Çocukluk çağı malignitelerinde kronik dönem antrasiklin kardiyotoksisitesinin elektrokardiyografik, ekokardiyografik ve biyokimyasal belirteçlerle değerlendirilmesi

Giriş ve AmaçDünyada yılda 150 .000'den fazla, Türkiye'de ise 3000'den fazla çocuk kanser tedavisigörmektedir. Çocukluk çağında kanserler, yetişkinlere göre daha nadir görülmekle beraber, çocukluk çağı ölümlerinin en sık sebeplerinden biridir. Kemoterapiprotokollerinin yaygınlaştırılması ve multi-disipliner yaklaşımlar sayesinde çocukluk çağı kanserlerinde uzun dönem sağ kalım artmıştır. Uzamış sağ kalım ve artmış yaşam beklentisi, ilaca bağlı yan etkiler üzerinde araştırmaların yapılmasını beraberinde getirmiştir. Kemoterapötiklerin en önemli yan etkilerinden birisi dekardiyotoksisitedir. Çalışmamızda, antrasiklinlere bağlı kronik kardiyotoksisiteyi, subklinik dönemde çeşitli yöntemlerle yakalamayı amaçladık. YöntemBu çalışma, Marmara Üniversitesi Çocuk Hematoloji ve Onkoloji Bilim Dalı'nda;antrasiklin uygulanmış kanserli çocuklarda yapılan prospektif özellikli bir çalışmadır. Son antrasiklin dozu üzerinden en az 6 ay geçmişş 82 çocuk hasta çalışmaya dahil edildi. Yine değerlendirmenin anlamlı olabilmesi için, 38 benzer yaş ve cinsiyettekontrol hastası da çalışmamızda yer aldı. Çalışma grubundaki tüm hastalar; yaş, cinsiyet, son antrasiklin dozu üzerinden geçen süre, kullanılan antrasiklin tipi, toplamkümülatif antrasiklin dozu, antrasiklin infüzyon hızı ve mediastinal radyoterapiuygulanması açısından değerlendirildi. Hasta ve kontrol grubundaki hastaların detaylısistemik fizik muayenesini takiben, elektrokardiyografik ve ekokardiyografik incelemeleri yapıldı. Serum NT-proBNP, troponin I ve galektin- 3 düzeyleri ELISA yöntemi ile çalışıldı. Verilerin istatistiksel analizi, SPSS-20. 0 programında yapıldı. BulgularÇalışma periyodu süresince değerlendirilen ve yaş ortalaması 12,7 4, 9 yıl olan 38 erkek 44 kız hasta, antrasiklin dozlarına göre 3 gruba ayrıldı. Hastaların 3'ünde aralıklı göğüs ağrısı ve 2 hastada çarpıntı yakınması mevcuttu. Üç hastada fizik muayenedearitmi saptandı. Klinik olarak kalp yetmezliği bulgusu olan hasta yoktu. Elektrokardiyografik incelemede 2 hastada inkomplet sağ dal bloğu, 1 hastada 1. Derece AV blok, 3 hastada sinüs taşikardisi saptandı. Yüksek doz antrasiklin alan hasta grubunun fizik muayenede sistolik ve diyastolik tansiyonları anlamlı yüksek, EKG'de QTc mesafesi anlamı uzun, EKO'da KF, EF, E', E'/A' anlamı düşük, MPI, IVR, IVC değerleri anlamlı yüksek saptandı. Konvansiyonel ekokardiyografikyöntemlerle, kardiyotoksisite geliştiği saptanan hasta sayısı 19'du. Doku Doppler ekokardiyografik yöntemler de kullanılınca bu sayının 33 olduğu saptandı. NTproBNPve troponin I değerleri antrasiklin tedavisi alan her 3 hasta grubunda da, kontrol grubuna göre anlamlı yüksek saptandı. Galektin- 3 seviyeleri ilekardiyotoksisite arasında anlamlı ilişki saptanmadı. Mediastinal radyoterapi ilekardiyotoksisite gelişimi arasında anlamlı ilişki saptanmadı. Yine çalışmamızdakardiyotoksisite gelişimi ile yaş ve cinsiyet arasında anlamlı ilişki yoktu. SonuçAntrasiklin tedavisi gören kanserli çocuklarda subklinik kardiyotoksisitenindeğerlendirilmesinde 2D ve M-mode ekokardiyografinin yanı sıra doku Dopplerekokardiyografinin öneminin de yüksek olduğu saptandı. Hastaların antrasiklinlerebağlı kronik dönem yan etkiler açısından yakın takibinin; sağkalım sonrası morbiditeyiazaltmak ve hastalarda klinik olarak kalp yetmezliği bulguları oluşmadankardiyotoksisiteyi saptamak için önemli bir yere sahip olduğu gösterildi. NT-proBNPve troponin I'nın kardiyotoksisiteyi değerlendirmedeki yeri açısından yapılmış çok sayıda çalışma olmakla beraber, galektin- 3 için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulmakta olduğu sonucuna ulaşıldı. Çalışma grubundaki hastaların saptanan kardiakdisfonksiyon bulgularının, uzun vadede hasta açısından klinik değerlendirilmesi ancak hastaların uzun süreli takipleri ile mümkün olacaktır.