Azerbaycan Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktarma sorunları -Azerbaycan masalları üzerine bir çalışma- (3. cilt/ 132-226. sayfalar arası)

Türk dünyasının bütünleşme hadisesi Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra hızlanmıştır. Bir topluluğun anlaşılması ve aktarılması onun kültürel değerleriyle olan bağına bağlıdır. Türk toplulukları arasında etkileşim hep bir oranda kalmıştır ve çok az eser Türkiye Türkçesine aktarılma imkanı bulmuştur. Edebi eserlerin aktarımında karşılaşılan sorunlar da çoğunlukla bu yüzdendir. Çünkü bir eserin kendi kültürü dışında bir başka kültüre aynı değerde aktarılması zordur. Bu süreçte karşılaşılan tüm zorluklar tek tek saptanarak çözülmeli ve bir başka eser aktarımında tekrarlanmamalıdır. Bunun sonucunda edebi değeri yüksek eserler kendi milleti dışında diğer milletlerde de aynı yankıyı bulabilir. Çalışmamızda ise Oğuz grubu Türk lehçelerinden biri olan Azerbaycan Türkçesi üzerine incelemeler yapılmıştır. Azerbaycan Türkçesinin önemli folklorik malzemelerinden biri olan masallar üzerinde aktarma yapılarak aktarma sırasında karşılaşılan güçlükler üzerinde durulmuştur. Gerek dilbilgisi gerekse atasözü, deyimler gibi kalıplaşmış kelimeler ve cümleler üzerinde değerlendirmeler yapılarak aktarma sırasında karşılaşılan zorluklar anlatılmaya çalışılmıştır. Tüm bu incelemeler ışığında aktarma yapılırken kelimelerin eş değerlilikleri, cümlelerin farklı yapılardaki kullanımları, eklerdeki istem farklılıkları gibi pek çok konu üzerinde durulmuştur. Bu çalışmada ise; Azerbaycan masallarından on masal üzerinde incelemeler yapılmıştır. Bu on masal Türkiye Türkçesine aktarılmış ve bu aktarma sırasında karşılaşılan güçlükler tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu sorunlara bir de masal gibi geleneksel bir kavramın özellikleri eklenince aktarma nispeten zorlaşmıştır. Çalışmamız giriş ve 3 bölümden oluşmaktadır. Bunun yanında çalışmanın sonunda anlamı bilinmeyen kelimeler ve deyimler için sözlük bulunmaktadır. Giriş bölümünde aktarma kavramından, aktarma ve çeviribilim terimlerinden, aktarma türlerinden bahsedilmiştir. Aktarma sorunundan bahsedilerek bu alanda yapılan çalışmalara yer verilmiştir. Bölümün sonunda ise Azerbaycan Türkçesi tarihinin kısa bir anlatımı yer almaktadır. Ayrıca ana hatlarıyla Azerbaycan Türkçesi Dilbilgisine de yer verilmiştir. Azerbaycan Türkçesine ait dilbilgisi kuralları; Çağdaş Türk Lehçeleri El Kitabı, Çağdaş Türk Lehçeleri, Azerbaycan Türkçesi ve Türk Lehçeleri Grameri kitaplarından faydalanılarak oluşturulmuştur. Birinci bölümde, aktarılan masallar üzerinde aktarma yapılırken karşılaşılan güçlükler başlıklar halinde ele alınarak incelenmiştir. Bu başlıklar altında ele alınan sorunlar aktarılan metinden alınan örneklerle açıklanmıştır. Hacmi arttırmamak adına örnekler az tutulmuştur. Bu bölümdeki başlıklar, Sermin YUMUŞAK'ın yüksek lisans bitirme tezinden ve pek çok aktarma sorunları ile ilgili makaleler ve yüksek lisans/doktora tezlerinden faydalanılarak oluşturulmuştur. İkinci bölümde, seçilen on masal Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Aktarma yapılırken Azerbaycan masallarının değişmez özellikleri korunmuştur ancak Türkiye Türkçesine uyarlanması gereken noktalar değiştirilmiştir. Örneğin; Azerbaycan masalları görülen geçmişş zamanda yazılmış olmasına rağmen Türkiye Türkçesindeki şartlara uygunluk sağlaması açısından tüm masal duyulan geçmişş zamanda çekimlenmiş cümlelerle aktarmaya çalışılmıştır. Devrik cümle kuruluşları kurallı cümleler haline getirilmiştir, atasözleri ve deyimlerin birebir karşılığı varsa Türkiye Türkçesindeki haliyle verilmeye çalışılmıştır. Masalların kolay anlaşılabilmesi için Türkiye Türkçesindeki dil ve üsluba uygun bir şekilde aktarma yapılmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde ise 'Azerbaycan Nağılları' adlı eserden aktarılmak için alınmış olan masal metinleri yer almaktadır.