Kırda sanatın rolü ve sanat köyleri; Konya Sonsuz Şükran Köyü

Günümüzde, kırda yaşanan sorunlar kırın kendine özgü yaşam biçimi ve kendi geleneksel dokusu çerçevesinde incelenmeye başlamıştır. Böylece kentsel sorunların arasında kaybolmasının da önüne geçilmiştir. Yakın zamana kadar kent formunun bir parçası olarak değerlendirilen kır coğrafyası, sahip olduğu kaynakları öne çıkaracak girişimler ile birlikte akademide de araştırma ve incelemeye alınmıştır. Son yıllarda artan göç, tarım dışı ekonomik gelir alternatiflerinin bulunmaması, hizmetlere erişilebilirliğin kısıtlı oluşu vb sebeplerden, özellikle genç nüfusun kırı terk etmesi ile birlikte, hem ülkemizde hem de dünya ülkelerinde kır yaşlanmaya başlamıştır. Yaşlanan kır olgusu aynı zamanda; yıllarca biriken geleneksel kültürün yok olması, kuşaklar arası aktarımın ve usta-çırak ilişkisinin kaybolması, tarihi ve kültürel mirasın korunamaması, üretim ve üretici potansiyelinin zayıflaması, toplulukların kimliğini yavaş yavaş kaybediyor oluşu ile coğrafyanın özgün karakterini besleyecek yenilikleri üretememesi anlamına gelmektedir. Sanatın birleştirici, yaratıcı, besleyici ve paylaşımcı gücü ile kırdaki toplumsal dönüşüm sürecini yönetmek önemlidir. Çünkü kır topluluklarının kendi doğasında var olan kültür kavramını, imgesel boyuta taşımak sanatın sorumluluğundadır. Bu çalışmada, yaşlanan kır yaşamının ve kır topluluklarının karşı karşıya kaldığı güncel sorunlardan bahsedilmiş, Türkiye ve dünyada bu sorunlara kültür-sanat bağlamında yaklaşımlar değerlendirilmiştir. Kırda kültür-sanatın rolünün, sosyokültürel dönüşümde ve toplumsal değişimde nerede durduğu konusu üzerinde düşünülmüştür. Çalışmada sık sık bahsi geçen sanat köylerinin, Türkiye ve dünya örnekleri incelenmiştir. İncelenen örnek uygulamalar doğrultusunda sanat köyü kavramı tanımlanarak, eğitim-kültür-turizm-sanat ekseninde tartışmaya açılmıştır. Sanat köyleri, kuruluş biçimleri ve amaçları doğrultusunda farklılıklar göstermektedir. Bu farklılıklara, her coğrafyanın ve kır topluluğunun sahip olduğu kaynak ve potansiyellerin birbirinden başka oluşu sebep olmaktadır. Tez içerisinde, sanat köyleri kaynak ve potansiyellerine göre gruplama yapılarak incelenmektedir. Çalışma kapsamında literatür araştırmasının yanı sıra, Konya Sonsuz Şükran Köyü ve Çavuş Köyü'nde alan çalışması yapılmıştır. Alan araştırmasının Sonsuz Şükran Köyü'nde yapılmayı tercih edilmesinin sebebi, Türkiye'de kültür-sanat odaklı yeni bir yerleşim modeli olarak kurulan sanat köyünün ilk örneklerinden biri olma özelliğini taşımasıdır. Alan çalışmasında kalitatif yöntemler tercih edilerek Çavuş Köyü halkının yaşadığı sosyokültürel dönüşümü anlamak ve onların baktığı yerden süreci görebilmek amaçlanmıştır. Derinlemesine görüşmeler, odak grup toplantısı ve ev ziyaretleri yöntemleri kullanılarak edinilen bulgular tez kapsamında aktarılmıştır. Sonsuz Şükran Köyü örneği ile Türkiye'de kırda sanatın üstlendiği rolün köy halkına etkisi sosyokültürel bağlamda değerlendirilmiştir. Yeni bir yerleşim alanının kurulması ve sanatsal-kültürel üretim mekanı şeklinde oluşturulan sanat köyü modelinde, kır topluluklarının sanat ile birlikte değişim ve dönüşüm süreci ele alınmıştır. Sanatçıların ve köy halkının beraber yaşadığı bir coğrafyada, yeni toplumsal ilişkiler ağının örülüş hikayesi Çavuş Köyü halkı ile yapılan görüşmelerde öğrenilmiştir. Kır-kent topluluklarının ortak ürettiği yeni bir kültür paylaşımı ile toplumun şekillenmesi; dengeli ve sürdürülebilir bir yenilik olarak öngörülebilmektedir. Sonsuz Şükran Köyü'nde, uygulamada bu yöntemi izleyerek kırsal dönüşüm ve toplumsal değişim sürecine diğer sanat köyleri gibi katkı sağlamaktadır. Bu bağlamda hazırlanan tez, hem akademide hem de yerel yönetimlere kırda kültür-sanat yaklaşımlarına ve sanat köyü uygulamalarının arka planına dair bir altlık oluşturması amacıyla sunulmaktadır.