The change of public service provision in former villages/today's neighborhoods

On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulmasi ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapilmasina Dair 6360 Sayılı Kanun2012'de yayımlanmış ve 2013 yılında revize edilerek yürürlüğe girmiştir. Yasa ile birlikte, 14 ilde büyükşehir belediyesi kurulması, büyükşehir olan illerde il özel idarelerin kaldırılması, belediye sınırlarının genişletilmesi, belediyelerin genel bütçeden aldıkları payların değiştirimesi ve büyükşehir olan illerdeki tüm köylerin tüzel kişiliğinin kaldırılarak birer mahalle ya da bir diğer deyişle kentin bir parçası olarak değerlendirilmesi gibi radikal değişiklikler yasayla birlikte yürürlüğe girmiştir. Kırsal nüfusun yarısından fazlasının bugünün büyük şehirlerinde yaşadıkları göz önünde bulundurulduğunda, çokça köylünün günlük hayatında önemli değişiklikler olduğunu söylemek mümkündür. Yasanın temel amaçları; yığılma ekonomisinin avantajlarını kullanarak kamusal hizmet sunumundaki etkinliği arttırmak ve büyük şehirlerde katılımı arttırmak olarak ilan edilmiştir. Buna karşın, kanuna tam olarak bu noktalarda önemli eleştiriler getirilmiştir. Kamu yönetimi, ekonomi, şehir planlama ve hukuk disiplinlerindenbirçok farklı eleştiri yazında yer bulmuştur. Bu eleştiri ve literature olan katkılar bu çalışma kapsamında, genele dair değerlendirmeler ve kırsal alanlar özelinde değerlendirmeler olmak üzere iki başlık altında toplanmıştır. Literatür incelemesi sonucunda, kanun üzerine birçok araştırma ve çalışma yapıldığı ancak kırsal alanlara olan etkinin konu edildiği çok az çalışma olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın birinci kısmında, çalışmanın amacı ve araştırma sorularına yer verilmiştir. Büyükşehir olan illerde bulunan ve köyden mahalleye dönüştürülen kırsal yerleşimlerdeki kamusal hizmet sunumunun değişimine 3 farklı araştırma sorusu çerçevesinde odaklanan çalışmanın veri toplama ve verileri değerlendirme sürecine bu bölümde değinilmiştir. Çalışmanın araştırma soruları, 6360 sayılı Kanun'un çeşitli yönetsel etkileri üzerine şekillendirilmiştir. İlk olarak, yasanın vaat ettiği üzere kamusal hizmeti arttırıp arttırmadığı sorugulanmıştır. İkinci olarak, yasa ile ile değişen yeni idari yapıda, eski köy yerleşimlerinin konumlarına göre kamusal hizmetlere erişim açısından avantajlı olup olmadıkları sorgulanmıştır. Üçüncü olarak ise, farklı zamanlarda büyükşehir ilan edilmiş illerde kamusal hizmete erişimin farklılaşıp farklılaşmadığı araştırma konusu edilmiştir. Çalışmanın ikinci kısmında, kamu hizmeti kavramı üzerine yapılan literatür araştırması sunulmuştur. Kamu hizmeti kavramı idare hukukunun temel çalışma alanı olmakla birlikte literatürde kavramın tanımlanamayışına çokça referans verilmiştir. Kavram üzerine yapılan tartışmalar hizmeti sunan kurum, hizmetin ücreti ve kamu yararı kavramı etrafında çeşitlenmektedir. Ortak bir tanımı bulunmamasına atıfyapılıyor olsa da, kavram kamu kurumlar tarafından insanların temel ve çeşitlenen ihtiyaçlarını karşılamak üzere gerçekleştirilen eylemler olarak bahsedilmektedir. Ortak bir tanımı bulunmayan kavramı daha iyi anlayabilmek adına literatürde prensipler olarak da anılan yardımcı kavramlar sunulmaktadır. Bunlar; eşitlik, devamlılık ve düzenlilik, adaptasyon, kamu yararı ve ücret kavramlarıdır. Ancak bu yardımcı kavramlar içerisinde, ana kavram da olduğu gibi tek bir tanımı olmayan diğer kavramlar da bulunmaktadır. Bu durum kamu hizmeti kavramını daha da zor tanımlanmasına yol açmaktadır. Kavramın tanımı ve prensiplerinden sonra, kamu hizmetinin özelleştirilmesi ve bu olguya getirilen olumlu ve olumsuz