İstanbul'da TBMM Milli Saraylar Daire Başkanlığı'na ait tarihi saray ve kasır bahçelerinin peyzaj mimarlığı açısından değerlendirilmesi

İmparatorluğun yönetim merkezi ve padişahın konut, konaklama, konuklarını ağırlama yeri olarak inşa edilen ve İstanbul'un tarihsel dokusu içinde yerlerini alan saray, köşk ve kasırlarımız; dönemin kültür, sanat ve saray yaşamındaki batılılaşmaya yönelik değişiklikleri yansıtan son örnekleri oluşturmaktadır. Bugün ayakta kalan sarayların birçoğu Ortaçağ ve sonrasında yapılmıştır. 19. yüzyılda ise daha çok eski yapılar gözden geçirilmiştir. Demokrasi ve Cumhuriyet rejimiyle birlikte bu saray ve kasır yapılarının sayılan azalmıştır. Türk kültürünün ve tarihinin saray ve kasır yapıları olarak Osmanlı yapılan bulunmakta, bu da onların önemini artırmaktadır. Milli saray ve kasırların önemi kültür ve tarih hazineleri olmaları dışında, bu değerlerin gelecek kuşaklara aktaranı ve bu yolla tarih bilincinin oluşturulmasından Saray ve kasır yapılan mimari özellikleri yanı sıra sahip oldukları bahçeleriyle de büyük önem taşımaktadırlar. Tarihi değeri olan bu bahçeleri, geçmişşle ve gelecekle ilişki kuran, yaşayan kültür anıtları olarak değerlendirmek gerekmektedir. Ayrıca geçmişşe ilişkin dış mekan yaşantı anlayışlarım belirtmeleri ve günümüze aktarmaları açısından araştırmaya değer nitelik kazanmaktadırlar. Saray ve kasır bahçeleri birçok değişikliklere uğramakla birlikte, Milli Saraylar Daire Başkanlığı'na bağlı park ve bahçelere geçmişş, bugün ve gelecek arasında köprü kuracak olan kültür varlıklarımızdır. Bu bilgiler ışığında 'İstanbul'da Milli Saraylar Daire Başkanlığı'na Tarihi Saray ve Kasır Bahçelerinin Peyzaj Mimarlığı Açısından İncelenmesi' başlıklı araştırma beş bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünü oluşturan giriş bölümünde tezin amacı, içeriği ve çalışma yöntemi hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca araştırma sırasında kullanılan yöntemler, literatür çalışması ve saray ve kasır bahçelerinde yapılan inceleme ve gözlemlerden bahsedilmektedir. Araştırma, TBMM Milli Saraylar Daire Başkanlığı bünyesindeki tarih saray ve kasır bahçelerinin peyzaj mimarlığı açısından incelenmesini, geçmişşe ilişkin dış mekan yaşantı anlayışları, saray bina ve bahçe ilişkilerini ortaya koymaktadır. Ayrıca günümüze kadar geçirdikleri tarihsel evrimi içeren değişikliklerin mevcut bahçe düzeni üzerine tasarım, bitkisel materyal ve mimari öğeler açısından etkileri gerek literatür araştırmasıyla gerekse yapılan gözlem ve incelemelerle ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırmanın ikinci bölümünde saray ve kasır yapılarının yanı sıra bahçelerin öneminden bahsedilmektedir. Saray ve kasır yapılarının ve bahçelerinin neden önemli ve korunmaya değer oldukları üzerinde durulmuştur. xıÜçüncü bölümde saray ve kasır kavramları üzerinde durularak özellikle Osmanlılar için önemi ve anlamı belirtilmeye çalışılmıştır. Daha sonra saray ve kasır yapılarının ve bahçelerinin Türkler için ne ifade ettiği ve tarih boyunca gelişimleri literatür çalışmasıyla ifade edilmeye çalışmıştır. Dördüncü bölümde, Milli Saraylar Daire Başkanlığına ait olan Dolmabahce Sarayı, Beylerbeyi Sarayı, Yıldız- Şale Köşkü, Aynalıkavak Kasrı, Ihlamur Kasrı, Maslak Kasrı ve Küçüksu Kasrı yapıları incelemiş, bahçelerinin planlama olarak geçirdikleri evrimler teker teker irdelenmiştir. Beşinci bölümde, araştırmanın asıl amacı olan İstanbul'da TBMM Milli Saraylar Daire Başkanlığına ait tarihi saray ve kasır bahçelerinin peyzaj mimarlığı açısından incelenmesi ele alınmıştır. Bu bahçelerin günümüzdeki koşullan peyzaj mimarlığı açısından incelenmiştir. Alanların incelenmesi tasarım açısından, bitkisel materyal açısından ve mimari öğeler açısından olmak üzere üç kategoride gerçekleşmiştir. Yapılan alan çalışması sırasında bahçelere bizzat gidilerek gözlem yapılmış ve fotoğraflar çekilmiştir. Bu bölümün son aşamasında, yapılan tüm bu çalışmalar sonucunda elde edilen bulgular değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonuç bölümünde ise, yapılan tüm araştırmalar neticesinde genel bir değerlendirme yapılarak sonuca gidilmiştir. Tarihi zenginliğimiz olan bu bahçelerin varlığını sürdürmesi, yapım dönemlerine ait özelliklerini koruması, değerlerinin bilinmesi için yapılacak çalışmaların neler olacağına dair önerilerde bulunulmuştur. XII