Devlet ve özel ilköğretim okullarında örgütsel öğrenme ve engellerin değerlendirilmesi

SONUÇLAR VE ÖNERİLER Bu bölümde; araştırma kısa bir şekilde özetlenerek, araştırma sonucunda elde edilen bulgu ve değerlendirmelerden hareketle sonuçlar; örgütsel rollere, örgütsel engellere ve öğrenen okut kültürü oluşturmaya ilişkin olarak üç alt başlıkta ele alınmış olup; cinsiyet, kıdem ve çalışılan okul açısından, yöneticiler ve öğretmenler için durum ayrı ayrı ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu sonuçlar çerçevesinde de öneriler geliştirilerek sunulmuştur. ÖZET Bireyler bulundukları örgüt içinde veya oluşturdukları gruplarda bilinçli ya da bilinçsiz, devamlı öğrenme süreci içindedirler-Bulundukları bu ortam içinde olayları yaşar, görür ve hissederler. Bu doğal bir öğrenme sürecidir. Bunun yanında çeşitli eğitim ortamlarının yaratılmasıyla bilinçli bir öğrenme başlar. Bunların sonucunda bilgi, düşünce, duygu ve davranışlarda değişiklikler meydana gelmektedir. Öğrenen örgütün temeli öğrenen bireydir. Öğrenen takımları ve sonuçta öğrenen örgütü yaratacak odur. Organizasyonlar sadece öğrenen bireyler aracılığıyla öğrenir ve bireysel öğrenme olmadan da organizasyonel öğrenme meydana gelmez. Örgütsel öğrenme, örgütün öğrenebilme yeteneğini ve deneyimini geliştirme süreci olarak tanımlanabilir. Örgütsel öğrenme, grup halinde öğrenmeyi amaçlamaktadır. Sanayi toplumu eğitim modelinde yalnız çalışmayla öğrenme, bilişim toplumu eğitim modelinde yerini takım çalışmasıyla öğrenmeye bırakmıştır. Örgütsel öğrenmenin gerçekleşebilmesi için üç tür yapılanma gereklidir: 1. Öğrenen örgütlerde öğrenmenin gerçekleşebilmesi için kurulan sistemler: Bu sistemler, bilginin elde edilmesi, fikirlerin paylaşımı ve kullanılmasını sağlar. 2. Yetkilendirme: Olaylardan ve örgüt politikasından etkilenen işgörenler arasında karar verme ve düşünce paylaşımına karşı, gerçek bir istek olmaksızın örgütler öğrenemezler.3. Örgüt ile çevresi arasında bağlantı kurmak: Örgütün iş ve sosyal nitelikli konulan arasında bağlantı kurmayı hedefler. Örgütsel öğrenmenin engelleri de; bürokrasi, zayıf iletişim, zayıf liderlik, vizyonsuzluk, katı hiyerarşi, hacim, kaynak kullanımı olarak sıralanabilir. Öğrenen örgütleri oluşturmak için öncelikle örgütteki öğrenme engellerinin ortadan kaldırılması gerekmektedir. Okulların çoğu, gerçek öğrenen örgütler olarak örgütlenmeden daha çok, bürokratik yapıya uyum gösteren örgütler olarak tasarlanmıştır. Günümüz okullarının, daha çok öğrenmeyen okullar olduğu ileri sürülmektedir. Bundan dolayı alternatif okul modellerinin geliştirilmesi gerektiği üzerinde durulmaktadır. Alternatif okul modellerinin en gözdesi, öğrenen okul modeli olarak görülmektedir. Okulun bilgi toplumuna uyum sağlaması sürekli öğrenmesi ile mümkün olur. Okul ortamında sürekli öğrenme ise ancak bütün okul personeli grup halinde öğrenmesi ile gerçekleşebilir. Okullar işletmelerden daha çok örgütsel öğrenmeye önem vermek zorundadırlar. Çünkü işletmelerin görevi doğrudan doğruya eğitim hizmeti vermek değildir. İşletmelerden ancak kendi personeline hizmet içi eğitim vererek daha kaliteli mal veya hizmet üretmeyi amaçlamaktadırlar. Oysaki okulun asli görevi sürekli eğitim hizmeti vermektir. Bu bakımdan örgütsel öğrenme okul kültürünün bir parçası olmak zorundadır. Öğrenen okulun köşe taşlan şu şekilde sıralanmaktadır: 1. Yansıtıcı diyalog 2. Öğretmenler arasında etkileşim 3. Öğrencinin öğrenmesine ortak odaklanma 4. Eğitim personeli arasmda işbirliği 