Yaşanılan mahallenin fiziksel ve sosyal özellikleri okul çocuklarında fiziksel aktivite düzeyi ile ilişkili mi?

Giriş ve amaç: Çocuk ve gençlerde fiziksel, psikososyal ve kognitif sağlığın korunup geliştirilebilmesi için fiziksel aktivite büyük önem taşımaktadır. Bu doğrultuda Dünya Sağlık Örgütü'nün önerilerinde 5-17 yaş grubundaki çocuklar için her gün en az 60 dakikalık orta ya da yüksek düzeyde FA'nın gerekli olduğu bildirilmektedir. DSÖ, tüm dünyada 2010 yılında okula devam eden 11-17 yaş arasındaki çocukların %81'inin fiziksel olarak inaktif olduğunu, diğer bir deyişle her gün için önerilen en az 60 dakikalık orta ya da yüksek düzeyde FA yapamadıklarını rapor etmektedir. Bu oran ülkemiz için %82 olarak bildirilmiştir. Bu çalışmanın amacı; İstanbul ili Maltepe ilçesinde kentsel ve yarı-kentsel özellikler taşıyan iki farklı tür mahallede yaşayan 9-13 yaş arası okul çocuklarında, mahallenin fiziksel ve sosyal özellikleri ile FA düzeyi arasındaki ilişkinin ve FA ile ilişkili faktörlerin belirlenmesidir. Gereç ve yöntem: Kesitsel tipte yapılan araştırmanın evrenini Şubat-Nisan 2019 tarihlerinde Maltepe İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı devlet ortaokullarında öğrenim gören 5., 6. ve 7. sınıf öğrenciler ve velileri oluşturmaktadır. Tabakalı örneklem yöntemi kullanılarak okullar hizmet verdikleri kentsel ve yarı-kentsel mahalle özelliklerine göre 2 tabakaya ayrılmış, her tabakadan ikişer okul rastgele seçilerek toplam 4 okul araştırmaya dahil edilmiştir. Her okuldan 5., 6. ve 7. sınıflardan birer şube rastgele yöntemle belirlenmiştir. Örneklem hesabında çocuklarda yetersiz (haftada günlük en az 60 dk. orta veya yoğun) FA yapma prevalansları arasında % 15'lik fark (%70 ve %55) olduğu varsayıldığında 0 .05'lik hata ve %80 güç için her gruba 160 (160x2=320) öğrencinin alınması gerektiği hesaplanmıştır. Toplam 348 öğrenci seçilmiş ve %96 katılım oranı ile 334 öğrenci araştırmaya dahil edilmiştir. FA düzeyi, çocuğa sorulan 'Youth Risk Behavior Surveillance System' formundaki, DSÖ önerileri doğrultusunda, son 1 haftada kaç gün en az 60 dakika boyunca orta- yoğun şiddetli FA yaptığı ile ölçülmüştür. Sosyodemografik özellikler, mahallenin fiziksel ve sosyal özellikleri ve diğer bağımsız değişkenler anket yoluyla belirlenmiştir. Anketler öğrencilere sınıf ortamında uygulanmıştır. Öğrencilerden ebeveyn anket formunu eve götürmeleri istenmiştir. Anketin uygulandığı her sınıf düzenli olarak ziyaret edilerek dönüş yapılan anketler araştırmaya dahil edilmiştir. Verilerin analizinde tek değişkenli analizlerde Pearson Ki-kare testi, Fisher's Exact testi ve Mann-Whitney U testi, çok değişkenli analizlerde lojistik regresyon modeli kullanılmıştır. Araştırma için Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulunun ve İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğünün izni alınmıştır. Bulgular: Katılım oranı %96 olarak araştırmamıza 334 öğrenci ve ebeveyni katılmıştır. Ortanca yaş 11 olarak bulunmuştur. Katılımcıların %52,9'u kız öğrencidir. Araştırmamızda yetersiz FA prevalansı, çocukların beyanına göre %79, 3 (%95 GA: %75,0- 83,7) olarak bulunmuştur. Çocuğun cep telefonu olması 1,96 kat (%95 GA: 1 ,01-3,78), çocuğun son 12 ayda hiçbir spor takımında oynamaması 2,83 kat (%95 GA: 1 ,21-6,58) ve bir haftadaki beden eğitimi gün sayısının bir gün ve altında olması 2,10 kat (%95 GA: 1 ,08-4,09) olmak üzere yetersiz FA varlığı açısından daha riskli bulunmuştur. Sonuç: Araştırmamızda okul çocuklarında yetersiz FA prevalansı yüksek bulunmuştur. Yetersiz FA'nın risk faktörleri dikkate alınarak, çocuklara yönelik müdahaleler planlanmalı ve bu müdahalelerin etkinliği ölçülmelidir. Okullarda beden eğitimi dersi ve spor takımları sayıları arttırılmalıdır. Çocukların cep telefonu sahipliği azaltılmalıdır. Mahallenin özelliklerini objektif olarak değerlendiren, FA'yı akselerometre ile ölçen yeni çalışmalara ihtiyaç vardır.