turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Kani Divanı üzerine bir inceleme

18. yüzyılda Türk Edebiyatı, Osmanlı'nın gerilemesine rağmen hala zirvedeydi. Biz, bu çalışmamızda 18. yüzyıl şair ve yazarlarından olan Ebu Bekir Kaninin Divanı'nı transkribe ettik. Ayrıca, Giriş Bölümü'nde 18. yüzyılın siyasi ve edebi durumu ile ilgili bilgiler verdik. Şairimizin hayatı, edebi kişiliği ve eserleri hakkında da tezkirelerden ve şiirlerinden yararlanarak tesbitler yaptık. Ebu Bekir Kam Efendi, 1712 yılında Tokat'ta doğmuştur. Memleketinde şairliği ile ün salmıştır. Mevlevi tarikatine mensuptur. Kam, 40 yaşına kadar Tokat'ta yaşamıştır. Daha sonra Hekimoğlu Ali Paşa vasıtasıyla İstanbul'a gelmiştir. Kani, İstanbul'a uyum sağlayamaz. Hezeliyyata meyleder. Çok saf olduğundan insanlarla arasındaki mesafeyi ayarlayamaz. Sürgün hayatı da yaşayan Kani, 1791 yılında vefat eder. Mezarı Eyyüp'tedir. Kani, Divan'ında çok içten bir di kullanmıştır. Divan'ı içerisinde peygamberimize ve din büyüklerine yazılmış çok içten na'tler ve sitayişnameler vardır Edebiyat tarihçileri, Kani'yi hezelliyyata meyi etmesinden dolayı şair olarak görmezler. Biz, bu çalımayla Kani'nin Divanı'nın metnini oluşturmuş olduk. Bundan sonraki çalışmalar şairin edebi kişiliği ile ilgili olacaktır. Edebiyat Tarihimize bir katkı yapabildiysek ne mutlu.
Dede Ömer Ruşenİ'nin bir şiirinin şerhi: Müşkil-Güşa

Şerhler geçmişşten günümüze, kültür ve edebiyatımızda önemli bir yer tutmaktadırlar. Özellikle tasavvufi düşüncenin sırlarına vakıf olmak ve büyük mutasavvıf şairlerin şerhe muhtaç eserlerinde anlatılmak isteneni kavramak adına şerh külliyatımızın gün ışığına çıkarılması elzemdir. Bu anlamda üzerinde çalıştığımız eser, Halvetiyye tarikatının Ruşeniyye kolunun kurucusu 15. yüzyılda yaşamış mutasavvıf şairlerden Aydınlı Dede Ömer Ruşeni'ye ait olan bir terkib-i bendin şerhidir. Müşkil-Güşa adı verilen ve İlahi mahlaslı bir şarihe ait olan eserin tek nüshası Manisa İl Halk Kütüphanesinde 2955/ 6 kayıt numarasıyla bulunmaktadır. Eserin müellifi olan İlahi'nin kaynaklarda adı geçmemektedir; ancak büyük ihtimalle Ruşeni'nin müritlerinden biri olabileceği düşünülmektedir. Bu tez çalışmasını yapmaktaki amacımız, hem 'Müşkil-Güşa'nın metnini günümüz alfabesine aktarmak hem de onu muhteva yönünden incelemektir. Çalışmamız iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde eserin transkripsiyonlu metnine yer verilmiştir. İkinci bölümde ise eserin muhtevası tarafımızca özetlenmiş ve tasavvufi kaynaklara başvurularak değerlendirmeler yapılmıştır. Ayrıca bu bölümde metnin en önemli özelliği olan 'seciler' de incelenmiştir.
Türk dünyası atasözlerinde mitolojik izler

