İstanbul kenti sahil dolgu alanlarının peyzaj planlaması açısından değerlendirilmesi

İki kıtayı birleştiren bir noktada kurulmuş olan İstanbul'un tarih boyunca giderek artan önemi, kentin özel konumunun sağladığı üstünlüklerin bir sonucudur. Doğal özellikler ve taşıdığı kültür mirasının birleşimi 'İstanbul Su Kenti' imajım güçlendirmektedir. İstanbul'un ilk yerleşmeleri su kenarlarında kurulmuş ve ilişkiler denizyolu ile sağlanmıştır. Osmanlı döneminde, Boğaz kıyılan kentin sayfiye ve mesire alanları olmuştur. Ancak son 50 yıldan beri yaşanmakta olan kentleşme hareketleri ve sanayileşme çabalan içinde, İstanbul yoğun bir kıyı tüketimi ile karşı karşıya kalmıştır. Bu olayların sonucunda kentli su ile, geçmişşte alışık olduğu ilişkiyi kuramamakta ve su yüzeyi ulaşımda temel ortam olma özelliğini kaybetmektedir. Bu anlamda, İstanbul kıyı metropolü için kent açık alan sisteminin en önemli parçasını oluşturacak olan kıyı mekanlarının organizasyonu ile geçmişşteki imajlarının devam ettirilmesi bir zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır. Dolgu alanlar açısından konu ele alındığında, İstanbul sahil bandı gibi; girintileri, uzantılan, çıkmtılan, görsel açıdan devamlı değişim gösteren sayısız koy ve burunlan ile tarihsel ve kültürel bir kimliğe sahip olan kıyı alanlarında, dolgu alanlarının kimlik kaybına veya zararına yol açması mümkündür. Ekolojik açıdan ise deniz ekosistemine olan etkileri yadsınamaz. Ancak bir toplumda yaşam kalitesinin en önemli göstergelerinden biri, mevcut kamusal servislerin etkinliğidir. Kamusal servislerin etkinliği denildiğinde, temel olarak eğitim, sağlık ve yeşil alanlar oalrak sıralanabilecek servislerin toplumun ihtiyaçlarım yanıtlama düzeyi anlaşılır. Hızlı kentleşme sebebiyle kent sisteminde değişiklikler yapılması zorunludur. Bu araştırmada, Marmara sahil bandında yer alan kıyı dolgu alanlan üzerinde yer alan yeşil alan düzenlemelerinin İstanbul yeşil alan sistemi içindeki yeri ve rekreasyonel açıdan katkılan üzerinde durulmuştur. Dolgu alanların kıyı kavramının bir parçası olduğu düşünülerek, kıyı kavramı ile ilgili temel kavramlara açıklık getirilmesinin gereği duyulmuş, kıyı ile ilgili tanımlar ve profiller verilmiştir. Kıyı dolgu alanlarının yapım teknikleri üzerinde durularak dolgu yapım teknikleri ile ilgili yurt dışından örnekler verilmiştir. VUYeşil alan olarak değerlendirilecek olan dolgu alanlarında, başarılı ve sağlıklı yeşil alan düzenlemelerinin nasıl sağlanacağı sorusuna yanıt olarak, A. B. D'de çeşitli yarışmalarda ödül almış dolgu alan düzenleme örnekleri verilmiştir. Konu ülkemiz sınırlan içinde incelendiğinde, yasal açıdan bazı eksikliklerin dolgu alanlarda yapılabilecek başarılı çalışmaların önüne geçtiği anlaşılmaktadır. İstanbul sınırlan içinde inceleme yapıldığında ise Marmara kıyı bandında 61 km. uzunlukta dolgu alanların yer aldığı görülmektedir. Tez kapsamında, Anadolu ve Rumeli Yakası kıyılarında yer alan kıyı dolgu alanlan ilçeler bazında, içerdikleri donatı alanlan ve bunların alansal değerleri saptanarak incelenmiş, her ilçede, yakada ve son olarak da il genelinde m2ye düşen dolgu yeşil alan miktan hesaplanmıştır. Dolgu alanların kent açık sistemine olan alansal etkilerinin yanında tasarım özellikleri incelenmiş, her kıyı dolgu alanının sert ve yumuşak peyzaj değerlendirmesi yapılmıştır. Tez kapsamında yapılan incelemeler sonunda % 59 ,08'ı Anadolu yakasında, % 40 ,92'si ise Rumeli yakasında olmak üzere İstanbul'da toplam 2.825. 445 m2 dolgu yeşil alam bulunduğu saptanmıştır. Bu durumda Istanbul şehrindeki toplam aktif yeşil alan miktarının 20.013. 005 m2 olduğu göz önünde bulundurulduğunda, toplam il yeşil alanının % 14 ,12'sinin dolgu alanlar ile yaratıldığım söylemek doğru olacaktır. İstanbul'da kişi basma düşen yeşil alan miktarının 2.18 m2 olduğu düşünülürse, 0,3 m21ik değeri ile dolgu alanların, İstanbul yeşil alan sistemi içindeki yeri anlaşılacaktır. İstanbul Metropoliteni için önemli bir yeşil alan rezervi olan bu yeni kentsel alanlarda; yasal ve yönetsel süreç ile planlama, uygulama ve denetleme aşamalarından kaynaklı sorunlar olduğu saptanmış, ilgili açıklamalara tezin son bölümü olan sonuç ve öneriler kısmında yer verilmiştir. vın