turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Tercüman-ı Hakikat gazetesi (3001-3500. sayılar) inceleme ve seçilmiş metinler

Basın, Tanzimat Edebiyatı ve takip eden yıllarda haber verme vazifesinin yanında birçok görevi de yerine getirmiş, tesis edilmeye çalışılan yeni edebiyata zemin oluşturmak da bunların başında gelmiştir. Ahmet Midhat Efendi tarafından yönetilen Tercüman-ı Hakikat, uzun süre yayımlanan (1878- 1922) bir gazete olarak okurlarını siyasi, sosyal, ilmi konularda bilgilendirmenin yanında edebiyata hizmetini de hep devam ettirmiştir. Bu çalışma, gazetenin 1888- 1890 yılları arasında yayımlanan 3001- 3500. sayılarını kapsamaktadır. Giriş ve ardından üç ana bölümden oluşan çalışmanın 'Giriş' kısmında devrin basını ve edebiyatı hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır.'Birinci Bölüm'de, Tercüman-ı Hakikat'in kimlik bilgileri, şekil ve muhteva özellikleri ile yazar kadrosu verilerek gazetenin Türk basını içindeki yeri ve edebiyata hizmeti değerlendirilmiştir. 'İkinci Bölüm', yazar adlarına göre alfabetik dizin ile metinlerin konularına göre hazırlanan alfabetik dizinden oluşmaktadır. Bu kısımda imzalı metinlerin tamamı ve imzasız metinlerin edebi nitelikte olanları sıralanmıştır. Gazetede yer alan kitap, mecmua ve çeşitli konulardaki ilanlar da bu bölümde, aynı sistem içinde sunulmuştur.'Üçüncü Bölüm' ise gazetede tespit edilen, çeşitli konularda yazılmış edebi nitelikli örnek metinlere ayrılmıştır.
Safiye Erol'un romanlarında sosyal hayat

Cumhuriyet dönemi kadın yazarlarımızdan Safiye Erol'un romanları üzerineyaptıgımız çalısmada, romanları sosyal hayat açısından inceledik. Yazarın hayatı yansıtan romanları, olayların geçtigi döneme ait sosyal olayları da içinde tasımasıaçısından önem tasır. Biz de bu romanları sosyal, tarihi, ekonomik, kültürel ve mekansal boyutlarıyla inceledik. Ülkenin geçirdigi kültür degisimini ve bu degisiminsosyal hayata etkilerini saptamaya çalıstık.
Orta öğretim dokuzuncu sınıf Türk edebiyatı ders kitaplarındaki görsel zeka, sosyal zeka ve içsel zeka unsurları üzerine bir araştırma

Bu çalışma; çoklu zeka kuramına uygun olarak hazırlanıp, 2005 yılında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından onaylanarak ortaöğretim kurumlarının 9. sınıflarında okutulan Türk Edebiyatı ders kitabı ve 1992 yılı, Lise 1 Türk Dili ve Edebiyatı ders programına uygun olarak hazırlanmış; MEB, Şimşek, Serhat, ve İnkılap Yayınlarına ait ders kitaplarının görsel, sosyal ve içsel zeka açısından kuramsal temellerinden hareketle içeriklerinin analiz edilmesi, eksik yönlerinin karşılaştırılması amacıyla planlanıp, yürütülmüş nitel bir çalışmadır. Çeşitli devlet okullarında ve özel okullarda çalışan 100 öğretmene uygulanan 37 soruluk bir anket çalışmasıyla teze ilişkin öneriler desteklenmiş olup; bu sorularda öğretmenlerin yeni kitabın ÇZK'nın temeline uygunluğu, görsel, sosyal ve içsel zekaya yönelik eleştirilerine ilişkin duygu ve düşünceleri sorgulanmıştır. Sonuç olarak; davranışsal kurama uygun olarak hazırlanan 9. sınıf Türk Edebiyatı ders kitaplarında, farkında olunmadan ÇZK'ya yer verilmiş olunmasına karşın tam olarak bu kurama uygun değildir. Yeni dönem edebiyat kitaplarının ise bu kuramın temeline uygun olarak hazırlandığı; ancak incelenen zeka alanlarına tam olarak hitap etmediği söylenebilir. Ders kitabı temel öğretim materyalidir. Öğretmenlerin ders işleme stratejilerinin de ÇZK uygulamasında büyük yeri vardır. ÇZK'nın uygulanabilmesi sadece ders kitabıyla mümkün olmadığından çeşitli öğretim araç-gereçleriyle desteklenmesi gerekmektedir. Bununla beraber ders kitapları, ÇZK'nın öğretim stratejilerine olanak sağlayacak şekilde düzenlenmelidir.
Hasan Akçay'ın eserleri ve kişiliği

