Türk halk edebiyatında turna motifli türküler

Hayvanların dünya üzerindeki varlığı insanoğlununki kadar eskilere dayanır. İnsanoğlu, yaratıldığı andan başlayarak, günümüze kadar birçok canlının varlığına tanıklık etmiştir. Çeşitli sebeplerden ötürü bu hayvanlar insanlar için sıra dışı gelmiş ve kutsal gözle bakılmıştır. Bugün dünya üzerinde binlerce canlı yaşamaktadır. Bunlar bulundukları kıtalara ve coğrafi şartlara göre farklı farklı özelliklere sahiptirler. Kurttan ayıya, attan ineğe, maymundan köpeğe, kartaldan doğana, güvercinden turnaya kadar yüzlerce hayvan toplum için kültürel unsur oluşturmuştur. Türk kültür tarihine baktığımızda da Türklerin asırlardır hayvanlarla iç içe yaşadıkları ve onlardan çeşitli sebeplerle etkilendikleri görülür. Koyundan, attan, kartaldan, güvercinden, leylekten fazlasıyla yer alanan Türk toplulukları, turnaya da bu gözle bakmışlardır. Turna kuşu, Orta Asya'nın sert ve çorak ikliminde asırlardır boy gösteren birçok Türk kavmi için kutsal bir hayvan olmuştur. Türk halkı yıllarca onu inanç unsurlarında, törenlerinde, türkülerinde, manilerinde, ninnilerinde, bilmecelerinde, hikayelerinde, tekerlemelerinde, el sanatlarında ve mimarisinde fazlasıyla kullanmıştır. Onun İslamiyet öncesine dayanan bu kutsallığı günümüze kadar gelmiştir. Biz de bundan hareketle çalışmamızda turnanın Türk kültüründeki ve türkülerdeki yerinden bahsetmeye çalıştık. Çalışmanın konusunu oluşturan ? Türk Halk Edebiyatında Turna Motifli Türküler? başlıklı bu araştırmayı 7 ana bölüm içerisinde değerlendirdik. Araştırmanın birinci bölümünde, dünya ve Türk kültüründe kutsal kabul edilen bazı hayvanları açıkladık. Bunu da kuşlar ve kuş dışında kalan hayvanlar olmak üzere ikiye ayırarak yaptık. Burada ankayı, humayı, simurgu, kuğuyu, kazı, kekliği, güvercini, atı, ayıyı, kurdu, geyiği, maymunu, yılanı, vb. hayvanları kültürel ve sanatsal acıdan değerlendirdik; onların gelenek ve göreneklerdeki yerlerinden bahsettik. İkinci bölümde, turnanın etimolojik tanımını yaparak onun özelliklerini ve çeşitlerini açıkladık. Dünya üzerinde görülen on beş farklı turna türünün de ayrıntısını bu bölümde verdik. Üçüncü bölümde, turnayı Türk ve dünya kültürü açısından değerlendirdik. Onun farklı türleriyle hangi milletlerin kültürlerine ne sebeple konu olduklarını açıkladık. Türk, Başkurt, Kırgız, Yakut, Japon, Çin, Avustralya vb. kültürlerde turna, dinsel törenlerde, halk inançlarında, halk oyunlarında, edebiyatta ve sanatta nasıl kullanılıyor onlara değindik. Dördüncü bölümde, turnayı Türk edebiyatı içerisinde değerlendirdik. Burada turnanın Halk Edebiyatı, Divan Edebiyatı ve Yeni Edebiyattaki yerlerinden bahsederek, onların manilerde, ninnilerde, halk hikayelerinde, tekerlemelerde ve diğer türlerdeki yerini örneklerle açıklamaya çalıştık. Beşinci bölümde, turnanın Alevi-Bektaşi inancındaki kutsiyetini açıkladık. Özellikle onun bu inanç öğesi içindeki türkülere ve semahlara nasıl konu olduklarını ve neden kutsal sayıldıklarını belirledik. Bunu yaparken Pir Sultan'ın, Karacaoğlan'ın, Kul Hüseyin'in, Şah Hatayi'nin örnek eserlerinden yararlandık. Altıncı bölümde, turnanın yer aldığı türkülerin sınıflandırmasını yaptık. Farklı duyguların işlendiği bu türküleri yedi bölüm içinde toparladık ve örnek türkülerle bu duyguları açıkladık. Araştırmanın yedinci bölümünde turnalı türkü metinlerine yer verdik, turna motifli türküleri ayrıntılı olarak bu bölümde ele aldık. Çalışmanın sonunu da turna fotoğraflarını ve turnalı türkülerin notalarını koyduk.