turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Başlangıcından günümüze kontak doğaçlama üzerine sosyo-kültürel hayatın etkileri

GÜNÜMÜZE KONTAK DOĞAÇLAMAÜZERİNE SOSYO-KÜLTÜREL HAYATIN ETKİLERİSernaz DEMİREL Bu tez çalışmasında 1970'li yılların sosyal ve kültürel ortamıyla şekillenen kontakdoğaçlama hareket formunun değişen değerlerle birlikte günümüze kadar olan süreçte nasıl şekillendiği sorgulanmıştır. 'Değişen yaşam standartları hareketformunu etkiler mi?' sorusundan yola çıkılarak kontak doğaçlamanın hareket form özellikleri üzerinde durulmuştur. Kontak doğaçlama, hem sosyal dans hem de deneysel dans özeliklerini içinde barındıran bir yapıdadır. Kültür, dans ilişkisi ve Amerikan toplumunda dokunma gibi konuları içine alarak, dönemin sosyal ve kültürel yapısı ile ilgilidir. Hareket ile ilgili değişen değerleri anlayabilmek ve karşılaştırmalar yapabilmek için modern dans tarihinin gelişim sürecine bakmak gerekir. Bu nedenle modern dans tarihinin gelişim sürecine kısaca değinilerek kontak doğaçlamanın oluşumuna zemin hazırlayan koreograflar incelenmiştir. Kontak doğaçlama postmodern anlayışlarla şekillenmiştir. Bu nedenle ortaya çıkışına zemin hazırlayan postmodern koreograflar ve oluşumlar irdelenirken, kontakdoğaçlamayı bir hareket formu olarak tanımlayabilmek açısından farklı hareket formları ile karşılaştırmalar yapılmıştır. Sonuç olarak kontak doğaçlama performanslarını içeren videoların izlenmesi ve karşılaştırmalar yapılması yöntemi kullanılarak, 1980'li yıllardan günümüze kadar olan süreçte değişen anlayışlar çerçevesinde, temel hareket form özelliklerinin dışında, kontak doğaçlamanın ortaya çıktığı dönemin anlayışlarının değişime uğradığı ve kontak doğaçlamanın modern dans tekniğinin içinde bir form olarak kabul edildiği görülmüştür.
Çorum ili ve çevresinde bulunan Bizans Dönemi taş eserler

Doktora tezi kapsamında, Çorum ve Boğazkale Müzeleri ile Çorum ili sınırları içerisinde ele geçen, Bizans Dönemine tarihlendirilen taş eserler incelenmiştir. Tezimizde, taş eserler işlevlerine göre mimari ve liturjik olmak üzere iki grup altında toplanmıştır. Bu iki gruba girmeyen eserler ise diğer taş eserler başlığı altında ele alınmıştır. Eserlerin kataloğu hazırlanarak, malzeme, teknik, motif, kompozisyon ve üslup değerlendirilmesi, sistematik olarak yapılmıştır. Ortaya çıkan bilgilerin ışığı altında bölgesel bir üslubun var olup olmadığı ve Başkent ile taşra arasındaki etkileşimler üzerinde durulmuştur. Taş eserlerin, Bizans sanatındaki yerini belirlemek amacıyla, bölgenin Bizans dönemi coğrafi tarihçesi, yolları ve mimari eserleri ayrıntılı olarak araştırılmıştır. Tezimiz, Bizans Dönemi taş eserlerin incelenmesi konusunda, Karadeniz bölgesinde yapılan ilk doktora tezidir. Bu çalışmanın ileride yapılacak yeni araştırmalara yol açmasını diliyoruz.
Osmanlı mimarisinde statünün görselleştirilmesi

'OSMANLI MİMARİSİNDE STATÜNÜN GÖRSELLEŞTİRİLMESİ' KONULU YÜKSEK LİSANS TEZİNDE OSMANLI MİMARİSİNDE ÜRETİLEN MİMARİ ESERLER İLE ONLARI ORTAYA KOYAN BANİLERİN-PATRONLARIN STATÜLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ İNCELENMİŞ VE BU ÇERÇEVEDE OSMANLI ZİHNİYET IN DÜNYASI, SİYASAL VE KÜLTÜREL BOYUTLARIYLA İRDELENMİŞTİR.
The Architectural structures of the Fatih age