Bu çalışmanın konusunu ağırlıklı olarak Hasan Akçay'ın edebi kişiliği ve şiirleri oluşturmaktadır. Çalışmanın tamamında kitaplarına almadığı, dergi sayfalarında kalmış, kitap olabilecek hacme ulaşmamış çeşitli türdeki yazılarından yararlanıldı. Gazete ve dergilerde bulunan yazıları ve şiirleri üzerine yazılmış makaleleri inceleyerek işe başlanıldı. Çalışma sekiz bölümden oluşturuldu.. İlk bölüm giriş, ikinci bölümde Hasan Akçay'ın hayatı ele alınıldı.. Üçüncü bölümde Hasan Akçay'ın eserleri ve şiirlerinin tematik incelenmesi yapıldı. Bu bölümde eserlerinin genel tanıtımı ve şiirlerinin içerik olarak incelendiği görülmektedir. Dördüncü bölümde ise şiirleri şekil bilgisi ve ahenk unsurları açısından incelendi. Beşinci bölümde ise edebi sanatlara yer verildi. Altıncı bölümde sonuç ele alındı. Sonraki bölümde kaynakçalara yer verildi. En son kısım olan ekler bölümünde Hasan Akçay'ın çeşitli gazete ve dergilerde, sanat-edebiyat ve hayatla ilgili kendisine yöneltilen sorulara vermiş olduğu cevaplara yer verildi. Bu röportajlar ile birlikte de şairin hayatı, algılayış ve yorumlayış şeklini, edebiyatla, sanatla, şiirlerle ilgili görüş ve düşünceleri ayrıntılı bir şekilde öğrenilmiş olundu.
Selahaddin-i Uşşakİ ve Türkçe tasavvufİ şiir şerhleri

Selahaddin-i Uşşaki, 18. yy'da yaşamış alim, şair, şarih ve mutasavvıftır. Hayatı hakkında kaynaklarda fazla bilgi yoktur. Halveti tarikatının üçüncü piri sayılmaktadır. Fatih'te bulunan Tahir Ağa Tekke'de medfundur. Şiirlerinde Salahi mahlasını kullanmıştır. Telif, tercüme birçok eser kaleme almıştır. Türkçe, Arapça ve Farsça bazı şiirlere yazdığı şerhler de eserleri içinde önemli bir yer tutmaktadır. Salahi, şerhlerinde sık sık ayetlerden, hadislerden, ünlü mutasavvıfların fikirlerinden faydalanmıştır. İSelahaddin-i Uşşaki ve Türkçe Tasavvufi Şiir Şerhleri? başlıklı bu tezde yalnızca Türkçe şiirlere yazılan şerhler incelenmiştir. Şerh edilen manzumeler tasavvufi özellikte manzumelerdir. Bunlar bazen tasavvufi hususları açıklamak bazen de şiirlerde geçen tasavvufi hususların şeriate uygunluğunu göstermek için şerh edilmiştir. Salahi'nin şerhleri tasavvufa dair meseleleri ve tasavvuf muhtevalı şiirleri anlamak açısından önemli bir çalışmadır.
Şerif Benekçi'nin romanlarında kültürümüzün unsurları

