Kent ilköğretim okulları arasındaki ayrışmanın dinamiklerinin çözümlenmesi: Ankara ili Çankaya ilçesi örneği

Bu araştırmanın amacı, kentte yaşayanların sosyal ve ekonomik özelliklerine göre belirlenen kentsel konumlanışlarına bağlı olarak devlet okulları arasında eğitimin niteliğinin nasıl ve hangi yönde etkilendiği incelenerek, okullar arasındaki farklılaşmanın dinamikleri belirlenmeye çalışılmaktır. Araştırma tarama modelinde yapılmıştır. Araştırmanın çalışma evrenini Ankara'nın Çankaya ilçesindeki 2008- 2009 eğitim-öğretim yılında 8. sınıf ilköğretim öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın evreninde bulunan Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğü İstatistik Bölümü'nden elde edilen bilgiler doğrultusunda Çankaya ilçesinde MEB'e bağlı 104 devlet ilköğretim okulu bulunmakta ve bu okullarda, 4931 erkek ve 4507 kız öğrenci olmak üzere toplam 9438 öğrenci bulunmaktadır. Öğrenci sayısının fazla olmasından dolayı örneklem alma yoluna gidilmiştir. Bunun için araştırma evreninden tesadüfi seçilen 5 gecekondu bölgesi okulu ve 5 de kent merkezindeki okullar üzerinde çalışmanın yürütülmesi kararlaştırılmıştır. Seçilen 10 okul için öğrenci sayısının 548 kız ve 561 erkek olmak üzere toplamda 1109 olduğu görülmüştür. Tesadüfi seçilen 10 okulun her birini bir küme kabul ederek, her okuldanayrı ayrı örneklem alınmıştır. Her okuldan alınan örneklem sonucunda toplam 306 öğrenciye anket uygulanarak değerlendirmeye alınmıştır. Araştırmada elde edilen bulgulara göre, eşit olmayan gelir dağılımı sonucu benzer gelire sahip olan ailelerin yine kendilerine yakın gelire sahip olanlarınoturdukları bölgelere yerleştiklerini söyleyebiliriz. Gecekondu okullarına devam eden çocukların ailelerinin yarıdan fazlası ya düzenli ve sabit bir geliri yok ya da asgari ücret almaktadır. Gecekondu okullarına devam eden çocukların büyük çoğunluğuokula yürüyerek gelmektedirler. Servis maliyetine katlanamayan aileler çocuklarınıoturdukları bölgede yürüme mesafesindeki bir okula yollamaktalar. Dolayısıylagecekondu okullarının bulunduğu bölgeler yoksul insanların oturduğu mahallelerden oluşmaktadır. Okullar sınıfsal olarak ayrılmaktadır. Türkiye gerçekliğine göre daha yüksek geliri olan ailelerin çocuklarının gittiği okullar görece ayrıcalıklı kamu okullarıolmaktayken, düzenli bir geliri olmayan ya da düşük gelirli ailelerin çocukların gittiği okullar gecekondu okulları olmaktadır. Hem görece ayrıcalıklı okullarda hem de gecekondu okullarında öğrenciler, okula yükledikleri anlamı okul ve okulun işlevinin dışında tanımlamışlardır. Okul, öğrencilerin yarısı tarafından araçsal kılınmış, sevdikleri bazı ortamlar ve koşullar içerisinde bulunmayı sağlayan bir araç olarak görülmüştür. Hem görece ayrıcalıklı hem de gecekondu okullarında öğrenciler iyi bir okuldaolması gereken özellikleri benzer biçimde sıralamışlardır. Ancak görece ayrıcalıklıokullarda öğrenciler bu olması gerekenlerin büyük bir kısmına sahipken, gecekondu okullarında öğrenciler olmasını istediklerinin önemli bir kısmına sahip değillerdir. Hem görece ayrıcalıklı okulların öğrencileri hem de gecekondu okullarıöğrencileri kendi okullarının imkan ve olanaklarının farkındadırlar. Öğrencilerokulların ayrıştıklarının, bazılarının daha iyi olanaklara sahip oldukları bazılarının ise daha kötü olanaklara sahip olduklarının farkındadırlar.