Cahit Sıtkı Tarancı'nın üslubu

Bilindiği üzere edebiyatın malzemesi dildir. Ancak yine bilindiği gibi dil, diğer güzel sanatların aksine sadece edebiyatın malzemesi değildir. Notalar sadece müziğe has bir anlatım aracı iken dil tüm insanların kullanımına açıktır. Çünkü dilin asıl işlevi insanlar arasında iletişimi sağlamaktır. Edebi esere malzeme olmak, dilin yüklendiği ikinci bir işlevdir. Dilin asıl fonksiyonuna bağlı olarak gösterdiği en önemli özelliği, sürekli gelişmesi, değişmesi nicelik açısından da kendini yenilemesidir. Devamlı bir kullanıma sahip olan ve toplumun değişik düzeylerine cevap veren dilde, değişme esas olsa da değişimi ve gelişmeyi sağlayan kurallar hep aynıdır. Binlerce yıldır var olan ve dilin işleyişini belirleyen önemli kurallardan biri metafordur. Temelde mukayeseye dayanan bu kural, aynı zamanda insan zihninin işleyişini de belirleyen bir kuraldır. Bu yüzden dil çoğu dilbilimci tarafından metaforlar mezarlığı olarak nitelendirilmektedir. Bütün bunlarla söylemek istediğimiz dil, binlerce yıllık bir geçmişşe ve bu nisbette bir işlenmişliğe sahiptir. Bunun doğal sonucu olarak dilin içinde birçok, mecaz, istiare, teşbih ve bunların kullanıldığı deyim ve atasözleri vardır. Dolayısıyla malzemesi dil olan edebiyatı ve edebiyatçının kullandığı diğer anlatım vasıtalarını, dilin tüm bu özelliklerinden bağımsız olarak düşünmemiz mümkün değildir. Yapısı gereği içinde birçok söz sanatını barındıran dille oluşturulmuş bir edebi eserin değerlendirilmesinin veya üslubuna dair bazı sonuçlara ulaşmanın başlıca yolunun edebi sanatların yeniden ihyasıyla mümkün olacağı kanaati gittikçe yaygınlaşmaktadır. Nitekim son elli yıldır bu konuda birçok araştırma yapılmış ve çok uzun bir geçmişşe sahip olan bu en eski değerlendirme yöntemine ait kavramların yeni bilgiler ışığında tekrar yorumlanması yoluna gidilmiştir. Buna göre üslup incelemeleri sanatçının hangi sanatları neden kullandığı ve bunların eser içerisinde ne gibi işlevler yüklendiğinin ortaya çıkarılması faaliyetidir. Çalışmamızın temel gayesi yukarıda sözü edilenlere uygun olarak Cahit Sıtkı'da mevcut olan edebi sanatları tesbit etmek, bunların eser içersinde ne gibi işlevler yüklendiğini ortaya çıkarmak ve bundan yola çıkarak üslubuna dair bilgiler edinmektir. Nitekim buna uygun olarak birçok sanat tespit edilmiş ve şiirlerin ses, sentaks ve anlam düzeylerine ilişkin bazı kanaatlere varılmıştır. Cahit Sıtkı'nın şiirleri söz ve mecaz sanatları olmak üzere iki başlık altında değerlendirilmiş ve hemen hemen tüm sanatlara dair örnekler tespit edilmiştir. Bu sanatlar metin içersinde tek bir işlev yüklenmemekte ait oldukları düzeyin dışındaki diğer düzeylerde de işlev görmektedirler. Bu sanatların hepsinin metinden metine değişmeyen genel işlevleri olduğu gibi içersinde yer aldıkları metne ve şairin kullanımına bağlı olarak kazandıkları yeni işlevleri de vardır. Sanatların genel olarak metne kazandırdıkları özellikleri ise şöyle özetleyebiliriz: İfadenin daha etkili bir biçimde dile getirilmesine, anlatılanla anlatılma biçimi arasındaki uyumun sağlanmasına, gerçeklik alanlarının değişmesine ve buradan yeni yan anlamların doğmasına imkan hazırlamak, tem değişikliğine sebep olmak, şairin duygu ve düşüncelerini dil haline dönüştürmek, şiirde ahengi sağlamak, şairin kainatı kavrayışındaki farklılığı ortaya çıkarmak, yeni imajların ve sapmaların ortaya çıkmasına vesile olmak vb. dir.