Yaşadığımız hayata dair çeşitli görüntüleri bizlere yansıtan roman türü, kültür araştırmaları için de önemli kaynaklardan biridir. 'Şerif Benekçi'nin Romanlarında Kültürümüzün Unsurları' isimli bu çalışmamız, esas itibariyle yazarın Şimdi Ağlamak Vakti, Bir Şafak Yürüyüşü, Kumsalı Olmayan Ada, Kırlangıçlar Erken Göçtü ve Güvercin Geçidi romanlarının konuyla ilgili genel bir değerlendirmesinden ibarettir. Adı geçen romanlardaki dil, tarih, insan, aile, toplum, din-tasavvuf, ahlak ve ölüm gibi kültür öğeleri değişik açılardan incelenmiştir. Çalışmamızda Türk toplumunun bir buçuk asırdan beri yaşamakta olduğu medeniyet krizine ve kültür değişmesi/gelişmesi macerasına yönelik son elli yıla ait pek çok husus gün ışığına çıkarken; Türkiye'nin söz konusu dönemdeki iktisadi, idari, içtimai ve ideolojik bazı meseleleri de değerlendirilmeye çalışılmıştır.
Vahidİ'nin Cinanü'l-cenan'ı

Vahidi'nin Cinanü'l-cenan'ı adlı yüksek lisans tezinde, şair Vahidi ile ilgili tespitler yapılarak edebi kişiliği ve sanat yönü belirlenmeye çalışılmıştır. Cinanü'l-cenan adlı eserin, tespit edebildiğimiz biri yazma diğeri matbu iki nüshası karşılaştırılarak nüshalar arasındaki farklar belirlenmeye çalışılmıştır. Tez üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Vahidi'nin yaşadığı döneme ait kaynaklar taranarak şairin hayatı ve edebi kişiliği tespit edilmeye çalışılmıştır. Birinci bölümde, Cinanü'l-cenan'ın şekil ve muhteva yönünden kısaca incelemesi yapılmıştır. İkinci bölümdeyse, Cinanü'l-cenan'ın iki nüshası karşılaştırılarak mukayeseli bir trankripsiyonlu metni ortaya konmaya çalışılmıştır. Ayrıca bu bölümde, trankripsiyonlu metinden önce nüshalar tanıtılmış ve metnin kurulmasında izlenen yol ortaya konmaya çalışılmıştır. Son olarak metnin sonunda kısa bir dizin oluşturulmuştur. Bu tezle, iki nüshası olan ve içerisinde 228 vecizenin açıklaması bulunan eserin metni ortaya konulmuş; eserin ve şairinin Türk edebiyatı tarihi açısından değeri ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu yolla 16. yüzyıla ait eski şiirimizle ilgili yapılacak çalışmalara kaynak sağlanması amaçlanmıştır.
'İblis' adlı piyesin dil incelemesi

Azeri şair ve dram yazarı Hüseyin Cavid'in '.'İblis' adlı piyesinin dil incelemesi konulu Yüksek Lisans Tezi; Hüseyin Cavid'in bu eserindeki dil özelliklerinin araştırılması amacı ile hazırlanmıştır Önsöz ve giriş bölümünün ardından eserin yazarı ' ve Azeri Türkçesi'nin dil bilgisi hakkında kısaca bilgi verilerek, eser boyunca kullanılan kısaltmalar liste halinde gösterilmiştir. Tezin esas çalışmaların yapıldığı metin bölümü 62 sahife olup aslı Arap Alfabesi ile yazıldığı için transkripsiyonlu olarak verilmiştir. Tezin ikinci bölümünde dizin çalışması yer almaktadır. Alfabetik sıraya göre düzenlenen dizin bölümünün ardından, -ses ve şekil özelliklerinin incelendiği dil incelemesi yer- almıştır.. Tezin Arap harfleriyle yazılmış olan orjinal metninin- tamamı teze yerleştirilmediği için iki üç sahifelikörnekler metin bölümünün arasında teze konulmuştur. Çalışmamızın son bölümünde ise yararlanılan kaynaklar esere eklenerek çalışma tamamlanmıştır. Eserin genelinde Osmanlı imlası hakim olduğu için zaman zaman Azeri Türkçesi'nin dil özelliklerinden uzaklaşıldığı görülmüştür. Eserin yazıldığı tarih 1917 olmasına rağmen 1924'te yayınlanmıştır. Hazırladığımız tezin tamamı 257 sahifeden oluşmaktadır.
Nazan Bekiroğlu'nun roman ve öykülerinin şahıs kadrosu ve tema bakımından incelenmesi

