Alt işveren kavramı, uygulamada karşılaşılan sorunlar ve yeni bir model denemesi

Alt işveren kısaca bir işverenden iş alan diğer işveren olarak tanımlansa da tam manası ile şu şekilde tanımlanmalıdır: 'Bir işverenden aralarındaki hukuki ilişki çerçevesinde, bir işin belirli bir bölümünde veya işyerinin eklentilerinde iş alan ve bu iş için kendi adına işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişidir.' Alt işverenin işini yürüttüğü yer, asıl işyerinden bağımsız bir işyeridir. Bu sebeple, alt işveren ve işçileri dahil oldukları işkolunun bulunduğu sendikaya üye olabileceklerdir. Sendika üyeliği açısından; alt işveren kavramına bu kanunda yer verilmesi ile alt işveren işçileri de -kanunda belirtilecek niteliklere sahip olmakla- sendika üyeliklerine hak kazanabileceklerdir. Yetki tesbiti bahsi için, alt işverenin bu kanunda ayrı bir maddede yer alması ile -diğer kanuni koşulları yerine getirmekle- alt işveren işçileri de bağlı oldukları iş kolu açısından yetki tesbitinde göz önünde bulundurulacaklardır. Alt işveren işçisinin toplu iş sözleşmesinden yararlanması ancak, kendi işvereni olan alt işverenin yapacağı toplu iş sözleşmesinden yararlanmak şeklinde olacaktır. Asıl işverenin tarafı olduğu toplu iş sözleşmesi hükümlerinden alt işveren işçisinin yararlanması Türk İş Hukuku'ndaki mevcut kaide ve ilkelere göre mümkün görünmemektedir. 83 Alt işveren işçisinin asıl işverenin işyeri için yapılan grev oylamasında nazara alınmaları mümkün değildir. Alt işveren işçileri ancak, dahil oldukları iş kolu ve alt işverenin taraf olduğu toplu iş uyuşmazlığına ilişkin yapılacak grev oylamasına katılabileceklerdir. Alt işveren işçileri, çalıştıkları işyerinin asıl işverenin işyerinden bağımsız bir işyeri olması sebebi ile asıl işverene ait işyerinde uygulanan greve katılmaları kanunsuz grev sayılacaktır. Bu sebeple, alt işveren işçileri ancak aralarında hizmet akdi bulunan alt işverenin bağlı bulunduğu iş kolu ve işyerine ilişkin olan toplu uyuşmazlık sonucu uygulanacak greve katılabilirler. Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 87. maddesi'ndeki düzenlemenin yerinde olduğu ifade edilebilir. Bu hükümle alt işveren uygulaması için Sosyal Sigortalar Kanunu açısından 'münhasıran işçi çalıştırma' unsuruna yer verilmemiştir. Böylece işçileri himaye gayesi yerine getirilmiş olacaktır. Ancak, bu hükümdeki 'aracı' kavramı yerine mevzuatta kavram birliğinin tesisi açısından 'alt işveren' kavramının yer alması gerektiği kanaatindeyiz. Alt işveren uygulamasına işyerindeki işçileri sendikasızlaştırmak ve işçilerin toplu iş sözleşmesi hükümlerinden yararlanmasını engellemek amacı ile başvurulduğu da görülmektedir. Bu tür kötü niyetli davaranışlar karşısında Kanuna karşı hile ve muvazaa iddiaları ileri sürülüp, kanıtlanarak bu kötü niyetli tutumlar bertaraf edilebilir Ancak, bu durumu kanıtlamanın da kolay olmadığı ifade edilebilir. Alt işveren uygulaması mevzuatımızda ayrı bir madde ile ve unsurları ile birlikte yer almalıdır. İş Kanunu, Sendikalar kanunu, Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu ve Sosyal Sigortalar Kanunu'nda tanım ve unsurları ile yer vererek 'alt işveren' kavramının İş Hukuku mevzuatının temel kavramları arasına girmesi sağlanmış olacaktır. Böylece, alt işverenler ve işçileri gerek Bireysel İş Hukukunda, gerekse Toplu iş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukukunda hususen yer alarak ayrı düzenlemelere tabi tutulmaları sağlanmış olacaktır.