Uludağ milli parkı doğal eşiklerinin belirlenmesi ve ekolojik açıdan değerlendirilmesi

Doğal kaynakların tükenmesinin kendi varlığının da sonu olduğunu anlayan insanoğlunun bu kaynakların devamlılığını sağlama çabaları ancak 20 y. y. dan itibaren başlatılabilir. Sürdürülebilirlik kavramı ile tüm politikaları yeniden belirlenirken doğa koruma çabaları; 'doğa koruma alanları' üzerine ilgiyi artırmıştır. Bütün dünyada olduğu gibi yirminci yüzyılın son çeyreğinde farklı isimlerle, farklı amaçlarla ve farklı kurumların kontrolünde doğa koruma alanlarını oluşturulmuştur. Çalışma örneğimiz Türkiye'nin en eski milli parklarından biri olan Uludağ Milli Parkıdır. Bu alanda çevre ve ekoloji konusunda önemli sayıdaki ampirik araştırmalara ulaşabiliriz. Bu araştırmalar son on yıldaçevre, flora, fauna, jeoloji, hidroloji, peyzaj ve ekolojiyle ilgili araştırmalardır. Bu araştırmalar doğal rezervlerin korunmasına yönelik söylemler içermektedir. Günümüzde korunan bu alanların; çevresiyle soyutlanmasının yeni bir tehlike oluştuğunu fark eden bilim çevreleri 'ekolojik ağlar', 'ekolojik koridorlar' gibi yeni yaklaşımlar önermektedir. Türkiye de uluslararası anlaşmalarda yeni yaklaşımlara taraf olan ülkelerden biridir. Kurulduğu günden bugüne bazı kullanım gelenekleri ve planlama anlayışları oluşan milli parklarda; planlama ilkelerinin de tartışılması gereklidir. Alan kullanım kararları; alan içindeki analitik verilerden beslenirken, potansiyel ağ içindeki işleviyle bütünleşmelidir. Milli Parklar için yapılan planlarda analitik incelemelerde elde edilen eşik değerlerine bağlı alan belirlemeleri yapılmaktadır. Alan kullanımına ilişkin yapılan çoklu karar analizlerinde 'karar noktalarının önem sırasının belirlenmesi' yan yana konulmuş nümerik verilerin sonuçlarına göre yapılmaktadır. Oysa ekolojik öğe, unsur ve objelerin kendi varlıkları yanında sürdürdükleri ilişkileri de önemlidir. Alan kullanma kararlarında; alan içindeki tehdit ve riskler kadar, karar verilen alan dışındaki etmenlerin de alan üzerine etki edeceği göz ardı edilmemelidir. Bu tez 'karar noktalarının önem sırasını' bu verilerden elde edilmiş haritaların yorumlanması ve ilişkilerin betimlenmesi ile elde edilebilirliğini savunur. Doğal kaynakların ekolojik sürdürülebilirliği istikrarlı ekosisteme sahip olmasına bağlıdır. Ekosistem istikrarlılığı ise ekolojik faktörlerin ilişkiler sürecine bağlıdır. Burada kast ettiğimiz bu süreçlerin önemi doğal, kültürel ve sosyal yapılar arasındaki ilişkilerdir. Uludağ Milli Parkı Ekolojik planlama ilkelerine bağlı geliştirilecek planlamalarda alan kullanım kararları için temel kriter doğal eşikler olmalıdır. Doğal eşikler; hem sürdürülebilir alan kullanımını belirler; hem de doğa koruma alanlarının koruma amacına uygun ekolojik sınırı belirler. Doğal eşiklerin alan kullanımında belirleyici olması, doğa koruma alanı sınırlarının doğal eşiklere bağlı olarak belirlenmesi gerektiği, doğa koruma alanlarının 'ekolojik ağlar ve ekolojik koridorlar' gibi büyük ölçekli planlamaların parçası olması gerektiği sonucuna götürmüştür. Türkiye Avrupa Peyzaj Sözleşmesi ve Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesine taraf olmuş bir ülkedir. Bunu fırsat olarak değerlendirebilir. Doğa koruma alanlarındaki planlamanın; bir ulusal plan bütünü içinde, 'Doğa koruma alanlarını Ekolojik Ağların çekirdekleri olarak' planlanabileceği Uludağ Milli Parkı örneğinde tartışılmıştır.