Kırgız Türklerinde çocuk folkloru

Kırgız Türkleri, Orta Asya'nın nüfus bakımından en küçük boylarından olmasına karşın, en köklü boylarından biri olarak tarihte yer almıştır. Kırgızlar, Türk dünyası coğrafyasında varlığını günümüze kadar sürdüren, halihazırda da bağımsız Türk topluluklarından biridir. Kırgız Türkleri, Türk dünyasının sadece siyasi bir parçası değil, aynı zamanda sosyal ve kültürel bakımından da bu dünyanın önemli bir temsilcisi durumundadır. Kıpçak Türk boyları içerisinde varlıklarına tanık olunan Kırgızlar, hem bu boya ait özellikleri hem de Sibirya Türk topluluklarıyla yakın akrabalığı dolayısıyla Sibirya Türklerine ait nitelikleri bünyesinde barındırması bakımından da değer atfedilebilecek Türk boylarındandır. Kırgız Türkleri, diğer Türk topluluklarından farklı olarak Sibirya'dan Tanrı dağları bölgesine göç etmeleri, burada uzun süre atlı-göçebe yaşamı devam ettirmeleri ve İslam medeniyet dairesine geç girmeleri dolayısıyla ayrılmaktadır. Bu sebepler Kırgız folklorunu diğer Türk boylarının folklor ürünlerinden farklı olarak daha derinlemesine incelenmesini gerektirmektedir. Kırgız folkloru bütün şubeleriyle Türk folklorunun nüvesini teşkil eden ilk örnekleri ve özgün yapıları bünyesinde barındırmaktadır. Bu bağlamda Türk kültürünün tam olarak anlaşılması, mevcut kabullerin doğruluğunun tetkik edilmesi, sonuçlara dair yeni görüşler ve yöntemler ortaya konulabilmesi için folklorun hangi şubesi olursa olsun Kırgız folklorunun derinlikli olarak incelenmesi zorunlu hale gelmiştir. Kırgız Türkleri, bütün Türk topluluk ve boylarında olduğu gibi çok eskiden beri çocuğu ailenin devamı ve aileyi ise 'küçük memleket' şeklinde adlandırarak çok önemsemişlerdir. Çocuk, Kırgızlarda göçebe hayatın vazgeçilmez unsuru olarak her zaman ön plana çıkmış; onu yaşatmak, yetiştirmek, büyütmek ve topluma yararlı hale getirmek için bir takım ritüellere ve folklorik inanç ve uygulamalara yer verilmiştir. Bu bağlamda Kırgızlar arasında çocuk, sosyal yaşamın bir parçası olarak varlığını devam ettirmiştir, bütün yönleriyle de edebiyat ve folklora yansımıştır. Sürekli baskılara ve talanlara maruz kalan Kırgız Türkleri için çocuk, sadece neslin devamı olarak görülmemiş, o aynı zamanda milletin geleceği olarak kabul edilmiştir. Kırgız Türkçesinde kullanılan 'Çocuk olduğunda yaramaz olsun, yaramaz değilse yok olsun. Bala bolgondo şok bolsun, şok bolboso cok bolsun)' atasözü Kırgızların kahramanlık algısını ve çocuğa bakış açısını özetler niteliktedir. Çocuğu toplumsal bir değer olarak kabul eden Kırgız Türkleri, sözlü ve yazılı edebiyatında da çocuğa özel bir önem vermiştir. Bu edebiyatta çocuğunun doğumundan yetişmesine kadar ninniler, türküler, bilmeceler, bulmacalar, oyunlar ve diğer folklor uygulamalarının açık yansımalarını ve örneklerini görmek mümkündür. Kırgız Türklerinin göçebe yaşam tarzının yansıması olarak toplum içerisinde üretilen sözlü edebiyatları çocukların eğitimi ve terbiyesinde çok önemli yer almaktadır. Kırgız çocuk edebiyatında buna 'sanat', 'nasihat' veya 'terme' şiirler denilmektedir. Bu açılardan bakıldığında Türkiye'de Kırgız çocuk edebiyatı hakkında müstakil bir çalışmanın olmaması bu çalışmanın özgünlüğü açısından önem arz etmektedir. Çalışmada kaynak tespit ve temininden sonra, konuyla ilgili yapılacak okumalar çerçevesinde elde edilen bilgiler 'İşlevselci Folklor Kuram ve Yöntemleri' ışığında irdelenmiştir. Ayrıca konuyla ilgili hazırlanmış olan taslak çerçevesinde bir tasnif, hangi başlık altında hangi bilginin kullanılacağı belirlenmiştir.