Etkili bir anlatım yapabilmek için kullanılan dilin unsurlarından faydalanmak gerekmektedir. Bu unsurlardan biri de atasözleridir. İfadede sıkça başvurulan atasözleri barındırdığı anlam yoğunluğu ve oluşturduğu çağrışımlar bakımından anlatımda önemli roller üstlenmektedir. Atasözleri, insanlığın geçmişşten günümüze gelen hayat macerasının unutulmuş veya bilinmeyen yönleri hakkında ipuçları saklamaktadır. Ortaya çıktıkları ve yaşadıkları kültürel yapının oluşum ve gelişim süreci hakkında son derece önemli bilgiler veren atasözleri kuşaktan kuşağa aktarılarak bugüne ulaşmıştır. Mitler ise evrenin yaratılışına ve ilk insanın hayata bakış açısına ışık tutan metinlerdir. Yaşamın içinde kısmen örtülü unsurlar halinde bize fark ettirmeden varlığını sürdüren mitler, kültürel yansımalarla farklı sahalarda görülmekle birlikte atasözlerinin arka planında da karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada Türkiye Türkçesine aktarılmış Türk dünyasına ait atasözleri mitolojik açıdan incelenerek Türk milletinin sosyal, kültürel, ekonomik alanda var olan kalıplaşmış düşünce yapısını, bilinç akışını ortaya çıkarmak ve daha yakından tanıtmak istenmiştir.
Dini edebiyat açısından Mavera Dergisi (80-163. sayılar) incelemesi

1976'dan 1990'a kadar 14 yıl boyunca yayınlanan Mavera dergisi İslami edebiyat alanında dönemine damga vuran bir edebiyat dergisidir. Bu çalışmamızda 80 - 163. Sayılar dini edebiyat açısından detaylı incelenmiştir. Derginin kurucuları arasında Rasim Özdenören, Alaaddin Özdenören, Cahit Zarifoğlu, Erdem Beyazıt, Mehmet Akif İnan, Ersin Nazif Gürdoğan, Hasan Seyithanoğlu başlıca anılan isimlerdendir. Yedi Güzel Adamın Müslüman sanatçı duyarlılığıyla derlediği Mavera sayılarının zamanla okuyucu kitlesi arasında kolektif bir ruh halini aldığı tespit edilmiştir. Mavera dergilerinin bir mektep işlevini üstlendiğinin üzerinde durulmuştur. Hem yurt içinde hem de yurt dışında ilgi odağı olan dergi, manevi değerlerine sahip çıkan yeni nesillerin oluşumunda aktif rol almıştır. Derginin kapanışına kadar olan süreçte İslami hassasiyetleri taşıyan şair ve yazarların yetişmesinde ve toplumun inşasında dini edebiyatın önemi vurgulanmıştır. Birbirinden kıymetli dergi yazarlarının kaleme aldığı edebi türlerin yanı sıra İslam coğrafyasının dertlerinin paylaşıldığı çeşitli yorumlu haberler, soruşturma ve röportajlarda da dini unsurların yoğun olarak ele alındığı gözlemlenmiştir. Dini ve tasavvufi muhtevasına ait kavramlar başlıklar altında örneklendirilmiştir. Sahip olduğu zengin dini muhteva sadece kendi döneminde değil günümüz İslami edebiyat dergilerine yön verecek nitelikte özgündür.
Klasik Türk şiirinde Gül-i Ra'na

