Fachsprache musik im Deutschen und in Türkischen

Almanca ve Türkçe gibi doğal dillerde tek bir dilden bahsetmek mümkün değildir, çünkü dil, toplumun ihtiyaçlarına göre şekillenmiş ve zamanla da bu şekillenme bir dil içinde birçok dil ayrışımının oluşmasına neden olmuştur. Bundanlamda tek bir dilden değil, standart dil, diyalektler, günlük konuşma dilleri, özel diller, edebi diller, uzmanlık alanı dilleri gibi aynşımlardan söz etmek gerekmektedir. Dilbilimi de keza bu anlamda bir dil içinde ortaya çıkan ayrışım- larının çeşitliliğinden bahsetmektedir. Bu aynşımlardan bir tanesi de bu çalışmaya konu olan Fachsprache, yani 'uzmanlık alanı dili' dir. Bu dil ayrışımı ve özellikle de müzik uzmanlık dili bu çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. Müzik uzmanlık dili üzerindeki bu çalışmada Almanca' da ve Türkçe'de müzik alanında kullanılan özel kavramlar sözlük taraması yapılarak karşılaştırıldı. Bu sözlük taramasında Franz DornseifFin 'Der Deutsche Wortschatz nach Sachgruppen' (1959) ve Recai Çin'in 'Kavramlar Dizini' {191 /) adlı ideografik sözlükleri ana kaynak olarak kullanıldı. Çalışmanın birinci bölümünde insanların dilsel davranışlarının toplum içindeki statüleri ile burada üstlendikleri rollere göre değiştiğini ve şekillendiğini, bu nedenle de bir dil içinde çeşitli dil alt gruplarının doğduğu - örneklerle - açıklanmaya çalışıldı. İkinci bölümde bazı dilbilimcilerin dildeki çeşitlilik üzerindeki düşünceleri ele alındıktan sonra, Möhn ve Pelka (1984) adındaki dilbilimcilerin bir dilde ortaya çıkan dil alt gruplarını birbirinden ayırabilmek için oluşturdukları 'bir dilin yedi fonksiyonu' ayrıntılı bir biçimde incelendi. Uzmanlık diline, çeşitli sözlüklerden derlenilen ve bu çalışmada sunulan tanımlara dayanarak ve bunları kendi içinde yorumlayarak açıklık getirilmeye çalışılıdı. Ill Üçüncü bölümde yeni bir nesneyi ya da fikri uzmanlık dilinde kavramlaştıra- bilmek için kullanılan başlıca dilsel yöntemler örneklerle kısaca yansıtıldı. Çalışmanın dördüncü bölümünde birçok uzmanlık dilinin oluşmasındaki sebepler toplumbilimsel açıdan ele alındı. Burada Möhn/Pelka'nın farklı dil gruplarını birbirinden ayıran toplumbilimsel nedenlere ve ihtiyaçlara yönelik değerlendirmeleri açıklanmaya çalışıldı. Beşinci bölümde müziğin uzmanlık dilinin oluşum ve gelişim süreçlerine girilmeden önce, bazı Türk ve yabancı besteci ile filozofların müzik baklanda yapmış oldukları tanımlardan da faydalanılarak, müzik kavramına açıklık getirilmeye çalışıldı. Bu bölümde, müzik ile toplum arasındaki ilişki yorumlanmaya ve bu iM öğenin birbirlerini hangi ölçülerde etkilediklerine açıklık getirilmeye çalışıldı. Altıncı bölümde ise Almanca' da ve Türkçe'de müzik alanında kullanılan özel kavramlar sözlüksel bazda karşılaştırıldı. Bu karşılaştırmanın ana kaynaklarını Franz DornseifF (/959) ve Recai Çin'in (1971) ideografik sözlükleri oluşturmaktadır. Bu iki dilbilimcinin sözlüklerinde yapmış oldukları bölümleme çalışmanın bu bölümüne akanlıp, [çalgılar, müzikçiler, müzik ve dans çeşitleri ve notalar / her iki dildeki kavramlar bu bölümlere - A) Ahnanca-Türkçe ve B) Turkçe-Almanca şeklinde - karşılaştırmalı olarak yerleştirilmeye çalışıldı. Bu çalışmanın sonucu Ek A ve Ek B'de verilmektedir. Bunu müteakip sözcükler ikinci bir süzgeçten geçirilerek ve yeniden bir bölümlemeye gidilerek [eşdeğer sözcükler, yabancı bir dilden alınan kelimeler, anlam aktarımları, hedef dilde karşılığı olmayan ve bu nedenle açıklama şeklinde ele alman sözcükler / her bir bölüm o bölümde yer alan sözcükler aracılığı ile yorumlanmaya çalışıldı. Yedinci ve son bölümde elde edilen sonuçlar özetlenmeye çalışıldı.