Avrupa standartlarına göre Türkiye'de alışveriş merkezi eğilimi

Türkiye'de son 30 yılda inşa edilmeye başlanan modern alışveriş merkezlerinin sayısı her geçen yıl artmaya devam etmektedir. 2017 yılı sonu itibariyle ülke genelinde toplam 417 adet alışveriş merkezi yer almaktadır. Açılan alışveriş merkezi sayısı artmaya devam etse de 2008 yılı itibariyle kapanan alışveriş merkezlerinin de sayısı artmaya başlamıştır. Ülkemizde son 10 yıl içinde toplam 42 adet alışveriş merkezi kapanmış veya fonksiyon değiştirmiştir. Alışveriş merkezlerinin yoğun olduğu ülkelerin çoğunda alışveriş merkezleri konsept, büyüklük, etki alanı, konum, ana kiracı türü vb. kriterlere göre sınıflandırılmaktadır. Alışveriş merkezlerinin sınıflandırılması yatırımcılara yol göstermekle birlikte içinde bulunulan dönemin eğilimleri ile ilgili de fikir vermektedir. Erkip ve Özüduru (2015)'ya göre Türkiye'de henüz alışveriş merkezleri üzerine sınıflandırma çalışması yapılmamıştır. Aynı zamanda ICSC (2005) raporuna göre Türkiye'de alışveriş merkezleri üzerine bir tanımlama çalışması yer almamasının yanında alışveriş merkezi tanımı gayrimenkul geliştiricileri tarafından 'sağduyu' ile yapılmakta olup alışveriş merkezleri bir hipermarketin domine ettiği merkezler ve sadece mağazaların yer aldığı merkezler olarak ikiye ayrılmaktadır. Çalışma kapsamında yapılan literatür araştırması sonucunda da Türkiye'de alışveriş merkezleri için herhangi bir sınıflandırma çalışmasına da rastlanmamıştır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı ülkemizde yer alan alışveriş merkezlerinin ICSC tarafından hazırlanan Avrupa standartlarına göre sınıflandırılması ve alışveriş merkezlerinin türleri üzerinden mevcut ve kapanmış alışveriş merkezlerinin eğilimlerinin tespit edilmesidir. Yine çalışma kapsamında Birleşik Devletler ve Avrupa ülkelerinde bulunan alışveriş merkezlerinin genellikle kent dışı ve kent çeperinde konumlandığı tespit edilmiştir. Yapılan araştırmalar sonucunda Türkiye'de yer alan alışveriş merkezlerinin ise %75'inin kent içinde yer aldığı görülmüştür. Alışveriş merkezi eğilimlerinin belirlenmesi amacıyla çalışmada alışveriş merkezi format ve türlerinin konum analizlerine de yer verilmiştir. Alışveriş merkezi eğilimlerinin belirlenebilmesi için Türkiye'de yer alan açık ve kapalı alışveriş merkezleri ICSC Avrupa sınıflandırılmasına göre geleneksel ve ihtisaslaşmış olmak üzere iki formata göre gruplandırılmıştır. Çalışma esnasında Avrupa standartlarının Türkiye için yetersiz olduğu tespit edilmiş olup çalışmaya hem gelenekselleşmiş hem de ihtisaslaşmış alışveriş merkezi formatlarının özelliklerini taşıyan melez bir format daha ilave edilmiştir. Geleneksel alışveriş merkezleri büyüklüklerine göre, küçük, küçük, orta, büyük ve çok büyük olmak üzere 5 türe ayrılmıştır. İhtisaslaşmış alışveriş merkezleri ise perakende parkı, outlet merkezi, tema ve tema olmak üzere 4 türe ayrılmıştır. Geleneksel / ihtisaslaşmış alışveriş merkezlerinde ise hem gelenekselleşmiş hem de ihtisaslaşmış formatların hangi türünün özelliğine sahip ise o türler birleştirilerek yeni bir tür oluşturulmuştur. Yapılan çalışma sonucunda türlere ayrılan alışveriş merkezleri açılış tarihi, kapanış tarihi, konum, format ve türlerin dağılım biçimleri incelenmiştir. Bu inceleme sonucunda ülkemizde yer alan alışveriş merkezlerinin eğilimleri tespit edilmiştir.