Endüstri etkisinde bir kentsel sistemin dinamik büyüme modeli

Çağdaş teknolojideki ilerlemeler, günümüz kentlerinin sosyal ve ekonomik yapısında da hızlı değişimlere neden olmaktadır. Kent sisteminin elemanları arasındaki etkileşim giderek yoğunlaşırken, kentsel yapı da giderek daha karmaşık bir hale gelir. Kentsel yapının öğelerinin birbirinden ayrılmaz bir bütün olduğu gerçeği, çalışmamızda temel yaklaşım olarak 'sistem yak laşımını' kullanmamızı gerektirmiştir. Sistem yaklaşımı ile kentlerin yapısını incelerken, kent; nüfus, endüstri, hizmet olmak üzere 3 alt sistemin oluşturduğu bir bütün olarak ele alınmıştır. Kentsel sistemin diğer bir özelliği ise öğeleri arasında karşılıklı etkileşim olmasıdır. Bu etkileşim zaman boyutu içinde, kentsel süreçleri, ya da kent dinamiklerini ortaya çıkarmaktadır. Kentsel sistemin dinamiklerini ve kent sistemini oluşturan süreçleri anlayabilmek amacıyla son yıllarda geliştirilen yaklaşımlardan biri de 'Kent Dinamikleri' yaklaşımıdır. Çok sayıda değişken içeren, karmaşık bir sistem olan kent sistemini oluşturan süreçleri kavrayabilmenin en iyi yolu, gerçeğin basitleştirmesi olarak ifade edebileceğimiz 'kentsel model leme'd ir. Kent Dinamikleri yaklaşımını kullanarak, bir kentsel model örneği geliştirilen bu çalışmanın amacı, kent sistemini, 'nüfus, sanayi, hizmet gibi kent değişkenleri arasındaki neden-sonuç ilişkileri açısından modellemek ve model üzerinde de ne meler yaparak, kent sisteminin temel bileşenlerinin oluşturduğu etkileşimleri yorumlamaktır. Bu amaçla, sistem düşüncesinin bir ürünü olan 'Sistem Dinamiği' yaklaşımından yararlanılarak bir model geliştirilmiştir. Çalışma esas olarak dört bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde, modelimizin temel felsefesini oluşturan sistem düşüncesi açıklanmıştır. Bunun için öncelikle, sistem kavramı tanımlanmış, bu kavramdan kaynaklanan sistem yaklaşımının temel nitelikleri belirlenmiştir. Daha sonra, sistem dinamiğinin bir disiplin olarak belirginleşmesini sağlayan koşullar vurgulanarak, bu yaklaşımın özellikleri, tanımı, felsefesi ve amacı belirlenmiştir. Bölümün sonunda ise sistem dinamiği yönteminin ana aşamaları tanımlanmıştır. İkinci bölüm, sistem düşüncesi açısından, kent sisteminin tanımlanmasına ayrılmıştır. Bu amaçla, öncelikle kent sisteminin çevresi açıklanmış ve kenti oluşturan alt sistemlere ilişkin değişik görüşler verilmiştir. Daha sonra kentin modellenmesi kavramı üzerinde durularak, kent modellemesi alanında yapılan değişik araştırmalar ve eleştirilerden örnekler sergilenmiştir. Üçüncü bölümde, geliştirdiğimiz 'Kentsel Davranış Modeli' yer almaktadır. Burada, önce, sistem dinamiği anlayışı açısından kent sistemi tanımlanmış ve sistemin alt sistemleri belirlenmiştir. Daha sonra, kent sisteminin içindeki neden-sonuç ilişkilerini sergileyen 'Etki Diyagramları' kurularak, bu ilişkilerin özel ve standart sembollerle gösterilmesini sağ-Layan ve böylelikle matematik denklemlerin kurulmasını kolaylaştıran '' Akış Diyogramları'' oluşturulmuştur. Bu bölüm, kent sistemi içindeki ilişkilerin ve süreçlerin matematik açıklamasını vere DYNAM denklemlerinin hazırlanmasıyla son bulmuştur. Dördüncü bölümde, modelin uygulaması verilmiştir. Burada, modelin uygulama alanı olarak seçilen İzmir-Aliağa yerleşmesinin coğrafi, ekonomik ve sosyal özellikleri tanıtılmıştır.1965'lerden başlayarak perto- kimya sanayi ve buna bağlı diğer yan sanayilerin gelmesiyle, bölgedeki işlevi ve fizik- mekansal dokusu hızla farklılaşan, yakın zamanda serbest bölge alanı seçilmesi nedeniyle daha da büyük gelişmelere sahne alacağı beklenen Aliağa yerleşmesinin, üçüncü bölümde geliştirilen modelin kurgusuna uygun bir örnek çalışma yeri olduğu belirtilmiştir. Modelden elde edilen sonuçlar üç ayrı alt bölüm halinde sergilenmiştir. Önce, ilk 25 yıl içim modelin sonuçları daha sonra uzun zaman boyutu içinde elde edilen sonuçları; son olarak da Endüstri Büyüme Faktörü arttırıldığı zaman elde edilen sonuçlar sunulmuştur. Bu bölüm, genel sonuç ve değerlendirmelerle son bulmuştur.