Menkıbe ve menakıbnamelerle ilgili eserler için açıklamalı bir bibliyografya denemesi (1928-1998)

Bibliyografya kısaca, kitap bilgisi demektir ve ilmin her sahası için kaynak olma durumundadır. Günümüzde artık genel bibliyografyaların yam sıra bir konu, bir şahıs, bir tür ile ilgili bibliyografyalar önem kazanmaktadır. Bu tez de temel olarak bir bibliyografya çalışmasıdır. Konusu ise '1928- 1998 yıllan arasındaki menkıbe ve menakıbnamelerle ilgili eserler'dir. Menkıbe kelimesi, tarihi seyri içinde değişik anlamlarda kullanılmıştır. Tezimizde, kelimenin 'Allah'ın dostluğunu kazanmış veli denilen büyük şahsiyetlerin izhar ettikleri kerametleri anlatan küçük hikayeler' anlamında kullanıldığı eserler incelenmiştir. Menkıbelerin bir araya getirildiği eserlere menakıb yahut menakıbname denilmektedir. Menakıbname edebiyatı, tarih, edebiyat, ilahiyat, sosyoloji, folklor gibi sahalarda önemli bir malzeme birikimine sahiptir ve ayrıca bazı eserleriyle de kaynaktır. Fakat ilmin birçok dalını ilgilendiren bu konu ile ilgili çalışma ve araştırmalar, ülkemizde henüz yeterli seviyeye ulaşmış değildir. Bu tezin amacı, 1928- 1998 yıllan arasındaki menkıbe ve menakıbnamelerle ilgili eserleri mümkün olduğu nisbette toplamak, bunlan sahamn ilgililerine tanıtmaktır. Böylece, bundan sonra, konu ile ilgili çalışmalar için yapılacak saha taramalannda araştırmacılara eser hakkında bilgi sahibi olmak adına kolaylık sağlamaktır. Aynca, bibliyografik bir çalışmada seçilen konu ile ilgili neşredilen kitap, makale, dergi vb. ürünlerin sayısı, mahiyeti, özellikleri, basım yıllan genel değerlendirmelere gitmede kıymet taşımakta, bir ülkenin ilmi, fikri ve kültürel seviyesini tesbite yaramaktadır. Tezin bir ikinci amacı da bibliyografyada verilen eserlerin bu niteliklerine dikkat ederek değerlendirme ve tasnif yapmaktır. Buradan hareketle de ülkemizde konu ile ilgili neşriyatın umumi durumunu ortaya koymaktır. Çalışma, girişle beraber üç bölümden müteşekkil olup, sonuç kısmıyla tamamlanmaktadır. Girişte, öncelikle menkıbe ve menakıbname edebiyatı ele alınmıştır. Burada menkıbe kelimesinin anlamı, bir menkıbenin teşekkülü, evliya menkıbelerinin özellikleri ve tipleri İslam dünyasında ve Türk edebiyatında menakıbnamelerin ortaya çıkışı, gelişmesi, bu eserlerin kültür hayatımızdaki yeri ve önemi, konu ile ilgili ilmi çalışmalar ayn ayn başlıklar altında incelenmiş, menkıbe-menakıbname edebiyatı hakkında geniş malumat verilmiştir. Girişin ikinci kısmında bibliyografya nedir ve hazırladığımız bibliyografyanın sınırlan ile tertibi nasıldır, konulan izah edilmektedir. Birinci bölümde bibliyografyada tanıtılan eserler değerlendirilerek tasnifi yapılmıştır. Burada tasnif yapılan diğer kaynaklar incelenmiş, ne tip gruplandırmalar yapıldığı açıklanmış ve bizim yaptığımız sınıflandırma verilmiştir. Aynca aynlan başlıklardaki eserler hakkında genel açıklamalar yapılarak, ikinci bölümde tanıtılan eserler künye numaralanyla listelenmiştir. 269 İkinci bölümde 'Menkıbe ve menakıbnamelerle ilgili eserler bibliyografyası' yer almaktadır. Burada çalışmaya tayin ettiğimiz sınırlar içinde kalan konu ile ilgili kitaplar ve tezler ele alınmıştır. Her kitap, künye, tanıtma cümlesi, içindekiler kısmı, önsöz ve/veya girişte bahsedilenler ve kitabın konusunu belirten bölümlerle incelenmiştir. Sonuç kısmında, bibliyografyada bulunan eserlerin özelliklerinden hareketle konuyla ilgili neşriyatın genel durumu hakkında ulaşılan neticeler açıklanmaktadır. Çalışmanın sonunda, tezde geçen yazar adlan ve eser adlarını ihtiva eden iki ayrı indeks verilmiştir.