İşçilerin iş sağlığı hizmetinden beklentileri ve işyeri hemşiresinin iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarındaki yeri

işçilerin iş sağlığı hizmetinden beklentileri ve işyeri hemşirelerinin iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarındaki yerini saptamak amacıyla tanımlayıcı olarak planlanmıştır. Araştırmanın evrenini Ankara il sınırları içindeki işyerlerinde çalışan işçiler ile bu işyerlerinde görev yapan hemşire ve sağlık memurları oluşturmaktadır. Araştırmanın evrenini saptamak için Ankara Sanayi Odası'na kayıtlı işyerleri listesi ile Türkiye Sanayi rehberinden yararlanılarak, 55 işyerini kapsayan liste hazırlanmıştır. Bu işyerlerinden tam gün süreli hemşire ve sağlık memuru çalıştıran işyerleri saptanarak, bu işyerlerinden araştırma için izin istenmiştir. Araştırmaya izin veren işyerlerinde çalışan işçilerden formülü ile saptanarak işçiler ve bu işyerlerinde çalışan hemşire ve sağlık memurları araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Araştırmada, işçilerin iş sağlığı hizmetlerinden beklentileri ve işyeri hemşirelerinin iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarındaki yerini saptamak amacıyla iki ayrı soru kağıdı kullanılmıştır. İşçilerin iş sağlığı hizmetinden beklentilerine ilişkin soru kağıdı, işçilere ilişkin tanıtıcı soruların yanı sıra iş sağlığı çalışmaları içinde yer alması gereken sağlık hizmetlerine ilişkin beklentilerini ve bu hizmetlerin ne sıklıkta ve de kimden beklediklerine ilişkin sorulardan oluşturulmuştur. Hemşire ve sağlık memurlarına ilişkin veri toplama formu ise sağlık personelini tanıtıcı sonuçların oluşturduğu birinci bölüm ile başlamaktadır. İkinci bölümde ise iş sağlığjjçalışmaları kapsamında yer alması gereken sağlık hizmetlerinin yapılıp yapılmadığını, yapılıyor ise kimin tarafından gerçekleştirildiğini, hemşire ve sağlık memurlarının yapamadığı hizmetlerin nedenlerini saptamaya yönelik olarak hazırlanmıştır. Hazırlanan her iki soru kağıdı, araştırmaya izin veren on iki işyeri ile önceden görüşülerek uygun gün ve saatler saptanarak Şubat-Mart 1989 tarihinde 70 araştırmacının kendisi tarafından uygulanmıştır. Elde edilen veriler araştırmacı tarafından elde kodlanarak, bilgi işlemde değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre; işçilerin büyük çoğunluğu işe giriş ve periyodik sağlık muayenesinde yer alan hizmetlerde sık karşılaşılan ve yararının bilindiği muayene ve kontrolleri gerekli görmektedir. Buna karşın, ne için yapıldığının, erken tanıdaki sağlayacağı yararların bilinemediği ve sık karşılaşılmayan muayene ve kontrolleri gerekli gören işçi sayısında azalma görüldüğü saptanmıştır. Kronik hasta takibini ve sağlık eğitimini gerekli gören işçi sayısında azalmaya karşın, işyeri çalışma ortamına yönelik hizmetleri ve ilk yardım, acil müdahale hizmetlerini gerekli gören işçi sayısı artmaktadır. Araştırma kapsamına giren işyerlerinde hemşire ve sağlık memurlarının iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarında çok yetersiz kaldıkları saptanmıştır. Birçok iş sağlığı hizmetinde yer almayan hemşire ve sağlık memurlarının bu hizmetleri yapamayacaklarını belirtirken ileri sürülen nedenlerin başında bu konularda bilgi ve araç-gereç eksikliği, yetkinin olmaması ile görevleri olarak görülmemesinin yanı sıra zamanın kısıtlılığı yer almaktadır. İşçilerin gerekli gördükleri sağlık hizmetlerinin sıklığına ilişkin beklentilerinin sonuçları; işçilerin bu konuda bilgili olmadıklarını gösterirken, işçilerin çoğunun bu hizmetlerin gerçekleştirilmesinde hekimi düşündükleri saptanmıştır. Bu sonuçlar işçilerin iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin eğitime gereksinim gösterdiklerini düşündürebilmektedir. işçilerin beklentilerinin aynı zamanda uygulamadaki iş sağlığı hizmetleri ile çakışması bu konuda değişikliğin salt eğitim ile çözümlenemeyeceğini göstermektedir, iş sağlığı hizmetlerinin yeterli hale getirilmesi ve de bu hizmet içinde hemşirenin etkin rol oynaması gerekmektedir. iş sağlığı ve güvenliği konusunda işçi ve işverenleri kapsayacak eğitim programları yanı sıra bu alanda çalışan ve çalışacak olan sağlık personeline görev öncesi ve görev içi eğitim programlarının düzenlenmesinin yararlı olabileceği 71 düşünülmektedir. Ayrıca, hemşirelerin temel mesleki eğitim programları içinde halk sağlığı hemşireliğinin bir alanı olarak iş sağlığı hemşireliği konusuna gerekli ağırlığın tanınması önem taşımaktadır. 72