turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Ortaokul (5-8. sınıflar) Türkçe dersi öğretim programı ve ders kitaplarında 'metin türü farkındalığı

Çalışmanın amacı, ortaokul (5-8. Sınıflar) Türkçe derslerinde, öğrencilerde geliştirilmesi beklenen 'inetin türü farkındalığı'nın yerini ortaya koymaktır. Bu bağlamda, 2018 yılı Türkçe Dersi Öğretim Programı, 'inetin türü farkındalığı' açısından incelenmekte ve 'inetin türü farkındalığı'nın ortaokul (5-8. Sınıf) Türkçe dersi ders kitaplarına metin ve etkinlikler/sorular boyutuyla nasıl yansıdığı değerlendirilmektedir. TDÖP'de 'inetin türü farkındalığı'nı esas alan kazanımlar ve Programın sınıflara göre hangi türden metinlere yer verdiği dikkate sunulmaktadır. Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin türlere göre dağılımı ve 'inetin türü farkındalığını' esas alan etkinliklerin/soruların, öğrenme alanlarına göre dağılımı ele alınmakta; etkinlikler/sorular 'inetin türü farkındalığı çerçevesinde değerlendirilmektedir. Araştırmanın kapsamını TDÖP ve 2018- 2019 eğitim-öğretim yılında okutulan MEB yayını ortaokul (5-8. Sınıf ) Türkçe dersi ders kitapları oluşturmaktadır. Nitel araştırma özelliği gösteren çalışmamızda döküman analizi yöntemi kullanılmaktadır. Çalışmanın sonucunda, TDÖP'de metin çeşitliliğine önem verildiği ve kazanımların bu çeşitliliği destekler nitelikte olduğu gözlemlenmiştir. Ortaokul (5-8. Sınıflar) Türkçe dersi ders kitaplarında yer verilen metinlerde de tür çeşitliliğine ve metin türlerinin sınıf seviyelerine uygunluğuna dikkat edilmiştir. 'Metin türü farkındalığı'nı esas alan etkinliklere/sorulara da ders kitaplarında çokça yer verilmiş ve öğrenme alanlarına göre dağılımı yapılmıştır. 'Metin türü farkındalığı'nı esas alan etkinliklerin/soruların, öğrenme alanlarına göre dağılımına bakıldığında; yazma ve okuma öğrenme alanlarına daha fazla yer verilirken konuşma ve dinleme/izleme öğrenme alanlarıyla ile ilgili daha az sayıda etkinliğe/soruya yer verildiği görülmüştür. 'Metin türü farkındalığı'nı esas alaniietkinliklerin/soruların, bilgi ve kavrama düzeyinde kalmayıp uygulama ve analiz basamaklarına da çıktığı söylenebilir.
Yılmaz Karakoyunlu'nun hayatı, sanatı ve romanları

Bu çalışmanın genel amacı 20. Yüzyıl Türk Edebiyatı incelemelerine katkıda bulunmak, özel amacı ise bu dönem edebiyatı içinde yer alan Yılmaz Karakoyunlu'yu gerek yaşamı, gerek sanat anlayışı, gerekse romanları bakımından incelemek ve tanıtmaktır. Tezin kapsamı Yılmaz Karakoyunlu'nun hayatı, sanat anlayışı ve romanlarının incelenmesiyle sınırlıdır. Sonuç itibarıyla Yılmaz Karakoyunlu'nun romanlarının edebiyat tarihi içinde tarihi roman yazarları arasında yer alacağı söylenebilir. TT
Kırgız Türkçesi'nde ünsüzler ve ünsüz olayları

