Kent merkezlerinde yürünebilirliğin geliştirilmesi: bakırköy merkez bölgesi örneği

Yaya erişimi bir kentin işleyişinin ve ulaşım sisteminin ayrılmaz bir parçasıdır. Günlük yolculukların önemli bir kısmını oluşturan yürüme de kentsel mekanı deneyimlemenin en ucuz ve en basit yöntemidir. Bireyin kent ile ilişkisinde ulaşım, dolaşım ve etkileşim sağlanmasında toplumsal hayata katkılarıyla bir kenti kent yapan en temel eylemdir. Hızla gelişip büyüme gösteren kentler sanayi devrimi ile kentsel yayılma sürecine girerek otomobil erişiminin ön planda tutulduğu kent planlarının doğrultusunda gelişim göstermişlerdir. Otomobillerin yaygın olarak üretilmeye başlanması ve en temel tüketim nesnesi olarak görülmesi kentlerde kritik bir olgu yaratmaya başlamıştır. Kentlerde artan trafik hızı yaya erişim ağlarında parçalanmalara neden olarak 20. Yüzyıl sonlarına gelindiğinde kentlerin canlılık ve kalitesinde düşüşler yaşanmıştır. Özellikle kent merkezlerinin özgünlüğünü ve fonksiyonelliğini kaybetmesiyle kamusal çevrede önemli sorunlar ortaya çıkmaya başlamıştır. Kentlerin fiziksel, sosyal, kültürel, ekonomik ve çevresel değerlerinde negatif etkilere neden olan araç odaklı kentsel gelişmeler sonucunda yürünebilirlik yeni şehircilik akımı ile birlikte dünya kentlerinin gündeminde tartışılmaya başlanmıştır. Günümüz yaşanabilir ve sürdürülebilir kentlerinin temelini oluşturan yürünebilirlik bir kentin sosyal, ekolojik ve ekonomik dengeleri arasında bir köprü görevi görerek yaşam kalitesine önemli ölçüde faydalar sağlamaktadır. Yapılaşmış çevrenin ne derecede yaya dostu olduğu ile ilişkilendirilen yürünebilirlik, kentsel mekanda araç ve yaya kullanım dengesinin sağlanmasını ve toplumun her kesimini kapsayıcı adil ve eşit bir ortamı ifade etmektedir. Aynı zamanda bir kentin canlılığının da önemli bir göstergesi haline gelen yürünebilirlik, yayalara rahat, konforlu ve erişilebilir güzergahlar sunmakta yayaları yürüyüşü teşvik ederek kentsel ulaşım türleri hiyerarşisinde yayayı ön plana çıkarmaktadır. Bu tez kapsamında kentsel mekanın tasarımına doğrudan etkileyen planlama boyutuyla, kentsel tasarım boyutuyla ve kullanıcı boyutuyla ele alınan yürünebilir mekanlar tasarlanmasında ön plana çıkan ilke ve parametreler tanımlanmıştır. Birbiriyle etkileşim içerisinde olan ve birbirini tamamlayan bu parametreler 13 başlık altında toplanmış ve parametreler arasındaki ilişki ile yürünebilirliğin hangi yönüyle etkilendiği ortaya konmuştur. Bu çalışma tarihten günümüze değişen planlama anlayışı ile şekillenen kentlerin bugünün ihtiyaçlarına çözüm arayışı doğrultusunda yürünebilirliğin geliştirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Kentsel problemlere bütüncül çözüm önerileri sunarak önem kazanan yürünebilirlik konusunu detaylı olarak tartışmak, anlam ve önemini ortaya koymak ve yürünebilir çevreler tasarlanmasında bir yol haritası oluşturmak hedeflenmiştir. Bu kapsamda çalışma alanı İstanbul'un batı yakasında merkez fonksiyonlarının yoğunlaştığı önemli bir bölgesel merkez olan Bakırköy ilçesinin merkez bölgesi seçilmiştir. Yapılan araştırmalar ile bölgenin yürünebilirlik kapasitesi değerlendirilmiştir. Bakırköy Merkez Bölgesi'nin yürünebilirlik kapasitesinin değerlendirilmesi Fahrikortürk, Ebuziya, Fişekhane ve İstanbul caddeleri üzerinde gözlemler, sayımlar, fotoğraflama, tespitler yapılması ve elde edilen analizlerin haritalanması ile gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda alanın yürünebilirliği nesnel ve öznel yöntemlerle değerlendirilmiş, mekansal değişimi incelenmiş, yürünebilirlik parametreleri ve kullanıcı anketi ile sorun ve potansiyeller tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda alanın yürünebilirliğinin geliştirilmesine yönelik dört kategoriden oluşan mekansal stratejiler belirlenmiş ve alana yönelik öneriler getirilmiştir. Bu anlamda da çalışma sonunda elde edilen çıktılar üretilecek projelerin ne yönde geliştirilebileceğine ışık tutmaktadır. Bu araştırma sonucunda otomobilin hayatımıza girişiyle birlikte yeniden şekillenen kentlerde kent merkezlerinin planlanmasında yayaların geçiş ve uğrak yeri olma anlayışının hakim olduğu, yaya deneyiminin göz ardı edildiği plan ve projelerin ise günümüz kentlerinin ihtiyaçlarına cevap veremediği ortaya konmuştur. Belirlenen 13 parametre ve bu parametrelerin arasındaki ilişkilerin ortaya konması ile de kent merkezlerinin yürünebilirliğinin geliştirilmesi; sürdürülebilir, yaşanılabilir ve kullanıcı memnuniyeti yüksek mekanlar yaratılabilmesinde örnek alınabilecek ya da geliştirilebilecek bir yöntem sunulmuştur.