Risk sakınım planları çerçevesinde ahs yönteminin ekolojik planlama temelinde tartışılması: Kaynaşlı örneği

Tarihsel süreçler incelendiğinde insanoğlu yaşamsal faaliyetlerini sürdürmek, ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla doğal çevreye bir takım müdahalelerde bulunarak kendi yapay çevresini oluşturduğu gözlenmektedir. İnsan merkezli bir yaklaşımın doğal çevre üzerinde oluşturduğu baskı, ulaşımda yaşanan sorunlar, yaşil alanların her geçen gün azalması, yanlış arazi kullanım kararları, kısa süreli ekonomik gelişme faaliyetleri, çevre kirliliği gibi meseleler planlama disiplini tarafından tartışılmaktadır. Bu meseleler hızlı nüfus artışı ve kontrolsüz gelişmeyi de beraberinde getirerek potansiyel tehlikelelerin zarar verici etkilerine karşı yerleşme mekanlarını savunmasız bırakmaktadır. Yaşamsal faaliyetleri kesintiye uğratarak yerleşme alanlarını tehdit eden doğal ve insan eliyle oluşturulmuş afetler ağır kayıplarla tecrübe edilmektedir. Doğal afetler insan etkisi olmadan doğa olayları sonucunda gerçekleştiğinden bu doğal tehlikeyi azaltmak mümkün olmamaktadır. Bu nedenle doğal tehlikenin farkında olmak ve zarar görebilirliği azatmak riskin de azalmasına olanak verecektir. Bu durum, doğaya uyumlu bir şekilde yerleşme anlayışını benimseyen ekolojik planlama kapsamında doğal risklerin sakınım planlama anlayışı çerçevesinde değerlendirilmesinin gerekliliğine dikkat çekmektedir. Kentsel planlama yüksek lisans tezi kapsamında hazırlanan bu çalışmada, planlama disipinin en önemli aşamasını oluşturan yer seçimi karar süreçlerinde yerleşilmesi planlanan alanın kimliğinin tanımlanması, doğa kaynaklı risklerin eksiksiz belirlenmesi, afet sırasında bu risklerin zarar verici etkilerinin zarar görebilirlik çalışmaları ile azaltılması çalışmaları, can ve malvarlığını tehlikelerden sakınmayı amaçlayan 'sakınım planlama' yaklaşımı kapsamında ele alınmaktadır. Bu kapsamda ortaya çıkan risk ve zarar azaltma çalışmalarının, doğal çevre ile uyumlu bir kentleşme şemasının tasarlanması konusunda yol gösterici olan ekolojik planlama temelinde tartışılarak kentsel planlama bilim dalı için anlam ve önemine dikkat çekilmektedir. Bu bağlamda yerleşilmesi planlanan alanda sakınılması gereken risklerin tespit edilmesi, sebep olacağı tehlike boyutunun tahmin edilmesi ve yıkıcı etkilerinin azaltılmasına yönelik çözüm önerileri geliştirilmesine yardımcı olması amacıyla CBS araçları kullanılarak mekansal doğal risk ve zarar görebilirlik modeli ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu modelin uygulama alanı olarak doğal risklerin yer aldığı Düzce İlinin Kaynaşlı İçesi seçilmiştir. Modelin uygulama yöntemi ise çok kriterli karar problemlerinin çözümünde etkin kullanılmakta olan AHS analiz tekniği olarak belirlenmiştir. AHS yöntemi ile Kaynaşlı İlçeisnin risk haritası ve zarar görebilirlik haritası doğal risklerden sel afeti örnek olarak seçilerek hazırlanmıştır. Ancak bir yerleşme alanı için tek bir doğal riski değerlendirmek yeterli olmayıp gerçekleşme potansiyeli olan tüm doğal risklerin bütüncül bir şekilde ele alınması gerekliliği konusunda ipuçları elde edilmiştir. Bu çalışmadan, elde edilen bulguların yer seçimi karar süreçlerinde planlama disiplinine entegrasyonunun önemi konusunda farkındalık yaratması beklenmektedir.