Bir performans aracı olarak kaval ve teknik gelişimi

Türkiye'de, halk müziği ve halk çalgıları ile ilgili ilk araştırma çalışmaları 20. yüzyılın başlarında yapılmaya başlanmıştır. Yapılan alan araştırmalarında çok zengin bir repertuar ve çalgı çeşitliliğine rastlanmıştır. Bu birikim ilk defa 1924'te yayınlanmaya başlanmıştır. Yine halk bilimi içerisinde değerlendirilen halk çalgılarının ilk defa devlet kurumlan tarafından profesyonel kadrolar oluşturularak icra ettirilmesi ve aym zamanda profesyonel amaca yönelik eğitimlerinin verilmeye başlamasında, TRT Kurumu Radyosu tarafından 20. yüzyılın ilk yansında gerçekleşmiştir. Fakat Türk Müziği çalgılanmn akademik bir çatı altında örgün eğitiminin yapılmaya başlanması ancak 1976 yılında Türk Musikisi Devlet Konservatuvan'nın kurulmasıyla mümkün olabilmiştir. Bu tarihlerde ilk defa başlanacak olan Türk Müziği'nin ve Türk Müziği çalgılanmn eğitimi konusunda bilimsel altyapı eksiklikleri olmasına rağmen, eğitim süreci içerisinde gerekli bilimsel altyapının oluşturulması amacıyla, Konservatuvar'a öğrenci alımı yapılarak, resmi anlamda Türk Müziği'nin ve çalgılanmn eğitimi verilmeye başlanmıştır. Dilsiz kaval'ın eğitimine ise, ilk defa 1980 yılında Türk Musikisi Devlet Konservatuvan Çalgı Eğitim Bölümü'nde başlanmıştır. Dolayısıyla Konservatuvar Çalgı Eğitimi Bölümü, dilsiz kaval çalgısından ilk mezunlannı 1991 yılında vermiştir. Bu ilk oluşum sürecinde, Konservatuvar' daki çalgı eğitiminde, diğer derslerin desteğiyle, ağırlıklı olarak 'ineşk' ve 'ustadan çırağa aktarma' gelenekleri öğretim yöntemi olarak kullanılmıştır. Bu geleneksel yöntemler göreceli olarak başarılı da olmuştur. Fakat biz, yalnızca bu yöntemlerle çalgı eğitiminin yapılamayacağım düşündüğümüz ve diğer yandan da, bu yöntemlere karşı olmadığımız için; Türk Müziği çalgılanna yönelik, metoda dayalı, bilimsel alt yapısı hazırlanmış bir eğitim sistemi içerisinde, meşk ve ustadan çırağa aktarma yöntemlerinin dikkatli ve belirli oranlarda kullanılmasından yanayız. Çünkü Türk müziği için, sadece usta-çırak ilişkisine dayanan yöntemler, Türk müziği çalgılanmn eğitiminde ve eğitim sonrası alanlarda, bazı olumsuz sonuçlara neden olmaktadır. Diğer yandan sadece teknik çalışmalara dayanan yöntemler de Türk müziği için yeterli olmayacaktır. Bu nedenle tarafımızdan, konuya hem süreç hem de sonuçlan açısından daha sistematik ve standart çözüm önerileri getirmek amacıyla 1991 yılından itibaren, dilsiz kaval öğrencileriyle birebir yapılan çalışmalann sonucunda, bu eğitim xmsürecinde kullanılabilecek bir dizi teknik ve ezgisel alıştırma/etüt dağarcığı oluşturulmuştur. Söz konusu dağarcık, diğer teknik önerilerle birlikte bu çalışmadaki araştırmamızın amacı olan 'dilsiz kavalın eğitim sorunlarının' çözülmesi konusuna, farklı bir bakış açısı getirmek amacıyla kullanılmaktadır. Bu doğrultuda, çalışmanın ana kısımlarında, önce dilsiz kaval eğitiminde rastlanan ve sistem eksikliğinden kaynaklanan problemleri irdelemek, daha sonra da bunlara göreceli olarak çözüm getirmek için model olarak tasarlanmış ve bugüne kadar uygulanmış olan bu alıştırma ve etüdlerin, dilsiz kaval eğitiminde nasıl bir mantık içerisinde kullanıldığı ve buna paralel olarak ortaya çıkan teknik öneriler paketi anlatılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın genelinde ise, hedef konuyu desteklemek amacıyla, kavalın tarihi ve gelişimi ile coğrafi yaygınlığı ile ilgili bilgilere yer verilmiştir. Bu doğrultuda, kavalın