Bizans tasvir sanatında kurban sahneleri CİLT-1

İnsanoğlu, kainat üzerinde varlık gösterdiği andan itibaren kendisini büyük bir mücadele ortamının içerisinde bulmuştur. Sahip olduğu fiziksel ve mental güçleri sayesinde kimi zaman bu mücadele ortamında karşısına çıkan zorlukları bertaraf etmeyi başarmış kimi zaman ise sahip olduğu gücün noksanlığının farkına vararak kendi gücünün ötesinde, bir güç bulma eğilimine yönelmiştir. İnsanın, bu tip bir arayış içerisine girmesinin temelinde baş edemediği durumlarda kendini kurtaracak bir kudretin varlığına inanmak istemesi yatmıştır. Çaresizlik duygusunun baskın olduğu bu araştırma safhasında yapılan fikir egzersizleri, nihayet bir sonuca varılmasını sağlamıştır. İnsan, artık bir yaratım aşamasına gelmiş ve kendisi bizzat bu aşamanın mimarı olmuştur. Fikri olarak kendi kudretinin sınırlarının ötesinde kudret sahibi olan tanrının yaratımını böylelikle gerçekleştirmiştir. Başarıyla sonlandırılan bu süreç sonrasında insanoğlu için bir diğer husus önem kazanmaya başlamıştır. Varlığı kabul edilen tanrıyla iletişime geçilmek istenmiş ve bu amaç doğrultusunda bir takım faaliyetlerde bulunulmuştur. Bu noktada kurban ritüeli, büyük önem arz etmeye başlamıştır. Çünkü tanrıya sunulan kurbanlarla tanrının rızasını kazanmayı başaran insan, tüm korkularından uzak olacağına inanmıştır. Tarih boyunca bir eylem olarak kurbanın gerçekleştiriliş şekil ve amacının, farklı inanç sistemlerini benimsemiş insanlar tarafından çok farklı ele alındığı ve yorumlandığı görülmüştür. Çok tanrılı dinleri benimseyen insanların yarattıkları tanrılara sundukları, uygulamada pek çok yöntem farklılığı barındıran kurbansal sunular ile tek tanrılı dinlere inan insanların, varlığına inandıkları tanrılara sundukları kurbansal sunuların, bu çeşitliliği oluşturan iki temel kaynak olduğu görülmüştür. Her iki inanç sistemine mensup insanların kurban ritüelinin, yorumlama ve uygulama şekilleri ile bunun toplum üzerinde bıraktığı etkinin sanata yansıyış şeklini, tarihsel gelişim çizgisi içerisinde incelememiz bize ele almamız gereken esas konuyu daha kolay ve rahat anlatabilme imkanı sağlamıştır. Ritüelin hem mana hem de uygulama olarak geçirdiği değişimi, eski ve yeni uygulamalar arasındaki benzerlik ve farklılıklarının ortaya konulması, Hıristiyan felsefesi ve sanatındaki kurban olayını anlayabilmemiz için bize bir rota oluşturmuştur. Kainatın varlığından insanın varoluşuna, kainat üzerinde belli bir yaşam standardı tutturan insanın tanrı fikrine ulaşmasına, ulaştığı bu noktadan hareketle din, inanç, ibadet ve teslimiyet gibi kavramları nasıl yarattığı ve ne çeşit bir katkıda bulunduğuna değinilmesi oluşturulan rotanın çıkış yolu olarak görülmüştür. Bu çalışma kapsamında, dolaylı olarak tüm inanç sistemlerinde görülen kanlı ve kansız kurban ya da sunu gelenekleri detaylarıyla ele alınmaya çalışılmıştır. Elde edilen verilerle Hıristiyan inancında yer alan kurban konusunun gelişimi ve bu gelişim sırasında din alanında gerçekleştirilen uygulamaların nedenlerinin ve niçinlerinin ortaya konulması sağlanmıştır. Eski ve Yeni Ahit'te yer alan hikayelerden yola çıkılarak farklı yer ve materyaller üzerine işlenen tüm tasvirlerin, benzer ve farklılık yaratan özellikleri tespit edilmiş ve tasvirlerin, ikonografik yorumlaması yapılmıştır. Hedeflenen noktaya varabilmek adına detaylı bir ön çalışma yapılmış konunun sanat tarihi açısından ele alınış şeklinin vurgulanması için pek çok görsel malzeme toplanmıştır. Toplanan tüm görseller; kompozisyon, teknik ve biçimsel özellikleri baz alınarak belli bir sınıflandırmaya tabi tutulmuş, özellikle dönem esasına bağlı kalınarak kategorize edilen sahneler, kendi içerisinde sağlam bir kronoloji sunacak şekilde sınıflandırılmıştır. Böylelikle yapılan tasvirlerin en çok hangi yüzyıllar arasında nerede, ne şekilde kullanıldığı ile ilgili genel geçer bir değerlendirme yapılabileceği düşünülmüştür. Konunun Bizans resim sanatındaki gelişim çizgisi, tüm detaylarına vakıf olacağımız şekliyle ortaya konulmaya çalışılmıştır.