turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Mağjan Jumabayev'in ilk şiir kitabı 'Çolpan' metin-aktarma-dil ve üslup incelemesi

Mağcan Cumabayev'in 'Çolpan' adlı ilk şiir kitabı 1912 yılında Kazan'da yayımlanmıştır. Çalışmamızda, bu eserde yer alan Arap harfli Kazak Türkçesi ile yazılmış şiirleri Kiril Kazak harfli neşri ile mukayese ederek Latin harflerine transkribe ettik ve Türkiye Türkçesine aktardık. Daha sonra bu şiirleri dil ve üslup bakımından inceledik. İncelememizde elde ettiğimiz verileri sonuç bölümünde paylaştık. Orijinal metnin bir kopyasına ekler kısmında yer verdik.
Rumuz-i Künuz

'Rumuz-i künuz ' adlı bu çalışma, hicri 965 (1557) yılında İbn-i İsa tarafından kaleme alınmış aynı adlı eserin Musluhiddin İbn-i Sadi tarafından istinsah edilmiş nüshası üzerine yapılmış bir dil incelemesidir. Nüsha, 68 varaktan oluşan, harekeli nesih ile yazılmış bir yazmadır. Nüshanın sonundaki istinsah kaydı okunamamaktadır. Bu nüshanın tercihinde harekeli olmasının yanı sıra mevcut nüshalar içinde en eskisi olduğunun düşünüldüğü gerçeği yatmaktadır. Bunda bazı eklerin hala Eski Anadolu Türkçesindeki hallerinin korunuşu yönlendirici olmuştur. Bu nüshada olmayan eksik kısımlar, eserin 44 varak 19 satırlık hicri (1275) tarihli ikinci bir nüshasından tamamlanmış ve çalışmaya eklenerek eksiklik giderilmiştir. On iki fasıldan oluşan eser, ebced hesabı kullanılarak yapılan hesaplamalarla elde edilen verilere dayanarak 2035 yılına kadar yaşanacağı öngörülen olayları anlatmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde eserin yazarı ve bilgilerine ulaşılabilen nüshaları hakkında bilgiler verilmiş, eserin içeriğinden söz edilmiştir. 'Metin' bölümünde eserin, çeviri yazısına yer verilmiştir. 'Yazım' adlı bölümde eserin imla özellikleri incelenmiş; yanlış yazılmış Arapça, Farsça ve Türkçe sözcükler tablo biçiminde verilmiştir. 'Ses Bilgisi' bölümünde ses uyumları ve ses olayları gibi özellikler incelenmiştir. 'Biçim Bilgisi' adlı bölümde ekler çekim ve yapım ekleri olarak ikiye ayrılmış ve alt başlıklar altında incelenerek açıklayıcı örnekler verilmiştir. 'Söz Varlığı' adlı başlıkta eserde geçen ayetler, hadisler, deyimler, atasözleri, ikilemeler ve kalıp sözler gibi yapılara yer verilmiştir. 'Dizin' bölümünde ise eserde geçen sözcüklerin metin içindeki anlamları verilerek hazırlanmış gramatikal bir dizin hazırlanmıştır. Çalışmanın sonunda 'Özel Adlar Dizini' adıyla metinde geçen özel adların yer aldığı bir dizin yer almaktadır.
Fevri Ahmed Efendi'nin Ahlak-ı Süleymani adlı eseri vr.2a-38b