Kırgız Türkçesinde Ünsüzler ve Ünsüz Olayları adlı çalışma; giriş, ünlü ve ünsüzler, ünsüz özellikleri, ünsüz olayları olmak üzere dört kısımdan oluşmaktadır. Giriş bölümünde Kırgız adı, Kırgız Türklerinin tarihi, edebiyatı ve Kırgız Türkçesi hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde ses, ünlü, ünsüz, ünlü-ünsüz farkı ve ünsüzlerin sınıflandırılması üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde Kırgız Türkçesindeki ünsüzlerin tanımlanması yapılmıştır. Daha sonra her ünsüzün Türkçe sözcüklerdeki görünümü ve özellikleri, alıntı sözcüklerdeki görünümü ve özellikleri sözcüğün başında, ortasında, sonunda ayrı ayrı incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Türkçe ve alıntı sözcüklerde başta, ortada ve sonda tespit edilen ünsüz olayları üzerinde durulmuştur.
İzmir Milli Kütüphane 1299 numaralı şiir mecmuası

Tez konusu yaptığımız eser, İzmir Milli Kütüphane'de 1299 numarada kayıtlı bulunan 'Mecmu'a-i Eş'ar' dır. Çalışmada amaç edebiyat tarihinde adı geçmeyen şairlerin ve bilinmeyen şiirlerin tespitidir. Çalışmanın giriş bölümünde mecmua kavramı üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde şiir mecmuasının tanıtımı yapılmış, dış özellikleri ve muhtevası belirtilmiştir. İkinci bölümde mecmuanın çevriyazılı metni yer almaktadır. Bu bölümde şiirler incelenmiş ve divanı bulunanlar karşılaştırılmıştır. Aradaki farklar dipnotlarda belirtilmiştir. Son kısımda ise yararlanılan kaynakların listesi yer almaktadır.
Sait Faik'in üç öykü kitabında - Semaver/Sarnıç: Alemdağda var bir yılan/Az şekerli; Havuz başı/Son kuşlar- olumsuzlama ve olumsuzlamanın metinsel görünümleri

Bu çalışmada, Sait Faik ABASIYANIK'ın -Semaver/Sarnıç; Alemdağda Var Bir Yılan/ Az Şekerli; Havuz Başı/Son Kuşlar- adlı üç öykü kitabında dilde temel iki anlam değerinden biri ve 'olumlama' karşıtı olarak düşünülen 'olumsuzlama' ile 'olumsuzlamanın metinsel görünümleri ' üzerinde duruldu. Bu amaçla, çalışmamız birbirini destekleyen dört bölümden oluşturuldu. 'Olumsuzlama' ile ilgili genel kuram ve açıklamaların yer aldığı 'giriş' bölümünün ardından, birinci bölümde dilde olumsuzlama görünümüne sahip 'biçim birimler' ile yapılan olumsuzlama; ikinci bölümde, 'sözcük birimler' ile yapılan olumsuzlama; üçüncü bölümde 'söz dizimsel' olumsuzlama ve son bölümde, tüm bu görünümlerin bir yansıması olan 'inetinsel olumsuzlama görünümleri' ve bu görünümlerin nasıl gerçekleştiği incelendi. Çalışma bu yönüyle bütüncül bir bakış açısına sahiptir. Bu çalışmada, 'tümceden büyük birimler' olarak da adlandırılan metin parçaları incelendi. 'Olumsuzlama' nın bağlam, derin yapı-yüzey yapı ilişkileri ve diğer metinsel ölçütlerle nasıl gerçekleştiği üzerinde duruldu.
Pİr Mehmed Bin Yusuf El Ankaravİ'nin Tercüman El-Lüga ﺐ ﺖ ﺚ ﺞ ﺢ ﺦ maddeleri inceleme-metin

