Safi Baba ve Divanı

Safi Baba, XVIII. yüzyılın ikinci yarısı ile XIX. yüzyılın ilk çeyrek diliminde yaşamış, divanında kaydettiği pek az şiirde manevi ve göksel bir adlandırma olduğu izlenimi uyandıran Yıldırım ismini ve yine pek az şiirde Sadullah adını kullanmış, çokça şiirini Safi mahlasıyla yazmış Bektaşi ve İşraki meşrepli bir klasik Türk şairidir. Onun künyesine dair elde bir veri bulunmamaktadır. Biyografik kaynaklar, klasik Türk şiiri adına eser vermiş Safi mahlaslı 11 şairden söz etmelerine rağmen, çalışmamızın konusu olan Safi Baba bunlardan biri değildir. O; Balkan coğrafyası Bektaşi şairlerinden olma ihtimali kuvvetli bir şairidir. Safi Baba; hayli uzun bir ömür sürmüş ve ömrünün büyük bir kısmını Türkiye'nin sair yerlerinde ve özellikle İstanbul'da geçirmiş, İstanbul Mihr ü Mah Sultan'da ikamet etmiş, elde mevcut tek eseri olan divanını yine Türkiye'de Uşak ilinde vücuda getirmiştir. Bir ara Osmanlı erkanından Tayyar Paşa'nın katiplik görevinde de bulunan Safi'nin sonrasında bu görevden azlini talep ettiği malumdur. Katip olması da dikkate alınmak koşuluyla divanında bulunan Arapça ve Farsça şiirler ile mülemmalar onun hayli iyi bir eğitim aldığını göstermektedir. Yine divanında çok farklı bilim dalları ile algı değerlerine yönelik ifadelere yer vermesi onun bilgin bir şair olduğunu işaret eder. Bu anlamda ve yine kendi söylemlerinden hareketle şairin, divanından başka eserlerinin var olması da ihtimal dahilindedir. Safi'nin elde mevcut tek eseri olan divanının tespit edilebilen iki nüshası Milli Kütüphane Türkçe Yazmalar Katalogunda kayıtlıdır. Bunlardan '06 Mil Yz A 8870' arşiv numarası ile kaydedilen nüshanın dış yüzünde yer alan bir bilgiye göre, nüshanın mülkiyeti, İstanbul Mahmut Paşa semtinden Ahmet Efendi adlı bir kişiye aittir. Yine nüshanın son sayfasında yer alan bir kayda istinaden, İstanbul Tophane semtinde Subhi Efendi eli ile Muhammed Ali Efendi kefaletinde Hacı Süleyman adında bir kişiye satıldığı anlaşılmaktadır. 'O6 Mil Yz FB 245' arşiv numarası ile kaydedilen nüshada da bu ve benzeri verilerin var olduğu tespit edilebilmişse de bunların seçilerek okunması pek mümkün görünmemektedir. Bu bilgiler dışında nüshalarda istinsah yeri, tarihi yahut müstensih bilgisine ilişkin bir veriye rastlanmamaktadır. İlgili nüshalar, kimi zaman yanlışların dahi müşterekliği ölçüsünde benzer olmakla birlikte, der-kenarda 'nüsha' kaydı düşülmek koşuluyla farklı bir nüshaya gönderimde bulunulduğu da olmuştur. Söz konusu ibarenin yanında yer alan veriler pek daha sağlıklıdır. Bu nedenle mevcut nüshaların sair hatalı kayıtlarına rağmen, ortak bir sağlam nüshadan yazıya geçirilmiş olma ihtimalleri dolayısıyla güvenilirlikleri ortadadır. Söz konusu divan, çokça farklı nazım türleri, edebi tarzlar ve nazım şekilleri etrafında oluşturulmuş, çok geniş tecrübi ve kesbi bilginin birlikte harmanlandığı bir örgü niteliği yansıtmaktadır. Divanda yer alan şiir örneklerinden hareketle, Safi'nin eserini ve kendisini bir noktaya takılıp kalmaktan kurtararak derin denizlerde eşsiz inciler derdiği söylenebilir. Sağlam bir gelenek üzerine kurgulanan klasik Türk şiiri içerisinde Safi'nin oluşturduğu divanıyla kendileşmiş örnekler paylaştığı muhakkaktır. Ana hatlarıyla üç esas bölümde hazırlanan söz konusu çalışmada; Safi Baba'nın biyografisine ilişkin çeşitli verilerin paylaşılmasının ardından, ilgili eserin nitelik ve nicelik değerleriyle örtüşen oldukça kapsamlı ve uzun soluklu bir incelemesi yapılmış, sonrasında çeşitli problemlerden arındırılmış bir karşılaştırmalı metin ile söz konusu metnin sadeleştirilmiş şekli sunularak, çalışmanın faydalı olabilmesi amaçlanmıştır.