Bu tez, Süleymaniye Kütüphanesinin Ayasofya koleksiyonunda 2823 numarada kaytıtlı bulunan Fevri Ahmed Efendi'nin Ahlak-ı Süleymani eseri üzerinde yapılan bir dil çalışmasıdır. Fevri'nin manzum eserleri yanında da mensur eserleri de vardır. Mensur eserlerinden biri de Ahlak-ı Süleymani'dir. Kanuni Sultan Süleyman'ın ahlakını konu edinen bu eser seçici bir üslupla yazılmıştır. Eserde Kanuni'nin şiirleri açıklanarak onun görüşleri anlatılmıştır. Adı geçen eserin Süleymaniye Kütüphanesinde iki, İstanbul Üniversitesi kütüphanesinde bir, Edirne Selimiye Kütüphanesinde bir ve Berlin Eyalet Kütüphanesinde bir nüshası bulunur. Çalışmamız; inceleme, metin, edisyon kritik ve dizin olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. İnceleme bölümünde eserin yazarı, eser ve eserin nüshaları hakkında bilgi verilmiştir. Metinin imla ve dil özellikleri incelenmiştir. Metin bölümünde, metnin transkripsiyonu yapılmıştır. Ayet, dua ve Arapça şiirler ve ibareler Arap harfleriyle gösterilmiştir. Esas alınan Ayasofya nüshasının transkripsiyonu yapıldıktan sonra, söz konusu eserin diğer nüshalarıyla karşılaştırılarak eserin edisyon kritiği yapılmıştır. Bu aşamalardan sonra dizine geçilmiştir. Ana dili Türkçe olmayan bir şairin edebi kişiliği hakkında fikir sahibi olmamızı sağlayacak olan bu tez, Osmanlı Türkçesi açısından önemli bir dil çalışmasıdır.
Türkiye Türkçesi ve Irak Türkmen Türkçesinde çekim ekleri

Bu çalışmada Irak Türkmen Türkçesinin Kerkük ve Tuzhurmatu ağzında kullanılan çekim eklerinin, yapı ve işlev bakımından değerlendirilmesi amacıyla hazırlanmıştır. 2003'ten sonra Irak'ta Türkiye Türkçesi eğitimi veren okulların ve kursların açılması, basılan kitapların artık Türkiye Türkçesiyle yazılıyor olması nedeniyle yazılı dil olarak kullanımdan kalkan Irak Türkmen Türkçesinin dil özelliklerinin kayda geçirilmesi dil araştırmaları bakımından gereklidir. Bu düşünceyle hareket ederek Irak Türkmen Türkçesinin Kerkük ve Tuzhurmatu ağzıyla yazılmış olan eserlerde geçen çekim ekleri tespit edilmiştir. Bu eklerin tarihi dönemlerdeki ve Oğuz grubu lehçelerindeki kullanımları belirlenmiştir. Bu şekilde Irak Türkmen Türkçesindeki yapıların hangi Oğuz lehçesine daha yakın olduğu değerlendirilmiştir. Çalışmada çekim ekleri isme ve fiile getirilmelerine göre sınıflandırılmış ve eklendiği sözcükte hangi işlevle kullanıldığı belirlenmiştir. Bütün ekler, örnek cümlelerde geçen çekim eki almış sözcüklerle tanımlanmıştır. Eş zamanlı ve karşılaştırmalı yöntemle hazırlanan bu tezin sonunda diğer Oğuz grubu lehçelerinde kullanılan çekim ekleriyle Irak Türkmen Türkçesindeki çekim eklerinin karşılaştırıldığı tablolar yer almaktadır.
XVI. yüzyıl kaynaklarına göre Kütahyalı şairler ve Kütahya'da edebi muhit