Pir Mehmed Bin Yusuf Ankaravi bilim, edebiyat ve fıkıh dünyasında tanınan 15. yüzyıl alimlerinden biri olsa da daha çok dil ve edebiyat yönünden tanınmış alimlerden biridir. Eser Birinci Mahmud döneminde 1719 yılında istinsah edilmiştir. Bu eseri dönemin Vakıflar Müfettişi Derviş Mustafa yazdırmıştır. Pir Mehmed Bin Yusuf'un dört eserinden biri olan Lügat-i Kara Piri Topkapı Sarayı Revan Köşkünden temin edilmiştir. Eser Arapça-Türkçe bir lügattir. Arapça sözcüklerin Türkçe karşılıkları verilmiş ve cümle içeresindeki kullanımları ile örneklendirilmiştir. Türkçe kısımları üzerinde çalışma yapıldığı için Arapça kısımlar '' Arapça unsur '' olarak verilmiştir. Eser transkribe edildikten sonra ses ve şekil bilgileri yönüyle incelenmiş ve örnekleri verilmiştir. Eser Osmanlı Türkçesi döneminde yazılmış olsa da daha çok Eski Anadolu Türkçesi özellikleri görülmektedir.15. yüzyılda yazılan bu eserin edebiyat ve bilim dünyasına katkı sağlayacağı ve dilimizin tarihi gelişimi açısından faydalı olacağı kanısındayız.
Tursun Fakı'nın Cumhur-Name adlı eserinin metni ve incelemesi

Bu çalısma Tursun Fakih tarafından yazılan Cumhur-name adlı eser ve onun nüshalarıarasındaki farklar hakkında bilgi vermek amacıyla yapıldı. Cumhur-name, mesnevi tarzında yazılmıs bir gazavat-namedir. Yapılan karsılastırmalarsonucunda 1473 beyit olduğu belirlenmistir. Giris bölümünde Tursun Fakih'in hayatı, edebi sahsiyeti ve diger eserleri hakkında bilgiler almaktadır. Daha sonra eserin dili, biçimi ve konusu, sahıs kadrosu incelenmistir. Ayrıcametinden önce eserin genis bir özeti yer almaktadır. Daha sonra eserle ilgili transkripsiyon ve çeviri çalısması yapılmıstır. Okuyucularakolaylık olması açısından eserdeki bazı eski Türkçe kelimelerle ilgili sözlük hazırlanmıs, sahıs ve yer isimleri ile ilgili dizin çalısması yapılmıstır. Çalısmanın sonunda eserin diger nüshalarının ilk sayfaları eklendi ve yararlanılan kaynaklar belirtildi.
Şah Tahmasb (1524-1576) ile Osmanlı Sarayı arasında teati edilen mektupları içeren 'Münşe, at-ı atİk'in edisyon kritiği ve değerlendirilmesi