Klasik Türk Şiiri'nde gül-i ra'na başlıklı tezimizde 13. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar öne çıkmış olan şairlerimizin divanlarını taradık. İncelediğimiz divanlar: Ahmet Paşa Divanı, Bağdatlı Ruhi Divanı C I-II, Baki Divanı, Cinani Divanı, Fatih Divanı ve Şerhi, Fehim-i Kadim Divanı, Fuzuli Divanı, Fuzuli Divanı Şerhi, Giritli Sallacıoğlu Mustafa Celveti Divanı, Hayali Divanı, Mesihi Divanı, Mezaki Divanı, Na'ili Divanı, Necati Beğ Divanı, Nedim Divanı, Nef'i Divanı, Nesimi Divanı, Neşati Divanı, Nev'i Divanı'nın Tahlili, Neyli ve Divanı, Rami Divanı, Sükkeri Divanı, Şeyh Galib Divanı, Şeyhi Divanı, Yahya Divanı, Usuli Divanı, Zati Divanı. Öncelikle bu divanlarda ra'na kelimesinin hangi anlamda kullanıldığını ve ra'na kelimesi ile ne gibi terkibler oluşturulduğunu belirledik. Ayrıca asıl konumuz olan gül-i ra'na terkibinin divanlarda geçtiği beyitleri bulduk. Bazı kitap ve antolojilerden bulduğumuz beyitlere de tezde yer verdik. Bulunan bu beyitleri kullanımları bakımından ana başlıklara ve alt başlıklara ayırdık. Şairlerimizin gül-i ra'nayı kaç farklı şekilde kullandıklarını, altı asır boyunca kullanım şeklindeki değişiklikleri tesbit etmiş olduk. Bu çalışmayı yapmamızın sebebi bir çiçeğin asırlar boyunca, geniş bir kültür içerisinde farklı şairler tarafından nasıl dile getirildiğini belirlemektir. Farklı şairlerin beyitlerinde benzer kullanımlar görülmüş, aynı zamanda yeni benzetmeler içersinde gül-i ra'nanın şekil değiştirdiği de olmuştur. Farklı şairlerin aynı kullanımlarda bulunması bize aynı kültür içerisinde yetiştiklerini, yeni kullanımların bulunmasının ise yüzyıllar geçtikçe kültürel anlamda yeni şeyler eklenildiğini ve hayal gücünün derinleştiğini göstermektedir.
Ahmet Fehmi'nin Letaif-i Fıkarat adlı eseri ve tahlili

Mizah, can sıkıcı, olumsuz, rahatsız edici, bıktırıcı vb. olumsuzluklar barındıran menfi söz ve eylemlere farklı bir bakış açısı geliştirerek müspet bir sonuca kanalize etme yöntemlerinden biridir. Mizah, toplumsal işlevi ile değerlendirilmekte, güldürürken sorgulamayı hatta yıkıcılığı içermektedir. Gelenekler, töreler, toplumsal sistem ve yönetimler, iktidarların yarattığı adaletsizlikler mizahın konusu ve temel eleştiri nesnesidir. Günümüzde fıkra olarak isimlendirdiğimiz latifeler tamamen faydasız değildir. Bilakis insanlara hikmetli öğütler verme, insanlara telkinde bulunma yöntemi olarak kullanılmışlardır. Tanzimat dönemi yazarlarından Ahmet Fehmi, bir araya getirdiği bu seçme fıkraları 'Letaif-i Fıkarat' namıyla neşrettiğini açıklar. Eserde büyüklerin ve meşhurların örnek alınabilecek davranışlarını, kabul edilecek sözlerini ve hazırcevap kişilerin etkileyici ve seçkin fıkralarını bir araya getirdiğini açıklar. 1886 yılında yayımlanan eserde toplamda 172 fıkra mevcuttur. Bu çalışmada amacımız eseri muhteva, tür, anlatım gibi çeşitli yönlerden inceleyip transkribe ederek onun değerini gün yüzüne çıkarmaktır.
Süleymaniye Kütüphanesi Atıf Efendi bölümü 2254 numaradaki şiir mecmuası (99b-144a varakları arası transkripsiyonlu metin ve inceleme)

Tezimize konu olan mecmua, Süleymaniye Kütüphanesi Atıf Efendi Bölümü 2254 numarada kayıtlı olan mecmuadır. Mecmuanın çalışmamıza konu olan kısmı 99 b-144a varakları arasıdır. Çalışmamızda genel olarak mecmualar ve çalışmamıza konu olan mecmua ile ilgili bilgiler verildikten sonra yazma eserin transkripsiyonlu yazı çevrimi yapılmıştır.
Bingöl halk hekimliği

