Tokat masalları üzerine araştırma ve incelemeler

Derleme ve inceleme olmak üzere iki aşamadan oluşan Tokat yöresi masalları hakkında hazırlanan tez, giriş ve beş bölümden oluşmaktadır. Girişte masalın tanımı ve sınıflandırılmasıyla ilgili çalışmalarıdan bahsedildikten sonra yöre halkının masal için kullandığı sözcükler ve halk anlatılarını nasıl sınıflandırdığı belirtilmiştir. Halk bilimi ve masal araştırmalarındaki yöntemlere kısaca değinildikten sonra performans yönteminin doku, metin ve bağlam yani bireysel, sosyal ve sözel boyutları ele alınmıştır. Ayrıca Tokat yöresi masallarının ve anlatıcılarını inceleme modeli açıklanmıştır. 2011 yılının Temmuz ayında başlanan ve beş ayrı dönemde toplam 150 günde gerçekleşen derlemeler 2013 yılının Ağustos ayında tamamlanmıştır. Tokat il merkezi dahil olmak üzere 12 ilçe merkezi, 36 belde ve 132 köy olmak üzere toplam 180 yerleşim birimine gidilmiştir. İncelemeler, performans yöntemine göre planlandığından derlemeler de buna uygun olarak yapılmaya çalışılmıştır. Derlemelerde ses kayıt cihazı, kamera ve fotoğraf makinesi kullanılmıştır. Yüz yüze görüşülerek gerçekleştirilen derleme sürecinin sonunda 205 kaynak kişiden toplam 544 masal derlenmiştir. Kaynak kişiler arasından belirlenen yedisi kadın dokuzu erkek olan on altı masal anlatıcısı, performans yöntemine göre incelenmiştir. Kaynak kişilerin icraları, onların verdiği bilgiler ve gözlemlerimiz çerçevesinde yaşadıkları yerleşim yerleri, biyografileri, görüşme ortamı, yetiştikleri masal ortamları, dinleyiciler, anlattıkları masalların temaları, masal hakkındaki değerlendirmeleri ile masal anlatım teknikleri formeller, ara sözler, betimlemeler, jest ve mimikler vb. açılardan incelenmiştir. Masal metinleri ile kaynak kişilerin yaşantıları ve sosyal çevre arasındaki ilişkiler irdelenmiştir. Elde edilen veriler çerçevesinde geçmişşte Tokat yöresindeki masal ortamları ve dinleyicilerinin nitelikleri açıklanmıştır. Masal metinlerinin tip numarası, teması, konusu, iletisi ve eş-metinleri belirtildikten sonra masalların kesitleri verilmiştir. Metinler, Tokat yöresi ağız özellikleri ve anlatıcıların üslubu korunarak yazıya aktarılmıştır. İcra anında anlatıcıların ve dinleyicilerin dile getirdikleri her türlü ara sözler kaydedilerek metin içinde köşeli parantez içinde verilmiştir. Performans yönteminin ilkelerine göre yapılan incelemeler sonucunda tema, motif, tip, konu vb. bakımlardan kültürler arası nitelik taşıyan masalların sosyal, ekonomik, inanç ve değerler, gelenek ve görenekler gibi birçok açıdan yerel kültür özellikleriyle bezendiği tespit edilmiştir. Kimi anlatıcıların, belirli bazı masalları kendi yaşantılarıyla özdeşleştirdikleri görülmüştür. Teatral bir bir ortamda sanatlı bir gösteri olan sözlü anlatıların icrasında anlatıcı ile dinleyicinin karşılıklı etkileşimde bulunduğu; dinleyici topluluğunun niteliğinin icrayı ve metni etkilediği görülmüştür. İletişim ve eğlence amaçlı teknolojik vasıtaların yaygınlaşmaya başladığı 1985'li yılardan sonra Tokat yöresinde masal anlatma geleneğinin sona erdiği anlaşılmıştır. Günümüzde, aile ortamlarında torunlarına veya çocuklarına nadiren masal anlatan dede, nine, anne ve babaların olduğu tespit edilmiştir. Bir halk anlatısının, onu icra eden ve dinleyen için ifade ettiği anlamın anlaşılmasında, metnin içeriği kadar sosyal çevre ve şartların da bilinmesinin önemli olduğu sonucuna varılmıştır. Bu sebeple daha kapsamlı ve daha nesnel sonuçlara ulaşılabilmesi için herhangi bir halk bilim olgusunun -özellikle sözlü halk anlatılarının icralarının- bütüncül olarak ele alınması gerekmektedir. Değişen sosyal, külrtürel ve yaşam şartları ile kullanılan teknolojik araç gereçlerin niteliğine bağlı olarak modern hayat tarzına uygun masal ortamları oluşturulması yönünde çalışmalar yapılabilir.