Osmanlı topraklarında yaratılmış olan ve Osmanlı mimarisi olarak adlandırılması gereken bu mimarinin gene aynı başlıkla incelenmesi gerekmektedir. Osmanlı Mimarisi tarihte Osmanlıların yaptığı yolculukla birlikte gelişmiş olup bir gecede yaratılmadığı gibi en son kendi ifadesine ulaşana kadar da birçok denemelerden geçmişştir. Kendilerine özgün mimariyi bulma çabaları esnasında çok çeşitli kültürlerle de etkileşimlerde bulunan Osmanlıların yarattığı eserlerde özellikle erken dönemde bu yakın etkileşimin izlerini gözlemlemek olasıdır. Bu açıdan II. Mehmet devri hem artistik hem de politik olarak büyük önem taşımaktadır. Bizans İmparatorluğunun varlığına son veren ve Osmanlıların uzun zamandır düşlediği dünya imparatorluğu kurma düşüncesi için gerekli adımı atan II. Mehmet olmuştur. Bu aşamada Osmanlılar kendilerini Bizansın mirasçıları olarak görmüşler ve devraldıkları bu noktadan öteye bir Türk devleti olarak devam etmeyi istemişlerdir. İstanbul'un fethinden sonra Osmanlı Devleti idari yapısı yeni bir yapılaşma süreci iğine girmiş ve bu sürecin sanat dünyasına olan yansımaları II. Mehmet döneminin mimari yapılarında gözle görülebilir şekilde belirginleşmiştir. Bu yeniliklerin tek bir kelimeyle özetlenmesi gerekirse o da Klasik Döneme girmeden önce kazanılan dışavurumda kendine güven olarak ifade edilebilir ki bu Osmanlı Mimarisinin kendi klasiklerini yaratması için gerekli niteliktir.
Anadolu Selçuklu Dönemi çini mihraplarda Kufi yazı

Selçuklu Devleti gücünü ve kültürünü genel olarak dini mimaride, cami, mescit, medrese, türbe ve külliye yapılarında göstermiştir. Günümüze kadar ulaşan birçok sanat eseri hala geleceğin sanat anlayışına ışık tutar mahiyettedir. Dış görünümleri sade yapılar olan Selçuklu eserlerinde genel olarak taç kapıları, mihrap ve iç mekan bezemeleri olabildiğince gösterişlidir. Cami ve medreselerin içinde, duvar, kemer, kubbe geçişlerinde, eyvanlarda ve mihraplarda görülen firuze, patlıcan moru ve lacivert renkli sırlı tuğlalarla sağlanan geometrik desenler, çini mozaik süslemeler çağının üslubu ve en zengin örnekleridir. Anadolu Selçuklu dönemi çini mihraplarında kufi yazı örneklerini konu edindiğimiz çalışmamız kapsamında yedi farklı yapı tespit edilmiştir. Konya Alaaddin Cami, Konya Beyhekim Mescidi, Kayseri Gülük Camii, Sivas Gökmedrese, Afyon Mısri Camii, Afyon Çay Taş Medresesi ve Akşehir Ulu Camii mihraplarında kullanılan yazı, bezeme, renk mihrabın genel özellikleri Selçuklu dönemi sanat anlayışı ile uygulanmıştır. Yapı mihraplarında kufi yazı dışında, Selçuklu sülüsü kullanılmıştır. Kufi yazı genellikle rumi motifi ile kullanılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde; araştırmanın amacı ve önemi, kapsamı ve yöntemi yer almaktadır. İkinci bölümde hat sanatı hakkında genel bir bilgi, Aklam- sitte ve kufi yazının özellikleri ve çeşitlerinden kısaca söz edilmiştir. Üçüncü bölümde Anadolu Selçuklu dönemi çinili mihraplarda yer alan kufi yazılar hakkında bilgiler ve katalog bölümü yer almaktadır. Bu bölümde eserin tezyinatı, genel yazıları ve ayrıca kufi yazıları incelenmiş, her katalog başlığı altında değerlendirmeye yer verilmiştir. Son olarak dördüncü bölümde genel bir değerlendirme ile sonuca varılmıştır.
Roma İmparatorluk Dönemi Anadolu kütüphaneleri