İnsanoğlu, biyolojik bir varlık olması sebebiyle tarih sahnesine çıktığı andan itibaren sağlık sorunları ile karşılaşmıştır. Bu sağlık sorunlarını gidermek için yaşadığı coğrafyada tedavi yöntemleri aramış, bulduğu tedavi yöntemlerini sonraki kuşaklara aktarmaya ve öğretmeye çalışmıştır. Bu yöntemlerin çoğunluğu gözleme dayalı olmakla beraber halkın doğada bulduğu nesneleri deneme-yanılma yöntemiyle kullanmasından kaynaklanan yöntemlerdir. Kimi zaman da halk, hastalıkları doğada bulduğu nesnelerle tedavi edemeyip çaresizlik içinde kalınca halk hekimliğiyle ilgili bir takım inançlar edinmiştir. Bu inançlar halk hekimliğinde yer alarak insan davranışlarını etkilemiş ve yaşamına yön vermiştir. İnsan yaşamında önemli bir yer tutan halk hekimliğinin Türk kültürü içinde önemli bir yeri vardır. Eski Türk hekimliğinde hastalık karşısında çaresiz kalan insanlar bitkisel, dinsel, hayvansal emlere müracaat ederek hastalıklarına çareler aramıştır. Buldukları yöntemleri deneyimlemiş, faydalı bulduklarını hastalıkların tedavisinde kullanmışlardır. Bu yönüyle insan yaşamının vazgeçilmez bir parçası olan eski Türk halk hekimliği uygulamaları kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze kadar gelmiş ve kültür dünyamızın önemli bir parçası olmuştur. Çalışmamızın genel amacı; kültür hayatımızda önemli bir yere sahip olan halk hekimliği ile ilgili geçmişşten günümüze kadar gelen eski Türk halk hekimliği uygulamalarının ortak yönlerini tespit etmek ve bunları ortaya çıkarmaktır. Çalışmamızın kapsamını Bingöl halk hekimliği uygulamaları oluşturmaktadır. Bingöl halk hekimliği, Türk kültürü içinde sahip olduğu önem bakımından oldukça dikkate değerdir. Bu bakımdan Bingöl halk hekimliği; inanış, sağaltma yöntemleri, uygulamalar vb. yönleriyle incelemeye tabi tutulacaktır.
Ömer Seyfettin'den Oğuz Atay'a Türk öykücülüğünde ironi

İroni, hayat içindeki çelişki ve çatışmaların ima, işaret, sembol gibi yollarla ifade edilmesidir. Bu ifadenin çoğu zaman tezat kaynaklı olması, gülmeyi doğurmaktadır. Ancak bu gülmenin zeka kaynaklı olması önemlidir. İroninin doğuşu Sokrates diyaloglarına dayanır. İroni kendi olum süreci içinde antik, romantik ve modern dönemler halinde ilerler. İroninin oluşma ve sunulma biçimine göre, romantik, trajik, dramatik türleri vardır. İnsan hayatıyla da yarattığı edebi eserlerle de daima ironiyle iç içedir. Çünkü hem hayat içinde hem de metinlerde dilin tek düzeyiyle yetinmenin imkanı yoktur. Bu yüzden insan gerçekliğini yansıtama iddiasındaki anlatı metinlerinde dilin ironik düzeyi oldukça önemlidir. Modern Türk öyküsünde de ironik anlatımı yoğun olan Haldun Taner, Memduh Şevket Esendal, Oğuz Atay, Sevgi Soysal gibi çok sayıda öykücüler vardır. Haldun Taner, Esendal gibi öykücülerdeki söz ve durum ironisinin her zaman geleneksel bir tabanı vardır. Ancak örneğin Oğuz Atay'daki trajik ironinin kaynağı modernizmdir. Öykücülerimize göre ironik olanın merkezinde taklit, cehalet, karmaşa, hiçlik duygusu ve yozlaşma gibi olgular vardır. Öykülerde bu ironik olanlar, söz, durum, davranış ironileriyle sunulmaktadır. Ömer Seyfettin'den Oğuz Atay'a öykücülerimizin öykülerindeki ironik dil düzeylerinin anlam alanına kattıklarını birkaç kümede göstermek mümkündür: Kınama, küçük düşürme, alay etme, inkar: Örneğin Ömer Seyfettin ironisinden çıkan en temel eleştiri, saf ve mukallit tiplerle alay etmektir. Haldun Taner, hayatın katı ve değişmez sanılan kurallarının tesadüflerle nasıl yıkıldığını anlatarak güldürür. Oğuz Atay'ın ironisi, bilinç çatlamasından ve derin kimlik çatışmasından doğduğu için hep acı bir gülümseme doğurur. Öykülerin ironik açıdan çözümlenmesinden ortaya çıkan gerçek, modern Türk öyküsünün ironik karakterinin oldukça güçlü olduğudur.
17. Yüzyıl şairlerinden Fehim-i Kadim, Aşık Ömer ve Karacaoğlan'ın şiirlerinde hayvanlar

