Ortaöğretim dal öğretmenlerinin mesleğe yabancılaşmaları ile öğretme-öğrenme sürecindeki davranışları arasındaki ilişki

YÜKSEK LİSANS TEZ OZÜ ORTAÖĞRETİM DAL ÖĞRETMENLERİNİN MESLEĞE YABANCILAŞMALARI İLE ÖĞRETME-ÖĞRENME SÜRECİNDEKİ DAVRANIŞLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ Birkan BAYINDIR Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Aralık 2002 Danışman: Prof. Dr. Mustafa SAĞLAM Toplumsal gelişmenin gerçekleşmesinde kilit rollerden biri eğitime düşmektedir. Eğitim en genel anlamıyla, bireyin ve toplumun istemleri doğrultusunda bireyin davranışlarında değişiklik oluşturma sürecidir. Eğitim sisteminde belirlenen amaçlar öğretme-öğrenme sürecinde davranış değişikliğine dönüşmektedir. Bu nedenle, eğitimin amaçlarına ulaşılmasında en önemli sorumluluk öğretmenlere düşmektedir. Çünkü, öğretmenler uygun eğitim durumlarını hazırlayıp, öğrencilerin bu durumlarla etkileşmelerini sağlayarak onlarda davranış değişikliğinin oluşmasını ve böylece eğitimin amaçlarına ulaşmasını sağlamaktadırlar. Öğretmenler, öğretme-öğrenme sürecindeki bu sorumluluklarını yerine getirirlerken sosyal, psikolojik, fiziksel, maddi birçok etkenden etkilenirler. Öğretmenlerin görev yaptıkları kurumun niteliği, mesleği seçiş biçimleri, mesleğe verdikleri önem, mesleki nitelikleri, sağlık durumları, aile yaşamları, iş doyumları ve mesleğe yabancılaşmaları bu etkenlerden bazdandır. Öğretme-öğrenme sürecinin daha etkili ve verimli olabilmesi için, öğretmenlerin öğretmenlik davranışlarını olumsuz yönde etkileyen etmenlerin ortadan kaldırılması gerekmektedir. Bu gerekliliğe dayanılarak girişilen bu araştırmada, ortaöğretim dal öğretmenlerinin mesleğe yabancılaşmaları ile öğretme-öğrenme sürecindeki davranışları arasındaki ilişkinin ortaya konulması amaçlanmıştır. uBetimsel nitelikli bu araştırma, 2001- 2002 öğretim yılında Eskişehir il merkezindeki liselerde çalışmakta olan dal öğretmenleri ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada gerek duyulan verilerin sağlanması için araştırmacı tarafından kişisel bilgiler, mesleğe yabancılaşma ve öğretme-öğrenme sürecindeki öğretmen davranışları olmak üzere üç bölümden oluşan bir anket geliştirilerek geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları yapılmıştır. Anketin güvenilirlik katsayısı ikinci bölüm için.89, üçüncü bölüm için. 82 bulunmuştur. Geçerlilik ve güvenilirlik çalışmalarından sonra son halini alan anket, Eskişehir il merkezindeki genel, Anadolu, fen ve güzel sanatlar liselerinde görev yapmakta olan dal öğretmenlerine uygulanmıştır. Uygulama sonucunda anketlerden hatalı ve eksik doldurulanlar çıkarılmıştır. Anketlerin geri dönüş oranı %72.66'dır. Araştırma verilerinin çözümlenmesinde, SPSS bilgisayar programından yararlanılmıştır. Araştırmanın amacı doğrultusunda öğretmenlerin mesleğe yabancılaşma ve öğretmenlik davranışlarının düzeyleri aritmetik ortalamadan +1 ve -1 standart sapma aralığı orta düzey olarak alınmış, buna bağlı olarak mesleğe yabancılaşma ve öğretme-öğrenme sürecindeki öğretmen davranışları düşük, orta ve yüksek olarak üç gruba ayrılmıştır. Mesleğe yabancılaşma ve öğretme-öğrenme sürecinde öğretmen davranışlarının değişkenlere göre farklılığı t testi ve varyans analizi ile bulunmuştur. Cinsiyet ve okul türü değişkenleri için kategori sayısı iki olduğundan bu değişkenlerin ortalamaları arası karşılaştırmalar t testi ile, meslekte çalışma süresi ve öğretmenlik dalı değişkenleri için ise kategori sayısı ikiden çok olduğundan ortalamaların karşılaştırılmasında varyans analizi kullanılmıştır. Anlamlı çıkan varyans analizi sonuçlan için, farkın kaynağını bulmak üzere çoklu karşılaştırma testlerinden LSD uygulanmıştır. Öğretmenlerin mesleğe yabancılaşmaları ile öğretme-öğrenme sürecindeki davranışları arasındaki ilişki ise korelasyon katsayısı ile bulunmuştur. Araştırma sonucunda, öğretmenlerin mesleğe yabancılaşmaları ile öğretme-öğrenme sürecindeki davranışları arasında orta düzeyde ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur. m