Roman, hikaye ve deneme türünde eser vermiş olan Nazan Bekiroğlu, son dönem Türk Edebiyatının önemli şahsiyetlerinden biridir. 3 Mayıs 1957 yılında Trabzon'da doğmuş ve halen bu kentte yaşamaktadır. Bu çalışmada Bekiroğlu'nun şu ana kadar yayımlanmış roman ve hikayeleri yapı ve tema yönüyle incelenmiştir. Giriş bölümünde roman ve hikayenin edebiyatımızdaki gelişimi üzerinde durulmuştur. Bu gelişim edebiyat dönemlerine göre verilmiştir. Edebiyat dönemlerinde eser veren kişilerden, bu kişilerin eserlerinden bahsedilmiştir. Dönemlere göre hikaye ve romanda işlenen temalar ve şahıs kadrosunun özelliklerinden de söz edilmiştir. Son dönem edebiyatımızı ve dolayısıyla da Nazan Bekiroğlu'nu etkileyen bir anlayış olduğu için, postmodernizm ve bu anlayışın edebiyatımızdaki temsilcileri hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde öncelikle yazarın hayatı, edebi kişiliği ile sanat anlayışı ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Yayımlanış sırasına göre önce yazarın romanları daha sonra hikayeleri olay örgüsü de incelenerek tanıtılmıştır. İkinci bölümde yazarın önce romanları şahıs kadrosu bakımından incelenmiştir. Bu yapılırken kişilerin fiziki, sosyal ve psikolojik özellikleri tespit edilmiştir. İncelemenin sonunda, yazarın, romanlarda işlediği temalar ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Daha sonra aynı yöntemle hikayelerinin incelemesi yapılmıştır. Sonuç bölümünde ise tüm bu incelemeden yola çıkılarak yazarın roman ve hikayelerinin şahıs kadrosu ve tema bakımından değerlendirilmesi yapılmıştır. Nazan Bekiroğlu'nun, kişileri daha çok psikolojik özellikleriyle ön plana çıkardığı görülmüştür. Onun eserlerinde kişiler, iç çatışmaları, kişilik bölünmeleri ve hayalleriyle okuyucuya aktarılmıştır. Yazarın üzerinde en çok durduğu temalar yine insanı ilgilendiren temalar olarak görülmektedir. Bunların başında aşk gelmektedir; fakat Bekiroğlu, aşkı daha çok tasavvufi boyutuyla ele almakta ve onun eserlerinde tasavvuf geniş yer tutmaktadır. Nazan Bekioğlu, eserlerinde üzerinde durduğu şahıs kadrosu ve bu şahıs kadrosunu bize anlatmakta kullandığı üslupla, seçtiği temalar ve bunları bize aktarırken uyguladığı yöntemlerle edebiyatımızda önemli bir yazardır.
Celil Mehmetkuluzade'nin hikayelerinde sosyal tenkit (1889-1931)

