Üniversiteye uyum: Ölçek geliştirilmesi ve uyumun kişilik özellikleri, sosyal destek, akademik öz-yeterlik açısından incelenmesi

Amaç: Bu araştırmanın iki temel amacı bulunmaktadır. İlk temel amaç çalışmadaki ölçümlerin geçekleştirilmesi için Üniversite Uyum Ölçeği'nin geliştirilmesidir İkinci temel amaç ise beş faktör kişilik özellikleri, sosyal destek ve akademik öz-yeterliğin farklı uyum düzeyine sahip üniversite öğrencilerinin üniversiteye uyumlarını yordayıcı gücünün incelenmesidir. Bu temel amaçlar doğrultusunda cinsiyetin üniversiteye uyumda anlamlı farklılaşmaya neden olup olmadığının belirlenmesi üçüncü bir alt amaç olarak belirlenmiştir. Yöntem: Çalışma ilişkisel desende tasarlanmıştır. Katılımcılar 2015- 2016 eğitim-öğretim yılları arasında Eskişehir Osmangazi Üniversitesi'ne bağlı Tıp, Eğitim, İlahiyat, Mimarlık-Mühendislik, Fen-Edebiyat ile İktisadi ve İdari Bilimler Fakültelerinden kolay ulaşılabilir örnekleme yoluyla seçilen 377'si erkek (%38), 615'i kadın (%62) üniversite öğrencisinden oluşmaktadır. Katılımcılara araştırmacı tarafından hazırlanan kişisel bilgi formunun yanı sıra Beş Faktör Kişilik Envanteri (Sümer, Lajunen ve Özkan, 2005), Akademik Öz-Yeterlik Ölçeği (Yılmaz, Gürçay ve Ekici 2007), Çok Boyutlu Sosyal Destek Ölçeği (Eker, Arkar ve Yaldız, 2001) ve tez araştırması kapsamında geliştirilen Üniversite Uyum Ölçeği uygulanmıştır. Araştırmada toplanan verilerin analizinde çoklu doğrusal regresyon ve Mann Whitney U teknikleri kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmanın birinci alt amacı doğrultusunda geliştirilen Üniversite Uyum Ölçeği'nin geçerli ve güvenilir olduğu belirlenmiştir. Çalışmanın ikinci alt amacı doğrultusunda farklı üniversiteye uyum düzeylerindeki öğrencilerin cinsiyete göre anlamlı farklılık gösterip göstermediği sınanmıştır. Bulgular orta düzeyli üniversiteye genel uyumda kızların lehine anlamlı bir farklılık olduğunu göstermiştir. Çalışmanın üçüncü ve son alt amacı doğrultusunda kişilik özellikleri, akademik öz-yeterlik ve sosyal desteğin üniversiteye uyumu yordayıcı gücü sınanmıştır. Ayrıca kadın cinsiyet faktörü de kontrol değişkeni olarak regresyon analizine eklenmiştir. Üniversiteye uyumun incelenmesinde, Arkadaş İlişkisinde Uyum ve Akademik Uyum alt boyutlarından ve Üniversite Uyum Ölçeği'nin toplam puanından elde edilen verilerden yararlanılmıştır. Orta düzeyli Arkadaş İlişkisinde Uyumda sosyal destek, sorumluluk, uyumluluk ve dışadönüklük özelliklerinin; yüksek düzeyde dışadönüklük özelliğinin yordayıcı olduğu belirlenmiştir. Akademik Uyumda orta ve yüksek uyum düzeylerinde akademik öz-yeterlik ve sorumluluk özelliklerinin yordayıcı olduğu belirlenmiştir. Üniversite Uyum Ölçeği toplam puanından elde edilen verilere göre düşük düzeyli Üniversiteye Uyumda akademik öz-yeterliğin; orta düzeyli üniversiteye uyumda sorumluluk, uyumluluk, açıklık, akademik öz-yeterlik ve sosyal desteğin; yüksek düzeyli üniversiteye uyumda akademik öz-yeterlik, uyumluluk ve sorumluluğun üniversiteye uyumu yordadığı belirlenmiştir. Sonuç ve Tartışma: Çalışma sonucunda Üniversite Uyum Ölçeği'nin araştırmalarda kullanmaya uygun, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir. Yalnızca uyum ortalamalarına dayalı farklılıklara bakıldığında kadınların orta düzey uyumda yüksek puanlara sahip oldukları görülmüştür. Ayrıca sorumluluk ile dışadönüklük özellikleri yüksek ve uyumluluk özellikleri düşük olan öğrencilere sosyal destek sağlanmasıyla daha iyi arkadaş ilişkileri kurulabileceği; öğrencilerin sorumluluk özelliklerinin geliştirilmesi ve öz-yeterliklerinin artırılmasıyla akademik uyumlarının artış gösterebileceği belirlenmiştir. Ayrıca sadece akademik öz-yeterliğin artırılmasıyla üniversiteye genel uyumun düşük düzeyde kalabileceği; sorumluluk ile açıklık düzeyi yüksek ve uyumluluk düzeyi düşük öğrencilerde öz-yeterlik ile sosyal desteğin artırılmasının üniversiteye genel uyumu orta düzeyde yükseltebileceği; sorumluluk düzeyi yüksek ve uyumluluk düzeyi düşük olan öğrencilerin akademik öz-yeterliklerinin artırılması ile yüksek düzeyde genel uyum elde edilebileceği görülmüştür. Sonuçlar literatür ışığında tartışılmıştır.