Bu araştırmada XVI. yüzyıl kaynaklarında geçen Kütahyalı şairlerin tanıtılması, Kütahya'da yaşayan şairlerin devlet adamlarıyla ilişkilerinin incelenmesi ve Kütahya'nın Türk edebi hayatındaki yerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu çalışma, Kütahya'nın kültürel envanterinin dökümün yapılması açısından da önem taşımaktadır. Kütahya'nın Türk kültür coğrafyası açısından gerek Germiyanoğulları, gerekse Osmanlılar devirlerinde büyük bir öneme sahip olduğu bilinen bir gerçektir. XVI. yüzyıl kaynaklarında XIII, XIV, XV ve XVI. yüzyıllarda yaşamış şairler hakkında çeşitli kayıtlar mevcuttur. XVI. yüzyıl kaynaklarında Abdullah-ı İlahi, Ahmedi, Ahmed- i Dai, Azmi, Cebri, Cinani, Cemali, Firaki, Hamzavi, Harimi, Hasbi, 'İzari, 'Iydi, Kabuli, Kemal Halveti, Keşfi, Minneti, Muidi, Rahimi, Re'yi, Saati, Subhi, Siraci, Şeyhoğlu, Vusuli ve Yetimi olmak üzere Kütahya'dan yetişmiş yirmi yedi şairin kaydedildiği görülmüştür. Bunlara XVI. yüzyıl kaynaklarında kaydedilmemiş olup da XVI. yüzyıl veya daha öncesinde yaşamış olan Celal Ergun ve Kalenderi'nin de eklenmesiyle XIV, XV ve XVI. yüzyıllarda Kütahya'dan yetişen şair sayısı yirmi, dokuza yükselmiştir. Bu sayıyı diğer şehirlerde yetişen şairlerle karşılaştırdığımızda Kütahya'nın Türk edebiyatı tarihindeki yeri daha kolay anlaşılacaktır. Kütahya'da sancak beyliği yapan Kanuni Sultan Süleyman'ın oğullan Şehzade Bayezid ve Şehzade Selim de maiyetlerinde getirdikleri şair ve sanat adamlarıyla burada zengin bir edebiyat ve sanat hayatının yaşanmasına sebep olmuşlardır. Şehzade Bayezid'in Kütahya'daki meclisinde Gubari, İşreti, Firaki gibi şairler bulunmuştu. Şehzade Selim de Kütahya'da sancak beyliği yaparken Celal Bey, Nihani Durak Çelebi, Fazli-i Katib, Vusuli, Gelibolulu Ali, Bağdatlı Ahdi, Nigari, Nişani, Rahimi gibi şairlere destek çıkmıştır. Kütahya'da hem Germiyan döneminde hem de Osmanlı hakimiyetinde şairler ve sanatkarlar devlet adamlarıyla yakın ilişki içerisinde bulunmuşlardır. Hatta Ahmedi ve Şeyhoğlu gibi şairler devlet yönetimine daha yakın olabilmek için mücadeleye girişmişlerdir. Siyasi otorite tarafından desteklenen şair ve sanatkarlar daha çok eser ortaya koymuşlardır. Sonuç olarak tarihte Kütahya, yetiştirdiği şairler ve dışardan vazife icabı gelen şairlerle birlikte önemli bir edebi merkez durumunda olmuştur. Kütahya'nın edebi olarak önemli bir merkez haline gelmesinde devlet adamlarının etkisi yadsınamaz birVI gerçektir. Hem Germiyanoğulları hem de Osmanlılar devirlerinde Kütahya'da yönetici durumunda bulunan birçok kişi, şair ve sanatkarlara destek çıkmışlardır. Bu durum da sanat olarak eser ortaya koymuş kişileri olumlu yönde etkilemiştir.
Attila İlhan ve gerçekçilik tartışmaları

Gerçekçilik, 19. yüzyılın ilk yarısında ortaya çıkan ve çıktığı andan itibaren birçok alanda etkisini gösteren bir akımdır. Söz konusu akımın etkisini gösterdiği alanlardan biri de toplumda olup bitenlerden bağımsız kalamayan edebiyattır. Özelikle romantizme tepki olarak ortaya çıkan ve var olan şeyleri olduğu gibi yansıtmaya çalışan bahsi geçen edebi akım pek çok edebiyatçıyı etkilemiştir. Biz de tezimizde gerçekçilik akımının dünya ve Türkiye'de nasıl ele alındığına bakarak, Attila İlhan'ın bu kavramı ne şekilde temellendirdiğini Gerçekçilik Savaşı ve İkinci Yeni Savaşı kitaplarını temele alarak açıklamaya çalışmaktayız. Çalışmamızda konunun daha iyi kavranması için öncelikle gerçekçilik kavramının tanımı ve tarihsel boyutu ele alınmaktadır. Özellikle dünya ve Türkiye'de bu akımı temsil eden isimlere yer verilerek akımın nasıl geniş bir yelpazede karşılık bulduğu gösterilmektedir. Bütün bu arka plan bilgisinden sonra çalışmamızın temel konusu olan Attila İlhan'ın var olan gerçekçilik akımları içerisinde özellikle toplumsal gerçekçiliği benimsediği daha önce zikredilen eserlerinden hareketle ortaya konulmaktadır. Attila İlhan'ın toplumsal gerçekçiliği benimsemesini sanata dair var olan tutumuna bakarak anlamanın mümkün olduğu kanaatindeyiz. Ona göre; sanat toplumsal bir çabadır. Sanat, toplumsal çevrede doğar; toplumsal gelişme ve değişmelere uyarak, değişir ve gelişir; içinden çıktığı ortama etkiler yapabildiğinden, toplumsal gelişmeye olumlu ya da olumsuz yönden katılır. Sanatçılar eserlerini yaratırken toplumsal bir iş görürler. Her sanat eseri çağının kesitini ister istemez verir. Sanatçı çağının toplumsal aynasıdır.
Füruzan'ın öykü ve romanlarında çocuklar

