İtalyan Barok mimarisinin sıradışı uygulaması: Lecce kentinin Barok mimarisi

Bu tezde, Güney İtalya'nın Puglia Bölgesi'nde bulunan Lecce kentinde 17. yüzyılda ve 18. yüzyılın başında inşa edilmiş olan Barok üsluplu dini ve sivil yapılar incelenmiştir. Barok estetik anlayışı, 17. yüzyılda, İtalya'nın Roma şehrinde doğmuş ve oradan çeşitli bölgelere yayılmıştır. Barok üslup, bu yayılım sırasında, ulaştığı coğrafyalardaki yerel geleneklerle ve estetik prensiplerle kaynaşarak değişik formlara bürünmüştür. Lecce kenti, hem coğrafi konumu, hem de içinde bulunduğu tarihsel ve ekonomik koşullar sebebiyle, Roma'da doğmuş olan Barok mimari anlayışının, özel bir yerel yorumunu geliştirmiştir. Bu çalışma, söz konusu yerel mimariyi çeşitli yönlerden analiz etmiştir. Lecce'nin sahip olduğu coğrafi ve jeolojik koşullar, bu bölgede çıkan ve 'Lecce taşı' olarak adlandırılan, çok yumuşak dokulu bir yapı malzemesinin mimaride kullanılmasına olanak tanımıştır. Bu taşın kolay şekillendirilebilen doğası, Lecce'deki Barok mimaride, gerek yapı cephelerinde, gerekse iç mekanlarda, süslemenin ön planda olduğu bir estetik anlayışın uygulanmasını sağlamıştır. Hem dini, hem de sivil yapıların dış cephelerinde, pencere/niş çerçeveleri ve sütun/plastır gövdeleri, adeta dantel gibi işlenen bitkisel ve figürlü bezemelerle zenginleştirilmiş; yüzeyler, kimi zaman, elmas dilim şeklinde kesilmiş taşlar kullanılarak rustik bırakılmış, kimi zaman da farklı bezemelere sahip yüzeyler yan yana kullanılarak bir karşıtlık oluşturulmuştur. Bu süslemeci anlayış, kilise iç mekanlarında, altarlarda da, özellikle sütun tasarımlarında kullanılmıştır. Bütün bu özellikler, coğrafi koşulların, Roma'da doğan Barok mimarinin yerel bir yorumunu nasıl şekillendirdiğini göstermektedir. Lecce kentinin sahip olduğu tarihsel koşullarında, burada oluşan Barok üslubu etkilemiştir. Antik Çağ'dan 17. yüzyıla kadar, Yunan, Roma, Bizans, Arap, Norman ve İspanya hakimiyetinde olan Puglia Bölgesi, 1480- 81 yıllarında Osmanlı Devleti'nin Otranto'yu kuşatmasıyla, Türk etkisi altında da kalmıştır. Tüm bu kültürler, Lecce'deki mimari üzerinde izlerini bırakmışlar ve 17. yüzyıldaki Barok anlayış için bir görsel birikim oluşturmuşlardır. Bu tezde gündeme getirilen bir konu, Lecce'deki Barok mimarinin, Türk sanatından etkilenmiş olabileceğidir. Bunun sebebi, buradaki Barok üsluplu yapıların bazılarında tespit edilmiş olan ve özellikle mimar ve heykeltıraş Giuseppe Zimbalo'nun (1620-1710) kullandığı süsleme motifleridir. Türk sanatının, halı, cilt, minyatür, maden, ahşap gibi alanlarında 16. ve 17. yüzyıllarda yoğun bir şekilde görülen palmet ve salbekli şemse formlarına benzeyen bu motiflerin, yaklaşık olarak aynı dönemde Lecce'deki Barok mimaride ortaya çıkması, iki kültür arasında bir etkileşim gerçekleşmiş olabileceğine işaret etmektedir. Bu temas, gerek savaş yoluyla, gerekse de ticari yollarla olmuş olabilir; zira Lecce, Osmanlı'ya ait halı, kumaş, minyatürlü yazma ve birçok küçük el sanatı örneğinin ulaştığı bir nokta olan Venedik ile çok sıkı ticari ilişkilere sahip olmuştur. Lecce'deki Barok mimaride tespit edilen başka özel bir form ise, Osmanlı mimarisindeki Bursa kemerini anımsatan formdur. Bu formun kaynağının da, Türk sanatı olma ihtimali vurgulanmaktadır. Ekonomik koşullar, Lecce kentindeki Barok mimariyi şekillendiren başka bir etken olmuştur. Barok üslubun doğduğu yer olan Roma kadar güçlü bir ekonomiye sahip olmayan Lecce'de, kiliselerin iç mekanlarına yerleştirilen heykeller, Roma'dakiler gibi mermer malzemeden değil, daha ucuz olan kağıt hamurundan üretilmişlerdir. Bu bölgeye özgü olan ve 'cartapesta' adı verilen bir teknik kullanılarak, kağıttan ve polikrom olarak yapılan bu heykeller, Lecce'deki Barok mimarinin karakteristik özelliklerinden biridir ve ekonominin, Barok'un yerel bir yorumunun oluşumundaki önemine işaret etmektedir.