Müzikte statü ve profesyonellik ekseninde perküsyonculuk: Hamdi Akatay örneği

Bu tez çalışması, müzikte kullanım alanı bulan statü ve profesyonellik kavramlarının İzmirli bir perküsyoncu olan Hamdi Akatay ekseninde nasıl anlam kazandığına odaklanır. Bu kapsamda Akatay'ın perküsyonculuğu sürecinde nasıl profesyonelleştiği ve statü konumlanmalarının ne şekilde gerçekleştiği soruları üzerinden bir çözümleme yapılması amaçlanmıştır. Sosyal yaşamda eylemlerin belirli davranış ve ilişki örüntüleri kapsamında gerçekleştirildiği söylenebilir. Sosyal yapıda yer alan bireylerin her birinden kimi davranış kalıplarını yerine getirmeleri beklenir ve birey, bu davranış kalıplarını yerine getirdiği ölçüde sosyal yapı içerisinde konumlanır. Söz konusu davranış kalıpları 'rol', sosyal konumlar ise 'statü' olarak adlandırılır. Statünün bu şekilde edinilmesi 'kazanılmış' statü olarak adlandırılırken doğumdan ve aileden gelen statüler ise 'atfedilen' statülerdir. Bir kişi birden fazla statüye sahip olabilir ancak 'anahtar statü' olarak adlandırılan statü, kişinin tüm statüleri arasında temel statü olarak öne çıkar. Statülerin toplum içerisinde farklı değerlere sahip olması, doğal olarak düşük ya da yüksek statüleri ve beraberinde sosyal tabakalaşmayı ortaya çıkarır. Düşük/yüksek statülerin ve bireyler ya da gruplar arası tabakalaşmanın yer aldığı düzlem 'toplumsal uzam' olarak adlandırılır. Bireyler toplumsal uzamda farklı statüler arasında geçişkenlik içeren bir takım hareketlilikler gösterebilir, yüksek bir statüye ulaşabilir ya da düşük bir statüye konumlanabilir. Statüler arası gerçekleşen bu geçişkenlik, 'sosyal hare ketlilik' olarak adlandırılır. Statü edinme ve statüler arası sosyal hareketlilik ekonomik, kültürel, sosyal ve simgesel sermaye olarak ifade edilen kaynakların/kazanımların kullanılması ve/veya birbirine dönüştürülmesiyle gerçekleşebilir. Müzik, sosyal bir eylem olarak düşünüldüğünde profesyonel müzisyenlik de bir statü olarak değerlendirilebilir. Bir müzisyenin profesyonel statüsüne ulaşması, mensubu olduğu toplum içinde müzisyenler için geçerli olan profesyonellik kriterlerinin yerine getirilmesiyle gerçekleşir. Bunun yanı sıra müzikte profesyonelleşme sürecinde doğal olarak kimi sermaye çeşitlerinin kullanımı söz konusudur. Profesyonel müzisyenlik, bir sosyal statü olmasının yanı sıra temelinde performansa dayalı müziksel davranışlar barındırır ve performans gösterilen alanı temsil eden terimlerle veya ifadelerle kategorize edilebilir. Bu türden bir sınıflandırmadan yola çıkarak perküsyonculuk, perküsyonun kapsadığı çalgıları icra etmeyi ifade eden bir terim olarak tanımlanabilir. Söz konusu çalgılar birçok müzik kültüründe kullanılmakta ve ilişkili olduğu müzik kültürü çerçevesinde 'Doğu perküsyonları', 'Batı perküsyonları', 'Latin perküsyonları' vb. ifadelerle sınıflandırılmaktadır. Müzisyenler, müzisyenlik statüsünü kazandığı müziksel araçlar yoluyla farklı müzik kültürlerinde farklı statülerde konum alabilirler. Aynı performans alanında faaliyet gösteren müzisyenin statüsü farklı müzik kültürlerinde daha düşük ya da yüksek bir noktada yer alabilir. Bunun yanı sıra müzisyenlerin statüleri, hem farklı müzik kültürlerinde hem de aynı müzik kültürü içinde zamansal yönden de farklı bir anlam kazanabilir. Bu durum, egemen ideolojinin şekillendirdiği normların ya da tüketici yönelimlerinin değişimiyle açıklanabilir. Müzisyen statülerinde olduğu gibi çalgılar da farklı müzik kültürlerindeki normlar çerçevesinde anlam ve değer kazanır. Perküsyon ve perküsyonculuk da ritimsel katmanların diğer müziksel bileşenler içinde önem kazandığı müzik kültürlerinde öne çıkar. Buna bağlı olarak çalgı ile çalgıyı icra eden müzisyen arasında bağımlı bir korelasyon oluşur. Müzisyen, çalgının müzik kültüründeki değerini yükseltip düşürebilir. Aynı şekilde çalgı da onu icra eden müzisyenin statüsünün daha yüksek ya da düşük bir konumda yer alması noktasında belirleyici olabilir. Hamdi Akatay, ailede ve 'mahalle'de başlayan müzikle ilişkilenme ve öğrenme sürecini takiben profesyonel müzisyenlik faaliyetlerine İzmir'de başlar. Kendisinin bir doğu perküsyoncusu olduğunu belirten Akatay'ın perküsyonculuğunun merkezindeki çalgı darbukadır. Akatay, diğer müzisyenlere eşlik ederek devam eden profesyonel müzisyenlik sürecinde elde ettiği sermaye çeşitlerini kullanarak zaman içerisinde farklı müzik içi ve müzik dışı faaliyetlerde bulunur ve profesyonel müzisyenlik dışında başka sosyal statülere de ulaşır. Dolayısıyla bu tez çalışması, bir perküsyoncu olan Hamdi Akatay'ın atfedilen statüsünün yanı sıra müzik yaşamında hangi davranışlarıyla hangi statüleri kazandığına, bu statüler çerçevesinde toplumsal uzamda nasıl bir konum aldığına odaklanır.