İ 17. Yüzyıl Şairlerinden Fehim-i Kadim, Aşık Ömer ve Karacaoğlan'ın Şiirlerinde Hayvanlar ? isimli bu çalışmada hayvan motifleri incelenmiştir. Bu motiflerden hareketle Divan ve Halk şiirinin müştereklikleri ve farklılıkları ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Ayrıca seçilen şiir örnekleri aracılığıyla her iki şiirde zikredilen hayvanları, bu hayvanların özelliklerini, ele alınış biçimini, kullanım sıklığını, şiire kazandırdığı mana ve ifade zenginliklerini ve şaire sunduğu anlatım imkanlarını tespit etmeye çalıştık. Hayvanların hem tek tek, hem de tür bazında; sosyo-kültürel alan içindeki yerleri, halk bilimi içindeki önemleri ve mitolojide edindikleri yerler incelenmiş, bu hususların edebi eserlere yansıması Halk ve Divan şiirleri açısından mukayeseli olarak ele alınmıştır. Çalışmamız, yedi ( 7 ) ana bölümden oluşmaktadır. I. Bölümde Mitolojik Hayvanlar, II. Bölümde Kuşlar, III. Bölümde Kara Hayvanları, IV. Bölümde Böcekler, V. Bölümde Deniz Hayvanları, VI. Bölümde Sürüngenler ve VII. Bölümde Genel Olarak Hayvanlar konusu işlenmiştir. Tezimizin sonunda hayvanların kullanım sıklığını gösteren tabloya yer verilmiştir. Sonuç alt bölümünde ise tez çalışmasından elde edilen bilgiler yer almaktadır. Bu başlıktan sonar ise hayvanların daha iyi tanınması için tezimizde geçen hayvanlara ait resimler yer almaktadır. Tezimiz esere ait kaynakça ve indeks kısmıyla sona ermektedir.
Bekir Sıtkı Kunt'un hayatı, sanatı, eserleri

'Bekir Sıtkı Kunt'un Hayatı, Sanatı ve Eserleri' adlı araştırmamızın amacı cumhuriyet döneminde eserlerini veren Bekir Sıtkı Kunt'u hayatı, sanatı ve eserleriyle tanıtmak ve bütün olarak incelemektir. Yazı hayatına henüz öğrenci olduğu 1924 yılından sonra başlayan Bekir Sıtkı Kunt sosyal gerçekçi çizgide yazdığı hikayeleriyle tanınır. Yazarımız roman kaleme almamıştır. Bekir Sıtkı Kunt'un hikayelerini tanıtmayı ve hikayeciliğini belirlemeyi amaç edinen bu çalışma, Giriş ve Sonuç dışında iki bölümden meydana gelmektedir. İlk bölümde yazarın hayatı, sanatı, eserleri ve Hatay'ın Türkleşmesi'ndeki rolü birlikte ele alınmıştır. Tezin ikinci bölümünde ise Kunt'un hikayeleri incelenmiştir. Hikayeler yapı, zaman, mekan, şahıs kadrosu ve bakış açısına göre ayrı ayrı ele alınmıştır. Ayrıca hikayeler tematik yönden değerlendirildikten sonra 'toplumsal hayatta meydana gelen değişikler' açısından da yorumlanmıştır. Bu bölümün diğer alt başlığını ise hikayelerin dil özellikleri açısından değerlendirilmesi oluşturmuştur. Yalnızca hikaye yazarı olarak tanınan Bekir Sıtkı Kunt'un incelendiği bu çalışmanın edebiyat araştırmalarına yardımcı olacağı kanaatindeyiz.
Antalya yöresi türkülerinin söz varlığı

