Farklı dişlenme dönemindeki çocuklarda temporomandibular düzensizliklerin saptanması

Bir epidemiyolojik araştırma olarak planlanan bu çalışmada; farklı dişlenme dönemlerindeki çocuklarda TME muayenesi sırasında TMD' nin teşhis edilip bu düzensizliklere neden olan olası faktörlerin araştırılması, TMD ve etiyolojik faktörler arasındaki ilişkinin açıklanması ve bu sayede koruyucu-önleyici uygulamalara katkıda bulunulması amaçlanmıştır. Çalışmamız, Ankara ilindeki devlet okullarında okuyan ve yaşları 4-14 arasında bulunan çocukların ağız içi ve dışı muayeneleri, TME muayenesi ve postural değerlendirmeleri içeren kesitsel bir çalışma olarak planlanmıştır. Çalışmamızda yaş, cinsiyet, parafonksiyonel alışkanlıklar, ağrı, morfolojik ve fonksiyonel maloklüzyon, overjet ve overbite, çapraz kapanış, yan açık kapanış, ön açık kapanış, orta hat, dişlerde aşınma, vücut postürü parametreleri ve çocuklara uygulanan Helkimo Anamnez İndeksi ile velilere uygulanan indeksin sonuçları ve elde edilen tüm sonuçların birbirleriyle ilişkisi değerlendirilmiştir. Çalışmamız sonucunda TMD prevalansının % 13,5 olduğu; farklı dişlenme dönemlerine göre yapılan değerlendirme sonucunda ise süt dişlenme döneminde bulunan bireylerde TMD prevalansının (%6), karışık (% 14,1) ve daimi (%17,9) dişlenme dönemlerine göre istatistiksel olarak anlamlı derecede düşük olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Cinsiyet ile TMD ilişkisinin incelenmesi sonucunda, TMD prevalansının kızlarda erkeklere oranla anlamlı derecede yüksek olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Oklüzyon ile TMD ilişkisi değerlendirildiğinde daimi 1. büyük azı ve süt kanin dişlerinin Angle Sınıf 2 ve 3 oklüzyonu ile TMD ilişkisinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Parafonksiyonel alışkanlıklar ile cinsiyet arasındaki ilişkinin sorgulanması sonucunda aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmazken; dil itme alışkanlığı dışındaki parafonksiyonel alışkanlıklar ile TMD arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Bruksizm, dudak ısırma-emme ve yanak ısırma alışkanlıkları ile TMD ilişkisinin sadece karışık ve daimi dişlenme dönemlerinde; diş sıkma alışkanlığı ile TMD ilişkisinin ise sadece süt dişlenme döneminde; yabancı madde ısırma alışkanlığı ile TMD ilişkisinin sadece karışık dişlenme döneminde; tırnak yeme alışkanlığı ile TMD arasındaki ilişki tüm dişlenme dönemlerinde; parmak emme alışkanlığı ile TMD ilişkisinin ise süt ve karışık dişlenme dönemlerinde istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Çalışmaya dahil edilen tüm bireyler değerlendirildiğinde başı ileride konumlanan bireylerde ve farklı omuz seviyesi mevcut olan bireylerde TMD mevcudiyeti istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksektir (p<0,05). Süt dişlenme döneminde başın ileride konumlanması ile TMD arasında ilişki gözlenmezken; farklı omuz seviyesi kaydedilen bireylerde TMD mevcudiyetinin istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Karışık dişlenme döneminde başı ileride konumlanan ve farklı omuz seviyeleri tespit edilen bireylerde TMD mevcudiyetinin istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Daimi dişlenme döneminde ise her iki parametre de TMD ile istatistiksel olarak ilişkilendirilmemiştir. Çalışmamıza dahil edilen bireyler genel olarak değerlendirildiğinde, çapraz kapanış ile TMD ilişkisi istatistiksel olarak anlamlı düzeydeyken (p<0,05); farklı dişlenme dönemlerine göre yapılan değerlendirmede ilişki bulunmamıştır. Genel ve dişlenme dönemlerine göre yapılan değerlendirmeler sonucunda, ön açık kapanış ve yan açık kapanış ile TMD arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı saptanmıştır. Çalışmamıza dahil edilen bireyler incelendiğinde, overbite değerleri ile TMD arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki mevcut değilken; genel değerlendirme sonucunda overjet ile TMD ilişkisinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu; farklı dişlenme dönemlerine göre ise