Sosyal bilgiler eğitiminde kullanılan ders, öğrenci çalışma ve öğretmen klavuz kitaplarındaki etkinliklerin incelenmesi

Bu araştırma 4. ve 5. sınıf Sosyal Bilgiler Ders, Çalışma ve Öğretmen kılavuz kitaplarında yer alan etkinliklerin nitelik ve niceliklerini etkililiğini saptamak, sınıf öğretmenlerinin kitaplarda yer alan etkinliklerin kullanılabilirliği ile ilgili olumlu ve olumsuz noktaları belirledikleri görüşlerini almak amacıyla yapılmıştır. Araştırmada ders, çalışma ve öğretmen kılavuzu kitaplarında yer alan etkinliklerin nitelik ve kullanılabilirliklerini belirlemek için doküman incelemesi yapılmıştır. Bu araştırmada 4 ayrı ders kitabı seti, toplam 12 kitap incelenmiştir. Doküman incelemesinden elde edilen sonuçlara göre;?Sosyal Bilgiler ders kitaplarındaki etkinlikler nicelikte yeterli, nitelik ve kullanılabilirlikte ise çoğunlukta yeterli olmasına rağmen uygulamadan doğan aksaklıklara da rastlanılabilmektedir. İSosyal Bilgiler çalışma kitaplarında yer alan etkinlikler nicelik olarak fazla olmasından dolayı nitelik olarak da uygulama sürecinde aksaklıklara neden olabilmektedirler. İSosyal Bilgiler öğretmen kılavuzu kitaplarında etkinlikler nicelikten yoksun sayıca az; fakat nitelik ve kullanılabilirlik olarak yeterlilik sağlanabilmektedir. Diğer taraftan İstanbul ili Beyoğlu ilçesindeki ilköğretim okullarında görev yapan 20 sınıf öğretmeni araştırmanın çalışma grubu olarak belirlenmiştir. Çalışma grubunda gönüllülük esasına göre seçilen öğretmenlere görüşme formu yolu ile yarı yapılandırılmış 12 soru sorulmuştur. Görüşme formunda yer alan açık uçlu sorular yoluyla elde edilen nitel veriler analiz edilerek kategorilere göre tasnif edilmiştir. Görüşmede yer alan sorulara göre;?Yenilenen 2004 Sosyal Bilgiler programı sonrası ve hazırlanan ders kitapları ve çalışma kitapları ile yapılandırmacı yaklaşım öncesindeki var olan kitapları karşılaştırılması öğretmenlerden istendiğinde öğretmenlerin büyük bir bölümü değişime olumsuz bakmıştır. Aslında öğretmenler olumsuzluğu değişimde değil; değişimin ders kitapları ve çalışma kitabı doğru yansıyamamasında bulmuşlardır. İAraştırma sonuçlarına göre öğretmenler yeni Sosyal Bilgiler Programı'na göre hazırlamış kitaplarda yer alan etkinliklerin, öğrencilerde sorgulayıcı, kavram kolaylaştırıcı, eleştirel düşünceyi arttırıcı ve yaratıcılığı geliştirici olduğu düşünmüyor. İÖğretmenlere etkinliklerin yeterliliği sorulduğunda; Sosyal Bilgiler Programı'na göre hazırlanmış etkinliklerin yeterli olduğunu düşünen öğretmenler, yetersiz olduğunu düşünen öğretmenlerin yaklaşık 1 /4'üdür. Öğretmenler etkinlikleri amaçtan uzak, yetersiz ve çevre şartlarına uyumsuz bulmuştur. İGörüşme yapılan öğretmenler, etkinliklerin amaçlanan kazanımlara genel olarak paralellik sağladığını belirtmektedir. İÖğretmenlerin gerek Sosyal Bilgiler kitaplarında yer alan etkinliklerin öğrenci yaş ve seviyelerine uygun olmadığını belirtmiştir. İSosyal Bilgiler kitaplarında yer alan etkinliklerin öğrencilerdeki beceri, değer ve kişilik gelişimlerine katkısı olduğunu araştırma sonuçları arasında yer almaktadır. İÖğretmenler etkinliklerin öğrencilerin günlük hayatları ile bağlantılı olduğunu dile getirmişlerdir. İÖğretmenler tarafından uygulama esnasında Sosyal Bilgiler kitaplarında yer alan etkinlikler işlevsellik bakımından yeterli görülmüştür. Yeni eklenen etkinlik türlerinin işlevselliğe katkı sağladığı belirtilmiştir. İÖğretmenlere etkinlikleri eğitim-öğretim sürecinin hangi aşamasında kullandıkları sorulduğunda öğretmenlerin büyük çoğunluğu etkinlikleri evde uygulattıkları sonucuna varılmıştır. Öğretmenler buna gerekçe olarak ise verilen eğitim-öğretim sürecinin etkinlikleri için yetersiz olduğunu belirtmiştir. İHazırlık çalışmaları öğretmenlerin büyük çoğunluğu tarafından kullanılmazken, ünite sonu testleri uygulanabilir bulunmuştur. İÖğretmenler eğitim-öğretim sürecinde etkinlikleri uygularken öğretmen kılavuz kitaplarını kullandıklarını belirtmişlerdir. İProje ve performans ödevleri hakkında öğretmenler olumsuz düşünceler dile getirmişlerdir. Ödevlerin öğrenci seviyelerine uygun olmadığını ve öğrenci ve aileler tarafından külfet olarak görüldüğü belirtilmiştir. İÖğretmenler etkinliklerin öğrenciler için daha ilgi arttırıcı, görsel öğelerce zengin, farklı seviye öğrencilere kitap edebilen, sınıfın dışına çıkabilen, ekonomik, yaşama görelilik ilkesine uygun, teknolojik destekli, daha sistematik, az nitelikli, öz ve birleştirici olmaları gerektiğini belirtmişlerdir. Araştırmanın uygulama boyutunun incelenmesi üzerine ise Beyoğlu ilçesinden seçilmiş herhangi bir ilköğretim okulunun 4. ve 5. sınıflarından 8 ayrı şubeden toplanmış 50 adet 4. sınıf, 50 adet 5. sınıf olmak üzere yıl sonunda etkinliklerin yapılma oranlarını belirlemek için toplam 100 adet çalışma kitabı toplanmıştır. Toplanan çalışma kitapları teker teker ele alınmış ve her bir öğrencinin kitabındaki etkinliklerin ne kadarını yaptığı belirlenmiştir. 100 öğrencinin çalışma kitapları ele alındığında elde edilen sonuçlara göre; 4. sınıf öğrencileri çalışma kitaplarında yer alan etkinliklerin %46, 33 ünü; 5. Sınıf öğrencileri % 26,61 ini yapmışlardır.