Bu çalışmada, Füruzan'ın hikaye ve romanlarındaki çocuk tipleri incelenmektedir. Bu doğrultuda, tarihi ve sosyolojik arka planı da göz önünde bulundurarak, yazarın eserlerindeçocukları nasıl ele aldığı, toplumun meselelerinin çocukların hayatındaki yansımaları değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler, yazarın eserlerinden hareketle,1. Çaresizliğin Kızları2. Çocuk ve Göç3. Anasız Babasızlar4. Analar Kızlar5. Analar Oğullar6. Beslemeleradı altında altı başlıkta incelenmiştir.
Latin harfli mezar taşları üzerine halk bilimsel bir inceleme: Karaman merkez örneği

Çok eski bir geçmişşe sahip olan, farklı kültürlerin ve ekonomilerin karışıp kaynaştığı Karaman, birçok medeniyetin yolunun kesiştiği illerimizden biridir. Böylesine zengin bir mirasa sahip olan Karaman'ın çok yönlü olarak araştırılması önem arz etmektedir. Biz de bu amaçla, Karaman Merkez'de bulunan Latin harfli mezar taşı yazılarını inceleme ve şehrin bir yönünü daha bilim dünyasına tanıtma kararı aldık. Bu tezde, toplam 452 Latin harfli mezar taşı yazısı incelemeye tabi tutulmuş olup bunların 373'ü manzum, 79'u mensurdur. Karaman Merkez'deki Latin harfli manzum mezar taşı yazılarında daha çok dörtlükler ön plandadır. Şiirlerin dili sade, anlatımı açıktır. Tercih edilen şiirlerin çoğu, Yunus Emre'ye aittir. Latin harfli mensur mezar taşı yazıları ise genellikle belli bir kişiye/yazara ait olmayıp mevta yakınlarının duygu ve temennilerini içermektedir. Kuru bir söylemden sıyrılıp şiirselliği yakalayabilmek için bazı mensur mezar taşı yazılarında devrik cümlelerin tercih edildiği görülmektedir. Mezar taşı ustalarının/işletmecilerinin ortak sorunlarını, 'hammadde' ve 'çalıştıracak işçi' temini noktalarında toplamak mümkündür. Karaman Merkez'de mezar taşı yapımı için hammadde temin etmek ciddi bir sorundur. Malzemelerin genellikle şehir dışından geliyor olması, işletmeler için büyük bir külfet oluşturmaktadır. Çalıştıracak kalıcı işçi bulamamak, Karaman'daki mezar taşı ustalarının/işletmecilerinin başka bir sorunudur. Çıraklık geleneğinin bitmek üzere olması ve büyük taşlarla çalışıldığı için mesleğin icrasının yorucu/yıpratıcı oluşu çalıştıracak işçi bulmayı zorlaştırmaktadır.
Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun 'Yaban' romanında söz dizimi

Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun Yaban romanı, söz dizimi kapsamında kelime grupları ve cümle bakımından, sayfa seçimi yapılmadan sondaj yöntemiyle incelenmiştir. Milli Mücadele yıllarına ışık tutan ve içeriğiyle tartışmaları beraberinde getiren Yaban romanının söz dizimi çalışmasında asıl gaye, Türkçenin söz dizimi ve cümle yapısını ortaya koymaktır. Bu çalışma, giriş bölümü dışında dört bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında eseri incelenen yazarın hayatı, edebi şahsiyeti ve eserleri ile ilgili bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde kelime grupları örneklerle açıklanmıştır. İkinci bölümde Türkçenin cümle yapısı ve unsurları metinden örneklerle ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, kelime grupları ve cümle türleri seçilen örnekler üzerinde incelenmiştir. Dördüncü bölümde de söz dizimi ve eseri incelenen yazarın dili üzerine bir değerlendirmede bulunulmuştur. Son olarak Kaynakça bölümünde ise çalışma boyunca başucumdan ayırmadığım, bilgilerinden istifade ettiğim kaynaklar liste halinde verilmiştir. Yaban'ın söz dizimi incelenirken sadece Türkçenin söz dizimine örnekler verilmedi; aynı zamanda yaklaşık yüzyıl önce kullanılan dilin özelliği ve yazarın üslubu da yansıtılmaya çalışıldı. Kısacası; Yaban, konusuyla bir döneme ışık tutarken anlatım biçimiyle de Türkçemizin zaman tünelinde yaptığı yolculuğa tanıklık etmiştir.
Divanlarda küçük mesneviler

Klasik Türk edebiyatı yaklaşık altı yüzyıl boyunca farklı nazım şekilleri ve türlerle varlığını sürdürmüştür. Klasik Türk edebiyatı alanında metin neşri, metnin muhteva incelemesi gibi çalışmaların yanında bir nazım şeklini merkeze alarak bu alanı her yönü ile inceleyen çalışmalar vardır. Biz de çalışmamızda divanlarda önemli bir yer tutan ve üzerinde bugüne kadar hakkıyla durulmayan 'küçük mesneviler' konusu üzerinde durmayı uygun bulduk. Divan şiirinde beyitlerle yazılan nazım şekillerinden biri mesnevilerdir. Arapça 'ikili, ikişer' anlamına gelen 'mesna' kelimesinin nisbet eki almış şekli olan mesnevi, her beyti kendi aralarında kafiyeli nazım şekline denir. Mesneviyi, beyitlerle yazılan diğer nazım şekillerinden ayıran özelliği her beyitte ayrı kafiyeye yer verilmesidir. Divan şiirinde müstakil eser olan mesneviler yanında divanlarda yer alan küçük mesneviler de bulunmaktadır. Müstakil mesnevilerle divanlarda yer alan mesnevileri ayıran temel ölçüt müstakil mesnevilerin belli bir plan dahilinde yazılıp kitaplaşmasıdır. Bu tezin amacı küçük mesnevileri şekil, muhteva, dil ve üslup açısından incelemektir. Çalışmamızda farklı yüzyıllardan 220 divanda yer alan 1402 küçük mesnevi ele alınmıştır. Tezde ilk bölüm olarak mesnevi nazım şekli hakkında bilgi verilmiş daha sonra 13. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar divanlardan tespit edilen küçük mesneviler tanıtılmıştır. Sonraki bölümde küçük mesnevilerin divanlardaki yeri, başlıkları, kullanılan aruz ölçüsü, beyit sayıları ve bölümlerine göre şekil özellikleri çıkartılmıştır. Daha sonra küçük mesnevilerin muhteva özellikleri 40 başlıkta incelenmiştir. Son bölümde ise mesnevilerin dil ve üslup özellikleri genel bir değerlendirmeye tabi tutulmuş ve ardından çalışmamızdan çıkan sonuçlar sıralanmıştır.
Türk edebiyatında 'Gülistan' ve Hasan Rızayİ'nin 'Cuy-ı Rahmet' adlı Manzum Gülistan Şerhi