Bu tez çalışmasında Azerbaycan Cumhuriyeti'nin önemli edebiyatçılarından Celil Mehmetkuluzade'nin kaleme aldığı hikayelerin sosyal tenkit açısından incelenmesi ve bu eserlerin ayrıntılı bir tahlilinin yapılması amaçlanmıştır. Çalışma üç bolum ve ekten oluşur. Çalışmanın birinci bölümünde; Celil Mehmetkuluzade'nin hayatı ve eserleri, yayınladığı Molla Nasreddin dergisinin önemi ve tiyatroları, felyetonları, mektupları, makaleleri hakkında bilgi verilir. İkinci bölümde yazarın bütün hikayeleri kronolojik olarak incelenir. Üçüncü bölümde yazar m tenkit ettiği sosyal hususlar başlıklar halinde gösterilir. Her hikayenin özetine ve sosyal tenkit açısından tahliline yer verilir. Ayrıca bu bölümü takiben hikayelerde geçen bütün şahısların belirleyici özelliklerini gösteren bir Tipler Sözlüğü de eklenir. Sonuç bölümünde de çalışmanın genel bir değerlendirilmesi yapılır. Ek ise incelenen hikayelerin Türkçeye aktarılan metinleri ve Celil Mehmetkuluzade'nin sosyal tenkit anlayışının önemli bir parçası olan ve Molla Nasreddin dergisinden alman bazı karikatürlerinden oluşmaktadır.
Kitab-ı Tıbb-ı Latİf

13-15 yüzyılları kapsadığı genel kabul gören Eski Anadolu Türkçesi, Anadolu sahasında Türkçe eserlerin ortaya çıkması ve Türkçeye kaynaklık etmesi bakımından önemli bir devredir. Bu dönemde başta dini eserler olmak üzere Türkçe yazılmış ya da çeviri yapılmış eserlerin sayısı oldukça fazladır. Tıp alanında yapılmış çalışmalar da bu eserler arasında önemli bir yer tutmaktadır. Tıp eserleri, dönemin söz varlığının belirlenmesi açısından önemli kaynaklardandır. Bu tezde, Batı Türkçesinin ilk dönemini oluşturan Eski Anadolu Türkçesi döneminde yazılmış olan Kitab-ı Tıbb-ı Latif isimli eser üzerinde çalışılmıştır. 152 varaktan oluşan eserin 72 b-152b varakları arası incelenmiştir. Çalışma giriş, inceleme, metin, sözlük ve tıpkıbasım bölümlerinden oluşmaktadır. Eserin müellifi ve müstensihi belli değildir. Eserin yazılış tarihi ile ilgili kesin bir bilgi yoktur; ancak 14. yüzyıl sonu ve 15. yüzyıl başlarında yazıldığı tahmin edilmektedir. Eserde çeşitli hastalık adları, hastalığın sebepleri, tedavi yöntemleri, bitki adları, bitkilerden yapılan ilaçlar gibi konular anlatılmaktadır.
Hatice Nakiyye Hanım Lügat-ı Farisiyye

