Türkiye'de ilköğretim (2002-2011): Hedefler, eğilimler ve çözümlemeler

Türkiye'de İlköğretim (2002-2011): Hedefler, Eğilimler ve Çözümlemeler isimli bu tezde Türkiye'de İlköğretim alanında yaşanan gelişmeler sayısal olarak incelenerek hedefler, eğilim ve sorunların ortaya konması amaçlanmıştır. Bu çalışmada 2002- 2003 eğitim-öğretim yılından 2011- 2012 eğitim-öğretim yılına kadar olan on yıllık bir süreç ele alınmıştır. Bu dönem on dört farklı eğitim göstergesi ele alınarak incelenmiş ve ilköğretimle ilgili politika hedeflerinin ve süreçte yaşanan sayısal gelişmelerin ortaya konması amaçlanmıştır. Araştırma tarama modelinde bir çalışmadır. Araştırma yöntemi olarak belge incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırma Türkiye'de Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı örgün ve açık ilköğretim kurumlarını ve 2002- 2011 yılları arasındaki 10 yıllık dönemde ilköğretimde çağ nüfusu, öğrenci, öğretmen, derslik sayılarını, ortaöğretime geçiş, cinsiyet ve okullaşma oranlarını, yatılı, taşımalı ve açık ilköğretim öğrencileri sayılarını, bütçe, burslar, öğrenci başına yapılan harcama konularını kapsamaktadır. On yıllık süreci ele alan bu araştırmada ulaşılan bulgular aşağıda sunulmaktadır:İlköğretim çağ nüfusunun toplamda %0,32 oranında düştüğü görülmektedir. İlköğretim öğrenci sayısı 10 .331.645'ten %6,3 oranında artışla 10 .979.301'e yükselmiştir. Yeni kayıt yaptıran öğrenci sayısı %1,84 oranında düşmüştür. Brüt okullaşma oranları 2002- 2003 yılında %96, 49 iken 2011- 2012 yılında %108,42'ye ulaşmıştır. 9. Kalkınma Planı'nda 2012- 2013 yılı brüt okullaşma oranı için konulan %100'lük hedefin 2011- 2012 eğitim yılı itibariyle geçildiği görülmüştür. Net okullaşma oranı 2002- 2003 öğretim yılında 90,98 iken 2011- 2012 eğitim yılında 98 ,67'ye ulaşmıştır. 2011- 2012 öğretim yılı itibariyle Milli Eğitim Bakanlığı Stratejik Planında net okullaşma oranı için konulan hedefe ulaşılamamıştır. İlköğretimde cinsiyet oranı 2002- 2003 öğretim yılında %91, 10 iken 2011- 2012 öğretim yılında bu oranın %100,41'e ulaştığı görülmüştür. Herkes İçin Eğitim' de yer alan 5 nolu hedef ve Binyıl Kalkınma Hedefleri'nde yer alan 3 nolu amaç 2005 yılına kadar ilköğretimde cinsiyet eşitsizliğini ortadan kaldırmayı hedeflemektedir ve Türkiye bu hedefi 2010 yılında yakalamıştır. Öğretmen başına düşen öğrenci sayısı ise 2002- 2003 yılında 28 iken 2011- 2012 yılında 20'ye düşmüştür. Türkiye'de ilköğretimde derslik başına düşen öğrenci sayısı 2002- 2003 yılında 36 iken 2011- 2012 yılında 30'a inmiştir. 9. Kalkınma Planında 2012- 2013 yılı için konulan ve 2010- 2014 yıllarını kapsayan MEB Stratejik Planında yer alan derslik başına 30 öğrenci hedefi 2011- 2012 öğretim yılı itibariyle yakalanmıştır. Ancak, illere ve bölgelere göre dengesiz bir dağılım mevcuttur. Yatılı İlköğretim Bölge Okullarına devam eden öğrenci sayısı her geçen yıl azalmaktadır. İlköğretimde öğrenim gören öğrenciler içerisinde açık öğretime devam edenlerin oranı 2002- 2003 yılında %2,13 iken iki buçuk katından fazla artarak 2011- 2012 yılında %5,54'e ulaşmıştır.2002- 2003 öğretim yılında %85, 6 olan ortaöğretime geçiş oranı 2011- 2012 öğretim yılına gelindiğinde %84, 7 olarak tespit edilmiştir. MEB Stratejik Planında %85 olan ilköğretimden ortaöğretime geçiş oranını 2014 yılına kadar %95'in üzerine çıkarma hedefi yer almaktadır. 2011- 2012 yılı itibariyle geçiş oranı %84,7'de kalmış olup %95 olan hedeften uzaktır.2002- 2003 öğretim yılında 654. 093 öğrenci taşımadan faydalanırken 2011- 2012 yılına gelindiğinde bu yıla kıyaslandığında %13'lük artış meydana gelmiş ve 741. 259 öğrenciye ulaşılmıştır. Bu sayı aynı zamanda örgün ilköğretimde öğrenim gören 10.371. 411 öğrencinin %7,1' lik kısmının taşındığı anlamına gelmektedir. İlköğretim Türkiye'de en fazla yatırım ayrılan eğitim kademesidir. İlköğretime ayrılan bütçe 2002 yılında 3.945.135. 500 TL iken beş katı civarında bir artışla 2011 yılında 19.768.652. 100 TL'ye ulaşmıştır. 2002 yılında öğrenci başına yapılan harcama miktarı 2011 yılına gelindiğinde dört katından fazla artmıştır. Burslu öğrenci sayısı 2002 yılında 41.109 iken on yıllık süreçte iki mislinden fazla artış göstererek 2011 yılında 98 .402'e ulaşmıştır. MEB Stratejik Planı'nda burs hizmetlerinden yararlanan öğrenci sayısını her yıl %5 oranında artırma hedefi yer almaktadır. Stratejik planın kapsadığı yıllardan 2010 ve 2011 yılında bu hedefin geçilmiş olduğu görülmektedir.