Sa'di tarafından XIII. yüzyılda manzum-mensur olarak kaleme alınan Gülistan, Fars edebiyatının sınırlarını aşarak dünya edebiyatına mal olmuş ahlaki bir eserdir. XIV. asırdan günümüze kadar Türk Edebiyatı'nda da pek çok kez tercümesi ve şerhi yapılan, sözlükleri hazırlanan Gülistan; Selçuklu ve Osmanlı sahasında medreselerde okutulmuş, dini terbiye, kişisel eğitim ve toplumsal gelişim için de faydalanılan temel kaynaklardan biri olmuştur. Bu çalışmada; esas olarak XVII. yüzyıl şairlerinden Aksaraylı Hasan Rızayi'nin kaleme aldığı ve 'Cuy-ı Rahmet' adını verdiği manzum Gülistan şerhi incelenmiş, çeviri yazıya aktarılmıştır. Beş ana bölümden oluşan çalışmamızın Giriş'inde Klasik Türk Edebiyatı'nda şerh ve tercüme geleneği hakkında bilgi verilmiş, I. Bölüm'de Gülistan genel hatlarıyla tanıtılmış, eserin Türk kültür ve edebiyatındaki önemi ile birlikte; Gülistan'ın şerhleri, tercümeleri ve sözlükleri üzerinde durulmuştur. II. Bölüm'de Cuy-ı Rahmet'in müellifi olan Hasan Rızayi'nin hayatı, sanatı, eserleri anlatılmış, III. Bölüm'de Cuy-ı Rahmet; dil, üslup, şekil bilgisi ve muhteva bakımından incelenmiştir. IV. Bölüm'de Cuy-ı Rahmet; kaynak metin Gülistan ve yararlanılan kaynak olan Şem'i'nin Şerh-i Gülistan'ı ile yapı ve hacim bakımından mukayese edilmiştir. V. Bölüm'de Cuy-ı Rahmet'in çeviri yazılı metni verilerek çalışmamız tamamlanmıştır.
Ali Kemal'in Bir Safha-i Tarİh adlı eserinin çeviri yazıya aktarımı, edebiyat tarihçiliği açısından incelenmesi

Ali Kemal'in İstibdat, İkinci Meşrutiyet, Mütareke ve Milli Mücadele dönemleri Türk tarihinin siyasi ve sosyal açılardan en karışık dönemlerine tanıklık etmiş ve bu esnada düşüncelerini ortaya koymaktan çekinmemiş bir edebiyatçı, gazeteci ve fikir adamı oluşu, onun düşünce yapısının ve eserlerinin tarih ve edebiyat gibi beşeri bilimler açısından ilgi çekici inceleme konuları olmasına sebep olmuştur. Ali Kemal'in pek çok eserini halkı aydınlatmak, bilinçlendirmek ve bilgilendirmek için yazmış olduğunu söylemek mümkündür. Bir Safha-i Tarih adlı eserin inceleme konusu olarak seçilmesindeki amaç, kitabı tanıtmak, bu vesileyle Ali Kemal'in düşünce yapısının genel resmini idrak için hazırlanan çalışmaların ardından yapboza bir parça daha eklemektir. Bu nedenle tezin ilk bölümünde Ali Kemal'in hayatı, sanatı ve eserleri hakkında bilgiler verilerek inceleme çalışmasına zemin oluşturulmuştur. İkinci bölümde Bir Safha-i Tarih'in biçim, kapsam ve içeriği hakkında detaylı bilgiler verilmiş, ardından Ali Kemal'in kitapta kullandığı üslup üzerine bir inceleme yapılmıştır. Daha sonra Ali Kemal'in eserdeki düşünceleri sosyal, politik, edebi ve kültürel olmak üzere tasnif edilmiş ve bunlar üzerinden Ali Kemal'in fikri dünyası hakkında çıkarımlarda bulunulmuştur. İnceleme bölümünün ardından gelen üçüncü bölümde Arap harfleriyle basılmış olan Bir Safha-i Tarih adlı eserin çeviri yazıya aktarımı yapılmıştır. Metindeki Arapça ve Farsça kelimelerin karşılıklarının verildiği bir lügatçe de hazırlanmıştır. Son olarak ekler başlığı altında metnin tıpkıbasımı verilmiştir.'Kitabın önemi ve değeri' bölümünde eserin edebiyat tarihi açısından önemine değinilmiş, 'Sonuç' bölümünde ise Ali Kemal'in sosyal, politik, edebi ve kültürel konulardaki fikirleri ve Bir Safha-i Tarih adlı kitabın biçim, kapsam ve içeriği açısından genel olarak değerlendirilmiştir.
Ahmet Hamdi Tanpınar'ın roman tekniği