XVI. Yüzyılda slam aleminin ve hatta o günkü dünyanın basta gelen iki önemli devleti olan ran Safevi Devleti ile Osmanlı Devleti arasında slamDünyası'nın Liderligi ve Cihan Hakimiyetini elde etme rekabeti yüzünden birçokçatısma yasanmıstır. Mamafih Yavuz Sultan Selim zamanında siddetlenipOsmanlıların Çaldıran Zaferi'yle had safhaya ulasan mücadele; Sultan Süleyman döneminde üç büyük ran Seferi ile devam etmistir. Anadolu'da yasayan Türkmenler arasında Siiligi yayıp bu bölgelerde çesitli isyanlar çıkartarak Osmanlıyızayıflatmaya çalısan Safeviler, bunu basaramamıs olsalar da büyük ölçüdevarlıklarını ve güçlerini hissettirmislerdir. Osmanlı Devleti ile Safevi Devleti arasında 1555'te yapılan AmasyaAnlasması ile çesitli sartlarda uzlasan iki devlet, Sehzade Bayezid'in, ran'a ilticaetmesiyle tekrar karsı karsıya gelmistir. Zira Sehzade Bayezid'in iadesi için birçokmektup teatisi olmustur. Bu mektupların büyük bir kısmının suretinin yer aldıgızmir Milli Kütüphanesi 899/ 1 numarada kayıtlı Münse'at-ı Atik adlı yazmayımektupların bir kısmını yine suret olarak içeren diger yazmalarla karsılastırmalıtranskribe edip edisyon kritigini yapmaya çalıstık. Bu mektuplardan hareketlebaslangıçta Tahmasb'ın bu meseleyi kardesi Elkas Mirza'nın Osmanlılarasıgınmasının intikamı olarak degerlendirdigini daha sonra ise, Bayezid'in kendisiniöldürme planları yaptıgını ögrenince onu bazı menfaatler elde etmek için pazarlık konusu yaptıgını tespit ettik. Osmanlı Devleti'nin, büyük ödünler vermek zorundakaldıgı, elini kolunu baglayan ve itibarını zedeleyen, Avrupa'da ilerleyisiniyavaslatan ve dahili karısıklıkların çıkmasına zemin hazırlayan bu hadise, yapılançetin pazarlıklar sonucu, Sehzade Bayezid ve dört oglunun, Safevilerin baskentiKazvin'de bogularak katledilmesiyle neticelenmistir. Mektuplardan anlasılan o ki, Sah Tahmasb, basarılı bir diplomasiuygulayarak, isteklerine büyük ölçüde ulastıgı gibi maddi-manevi kazanımlar elde etmenin yanında, gelecegin Padisahı Sehzade Selim'den iki devlet arasındakianlasmanın ve dostlugun devamını sağlam ak arzusuyla bir ahid-name almayamuvaffak olmustur. Bayezid Vakası, Osmanlı Devleti'nin duraklama devrinegirmesine sebep olan askeri, ekonomik ve sosyal problemleri tetikleyen hadiselerdenbirisi olmustur. Bu hadise, tımar sisteminin bozulmasına, issiz levend ve suhtelerineskiyalık hareketleriyle baslayan Büyük Celali syanları'na, rüsvet ve ahlaksızlıgınartmasına en önemlisi de halk arasında idareye karsı tepki ve güvensizliginbaslamasına zemin hazırlamıstır, denilebilir.
Orta Türkçede fiilimsiler

Bu tezde, Orta Türkçe dönemine ait eserlerdeki fiilimsi ekleri ve fiilimsi eklerinin kullanımları incelenmiştir. Orta Türkçe XI. yüzyılda başlayan ve XV. yüzyılın sonuna dek süren dönemdir. Orta Türkçe dönemi; Karahanlı Türkçesi, Harezm Türkçesi, Kıpçak Türkçesi ve Eski Anadolu Türkçesini içine alır. Bu dört dönem içinde birçok eser verilmiştir. Bu çalışmanın asıl amacı transkripsiyonu yapılmamış Arap harfleriyle yazılmış Türkçe metinleri Türkiye Türkçesine kazandırmak olmadığı için, yalnızca transkipsiyonu yapılmış metinler üzerinde çalışılmıştır. Bu tezde asıl konu Orta Türkçede fiilimsi ekleri olmakla birlikte, fiilimsi eklerinin Orta Türkçe dönemindeki biçimlerinin gelişimini izlemek amacıyla Eski Türkçe dönemini oluşturan Orhon Türkçesi ve Uygur Türkçesine ait eserler de taranmıştır. Fiilimsi eklerinin, en azından Türkiye Türkçesindeki son biçimlerini belirlemek amacıyla Türkiye Türkçesinde yaşayan eklere de yer verilmiştir. Bu çalışmada, Eski Türkçe, Orta Türkçe dönemlerine ait 54 metin taranmış ve 5 isim-fiil; 17 sıfat-fıil; 23'ü zarf-fiil, 24'ü sıfat-fıil, 4'ü isim-fiil kökenli 51 zarf-fiil eki ve zarf-fiillerle kurulan 25 birleşik fiil saptanmıştır.
Eşref'in şiiri ve Türk hiciv edebiyatındaki yeri

