Planning for sustainable communities in suburban residential neighbourhoods: The case of Ümitköy, Ankara

Bu araştırma, kent çeperindeki konut mahallelerinde yaşanabilir ve 'sürdürülebilir topluluk kavramına odaklanmaktadır. Kent planlama ve kentsel çalışma alanındaki birçok disiplinin alanına giren topluluk kavramı ve toplulukların sürdürülebilirliği, sağlıklı ve yaşanabilir kentlerin ve kentsel alanların geliştirilmesi açısından vazgeçilmez önem taşımaktadır. Bu nedenle, bu çalışma, Türkiye özelinde kent planlama yazınında önemle üzerinde durulması gereken sürdürülebilir topluluk kavramı ve bu kavramın kentsel çevrede uygulanabilirliğini tartışmak ve değerlendirmek için kavramsal bir çerçeve oluşturmaya çalışmaktadır. Sürdürülebilirlik yaklaşımının kentlerin gelişim süreçlerinde eksik veya çok sınırlı anlaşılması ve uygulanması, kentsel alanlarda bulunan topluluklar üzerinde önemli sorunlar doğurmaktadır. Büyüyen sorunlar ve bu sorunlara karşı üretilen parçacıl çözümler, aslında, kent planlama ve kentleşme süreçlerinin karmaşıklığını da işaret etmektedir. Özellikle 1980'lerden itibaren, Türkiyedeki büyük kentlerde çok hızlı büyüme ve banliyöleşme deneyimleri yaşanmaktadır. Bu çalışmanın da odaklandığı banliyöleşme kavramı, metropolitan kentlerde, özellikle kent merkezlerinde ve yakın çevresindeki konut alanlarındaki yaşam kalitesinin yetersizliği, yeterli konut sunumunun sağlanamaması ve yeni yaşam biçimlerine olan talebe bağlı olarak ortaya çıkmıştır. Bu yönelimi hızlandıran liberal politikalar, kentleşme pratiklerinin yeniden tariflenmesine ve bugünkü sorun alanlarının oluşmasına neden olmuştur. Bu araştırmanın odaklandığı temel kavram olan sürdürülebilir topluluk kavramı, özellikle 2000'li yıllardan sonra uluslararası planlama ve şehircilik gündemine girmiştir. Gelişmiş ülkelerin kent planlama uygulamalarında sürdürülebilir topluluk gelişimi temel hedef olarak belirlenmiş; ve kent politikaları, farklı ölçeklerde, bu amaca yönelik biçimlendirilmiştir. Sürdürülebilir topluluk kavramı yaşanabilir sosyal, mekansal, çevresel, ekonomik ve yönetsel bileşenleriyle birlikte değerlendirilen bütüncül bir kavramdır. Yaşam kalitesinin azalması, sağlıksız ve güvensiz çevrelerin artırılması, sosyal iletişimin zayıflaması, mekana ve topluluğa aidiyetin azalması gibi kentsel sorunlar alt veya mikro ölçekte sürdürülebilir toplulukların ve mahallelerin geliştirilmesiyle çözüm üretilebilecek problem alanlarını tarifler. Uluslararası deneyim ve yaklaşımların ışığında değerlendirildiğinde de, Türk kentlerinde yaşanan kentsel büyüme ve banliyöleşme birçok sorunlu politika ve yaklaşıma işaret etmektedir. Bununla birlikte ülkenin kendi iç politikaları, dinamikleri ve özellikleriyle birlikte değerlendirildiğinde sorun alanının karmaşıklığı daha da anlaşılabilir olmaktadır. Bu araştırmanın sürdürülebilir toplulukların kent dışı alanlardaki yerleşim bölgelerinde değerlendirilmesine ve incelenmesine odaklanmıştır. Araştırmanın temel amacı, kent dışı yerleşim alanları için sürdürülebilir topluluk bileşenleri ve göstergelerini yazın taraması aracılığyla tanımlamak; ve sürdürülebilir topluluk bileşenleri ve göstergelerine bağlı olarak, Ankara da Ümitköy banliyö yerleşiminde belirlenen örnek çalışma alanlarını incelemektir. Bu araştırma, farklı mekansal yapı ve tasarım özelliklerine sahip örnek alanları inceleyerek, sürdürülebilir topluluk geliştirme kavramının mekanın tasarımından nasıl etkilendiğini anlamaya çalışmaktadır. Dolayısıyla, bu araştırma, mekan tasarımı ile sürdürülebilir topluluk geliştirme kavramlarının etkileşim içinde olduğunu göstermeye çalışmaktadır. Ayrıca, kent dışı konut alanları özelinde elde edilen bulgular, belirlenen sürdürülebilir topluluk bileşenlerine göre tartışılmıştır. Ümitköyde yürütülen görgül alan araştırmasına dayalı olarak bu araştırma, banliyölerde mahalle ve konut kümesi ölçeğinde planlama ve tasarım uygulamalarında sürdürülebilir topluluk geliştirme yaklaşıma ihtiyaç olduğu sonucuna varmıştır.