Çevre eğitimine yönelik hazırlanan formal ve informal uygulamaların akademik başarı, tutum ve öğrenci kazanımları açısından incelenmesi

Bu çalışma 'Canlılar Dünyasını Gezelim ve Tanıyalım' ünitesi çerçevesinde yapılan formal ve informal uygulamaların öğrencilerin çevre bilgi düzeyi ve çevreye yönelik tutumları üzerindeki etkisinin saptanması ve bilişsel-duyuşsal kazanımlarının ortaya çıkartılması amacıyla yapılmıştır. Çalışma, Samsun il merkezinde yer alan bir devlet okulu ile bir özel okul ve köyde yer alan bir devlet okulunda gerçekleştirilmiştir. Her okuldan bir kontrol ve bir deney grubu olmak üzere ikişer sınıf seçilmiştir. Çalışmada, deney gurubunda il merkezindeki devlet okulundan 21, özel okuldan 19, köy okulundan 20 ve kontrol grubunda ise il merkezindeki devlet okulundan 20, özel okuldan 19 ve köy okulundan 17 olmak üzere toplam 116 öğrenci yer almıştır. Nicel ve nitel verilerin elde edildiği karma yöntemle yürütülen araştırmanın nicel verileri SPSS paket programı ile analiz edilmiş, nitel verilerin analizinde ise içerik analizi yapılmıştır. Nicel veri toplama aracı olarak 'Çevreye Yönelik Bilgi Testi', 'Çevreye Yönelik Tutum Ölçeği' kullanılmış ve nitel veri toplama aracı olarak 'Çevre Eğitimi Uygulamaları Değerlendirme Formu', 'Mülakatlar', 'Çevre Gözlem Sınıflandırma Kağıtları', ve 'Araştırmacı Genel Gözlem Formu' kullanılmıştır. Nicel olarak çevreye yönelik bilgi testinden elde edilen sonuçlara bakıldığında sadece köyde yer alan devlet okulu öğrencilerinin deney ve kontrol grupları arasında çevre bilgisi bakımından deney grubunun lehine anlamlı farklılık görülürken, il merkezinde yer alan devlet okulu ve özel okul öğrencilerinde deney ve kontrol grupları arasında anlamlı bir farklılık görülmemiştir. Okulların deney grubu öğrencilerinin karşılaştırılmasında ise köyde yer alan devlet okulunun il merkezinde yer alan devlet okulu ve özel okula göre çevre bilgi düzeylerinde daha fazla gelişme olduğu görülmüştür. Çevreye yönelik tutumlar incelendiğinde her üç okulun öğrencilerinde deney ve kontrol grupları arasında herhangi bir anlamlı farklılık görülmemiştir. Okulların deney grubu öğrencilerinin karşılaştırılmasında ise özel okul öğrencilerinin il merkezinde yer alan devlet okulu öğrencilerine göre çevreye yönelik tutumlarında olumlu yönde gelişim olduğu gözlenmiştir. Buna göre; doğal yaşama daha yakın olan öğrencilerin formal ve informal öğrenmelerinin birlikte desteklendiği durumlarda çevreye yönelik bilgilenmeleri açısından daha başarılı sonuçlar elde ettikleri, doğal yaşamdan uzak olan öğrencilerin ise çevreye yönelik tutum açısından olumlu yönde daha çok farklılaştığı sonucuna varılmıştır. Nitel olarak 'Çevre Eğitimi Uygulamaları Değerlendirme Formu'ndan elde edilen sonuçlara göre; çevre eğitimine yönelik formal ve informal uygulamaların öğrencilerde meydana getirdiği bilişsel ve duyuşsal kazanımlar tespit edilmiştir. Buna göre; öğrencilerin bilişsel kazanımlarının 'Doğa ve Canlılar', 'Çevre Sorunları ve Çözümü' ve 'Yaşam' konularında olduğu