Roma İmparatorluk Dönemi Anadolu Kütüphaneleri kültür tarihi açısından literatürde önemli bir yer teşkil etmektedir. Bundan dolayı günümüze ulaşan ve kütüphane olarak tanımlanan yapı kalıntıları arkeolojik çalışmalara konu olmaktadır. Ancak Anadolu'da kurulan Roma İmparatorluk Dönemi Kütüphaneleri'nin tespit ve tanımlarında sorunlar yaşanmaktadır. Sözü edilen kütüphanelerin tipolojik-yapısall özelliklerinin belirlenmesinin yanında, kuruluş, kullanım ve terk ediliş süreçlerinin içeriksel-işlevsel ve kamusal temsil ekseninde detaylıca incelenmesi bu çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır. Sonuç olarak ilgili yapılar 3 grupta toplanmış, tipolojik sınıflandırma problemlerine çözüm önerileri getirilmiştir.
Eleştirel teori bağlamında teknoloji ve sanat ilişkileri

Eleştirel teori, hayatımızda yer alan birçok kavramın kültürel çözümlemelerinde veya akademik hayatın içinde yer bulmuş, giderek büyüyen ve geliştirilen en önemli alanlardan biri olmaktadır. Kültürel çalışmalar ve teorik bilgiler tam da bu bağlamda şekillenmiştir. Kültürlerin ve hakim olduğumuz kendi kültürümüzün işleyişini kavramak ve fikir üretebilmek açısından ileri derecede katkı sağlamaktadır. Niteliksel arama teknikleri kullanılarak kapsamlı bir literatür taraması gerçekleştirilerek; eleştirel bir bakış açısıyla teknoloji ve sanat ilişkilerinin olumlu ve olumsuz yanları araştırılmış, karşılaştırılmalı olarak değerlendirilmiştir. Frankfurt Okulu düşünürleri ile açıklanmaya çalışılmıştır.
Konya Karatay medresesi çini eserler müzesi'ndeki Kütahya seramikleri

'Konya Karatay Medresesi Çini Eserler Müzesi'ndeki Kütahya Seramikleri' başlıklı çalışmamızda, Geç Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde Kütahya'da üretilmiş 79 adet seramik eser ele alınmıştır. Bu çalışma ile sözü edilen eserlerin tüm yönleriyle incelenmesi ve gelişim süreçlerinin ortaya konulması hedeflenmiş; ayrıca yapılacak karşılaştırma ve değerlendirmeler ışığında, dönemin seramik sanatı içerisindeki yerlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Tezin kapsamına dahil edilen 79 adet seramik eser; vazo, tabak, sürahi, kase, kavanoz, kavanoz, kapağı, askı süsü, mumluk, fincan, matara, pabuç, aplik, lamba askısı, kaide, ibrik, lamba, su bardağı, saksı, kandil, meyvelik, darbuka ve küp türlerinden oluşmaktadır. Bu eserler; malzeme, yapım tekniği, süsleme tekniği, form, renk, motif ve kompozisyon açısından ayrıntılarıyla ele alındığında, üretildiği döneme ait Kütahya seramiklerinin üslup özelliklerine dair önemli bilgiler vermektedir. Birbirleri ve çağdaşı örneklerle karşılaştırılan bu eserlerin, malzeme, yapım ve süsleme tekniği bakımından paralellik gösterdiği; ayırt edici yanlarının daha çok form ve süsleme özelliklerinden kaynaklandığı görülmüştür. Bu nedenle, Kütahya'da üretilen seramiklerin dönemsel benzerlik veya farklılıkları, daha ziyade eserlerin form ve süslemelerinden yola çıkılarak yapılan değerlendirme ile ortaya konulmaya çalışılmıştır. Halkın gündelik gereksinimlerine yönelik üretim yapan Kütahya'da, bu anlayışın doğal sonucu olarak İznik'te görülmeyen yepyeni tür ve formların ortaya çıktığı, çalışmaya konu olan eserlerden izlenebilmektedir. Bu eserlerin bezemeleri incelendiğinde; bir yandan İznik'te de görülen geleneksel veya Uzakdoğu etkili motiflerin kullanıldığı; öte yandan Kütahya'ya özgü yepyeni renk veya desenlerin ortaya çıktığı dikkati çeker.
Bursa ilinde türbeler