karışık dişlenme döneminde overjet ile TMD arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunduğu belirlenmiştir (p<0,05). Çalışmamıza dahil edilen tüm bireyler genel olarak değerlendirildiğinde, alt çenenin hem dişsel hem de yumuşak doku açısından sağa hareketi ile TMD arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bir ilişki olduğu saptanmıştır (p<0,05). Farklı dişlenme dönemlerinde ise sadece karışık dişlenme döneminde alt çenenin hem dişsel hem de yumuşak doku açısından sağa hareketi ile TMD ve daimi dişlenme dönemindeki bireylerde orta hattın alt çenenin sağa hareketindeki dişsel konumu ile TMD arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bir ilişki olduğu saptanmıştır (p<0,05). Çalışmaya dahil edilen bireyler genel olarak değerlendiğinde laterotrüzyon, retrüzyon ve protrüzyon değerleri ile TMD arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı; süt dişlenme döneminde sadece protrüzyon ile, karışık ve daimi dişlenme dönemlerinde ise sadece laterotrüzyon ile TMD arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır (p<0,05). Çalışmaya dahil edilen bireyler gerek genel olarak gerekse dişlenme dönemleri esas alınarak değerlendirildiğinde ağız açma kapasitesi ve maksimum ağız açma kapasitesi ile TMD arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı gözlenmiştir. Bireyler genel olarak değerlendirildiğinde dişlerde gözlenen aşınma ile TMD arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunurken (p<0,05), farklı dişlenme dönemlerine göre yapılan değerlendirme sonucunda aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. TME sesleri ile TMD arasındaki ilişki bireyler hem genel olarak hem de farklı dişlenme dönemlerine göre değerlendirildiğinde aralarında pozitif yönde bir ilişki olduğu saptanmıştır. Çalışmaya dahil edilen bireyler gerek genel olarak gerekse dişlenme dönemleri esas alınarak değerlendirildiğinde, defleksiyon ve deviasyon varlığında TMD mevcudiyetinin istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek olduğu gözlenmiştir (p<0,05). Çalışmaya dahil edilen tüm bireyler değerlendirildiğinde TME bölgesi ve çiğneme kaslarında gözlenen hassasiyet ile TMD arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu; farklı dişlenme dönemlerine göre yapılan değerlendirmede ise süt dişlenme dönemindeki bireylerde sadece TME hassasiyeti ile TMD arasında; karışık ve daimi dişlenme dönemlerindeki bireylerde TME bölgesinde ve çiğneme kaslarında gözlenen hassasiyet ile TMD arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı düzeyde olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Çalışmaya dahil edilen tüm bireyler değerlendirildiğinde TME muayenesi sırasında gözlenen ağrı ile TMD arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlenirken; dişlenme dönemlerine ise sadece karışık ve daimi dişlenme dönemlerinde ağrı ile TMD ilişkisinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0,05). Helkimo Anamnez İndeksi sonuçlarına göre TMD yok olarak belirlenen % 3,8' inde; hafif derecede TMD gözlenenlerin % 31,5' inde; orta derecede TMD belirlenen bireylerin % 90,5' inde; şiddetli TMD saptanan bireylerin ise tamamında TMD bulunduğu belirlenmiştir. Çalışmamızda farklı dişlenme dönemlerindeki bireylerden aldığımız anamnez sonucu elde edilen veriler ile ebeveyn anketi değerlendirildiğinde bruksizm, parmak emme, ağrı, TME sesleri gibi parametrelerde gerek bireyler gerekse ebeveynlerden alınan bildirimler arasında oransal olarak bir farklılık bulunduğu tespit edilmiştir. Çalışmamızdan elde ettiğimiz sonuçlar, TMD' nin artık sadece yetişkinleri etkileyen bir sorun gibi algılanmaması konusundaki gerekliliği ortaya koymuştur. Özellikle çocuklara yönelik ağız-diş sağlığı programlarının, mutlaka TMD konusunda bilgilendirici uygulamalar içermesi gerekmektedir. Tedavisi zor ve pahalı bir hastalık olan TMD' nin henüz oluşmadan önlenmesi sayesinde, hem bireylerin yaşam kalitesinin artacağı, hem de zorlu tedavi uygulamalarına gerek kalmayacağı düşüncesindeyiz.