Kamusal sanatın mekansal ve toplumsal yorumunun Beyoğlu örneği üzerinden incelenmesi

Antik çağdan ortaçağa, sanayi devriminden 21. yüzyıla kadar süregelen kamusal alan tanımlamaları ve uygulamaları her dönem farklılıklar barındırmıştır. 1970'li yılların sonlarına doğru, kamusal alanların önemi terk edilmiş sanayi bölgeleri için hazırlanan yeniden canlandırma projeleriyle gündeme gelmiştir. 1990'lara gelindiğinde 'güzel şehir' anlayışı kamusalın önemini daha çok arttırmış, küresel politikalar üretilmiştir. 21. yüzyılda ise kamusal alan; toplumsal bilinç oluşturma, ekonomik fayda gibi konuları yaratıcı yollarla ayakta tutan faaliyetlerin mekanı olmuştur. Sanat ile ilişkisinin daha kuvvetlenmesi fikri bu noktada ortaya çıkmıştır. Kamusal sanat 1960'larda sanatsal bir kavramdan öteye gitmediği görülürken, 19. yüzyılda sunuş erişim ve bu konuda yaşanan endişeler dile getirilmiştir. 20. yüzyılın başlarından itibaren sponsorları kendisine çeken planlı bir küresel model haline getirilmiştir. Yaratıcılık, teknolojik olanaklar, rekabetçilik fikri ile kamusal sanat; kentler, kurumlar, bireyler için çok yönlü bir süreci başlatmıştır. Bir taraftan kamusallık bilincini odağa alan projeler geliştirilirken diğer taraftan bunun toplumsal yansımaları göz ardı edilmiştir. Bu iki yönlü gelişen ve hızla devam eden kamusal sanat anlayışı üzerine bir bakış sunmayı hedefleyen bu çalışma sınırlarını toplumsal etkilere kadar genişletmeyi hedeflemiştir. Kamusal alanın değişimi, kamusal sanatın büyük ölçüde ekonomik gücünü genişletme hedefi güden siyasi taraflar aracılığıyla yürütülen bir sürece evrimi ve toplumsal etkileri araştırılmıştır. Kamusal alan ve sanatın tarihsel dönemler olarak ele alınmasının ardından bütüncül çerçevesinin görülmesi adına uygulamalara yer verilmiştir. Yeni medya anlayışının gelişmesi, popüler kültür etkisi, ticari kaygılar, farkındalıkların artması gibi birçok etmene bağlı olarak sergi, anlam ve toplumsal kabul görme biçimleri değişmiştir. Değişen kamusal sanat uygulamaları ve kamusallıkları 'katılımcılık', 'algı' ve 'erişim' kavramları üzerinden sorgulanmıştır. Kamusal alan kullanıcısı kamusalda etkileşim ve gereksinimlerinin giderilmesini talep etme hakkına sahip ilk bileşen olarak görülmüş ve kavramlar üzerine algı ölçümleri, etki süreçleri, mekansal yansımaları doğrudan katılımcı görüşmeleri aracılığıyla yorumlanmıştır. Bu çerçevede, kent mekanında sunulma imkanı bulmuş bugünün kamusal sanat faaliyetlerine katılım gösteren kamusal kullanıcı görüşmeleri çalışmanın sonuç verilerini sunmuştur. Katılım nedenleri, erişim imkanları, kamusal sanat algı ve tecrübeleri, beklentileri, geçmişş ve gündelik deneyimleri, kolektif ilişki bakışları değişkenlik gösteren katılımcı profilleri farklı kamusal grupları temsil etmektedir. Eğitim düzeyi yüksek, sosyal çevresi ile ilgi ve yetenekleri üzerine teknik ilişkiler içerisine girebilen, hayat beklentileri ilgilerine göre şekillenen, ekonomik olanakları daha yüksek toplumsal grupların, çağdaş kamusal sanat faaliyetlerine ve politik kamusal sanat tercihlerine yoğunlaştığı görülürken; doğrudan rastlantısallıklardan doğan kamusal sanat faaliyetlerini tercih eden grubun eğitim, ırk, ekonomik faktörler gibi belirli kriterlere göre ayrılmasının güç olduğu görülmüştür. Bu durum tanıtım ve ilgi alanlarına göre şekillendirilen, hedef katılımcısı dışına çıkamayan büyük ölçekli sponsorlu kamusal sanat organizasyonlarının kamusala erişimde yetersiz kaldığı ve toplumsal ayrışma örneği yarattığı sonucunu doğurmaktadır.