesinde ve çalışmanın 6. ayında plazma ve serumda oksidatif stres parametre düzeyleri ölçüldü ve değerlendirildi. Sonuçlar: 14 hastada hiperfenilalaninemi, 13 hastada hafif fenilketonüri ve 13 hastada ise klasik fenilketonüri tanısı mevcuttu. Gruplar arasında anlamlı kilo, boy ve vücut kitle indeksi standart deviasyon skoru farkı saptanmadı. Tetrahidrobiyopterin yanıt yüzdesinin birinci grupta üçüncü gruba, ikinci grupta üçüncü gruba göre anlamlı yüksek olduğu saptandı. 6. ay fenilalanin toleransı açısından gruplar incelendiğinde birinci gruptaki değerin ikinci ve üçüncü, ikinci gruptaki değerin üçüncü gruba göre anlamlı ölçüde yüksek olduğu izlendi. Grupların bazal oksidatif stres parametreleri açısından değerlendirilmesi sonucunda, malondialdehit-bazal tiyobarbitürik asit reaktif türleri değerinin birinci grupta ikinci ve üçüncü gruba, stimüle tiyobarbitürik asit reaktif türleri değerinin birinci grupta üçüncü gruba göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksek olduğu saptandı. Grupların 6. ay oksidatif stres parametreleri açısından değerlendirilmesi sonucunda, paraoksonaz aril esteraz ve arjinin değerlerinin birinci grupta üçüncü gruba göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksek olduğu bulundu. Birinci grupta bazal ölçüme göre 6. ayda malondialdehit-bazal tiyobarbitürik asit reaktif türleri değerinde anlamlı bir düşme, paraoksonaz, paraoksonaz aril esteraz ve nitrit/nitrat değerlerinde anlamlı artış saptandı. İkinci grupta bazal ölçüme göre 6. ayda malondialdehit-bazal tiyobarbitürik asit reaktif türleri değerinde istatistiksel olarak anlamlı bir yükseliş izlendi. Üçüncü grupta bazal ölçüme göre 6. ayda malondialdehit-bazal tiyobarbitürik asit reaktif türleri ve stimüle tiyobarbitürik asit reaktif türleri değerlerinde anlamlı artış, paraoksonaz, paraoksonaz aril esteraz ve asimetrik dimetilarjinin düzeylerinde anlamlı düşüş saptandı. Yorum: Tetrahidrobiyopterin'in oksidatif stres parametreleri üzerine etkisi değerlendirildiğinde, oksidatif sürecin fenilalanin düzeylerinden pozitif olarak etkilendiği izlenmekte olup, tetrahidrobiyopterin kullanan grupta 6 aylık tedavi sonrasında oksidatif parametrelerde düzelme sağlanırken, diyet gruplarında oksidatif sürecin devam ettiği görülmektedir. Çalışma sonucunda tetrahidrobiyopterinin diyete göre oksidatif stres'ten koruyucu etkisi gösterilmiştir.