Dizisel müzikte parçasallığın bütünlüğü ve Anton Webern'nin OP.30, Variationen'i

Bu metin genel olarak, dizisel yöntemin modernist bağlamını, değerlerini, parametrelerini ve A. Webern'nin son dönem yapıtlarında kullandığı dizilerin ortaya koyduğu örgütlenme modellerini konu edinmektedir. Özel olarak da A. Webern'nin Op. 30, Orkestra için Çeşitlemelerdi incelenmiştir. Nasıl müzik insanın, yeryüzü tarihi boyunca, kendini ifade etmekte kullandığı temel araçlarından biri olduysa, müzikteki 'dizi' kavramı da, insanlığın eskil çağlarına kadar uzanan tarihi boyunca yazılı ve yazılı olmayan müziğin en temel araçlarından ve sorunsallarından biri olagelmiştir. Her çağın ve kültürün bu sorunsala yaklaşımı ve getirdiği çözümler farklı olmuştur. Ama, 17. yüzyılla birlikte, Batı uygarlığında bu farklılığın gittikçe yükselen bir ivmeyle ortadan kalktığını, dizisel çeşitliliğin ve çoğulluğun yerini dizisel merkeziyetçiliğe ve tekilliğe bıraktığı görülmüştür. 17. Yüzyıl müziğindeki bu merkezileşmenin akustik alanda yapılan araştırmalarla ve armoni alanındaki yeniliklerle bağlantılandırılması düşünülebilir. 17. Yüzyılda doğa bilimlerinde, felsefede ve matematikte elde edilen kazanımlar da hayatın tüm alanlarını derinden etkilemiş ve merkezileşmeye doğru yönelen bir eğilimle değişimi zorunlu kılmıştır. Benzer bir köklü değişim örneği de 20. yüzyıl başlarında yaşanmıştır. Ama bu kez, değişimi hazırlayan etkenler arasında, bilimsel, felsefi, iktisadi ve teknolojik değişimlerle birlikte, toplumsal bir olgu olanIV savaşın, Birinci Dünya Savaşı'nın yer aldığını görmekteyiz. Savaş boyunca sessiz kalan Schönberg'in savaş sonrasını izleyen yıllarda ortaya koyacağı model köklü bir değişimi, kromatik dizi yöntemini öneriyordu. Schönberg'in kromatik dizi yöntemi üç yüzyıldır süren tonal majör-minör gelenekten yalnızca bir uzaklaşma değildi; eski yöntemin temel kurallarının da geçersiz olduğunu ilan ediyordu. Bu söylemi en radikal anlamda dile getiren ise Anton Webern olmuştur. Dizilerinin ve kompozisyonlarının ortaya koyduğu örgütlenme modeli 1945- 1955 arasındaki üretimi anlamaya yarayacak ipuçlarını da taşır. Webern'nin kendinden sonraki döneme devrettiği en temel sorunsal müziğin sessel ve yazısal mekanları arasındaki 'zorunluluk ve düzenlilik' ilişkileri olmuştur. Webern müziğinin dizisel-öncesi dönemiyle dizisel ve dizisel-sonrası dönemlerinin sessel-mekan anlayışları arasında özdeşlik varken, bu dönemlerin yazısal-mekan anlayışları arasında ciddi karşıtlıklar gözlenmektedir. Yazısal-mekan, kurgusu açısından, klasik değerleri yansıtmaktadır. Sessel-mekan ise, kurgusu açısından modernist değerleri yansıtır. 1945 sonrası müziği için de söz konusu olan bu gözlem, modernist olanla klasik olanın karşıtlığı tartışmasını da beraberinde getirmektedir. Son tahlilde, bu tez dizisellik bağlamında söz almaktadır ve insan ile doğa arasındaki uyum sorunsalının ve buna bağlı olarak gelişen özne - nesne tanımlarını araştırmaya çalışan bir çerçeveye oturmaktadır. Tezi oluştururken başvurduğum en önemli kaynak, 1932- 33 yılları süresinde, Viyana' da, A. Webern'nin vermiş olduğu 16 dersin, W. Reich tarafından tutulan ders notlarından oluşmaktadır. Bu notlar türkçeye, 'Yeni Müziğe Doğru' adı altoda çevrilmiş ve basılmıştır. V Kitabının izlediği 'insan ve doğa arasındaki uyum' paradigmasının yarım yüzyıl sonra bu tezde yeniden konu edilmesi, bu paradigmanın bizden sonra da önemini yitirmeyeceğini göstermektedir.