Üniversite öğrencilerinin kopya çekmeye yönelik eğilimleri ve planlanmış davranış teorisi bağlamında kopya çekme davranışına yönelik model sınaması

Bu çalışma ile; üniversite öğrencilerinin kopya çekmeye yönelik eğilimlerinin belirlenmesi, Planlanmış Davranış Teorisi bağlamında kopya çekmeye yönelik; tutum, öznel normlar, algılanan davranış kontrolü, ahlaki sorumluluk ve niyet arasındaki nedensel ilişkilerin nasıl olduğunun saptanması amaçlanmıştır. Araştırmada üniversite öğrencilerinin kopya çekmeye yönelik eğilimleri çeşitli değişkenler açısından incelenmiş ve Planlanmış Davranış Teorisi bağlamında kopya çekmeye yönelik davranışları yapısall eşitlik modellemesiyle sınanmıştır. Araştırmanın modeli, nicel araştırma yöntemlerinden olan ilişkisel tarama modelidir. İlişkisel tarama modeli bir değişkenin incelendiği ya da daha çok sayıda değişkenin aralarındaki ilişkinin incelendiği genel tarama modelidir. Araştırmanın örneklem grubu tabakalı ve uygun örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Verilerin toplanması için Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi fakülteleri ayrı birer tabakayı oluşturmuş ve her tabakaya ait bölümlerden kolayca ulaşılabilen son sınıf öğrencileri örnekleme dahil edilmiştir. Araştırmada ilk olarak, ölçme araçlarının Açımlayıcı Faktör Analizi için 2016- 2017 öğretim yılı bahar döneminde Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi fakültelerinde öğrenim gören son sınıf öğrencilerinden oluşan çalışma grubu (n=467), ikinci aşamada ise üniversite öğrencilerinin kopya çekmeye yönelik eğilimlerinin ANOVA ve t testi analizleri, Doğrulayıcı Faktör Analizi ve Yol Analizi için oluşturulan örneklem grubu (n=1220)'ndan oluşmaktadır. Araştırma verileri; Memduhoğlu ve Koç tarafından geliştirilen 'kopya çekmeye yönelik eğilim ölçeği', 'kopya çekmeye yönelik tutum ölçeği', 'kopya çekmeye yönelik öznel normlar ölçeği', 'kopya çekmeye yönelik algılanan davranışsal kontrol ölçeği', 'kopya çekmeye yönelik ahlaki sorumluluk ölçeği' ve 'kopya çekmeye yönelik niyet ölçeği' kullanılarak toplanmıştır. Veriler, betimsel istatistikler, fark istatistikleri, Açımlayıcı Faktör Analizi, Doğrulayıcı Faktör Analizi ve Yol Analizleri ile analiz edilmiştir. Yılda 16 ve üzeri kitap okuyan öğrencilerin hiç kitap okumayan diğer öğrencilere göre kopya çekmeye yönelik eğilimleri daha düşük düzeydedir. Diş hekimliği ve eğitim fakültesi öğrencilerinin kopya çekme eğilimlerinin yüksek düzeyde olduğu, buna karşın ilahiyat ve tıp fakültesi öğrencilerinin ise kopya çekme eğilimlerinin düşük düzeyde olduğu belirlenmiştir. Sıklıkla devamsızlık yapan öğrencilerin nadiren devamsızlık yapanlara oranla kopya çekme eğilimlerinin daha yüksek olduğu; mezuniyet sonrası mesleki ideali akademisyen olan öğrencilerin diğer öğrencilere göre kopya çekmeye yönelik eğilimlerinin daha düşük düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Kopya çekmeye yönelik; tutum, öznel normlar, algılanan davranışsal kolaylaştırıcılar ahlaki sorumluluk ve niyet değişkenlerinin birbirleriyle uyumlu bir yapı içerisinde Planlanmış Davranış Teorisi ile açıklandığı sonucuna ulaşılmıştır. Yol Analizi sonuçlarına göre; kopya çekmeye yönelik tutumun, kopya çekmeye yönelik niyet üzerinde anlamlı ve güçlü etkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Diğer bir ifadeyle; kopya çekmeye yönelik niyeti, kopya çekmeye yönelik tutum yordamaktadır. Ayrıca, kopya çekmeye yönelik algılanan kolaylaştırıcılar ve kopya çekmeye yönelik öznel normların kopya çekmeye yönelik niyet üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin, kopya çekmeye yönelik ahlaki sorumluluklarının yüksek düzeyde olduğu ve öğrencilerin kopya çekmeye yönelik niyetini, kopya çekmeye yönelik ahlaki sorumluluk düzeyinin etkilemediği sonucuna ulaşılmıştır. Ahlaki sorumluluk ile öznel normlar değişkeni arasında pozitif ancak anlamlı olmayan bir ilişki; tutum, algılanan davranışsal kolaylaştırıcılar ve niyet değişkeni ile negatif ve anlamlı olmayan bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular ve sonuçlar göz önünde bulundurularak üniversite kurumlarına, öğretim elemanlarına ve yeni araştırmalara yönelik bazı önerilere yer verilmiştir.