Türkler tarafından yaygınlaşan anıtsal mezar yapma geleneği İslamiyet öncesinde başlamış olup, İslamiyetin kabulüyle birlikte devam etmiştir. Türklerin Anadolu'yu fethetmesiyle birlikte Anadolu öncesi türbe mimarisinde oluşan birikimin Anadolu'daki zengin kültürle harmanlanmasıyla önemli bir gelişim sağlanmıştır. Bu gelişim özellikle Bursa'da başlayan ve İstanbul'da zirveye ulaşan Osmanlı sanatında görülmektedir. Bu açıdan bakıldığında Türk Sanatında yüzyıllar öncesine dayanan türbe mimarisinde klasik şemanın oluşumunda Bursa'nın önemli bir paya sahip olduğunu söylemek yanlış olmaz. Bursa'nın erken dönem Osmanlı türbeleriyle ilgili yeterli sayıda çalışma bulunmaktadır. Ancak XVI. yüzyıldan sonra yapılmış Bursa Türbeleri hakkında derli toplu bir çalışma yoktur. Bu çalışma XVI. yüzyıldan sonra yapılan Muradiye Türbelerini de içine alıp, XIX. yüzyıla kadar olan Bursa İlindeki Türbeler tanıtılmıştır. Osmanlı'nın ilk devrinde yapılmış olmalarına rağmen XIX. yüzyılda yapılan onarımlarla yenilenen Osmangazi, Orhangazi ve Emir Sultan Türbeleri de katalog'da yer verilmiştir. İBursa İlinde Türbeler ? adlı çalışmada Bursa ilindeki 25 türbenin plan, mimari, malzeme ve süslemeleri ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Bu yapılar fotoğraf ve çizimlerle desteklenerek dönemi içindeki yeri ortaya konmaya çalışılmıştır. Ayrıca incelenen yapıların Anadolu Selçuklu, Beylikler ve erken Osmanlı türbelerindeki benzer örnekleri dipnotlarla belirtilmiştir.
In search of the provincial artist: Networks, services, and ideas in the Ottoman Balkans and the question of structural change

Bu tez Osmanlı İmparatorluğu'nun özellikle Avrupa anakarasındaki bölgelerindeki sanat ve mimari üretimine sanatçının, diğer bir deyişle üretcinin perspektifinden ışık tutmayı amaçlamaktadır. Her şeyden önce, on dördüncü ve on dokuzuncu yüzyıllar arasında Osmanlıların Avrupa topraklarındaki sanat ve mimarinin tarihsel anlatısında sanatçının kendisine verdğimiz yer sorusu ile ilgilenmekteyim. Aynı şahıs ya da grupların cami, kilise, konut ve diğer yapı türlerinin inşa ve dekorasyonuna dahil olduklarını göz önünde bulundurarak hem Müslüman hem de Hıristiyan hami ve sanatçıların eserleri üzerinde çalıştım. Sanat tarihi alanında hem sanatın özerkliğini hem de 'büyük sanat eserleri'nin altında yatan yaratıcı dehayı varsayan geleneksel çizginin aksine, tasarım ve üretim sürecindeki geleneklere dayalı sınırlamalar, uzlaşmalar ve nezaket kuralları gibi 'olumsuz' faktörler ile ilgilenmekteyim. Aynı zamanda, yerel sanatçının Batı'da daha iyi bilinen meslektaşlarıyla ya da İstanbul'daki istisnai sanatçılar ile karşılaştırılması için değil, Osmanlıların belirli bir sosyal sistemi içerisinde faal olan bireyler olarak incelenmesi üzerinde çalışmaktayım. Çalışma hayatlarının olağandışılığı nedeni ile oldukça iyi belgelenmiş sanatçılar yerine çalışmamın odak noktasını eğilimlerin, modellerin, dinamiklerin ve geleneklerin uzun süreli bir bakış açısından tanımlanması ve anlamlandırılması oluşturmaktadır.
Studies in architecture and reconstruction of Udabno III-house D

