Za'ifi, Gülşen-i Si-Murg: İnceleme - tenkitli metin

16. Yüzyıl şairlerinden Zac ifi'nin Gülşen-i Si-murğ mesnevisi üzerine hazırlamış olduğumuz bu çalışma, giriş, dört ana bölüm ve tenkitli metinden oluşmaktadır. Çalışmanın konusunu oluşturan Gülşen-i Si-murğ mesnevisi, 'Attar'ın Mantıku't-Tayr'ının 16. yüzyılda yapılmış bir tercümesi olduğu için girişte, Türk edebiyatında Mantıku't-Tayr yazan ve tercüme eden şairler hakkında bilgi verilmiştir. I. Bölümde, yer alan Türk Edebiyatmda 'Attar Etkisi bahsinde, önce c Attar'ın hayatı, eserleri, eserleriyle ilgili iran'da yapılan çalışmalar hakkında bilgi verilmiş, sonra, Türk edebiyatmda ' Attar' m eserleri ilham alınarak meydana getirilmiş eserler tanıtılmıştır. II. Bölümde, Zac ifi'nin hayatı, eserleri, eserlerinin nüshaları ve Za'ifi'yle ilgili yapılan bilimsel çalışmalar değerlendirilmiştir. III. Bölümde ise, c Attar'ın Mantıku't-Tayr'ı ile Zac ifi'nin Gülşen-i Si-murğ'u şekil ve konu bakımından karşılaştırılarak Zac ifi'nin tercüme tekniği, genel hatlarıyla tespit edilmeye çalışılmıştır. IV. Bölüm, Gülşen-i Si-murğ'un iç ve dış yapısı bakımından ayrıntılı bir şekilde incelendiği; şairin Türk edebiyatındaki yeri ve öneminin tespit edildiği bölümdür. Çalışmanın bundan sonraki kısmında, Gülşen-i Si-murğ'un Türk Dil Kurumu Yazma A / 144, Hat Sanatları Müzesi envanter no: 840 ve Bibliotheque Nationale Supplement T. 5 72 nolu üç yazma nüshasının karşılaştınlmasıyla kurulan tenkitli metni yer almaktadır. Hayatıyla ilgili bilgileri tezkirelerden ve kendi yazdığı Ser-güzeşt- name'sinden öğrendiğimiz Za'ifi, Üsküp'e bağlı Karatova kasabasındandır. 11 Rumeli'de başladığı tahsil hayatına İstanbul Sahn medreselerinde devam eden şair, Zenbilli Ali Cemali Efendi'den mülazım olduktan sonra Anadolu ve Rumeli'de çeşitli medreselerde müderrislik yapmıştır. Eserlerinde verdiği bilgilere göre H.900 yılında doğan şairin, ne zaman ve nerede öldüğü belli olmamakla beraber, eserlerim ihtiva eden Külliyat'ını bir kez daha H. 963- 964 tarihlerinde İstanbul'da yazmasından dolayı, bu tarihten sonra İstanbu'da ölmüş olması kuvvetli bir ihtimaldir. Aşağı yukarı altmış yaş civarına kadar yaşmış olan Zac ifi, oldukça verimli bir şair olup telif-tercüme pek çok eser meydana getirmiştir. Eserlerim topladığı Külliyat'ında yer alan Divan'ı, Fal-i Murğan'ı ve Ser-güzeşt-name'si telif olan Zac ifi'nin diğer eserleri Farsça ve Arapçadan birer tercümedir. 'Attar'ın Mantıku't-Tayr'ının 16. yüzyıl Türkçesiyle edebiyatımıza kazandırılmış bir çevirisi olan Gülşen-i Si-murğ, tasavvuftaki 'vahdet-i vücut' felsefesini temsili bir şekilde, geçmişş hayat tecrübelerinden örnekler vererek anlatan bir eserdir. Gülşen-i Si-murğ'u H. 951 yılında tamamlayan şair, 5277 beyitlik bu mesneviyi 'Attar'la aynı ve zinde tercüme etmiştir. Eser, nazım tekniği bakımından kuvvetli olmakla birlikte, nadir de olsa vezin ve kafiye kusurlarına rastlanmaktadır. Za'ifi, mesnevisinde devrinin diğer eserlerine nazaran oldukça sade bir dil kullanmış, aynı zamanda dilindeki ağız özelliklerini eserine yansıtmıştır. Bundan dolayı Gülşen-i Si-murğ, dil tarihi açısından da önemli bir eserdir. Zac ifi, Külliyatında bulunan tercüme eserlerinden anlaşıldığına göre, en çok Sacdi ve 'Attar etkisinde kalmıştır. Eserinde kullandığı atasözü ve deyimlerin çokluğuna bakılacak olursa da, Necati Bey'i örnek aldığı söylenebilir. Za'ifi, Gülşen-i Si-murğ'u, devrinin tercüme anlayışından farklı olarak kelime kelime Farsçadan Türkçeye aktardığı için, devrinde pek beğenilmemiştir. Aynı zamanda mürettep bir Divan sahibi olan şair, asrın başmda yer alan Zati ile 16. m yüzyıla damgasını vuran Baki, Fuzuli gibi büyük şairlerin yetişmesi sebebiyle de kısa sürede unutulmuştur.