36-72 ay arası çocuklarda televizyon izleme alışkanlıkları ve buna etki eden faktörlerin incelenemesi

tarihleri arasında Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hastanesi Çocuk Genel Polikliniği'ne herhangi bir nedenle başvuran 36-72 ay arası 600 çocuğun ebeveyni veya çocuğa temel bakım veren kişilere yüz yüze görüşme tekniği ile anket formu uygulandı. Çocuğun yaşadığı evde televizyon bulunmaması, ebeveyn veya temel bakım veren kişinin anket uygulamasına katılmayı reddetmesi, anket formuna eksik veya yetersiz cevap vermesi ya da çocuğun doktor tanılı nöropsikiyatrik bir hastalığı olması dışlanma kriterleri olarak belirlendi. Anket formunun birinci bölümü çocuk ve ailenin sosyo-demografik özelliklerini belirleyen sorulardan; ikinci bölümü çocukların televizyon izleme alışkanlıkları ve bu alışkanlıklara etki eden faktörleri belirlemek amacıyla hazırlanan sorulardan oluşmakta idi. Bulgular: Çocukların yaş ortancası 51 (36-72) ay olup, % 50,5' i erkekti. Annelerin %40,5'i ilköğretim mezunu ve %70,8'i ev hanımı idi. Çocuklardan %73,3'üne anneleri temel bakım vermekte iken kreş veya anaokulunda temel bakım alan çocukların oranı %13, 8 idi. Hafta içi ve hafta sonu çocukların televizyon izleme ortancası 3 (1-11) saat, çocukların yaşadığı evlerde televizyonun açık kalma ortamca süresi 6 (1-13) saat olarak bulundu. Çocukların televizyon izleme süresini artıran temel faktörler anne ve baba eğitim düzeyinin düşük olması, aile gelir düzeyinin düşük olması, çocuğa temel bakım veren kişinin anne olması, aynı evde yaşayan kişi sayısının fazla olması, evde televizyonun açık kaldığı sürenin uzun olması, evde televizyon izleme ile ilgili kural olmaması olarak bulundu. Çocukların izlemeyi tercih ettikleri televizyon programları sıklık sırasına göre çizgi filmler, çizgi film dışı televizyon programları ve yarışma programları olarak bulundu. Çocukların yaklaşık dörtte biri izleyeceği programı kendisi seçmekte idi. Erişkin programı açık olduğunda çocukların %27,7'sinin aile ile birlikte izlediği, %29,3'ünün aynı ortamda başka bir şeyle ilgilendiği görüldü. Yaklaşık her üç ebeveynden birisi Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'nun belirlediği akıllı işaretlere dikkat etmemekte idi. Katılımcıların %40,2'si çocukların izledikleri televizyon programlarındaki iyi davranışları genellikle veya her zaman örnek aldığını düşünürken; % 76 ,8'si kötü davranışları nadiren örnek aldığı veya hiçbir zaman örnek almadığı görüşünde idi. Katılımcıların %63,8'i televizyonun çocuğun sosyal becerilerini geliştirmedeki etkisinin genellikle veya kesinlikle olumlu olduğunu düşünürken % 60 ,3'ü televizyonun çocuğun dil gelişimi üzerinde genellikle veya kesinlikle olumlu etkisi olduğunu düşünmekte idi. Annesi çalışmayan çocukların televizyon izleme süreleri diğerlerine göre daha uzun iken baba çalışma durumunun televizyon izleme süresi üzerinde etkisi olmadığı görüldü. Ebeveynlerin televizyon izleme ile ilgili kural belirlediği evlerde çocuklar televizyonun kapatılmasına daha ılımlı tepkiler vermekte idi. Çocukların teknolojik alet kullanım süresi ile televizyon izleme süresi arasında da pozitif yönde anlamlı ilişki saptandı. Sonuç: Çalışmamızın sonuçları okul öncesi yaş grubu çocukların yaşa göre önerilen saatlerin çok üzerinde televizyon izlemekte olduğunu göstermektedir. Çalışmamızda çocukların televizyon izleme süresini belirleyen temel faktörler ailelerin sosyo-ekonomik ve kültürel düzeyi ile ebeveyn veya çocuğa temel bakım veren kişilerin çocuğun televizyon izlemesine konusundaki tutum ve davranışları olarak bulunmuştur.