Klarnet icracısı Mustafa Çalar'ın icralarının tahlİli ve Türk müziği klarnet eğitiminde kullanımına yönelik bir çalışma

Türkiye'de klarnet icracılığı 19. yüzyılın başlarından itibaren varlığını sürdürmektedir. Türk Müziği'nde kullanım süreci ise; Klarnet İbrahim Efendi ile başlayıp, radyonun etkin olduğu dönemde popüler bir icracı olan Şükrü Tunar'ın (1907-1962) ve sonrasında Mustafa Kandıralı'nın (1930- ...) icraları doğrultusunda şekillenmiştir. Günümüze ulaşan bu icra tarzının Türk Müziği klarnet eğitimine ne denli yansıdığı ise tartışma konusudur. Ayrıca, Türk Müziği klarnet eğitimi için oluşturulan metotların büyük bir kısmında Türk Müziği'ne ait herhangi bir motif, cümle ve/veya terminolojik unsurun yer almadığı da görülmektedir. Geçmişten günümüze gelen mezkur icra tarzının ve yöresel icranın önemli bir temsilcisi olduğu düşünülen Mustafa Çalar'ın icraları doğrultusunda hazırlanan bu çalışmanın Türk Müziği klarnet eğitimine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu çalışma analitik bir araştırmadır. Alan araştırması, kaynak tarama ve doküman analizi yöntemlerini kapsamaktadır. Bu yöntem doğrultusunda, Mustafa Çalar'ın icra etmiş olduğu yetmiş iki adet sözsüz eser tespit edilmiştir. Mustafa Çalar'a özgü motiflerin tespiti ve örneklem grubunun oluşturulması amacıyla yörenin diğer önemli bir klarnet icracısı olan Ali Kavalcı'nın icra örnekleri ile Mustafa Çalar'ın icra örnekleri karşılaştırılmıştır. Oluşturulan örneklem grubu içerisindeki eserlere içerik analizi yapılmıştır. Bu bağlamda, aralarındaki benzerlik ve farklılık durumunun tespiti için icra ile nota çift dizek halinde yazılmıştır. Bunun için iki tür karşılaştırma ortaya çıkmıştır. Birincisi; var olan nota ile Mustafa Çalar'ın notaya alınan icrasının çift dizek halinde yazılması sonucundaki değerlendirme; ikincisi ise Ali Kavalcı'nın notaya alınan icrası ile Mustafa Çalar'ın notaya alınan icrasının çift dizek halinde yazılması sonucundaki değerlendirmedir. Araştırmanın evreni, Mustafa Çalar'ın sözsüz olarak icra etmiş olduğu yetmiş iki adet eserden meydana gelmiştir. Örneklem grubu ise on adeti 'zeybek', bir adeti de 'longa' formunda olan on bir adet eserden oluşmaktadır. Örneklem grubundaki eserlerin karşılaştırılması sonucunda, Mustafa Çalar'ın kullandığı süsleme teknikleri ve bu tekniklerin kullanım sıklığı ile her eser için münferit benzerlik ve farklılık durumu ortaya çıkmıştır. Mezkur karşılaştırmalar sonucunda elde edilen Mustafa Çalar'a özgü motifler, 'ses sahasının genişletilmesi veya daraltılması', 'ses sürelerinin büyütülmesi veya küçültülmesi', 'aynı motifin tekrarı veya farklı perde üzerindeki tekrarı ' gibi motif değiştirme ve geliştirme yöntemleriyle çeşitlendirilmiştir. Bulgulara ve yorumlara dayalı 'özel' ve 'genel' sonuçlar çerçevesinde; 'Yöresel icra zemininde hazırlanan bu çalışma ışığında başka yörelere yönelik çalışmalar yapılabilir', çalışmada kullanılan 'özgün kodlama yöntemi' ve tahlil biçemi ileride yapılacak başka çalışmalarda kullanılabilir', 'Türk Müziği klarnet eğitimi için yapılan bu çalışma, Türk Müziği eğitiminde var olan diğer sazlar için de uygulanabilir', 'Türk Müziği icrası için öğretici, farklı üslup ve tavır özelliklerinin kavranabilmesi amacıyla farklı nota kaynaklarına ve/veya icra örneklerine ulaşıp, bunları gerekirse dikte edip- materyal olarak kullanabilir' ve 'Araştırmacı tarafından icra edilen on iki adet eserin ses kaydı (Bkz. EK-3) ve notaları, Türk Müziği klarnet eğitiminde kullanılabilir' gibi öneriler sunulmuştur.