5. Yaygınlaşmış değer ve normlar Sanayi devrimine göre yapılandırılan okullarımızda, geçmişşten günümüze gelinceye kadar önemli değişiklikler ortaya çıkmıştır. Okulun bu hızlı gelişmelere ayak uydurabilmesi ve bilgi toplumunun gereklerini yerine getirebilmesi, öğreten örgüt anlayışından sıyrılarak öğrenen örgüt anlayışına geçişi benimseme hızıyla orantılıdır. Öğrenen okullann yaratılması veya örgütsel öğrenme ve engellerinin değerlendirilmesi ile ilgili günümüze kadar yapılan araştırmalar oldukça sınırlıdır. Bu 66 araştırmalar 'örgütsel öğrenme sürecinin nitel bir değerlendirmesi'(Şahin,1995) ve 'Örgütsel öğrenme iklimi ve örgüte bağlılık ilişkisi'(Çırpan,1999) üzerine olup konumuza fazla bir kaynaklık yapamamaktadırlar. Devlet ve özel ilköğretim okullarında örgütsel öğrenme ve engellerin değerlendirilmesi ile ilgili kaynak olabilecek tek araştırma 'Devlet liselerinde ve özel liselerde örgütsel öğrenme ve engelleri' üzerine Toremen(1999) tarafından yapılmıştır. Söz konusu araştırma, devlet liseleri ile özel liselerde görev yapan yönetici ve öğretmenlerin öğrenen okulla ilgili yönetici ve öğretmen rollerini, öğrenen okulun engellerini ve öğrenen bir okul kültürünün özelliklerim betimsel tarama yönteminden yararlanarak ortaya koymaya çalışmıştır. Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere; literatürde, ilköğretim okullarının örgütsel öğrenme ve engellerinin değerlendirilmesi ile ilgili yapılmış bir araştırma bulunmamaktadırİlköğretim. okullarının formal öğrenmenin temeli olduğu düşünülürse, örgütsel öğrenmenin ilköğretim okullarından başlaması gerekmektedir. İşte bu araştırma, böyle bir boşluğu doldurmak için; öğrenmenin temeli olan ilköğretim okullarında, öğrenen okul modelinin daha iyi anlaşılabilmesi ve uygulamada kalite artırıcı yönünden yararlanabilmeyi amaçlamıştır. Bu amacı gerçekleştirebilmek içinde, ilgili literatürde geçen şekliyle açığa kavuşturulmaya çalışılmış, devlet ve özel ilköğretim okullarında örgütsel öğrenme anlayışının uygulanabilirlik düzeyi problem olarak ele alınmıştır. Araştırmanın genel amacı, devlet ve özel ilköğretim okullarında örgütsel öğrenme konusunda yöneticilerden ve öğretmenlerden beklenen rolleri ve örgütsel öğrenmenin engellerini belirlemektir. Bu genel amaç çerçevesinde aşağıdaki sorulara cevap aranmıştır. 1. Devlet ve özel ilköğretim okullarında görev yapan yöneticiler ile öğretmenlerin örgütsel rollere ilişkin görüşleri nelerdir? 1.1. Yöneticilerin örgütsel rollere ilişkin görüşleri nelerdir? 1.2. Öğretmenlerin örgütsel rollere ilişkin görüşleri nelerdir? 2. Devlet ve özel ilköğretim okullarında yöneticilerin ve öğretmenlerin örgütsel engellere ilişkin görüşleri nelerdir? 2.1. Devlet ve özel ilköğretim okullarında yöneticilerin örgütsel engellere ilişkin görüşleri nelerdir? 672.2. Devlet ve özel ilköğretim okullarında öğretmenlerin örgütsel engellere ilişkin görüşleri nelerdir? 3. Devlet ve özel ilköğretim okullarında yöneticilerin ve öğretmenlerin öğrenen okul kültürüne ilişkin görüşleri nelerdir? 3.1. Devlet ve özel ilköğretim okullarında yöneticilerin öğrenen okul kültürüne ilişkin görüşleri nelerdir? 3.2. Devlet ve özel ilköğretim okullarında öğretmenlerin öğrenen okul kültürüne ilişkin görüşleri nelerdir? 4. Örgütsel öğrenmeye ilişkin olarak, örgütsel roller konusunda devlet ilköğretim okullarında çalışan yöneticiler ile özel ilköğretim okullarında çalışan yöneticilerin, devlet ilköğretim okullarında çalışan öğretmenler ile özel ilköğretim okullarında çalışan öğretmenlerin görüşleri arasında çalışılan okul, cinsiyet ve kıdem açısından anlamlı bir fark var mıdır? 