Bu çalışma Tanpınar'ın roman tekniği üzerinedir. İncelemeye konu olan dört romanda kullanılan teknikler üzerinde durulmuştur. Bu kapsamda dil, üslup, olay örgüsü, kişi incelemeleri yapılmıştır. Üslup, kaynakları ve araçları bakımından değerlendirilmiştir. Yazarın Türk ve Dünya edebiyatındaki esin kaynakları bu kapsamda incelenmiştir. Olay örgüsü, dört temel unsurun görünümleri, kuruluş ve işlevleriyle incelenmiştir. Romanların en temel unsuru olan kişiler ise, gerek kurgudaki işlevleri gerekse kuruluşları bakımından incelenmiş; kuruluşlarındaki yöntemler alt başlıklarla değerlendirilmiştir. Bütün bu bilgiler ışığında Tanpınar'ın romancılığına ilişkin değerlendirmelerde bulunulmuştur.
Talip Apaydın'ın hayatı, roman ve öyküleri üzerine bir araştırma

Edebiyat geleneğimizin oluşum evrelerine baktığımızda, bugün kullanmakta olduğumuz edebi nevilerin Batı tesirinde tam olarak Tanzimat'la birlikte geliştiği görülür. Roman türünün de ilk örnekleri yine bu dönemde Fransız edebiyatından tercüme yoluyla alındığı bilinmektedir. Cumhuriyet döneminde cemiyetimizin bünyesinde yaşanan büyük değişmelerden genelde edebiyat sanatının, özelde roman ve öykü türünün de etkilendiği gözlenir. Edebiyatımızda 'toplumcu gerçekçi'liğin yolu, insanı ve toplumu çeşitli yönleriyle gerçekçi bir gözleme dayanarak ele alan 1940 kuşağı yazarlarca açılır. Romancılığımızda 'yenileşme süreci' olarak adlandırılan 1950 -1960'h yıllarda 'toplumsal gerçekçilik', 'toplumsal eleştirel gerçekçilik' düzeyinde Köy Enstitüsü çıkışlı yazarlarla sürdürülür. Türkiye'nin tarihsel ve toplumsal yapısının yansıtıldığı bu dönemin romanlarında aydın-köylü ilişkisi, köy-kasaba gerçeği işlenir. Köy Enstitülü yazarlardan biri ve tezimizin de konusu olan Talip Apaydın, şiir, gezi notları, oyun, deneme, öykü ve roman türü yazılarında toplumcu gerçekçiliğe bağlı kalmıştır. Apaydın, gözlemlediği Anadolu köylerinin genel durumunu ve köylülerinin yaşayışını, sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel problemleriyle birlikte klasik roman ve öykü anlatımının içinde kalarak vermiş bir sanatçıdır.
Mahmut Sadık'ın Tekamül romanında garpçılık ve sosyal Darwinizm

Bu çalışmada Mahmut Sadık'ın 1910 yılında yayımlanmış Tekamül romanı, ideolojik arka planı ve içerdiği ideoloji bağlamında incelenmiştir. Tanzimat yıllarından II. Meşrutiyet'e, oradan da Cumhuriyet dönemine uzanan çizgide Türk basının en önemli isimlerinden biri olmuş Mahmut Sadık'ın bu romanında II. Meşrutiyet yıllarında etkili olmuş bir dünya görüşü olan Garpçılığın ve modernist bir toplum projesi olan Sosyal Darwinizm düşüncesinin izi sürülmüştür. Romanda Doğu-Batı karşıtlığına bir sentez olarak sunulan Garpçılığın ve evrimsel pozitivizmin hangi kurgusal bileşenlerle ele alındığı, yazarın hayatı ve döneme ait diğer metinlerin ışığında değerlendirilmeye çalışılmıştır. Metnin çözümlenmesinde Stefan Greenblatt'ın metinleri belli bir tarihsellik ve sosyal bağlam ilişkisiyle değerlendiren Yeni Tarihselci yönteminden yararlanılmıştır. Bu bağlamda romanın döneminin toplumsal ve siyasal yapısının en derin ikilemlerinden biri olan Doğu-Batı karşıtlığına yazarının siyasal konumunun gerektirdiği perspektiften baktığı söylenebilir. Karakterizasyon, zaman, mekan, anlatım teknikleri ve üslup gibi estetik araçlar, iletiyi sezdirebilmek için başarılı bir şekilde kullanılmış; ancak eser estetik deneyimi öncelemeyen bir tavırla politik açıdan angaje bir ideolojik metin düzeyine de indirgenmemiştir.
Leyla Erbil'in anlatılarında 'aitsiz kimlikler'