Bir dilin söz varlığını ortaya koyan sözlükler, o dilin yapısı ve işleyişi hakkında bilgiler veren önemli kültür miraslarıdır. Dilin doğru öğrenilmesi ve öğretilmesi hususunda en temel kaynaklar olarak karşımıza çıkan sözlükler, bilimsel araştırmaların zeminini oluşturması bakımından ayrı bir öneme haizdir. Farsça, edebi dil olarak tarih boyunca Türk kültür ve medeniyetini etkilemiştir. Özellikle Farsçanın çok fazla ilgi gördüğü Osmanlı'da, Farsçanın öğretilmesi amacıyla manzum ve mensur sözlüklerin kaleme alındığı görülmektedir. Manzum sözlükler daha çok ilkokul seviyesindeki çocukların dil öğretiminde kullanılırken, mensur sözlükler her yaştan insanın dil öğrenmesi noktasında ihtiyaçlarına cevap veren eserler olmuştur. Bundan dolayı klasik Türk edebiyatı sahasında çok sayıda Farsça-Türkçe mensur lügat kaleme alınmıştır. Tez çalışmamızda 19. yüzyılın önemli ilim sahibi kadınlarından olan şair Hatice Nakiyye Hanım'ın Lügat-ı Farisiyye isimli mensur Farsça-Türkçe sözlüğü incelenmiştir. Lügat-ı Farisiyye dönemin önemli Farsça-Türkçe sözlüklerindendir. Beyazıt Devlet Kitaplığı'nda (nr. 22556, 1310) Lügat-ı Farisiyye adı ile kayıtlı bulunan lügat, Nakiyye Hanım'ın basılmış tek eseridir. Sultan AbdulhAmid Han adına yazılmış olan bu sözlük vesilesi ile, Tarih ve Farsça öğretmeni olan şair Nakiyye Hanım gümüş madalya ile ödüllendirilmiştir. Şair, eserinde 41 başlık altında çeşitli konularda Farsça kelimelerin Türkçe karşılığını vermiştir. Bu eserinde yazar, dini ve uhrevi konulardan, padişah ve padişahlara ait isimlere, çeşitli yiyecek adlarından kıymetli taşlara kadar muhtelif ait 2153 Farsça kelimenin Türkçe karşılığını vermiştir. Tezin giriş bölümünde sözlük kavramı üzerinde durulmuş, sözlükçülük tarihine kısaca değinilerek Farsça-Türkçe mensur sözlüklerden bahsedilmiştir. Birinci bölümünde, Hatice Nakiyye Hanım'ın hayatı ve eserleri üzerinde durulmuş, ikinci bölümünde ise metin tespitinde kullanılan transkripsiyon sistemi ve metin yazımı ile ilgili açıklamalarda bulunularak sözlüğün metninin yazı çevrimi verilmiştir. Çalışmanın sonunda da, Lügat-ı Farisiyye'nin tıpkıbasımı yer almaktadır.
Hakas Destanlarında kadın kahramanlar

Hakas Türkleri, Hakas Özerk Cumhuriyeti adıyla Rusya sınırları içerisinde yaşamaktadırlar. Sözlü edebiyat ürünleri oldukça fazla olan bu halkın en önemli türü destanlardır. Hakas Türklerinin kahramanlık destanlarından dördünün kadın kahramanlarının olayların kurgusundaki yerleri, olağanüstü doğumları, sade kişilikten kahraman konumuna geçişleri, mücadeleleri, toplumdaki statüleri ve ölümleri gibi mitolojik döneme kadar giden tip ve fonksiyonları üzerine bir tasnif denemesi yapılmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada destanlardan hareketle destanlardaki kadın kahramanların anaerkil toplum yapısındaki Hakas Türklerindeki yiğit, cesur, eli kılıç tutan ve erkekler gibi savaşçı özelliklere sahip olduklarını ve erkek kahramanlar pek farkı olmadıkları ortaya konmak istenmiştir.
Seyfi Kudaş'ın şiirleri, giriş- metinler-dizin

