Kıyı alanlarında kentsel dönüşüm çalışmaları ve İstanbul örneği

Şehirlerin ilk kuruluşlarından beri önemli bir çekim alanı olan su öğesi, şehirlerin gelişimi açısından önemli olmuştur. Birçoğu aynı zamanda liman kenti olan kıyı kentleri, 1970'lerden beri, liman işlevlerinin, ulaşım araçlarının ve organizasyon sistemlerinin değişimi nedeniyle büyük işlevsiz kalmış alanlar haline gelince yönetimlerce dönüşüm süreçleri başlatılmıştır. Bu alanlar, son 20 yıldır kentlerin kendilerini yenileyip gösterebilecekleri ve diğer kentlerle rekabette kullanabilecekleri potansiyel yerler olmuşlardır. Böyle boş alanların kıyı alanlarında mevcut olması en azından, en avantajlı alanlarda farklı fonksiyonlar yüklenmek adına bir rekabet oluşmasını sağlamıştır. Bu boş kıyı alanları farklı kullanımlara fırsat doğurmuş, bu kullanımlar konut, restaurant ve alışveriş kompleksleri gibi kara temelli fonksiyonlar olabildiği gibi marinalar, rekreasyon alanları ve su kullanım temelli faaliyetler de olmuştur. Kentlerin kıyı alanlarında gerçekleştirilen kentsel dönüşüm çalışmalarının ele alındığı bu çalışmanın ilk bölümünde; çalışmanın konusu ve önemi üzerinde durularak, amaç; dünyanın birçok şehrinde yapılmış ve yapılmakta olan kıyı alanı geliştirme projelerini, projenin ortaya çıkış nedeni, proje kapsamı, organizasyon modeli ve sonuçları yönüyle incelemek, birbirleriyle olan ortak özelliklerini ve farklılıklarını ortaya koymak ve İstanbul gibi dünyanın büyük şehirleri arasında yer alan bir kıyı kenti için de son zamanlarda yapılan ve yapılması düşünülen kıyı yenileme çalışmalarını irdeleyerek, diğer büyük şehirlerde yapılanlarla bir karşılaştırma yapılması, olarak belirlenmekte ve belirlenen hedefler doğrultusunda tezin kapsamı ve izlenen yöntem tanımlanmaktadır. İkinci bölümde; kıyı alanlarının önemi, kentlerin kuruluşlarından beri gelişimi ve politik, ekonomik açılardan açıklanarak, tarihsel süreçte kıyı alanı kullanımları, yeniden gelişmenin ortaya çıkışı ve nedenleri, ve dönüşümle verilen yeni kullanımlar açıklanmıştır. Üçüncü bölümde; kıyı alanlarında yaşanan değişim sürecinin gerektirdiği kentsel yenileme olgusunun açıklanmasıyla beraber dünyanın birçok kıtasında gerçekleştirilen ve gerçekleştirilmekte olan kıyı alanı yeniden dönüşüm projeleri kentlerin konumu ve önemi, yenileme nedenleri, projenin alanı ve kapsamı, organizasyon modeli ve sonuçları incelenmektedir. Dördüncü bölümde ise; su öğesinin İstanbul için önemi açıklanmış ve İstanbul'da kıyı alanı kullanımlarının değişim süreci incelenmiştir. Bununla birlikte İstanbul'da XVda yapılmış kıyı alanı kullanımı yeniden geliştirme projelerine örnek olarak Haliç kıyıları örneği verilip İstanbul'da da yavaş yavaş beliren dönüşüm gereksiniminin beraberinde getirdiği kıyı alanı öneri dönüşüm projeleri irdelenmiştir. Sonuç bölümünün yer aldığı beşinci bölümde ise; dünyada birçok kentte yapılmış kıyı alanı yeniden geliştirme projelerinin beraber değerlendirilerek, bunların kentsel yenileme olgusunun yeni yeni irdelenmeye başlandığı İstanbul metropolü ve kıyıları için nasıl örnekler olabilecekleri, bu projeler kapsamında gerçekleştirilen yeni kıyı kullanımlarının İstanbul için önerilen yeni kıyı alanı projelerinde yapılmak istenenlerle benzer ve farklı yönlerini ortaya koyarak ortak bir değerlendirme yapılmaktadır. 4 bölümden oluşan çalışmada izlenen yöntemde; ilk olarak kıyıların kentler için önemleri ve bu öneme bağlı olarak kıyı alanı kullanımlarının güç kaybetmesi ve ortaya çıkan değişim süreci araştırılmıştır. İkinci aşamada, dünyada birçok nedenle işlevini kaybeden kıyı kentlerinin, yeniden canlandırılma sürecini yaşayan bölgelerinde yenileme nedenleri, çalışmaların kapsamları, organizasyon modellerini irdelemeye yönelik bir literatür araştırması yapılmıştır. Üçüncü aşamada; kentsel yenilemenin yeni yeni ortaya çıkmaya başladığı İstanbul'da, kentin geleceği adına kritik ve tarihi kıyı alanları için düşünülen öneri projeleri için literatür araştırmasına gidilmiştir. Bununla beraber, tarihsel gelişimi içinde İstanbul için suyun önemi ve kıyı alanı kullanımlarının değişim süreci için araştırmalar yapılmıştır. Yapılan bu birkaç aşamalı literatür araştırması sonucunda yöntem olarak, dünya örnekleri adına birbirleri ile olan benzer ve farklı yönleri ortaya konmuş, kıyı alanına bakış açılarında ekonomik ve politik olarak benzer yönler bulunmuş, tüm bu Avrupa, Amerika, Asya, Avustralya ve Afrika örnekleri İstanbul için düşünülen ve uygulanan projelerle kıyaslanarak, İstanbul için öneriler sunulmuştur. i