5. Örgütsel öğrenmenin engelleri konusunda devlet ilköğretim okullarında çalışan yöneticiler ile özel ilköğretim okullarında çalışan yöneticilerin, devlet ilköğretim okullarında çalışan öğretmenler ile özel ilköğretim okullarında çalışan öğretmenlerin görüşleri arasında çalışılan okul, cinsiyet ve kıdem açısından anlamlı bir fark var mıdır? 6. Örgütsel öğrenme kültürü konusunda devlet ilköğretim okullarında çalışan yöneticiler ile özel ilköğretim okullarında çalışan yöneticilerin, devlet ilköğretim okullarında çalışan öğretmenler ile özel ilköğretim okullarında çalışan öğretmenlerin görüşleri arasında çalışılan okul, cinsiyet ve kıdem açısından anlamlı bir fark var mıdır? Bu araştırmada, devlet ve özel ilköğretim okullarında görev yapan yönetici ve öğretmenlerin öğrenen okulla ilgili rolleri, öğrenen okulun engelleri ve öğrenen okul kültürünün özellikleri betimsel tarama modelinden yararlanılarak ortaya konmaya çalışılmıştır. Tarama modeli, geçmişşteki veya halen mevcut bir durumu olduğu biçimiyle betimlemeyi amaçlayan bir araştırma yaklaşımıdır. Araştırmanın evrenini; Konya İli merkezindeki Karatay, Selçuklu ve Meram İlçelerine bağlı devlet ilköğretim okul sayısı 204 olup, 4854 öğretmen ve 516 yönetici görev yapmaktadır. Kura yöntemiyle 100 devlet ilköğretim okulu seçilmiş olup, bu 68 okullarda görev yapmakta olan 215 yönetici ve 200 öğretmen tesadüfi örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Özel İlköğretim okulu sayısı da 16'dır. Bu yüzden Özel İlköğretim okullarında görev yapmakta olan 31 yöneticinin tamamı araştırmaya dahil edilmiş olup; bu okullarda görev yapmakta olan 240 öğretmenden de 61 öğretmen tesadüfi örnekleme yöntemiyle belirlenerek, örneklem grupları oluşturulmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak Töremen'in geliştirmiş olduğu biri yöneticilere, diğeri öğretmenlere ait olmak üzere iki adet likert tipi anket kullanılmıştır. Yöneticilere kullanılan anket formu 67 maddeden, öğretmenlere kullanılan anket formu ise 69 maddeden oluşmaktadır. Anket formlarının ilk dört sorusu tanıtıcı bilgiler ohıp, iki kaynak grup için de aymcUr. Beşinci sorudan itibaren ise, yöneticilere 24 maddeden; öğretmenlere 26 maddeden oluşan örgütsel rollere ilişkin görüşleri sorulmuştur. Her iki anket formunda da 11 maddeden oluşan örgütsel engellere ilişkin görüşleri ve 28 maddeden oluşan öğrenen okul kültürüne ilişkin görüşleri sorulmuş olup, bu sorular iki kaynak grup için de aynıdır. Anketlerin güvenirliliği daha Önceki çalışmada, Cronbach Alpha yöntemi ile belirlenmiş olup analiz sonucunda öğretmen anketinin Alfa katsayısı:.87, yönetici anketinin Aha katsayısı da:. 89 olarak tespit edilmiştir. Bu araştırmada da bu katsayılara dayanarak anketlerin uygulanmasına karar verilmiştir. Verilerin analizinde ağırlıklı ortalama, standart sapma, t testi ve F testi tekniklerinden yararlamlmıştır. Ortaya çıkan ağırlıklı ortalama değerlerini yonımlamak için standart bir aralık kriteri geliştirilmiştir. Gerek F, gerekse t-testi sonuçlarının manidarkk düzeyi içinde P<.05 esas alınmıştır. SONUÇLAR Örgütsel Rollere İlişkin Sonuçlar Yöneticilerde Örgütsel Rollere İlişkin Sonuçlar 1. Yöneticilerin, okulları ve öğretmenlerinin eğilimlerini izlemesi konusunda, cinsiyet ve kıdem açısından anlamlı bir fark bulunmazken, çalışılan okul açısından özel okul yöneticilerinin lehine anlamlı bir farklılık olduğu görülmüştür. 69