Bu tezde, Antalya yöresi türkülerinin söz varlığı araştırılmıştır. Ayrıca Antalya ili ve ilçelerinin tarihi hakkında bilgiler verilmeye çalışılmıştır. Bir toplumun folklorik malzemesi olan türküler disiplinler arası bir çalışmayla yorumlanmaya çalışılmıştır. Antalya yöresine ait olan türküleri filolojik açıdan incelemeye ve Türk kültürü boyunca özellikli olan sözcükleri saptamaya çalışırken türkülerin ait olduğu coğrafi yerler hakkında da bilgiler edinerek türkülerin bağlamsal açıdan değerlendirilmesini de amaçladık. Tez çalışmasında Halk edebiyatı hocalarımızın alanlarına girmeden türkülerin söz varlığında yer alan sözcüklerin tarihsel gelişimlerini inceledik. Çalışmamızın ilk bölümünde, Antalya ili ve ilçelerinin tarihi bilgilerine yer verilmiştir. İkinci bölümde türkülerde bulunan sözcükler filolojik bakımdan incelenmiştir. Özellikle türkülerde bulunan sözcükleri etimolojik ve morfolojik olarak ayrıntılı bir biçimde araştırma olanağı bulduk. İlgili sözcüklerin morfolojik ve fonetik açıdan ne gibi değişimlere uğradığı hakkında kısa bilgiler verilmiştir. Sözcüklerin hangi söz varlığı içerisinde bulunduğu hakkında bilgiler verilmiştir. Sonuç kısmında ise, Antalya türkülerinin içerikleri, daha çok hangi alanda sözcükler bulundurduğu hakkında özetleyici bilgiler verilmiştir.
İbrahim Gülşenİ'nin Türkçe divanındaki tasavvufİ kavramlar üzerine bir inceleme

Halvetiliğin bir kolu olan Gülşeniliğin kurucusu İbrahim Gülşeni, eski Türk edebiyatı alanında mutasavvuf kimliğiyle önemli bir yere sahiptir. İbrahim Gülşeni yaşadığı dönemin alim ve şairlerinden büyük ilgi görmüş, gerek yaşamı gerek eserleriyle birçok ismi etkileyerek tasavvufi edebiyatta yerini almıştır. Söz konusu çalışmada İbrahim Gülşeni'nin hayatı ve eserleri hakkında kısaca bilgi verilmiş, Türkçe divanındaki tasavvufi kavramlar tespit edilerek örneklendirilmiştir. Eserdeki tasavvufi kavramların gün ışığına çıkarılmasıyla, bu sahada yapılan araştırmalara destek olunması ve İbrahim Gülşeni'nin söz konusu eserine bir bakış açısı kazandırılması amaçlanmıştır. Çalışmanın esasını teşkil etmek üzere ilk aşamada İbrahim Gülşeni'nin Türkçe divanının metnine ulaşılmış, metindeki tasavvufi kavramlar belirlenmiştir. Bu kavramlar çeşitli tasavvuf terimleri sözlüklerinden faydalanılarak açıklandıktan sonra kavramların metinde geçtikleri beyitlerden örnekler verilmiştir. Eserlerini şair kimliğinden çok bir tarikat kurucusu olarak kaleme almış olan İbrahim Gülşeni'nin, müritlerinin irşadına hizmet amacıyla yazdığı söz konusu eserde, basit bir anlatımdan ziyade remizleri sık kullanarak en derin tasavvufi konulara bir ya da birkaç kelimeyle işaret etmiş olduğu tespit edilmiştir. Tasavvufi hallerin söz ile idrak edilmesinin mümkün olmadığını vurgulayan İbrahim Gülşeni, az ve öz söyleyerek tasavvuf yoluna talip olanları derin manaları müşahede etme yolculuğuna davet etmiştir.
Sezai Karakoç ve Cahit Zarifoğlu'nun şiirlerindeki ortak temaların mukayesesi