Eşrefin hicivlerini kişilere yönelik olanlar ve toplum ve devlet kurumlarına yönelik olanlar olmak üzere iki genel başlık altında değerlendirmek mümkündür. O, II. Abdülhamit başta olmak üzere II. Meşrutiyet dönemi idarecilerini ve idareci vasfi olmayan pek çok kişiyi hicvetmiştir. Bunların dışında millet, basın, ordu ve askerlik, donanma, II. Meşrutiyet yönetimi gibi sosyal muhtevalı hicivleri de vardır. Hiciv dışında kalan şiirlerini şu başlıklar altında değerlendirmek mümkündür: Dini konulu ve dini şahsiyetler hakkında yazılmış şiirler, tarih şiirleri, methiyeler, rindane şiirler, hikemi şiirler, didaktik şiirler, gülmeceler. Eşrefin, özellikle kitap çapındaki eserlerinde kompozisyon bakımından nazımnesir karışık bir yapıyla karşılaşırız. Daha çok kıtalardan oluşmuş eserlerinde aralara yerleştirilmiş tahkiyevi özellik gösteren açıklama cümleleri, fikra, fabl, hikaye, muhavere parçalan yer almaktadır. Nazım şekilleri ve vezin bakımından divan şiirine bağlı kalan şair en çok kıta nazım şeklini kullanmış ve kendisini bir kıta şairi olarak tanımlamıştır. Hedefine doğrudan ulaşmayı tercih ettiği için genellikle isimleri sıfatlardan soyutlayarak kullanır. Onun şiirlerinde isim ve fiiller ağırlıktadır. Yüksek kesimdeki kişileri Arapça ve Farsça kelimelerin hakim olduğu terkipli bir dille hicvederken alt kesimdeki kişileri hicvettiği şiirlerde konuşma üslubunun bütün özelliklerini görmek mümkündür. Eşref hicivlerini bazen mizahın keskin tonlarıyla, bazen de eğlendiren komik tonlarıyla ortaya koyabilmek için bazı anlatım vasıtaların öne geçirir. İroni, mübalağa, tezat, benzetme, tedriç, telmih, iktibas, ve atasözü işlevsel olarak kullanılan sanatlar arasındadır. Nüktenin esasını teşkil eden karşıtlık tekniği ise onun başarıyla kullandığı bir anlatım vasıtasıdır.
Mehmed Meşa Selimoviç'in hayatı ve eserleri

Mehmed Meşa Selimoviç önce Boşnak, sonra Sırp daha sonra ise genel bir ifadeyle Yugoslav bir yazardır. Muhammed dininden olan Sırp yazarlardan biri olarak kendisini tanıtırdı. Meşa Yugoslav Edebiyatının önde gelen ve Balkan Edebiyat çevrelerinde geniş yankı yaratan yazarlarından biridir. Bu çalışmamda, Mehmed Meşa Selimoviç'in eserlerinin içerik, üslup özelliklerinin gelişimi ve değişimi ele alarak incelenecektir. En önemli yer Derviş ve Ölüm ve Kale romanlarına verilecektir. Derviş ve Ölüm, değişik dönemlerde birçok eleştirmenin övgüsünü kazanan, sinemaya uyarlanan, MEB'in tavsiye ettiği 100 Temel Eser listesinde yer alan, otuz dile çevrilmiş ve birçok önemli edebiyat ödülüne layık görülmüş bir başyapıt ve ölümsüz eserdir. Yetişme döneminde Andersen'den Charles Dickens'a, Dostoyevski'den birçok ünlü yazardan etkilenen Selimoviç Çembe adli son romanını tamamlamadan 11 Temmuz 1982'de Belg at'ta vefat etmiştir.
Akdoğan Köyü monografisi