Doğu Gürcistan'da yer alan Udabno Projesi üç adet M. Ö 10. ve 11. yüzyıllara ait yerleşimleri kapsamaktadır. Yüzey araştırmaları ve kazı çalışmaları ile bu döneme ait ilk yerleşimler tespit edilmiştir. Projede ortaya çıkarılan en önemli yapısall kalıntılar yerleşimlerin orta kısımlarında yer alan çukur evlerdir. Bu tezin temel amacı kazı raporlarından faydalanarak, bu çukur evlerin yapım aşamalarını ve tekniklerini incelemektir. Yapım sürecinde yer aldığı düşünülen aşamalarla ilgili var olan verilerin sayısal değerlere dönüştürülmesiyle bu süreç ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Trabzon merkez ve ilçelerindeki tarihi çeşmeler

Anadolu'da tarihin her döneminde ve bizzat içerisinde yer aldığı Karadeniz Bölgesi'nde önemli bir vilayet olan Trabzon şehrine baktığımızda yöneticiler ve halk tarafından çeşme inşa etmenin revaçta olduğu görülmektedir. Bu noktada araştırma konusu olarak Trabzon şehrinin merkeziyle birlikte tüm ilçelerinden günümüze ulaşan çeşmeleriyle ilgili bir çalışma belirlenmiştir.'Trabzon Merkez ve İlçelerindeki Tarihi Çeşmeler' isimli yüksek lisans tezi bağlamında öncelikle Trabzon merkezi ve diğer ilçelerindeki çeşmelerin envanter kayıtlarına ulaşılarak arazi çalışmaları yapılmıştır. Şehrin 18 ilçesinde günümüze ulaşan 108 çeşmeye ulaşılmıştır. Trabzon çeşmeleri Osmanlı döneminin yöresel mimarisinin küçük ölçekli ancak hoş örnekleridir. Bu yapılarla ilgili yapılmış en detaylı çalışma Reşat Sümerkan ve İbrahim Okman tarafından 1999 yılında yayınlanan 'Kültür Varlıklarıyla Trabzon İlçeler ve Köyler' isimli eserde 59 çeşme mimari özellikleri ve kitabeleriyle tanımlanmıştır. Şehirde ulaştığımız çeşmelerden en erken tarihlisi günümüze ulaşmayan M. 1466 tarihli Hayreddin Paşa Çeşmesi'dir. Günümüze ulaşan 66 depolu, 40 deposuz çeşmenin 52'si kitabelidir. Ayrıca 2 çeşme de mimari ve sanatsal özelliklerini tamamiyle yitirerek yalnızca kitabeleriyle önem arz etmektedirler. Yapılar, çoğunlukla kare kesitli ayaklar üzerindeki kemer ve beşik çatı örtülü formdadır. Az sayıda çeşme enine dikdörtgen planlı, düz sundurma çatılıdır. Kullanılan kemer tipleri genellikle sivri kemer olmakla birlikte az sayıda yuvarlak kemer de görülmektedir. Yapıların genelinde su, musluk ve lüle vasıtasıyla akıtılırken, şehrin batısındaki ilçelerde farklı bir uygulama ile suyun taş çanaklardan akıtıldığı görülmektedir. Genellikle sade işçilikli cephelere sahip yapıların yanı sıra az miktarda geometrik bezeme örnekleri de bulunmaktadır. Bu çalışma ile çeşmeler, tarihi ve mimari değerleriyle ele alınarak Anadolu ve İstanbul örnekleriyle karşılaştırılıp sentez bir sonuca ulaşılmıştır.
Batı sanatında İsa'nın mucizelerinin ikonografisi: Başlangıcından karşı-reformasyon'a kadar