Aynı dünya görüşüne sahip olan Sezai Karakoç ve Cahit Zarifoğlu'nun hayatlarındaki kesişmeler, bu şairlerin şiirlerine de yansımıştır. İki şairdeki tematik ortaklık ve temaların işleniş biçimlerini, benzerliklerini, farklılıklarını tespit ederek tezimiz boyunca, önce Sezai Karakoç'la ilgili ve sonra Cahit Zarifoğlu'yla ilgili değerlendirmeler sonucunda, iki şair ile ilgili ele aldığımız her 'tema' veya 'bölüm' hakkında kısa değerlendirmeler ve çıkarımlar yapıldı. Bu değerlendirmeleri yaparken iki şair hakkında çalışma yapmış kişiler başta olmak üzere Sezai Karakoç ve Cahit Zarifoğlu'nun da genel anlamda sanat ve şiir görüşlerinden de faydalanıldı. Sonuç olarak tezimiz boyunca, iki şairin birçok 'ortak temayı' şiirlerinde bazen benzer bir tarzda, bazen de birbirlerinden ayrı yöntemle ele aldıkları tespitine varıldı
Şeyh Ahmed Hüsamİ Efendi Dİvanı

Şeyh Ahmed Hüsami Efendi, 18. yüzyılda yaşamış Halvetilik'in Uşşakilik koluna bağlı bir mutasavvıftır. Şeyh Ahmed Hüsami Efendi Divanı'nda, muhteva ve konuların işlenişinde müellifin bağlı olduğu tarikatın dini yaklaşımı belirleyicidir. Bu bakımdan eserde edebilikten ziyade didaktik gayeler ön plana çıkmaktadır. Divanın transkripsiyonunu ve dini-tasavvufi unsurlar açısından incelenmesini konu alan tez çalışması, Halveti-Uşşakilik'in tasavvuf anlayışını bir salikinin dilinden ifade etmektedir. Bu çalışmada, Şeyh Ahmed Hüsami Efendi Divanı'nın Milli Kütüphane'de 06 Mil Yz FB 327 arşiv numarasıyla kayıtlı nüshası esas alınarak transkripsiyonu yapılmıştır. Divanın Halveti-Uşşakiliğin dini öğreti ve yaklaşımının örnek metinlerinden biri olması bakımından bu çalışmanın 18. yüzyıl tasavvuf edebiyatını konu alan akademik çalışmalara katkı sunacağı düşünülmektedir.
Divanu Lugati't-Türk'te geçen 'Oğuzca' kayıtlı dil malzemesi

ÇOBAN, M. Selda, Divanu Lügati't-Türk'te 'Oğuzca' Kayıtlı Dil Malzemesi, Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Doç. Dr. A. Melek Özyetgin, ss. VII+163. Divanu Lügati't-Türk, XI. yüzyıl Türk dünyasının dil, edebiyat, kültür ve sosyal durumuyla ilgili ilk elden zengin ve orijinal bilgiler veren önemli bir sözlüktür. Tez çalışmamız Divanu Lügati't-Türk'te geçen 'Oğuzca' kayıtlı tüm gramer ve söz varlığına ait dil malzemesinin modern gramer anlayışı ile tasnif edilerek tasviri olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Özellikle tez konumuz olan Oğuzcanın tarihsel gelişim sürecinin ortaya konmasında Divanu Lügati't-Türk'teki Oğuzca' kayıtlı malzeme temel kaynak vazifesi görmektedir. Tez çalışmamız Giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Tezimizin I. Bölümünde Kaşgarh Mahmud ve Divanu Lügati't-Türk ile ilgili genel bilgiler verilerek, Divan'da yer alan Oğuzlar ve Oğuz boy birliği hakkında açıklamalar yapılmıştır. II. Bölümde Divanu Lügati't-Türk'teki 'Oğuzca' kayıtlı dil malzemesinin ses bilgisi ve şekil bilgisi bakımından incelenmesi yapılmıştır. Tezimizin III. Bölümünde ise Divanu Luğati't-Türk'teki 'Oğuzca' kayıtlı söz varlığının tarihi ve modern Oğuz dil alanındaki durumu karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Tezimizin son kısmında Oğuzca kelimelerin tablosu ve geniş bir Kaynakça verilmiştir.
20. yüzyılda Ruslara Türk lehçelerini öğretmek üzere yapılan çalışmaların bir değerlendirilmesi

