Çocuk yoğun bakım ünitesinde eritrosit transfüzyonu uygulamalarının değerlendirilmesi

Amaç: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Yoğun Bakım Ünitesi'nde izlenen çocuk hastaların yatış sırasındaki hematolojik parametrelerinin incelenmesi, yatış sonrası ilk 7 günde eritrosit transfüzyonu sıklığı, transfüzyon endikasyonları, transfüzyon eşik değerleri, transfüzyon miktar ve süresi, transfüzyon ile ilişkili yan etkiler ve transfüzyon etkinliğinin değerlendirilmesidir. Materyal-metod: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Yoğun Bakım Ünitesi'nde 15 Mayıs 15 Kasım 2015 tarihleri arasında yatan 1 ay-18 yaş arası 113 hasta hematolojik parametreler ve transfüzyon uygulamaları yönünden yatış sonrası ilk 7 günde prospektif olarak izlendi. Çalışmaya dahil edilme kriterleri çocuk yoğun bakım ünitesinde >48 saat izlenmiş olmak ve 1 ay-18 yaş arasında olmaktı. Çalışmaya dahil edilmeme kriterleri ise 1 aylıktan küçük olmak ve bazı hastalık veya klinik durumlardan (konjenital kanama diyatezi, konjenital veya edinsel kemik iliği yetmezliği, hemoglobinopatiler veya hemolitik anemi, ilk 24 saatte birden fazla transfüzyon gerektiren akut kanama, siyanotik konjenital kalp hastalığı) birine sahip olmaktı. Çalışma süresi içerisinde 172 hasta yatırıldı. 43 hasta 48 saatten daha kısa süre izlenmişti. 7 hasta kemik iliği yetmezliği, 8 hasta aktif kanama ve 1 hasta hemolitik anemi nedeniyle çalışma dışı bırakıldı. Final değerlendirmeye 113 hasta alındı. Bulgular: Çalışmaya alınan hastaların ortanca yaşı 36 (2-209) ay olup 43'ü (%38,1) 1-8 yaş arasında idi. Yetmiş hasta (%66,4) erkekti. Hastaların 65'inde (%57,5) altta yatan hastalık mevcuttu. 29 (%25,7) hastaya yoğun bakım ünitesine yatış sonrası ilk 7 gün içinde eritrosit transfüzyonu uygulandı. Transfüzyon uygulanan hastaların 18'i (%62,1) erkekti. Ortanca yaş 60 (2-190) ay olup 12'si (%41,2) 1 yaş altında idi. Hem hastaların genelinde hem de transfüzyon uygulanan grupta altta yatan en sık hastalık kronik nörolojik ve nöromuskuler hastalık, en sık yatış tanısı ise akut solunum yetersizliği idi. Yaş, cinsiyet ve komorbid hastalık varlığı ile transfüzyon gereksinimi olup olmaması arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmadı. Hastaların yoğun bakım ünitesine başvuru sırasındaki ortalama hemoglobin ve hematokrit düzeyleri sırası ile 10,8 1, 8 ve 33,3 5, 2 idi. Transfüzyon uygulananlarda uygulanmayanlara göre başlangıç hemoglobin ve hematokrit değerleri düşüktü (p<0,001). Transfüzyon uygulanan hastalarda transfüzyon öncesi ortalama hemoglobin düzeyi 7,7 1, 1 gr/dl idi ve en fazla transfüzyon 7,1- 8 gr/dl hemoglobin aralığında uygulandı. Transfüzyon uygulanan hastalarda yoğun bakım ünitesine yatış ile transfüzyonun başlatılması arasında geçen ortanca süre 34 (2-160) saat idi. Hastaların 14'üne (%50) ilk 24 saat içinde transfüzyon uygulanmıştı. Ortanca transfüzyon süresi 180 (60-240) dakika olup transfüzyon miktarı kilogram başına ortalama 13,3 4,8 mililitre idi. Transfüzyon öncesi ve transfüzyon sonrası birinci saatteki vital bulgular karşılaştırıldı. Nabızda ve diyastolik kan basıncında transfüzyon ile istatiksel olarak anlamlı azalma oldu (p<0,001). Çalışmaya alınan hiçbir hastada transfüzyon ilişkili istenmeyen reaksiyon gelişmedi. Transfüzyon sonrası 1. saatteki hemoglobin artışı 2,2 1, 7 iken 24. saatteki hemoglobin artışı 2,9 2 idi. Hematokrit artışı ise 1. saatte 6,1 5, 9 iken 24. saatte 7,0 3, 9 idi. Birinci ve 24. saat hemoglobin ve hematokrit artışı arasında istatiksel olarak anlamlı fark yoktu. Transfüze edilen eritrosit süspansiyonlarının raf süresi ortanca 4,2 (0-21) gündü. Raf süresi ile transfüzyon etkinliği arasında ilişki saptanmadı. Düzeltilmiş delta hemoglobin raf ömrü, transfüzyon öncesi yatış süresi ve vücut ağırlığı ile karşılaştırıldı. İstatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmadı. Ayrıca düzeltilmiş delta hemoglobinin yaş grupları, cinsiyet ve komorbid hastalık varlığı ile ilişkisi değerlendirildi ve istatiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmadı. İlk 7 günde eksitus olan 4 hastanın hepsi transfüzyon uygulanan grupta idi. Sonuç: Çalışmamızın sonuçları çocuk yoğun bakım ünitesine yatırılan hastalarda ilk günlerde daha belirgin olmak üzere transfüzyon gereksinimin sık olduğunu göstermektedir. Bir yaşın altındaki hastalar ile başvuru sırasındaki hemoglobin ve hematokrit değeri düşük olan hastalar transfüzyona daha yatkındır. Çalışmamız transfüzyon reaksiyonlarının önlenebilir olduğunu göstermektedir. Transfüzyon etkinliğinin değerlendirilmesi için 24 saat içinde birden fazla kan alınmasının gerekliliği tartışmalıdır. Çalışmamızda transfüzyon etkinliğinin temel belirleyicisi, diğer faktörlerden bağımsız olarak transfüzyon miktarı olarak bulunmuştur.