. Hıristiyan sanatının başlangıcından Karşı-Reformasyon hareketinin başladığı XVI. yüzyılın ortalarına kadar olan süreçte, kanonik İncillerde anlatılan İsa'nın mucizelerinin Batı sanatındaki ikonografik gelişimini konu alan bu çalışma, üç ana bölümden oluşmaktadır. Mucize kavramının irdelendiği birinci bölüm, İncilmetninden alıntılar eşliğinde, Kilise Babaları döneminden itibaren Hıristiyandüşüncesinde öne sürülen mucize tanımları, İncil'de anlatılan mucizeler, İsa'nınmucizelerine ilişkin dinbilimsel yaklaşımlar üzerine bir değerlendirmeyi içermektedir. Kanonik İncillerde aktarılan İsa'nın mucizelerinin sınıflandırılmasınaodaklanan ikinci bölümde, dört İncil yazarının metinlerini kronolojik dizgeye bağlı kalarak karşılaştırmalı biçimde ele alan bir tablo oluşturulmuştur. Metinler arasındaki benzerlikler ve farklılıklar dikkate alınarak gerçekleştirilen bütünsel bir değerlendirme sonucunda, İsa'nın mucizeleri ana ve alt başlıklar halinde sınıflandırılmıştır. Çalışmanın ana metnini oluşturan üçüncü bölüm, Batı sanatının gelişim süreci içinde değişen betimleme anlayışı çerçevesinde, İsa'nın mucizelerinin ikonografik ve ikonolojik açıdan incelenmesini konu etmektedir. Bu noktada, ikinci bölümde ortaya konan sınıflandırma yöntemi izlenerek İsa'nın bütün mucizeleri ayrı başlıklar altında ele alınmıştır. Her mucize temasının Batı sanatındaki gösterim biçimleri, sahne şeması açısından belirleyici olan örnekler üzerinden saptanmış ve betimlenişfarklılıkları, gösterim motifleri, kompozisyon anlayışı, referans alınan metin gibi temel noktalar gözetilerek sınıflandırılmıştır. Öte yandan bu inceleme aşamasında, Hıristiyan düşüncesinin temel öğretileri, Kilise'nin doktrinleri, dinbilimselaçımlamalar ve tarihsel süreç içinde değişen dinsel koşullar ışığında mucizebetimlerinin anlamsal boyutu da irdelenmiştir. Böylece, Batı sanatında İsa'nın mucizelerinin ikonografisine ilişkin bir çözümleme ortaya konmaya çalışılmıştır.
Nevşehir mihrapları