Bu çalışmada Akdoğan Köyü ile ilgili bir monografi hazırlandı. Monografinin özelliği gereği çalışma alanı tarihi ve coğrafyasıyla birlikte ele alındı. Somut olan veya olmayan kültürüne yer verildi. Çalışmada köydeki halk edebiyatı türlerine, halk bilgisi uygulamalarına, köydeki geçiş dönemlerine yer verildi. Çalışma alanındaki kültür değerlerinin Türk Dünyası kültürünevrenindeki bağlantıları ele alındı. Bunlarla ilgili örneklere yer verildi. Gelenek ve göreneklerin zamanla değişimine değinildi. Çalışmanın geleceğe ulaşacak bir 'Akdoğan Köyü Kitabı' olmasına özen gösterildi.
Türk romanında kentleşme ve kentlileşme: 1950-1980

1950- 1980 yılları arası, Türkiye'de hızlı kentleşme sürecinin meydana geldiği bir dönem olarak dikkat çeker. Toplumsal yapıyı derinden etkileyen bu süreç, dönemin romanlarına da yansır. Yazarlar gözlemledikleri değişim ve dönüşümleri farklı yaklaşımlarla eserlerine konu ederler. Toplumsal, kültürel ve siyasal gelişmelerin kurgusal metinler üzerindeki etkisini örnekleyen bu tezle, disiplinler arası bir çalışma yapmak amaçlandı. Sosyoloji biliminin ve özelde kent sosyolojisinin sunduğu verilerden hareketle kentleşme ve kentlileşme sürecini konu edinen romanlar değerlendirildi. Böylelikle romanların toplumsal anlam katmanları çözümlenmeye çalışıldı.
Divan şiirinde kaside nesiblerinin yansımaları ve anlatım teknikleri

Kaside, Arap, Fars ve Türk edebiyatlarında en çok rağbet gören nazım şekillerinden biridir. Klasik kasidede bulunan çeşitli bölümler arasında şairin sanatkarlığını sergilediği dikkate değer kısımlardan biri de nesibdir. Tarafımızdan hazırlanan tez çalışmasında, XVI. yüzyıldan başlayarak XIX. yüzyıla kadar üzerinde akademik çalışma yapılmış 178 divan taranarak öncelikle kaside nesibleri tespit edilmiştir. Daha sonra elde edilen malzeme, anlatım tarzları, ele alınan konular vb. açılardan tasnife tabi tutularak değerlendirilmiştir. Böylece, Divan şiiri geleneği içinde kaside nazım şeklinin dikkate değer bölümlerinden biri durumundaki kaside nesiblerinin şairlerin üslupları bakımından özgünlüğü dikkatlere sunulmaya çalışılmıştır. Diğer taraftan asırlar içinde nesib kısımları bağlamında genelde Divan şiiri özelde kaside nazım şeklinde meydana gelen değişim ve gelişmeler seçilen örnek nesibler ekseninde ortaya konulmuştur.
Reşad Ekrem Koçu'nun İstanbul Ansiklopedisi'nde yeni Türk edebiyatı içeriği

Tarihçi ve edebiyatçı yönleriyle öne çıkan Reşad Ekrem Koçu çeşitli alanlarda eserler kaleme almış bir şahsiyettir. Onun en önemli eserlerinin başında ise İstanbul Ansiklopedisi gelmektedir. İstanbul Ansiklopedisi pek çok alanda içerdiği ciddi ölçüdeki bilgisiyle dikkati çeken bir eserdir. İstanbul Ansiklopedisi'nin bilgi ihtiva ettiği önemli alanlardan biri de Yeni Türk edebiyatıdır. Tezimizde İstanbul Ansiklopedisi'nin doğrudan veya dolaylı olarak Yeni Türk edebiyatı ile ilgili olan maddeleri tespit, tasnif ve tetkik edilmektedir. Ayrıca İstanbul Ansiklopedisi'nin Yeni Türk edebiyatı ile ilgili olan çizimlerinden de örnekler verilmektedir.
Şerh-i Kasa'id-i Mevlana Şevket ve sistematik şerh sözlüğü

