Türk Ceza Kanunda çalışma ve örgütlenme hürriyeti aleyhine işlenen suçlar

Sanayi ve teknolojinin gelişmesi, küreselleşme ve diğer etkenlerle kendi ve diğer çalışanların hakkını korumak, ekonomik ve sosyal yönden iyi durumda olanlarla eşit şartlarda sözleşmeler yapmak amacıyla çalışanlar örgütlenme yoluna gitmişlerdir. İşçi örgütlenmeleri karşı taraf olan sermaye sahiplerinin de örgütlenmeleri sonucunu doğurmuştur. Çalışma hayatı bu örgütlenmeler sayesinde yeni bir içerik ve şekil kazanmıştır. 1982 Anayasası, fertlerin çalışma ve sözleşme hürriyeti ile özel teşebbüs kurma serbestisini tanımakla kalmamış, devlete özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirler alma görevi vermiştir. Uluslararası sözleşmelerle de çalışma hayatının ve örgütlenme özgürlüğünün korunması amacıyla düzenlemeler kabul edilmiştir. Çalışma ve örgütlenme hürriyetinin korunması ile ilgili olarak 5237 sayılı TCK. nun 117 inci maddesinde 'iş ve çalışma hürriyetinin ihlali' suçu, 118 inci maddesinde ise 'sendikal haklarının engellenmesi', 116 /2inci maddesinde 'işyeri dokunulmazlığının ihlali' suçu, 80 inci maddesinde ise 'insan ticareti suçu' ve yakın suç tipleri düzenlenmiştir. Bu düzenlemelerle çalışma hayatı ve örgütlenme hürriyetine karşı yapılan ve suç oluşturan eylemler cezalandırılma yoluna gidilmiştir. 5237 sayılı TCK. nun 117/1. maddesinde 'iş ve çalışma hürriyetinin ihlali' suçu, aynı maddenin ikinci fıkrasında 'sömürü suçu', üçüncü fıkrasında 'sömürmek için tedarik, sevk veya nakil etmek suçu', maddenin son fıkrasında ise 'anlaşma içeriğini değiştirmeye zorlama ve işin durmasına neden olma suçları' düzenlenmiştir. İş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçu; cebir, tehdit veya hukuka aykırı bir davranışla işleneceği belirtilmiştir. Cebir ve tehdit kavramları kanunda tanımlanmıştır. Hukuka aykırı davranış kavramı çok geniş bir kavramdır. Bu kavram içine, suçlarda girmektedir. Bu suçlar, iş ve çalışma hürriyetini ihlal suçunun maddi unsuru haline gelebilmesi mümkündür. Bu durumda ayrıca bu suçtan ceza verilip verilmeyeceği veya fikri içtima kurallarının uygulanıp uygulanmayacağı hususları uygulamada tartışmalıdır. Bu durum kanunilik ilkesine aykırılık teşkil eder. 5237 sayılı TCK. nun 118 inci maddesinde 'Sendikal Hakların Engellenmesi' suçu düzenlenmiştir. Bu maddenin birinci fıkrasında bireysel sendika özgürlüğü, ikinci fıkrasında ise kollektif sendika özgürlüğü korunmuştur. Maddenin ikinci fıkrasında yine bu suçun; cebir, tehdit veya hukuka aykırı bir davranışla işlenebileceği düzenlenmiştir. Hukuka aykırı bir davranıştan neyi anlamak gerektiği hususu tam açık değildir. Ayrıca ortak hüküm başlığı altında düzenlenen suçun ağırlatıcı hallerinin bu suç için uygulanmaması da kanaatimizce bir eksikliktir. Kanun koyucunun bu eksikliği gidermesi gerektiği yönünde doktrinde oluşan görüşe bizde katılıyoruz. Çalışma ve örgütlenme hürriyetinin korunması ile ilgili olarak Uluslararası sözleşmeler yapılmıştır. Bu sözleşmelerle; çalışma ve örgütlenme hürriyeti kavramları açık bir şekilde tanımlanarak, taraf devletlerin bu hakların korunması ve geliştirilmesi açısından gerekli yasal düzenlemeleri yapacakları ve güvence altına alacaklarını taahhüt etmişlerdir. Bu sözleşmelerle, hiçbir kimsenin zorla çalıştırılamayacağı, kişilerin köle veya kul halinde tutulamayacağı, çocukların da yaşlarına göre ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılmayacakları, göçmen işçilere de o ülkede çalışan işçilere tanınan tüm hakların tanınacağı, işe alma ve çıkarmada ırk, dil, din veya benzeri nedenle ayrımcılık yapılamayacağı kabul edilmiştir. Bu çalışmamızla, evrensel ilkelere, Uluslararası sözleşmelere, anayasadaki düzenlemelere değindikten sonra yeni TCK. nundaki çalışma ve örgütlenme hürriyetini konu edinen suç tipleri incelenmiş, mevcut düzenlemelerin eksik noktaları konusunda tespitlerde bulunularak uygulamada çıkan sorunlar üzerinde çözüm üretmek amaçlanmıştır.