Yaptığımız bu çalışma ile 20. yy'da yazılmış bulunan 6 eserde Ruslara Türk Lehçelerinin öğretim yöntemleri ve dil malzemeleri incelenmiştir. Tezimiz iki bölümden meydana gelmiştir. Birinci bölümde Ruslara Türk Lehçelerini öğretmek için yazılmış altı eserin incelemesi yapılmıştır. Ele alınan eserlerde eserlerin tanıtımı, önsözü, amacı, üniteleri ve ünitelerin değerlendirilmesi üzerinde durulmuştur. ikinci bölümde tablolar incelenmiş ve bu incelemeler sonucunda varılan sonuçlara yer verilmiştir. Tablolar incelenirken konular, gramer, diyaloglar, okuma metinleri, alıştırmalar ve ödev 'başlıkları' altında verilmiştir. Bu incelemeler sonucunda yazarların Türk Lehçelerini öğretirken özellikle dil yeteneğinin geliştirilmesinde ve kavratılmasında yeterli malzemeye yer verdikleri görülmüştür. Ayrıca, Türk Lehçelerini öğretmeye çalışırken kendi kültürlerini, örf-adetlerini, yaşayışlarını ve bazen de ideolojilerini öğretmeyi de ihmal etmedikleri tespit edilmiştir.
Hamdullah Çelebi-Hasretİ

13. yy'da Hacı Bektaş Veli'nin tasavvuf felsefesiyle kurulan Bektaşilik ile Osmanlı'nın ilk düzenli ordusu olan Yeniçeri Ocağı arasında güçlü bir bağ olduğu bilinmektedir. Bu güçlü ilişkinin en önemli kanıtlarından biri de 1826 yılında dönemin padişahı II. Mahmud'un bozulan askeri sistemi ortadan kaldırmak için yapığı çalışmalarda, Yeniçeri Ocağı'nı lağvettikten hemen sonra bu programı tamamlamak adına Bektaşiliği de yasaklamasıdır. Vaka-i Hayriye adıyla bilinen bu olaylarda Yeniçeri Ocağı ağır bir kıyıma maruz kalmış ve bozulan askeri yapının suçlusu olarak görülen Bektaşi Tarikatı da askeri oluşumun bertaraf edilmesinden hemen sonra II. Mahmud'un hiddetinden nasibini almıştır. Bu olaylarda pek çok Bektaşi dergahı tamamen ortadan kaldırılmış, bazıları tahrip edilerek sadece türbe kısmı sağlam bırakılmış, bir kısmı da 'kadim' addedilerek dokunulmamış başına Nakşibendi şeyhleri atanarak kontrol altında tutmak istenilmiştir. Bu çalışmada Bektaşilik-Yeniçeri Ocağı ilişkisi ve Vaka-i Hayriye adıyla anılan olaylar bütününün yanında, Nevşehir/Hacıbektaş'taki merkez tekkeye postnişinlik yapan Hamdullah Efendi'nin yaşamı ve onun edebi yönü ele alınacaktır.
Lugat-i Siyer-i Veysİ: İnceleme-çevriyazılı metin

Veysi tarafından yazılmış olan Dürretü't-tac fi Sireti a ibi'l-mi'rac adlı eser, hicretten Bedir savaşına kadarki hadiseleri anlatmaktadır. Eser İslam tarihiyle doğrudan ilişkilidir. Ancak Veysi eserinde edebi dili ağır bir biçimde kullandığından ve eserde çokça yabancı kökenli kelimeler bulundurduğundan ve süslü nesir üslubu kullandığından dolayı eserin okunması ve anlaşılması güçleşmiştir. Bu sebepten dolayı bu eseri daha açık bir şekilde anlayabilmek ve okunabilmesi için bilinmeyen bir sözlük yazarı, bu eserin dilini analiz ederek ve eserdeki yabancı kelimeleri açıklayarak eserin sözlüğünü hazırlamıştır. Bu tezde konu olarak alınan sözlükte, kelimeler elifba sırasına göre verilmiş, her harf ise kendi içinde hareke sırasına göre sıralanmıştır. Bazı kelimeler yazıldığı halde yazar tarafından anlamları verilmemiştir. Bazı kelimeler ise fasih şekilleri ile değil halk arasındaki teleffuzlarıyla verilmiştir.