Bu çalışma, XVII. yy. İran sahası Türk şairlerinden Şevket-i Buhari'nin kasidelerine, XIX. yy. Osmanlı şair ve alim şahsiyetlerinden Mehmed Murad Nakşibendi'nin yazmış olduğu 'Şerh-i Kasa id-i Mevlana Şevket' adlı şerh metninin, Latin harflerine transkripsiyonlu aktarımı ve incelenmesini konu edinmektedir. Şevket-i Buhari, Sebk-i Hindi'nin İran'daki önemli temsilcilerinden olmasının yanı sıra, Osmanlı dönemi Divan şairlerini etkilemesi sebebiylebizim için büyük önem arz etmektedir. Türkiye'de birçok kütüphanede Divanı'nın yazmasının bulunması, Divanı'na ve kasidelerine şerhler yazılmış olması, onun Divan şairleri tarafından görmüş olduğu ilginin en büyük göstergelerindendir. Çalışmaya konu olan şerh metni, Mehmed Murad Nakşibendi tarafından Şevket-i Buhari'nin üç kasidesine yazmış olduğu şerhlerden oluşmaktadır. Mehmed Murad Nakşibendi, şairliği yanında, farklı alanlarda da çalışmalar yapmış alim bir şahsiyettir. Şerhlerinde hadis, fıkıh, kelam, tefsir, belagat vb. alanlarda önemli bilgiler vermektedir. Çalışmada ilk önce, şerh kültürü hakkında bilgiler verilerek Şevket-i Buhari'nin ve Mehmed Murad Nakşibendi'nin hayatı ve edebi kişiliği hakkında bilgiler verilmiştir. Daha sonra, çalışmaya konu olan 'Şerh-i Kasa id-i Mevlana Şevket' adlı şerh metninin, transkripsiyonlu harf aktarımı yapılarak, taranmasıyla sistematik şerh sözlüğü hazırlanmıştır. Bu çalışmada amacımız, Şevket-i Buhari'nin şiir anlayışını, klasik şerh kültürümüzüdaha iyi tanımak ve klasik şerh kültürümüze katkıda bulunmaktır.
Der einfluss interlingualer strukturunterschiede auf den literarischen übersetzungsprozess am beispiel von Halid Ziya Uşakligil's roman Aşk-ı Memnu

Çeviri faaliyetinin salt bir dilsel aktarım işleminden ibaret olmadığı; aksine daha karmaşık bir yapıya sahip çok boyutlu bir faaliyet olduğu günümüz çeviri kuramlarında genel olarak kabul görmektedir. Çeviri faaliyetini bu denli karmaşık hale getiren ise çeviri sürecini doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen birçok iç ve dış faktörün bulunmasıdır. Çeviri sürecine dahil olan dillerin arasındaki muhtemel yapısall farklar çeviri sürecini doğrudan etkileyen faktörler arasında yer almaktadır. Dünya üzerindeki bazı dillerin arasında aynı dil ailelerinden gelmeleri sebebiyle bir takım benzerlikler bulunmakla beraber diller arasında tam bir yapısall özdeşlikten söz etmek mümkün değildir. Zira bir toplumun yaşam biçimi ve kültürel değerleri tedrici olarak dilinin morfolojisine, söz dizimine ve kelime hazinesine nüfuz etmektedir. Mevcut çalışmada, bu ön kabullerden yola çıkılarak; Türkçe ve Almanca arasındaki sözdizimsel ve biçimsel farkların edebi çeviri sürecine ne gibi bir etkisinin olduğu sorusuna cevap aranmaktadır. Bu amaç doğrultusunda; Halid Ziya Uşaklıgil'in Aşk-ı Memnu başlıklı romanı ile bu romanın Wolfgang Riemann tarafından Verbotene Lieben başlığıyla yapılan Almanca çevirisi çeviri kuramları çerçevesinde incelenmiştir. Öncelikli olarak kaynak metin ve erek metnin oluşum süreci Christiane Nord'un 'Çeviri Amaçlı Metin Çözümlemesi' modeline göre analiz edilmiştir. Ardından diller arasındaki yapısall farkların neden olduğu çeviri sorunları tespit edilmiş ve çevirmenin bu sorunları çözmek üzere hangi çeviri yöntemlerinden yararlandığı araştırılmıştır. Sonuç olarak; çevirmenin kaynak metnin bazı edebi özelliklerinden feragat etmek suretiyle içerik odaklı bir çeviri anlayışını tercih ettiği ve kaynak metni Alman okur için daha rahat okunabilir bir hale getirmeye özen gösterdiği görülmüştür. Fakat yapılan çeviri analizlerinde bazı metin bölümlerinde hem içeriği hem de romanın dilsel zarafetini ve yazarın üslubunu korumanın mümkün olduğu tespit edilmiştir.
Cevdet Kudret hayatı ve eserleri