saptanmıştır. Duyuşsal kazanımların ise, 'Doğa ve Canlılarla Etkileşim ve Öğrenme', 'Çevre Koruma' ve ' Sosyal İletişim ve Öğrenme' konularında olduğu tespit edilmiştir. Çevre eğitimine yönelik yapılan formal ve informal uygulamaların kazandırdığı bilişsel ve duyuşsal kazanımlar çevre konularında öğrenme zenginliği gerçekleştirilmesi ve yaşam boyu öğrenmeyi sürdürecek motivasyonun oluşturulması açısından önemli bir sonuç olmuştur. Mülakatlardan elde edilen sonuçlara bakıldığında; öğrencilerin tamamı etkinliklerle ilgili olumlu yönde görüş belirtmişlerdir. Öğrencilerin 'Kuşlar, Kuş Halkalama', 'Doğal Yaşam, Doğal Ortam', 'Biyoçeşitlilik', 'Atıkların Zararları ve Doğa Koruma', 'Bitki Kurutma', 'Canlı-Cansız Ayrımı ve Sınıflandırılma' ve 'Canlıların Yaşam Ortamı' konularında öğrenmeler gerçekleştirdikleri belirlenmiştir. Öğrencilerin sınıfta öğrenilemeyen ancak çalışmada yer alan etkinliklerle öğrendiklerini belirttikleri konular ise 'Kuşlar, Kuş Halkalama', 'Atıklar', 'Bitki kurutma', 'Biyoçeşitlilik', 'Doğal Yaşam Ortamları' ve 'Doğada Çalışma' olmuştur. Gerçekleştirilen etkinliklerin öğrenciler tarafından beğenilerek doğada çalışma, öğrenme ve zaman geçirme isteğinin oluşması; biyoçeşitlilik, doğa ve doğanın korunması konularında öğrencilerin kendi öğrenmelerini yapılandırabilmeleri sağlanmıştır. Yapılan çalışma, öğretim programında yer alan kazanımların gerçek yaşam deneyimleri yolu ile kazandırılmasına ve öğrencilerin formal ve informal öğrenmelerini bütünleştirmelerine yol açmıştır. 'Çevre Gözlem-Sınıflandırma Kağıtları'ndan elde edilen sonuçlara göre öğrenciler ders kitaplarında yer almayan birçok canlı ve cansız varlığı gözlemlemişlerdir. Cansız varlıklardan yaşama ait kullanılanların, canlı varlıklardan ise günlük yaşamda sık karşılaşılanların daha çok yazıldığı görülmektedir. Öğrenciler tarafından yapılan sınıflandırmalarda günlük yaşamda sık karşılaşılan canlıların ve yaşamda kullanılan cansız varlıkların yazılmış olması nedeni ile fen derslerinde doğa ve canlılarla sık sık etkileşimin sağlanmasının tanıdık olunan varlıkların sayısında artışa neden olabileceği düşünülmüştür. Araştırmacı gözlemlerine göre ise 'Doğada Öğrenmeye ve Zaman Geçirmeye Duyulan İlgi ve İstek durumu', Doğa ve Canlılara Karşı Tutum', 'Gerçekleştirilen Öğrenmeler', 'Etkinlikler Sırasında Eğitimciler ve Akranlarına Karşı Tutum' boyutlarında devlet okullarında biraz daha fazla olmak üzere her üç okulun benzer öğrenmeler gerçekleştirdikleri tespit edilmiştir. Küçük yaşlardan itibaren doğa ve canlılarla etkileşimin sağlanmasının, doğa ve canlılarla ilgili olumlu tutuma sahip olunması konusunda önemli bir durum olduğunu düşünmekteyiz. Tüm sonuçlar ele alındığında; formal ve informal uygulamaların birlikte kullanılması durumunda öğrenmenin, çevreye karşı olumlu tutum gelişiminin, bilişsel ve duyuşsal kazanımların daha fazla olabileceği sonucuna varılmıştır. Bu nedenle bu tür uygulamaların her sınıf düzeyinde ve birçok ünitenin öğretilmesinde yararlı olabileceği düşünülmektedir.