Bu çalışma Nevşehir il sınırlarında bulunan, Beylikler ve Osmanlı dönemlerinde inşa edilmiş olan camilerde bulunan mihraplardan oluşmaktadır. Nevşehir'de yer alan Beylikler ve Osmanlı dönemlerine ait camilerde bulunan mihraplar üzerine detaylı bir çalışma henüz yapılmamıştır. Bu çalışmada, Beylikler ve Osmanlı dönemlerinde Nevşehir'de ve ilçelerindeki camilerde bulunan mihrapların tarihçeleri, bugünkü durumları, süsleme ve kompozisyon özellikleri açısından bir bütünlük içerisinde incelenmiştir. Tez: giriş, katalog, değerlendirme ve sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. İncelenen mihraplardan 32 adedi camilerde 1 adedi ise mescitte yer almaktadır. Birinci bölümde; konunun kapsamı, amacı ve önemi, araştırma yöntemi, konuyla ilgili kaynakların değerlendirmesi, mihrabın doğuşu ve dini mimarideki yeri ve mihrap elemanları ele alınmıştır. İkinci bölüm; tezin katalogunu oluşturmaktadır. Bu bölümde mihraplar kronolojik olarak bütün yönleriyle ele alınarak sırasıyla mihrabın yeri, yapıdaki yeri, malzemesi, tekniği, boyutu ele alınmış ve elemanlar başlığı altında, tepelik, çerçeve ve kenar bordürleri, alınlık, köşelik, kemer, mihrap nişi, kavsara, nişin alt kısmı, sütunce ve oturtmalık başlıkları altında ele alınarak kapsamlı olarak mihrap tanımlanmıştır. Üçüncü bölümde; Nevşehir il sınırlarında bulunan Beylikler ve Osmanlı dönemlerinde inşa edilmiş olan camilerde bulunan mihrapların yeri ve yapıdaki konumu, malzeme, teknik, mihrap elamanları ve süsleme başlıkları altında ele alınarak değerlendirilmiştir. Mihrapların yapıdaki yeri ve konumu başlığı altında; taş, alçı ve ahşap malzemeler ile bunların yapım teknikleri üzerinde örnekler verilerek durulmuştur. Mihrap elamanları; tepelik, Çevre ve kenar bordürleri, köşelik, kavsara, niş, sütunce ve oturtmalık alt başlıkları altında örnekleriyle ele alınarak bütün yönleriyle değerlendirilmiştir. Süsleme başlığı altında da mihraplarda görülen süslemeler, bitkisel, geometrik, yazı, mukarnas ve kalem işi başlıkları altında ayrıntılı olarak ele alınarak incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise incelenen mihrapların tasarım, süsleme ve tespit edilen diğer tüm özellikleri ile ilgili bulgular ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Anadolu'da Ortaçağ demir metalürjisi: Kubad Abad, Samsat, Kinet Höyük, Hisn al-Tinat ve Yumuktepe kazı buluntuları

Arkeolojik kazı çalışmalarında Demir Çağı sonrası tabakalarda ele geçen metal buluntular arasında sayıca en kalabalık grubu oluşturan demir objeler kolaylıkla korozyona uğraması, restorasyon ve koruma süreçlerinin zahmetli olması nedenleriyle arkeologlar ve sanat tarihçileri tarafından çalışılması zor malzemeler olarak görülmektedir. Demir buluntular üzerinde yapılan arkeometalürjik incelemeler bu tip malzemelerden, arkeolojik ve tarihsel soruların cevaplanmasında çok değerli bilgiler elde edilmesini sağlamaktadır. Bu doktora tez çalışması ile Anadolu'da beş kazı alanının Ortaçağ tabakalarında ele geçmişş olan demir buluntular başta metalografi olmak üzere çeşitli arkeometalürjik yöntemlerle incelenmiş, bu buluntuların üretimlerinde kullanılan malzemeler ve yöntemler tespit edilmiştir. Şekillendirme işlemleri tamamlanmış demir ürünlerin yanı sıra demirci başlangıç malzemeleri, cüruflar ve luppe artıkları gibi metalürjik buluntular da çalışmaya dahil edilerek üretim süreçlerinin detaylarının belirlenmesi hedeflenmiştir. Demir içerikli buluntuların ele geçtiği Kubad Abad, Samsat, Yumuktepe, Kinet Höyük ve Hisn al-Tinat kazı alanlarının seçiminde farklı teknolojik kültürlere sahip olabilecek topluluklara ait tabakaların bulunmasına dikkat edilmiştir. Böylelikle Anadolu'da Ortaçağ demir metalürjisinin ana hatlarının ortaya konması amaçlanmıştır. Buluntuların türlerine göre ayrılarak incelenmesi ile elde edilen sonuçlar demir üretiminin ve şekillendirmesinin tarihi ile ilgili arkeolojik, arkeometalürjik, tarihsel ve deneysel çalışmalarla karşılaştırılmıştır. Sonuçların değerlendirilmesi ile Anadolu'da Ortaçağ'da doğrudan izabe yöntemi ile üretilmiş luppenin en çok kullanılan üretim malzemesi türü olduğu görülürken yüksek karbonlu pota çeliğinden üretilmiş kesici aletlere Anadolu Selçuklu kültürel tabakalarını içeren Kubad Abad ve Samsat'tan incelenen örnekler arasında rastlanmıştır. Kesici aletlere ek olarak ok ucu, mızrak ucu, çivi, nal ve kullanım amaçları tespit edilemeyen buluntuların üretiminde kullanılan çeşitli teknikler ve uygulanan ısıl işlemler sınıflandırılarak kazı alanlarına göre dağılımları sunulmuştur.
İznik çinisinde şemse uygulamaları

