Çocuklarda trakeostomi: Tıbbi ve sosyal boyut

AMAÇ: Trakeostomi; çocuklarda yıllar içerisinde daha sık kullanılmaya başlanan, hayat kurtarıcı fakat ciddi morbidite ve mortalitesi olan bir cerrahi girişimdir. Türkiye'de trakeostomi açılan çocuklarla ilgili çok az sayıda yayın bulunmaktadır. Bu yayınlar genel tıbbi sonuçları irdelemektedir. Bu çalışmada amacımız, Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Cerrahisi Anabilim Dalı'nda trakeostomi açılmış hastaların tıbbi sonuçlarını ve sosyal durumlarını değerlendirmektir. GEREÇ VE YÖNTEM: Mayıs 2005 Ekim 2012 tarihleri arasında Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Cerrahisi Anabilim Dalı'nda trakeostomi açılan hastaların tüm tıbbi bilgileri ve hastalara bakım veren kişilerin demografik bilgileri, hayat ve uyku kalitesi ile anksiyete ve depresyon durumları irdelendi. Hastaların tıbbi bilgileri retrospektif olarak değerlendirildi. Uyku kalitesi ölçümü için Pittsburgh Uyku Kalitesi Ölçeği, anksiyete ve depresyon durumu için Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği, hayat kalitesi için ise Dünya Sağlık Örğütü Hayat Kalitesi Ölçeği - Kısa Formu Türkçe versiyonu kullanıldı. BULGULAR: Mayıs 2005 Ekim 2012 tarihleri arasında, yaşları 10 gün ile 9 yaş arasında değişen toplam 105 hastaya trakeostomi açılmış ve bunların 95'inin bilgilerine ulaşılmış ve çalışmaya dahil edilmiştir. Hastaların ortalama yaşı 9.16 ay, erkek/kız oranı ise 1.38 olarak saptandı. Hastaların %86.7'si bir yaş altında idi. Yıllar içindeki dağılıma bakınca, trakeostomi açılan çocuk sayısının giderek arttığı görüldü. Hastalar ortalama takip süresi 24.7 ay idi. En sık trakeostomi endikasyonu nörolojik hastalık (%48.10), subglottik darlık (%20.25) ve solunum yolları malazisi (%18.99) olarak izlendi. Trakeostomi açılan çocukların takip sırasındaki mortalitesi %22. 11 olarak bulundu. Hastaların %9.47'si primer hastalığından, %3.16'sı primer hastalığı ve cerrahi neden dışında bir sebepten kaybedilirken, hastaların %7.37'sinde ölüm nedenine ulaşılamadı, %2.11'i ise trakeostomi komplikasyonu nedeniyle kaybedildi. Hastalarda en sık izlenen komplikasyonlar, görülme sıklığına göre; granülasyon dokusu oluşumu (%38.3), kazara dekanülasyon (%19.1), tüp tıkanıklığı (%17), trakeostomi çevresinden kanama (%10.6) ve %15 oranında yara yeri/ostomi enfeksiyonu, subkutan amfizem ve pnömomediasten idi. Toplam 29 hastada (%30.5) bir veya birden çok komplikasyon izlendi. Hastalarımızın dekanülasyon oranı %21. 05 idi. Dekanüle edilen hastalar ortalama 28.8 ay trakeostomili kalırken, dekanülasyon sonrası ortalama takip süresi 13.9 ay olarak saptandı. Dekanüle edilen hastalarda izlenen tek komplikasyon kapanmayan trakeokütanöz fistül (%25.00) idi. Trakeostomili çocuklara bakım veren kişilerin %92. 00 sinde uyku kalitesi kötü olarak değerlendirilirken, hastaya bakım veren kişilerin %80.77'da patolojik anksiyete, %76. 92 ise patolojik depresyon saptandı. WHO-QoL-BREF-TR'ye göre ortalama hayat kalitesi 20 puan üzerinden 12.17 olarak hesaplandı. Hastaya bakım veren kişilerin hiçbiri psikolojik destek almazken, %28'ü destek almak istediklerini fakat alamadıklarını bildirdiler. SONUÇ: Hastalarımız arasında trakeostomi açılan çocukların en büyük oranını %86. 7 ile infantlar oluşturmaktadır. Hastalarımızda trakeostomi endikasyonu en sık nörolojik hastalık, subglottik darlık ve solunum yollarının malazisi idi. Trakeostomili hastalarımızın mortalitesi %22. 11 olarak saptansa da, bu mortalitenin sadece trakeostomiye bağlı olma oranı ise %2.11 idi. Trakeostomi açılmış çocuklarda komplikasyonlar sık görülmektedir. Ancak; kazara dekanülasyon, tüp tıkanıklığı gibi komplikasyonların basit önlemlerle azaltılabileceğini düşünmekteyiz. Trakeostomili çocukların ailelerinin hayat ve uyku kalitesi düşük, anksiyete ve depresyon değerleri yüksektir. Hastalar ve hastalara bakın kişiler psikososyal destek almamaktadır. Hastalarımızın %28'i psikolojik destek almak istemekte fakat alamamaktadır.