Çanakkale halılarının dünü ve bugünü

Bugün Türk halıcılığının en önemli merkezlerinden biri, Çanakkale'dir. Çünkü bölgede yetiştirilen koyunların nitelikli yünleri ve kök boyaların kalitesi yöre insanını halıcılığa itmiştir. Hayvanlardan kırkılan bu kaliteli yün, iyice yıkandıktan sonra kurutulup özel olarak yapılmış taraklardan geçirilir. Yünü ip haline getirebilmek için yüzyıllar ötesinden gelen kirman veya çıkrık tekniği uygulanmaktadır. Çözgüleri, atkılan ve ilmekleri ile tamamen yün olan Çanakkale halılarının en göz alıcı niteliklerinden biri de, yünün ipeği andıran parlaklığı ve geçen yıllar içinde halının eskiyip yıllanmasıyla beraber bu parlaklığın daha da belirginleşmesidir. Kök boyalan elde edilebilmek için doğadan toplanan yapraklar, bitki kökleri ve kabuklar büyük kazanlar içinde suyla kaynatılmaktadır. Rengin koyu veya açık nüanslannı sağlamak için de kaynatma aşamasında belirli süreler bugün de uygulanmaktadır. Yörede, ticari amaçla dokunan halıların yanı sıra kadınların kendi evleri için dokuduktan halılar da önemli bir yer tutmaktadır. Hemen her aile için bir gurur vesilesi oluşturan odalara serilmiş halılar, o evdeki kadınların becerilerini sergileyen en önemli unsurlardan biridir. Bu halılarda, genç kız, halısına dokuduğu bu motiflerle köyüne, ailesine, belki de evlenip kuracağı yeni evine mutluluk ve bereket dileklerinde bulunuyordur. Halıdan söz edildiği zaman iki ülke gelir insanların aklına: İran ve Türkiye. iran halitan 'sinne' adı verilen 'tek düğüm' tekniği ile tanınmışsa, Türk halıları da 'çift düğüm' veya Anadolu'da halılanyla ünlü küçük bir yerleşim bölgesinden adını alan 'Gördes' ile bilinir olmuştur. Ancak el sanatlarının en muhteşem eserlerinden biri olan halı sanatı, Türkler'in Orta Asya steplerinde yaratıp tüm dünyaya hediye etmiş olduktan bir değerdir. Anadolu toprakları binlerce yıl, dört bir taraftan aldığı göçlerle farklı kültürlere sahip toplumların birbirine kaynaştığı bir pota görevi yapmış. Bu rengarenk kültür mozaiği, Anadolu'nun her bir köşesine yayılıp mutfaktan dansa, giysiden halıya uzanan olağanüstü bir folklor zenginliği yaratmıştır. Günümüzde 36 değişik yörede dokunan Türk halitan, bölgeden bölgeye uzanıp giden renk ve motif farklılıklanyla her bir yörenin kendi özelliğini sergilemektedir. Halıyı kullanan insan, halıyı ilk planda soğuktan konınmak amacı mile, oturduğu meskenin tabanına, yatağının altına sererek yuvasını sıcak tutmak istemiştir. Buna ek olarak ikinci planda dekor unsuru olarak kullanılmıştır. Oturduğu meskeni renklendirmek, süslemek istemiştir. Halının ilk dokunduğu yıllarda, insanlar çoban göçebe olarak yaşarlarken, halıyı soğuktan koruma amacıyla dokumaya başlamışlardır. Halının düğümlü olarak dokunma fikri hayvan postundan doğmuştur. Daha önce avcı göçebe olarak yaşarlarken hayvan postunu kullanmışlardır. Sanat tarihçilerimiz, 'düğümlü halının 2000 yıldan fazla bir geçmişşi olduğunu ve vatanının 30 ile 45 kuzey enlemleri arasında kalan bütün Asya'yı kuşatan bölge olduğunu belirtmektedirler'. Belirtilen bu bölge gerçekten hepimizin bildiği üzere soğuktur. İnsanlar korunma gereksinimlerinden sonra, halıyı süs eşyası gibi görmeye başlamışlar ve zamanın akışı içerisinde, kendi inançlarını, hayatlarına etki eden önemli olayları, etkilendikleri varlıkları anlatmak için halı üzerinde renk ve şekiller kullanarak, desenli halılar dokumaya başlamışlardır. Halının dokunduğu toplumlarda, o toplumun olayları etkisinde dokunduklarından bize o devrin kültürlerini yansıtırlar. İnsanların yaşamlarındaki değişikliklerin paralelinde, haklardaki desen, renk ve dokuma kalitesi de devamlı yenilenmektedir. Günümüzde de 21 yüzyılın ihtiyaçları ve zevkleri, geçmişşi insanlık tarihi kadar eski olan bu sanatı, tekrar ele almaktadır. Bilimsel araştırmalar yapılmaktadır. Yeni tasarımlar üretilmektedir. iv