eleştirilerde yine çalışmanın ikinci kısmında sunulmaktadır. Bölümün sonunda ise, kamu hizmeti sunumunun kent ve kırda nasıl farklılaştığı ve hangi yönlerden ortaklaştığıtartışılmıştır. Çalışmanın üçüncü kısmında, 6360 Sayılı Kanun'un etkilerini tartışmadan önce, Türkiye'de belediyeleşmenin yasal tarihçesi sunulmuştur. Ardından 6360 SayılıKanun'un, geçmişşten 2012 yılına kadar değişerek gelen sistemi hangi yönlerdendeğiştirdiğine dair açıklamalara yer verilmektedir. Bu açıklamalar sonrasında, ilgili kanuna ilişkin yapılan olumlu ve olumsuz değerlendirmeler yönetim yapısı ve kırsal yerleşimlere etkilerine göre gruplandırılarak iki başlık altında sunulmuştur. Çalışmanın dördüncü kısmında, araştırma konusu çerçevesinde gerçekleştirilen araştırma süreci, araştırma sahalarının seçimi, veri toplama, anketin oluşturulması ve uygulanması süreçleri detaylıca aktarılmıştır. Bu çalışma 6360 Sayılı Kanun'agetirilen eleştirilere dayanarak, köyden mahalleye dönüştürülen alanlarda kamusal hizmet sunumunun değişimine odaklanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda 3 farklımetropolde toplam 6 ilçe çalışma alanı olarak seçilmiş ve bu ilçelerdeki köyden mahalleye dönüştürülen alanlara odaklanılmıştır. Çalışma kapsamında zaman aralığı 2013 ve 2018 yılları arası olarak belirlenmiştir. Çalışmada kullanılacak veriler eskidenköy olan mahallelerin muhtarlarıyla yapılan anketler sonucunda elde edilmiştir. Ankette 2013 ve 2018 yılları için elektrik, tv yayını, cep telefonu altyapısı, internetaltyapısı, çöp toplama, şebeke suyu, taşıt yolu, toplu taşıma, eğitim tesisleri, taşımalı eğitim hizmetleri, sağlık tesisleri, postane, banka ya da ATM, pazar alanı ve imar planıvarlığı sorulmuştur. Anketlerin tamamlanması ve verilerin toplanmasının ardından, açıklayıcı istatistiksel yöntemlerin farklı zamanlar ve farklı çalışma alanlarınıkarşılaştırmak için kullanılmasına karar verilmiştir. Buna ek olarak, çalışma kapsamında kamu hizmeti literatürünü temel alan bir puanlama yöntemi geliştirilmiş ve bu yöntem daha detaylı sonuçlar almak üzere uygulanmıştır. Çalışmanın beşinci kısmında, toplanan veriler sonrasında betimleyici istatistiksel yöntemler ve çalışma kapsamında geliştirilen, kamu hizmeti prensiplerinin puanlamasıyöntemlerinin sonuçları ve bu puanlama yönteminin nasıl kurulduğu sunulmuştur. Çalışmada kullanılan puanlama ve ağırlıklandırma yöntemleri ile 3 farklıkarşılaştırmalı analiz yapılmıştır. Bunlar; çalışma alanları arasında karşılaştırma, kamu hizmetleri arasında karşılaştırma ve kamu hizmetini sunan kamu kuruluşlarını tipleri arasında yapılan karşılaştırmalardır. Çalışmanın son kısmında ise, yapılan analizlerçalışma soruları çerçevesinde değerlendirilmiş hem mevcut durum hem de geleceğe dair öngörüler sunulmuştur. Çalışmanın sonuçları şu şekilde özetlenebilir; kısmi bir değişiklik olsa da genel olarak kamu hizmeti çeşitliliğinde bir artış tespit edilmiştir. Ancak çalışma alanındaki kamu hizmetleri eşitlik ve devamlılık ilkeleri çerçevesinde değerlendirildiğinde başarısız olarak tespit edilmiştir. Buna karşın, köyden mahalleye dönüşen yerleşimlerinsakinlerinin kamu hizmeti kalitesindeki değişimden memnun oldukları da tespit edilmiştir. Ek olarak, imar planı olan eski köy alanlarının sayısında bir artış olduğu da bir başka bulgudur. Bu gelişme 2 farklı bakış açısıyla okunabilir. Birincisi, kırsal alanların doğal ve kültürel özellikleri kaybolma tehlikesiyle karşı karşıyadır. İkincisi ise eski köy alanlarının sakinlerinin daha fazla konut alanı ve imar planı talepleri de göz önünde bulundurulduğunda bu imar planı artışının yerleşim sakinlerinin taleplerine cevap verdiği de bulgular arasında yer almaktadır.