Çocukluk aşılarının uygulanmasını reddeden ebeveynlerin tutumlarının niteliksel yöntemle incelenmesi

Amaç: Aşı kararsızlığı günümüzde gittikçe yaygınlaşmaktadır. Bu çalışmada aşı kararsızlığı yaşayan veya aşıları tamamıyla reddeden ebeveynlerin tutumlarının altında yatan nedenlerin araştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: İstanbul ili sınırları içinde ve bir çocuğu beş yaşında ve beş yaşından küçük olan, aşı programında mevcut olan aşılardan en az birini çocuğuna önerilen tarihte reddetmiş ebeveynlerle yüz yüze yarı yapılandırılmış görüşme tekniğiyle görüşülmüştür. Yarı yapılandırılmış görüşme için sağlık inanç modeli temel alınarak bir görüşme formu oluşturulmuştur. Gönüllü alımı amaçlı örneklemin alt tipleri olan kolay ulaşılabilir durum ve kartopu örnekleme yöntemleri kullanılarak temalarda doyuma ulaşılana kadar yapılmıştır. Bulgu: Aşı kararsızlığı olan veya aşıları tümden reddeden ebeveynlerin bir kısmının görüşlerinin zaman içinde oluştuğu, kararlarını çok defa tekrardan değerlendirdikleri ve karar alımına hamilelik sırasında veya hamilelikten önce başladıkları öğrenilmiştir. Aşıların içeriklerinin sinir sisteminde ve davranışlarda kısa veya uzun zamanda geri dönüşü olmayan etkiler meydana getireceğini düşünmektedirler. Çocuğun erken gelişim döneminde çok sayıda etkinliği düşük olarak algılanan aşının verilmesini riskli bulmaktadırlar. Bulaşıcılık riskini kendi yarattıkları hijyenik mikro çevre ile düşük tuttuklarını düşünmekte, kendilerinin doğal olarak inandıkları müdahaleler veya modern tıbba kısa sürede ulaşım ile bulaşıcı hastalığın ciddiyetini düşürmekte olduklarını ifade etmektedirler. Aşılarla gelen bağışıklığın bulaşıcı hastalıklarla gelen doğal bağışıklığa göre daha aşağı bir konumda olduğunu, enjeksiyonun vücut bütünlüğünü bozduğunu ve modern tıbbın müdahalelerini yapay olarak değerlendirmektedirler. Sağlık sistemine ve sağlık çalışanının tutumu güvensizliklerini artırmaktadır. İlaç endüstrisinin ticari kaygıları ve yabancı menşeili üretim ebeveynlerde endişe yaratmakta, bilimin sonuçlarının değişebileceğini düşünmeleri bilime olan güvenlerini azaltmaktadır. Kadercilik ve bazı içeriklerin dinen olumsuz olduğuna dair inanışlar ve kanaat önderleri ebeveynlerin görüşlerini etkilemektedir. Sonuç: Görüşülen ebeveynler aşıların içerikleri ve uzun dönemli somatik ve davranışsal etkileriyle ilgili doyurucu açıklama beklemektedirler. Ebeveynlere aşıların yan etkileri ve bulaşıcı hastalıklarla ilgili gerçekler anlatılmalı ama aşı-otizm ilişkisi gibi iddialara karşı kanıtlarla mücadele edilmelidir. Öne sürülen her iddia literatürde detaylıca araştırılmalı ve yanıtlanmalıdır. Bunun için görsel ve yazılı büyük medyanın desteğine başvurularak belgeseller çekilmeli, kitapçık ve internet siteleri hazırlanmalıdır. Hekimler itham etmeye, korkutmaya yönelik ve baştan savmaya yönelik bir tutum takınmamalıdır. Sağlık çalışanı yetiştiren fakültelerde aşılar, içerikleri, gerçek yan etkileri ve iddia edilen ama çürütülen etkiler anlatılmalıdır. Aşı kararsızlığındaki ebeveynlere yaklaşım üzerine dersler eğitim programlarına eklenmelidir. Aile hekimleri benzeri içeriğe sahip bir bilgilendirme modülünden geçirilmelidir. Spesifik alanlara veya demografik gruplara odaklanılarak nitel araştırmalar yapılmalıdır. Türkiye geneli veya büyük şehirlerde kesitsel niceliksel çalışmalar yapılmalı ve aşıları yaptırdıkları halde endişe içinde olanların miktarı öğrenilmelidir.