kelime anlamından yola çıkılarak, bölümler halinde; yapısall bakımdan hangi tür çalgıları kapsadığı, bazı kaval çeşitlerinin tarihçesi, coğrafi bakımdan yaygınlığı ve bu yaygınlık içerisindeki çeşitleri incelenmiştir. Bunun yanı sıra kaval tür ve çeşitleri yapısall bakımdan sımflandırılmıştır. Sınıflandırmaya ek olarak, kaval ailesi içerisinde kabul ettiğimiz tüm çalgıların teknik özellikleri de bilinen verilere göre aktarılmıştır. Daha sonra dilsiz kavalın tanımı yapılarak, teknik özellikleri ayrıntılarıyla incelenmiştir. Konumuzun esas amacım oluşturan 'dilsiz kaval eğitiminde karşılaşılan problemler ve çözüm yollarTnı da ayrıntılarıyla inceledikten sonra, bu çalışmada önerilen etütlerin teknik tanımlan ve amaçları, örnekler üzerinde açıklanmıştır. Bu anlamda aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır: 1) Kaval kelimesi Türkçe kökenlidir ve üflemeli çalgı ismi olarak, yalnızca Türkiye ve Balkan ülkelerinde kullanılmaktadır. 2) Kaval kelimesi birçok farklı tipteki kamışsız üflemelilerden, dilli veya dilsiz tüm üflemeli halk çalgılarını kapsamaktadır. 3) Dilli çoban kavalları sadece Türkiye'de mevcuttur. 4) Kaval türü çalgıların ve kavalın tarihi, bilinen belgelere göre en az 4800 yıl geriye doğru gitmektedir. 5) Kaval çeşitleri birçok kültürde birbirinden bağımsız olarak ortaya çıkmış ve yaygınlaşmıştır. Dolayısıyla bu tür çalgıların, tek başına herhangi bir kültüre maledilmesine olanak yoktur. 6) Bu tür çalgıların, her coğrafyada kolayca bulunabilen doğal maddelerden üretilebilme özellikleri, ve kolay taşınabilir olmaları, kolayca yayılmalarına ve binlerce yıldır büyük değişikliklere uğramadan yaşamalarına imkan vermiştir. 7) Herhangi bir dilsiz kaval çeşidinin gövdesi, bugünkü gelişmiş üflemeli çalgıların fiziki yapılarının temelini oluşturmaktadır. Dilsiz kavalın eğitimi ile ilgili sonuç ve önerilerimiz ise özetle şu şekilde ortaya çıkmıştır: 1) Eğitim ve icra alanına katkı sağlanabilmesi için dilsiz kavalın, bilimsel hesaplara dayalı, standart üretiminin yapılması gereklidir. 2) Çalgı yapımının standardizasyonunda, dilsiz kaval ve benzeri çalgıların üretimi aşamasında, yapılacak çalışmanın sağlıklı sonuçlara ulaşabilmesi xıviçin, çalgıdan ses elde edilmesi kişisel tekniklerle değil, belirli ve standart tekniklerle yapılmalıdır. 3) Bu doğrultuda, dilsiz kavalda mutlaka doğru bir tutuş ve üfleme standardı sağlamak gereklidir. 4) Dilsiz kaval eğitiminde, mutlaka hem 1. hem de 2. perde sistemlerine yer verilmelidir. Ve eğitimde, 1. perde sisteminin öncelikli olması gereklidir. 5) Bu çalışma dahilinde verilen alıştırma ve etütler, dilsiz kavalın Türk Halk Müziği kapsamında ve belirlediğimiz çerçevede öğretimi için oluşturulmuş bir model metodun ana yapışım oluşturmaktadır. Bunların, dilsiz kaval eğitimi için burada ortaya koyduğumuz tüm teknik önerilerle birlikte sistematik olarak uygulanması, eğitim süreci sonunda doğru sonuçlar verecektir. Çalışmamızda bahsedilen, 'Türk müziği çalgılarının eğitiminde, usta-çırak ilişkisi yöntemi yani 'ineşk' yönteminin tek basma yeterli olamayacağı' fikrine yönelik verilen son öneri ise şudur: Dilsiz kaval eğitiminde temel olarak, burada belirlenen prensipler uygulanmalı ve fakat mutlaka meşk yöntemiyle de, yapılan teknik çalışmalar desteklenerek, söz konusu teknik birikime, müzikalite zenginliği eklenmelidir. Türk müziğinin matematiksel çerçevesi dışındaki en önemli özellikleri, ancak bu sayede daha iyi anlatılabilir ve anlaşılabilir. XV