Kentsel dönüşüm kapsamındaki sosyal konut uygulamaları bağlamında bir değerlendirme: İstanbul ve SÃo Paulo örneği

Günümüzde özellikle ekonomik olanakların büyük şehirlerde yoğunlaşmış olmasından dolayı tarih boyunca buralara gerçekleştirilen göçlerin şehirlerde yaratmış olduğu nüfus yığılmaları ve konut ihtiyacı gibi gelişmeler ışığında, kentler çeşitli sorunlarla karşı karşıya kalmışlardır. Bunların başında ise, düzensiz ve kaçak yapılaşma sonucu oluşan ve genellikle dar gelirli grupların işgali altında olan gecekondu bölgeleri gelmektedir. Bu bölgelerde yaşayan nüfusa yönelik iyileştirmelerin yapılması ve kentin bu yanlış gelişen bölgelerinin düzeltilmesi adına kentsel dönüşüm ve sosyal konut faaliyetleri özellikle son dönemlerde oldukça tercih edilen bir yaklaşım haline gelmiştir. Ayrıca yapılacak müdahalelerin içeriği kentlerin ihtiyaçları karşısında genişletilebilir olması nedeniyle, kentlerin genellikle bulundukları bölgelerin fiziki, coğrafi ve iklim özellikleri sebebiyle karşı karşıya kaldıkları doğal afet riskleri ile mücadele ihtiyacı için de kentsel dönüşüm ve sosyal konut faaliyetleri tercih edilmektedir. Kentsel dönüşüm ve sosyal konut kavramlarının birlikte kullanılması, çoğunlukla dar gelirli nüfusun bulunduğu gecekondu bölgelerinde bulunan sağlıksız yaşam koşullarının iyileştirilmesi konusunda son yıllarda izlenen yaklaşımlardan birisi olmuştur. Bu iki kavramın hedeflerinin aynı doğrultuda bulunmasından dolayı, ihtiyaç bulunan bölgelerde geliştirilen çözümlerde, kentsel dönüşüm ve sosyal konut uygulamalarından birlikte faydanılarak, çözümlerin etki alanı daha geniş bir çerçeveye ulaşmaktadır. Son yıllarda, kentsel dönüşüm faaliyetlerinin gündemde olduğu Türkiye'de, bu alanda yürütülen projeler temelde; doğal afet riskine karşı önlem ve kentin çarpık yapılaşmış bölgelerinin koşullarının iyileştirilmesi amaçlarına dayanarak fiziksel, ekonomik ve sosyal bir çerçevede gerçekleştirilmektedir. Bu projelere amaç ve çerçeve kapsamında bakıldığında ise, kentsel dönüşüm ile aynı yöne hizmet etmekte olan sosyal konut üretiminin de kentsel dönüşüm kapsamında gerçekleştirildiği görülmektedir. Türkiye ile kentleşme, ekonomi ve sosyal konularda benzerliği bulunan ve kentsel dönüşüm ile sosyal konut kavramlarının birlikteliğine yönelik bir yaklaşım sergileyen bir diğer ülke olan Brezilya'nın, bu konuda izlemiş olduğu süreç ve gerçekleştirmiş olduğu uygulamalar, iki ülkenin benzerlikleri nedeniyle önemli görülmüştür. Bu kapsamda, iki ülkenin benzer özelliklere sahip olan iki büyük şehri İstanbul ve Sao Paulo'da kentsel dönüşüm kapsamında gerçekleştirilmiş olan sosyal konut uygulamalarının karşılaştırmalı bir değerlendirilmesi yapılarak, iki ülke arasındaki benzerlik ve farklılıkları tespit etmek ve karşılaşılan farklılıklar üzerinden iki ülkenin gelecek projelerinin geliştirilmesine yönelik önerilerde bulunmak temel amaçlar olarak belirlenmiştir. Tez çalışmasının genel çerçevesi yukarı belirtilmiştir. Tezin birinci bölümününde, çalışmanın amacı, kapsamı, yöntemi ve örneklem seçim yöntemi tanımlanmıştır. İkinci bölümde, kentsel dönüşüm ve sosyal konut kavramlarının tanımı ve bu kavramların tarihsel gelişim süreçlerini içeren kavramsal çerçeve oluşturulmuştur. Üçüncü bölümde, Türkiye'nin kentsel dönüşüm ve sosyal konut kavramlarına bakışı ve tarihsel süreç içerisindeki gelişim ve değişimlerinden bahsedilmiştir. Dördüncü bölümde, Türkiye'deki uygulamaların incelendiği şehir olan İstanbul'da yer alan kentsel dönüşüm kapsamındaki sosyal konut uygulamaları incelenerek konuya dair bilgi derinliği sağlanmıştır. Beşinci bölümde, denk ülke Brezilya hakkında genel bir bilgilendirme ile ülkenin kentsel dönüşüm ve sosyal konut kavramlarının karşılığı ve bu kavramların tarihsel gelişimi anlatılmıştır. Altıncı bölümde, İstanbul'a benzer şehir örneği olarak belirlenen Sao Paulo'da kentsel dönüşüm kapsamındaki sosyal konut uygulamaları incelenmiştir. Yedinci bölümde, incelenen ülkelerin iki kavrama olan yaklaşımı ve iki şehrin gerçekleştirdikleri uygulamaların nitelikleri bağlamında karşılaştırmalı bir değerlendirilmesi yapılarak, benzerlik ve farklılıklar tespit edilmiş ve farklılıklar üzerinden iki ülkenin gelecek projelerine yönelik önerilerde bulunulmuştur.