Matematik öğretmenlerinin mesleki gelişimleri: Öğrenci düşüncesi bilgisinin öğretime yansıması

Bu çalışmada, matematik öğretmenlerinin öğrenci düşüncesine ilişkin bilgilerinin öğretime yansımalarının ders araştırması boyunca gelişimi öğrenci düşüncesi bilgisinin bileşenleri bağlamında incelenmektedir. Alan öğretim bilgisinin en temel bileşeni olarak ele alınan öğrenci düşüncesine ilişkin bilgi öğretmenin öğrencilerin kavram yanılgılarını dikkate alması, matematiksel fikirlerini dayanak alıp geliştirmesi, matematik öğrenimine katılımlarını sağlaması, farklı düşünceleri ortaya çıkaracak sorular sorması, öğrencilerini matematiksel düşünmeye teşvik etmesi, öğrenmeye motive etmesi, öğrencilerinin anlayışlarını değerlendirmesi ve ön bilgileri kullanması olarak ele alınmaktadır. Çalışmanın sürecini şekillendiren ders araştırması ise öğretmenlerin derslerin planlanmasını, uygulanmasını, gözlemlenmesini ve tartışılmasını içeren uygulamalarını işbirliği içerisinde ve sistematik olarak inceledikleri mesleki gelişim süreci olarak tanımlanmaktadır. Bu çalışmanın amacı, ders araştırması öncesinde matematik öğretmenlerinin öğrenci düşüncesine ilişkin bilgilerinin öğretimlerine nasıl yansıdığını incelemek, ders araştırması boyunca söz konusu bilgilerinin nasıl şekillendiğini ortaya koymak ve öğrenci düşüncesine ilişkin bilgilerin gelişimi amacıyla tasarlanan ders araştırması modelini değerlendirmektir. Durum çalışması desenine dayalı olarak yürütülen çalışmada söz konusu amaca ulaşabilmek için öğretmenlerle ders araştırması öncesinde yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılıp ikişer saatlik dersleri gözlemlenerek öğretmenlerin öğrenci düşüncesi bilgileri ve bu bilgilerin öğretime nasıl yansıtıldığı ortaya çıkarılmıştır. Üç döngüde tamamlanan ders araştırması sürecinin aşamaları gözlemlenmiş, öğrenci düşüncesine ilişkin bilgi kapsamında gözlem notları alınmış ve tüm aşamalar video kamera ile kaydedilmiştir. Süreç boyunca gerçekleştirilen derslere odaklanılmıştır. Ders araştırması boyunca toplam 12 ders saati gözlemlenmiş ve dersi yürüten öğretmen ile ders sonrasında görüşmeler yapılmıştır. Çalışmanın diğer verilerini oluşturan planlama ve planın revize edilmesi aşamalarında yapılan grup görüşmeleri, öğretmenlerin hazırlamış oldukları ders planları ve ders araştırması döngülerine ilişkin yansıtıcı günlükler de öğrenci düşüncesine ilişkin bilgi bağlamında ele alınmıştır. Ders araştırması sonrasında da öğretmenlerin öğrenci düşüncesine ilişkin bilgilerinin öğretimlerine yansımasını incelemek amacı ile ikişer saatlik dersleri gözlemlenmiştir. Veri toplama süreci boyunca gerçekleştirilen verilerin analizi tümevarımsal bir şekilde başlamış, temel alınan kuramsal çerçeve dikkate alınarak ortaya çıkan bileşenler belirlenmiştir. Öğrenci düşüncesine ilişkin bilginin içeriği değiştikçe geri dönülüp veriler tekrar incelenmiştir. Veri analizi sonucunda gerçekleştirilen ders araştırmasının matematik öğretmenlerine öğrenci düşüncesine ilişkin bilgiye yönelik farkındalıklar sağladığı, bu bilginin öğretime yansımasının geliştirildiği, diğer öğretmenlerle birlikte çalışıp deneyim paylaşmanın öneminin fark ettirildiği ve birbirlerinin derslerin gözlemleyerek öğrenci düşüncesine ilişkin bilginin öğretime yansımalarını farklı bir bakış ile değerlendirmelerine fırsat verildiği sonucuna ulaşılmıştır. Öğrenci düşüncesine ilişkin bilgiye yönelik oluşturulan kapsamlı çerçevenin matematik eğitimine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.