Türkiye'de kentsel koruma alanlarının planlanmasına yönelik bir sistem önerisi

Türkiye'de kentsel koruma alanlarının planlanmasında önemli deneyimler elde edilmiş olmasına rağmen, uygulamada yaşanan sorunlar henüz aşılamamıştır. Kentsel koruma ve koruma planlaması konusunda teknik yönden önemli basanlar elde edilmiş olmasına rağmen, özellikle yönetsel düzeyde önemli sorunlar yaşanmaktadır. Yaşanan sorunların başında, halen uygulanmakta olan koruma planlaması sisteminin bürokratik işleyişindeki aksaklıklar ve kent planlama sistemi ile koruma planlaması arasındaki ilişkinin sağlıklı kurulamaması gelmektedir. Halen kentsel alanlar ve kentsel koruma alanları birbirlerinden farklı mevzuat ve örgütsel yapı içerisinde planlanmakta, bu durum da aynı kentsel mekanda birbirinden farklı ve tutarsız uygulamaların ortaya çıkmasına yol açmaktadır. Yine, söz konusu ikili yapı, konunun örgütsel yönünde de sorunlara yol açmaktadır. Kentsel alanların fiziksel planlama çalışmaları yerel yönetimler tarafından yürütülürken, koruma alanlarında yerel yönetimlerin rolü ve etkinliği önemli ölçüde azalmakta, karar mekanizmasında ağırlık Koruma Kurulları'nda olmaktadır. Koruma sistemi içerisinde merkezi yönetim etkinliğinin yoğunluğu, yerel yönetimlerin ve kent mekanında yer alan diğer aktörlerin uygulamalara katılımım olumsuz etkilemektedir. Merkezi yönetim üzerinde yoğunlaşan bürokratik işlemler hızlı ve etkin uygulamaların gerçekleştirilmesine engel olmaktadır. Kentsel alanların korunması ve planlanmasında yaşanan sorunların çözümüne yönelik önerilerin araştırılması amacıyla hazırlanan bu çalışmada, öncelikle konu ile ilgili kuramsal temelin oluşturulması için bir araştırma yapılmış ve konu ile ilgili güncel yaklaşımlar belirlenmiştir. Bu araştırma ile elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi ile,. kentsel koruma alanlarının, ait olduğu yerleşmenin vazgeçilmez bir parçası olarak planlama bütünlüğü içerisinde ele alınmalarının,. esnek ve stratejik planlama yaklaşımları içerisinde koruma hedeflerinin daha politik nitelikte olmalarının ve. daha demokratik ve katılımcı bir işleyişin sağlanabilmesi için yerel yönetimlerin ve diğer aktörlerin koruma ve planlama sürecinde daha etkin rol almalarının gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Kentsel koruma alanlarının planlamasına yönelik ilkelerin, ne düzeyde uygulandığının belirlenebilmesi ve koruma konusunda belli bir gelişmişlik düzeyine IXulaşmış örneklerin incelenmesi amacıyla uluslararası alanda bir inceleme yapılmıştır. Farklı coğrafi özellikler gösteren örneklerin elde edilebilmesi ve bir karşılaştırma yapılabilmesi amacıyla, Almanya, ABD, Avustralya, Fransa, İngiltere, İtalya, Japonya ve Kanada ülkelerinin kent planlama ve kentsel koruma konusunda uyguladıkları sistemler incelenmiş ve yukarıda belirtilen ilkelerin büyük ölçüde uygulandığı görülmüştür. Ülkelerle ilgili bilgilerin derlenmesinin ardından, Türkiye'deki mevcut işleyişin belirlenmesi için kent planlama ve kentsel koruma konusunda halen uygulanmakta olan yasal ve Örgütsel yapı ile ilgili bilgiler toplanmıştır. Daha sonra, bu yapı içerisinde yaşanan sorunların belirlenmesi için, sınırları içerisinde kentsel sit alanı olan belediyeler ile bir anket çalışması yapılmıştır. Bunların sonucunda, yaşanan sorunların yoğunlukla bürokratik işleyiş üzerinde ortaya çıktığı tespit edilmiştir. Türkiye'de yaşanan sorunların çözümüne yönelik önerilerin araştırılması için, ilk etapta kentsel koruma alanlarının planlanması süreci bürokratik açıdan şematize edilmiş; bu süreci oluşturan bileşenler belirlenmiş ve süreç ile ilişkileri ortaya konmuştur. Daha sonra, koruma amaçlı planlama süreci ile süreci oluşturan bileşenler arasındaki ilişkiye bağlı olarak, mevcut işleyiş ve öneriler bir şema ile ortaya konmuştur. Şema ile ortaya konan önerilerde, koruma amaçlı planlama süreci ile şehir planlama sürecinin bütünleşmesinin sağlanması, halen merkezi hükümet birimleri üzerinde yoğunlaşan yetki ve sorumlulukların yerel yönetimlerle daha fazla paylaşılması, özel sektör ve sivil toplum/meslek kuruluşlarının koruma uygulamaları ve planlamasında katılımlarının artırılmasının gerekli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.