Öğretmen adaylarının düşünme becerilerine ve düşünme becerilerinin öğretimine ilişkin görüşleri

Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının düşünme becerileri ve düşünme becerilerinin öğretimi konusundaki görüşlerini belirlemektir. Bu amaç kapsamında aşağıdaki araştırma sorularına yanıt aranmıştır: 1. Öğretmen adaylarının düşünme ve düşünme becerilerine yönelik algıları nelerdir ve nasıldır? 2. Öğretmen adaylarının düşünme becerilerinin öğretimine ilişkin görüşleri nelerdir ve nasıldır? 3. Öğretmen adaylarının düşünme becerilerinin öğretim programlarındaki yerine ilişkin görüşleri nelerdir ve nasıldır? 4. Öğretmen adaylarının düşünme becerilerinin hizmet öncesi öğretmen eğitimindeki yerine ilişkin görüşleri nelerdir ve nasıldır? Karma yöntem araştırma modellerinden yakınsak paralel karma desene göre tasarlanmış araştırmanın nicel aşamasında tarama modeli, nitel aşamasında ise fenomenoloji yaklaşımı kullanılmıştır. Araştırmanın nicel aşamasına İstanbul'da bulunan bir devlet üniversitesindeki eğitim fakültesinin çeşitli bölümlerinin son sınıflarında öğrenim gören 454 öğretmen adayı; nitel aşamasına ise anket uygulamasına katılan ve kendi alanlarının öğretim programlarını inceleyen 18 gönüllü öğretmen adayı katılmıştır. Araştırmada veri toplama araçları olarak araştırmacı tarafından geliştirilen 34 maddelik anket formu ve 15 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistiklerden yüzde ve frekans değerleri hesaplanmış, nitel verilerin analizi için ise MAXQDA- 11 paket programından yararlanılarak betimsel analiz yapılmıştır. Araştırmanın nicel ve nitel aşamalarından elde edilen verilerin analizi sonucunda, düşünme becerileri boyutunda öğretmen adaylarının okullarda ve derslerde düşünme becerilerinin kazandırılmasına önem verdikleri ve buna yönelik olumlu tutumlara sahip oldukları görülmüştür. Araştırmada öğretmen adaylarının yaratıcı düşünme ve problem çözme becerilerini daha fazla önemsedikleri; bireylerin bu becerilerden yoksun olduğu v gözlemlemeleri, bu becerilerin kişisel yarar sağlaması ve günümüz koşullarının bu becerileri gerekli kılmasını ise bu becerileri önemseme gerekçeleri olarak ifade ettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Düşünme becerilerinin öğretimi boyutunda öğretmen adaylarının, düşünme becerilerinin öğretilebileceğini ve düşünme becerilerinin öğretimine erken yaşlarda, özellikle okul öncesi dönemde başlanması gerektiğini düşündükleri sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmen adaylarına göre düşünme becerilerinin öğretiminde en etkili yaklaşım karma yaklaşımdır. Araştırmada öğretmen adaylarının düşünme becerilerinin etkinlikler, düşünme becerilerine yönelik yöntem ve teknikler, düşünmeyi destekleyen sınıf ortamı, derslerle ve günlük hayatla ilişki kurma, model olma ve dil becerileriyle ilişkilendirme gibi yollarla kazandırılabileceği düşündükleri sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmen adaylarına göre okullarda düşünme becerileri kazandırılmamaktadır ve bunun önündeki en önemli engellerden bazıları; öğretmenlerin bilgi, beceri ve tutumları, fiziki engeller, aile tutumları, öğretim programlarının yoğunluğu, ulusal sınavlar ve öğretmen yetiştirme sistemindeki sorunlardır. Düşünme becerilerinin öğretim programlarındaki yeri boyutunda kendi alanlarının öğretim programlarını düşünme becerileri bağlamında inceleyen öğretmen adaylarının, programlarını bu açıdan kısmen yeterli veya yeterli olarak değerlendirdikleri, ancak uygulamada bir takım sorunlar yaşandığını belirttikleri sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmen adaylarının programlarda vurgulanması beklenen düşünme becerileri konusunda en çok yaratıcı düşünme ve problem çözmeyi vurguladıkları görülmüştür. Düşünme becerilerinin hizmet öncesi öğretmen eğitimindeki yeri boyutunda ise öğretmen adaylarının, lisans eğitimleri boyunca düşünme becerilerine yönelik ders veya eğitim aldıklarını; bunun düşünme becerilerine diğer dersler içerisinde yer verilme, yalnızca kuramsal olarak yer verilme ve ayrı bir ders olarak yer verilme şeklinde gerçekleştiğini belirttikleri görülmüştür. Ancak öğretmen adaylarının düşünme becerilerinin öğretimine yönelik eğitime ihtiyaç duydukları sonucuna da ulaşılmıştır. Son olarak öğretmen adaylarının düşünme becerilerinin öğretimine yönelik yeterliklerini geliştirmek için öğretmen eğitimi sürecinde en çok uygulamalı derslere ağırlık verilmesi gerektiğini düşündükleri sonucuna ulaşılmıştır.