Bu çalışma, Başkurt Türklerinin ünlü şairi Seyfı Kudas ve şiirlerinin yanı sıra, Başkurt Türkçesi ve Başkurtlar üzerine yapılmış bir inceleme niteliği taşımaktadır. Çalışmamız dört ana başlık altında toplanmıştır. Giriş, metinler, sözlük ve sonuç başlıkları altında toplanan incelememizin giriş bölümünde Başkurdistan ve Başkurtlar hakkında bilgi verilmektedir. Aynı bölüm içerisinde Seyfı Kudaş'ın yaşamı, sanatı, eserleri ve eserleri üzerine yapılan çalışmalar hakkında bilgiler verilmektedir. Ayrıca, metin hakkında bölümünde metin üzerinde inceleme yapılırken uyulan transkripsiyon ve Türkiye Türkçesine aktarım esasları belirtilmiştir. Şiirlerde yer alan şekil yapıları ve dolayısıyla da Başkurt Türkçesinde yer alan şekil yapıları, metinlerden örnekler ile gösterilmiştir. Giriş bölümünün son alt başlığı olarak kaynaklar alınmış ve bu çalışmaya esas teşkil eden kaynaklar alfabetik sıra ile belirtilmiştir. Metinler kısmında 1 12 şiir incelenmiştir. Bu kısım, iki bölüme ayrılmaktadır. İlk bölüm, metinlerin transkripsiyonuna dayanmaktadır. İkinci bölüm, şiirlerin Türkiye Türkçesine aktarılması şeklinde oluşmaktadır. Üçüncü kısım sözlük bölümü olarak verilmiştir. Burada 2441 madde başı yer almaktadır. Bazı madde başlarının altında metinlerde geçmeyen fakat, Başkurt Türkçesindeki frekansı yüksek olan yapılar da verilerek sözlük bölümü zenginleştirilmiştir. Sonuç kısmında, Seyfı Kudaş'ın Başkurt edebiyatındaki yeri belirtilmiştir. Aynı zamanda Başkurt yazı dilinin oluşmasındaki katkısına değinilmiştir. -
Uygur halk destanlarının tipolojisi

Uygur halk edebiyatında önemli bir yer tutan ve onların milli hafızalarını oluşturan destanlar, Uygur Türklerinin son birkaç yüz yıllık siyasal ve toplumsal tarihine tutulmuş bir ayna gibidir. Destanlar, ait oldukları toplumun sosyal, kültürel, dini ve siyasi unsurlarını barındırmaları bakımından da ayrıca değer taşır. Destanda yer alan tipler de bu unsurları yansıtması bakımından önemlidir. Çünkü tipler toplumdan bağımsız olarak düşünülemez. Tespit edilen tiplerde Uygurların tiplere nasıl bir anlam yüklediklerini, hangi konuma yerleştirdiklerini anlamamıza yardımcı olacaktır. Bu amaçla destanlardaki tipleri belirlemek için de tipoloji yöntemi uygulanmıştır. Bu çalışma, giriş dahil dört bölümden ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Uygurların destancılık geleneği, tip ve tipoloji kavramları, epizot şemaları hakkında bilgi verilip çalışmamızın epizot şeması gösterilmiştir. Tezin amacı, kapsamı ve yöntemi de bu bölümde yer almıştır. Birinci bölümde, Uygur halk destanlarının epizotlarına göre özetlerine yer verilmiştir. İkinci bölümde, Uygur halk destanlarında tespit edilen tipler on iki başlık altında incelenmiştir. Üçüncü bölümde, Uygur halk destanlarının epizot ve motif yapısı oluşturulup tespit edilen tiplerin özellikleri verilmiştir. Sonuç bölümünde, çalışmamızın genel bir değerlendirilmesi verilmiştir. Bu değerlendirme sonucunda tipler, eski Türk kültürü özelliklerini yansıtmakla beraber İslamiyet'in etkisi altında yeni özellikler de kazanmıştır. Bu tipler daha realistik özellikler göstermektedirler. Bu tez çalışması kaynakça ile sona ermektedir.
'Manas' destanı'nda tasavvufi muhteva

