Mülkiyet hakkı, güvencesi ve korunması

İMülkiyet Hakkı, Güvencesi ve Korunması, Doktora Tezi, Ankara, 2008. Sözlük anlamı olarak, belirli bir nesne, taşınır veya taşınmaz mal üzerinde sahibine kullanma, yararlanma ve tasarruf etme yetkileri veren bir hak olarak tanımlanan mülkiyet hakkı, tarih boyunca üzerinde en çok tartışmaların yaşandığı konulardan birini oluşturmaktadır. Zira, tarih boyunca mülkiyet kavramı ve mülkiyet hakkının niteliği ve kapsamı üzerindeki düşünceler, kişilere, toplumlara, dönemlere, felsefi ve ideolojik bakış açılarına ve devlet sistemlerine göre farklılıklar arz etmiştir. Mülkiyet kavramı geniş anlamıyla, özel hukuku ilgilendirdiği kadar, kamu hukuku, hukuk felsefesi ve hukuk sosyolojisi gibi diğer hukuk alanlarının da ana konularından birisini oluşturmaktadır. Bu açıdan mülkiyet, sadece hukuki bir kurum olmayıp, felsefi, iktisadi, sosyal, kültürel ve ideolojik boyutları da içerisinde barındıran bir kurumdur. Mülkiyetin bir hak olarak kabulünden sonra, tartışmalar bu kez bu hakkın kapsamı ve çerçevesi üzerinde yapılmıştır. Mülkiyet kavramının göreceli niteliği tartışmaları daha da alevlendirmiştir. Ülkeler, devlet yapılarına ve geleneklerine, ülkelerinin refah düzeyine, benimsedikleri ekonomik sisteme ve dahil oldukları uluslararası sistemlerin gereklerine göre mülkiyet hakkının kapsamını belirlemişlerdir. Ülkemizde de, mülkiyet hakkının niteliği ve kapsamı ile ilgili görüşler tarihi seyir içerisinde farklılıklar kazanmıştır. Mülkiyet hakkı Anayasalarda düzenlenerek, anayasal güvenceye kavuşturulmaya çalışılmış, bununla birlikte mülkiyet hakkının aynı zamanda bazı ödevler de içerdiği, belirli koşullarla bu hakkın da diğer haklar gibi sınırlandırılabileceği kabul edilmiştir. Mülkiyet hakkının devlet yapısı, ülkenin ekonomik düzeyi ve mevcut statüko ile yakın ilişki içerisinde bulunması, konunun özel hukuktan daha ziyade kamu hukuku alanında tartışılmasına neden olmuştur. Nihayet, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 1 No'lu Protokolünün 1. maddesinin mülkiyet hakkını güvence altına alması, bu hakkın kamu hukuku alanında daha da önem kazanmasına neden olmuştur. Konunun yalnızca kamu hukuku yönünden incelenmesi, mülkiyet hakkının önemini ve bireye sağlaması gereken güvenceyi açıklamada yeterli olamamaktadır. Mülkiyet hakkı bu yönüyle özel hukukun en temel kavramlarından birisidir. Özel hukuk alanında güvenceye kavuşmamış bir hakkın anayasal bir hak olarak düzenleme altına alınması fazla bir anlam ifade etmeyecektir. Bu açıdan, özel hukuk alanındaki mülkiyet hakkı ile ilgili uygulamaların gerek birey, gerekse toplum açısından büyük önem taşıdığı anlaşılmaktadır. Bu çalışmada, genel olarak mülkiyet hakkı kavramı, mülkiyet güvencesi ve mülkiyetin korunması ilgili düzenlemelerin incelenmesine çalışılmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde, mülkiyet kavramı ve konuya ilişkin temel sorunlar ortaya konulduktan sonra mülkiyet kavramıyla ilgili tarihi gelişim mukayeseli olarak incelenecek, birinci bölümünde mülkiyet hakkının tanımı, unsurları, hukuki niteliği ve çeşitleri üzerinde durulmuştur. Çalışmanın ikinci bölümü mülkiyet güvencesinin anlamı, mülkiyet güvencesini sağlayan ve koruyan kurum ve kurallar üzerindeki açıklamalar, yargı kararları ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi uygulamaları içeren açıklamalardan oluşmaktadır. Üçüncü ve son bölüm ise mülkiyet hakkının ulusal ve uluslararası seviyede korunmasına yönelik kurum ve uygulamalar açıklanmıştır. Çalışma, yapılan açıklamaların tamamının değerlendirilmesinden oluşan bir sonuç bölümüyle sona ermektedir.