Kamusal mekan olarak sokağın kullanımının geliştirilmesinde mekansal kalite kriterlerinin önemi: Beşiktaş Ihlamurdere Caddesi örneği

Tarihsel süreçte toplum yaşamının ortaya çıkmasından itibaren sokak; bir kamusal mekan olarak hareket, iletişim, etkileşim ve buluşma mekanı olmuştur. Farklı dönem, kültür ve coğrafyalarda farklı biçimlerde karşımıza çıksa da kentlerin damarları olma özelliklerini korumuşlardır. Kentsel yapının ve kamusal mekanın esas bileşeni olan sokaklar, insanların hemen evlerinden çıkar çıkmaz karşılaştıkları ilk kamusal mekan olmuşlardır. Kentlerin ortaya çıktığı dönemlerden itibaren kullanılan sokaklar, çok uzun süre yaya hareketleriyle tanımlanan, dolayısıyla şekillenen mekanlardır. Tekerleğin icadı, sokak değişimini başlatan ve yönlendiren en önemli faktör olmuştur. 20. yüzyılla birlikte taşıt kullanımı ve sahipliliğindeki artış, sokağı ulaşım işlevi tekelinde bırakmıştır. Çok katlı binaların ve avm'lerin kentte yer bulmasıyla ticari işlevini de kaybetmeye başlamıştır. 21. yüzyılda teknolojiyle beraber hayatımıza internet ve bilgisayarın girmesiyle yaşam tarzı ve mekanlar değişmeye başlamıştır. Kamusal mekanlardan ve dolasıyla sokaklardan uzaklaşan insanlar, kendilerine sanal mekanlarda yer aramaya başlamıştır. Çağdaş kentsel yaşam düzenine ve değişen dünyaya ayak uydurmaya çalışan sokaklar; insan odaklı olmaktan çok, taşıt odaklı planlanmış ve kamusal mekan özelliğini kaybetmeyle karşı karşıya kalmışlardır. Son dönemlerde kamusal mekana ve dolayısıyla sokağa geri dönüş başlamış ve sokağın canlılığını tekrar kazanması, çekiciliğinin artması, kent ve toplum yaşamına yeniden kazandırılması için arayışlar içine girilmiştir. Her gün içinde bulunduğumuz sokakların da en az binalar ve diğer kamusal mekanlar kadar önemli olduğu ve bu bağlamda tasarımının da belli kriterler ve olgular göz önünde bulundurularak yüksek kalitede mekanlar olarak planlanması gerekmektedir. Bu düşünceden yola çıkarak günümüz sokak ve caddelerinin ulaşım mekanı olarak planlanmasının yanında kamusal özelliklerini de ön plana çıkaracak, insan odaklı, kaliteli sokak mekanları oluşturmak için gerekli olan etmenler tespit edilmiştir. İnsan odaklı, çekici, birleştirici sokak mekanlarının da mekan kalitesi kavramıyla karşılıklı olarak birbirlerini olumlu yönde etkilemektedirler. Kamusal mekan kalitesi ve sokak mekan kalitesiyle ilgili yapılan araştırmalar sonucunda bir sokağın hem fiziksel hem algısal anlamda yüksek kalitede olması için temelde 7 bütünleşik parametreyi sağlaması gerekmektedir. Bunlar; kimlik ve anlam, işlevsel çeşitlilik, erişilebilirlik, estetik ve konfor, güvenlik ve emniyet, teknik altyapı ve insan ölçeğidir. Çalışma kapsamında İstanbul'un en önemli ilçelerinden olan Beşiktaş'ın kullanıcı bakımından en yoğun, ticaret ve hizmet bakımından gelişmiş ve gün geçtikçe daha da kalabalıklaşan; bu sebeple de yeni projelerin gündemi olan Ihlamurdere Caddesi, kamusal mekan kalitesi bağlamında belirlenen 7 parametre kapsamında değerlendirmesi yapılmıştır. Tez çalışması boyunca yapılan literatür araştırması, mekansal analizler, anket çalışması ve gözlemler sonucunda günümüzde kamusal mekan olduğu göz ardı edilen sokakların, dünyadaki gelişmelerle birlikte değişime uğramasının kaçınılmaz olduğu görülmüştür. Ancak bu değişimin insan faktörü, mekan kalitesi düşünülmeden sadece taşıt ulaşımını ve konforunu sağlamak yerine, mekanın kullanıcısını da içine alan, onların mutlu ve iyi hissettiği, yüksek kaliteli sokak ve cadde mekanları üretmek olarak görülmesi gerektiği ortaya konmuştur. Bunun sağlanmasındaki en önemli etken ise tez çalışması kapsamında söylenen 7 parametrenin sokak mekanında yer bulmasından geçmektedir. Bu doğrultuda da Ihlamurdere Caddesi'ni mekan kalitesi bakımından yüksek, kullanıcılarının bu mekanda bulunmaktan zevk aldığı ve ihtiyaçlarını rahatlıkla karşılayabildikleri bir mekan haline getirmek için önerilerde bulunulmuştur.