Çocukları 0-42 aylık olan annelerde depresyon sıklığı ve anne depresyonunun çocukların gelişimleri üzerine etkisi

Türkiye'de sağlık hizmetine başvuran ilk üç yaştaki çocukların annelerinin depresyon sıklığı, bununla ilgili risk faktörleri ve anne depresyonunun çocukların gelişimine etkisi büyük oranda bilinmemektedir. Bu tezde Ankara'da sağlık hizmetine başvuran çocukların anne depresyonu sıklığı, depresyona etki eden risk faktörleri ve gelişim üzerine etkisi araştırılmıştır. Araştırma örneklemi Ankara'da sağlık kurumlarına anneleri ile başvuran 0-42 aylık çocukları içermekte olup, bu çocuklar Ankara Üniversitesi'nin National Institute of Health Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development tarafından desteklenen ve 2011- 2015 tarihleri arasında Arjantin, Güney Afrika, Hindistan ve Türkiye'de yürütülen 'Gelişimi İzleme ve Destekleme Rehberi: Uluslararası Standardizasyon Çalışması' kapsamında değerlendirilmiştir. Anne depresyonu ile ilgili güncel literatürün gözden geçirilmesi ve gelişim üzerindeki etkileri temel alınarak Bronfenbrenner'in biyoekokojik kuramı çerçevesinde risk faktörleri belirlenmiştir. Araştırmada yer alan çocukların gelişimsel değerlendirmeleri Uluslararası Gelişimi İzleme ve Destekleme Rehberi ile yapılmış, ardından Patient Health Questionnaire- 2 (PHQ-2) ölçeği ve aile ve çevresi ile ilgili risk etmenlerinin belirlenmesi amacı ile geliştirilen 'Sosoyodemografik Bilgi Formu' uygulanmıştır. Görüşme tamamlandıktan sonra HemoCue cihazı ile hemoglobin düzeyi belirlenmiş ve çocuğun sağlık durumu ile ilgili değerlendirme 'Sağlık Bilgi Formu' ile yapılmıştır. Anne depresyonunun belirlenmesi için PHQ- 2 kesme puanı 3 olarak kabul edilmiştir. Sonuç değişkeni GMCD'nin en az bir alanında gelişimsel gecikmenin varlığı olarak tanımlanmıştır. Sosyodemografik değişkenlere tanımlayıcı analiz uygulanmıştır. Anne depresyonu risk faktörlerini değerlendirmek için tek değişkenli analiz ve çok değişkenli lojistik regresyon kullanılmıştır. Risk değişkenlerine maruz kalan ve risk değişkenlerine maruz kalmayan çocuklar için oran oranları ve % 95 güven aralığı hesaplanmış, istatistiksel anlamlılık düzeyi = 0,05 olarak tanımlanmıştır. Uluslararası Gelişimi İzleme ve Destekleme Rehberi Araştırması Türkiye örnekleminde yer alan 2871 çocuğun 526'sının dahil edilme kriterlerini karşılamadığı (497 tanesi < 6 ay, 29 tanesi görüşmeye annesi tarafından getirilmemiş) için 2345 çocuk örnekleme dahil edilmiştir. Annelerde PHQ- 2 ile depresyon sıklığı %15 olarak bulunmuştur. Anne depresyonuna etki eden faktörler, GIDR 9. sorusu ile belirlenen ailede stress varlığı (OR 11 .58, 95% CI 7 .72-17.36), annenin çocuğu ile yalnız yaşıyor olması (OR 8.11 95% CI 8 .11), annenin depresyon tedavisi alma öyküsünün olması (OR 2.88 95% CI 2 .14-3.87), babanın çalışmıyor ve para kazanmıyor olması (OR 2.34 95% CI 1 .34-4.09), annenin lise mezunu düzeyinden düşük eğitim düzeyinde olması (OR 2.00 95% CI 1 .62-2.47), babanın lise mezunu düzeyinden düşük eğitim düzeyinde olması (OR 1.93 95% CI 1 .56-2.38), annenin çalışmıyor ve para kazanmıyor olması (OR 1.67 95% CI 1 .27-2.20), annenin çocuğun bakımı konusunda destek almıyor olması (OR 1 .62, 95% CI 1 .30-2.02), kırsal ya da gecekondu kesimde yaşamak (OR 1 .46, 95% CI 1 .11-1.91) olarak belirlenmiştir. En az bir GİDR alanında gelişimsel gecikme sıklığı %29 olarak saptanmıştır. Tek değişkenli analizlerde anne depresyonunun varlığı çocuk gelişimi için bir risk faktörü olarak belirlenmiştir (OR 1 .33, % 95 CI 1 .05-1.68) çoklu regresyonda anlamlılık düzeyinin altında kalmıştır. Bu araştırma, ülkemizde ilk üç yaşta sağlık hizmeti alan çocukların annelerindeki depresyon sıklığı ve kapsamlı biyoekolojik kuram çerçevesinde anne depresyonu ile ilişkili risk faktörlerinin neler olduğunu belirlemesi açısından önemlidir. Araştırmanın erken çocukluk döneminde sağlık izlemleri sırasında anne depresyonu ile ilişkili risk faktörlerinin belirlenmesi, depresyonun önlenmesi ya da erken tanınarak tedavisinin planlanması ile ilgili sağlık politikalarına ışık tutması beklenmektedir.