Dünyanın en uzun destanı olan Manas Destanı muhtevası açısından değerlendirildiğinde edebi, sosyal, kültürel ve dini anlamda çok çeşitli motiflere rastlamak mümkündür. Destan içerisinde bulunan dini motifler arasında ise İslam'a dair birçok unsura rastlanmaktadır. Destan İslam'ın manevi boyutu diyebileceğimiz Tasavvufa dair de birçok kavram ve içeriğe sahiptir. Orta Asya Müslüman Türk Toplulukları arasında yer alan Kırgız toplumunun İslam ile tanışma evresini de yansıtır nitelikte olan bu muhteva aslında Destan'ın neredeyse tamamına serpiştirilmiş durumdadır. Ancak bu muhtevanın varyantlara göre sıklığı-seyrekliğinin değiştiği de görülmektedir. Bu varyantlar yazıldığı dönemin dini ve kültürel özelliklerini taşır. Mesela Raddlof'un varyantında Şamanist öğelere sıkça rastlanırken Sayakbay varyantında bu durum büyük oranda azalmaktadır. Sagımbay varyantında ise İslami ve tasavvufi unsurlar belirgin bir hal almaktadır. Tasavvufi düşüncenin mahsülü olan ve tezimizin ana konusunu oluşturan birçok konu ve kavramın bazı çalışmalarda bağlamından uzaklaştırılarak takdim edildiği de bir gerçektir. Bu sebeple bu tezimizde Manas Destanı'nın Sayakbay Karalaev ve Sagımbay Orozbakov Varyantları çerçevesinde Manas'ın dönemini ele alan toplam 250. 000 üzeri mısrada tasavvufi muhteva ve kavramları tespit ve tahlil etmeye gayret ettik. Tespit edilen bu kavramlar ayrıca muhtevaları itibarıyla tasnif edilerek değerlendirilmiştir. Bu tasnif neticesinde Manas Destanı'nda geçen tasavvufi kavramların daha çok sufilerin marifet anlayışı ve velayet düşüncesiyle alakalı olduğu tespit etmiş olduk. Bu sebeple de tezde söz konusu bu kavramlar Sufi epistemolojisi ile ilgili olanlar ve velayet düşüncesiyle ilgili olanlar şeklinde iki ayrı bölümde ve iki ana başlık altında toplanmıştır.
İsmail Semen ve Aktamak adlı eseri

Karaçay Türkleri, Kuzey Kafkasya'da yaşayan küçük bir Türk topluluğudur. Karaçay Türklerinin kökeni mevzuu tam açıklığa kavuşamamış olmakla birlikte, ilmi araştırmalar, onların Kafkasya'ya çok önceleri gelmiş Hun-Bulgar, Sabir, Alan-As, Hazar ve son olarak da Kıpçak-Kuman kabileleriyle yerli Kafkas halklarının yüzyıllar süren karışım ve bMeşiminden meydana gelmiş bir 'Türk sentezi' olduğunu ortaya koymaktadır. Karaçay Türklerinin dil, kültür ve yaşayış özelliklerinde mezkur kavimlerin bütün hepsinin izleri görülebilmektedir. Yazılı edebiyatları henüz 1915 yılından sonra başlayan Karaçay Türkleri, oldukça zengin bir şifahi edebiyata sahiptir. Eski devirlerden itibaren sözlü halk edebiyatının bel kemiğini ve devamım 'cırcı' denilen halk ozanları sağlamıştır. Tezimizde incelememize temel yaptığımız konularından biri olan İsmail Semen de, Karaçay halk ozanlığı geleneğinin son büyük halkasıdır. Çünkü, yazılı edebiyatla birlikte geleneksel halk ozanlığı da ortadan kalkmaya başlamıştır. İsmail Semen ise sözlü ve yazılı edebiyat arasındaki bağlantıyı sağlayan sanatkarlardandır, hem halk şiiri hem de modern tarzda şiirler söylemiş, yazmış; şiir kitapları yayımlanmıştır. Onun en önemli eserlerinden biri de 'Aktamak' isimli uzun lirik şiiridir. Şiir toplam 1244 kıtadan oluşmaktadır. Şair bu manzumeyi ikinci hanımı için, 22 yıllık bir süreçte kaleme almıştır. Bazen açık, bazen kapalı olarak tabiatla iç içe yaşayan Karaçay halkının adetleri, gelenek, görenekleri, inançları ve, yaşayış özellikleriyle, ilgili önemli malzemeler ihtiva eden 'Aktamak', başta Karaçay edebiyatı olmak üzere bütün Türk Dünyası edebiyatının önemli bir kaynak eseri olarak karşımıza çıkmaktadır.