Gülzar-ı Musıki adlı eserin transkripsiyonu ve bilimsel analizi

Bugün kullandığımız ve hemen hemen bilinen tüm eserlerin kayda geçirildiği nota yazım sistemi 20. yy'dan önce kullanılmamaktaydı. 20. yy öncesinde her ne kadar bazı nota sistemleri geliştirilmiş olsa da bunlar zamanın müzisyenleri tarafından çok benimsenmemiş, sadece mucidleri ve onların birkaç talebesi tarafından kullanılmışlardı. Geçmişte, musikimizi kağıda dökebilecek nota sistemlerinin yaygın olmaması sebebiyle meşk sistemi ile eğitimi, tek aktarım yolu olarak ortaya çıkarmıştır. Meşk, eserlerin güfteleri kağıda yazılıp, usul ve makam belirtildikten sonra, dinleyip taklit etme şeklinde uygulanan bir eğitim metodudur. Bu güftelerin yanlarına eserdeki geçkileri hatırlatıcı olarak çeşniler ya da geçilen diğer makam isimleri de yazılırdı. Meşk'in en büyük dayanak noktası usul vurmaktır. Usul ritm değildir. Sürat ya da tempo belirteci de değildir. Aynı usul farklı tempolarda icra edilebilir. Usul dediğimiz, eserlerin başından sonuna kadar aynı şekilde birçok kez tekrarlanan bir kuvvetli ve zayıf vuruşlar kalıbıdır. Her usulün de kendine has bir örgüsü, lezzeti, anlamı, kişiliği vardır. Etnomüzikoloji literatüründe bu türden vuruş kalıplarına zaman zaman ritmik makam denmesi bundandır. Usul vurulduğu zaman bu kalıbın düşey dengi olan melodik yapıyı, besteyi hazırlamak kolaylaşırdı. Usul -eserin iskeletini oluşturduğu için- öğrenci ve icracı için sık sık bir hafiza uyarıcısı ya da tazeleyicisi işlevi görürdü. İşte kağıda yazılan bu güftelerin, ya eğitimciler, ya besteciler ya da talebeler tarafından bir arada tutulması güfte kitaplarını oluşturmuştur. 1830'lu yıllardan önce basılı güfte mecmuaları yoktu. İlk Karamanlıca güfte mecmuası 1830 yılında basılmıştır. Arap harfleriyle ilk matbu güfte mecmuası ise 1854 yılına aittir. Bunlardan önce el yazması güfte mecmuaları vardı; ama bunlar da yaygın bir kullanım için yazılmamaktaydılar. vıEl yazması güfte kitapları onu kaleme alanın ve/veya onun öğrencilerinin kişisel olarak yararlanmaları için yazılırdı. Yani bu mecmualar her zaman kişisel olarak icracının ya da meşk sırasında talebenin ve hocanın hafızasına destek görevini yerine getirirdi. Ama bu mecmualardan o dönemde mevcut repertuarın bütününün kağıda dökülmesi beklenmiyordu, zaten beklenemezdi de. Basılı güfte mecmualarının yaygınlaşmaya başlamasından sonra, eski el yazması mecmuaların aksine bu mecmualar yaygınlık kazanmıştır. Mecmuanın yazarı aynı zamanda besteciyse, kendi eserlerini de bu mecmuayla birlikte yayınlamaktaydı. Haşim Bey, Hacı Arif Bey, Şeyh Edhem Efendi ya da Şevki Bey buna örnek olarak verilebilir. Bizim incelediğimiz Gülzar-ı Musiki adındaki güfte mecmuası miladi 1904 yılında Hasan Tahsin tarafından yazılmıştır. Gülzar-ı Musikide sadece eserlerin güfteleri verilmemiş, usuller, makamlar ve perde isimleri de anlatılmıştır. Hasan Tahsin tarafından yazılan bu mecmua, Haşim Bey'in yazdığı ve Haşim Bey Mecmuası olarak bilinen güfte kitabına çok benzemektedir. Hatta, bu mecmuanın kısaltılmış bir kopyası gibidir. İfadelerde çok küçük değişiklikler yapılmıştır. İncelemede önce kitabın tümünün transkripsiyonu yapılmıştır. Bu transkripsiyonun, giriş, usuller, makamlar ve perdeler bölümleri teze aynen alınmış, güfteler bölümünün ise fihristi çıkartılmıştır. Usuller, makamlar ve perdeler bölümleri, başka kaynaklarla karşılaştırılmış ve böylelikle bu maddelerin tarihi değişimleri ortaya çıkmıştır. Bu genel olarak bir Türk Musikisi nazariyat tarihi değildir. Gülzar-ı Musiki' de anlatılan usuller, makamlar ve perdeler doğrultusunda yapılmıştır. Bu kitabın doğruluğu, yanlışlığı veya yazım ve baskı hataları saptanmıştır. Güfteler bölümü ise, TRT Repertuar Kitabı 2001 Mayıs itibariyle son durumu ile, Sayın Cünyt Kosal'ın şahsi nota arşivi ile karşılaştınlmıştır. Bunun sonucunda da, TRT Repertuarında olmayıp Cüneyt Kosal arşivinde bulunan eserler bulunmuş ve bunların notaları da teze eklenmiştir. vnHasan Tahsin'in hayatı hakkında kesin bir bilgiye ulaşılamamıştır. Bu yazarın çokça Hasan Tahsin Parsadan ile karıştırıldığı görülmüştür. Oysa, Parsadan 1900'de doğmuştur. Hasan Tahsin'in ise 1897 tarihli bir başka kitabı daha vardır. Hasan Tahsin Gülzar-ı Musiki haricindeki kitapları da şunlardır. Hadika-i Musiki (1897), Safa-yı Dil yahud Yeni Şarkı ve Kantolar (1899), Güldeste-i Musiki (1901), Yeni Şarkı Mecmuası (1902), Neş'e-i Dil 'Yeni Şarkı ve Kanto Mecmuası' (1908), Musavver Yeni Şarkılar (1913). vnı