Oğuznamelerde ve Kuzey Avrupa mitik anlatılarında it-barak halkı

Oğuzname'de Oğuz Han'ın savaşta yenemediği tek ve özel bir halk olarak geçen kuzeydeki İt-Baraklar bugüne kadar bu destanın merkeze konduğu müstakil bir araştırmaya konu olmamıştır. Destanların Güney Ural ve İdil nehri çevrelerine yerleştirdikleri görülen İt-Baraklar, Oğuz Han'ın büyük fetih hareketindeki en zor ve en baştaki hamleyi teşkil ederler. Oğuzname'nin İslam öncesi ve sonrası nüshalarında farklılıklar vardır, ancak İt-Barak bahsi ortak bir ögedir ve ayrıntıyla anlatılır. Biz de çalışmamızda çeşitli Oğuzname yazmalarının İt-Baraklar bahsini karşılaştırmalı olarak ele aldık. Vurgulu anlatılan bu topluluk hakkında başka halkların kayıtlarında da bahislerin bulunması beklenir. Nitekim İt-Barak öğesi, çok fazla değişmeyen suretlerle Kuzey halklarının mitolojilerindeki ortaklıklardan biridir ancak bu sadece Kuzey anlatılarının değil, neredeyse tüm dünyanın anlatılarındaki ortak bir bahis haline gelmeyi başarmış bir konu halindedir. Türk tarihi, edebiyatı, folkloru, dili ve kültürü hakkında birçok öğe taşıyan Oğuzname'nin değişik yazmaları karşılaştırmalı olarak incelendiğinde, bir bütün olarak ortak bir mirasın yansıması şeklinde karşımıza çıkar. Dünyanın beşeri coğrafyasını şekillendiren en önemli oyuncu olan Türklerin bu etkinliği ve mirası elbette temas halinde oldukları halkları ve kültürlerini de etkileşmiştir. İt-Barak bahsinin çıkış noktası, var oluşluğu, tarihiliği ve tarihteki yeri ayrıntılandırılarak bu üzerinde çok düşünülmemiş konunun muğlaklığının giderilmesi ve daha somut şekilde açıklanması adına özellikle Kuzey toplulukları merkeze alınarak dünyadaki tüm bahisle incelenmiştir. Halkların teması sayesinde bu yayılımın oluşması doğal bir süreç olarak görünse de, çıkış noktasının Türklerin anayurdunun etrafındaki yerler, yani batıda İsveç'ten ve doğuda Mançurya'ya kadar olan bölge olması ayrı bir önem arz etmektedir. Çalışmamız, Oğuzname ve Kuzey mitolojileri olarak sınırlanmış görünse de, doğuda Çin ve Hint mitolojilerinde, güneyde Yunan ve Roma mitoloji ve eserlerinde, batıda Germen halklarının anlatılarında dahi İt-Barak halkının veya benzer yapıların izlerine değinilmiştir. Yenilmez savaşçılar olarak tersim edilen İt-Baraklar, vahşi doğalarıyla tüm halkların ötekileştirdiği, korkunçlaştırdıkları bir halk olarak karşımıza çıkarlar. İt-Barak halkı bahsinde diğer bir önemli konu ise, Ortaçağ ve öncesinde maske ya da vücut zırhı kullanımının temas halinde oldukları toplulukların algılarına etkisidir. Günümüzde çağdaş tarihçilerin üzerinde durdukları 'Berserk Deliliği Sendromu' tam olarak bu hususa parmak basmıştır. Avrupa'nın kuzeyinde German kabilelerine korku salan Berserkler, kafalarına geçirdikleri hayvan postları ve vücutlarına zamk ile yapıştırdıkları postlar ile tanımlanmışlardır. İt-Barakları köpek kafalı olarak nitelendirilmesi bu tezahür ile ilişkilendirilebilse de, yerleşik toplumların savaştıkları İt-Barak halkını maske ya da zırh giymiş olarak tasvir etmemesi az çok medeniyet ile tanışmış halkaların algıda seçiciliği yapabilmesi ihtimalini kuvvetlendirir. Ancak bu tam anlamıyla bir gerçeklik de ortaya koymamaktadır. Buna ek olarak, İt-Barakların benzer görünümlerinden kabul edebileceğimiz Kurt-Adam görünümü de büyük ölçüde onların ya da dünyada bilinen adıyla Köpek-Kafalıların zaman içerisinde evrime uğramış halidir. Bu durum hem tarihsel hem de kültürel olarak ciddi veriler ile desteklenmektedir. Tüm dünyada tarih ve mitolojilerde tezahür ve bahsi bulunan İt-Barak halkının en uzun ve ayrıntılı bahsinin Türk tarihinin en önemli eserlerinden biri olan Oğuzname'de yer alması konunun bizim açımızdan ehemmiyetini ortaya koymaktadır. İt-Barak bahsinin ayrıntılı ve kapsamlı bir şekilde ele alınmasının Türk ve dünya literatürüne katkısı oldukça önemlidir. Çalışmamızın sonunda ulaştığımız sonuçlar bu önemi daha bir vurgulamıştır.