Sürdürülebilir gelişme bağlamında kentsel proje imar planı ilişkisi, Şile örneği

Kentlerde, insan-mekan ilişkisi çerçevesinde sosyal, fiziksel, ekonomik gereksinimler ile bu gereksinimlerin olası çevresel etkileri nedeniyle yapısında önemli değişimler oluşmakta ve zaman içerisinde farklılık göstermektedir. Kenti geliştirme işi ise, mekansal bağlamda kent planlaması ve kentsel tasarım faaliyetleriyle gerçekleşmektedir. Kent planlaması ülkenin gelişim stratejilerini, disiplinler arası yöntemlerini, kişilerin sosyal ihtiyaçları ile kentlerin kimliğini, politik tercihlerini, dünyada değişen ekonomik süreci kapsayan geniş bir etki alanına sahiptir. Dünyada 1980'li yıllarda ekonomi anlamında köklü bir değişim yaşanmıştır. Küreselleşme süreci ile neoliberal politikalar benimsenmiş, kentler uluslarası düzlemde birbirleriyle rekabet etmeye başlamışlardır. Bu süreçte ortaya marka kentler, yatırım çekme, rekabetçilik gibi kavramlar ve etkileri ortaya çıkmaya başmıştır. Kentler ve kentsel bölgeler söz konusu bu yarış içinde öne çıkarmak ve yatırımları kendilerine çekmek üzere 'Kentsel projeler' olgusu öne çıkmıştır. Küreselleşme ile yaşanan bu değişim sonrasında gelişmiş ülkelerde sürdürülebilirlik kavramı tartışılmaya başlamıştır. Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği, OECD nezdinde sürdürülebilir kentsel gelişmenin ekonomik, sosyal ve çevresel boyutları adına ilke, amaç ve hedefler belirlenmiştir. Küreselleşme süreci ve mekanın hızlı değişimine uyum sağlamak adına Stratejik Mekansal Planlama modeli ortaya çıkmıştır. Dünyada mekanın değişimine uyum sağlamak adına sürdürülebilir yeni planlama anlayışları geliştirilirken, Türkiye'de ise kısıtlı bir çerçevede kalmak üzere, 1985 yılında 3194 sayılı İmar Kanunu çıkarılmıştır. Günümüzde halen yürürlükte olan İmar Kanunu'nun yalnızca fiziksel bir boyut taşıması, planlama ile ilgili kanun ve yönetmeliklerin dağınık olması ve sürekli değişkenlik göstermesi, kurumlar arası yetki uyuşmazlıklarının oluşması, halk katılımının sağlanamaması gibi meseleler imar planı yapımı ve işleyişinde yaşanan zorluklardır. Ayrıca kentin iç dinamikleri ve dış müdahaleleri, kentlerin marka olma yarışı, planlama anlayışının bu değişimler karşısında eksik veya yetersiz oluşu ile mekanda doğan kentsel proje kavramı arasında sürdürülebilir bir gelişim önünde bir takım zorluklar yaşanmaktadır. Bu tez çalışması kapsamında, Şile ilçesi bütününde tamamlanmış olan ve yapımı devam eden ekonomik, sosyal ve çevresel amaçlı kentsel projelerin Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planı arasındaki ilişki sürdürülebilir kentsel gelişme boyutuyla ele alınmıştır. Şile'de üst ölçekli planların kentin gelişimi, eğilimleri ve dinamikleri doğrultusunda ihtiyaçlara cevap verememesi, planlama anlayışının yalnızca fiziksel boyutlu olması, mülkiyet esaslı planlama anlayışı kenti plandan kopuk bir kentsel proje sürecine yönlendirmiştir. Böylelikle yerel yönetimler planın güncel ihtiyaçları karşılayamadığı noktada bir takım çözüm arayışlarına girmişlerdir. Bu çalışmadan elde edilen çıkarımlar doğrultusunda sürdürülebilir bir kentsel gelişme için plan; halkın katılımı ile ve kent vizyonu doğrultusunda hedeflenen gelişim modeli belirlenerek, imar planı ve kentsel proje ilişkisinin ele alındığı bütünleşik bir planlama çalışmasının gerekliliği vurgulanmaktadır.