Müziğin kollektif düşünce temsilindeki yeri: Yörükler

İ. T. Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Müzikoloji ve Müzik Teorisi bölümü yüksek lisans tezi olarak hazırlanan bu çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. Genel konsept ve tarihsel çerçevesinin tartışıldığı ilk bölüm yüksek lisans tezinin geri kalanına hazırlık mahiyetindedir. Kolektif düşünce bağlamında alan araştırması verilerinin incelendiği ikinci ana bölümde, Yörük müziğinin rolünü Yörük toplumu içinde, tam tersini sırası ile açıklamaktadır. Tarihsel bakış açısının sunulduğu ikinci bölüm sadece literatür verileri değil alan araştırmasından toplanan sözlü tarih verilerine dayanarak, tarihsel yöntem aracılığıyla yazılmıştır. Bu bölümde öncelikle, Yörük kökeni hakkında kısa bir açıklama ile başlamaktadır. Ardından, birinci derecede kolektif olan ve Yörüklerin hayatında önemli yer sahibi olan Şamanizm hakkında kısa bilgilere yer verilmektedir. Türkler'in haliyle Yörükler'in de uzun bir süre inandığı Şamanizm'in en eski dinlerden biri olduğu bilinmektedir. Kaynaklara göre Şamanizm'in etkileri hala Yörük müzikal hayatının içerisinde gizlenmiş olarak bulunmaktaydı. Müziğin kolektif düşünce temsilindeki yerinden önce Yörük kolektif düşüncesinin şamanizmden ne şekilde etkilendiğini bu bölümde ortaya koyulmaktadır. Üçüncü bölüm, Yörük müziğinin rolünü Yörük toplumu içinde değerlendirmekle beraber müziğin kolektif düşünce temsilindeki yerine de değinmektedir. Yörüklerin müzikal hayatını, onların neden bu müziği dinlediğini ve yaptığını, ayrıca onlar için müziğin ne anlama geldiğini anlamak için sesin ve müziği icra edenlerin sosyal çevresine odaklanılmıştır. Amacımız Yörük evreni hakkında hala devamlılığını koruyabilmiş kolektif düşünce izlerinin kayıt altına alınması ve Yörük yaşamının nasıl olduğunun gözlenmesidir. Günümüzde artık tamamen yerleşik hayata geçmeleri, kısmen doğadan ve son zamanlarda da hayvanlarını bırakarak eski yaşamlarından tamamen farklı hayatlar sürmeye başlamaları, geçmişş yaşantılarına duyulan özlem ile yaratılmış ezgi ve danslar, kolektif düşüncenin sürdürülebilirliğini sağlamıştır. Bu da kolektif düşünce temsillerinde müziğin ne kadar önemli bir yerde olduğuna işaret etmekteydi. Sosyal çevrenin müziği ve dansı nasıl etkileyebileceği alanda deneyimlenen verilere dayanarak açıklanmıştır. Dördüncü bölüm, Ramazan Güngör'ün hayatı ve onun temsil ettiği müziklere odaklanıyor. Bunun içinse önce Güngör'ün Yörük müzik algısını etkileyebilecek şeyleri, kısa hayat hikayesinin anlatıldığı bölümde değinilerek, ardında da bu algıyı nasıl temsil ettiğini göstermek üzere analizlere yer verilmiştir. Güngör'ün temsilinde bulunduğu incelenen ezgilerden 4 tanesi çalışmayı desteklemek üzere bu bölümde yer almıştır. Bunlardan: Kervan ezgisi ile, Yörükler eski zamanlarda develeri ile beraber yol alırken duydukları ve buna alışık oldukları de ve çanlarını yeniden temsil etmektedir. Onlar develeri kontrol altında tutmak için çanları kullanıyorlardı, birşeylerin yanlış olması durumunda, çanların farklı ritiminden anlayabildiler. Yerleşik hayata geçene kadar de ve Yörükler için önemliydi. Bu zamandan sonra, yetiştirilen bitkilere de zarar verdiği için develere ihtiyaç kalmamıştı. Devesi olmayan yörük devenin çan seslerini müziklerinden kullanarak eski zamanları ve devenin ruhunu temsil etmekteydi. Tezde incelenen ikinci ezgi olan Boğaz havaları eski zamanlarda enstruman kullanılmadan özel bir teknik ile çalınmaktaydı. Kızlar ve erkekler, boğazlarına koydukları parmaklarını hafifçe bastırıp hareket ettirerek seslerini değiştiriyordu. Bu genç aşıkların konuşabilmesi için gizli bir iletişim aracıydı, ayrıca keçi ve koyunlar ile konuşabilmek için çobanlar tarafından da kullanılırdı. İletişim aracı olarak boğaz havaları, kervan ezgisine göre daha karmaşık melodik hatlara sahiptir. Çan ritimlerinden duymaya alışık oldukları düzenli ritmik yürüyüşlere rağmen, boğaz havaları belki şamanizm ya da diğer toplulukların etkisiyle düzenli olmayan ritmik yürüyüşler barındırmaktaydı, bunun üzerine bir tartışmaya yer verilmektedir. Diğer iki ezgi Ağır Zeybek ve Kocaoğlan ile bize iki hikaye anlatılmaktadır. Alandan kayıt edilen Zeybek dansları dikkatlice çalışılmış, bunları çözümlemek için dans notasyonu bütün detayları ile analiz etmekten çok sahnenin arkasında olanı anlamak için kullanılmıştır. Melodik ve dans notasyonlarının aynı hatta görülebileceği bu bölümden sonra zeybek dansı ve müziği arkasındaki hikaye kolektif düşünceye göre ortaya konulacaktır. Sonuç olarak, kolektif olan Şamanizm her ne kadar yazılı bir kitabı olmayıp, bölgeden bölgeye farklılıklara uğrasa da doğaya dair bir şeyler taşıyordu. Eski zamanlarda Şaman insanlara yardım ediyordu, insanlar da Şaman'a bağlıydı, doğa dini olan Şamanizm, doğanın bir parçası olan Yörüklerin hayatlarını etkilemesi kaçınılmazdı. Bu bağ mit, efsane, hikaye, dans ve müziklerde devam ediyordu. Yani, müzik ve danslar belirli ya da gizli olarak kolektif düşüncenin izlerini barındırabilirdi ve bu yüksek lisans tezi bu ilişkiyi müzikal analizlere dayanarak ortaya koymaya çalışmaktadır.