Türk tezyinatında önemli bir yer tutan şemse, halı-kilim ve cilt sanatlarında araştırma konusu oluşmuş ancak çini sanatında yeterince incelenmemiştir. Bu sebeple çalışmanın ana temasını klasik dönem İznik çinilerinde kullanılan şemse formu oluşturmaktadır. Arapça güneş anlamına gelen şems kelimesinden türetilmiş olan şemse, Türk çini sanatında ilk olarak Bursa Yeşil Türbe çinilerinde tespit edilmiştir. Renkli sır tekniğinde hazırlanmış tek örnek olan uygulama, yuvarlağa yakın bir forma sahiptir. Uygulama İznik çinisi olmadığından kataloglamada yer almamıştır. Şemse uygulamalı İznik çinileri, sıraltı tekniğinde üretilmişlerdir. Bu çinilerde yer alan şemseler, yuvarlağa yakın ya da klasik mekik formundadırlar. Sıraltı tekniğinde ilk şemse uygulamaları Süleymaniye Camii'nde tespit edilmiştir. Uygulamalardan ilki, klasik mekik formunda, salbekli ve bulut kompozisyonlu olup, madalyon şeklindeki panoların köşe dolgularında yer almaktadır. Diğer uygulama yuvarlağa yakın formlu, bulut kompozisyonlu olup, ulama tarzında tasarlanmıştır. Başlı başına pano şeklinde tasarlanmış şemse uygulamaları ise, ilk olarak Eyüp Sultan Türbesi'nde kullanılmıştır. Şemse uygulamalı çinilere ait en güzel örnekler Selimiye Camii, Rüstem Paşa Camii, Rüstem Paşa Türbesi, Valide-i Atik Camii, Siyavuş Paşa Türbesi, Eyüp Sultan Türbesi, Topkapı Sarayı III. Murat Has Oda, II. Selim Türbesi ve Sultan Ahmet Camii'nde mevcuttur. İncelemelerde XVI. yüzyıla ait şemse uygulamalarının geneli natüralist üsluplu çiçeklerle bezenmiş, sınırları ayrıntılı olarak işlenmiş, klasik mekik formundadırlar. XVII. yüzyıla ait uygulamalarda ise yoğun olarak rumi kompozisyonları tercih edilmiş, sınırlar daha sade işlenmiş ve şemseler yuvarlağa yakın formlarda tasarlanmışlardır. Araştırmanın kataloglama aşamasında şemseler yüzyıllarına göre gruplandırılmış, aynı yüzyıla ait uygulamalar bulundukları yapıların inşa tarihi dikkate alınarak incelenmişlerdir. Yapılan araştırmanın sonunda 31 yapıdan 120 adet şemse kataloglanmıştır. Uygulamalardan 103 tanesi renk ve desen özellikleri açısından birbirinden tamamen farklıdırlar. Tespit edilen şemseler, dönemlerine, zemin rengine, sınırlarına, kullanılan kompozisyonlarına, salbeklerine, simetri durumuna ve kullanım alanlarına göre yedi grupta incelenmiştir. Belirlenen yapılarda hangi gruptan kaçar tane şemse bulunduğunu gösteren bir çizelge hazırlanarak tezin son kısmına eklenmiştir.