Elif Şafak'ın romanlarında kültür ve gelenek açısından anakronizm

Romanının tarihsel gelişimi içerisinde modern düşüncenin ortaya çıkışı ile birlikte manzum söz varlığı ve mit ile bağlantısını tamamen kopartmış, modernitenindinamikleri ekseninde gelişimini sürdürmüştür. Roman ile şiirsellik arasındaki ayrımın net olarak belirginleşmeye başlaması ise romanın bir sanat olarak düşünülmesi neticesinde onun içkin bir arayış içerisinde insan ve toplum hayatınayönelişi başlamıştır. Bu bağlamda yazılan romanın temel işlevi, akıl merkezli, neden sonuç odaklı, çizgisel bir zamansallığın oluşumu dahilinde gelişimini sürdürmektir.20. yüzyıl elbette birçok düşünür için, modernite krizinin ile birlikte postmodern düşüncenin de modern düşünce sistemine karşı bir başkaldırının çağıdır. Dünya savaşları ve gelişen kitle imha silahlarıyla birlikte modernitenin akılcı söylem ve özgürleştirici vaatleri geçerliliğini yitirmiş, toplum ve insan hayatını düzenleştiricihemen her şey ideolojinin bir aracı haline gelmiştir. Bu evrede başlayan kriz ile birlikte sanat, edebiyat, tarih ve bunlara bağlı disiplin türleri tamamen ideolojinin aracı haline dönüşmüştür. Bir bunalım evresi olarak da tanımlanan bu yüzyılda burjuvazi ve kapitalizmingüçlenerek tek yetkin hale gelmesi, aynı zamanda bilgi merkezlerine sızarak bilginintekelleşmesinin önü açılmıştır. Bu bağlamda oluşturulan Kültür Endüstrisi, toplumsal hayattaki değer oluşturan hemen her şeyi metalaştırmış, kısa süreli tüketimmalzemesine dönüştürmüştür. Sanat ve edebiyatın da ideolojinin güdümündearaçsallaşma biçimi, onu oluşturan tür olan romanı sanatını metalaştırmıştır. Bu bağlamda bir tüketim malzemesine dönüşen roman metin kurucu özne olan yazarda'estetik kaygının'ın yerini 'ticari kaygıya' bırakmıştır. Elif Şafak'ın romanları merkezinde romanın metalaşması ile birlikteincelediğimiz bir diğer postmodern evrede oluşturduğu alternatif tarih yazmaarayışıdır. Postmodern düşüncenin modern düşünceye ait her şeyi yıkıma uğrattığı bu evrede tarihin yeniden yazımı bağlamında kronoloji de yıkılmış, zamansallık eklektik ve döngüsel bir duruma gelmiştir. Modernite eşiğinin aşılması ile birlikte yeni tarih yazımı üzerinde Post-yapısallcı düşüncenin ortaya çıkması, tarihin zamansallığındakiöznellikten hareketle yapısallcıların aksine tarihi bir bilim disiplini değil, anlatısal bir yorum olarak nitelemişlerdir. Dolayısıyla tarihi edebiyattan farklılaştırmayan bu anlayış, tarihin yazımındaki yorumsallıktan yola çıkarak olgu ile kurgu arasındaki kesin çizgiyi de yıkıma uğratmıştır. Geliştirilen bu düşüncenin tarih yazımına yönelikken büyük etkisi ise kronolojinin merkezden çekilmesi, fantastik öğeler ve kolajlarlatarihin bir oyuna dönüştürülmesi şeklindedir. Dolayısıyla Elif Şafak'ın tarihi romanlarında özellikle değindiğimiz anakronik saptamalar, kurgusal yetersizlik ve postmodern evrede metin kuran yazar öznenin yapı bozucu özelliği ile açıklanabilir. Eleştiriye açık olan bir diğer konu ise yazarın kendi kültür ve gelenekfenomenleriyle bir bağ geliştirememe halidir. Yazarın metin merkezli analizlerdesaptandığı gibi, oluşturduğu karakterlerin kendi kültür ve ahlaki kodlarıyla yaşadığı çatışma durumu, uyruklaşma problemi ve kültürel olarak aidiyetini Batı merkezlikonumlama ile alakalıdır. Bu durum bir arayış olarak düşünülürse Tanzimat'tan sonra Türk aydının yaşadığı bu gerilim hali, batının kültürel kodlarına göre kendisini tanımlama ve bu düzlemde söylem geliştirme şeklidir.