'Cevdet Kudret / Hayatı ve Eserleri' adlı bu çalışma, yazarın hayat hikayesini, sanat anlayışını ortaya koymayı ve eserlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Sekiz bölümden meydana gelen çalışmanın birinci bölümü, 'Cevdet Kudret'in Hayatı ve Edebi Kişiliği' başlığını taşımaktadır. Bu bölümde, yazarın hayatı ve edebi kişiliğiyle ilgili bazı bilgiler verilmiştir. 'Eserleri' başlığı altında da, kitap halindeki eserlerinin listesi sunulmuştur. İkinci bölümde, Kudret'in şiirleri yapı ve muhteva yönünden değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde, yazarın hikayeleri; dördüncü bölümde de romanları incelenmiştir. Her iki bölüm de dokuz ana başlık altında yapılan değerlendirmelerden oluşmaktadır. Yazarın, söz konusu türlere ait eserleri; 'olay örgüsü', 'tema', 'tez', 'kişiler', 'zaman', 'mekan', 'bakış açısı ve anlatıcı', 'anlatma tarzı' bakımından değerlendirilmiştir. 'Hikayelerin Tanıtımı ve Genel Özellikleri' ile 'Romanların Tanıtımı ve Genel Özellikleri' başlıklı kısımlarda ise; eserlerin yazılış hikayesi ve bu eserler hakkındaki çeşitli görüşler yansıtılmıştır. Çalışmamızın beşinci bölümü, Kudret'in tiyatro yazarlığına ayrılmıştır. Öncelikle tiyatrolarının genel özellikleri hakkında bilgi verilmiştir. Yazarın bu türdeki eserleri; 'olay örgüsü', 'oyun kişileri', 'mekan ve zaman unsurları' bakımından, bu bölümde incelenmiştir. 'Cevdet Kudret'in Denemeciliği' başlıklı altıncı bölüm, üç kısımdan meydana gelmiştir. Bu bölümde; Kudret'in denemeleri, konuları ve anlatım tarzı yönünden değerlendirilmiştir. Yazarın; kitaplarına almadığı denemeleri ve yazıları ise bu bölümün üçüncü kısmında ve iki grup halinde ele alınmıştır. 468 Çalışmamızın yedinci bölümü, 'Cevdet Kudret'in Edebiyat Tarihçiliği ve Eleştirmenliği' başlığını taşımaktadır. Kudret'in tiyatro üzerine çalışmaları, antoloji ve incelemeleri, monografik nitelikli kitapları ve derlemeleri, bu bölümde değerlendirilmiştir. Yazarın; bu türlerdeki eserlerini sunarken nasıl bir yol izlediği, örneklerle anlatılmıştır. Sekizinci bölüm, Cevdet Kudret'in eğitimci yönünü ele almaktadır. Yazarın ders kitapları da bu bölümde değerlendirilmiştir. 'Sonuç' bölümünde, çalışmadan elde edilen bulgular sunulmaktadır. 'Kaynakça'da ise; Cevdet Kudret'in eserleriyle birlikte, yararlandığımız eserlerin listesi yer almaktadır. 469