Türkiye'nin dışa açılım sürecinde küçük sanayinin mekansal reorganizasyonu: Kayseri örneği

Sanayileşme, özellikle Sanayi Devrimi ile birlikte kentler üzerindeki belirleyiciliği katlanarak çoğalan bir olgu olmakla birlikte, ekonomik sistemlerin de en önemli unsurlarından biridir. Tarihsel açıdan bakıldığında günümüzün 'Gelişmiş Ülkeleri'nin tamamında sermaye birikiminin sağlanması sanayileşme ile olmuştur. Kapitalist ekonomi içerisinde de en önemli yere sahip olan olgu, özellikle 20. yüzyılın ortalarından itibaren 'Gelişmekte Olan' veya 'Azgelişmiş' ülkeler için de sermaye birikimini gerçekleştirmenin en önemli unsuru olmuştur. Bu ülkelerin kalkınmalarının sağlanması amacıyla da uygulamadaki en önemli politikalar sanayileşme üzerine temellenmiştir. Kalkınma stratejileri içerisinde en önemli yeri sanayileşmenin tuttuğunu söylemek de yanlış olmayacaktır. Bu bağlamda sanayi işletmelerinin kent mekanı üzerindeki yer seçimleri de gerek kentsel, gerek sosyal ve gerekse ekonomik açıdan çok önemlidir. Sanayileşmenin ilk ortaya çıkış zamanlarında, kent mekanında, herhangi bir mekansal yer seçim kriteri göstermeksizin, girişimcilerin istekleri doğrultusunda rastgele konumlanan sanayi işletmelerinin kent içerisinde her yerde olmamaları, belli alanlarda toplanmaları gereği ortaya çıkmış, bunun için de çeşitli plan ve organizasyon politikaları üretilmiştir. Kapitalist sistemin dönem dönem girdiği krizler sonucu değişmesi; ancak bunun bir etki - tepki süreci içerisinde genellikle sistem bütününü bozmayan bir değişim olması, aynı zamanda üretim ve birikim ilişkilerinde değişimlere yol açmıştır. Bu durum ise, hiç kuşkusuz, hem sanayileşme olgusunda dönem dönem değişimler ortaya çıkmasına neden olmuş, hem de kent mekanında sanayinin yer seçimi ile ilgili değişmeleri sebeplemiştir. VI Özellikle 1980 yılı bir kırılma noktası olarak oldukça keskin değişimlerin meydana geldiği bir yıldır. Türkiye de 20. yüzyılın başlarından itibaren kalkınmayı sağlamak amacıyla sanayileşmeyi öne çıkartan politikalar üretmiştir. Bu seçim ise, kaçınılmaz olarak Türkiye'yi, dünya ekonomik sisteminden etkilenen bir noktaya getirmiştir. Bu etkileşim içerisinde, dünyadaki krizlerin yansımaları çok açık bir biçimde Türkiye'de de ortaya çıkmıştır. Sanayideki işletmelerin çok büyük bir oranının küçük sanayi sektörlerinde yoğunlaşması, küçük sanayinin ise, yapısı itibariyle kent içerisinde rahatlıkla yer seçmesi, sektörün kent mekanı üzerindeki oluşumunu ve organizasyonunu önemli bir noktaya getirmektedir. 1980 sonrası dünyadaki ekonomik yapıda ortaya çıkan değişimlerin sınai yansımalarının ilk okunabileceği yerler de kent mekanlarıdır. Değişim, sınai aktivitelerin kent mekanlarındaki oluşumuna ve organizasyonuna da yansımıştır. Bu yansımaların keskinleştiği yerler ise, hem Gelişmiş Ülke, hem de Gelişmekte Olan Ülke kentlerindeki sanayiler ve sanayi alanlarıdır. Şehir planlama açısından da kentsel organizasyonun oluşturulmasında önemli yeri olan sanayinin özellikle küçük sanayi bağlamında, mekansal olarak yeniden organize olması, bu yeniden organizasyonu belirleyen dinamikler ve son dönemlerde dünyada hakim görüş olmaya başlayan söylemler, Türkiye'de küçük sanayinin mekansal yeniden organizasyonu konusunu önemli bir noktaya getirmektedir. Bu çalışmada da Türkiye'de küçük sanayinin mekansal yeniden organizasyonunun dinamikleri araştırılmış, mekansal değişimin kurumsal yansımaları üzerinde durulmuş ve kent mekanında Organize Sanayi Bölgeleri şeklinde yeniden organize olan küçük sanayinin kentsel yeniden organizasyon içerisindeki önemi, Kayseri Merkez bağlamında incelenmiştir. Bu inceleme yapılırken de, öncelikle sanayileşmenin tarihsel gelişimine bakılmış, bu gelişimin Gelişmekte Olan Ülkeler ve Türkiye'deki yansımaları irdelenmiş ve küçük sanayinin mekansal yeniden organizasyonu Kayseri özelinde araştırılmıştır. İncelemede kullanılan yöntem; literatür taraması ve örnek alan kapsamında bilgi toplanmasıdır. Sonuç için kullanılan yöntem ise; istatistiki analizlerden korelasyon analizi ve iki yönlü yokluk denencesi için anlamlılık testi uygulamalarıdır. Bunlar ise, 1980 - 1990 yılları arasında Kayseri'de verilen yatırım teşviklerine uygulanmıştır.