En az 2 yıldır remisyonda olan lösemi ve lenfoma tanısı almış çocuk ve gençlerin ruhsal durumları, bilişsel fonksiyonları, yaşam kalitesi ve bunları etkileyen değişkenlerin belirlenmesi

Amerikan Birleşik Devletinde her yıl yaklaşık 7600 çocuğa kanser tanısı konulmaktadır Son 30-40 yıl içerisinde, çocukluk çağı kanserleri ölümcül olmaktan çıkıp kronik hastalıklar haline gelmeye başlamıştır. 0-14 yaş arası çocuklarda, kanser tanısı konduktan sonra beş yıllık yaşam oranı 1960'lı yıllarda %28 iken tedavi yöntemlerindeki gelişmelerle, günümüzde bu oran %75-80'e kadar yükselmiştir. Ancak iyileşmiş olan kanserli çocuk hastalarda fiziksel özürler, endokrin sorunlar, sekonder tümörler ruhsal sorunlar ve nöropsikolojik sorunlar da artış olması nedeniyle olguların yaşam kalitesinde düşme olduğu saptanmıştır. Araştırmaya, Kasım 2009-Mart 2010 tarihleri arasında İzmir iline bağlı Ege Üniversitesi Tıp fakültesi Pediatri Onkoloji Kliniği ve Polikliniği'nde ayaktan takipli olan 8-16 yaş grubu 53 hasta, bu hastaların 34 kardeşi ve 50 sağlıklı çocuk ile tüm çocukların ebeveynleri alınmıştır. Veri toplama aracı olarak ebeveyn ve çocuk bilgi formu, 4-18 yaş çocuk ve gençler için davranış değerlendirme ölçeği, öğretmen bilgi formu, KINDL yaşam kalitesi ölçeği, çocuklar için depresyon ölçeği, WISC-R zeka testi, çocuk ve gençler için K-SADS-PL ve yetişkinler için SCID-NP yarı-yapılandırılmış görüşmeler uygulanmıştır. Verilerin analizi SPSS 13.0 paket programında Kolmogorov-Smirnov testi, sayı, yüzde, Ki-kare, Student t testi, Mann U Whitney testi varyans analizi, Kruskal Wallis testi, iki yönlü varyans analizi, Pearson korelasyon testi Multipl Linear Regresyon analizi Lojistik regresyon analizi ile değerlendirilmiştir. ÇOCUKLARIN RUHSAL DURUMLARI, DAVRANIŞLARI VE YAŞAM KALİTESİ VE BUNLARI ETKİLEYEN DEĞİŞKENLERÇalışmamızda hasta, kardeş ve kontrol grupları arasında depresif bozukluk, anksiyete bozukluğu ve DEHB açısından istatistiksel anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Ayrıca, ebeveynin ruhsal durumu ile çocukların ruhsal durumları arasında bir ilişki saptanmamıştır. Ruhsal sorunlar açısından risk faktörlerinin belirlenmesi için tanı, tanı yaşı, tedavi bitiminden sonra geçen süre, cinsiyet ve çalışmaya alınma yaşı açısından olgular değerlendirildiğinde, alınan değişkenlerin hiçbirinin bir risk faktörü olmadığı belirlenmiştir. Kardeş ve kontrol grubu ile ÇDDÖ ve ÖBF'ları bakıldığında emosyonel, davranışsal, sosyal yeterlilik ve okul başarıları açısından aralarında anlamlı bir farklılık belirlenmemiştir. Cinsiyet açısından ÇDDÖ ve ÖBF'ları karşılaştırıldıkları kızların erkeklere göre ÇDDÖ okul, ÖBF sıkı çalışma, uygun davranma, mutlu olma, öğrenme, okul başarısı ve toplam yeterlilik puanlarının daha düşük olduğu saptanırken, ÇDDÖ somatizasyon, ÖBF dikkat, somatizasyon, saldırganlık ve toplam sorun puanları yüksek saptanmıştır. Hasta grubunda tanı yaşı, evre ya da risk grubu, KRT alıp-almama, tedavi bittikten sonra geçen süre ve yaş grupları açısından ÇDDÖ ve ÖBF puanlarında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır. Çalışmamızda ebeveynlerin raporlarında yaşam kalitesi ölçeklerinin puanlarına bakıldığında toplam puan, bedensel iyilik ve duygusal iyilik açısından hasta grubu ile kontrol grubu arasında anlamlı fark olduğu saptanmıştır. Hasta ve kardeş arasında da toplam puan, bedensel iyilik, duygusal iyilik açısından fark saptanmıştır. Çocuk ve ergen yaşam kalitelerinin öz bildirimi açısından ise toplam puan, bedensel iyilik duygusal iyilik ve aile açısından hasta ile kontrol grupları arasında fark saptanırken, hasta ve kardeş arasında da duygusal iyilik açısından fark saptanmıştır. Çocukluk kanser öyküsü olan çocukların yaşam kalitesi ile ilgili ebeveynlerin ve çocukların bildirimlerinin tutarlılığına bakıldığında özsaygı ve arkadaş haricinde diğer değişkenler arasında iyi derecede ilişki olduğu belirlenmiştir. Cinsiyet ve yaş grupları açısından yaşam kaliteleri arasında anlamlı bir farklılık saptanmazken, yaşam kalitesi açısından risk faktörlerinin belirlenmesi için tanı, tanı yaşı, tedaviden sonra geçen süre ve KRT alıp-almama açısından olgular değerlendirildiğinde, regresyon analizine göre tedaviden sonra geçen süre ve KRT alıp ? almamanın risk faktörü olduğu belirlenmiştir. BİLİŞSEL FONKSİYONLAR ve ETKİLEYEN DEĞİŞKENLERZeka testi yaptığımız çocukluk çağı kanser öyküsü olan 43 olgunun TIQ puanlarına bakıldığında bütün olguların 70'den yüksek puan aldıkları belirlenirken, çocukluk çağı kanser öyküsü öyküsü olan olguların SIQ, PIQ ve TIQ zeka puan ortalamasına bakıldığı zaman normal sınırlarda olduğu saptanmıştır. Çalışmamızda, çocukluk çağı kanser öyküsü olan olgular ile kardeş ve kontrol grubundaki olguların SIQ, PIQ ve TIQ puan ortalamalarını karşılaştırdığımızda SIQ puanları açısından gruplar arasında anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. PIQ ve TIQ puanları açısından ise çocukluk çağı kanser öyküsü olan olgular ve kardeş grubu arasında anlamlı bir fark saptanmazken, çocukluk çağı lenfoma ve lösemi öyküsü olan olguların kontrol grubuna göre TIQ ve PIQ'ları düşük olarak belirlenmiştir. Çocukluk çağı kanser öyküsü olan çocuklarla kardeşler arasında SIQ, PIQ ve TIQ arasında anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Çalışmamızda kombine tedavi alan hastalar ile sadece KT alan hastalar, 5 yaşından önce MSS tedavisi alan olgularla ile MSS tedavisi almayan olgular arasında IQ puanları açısından anlamlı bir fark saptanmamıştır. Kız ile erkek olan olgular arasında SIQ, genel bilgi ve parça birleştirme açısından anlamlı bir fark saptanmıştır. Ayrıca, kız cinsiyetinin SIQ, genel bilgi, benzerlik üzerine olumsuz bir faktör olduğu belirlenmiştir. KRT alıp-almamanın benzerlik alt testi üzerine olumsuz bir etkisinin olduğu belirlenmiştir. Ek olarak, yaptığımız çift yönlü varyans analizi sonucunda cinsiyet ve tedavi alma yaşı ortak etkisinin bilişsel fonksiyonlar üzerine olumsuz bir faktör olmadığı belirlenmiştir. KARDEŞLERİN RUHSAL DURUMLARI, DAVRANIŞLARI VE YAŞAM KALİTELERİ VE BUNLARIN CİNSİYET VE YAŞ GRUPLARI AÇISINDAN KARŞILAŞTIRILMASIKardeş ve kontrol grubu ruhsal durum ve ÇDDÖ ve ÖBF'ler açısından karşılaştırıldığında, emosyonel, davranışsal, sosyal yeterlilik ve okul başarıları açısından kardeş ve kontrol grubu arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır. Kardeş grubunun yaş grupları ile depresyon veya anksiyete bozukluğu tanı almış-almamış olgular arasında herhangi bir ilişki saptanmazken, yaş grupları açısından 8-12 yaştaki çocuklarda ÇDDÖ'de sosyal içe çekilme, depresyon-anksiyete, düşünce sorunları ve içe yönelim, ÖBF'de ise sosyal içe çekilme puanlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Kardeş grubunun cinsiyet ile depresyon veya anksiyete bozukluğu tanı almış-almamış olgular arasında herhangi bir ilişki saptanmazken, emosyonel ve davranışsal sorunlar açısından da cinsiyetler arasında anlamlı bir fark belirlenmemiştir. Çalışmamız kardeşlerin yaşam kalitesine bakıldığında, ebeveynlerin bildiriminde kontrol ile kardeşler arasında bir fark saptanmazken, çocuk ve ergen öz bildiriminde de yaşam kaliteleri arasında bir fark saptanmamıştır. Çalışmamızda cinsiyet açısından yaşam kaliteleri karşılaştırıldığında aralarında anlamlı bir fark saptanmazken, yaş grupları açısından yaşam kaliteleri karşılaştırıldığında ergenlerin aile ve okul yaşam kalitesinin daha düşük olduğu saptanmıştır. EBEVEYNLERİN RUHSAL DURUMLARININ KARŞILAŞTIRILMASI VE ETKİLEYEN DEĞİŞKENLERİN BELİRLENMESİÇalışmamızda çocukluk çağı kanser öyküsü olan çocukların babalarının depresyon ve anksiyete bozukluğu açısından kontrol grubundaki babalar ile aralarında anlamlı bir farklılık saptanmazken, annelerin kontrol grubundaki annelere göre daha fazla depresyon ve anksiyete bozukluğu tanısı aldıkları belirlenmiştir. Annelerin % 15'i TSSB tanısı alırken, babalardan hiçbiri TSSB tanısı almamıştır. Anne ve babaların ruhsal sorunları açısından bakıldığında, anne ve babalar arasında depresyon açısından bir fark saptanmazken, annelerin babalara göre daha fazla anksiyete tanısı aldıkları belirlenmiştir. Sosyoekonomik düzey, tanı ve cinsiyet ebeveynlerin ruhsal durumları için risk olabilecek faktörler olarak değerlendirildiğinde sadece cinsiyetin risk faktörü olduğu belirlenmiştir. Annelerin, babalara göre psikiyatrik rahatsızlığa yakalanma riski 7.12 kez daha fazla olarak saptanmıştır. Aile işlevselliği açısından çocukluk çağı kanser öyküsü olan çocuklar ile kontrol grubu arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır. Aile değerlendirme ölçeklerinin anne ve baba tarafından birlikte doldurulmuştur. Bu açıdan aile işlevselliği bakımından ruhsal sorunları olan ebeveynlerin, ruhsal sorunları olmayan ebeveynlere göre genel işlevsellikte daha yüksek puan aldıkları saptanmıştır.