Dikkat eksikliği/ hiperaktivite bozukluğu, öğrenme bozukluğu ve otistik spektrum bozukluğu tanılı çocukların yaş ve cinsiyet açısından eşlenmiş sağlıklı kardeşlerinde sözel olmayan iletişim becerileri, empati düzeyleri, çevresel belirteçleri ile ilişkilerinin araştırılması: kontrollü bir araştırma

Amaç: Son yıllarda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu olgularında empati, sözel olmayan iletişim ve emosyon tanıma becerileri ve Öğrenme Bozukluğu tanılı çocukların yaşayabilecekleri sosyal iletişim ve etkileşim sorunları araştırmalarda ilgi çekmektedir. Otistik Spektrum Bozukluğu ise tanım gereği sözel olmayan iletişim becerilerinde sorunlarla karakterizedir. Klinik psikofizyoloji metodlarindan elektrodermal aktivite ise otonomik, emosyonel ve bilişsel işlemleme ile yakından ilişkili olan ve sempatik sinir sistemi aktivitesinin duyarlı bir belirteci olarak yaygın olarak kullanılır. DEHB, OSB ve ÖÖG tanılı çocuklarda EDA üzerine yürütülmüş olan araştırmalar son zamanlarda giderek daha çok ilgi çekmeye başlamıştır. Erişkin ve çocuk örneklemlerle yürütülmüş olan araştırmalar emosyonel uyaranlara verilen EDA yanıtlarının empati ve sözel olmayan iletişim becerileri ile ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. DEHB, ÖÖG ve OSB tanılı çocuklar ve akrabalarında toplumsal iletişim ve etkileşim zorluklarının saptanması nedeniyle DEHB ve OSB'nun altta yatan örtük bir genotipi paylaşabileceği, bu bozukluklardaki fenotipin ise genetik yapının farklı görünümleri olabileceği düşünülmektedir. Araştırmamızda DEHB, ÖÖG ve OSB tanılı çocukların sağlıklı kardeşlerinde sözel olmayan iletişim becerileri ve empati düzeylerinin ölçülmesi ve empati düzeyleri ile elektrodermal aktivite değişimlerinin ve elektrodermal aktivite değişiminin anksiyete duyarlılığı ile ilişkisinin saptanması amaçlanmıştır Yöntem: Daha önce araştırma merkezine başvuran DSM- IV' e göre DEHB, ÖÖG ve OSB tanılarını almış çocuk hastaların geriye dönük dosya taraması yapılmıştır. Yapılan taramalar sonucunda kliniğine başvuran ve DEHB, ÖÖG ve OSB tanılarından herhangi birisini karşılayan hastaların uygun yaş- sınıf aralığında (8-12 yaş, İO3-4-5) kardeşi bulunan ve dışlama ölçütlerini dışında kalan hastalar çalışmaya dahil edilmiştir. Tanı alan ve sağlıklı kardeş olan çocuklara K-SADS uygulanmıştır. Sonuçta çalışmaya DEHB grubu için 20, ÖÖG grubu için 23, OSB grubu için 6 çocuk, kontrol grubu için 24 olmak üzere toplamda 73 çocuk yer almıştır. Sağlıklı kardeşlerin sözel olmayan iletişim becerileri Sözel Olmayan İpuçlarını Algılama Becerileri Testi ile değerlendirilip, bu sırada Elektrodermal Aktivite kayıt edilmiştir. Empatiyi değerlendirmek için çocuklara Gözlerden Zihin Okuma Testi ve KA-Sİ Empati ölçeği kullanılmıştır. Toplumsal iletişim ve etkileşim becerilerini özelliklerini değerlendirmek için Otizm Spektrum Anketi ve Sosyal cevaplılık ölçeği kullanılmıştır. Bulgular: KA-Sİ EEÖ- Çocuk Formu bilişsel Empati alt ölçeği için DEHB ve ÖÖG grupları kontrol grubundaki çocuklara göre anlamlı olarak daha düşük puan aldıkları görülmüştür. Sosyal Cevaplılık Ölçeği puanları gruplarda DEHB > ÖÖG> Kontrol > OSB biçiminde sıralandığı görülmektedir. Bilişsel empati testi olan Gözlerden Zihin Okuma Testi-Çocuk Versiyonu değerlendirmesinde kontrol grubunun en iyi performansı gösterdiği saptanmıştır. Babaların ve annelerin kendileri için doldurmuş oldukları Anksiyete Duyarlılığı İndeksi- 3 değerlendirmesinde her iki ebeveyn için ADİ toplam puan ve alt testleri puan ortancalarının tanı grupları arasında anlamlı fark göstermediği saptanmıştır. SOİAB testinde DEHB ve ÖÖG tanılı bireylerin sağlıklı kardeşleri doğru cevaplandırmada kontrol grubuna göre daha kötü performans göstermiştir. SOİAB testi içerisinde yer alan resim, video, ses ve hikaye uyaranlarına yanıt latansları için ortancaları bakımından grupların anlamlı fark göstermedikleri görülmüştür. SOİAB testi uygulaması emosyonel uyaranlara yanıt olarak gerçekleşen elektrodermal aktivite değişimi korelasyon göstermemiştir. Sonuç: Bu araştırmada DEHB ve ÖÖG tanılı bireylerin sağlıklı kardeşlerinin bilişsel empati testlerinde kontrollere göre daha kötü performans gösterdiği görülmüştür. SOİAB testinde DEHB ve ÖÖG grubundaki sağlıklı kardeşlerin sözel olmayan iletişim becerilerinde doğru yanıtlamada sorun yaşadığı, uyaranlara yanıt latansının farklı olmadığı, emosyonel uyaranlara yanıt olarak gerçekleşen elektrodermal aktivite değişiminin de anlamlı farklılık olmadığı saptanmıştır. Bu araştırmanın tek merkezli bir çalışma olmasının sonuçları olumsuz etkilediği düşünülmekte olup çok merkezli çalışmalarda desteklenmesi gerekmektedir.