Leyla Erbil, 1971 yılında yayımlanan ilk romanı Tuhaf Bir Kadın ile tartışmaya başladığı meseleleri 2013'te Tuhaf Bir Erkek ile sonlandırır. İki anlatı arasında Karanlığın Günü, Mektup Aşkları, Cüce, Üç Başlı Ejderha ve Kalan adlı metinler bulunur. Genellikle feminist kuramlar çerçevesinde değerlendirilen bu metinlerde insan oluş, 'kendiiçinvarlık', kendilik kaygısı, kendilik etiği gibi meseleleri merkeze almak mümkündür. Bu anlatılar biçimsel yapılarına paralel olarak tematik açıdan da döngüseldir. Yedi anlatının neredeyse tek bir eserin bölümleri olduğu dahi düşünülebilir. Bu çalışmada birbirini doğuran anlatıların esas meselesi kendilik etiği olarak belirlenmiştir ve bireyliğini/varlığını, her türlü kurumla çatışarak koruyan kadın-yazarlar ele alınacaktır. Mücadelenin neticesinde Cüce metnindeki Zenime Hanım'ın ifadesiyle birer 'aitsiz kimlik' oluşları tespit edilecektir. Foucault'nun 'kendini biçimlendirme teknolojileri' teriminden hareketle benlik, kendini yapılandırma, insan oluş sorunsallarına aitsizlik üzerinden yaklaşılacaktır. Kısaca, 'aitsiz kimlik' yaratmak tahakküme karşı alınan tavrın sonucudur. Özne, kendine nefes alanı açmak için kendini izlemek, anlamlandırmak, etik değerlerini belirlemek gibi bir takım teknikler uygular ve bu tavır sonsuz bir mücadele içine adım atarak kendi hakikatinin peşinden gitmekle neticelenir. Leyla Erbil'in çalışmaya konu edilen anlatılarındaki kadın-yazar başkişiler, ideolojik aygıtlarla etrafı sarılan birey için kendi olmanın imkansızlığının farkındadırlar ve bunun için başka bir yol bulmak gerektiğini düşünürler. Bireyin yaralı bir bilincinin olduğunu baştan kabul ederek deliliğe varan bir çizgide mücadele ederler. Mücadele boyunca eleştirel tavır, kendinle ve dünyayla araya mesafe koymak önemlidir. Bu minvalde kendini biçimlendirme tekniklerinden sayılan parrhesia oyununda hakikate ulaşmak için doğruyu söylemek, haysiyetli, erdemli bir hayat yaşamak, adaleti sağlamak yazıyı ve hayatı bunun üzerine inşa etmek kendiliğini kurmak anlamına gelir. Leyla Erbil metinlerinde kendilik ve insan oluş, gerektiği anda konuşma ile biçimlendirilir. Kolektif hafızayı oluşturan toplumsal acıların mikro düzeyde birer tarih anlatısı olarak kurgulanması bir borç öder gibi kayda geçirilir. Kültürel travma sonucu toplumun iyileştirilmesi ve adalet duygusunun sağlanması için kolektif unutuşa izin vermeyerek, sözyitimine karşı uyanık kalarak belleği diri tutmak, böylelikle bireyi de sağaltmak 'kendindekendi' olmanın yani 'aitsiz kimlik'in gerekliliğidir.