Çocukluk çağında pirimer baş ağrısına eşlik eden psikiyatrik semptomatolojinin sıklığı ve tedavilerinin değerlendirilmesi

F, Çocukluk çağında pirimer baş ağrısına eşlik eden psikiyatrik semptomatolojinin sıklığı ve tedavilerinin değerlendirilmesi, Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Uzmanlık Tezi, Kırıkkale, 2014. Baş ağrısı çocukluk çağında çok sık karşılaşılan bir yakınmadır. Baş ağrılarının büyük bir bölümünü migren ve gerilim tipi baş ağrısı gibi nedeni belli olmayan pirimer baş ağrıları oluşturmaktadır. Pirimer baş ağrısı tanısı alan erişkinlerde depresyon, anksiyete, obsesif kompulsif bozukluk gibi psikiyatrik semptomatolojinin sık eşlik ettiği, bunlara yönelik başlanan tedavinin baş ağrısının iyileşmesine de yardımcı olabileceği gösterilmiştir. Çocuklarda da pirimer baş ağrılarına eşlik eden psikiyatrik semptomatoloji sıklığı ile ilgili çalışmaların sayısı artmaktadır. Ancak ülkemizde bu amaçla yapılan çalışma sayısı parmakla gösterilebilecek kadar azdır. Bu çalışma Çocuk Nöroloji Polikliniğine başvuran pirimer baş ağrısı tanısı alan çocuklarda eşlik eden psikiyatrik semptomatolojinin sıklığını belirlemek ve psikiyatrik semptomatolojilerine yönelik verilen tedavinin etkinliğini araştırmak amacıyla planlanmıştır. Araştırma tanımlayıcı, gözlemsel bir çalışmadır. Araştırma grubu Aralık 2012 -Aralık 2013 tarihleri arasında Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Nöroloji Polikliniği'ne baş ağrısı şikayeti ile başvuran ve pirimer baş ağrısı tanısı almış 7-17 yaş arası 125 çocuk ve ergenden oluşmaktadır. Araştırma dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde sekonder baş ağrısı olan hastalar hikaye, fizik muayene ve görüntüleme yöntemleri ile belirlenerek çalışma dışı bırakılmış, pirimer baş ağrısı düşünülen hastalar çalışma grubuna alınmıştır. İkinci bölümde çalışmaya alınan hastaların tamamına 'Çocuklar için Depresyon Ölçeği'', 'Stai Durumluk Kaygı''ve 'Stai Sürekli Kaygı Ölçeği'', 'Coopersmith Özsaygı Ölçeği'' ve 'Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği''doldurtulmuş, baş ağrısının pirimer baş ağrısı tanı kriterlerini karşılayıp karşılamadığı ve ağrıyı başlatan nedenleri saptamak amacıyla hastalar bir ay baş ağrısı güncesi ile izlenmiştir. Üçüncü bölümde ölçeklerinde psikiyatrik semptomatoloji saptanan hastalar Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Bölümü tarafından değerlendirilmiş, tanılarına uygun tedaviler verilmiş, psikiyatrik semptomatoloji saptanmayanlara Çocuk Nöroloji Bölümü tarafından tanılarına uygun pirimer baş ağrısına yönelik tedavileri verilmiştir. Çalışmanın son aşamasında psikiyatrik semptomatoloji saptanan hastalara üç aylık tedavi sonunda ölçekler tekrar doldurtulmuş, tüm hastalar tedavi başarısı açısından tekrar değerlendirilmiş, baş ağrısı sıklığında %50 ve daha fazla azalma tedavi başarısı olarak kabul edilmiştir. Yaş ortalaması 12,67 2, 43 olan araştırma grubunun %70,4'ü kız, %29,6'sı erkeklerden oluşmaktadır. ICHD III tanı kriterlerine göre hastaların %52'si migren, %42,6'sı GTBA, %5,6'sı diğer pirimer baş ağrısı tanıları aldı. Baş ağrısı tanılarına göre baş ağrısı özellikleri karşılaştırıldığında migren baş ağrısı atak süresinin %72, 3 hastada 2 saatten uzun sürmesi, GTBA'sı olanların %64,2'sinde bir saatten kısa olması, GTBA'sı olanların %81,1'inde ağrının iki taraflı olması, migren baş ağrısının günlük aktiviteye daha sık engel olması anlamlı bulundu. Hastaların %18,4'ünde ek psikiyatrik semptomatoloji saptandı. Depresyon %43, 5 pirimer baş ağrısına en sık eşlik eden psikiyatrik semptomatoloji olarak belirlendi. Psikiyatrik semptomatoloji saptananların ölçeklerden aldıkları puanların ortalamaları, psikiyatrik semptomatoloji saptanmayanlardan anlamlı olarak yüksek saptandı. Psikiyatrik semptomatoloji saptananların %91,3'ünün cinsiyetinin kız ve %60,9'unun orta ve geç adolesan gruptan olması istatiksel olarak anlamlı bulundu. Baş ağrısı atak süresi ve atak sıklığı ile psikiyatrik semptomatoloji arasında anlamlı bir ilişki bulunmazken ek psikiyatrik semptomatoloji saptanan hastaların baş ağrısının günlük aktiviteye engel olmadığı istatiksel olarak anlamlı saptandı. Hastaların öykülerinden psikiyatrik semptomatoloji saptanan hastaların ağrılarıyla uyuyarak, ek tanı almayanların ilaç alarak baş etmeye çalıştığı öğrenildi. Uygun tedavilerle üç ay izlenen hastalardan ek psikiyatrik semptomatoloji saptananların tamamında, saptanmayanların %98'inde tedavi başarısı elde edildi. Psikiyatrik semptomatoloji saptanan hastalara tedavi sonrası tekrar doldurtulan ölçek sonuçlarında Çocuklar için Depresyon Ölçeği puanlarındaki düşüş ve Coopersmith Özsaygı Ölçeği genel benlik, sosyal benlik, ev-aile benlik saygısı ve toplam benlik saygısı puan ortalamalarındaki artış anlamlı bulundu. Yaşam kalitesi ölçek puanlarında da belirgin artış saptandı, ancak tedavi öncesi ve sonrası alınan puan ortalamaları arasındaki fark istatiksel olarak anlamlı bulunmadı. Bu sonuçlar pirimer baş ağrısı olan çocuk ve ergenlerde psikiyatrik semptomatoloji sıklığının yüksek olduğu ve psikiyatrik soruna yönelik başlanan tedavinin baş ağrısı tedavisinde de etkin olduğunu, psikiyatrik semptomatolojiyi saptamada ölçeklerin kullanılmasının güvenli olduğunu göstermiştir.