Ege Adalarında M. Ö.2 bin ev mimarisi

Çalışmanın konusu M. Ö. 2. binde Batı Anadolu kıyısındaki adalar, Kiklad adaları ve Girit adasını kapsayan Ege adalarındaki ev mimarisidir. Ev mimarisini, içinde yaşayan insanların yaşam biçimi, sosyal gereksinimleri, ekonomik ve teknik olanakları belirler. Ele alınan yapılar halkın ve üst düzey yönetici ya da asillerin ikamet ettiği evlerdir. Bunların dışındaki bazı yapıların işlevleri ile ilgili kesin bir şey söylemek güçtür. Dini işlevli olduğu düşünülen bazı yapılar aynı zamanda ikamet amacıyla kullanılmış olabilir (Barber 1987: 206). Mimaride kullanılan malzemeler; taş, mermer, kerpiç, ağaç nadiren gneistır. Özellikle kireçtaşı tüm adalarda kullanılmıştır, inşa tekniğinde adalar arasında belirgin bir farklılık yoktur. Taş temel üzerine inşa edilen yapılar kerpiç ve taş duvarlıdır. Taş duvar örgüsü, kenarlarda büyük taşların kullanılıp aralarının küçük taşlarla doldurulması şeklinde uygulanmıştır. Kerpiç duvarların inşasında farklı bir teknikten söz edilmemektedir. Ağaç malzeme duvar inşasında yatay ve dikey hatıllar şeklinde kullanılmıştır. Evlerin sağlamlığı için köşe taşı kullanımı yaygın bir tekniktir. Büyük komplekslerde dış cepheye önem verilmiştir. Bu yapılarda, işlenmiş taşların kullanıldığı daha itinalı bir işçilik dikkati çekmektedir. Ege mimarisinde en önemli malzemelerden biri olan ağaç, Minos evlerininin dış cephe süslemesinde de tercih edilmiştir (Sinos 1971: 48). Plan tipleri açısından gruplanmaya çalışılmış olan yapılar daha çok dikdörtgen ya da dikdörtgene yakın plan göstermektedir. Kare, apsidal ve oval planlı evler daha az sayıda inşa edilmiştir. Çok odalı evlerde ana oda, banyo ve depo odaları ile yan hizmetler için kullanılan odalardan oluşan düzenleme görülür. Bu yapılar genelde birkaç katlıdır. Küçük evler ise ön oda, ana oda ve yan odalardan oluşur. Bu evlere dikdörtgen bir avludan giriliyor olmalıdır. Günlük faaliyetler için avlunun önemi kuşkusuz küçümsenemez. Ancak sık inşa edilen yerleşimlerde bazı duvarların, evin avlusuna mı yoksa başka bir yapıya mı ait olduğunu anlamak güçtür. Çok odalı ve avlulu büyük komplekslerin Girit adasındaki örnekleri, sarayların küçük ölçekli uyarlaması şeklindedir. Genellikle iki katlı olan Minos evlerinde alt katlarda magazinler, üst katlarda ise oturmak ve yatmak için kullanılanodalar, mutfak ve dini işlevli mekanlar vardır. Atölye ve işlik yerleri de tespit edilmiştir. Bu şekilde büyük yapıların Kiklad adalarında da benzer örnekleri mevcuttur. Yapıların tabanları genellikle sıkıştırılmış topraktır. Ancak çakıl taşı ve mermer taban da kullanılmıştır. Tespit edilen sütun kaideleri evlerde sütun ya da dikmelerin bulunduğunu göstermektedir. Genelde ana oda ya da dini işlevli odaların ortasında kare bir sütun kaidesi bulunmaktadır. Yapıların büyük bir kısmında kapı boşlukları saptanmıştır. Kapılarda tek parça eşik kullanımına sık sık rastlanmıştır. Buna karşılık pervazlara ait deliller çok azdır. Pencerelerle ilgili bilgileri daha çok Akrotiri ve Minos evlerinden edinmek mümkündür. Çatıların genellikle düz olduğu düşünülmektedir (Sinos 1971 : 63 ,80). Sık inşa edilen evlerde hangi bölümlerin örtülüp hangilerinin örtülmediği anlaşılamamıştır. Vasiliki'deki düzensiz kubbe biçimindeki çatı tek örnektir (Sinos 1971 :44). Bununla birlikte Girit'te ele geçen kulübe modellerinde koni biçiminde çatı örtüsü kullanılmıştır (Sinos 1971 :64). Ocak ve fırınlar en önemli iç mekan buluntularıdır. Evlerin ışık ve hava alması için tavana delik açılmış ya da aydınlık mekanlar yapılmıştır. Basit evlerde bile tespit edilen renkli sıvalara karşılık Phylakopi, Thera ve Knossos'taki duvar boyalan çok gösterişlidir. Son derece canlı renklerin kullanıldığı manzara tasvirleri büyük bir özenle yapılmıştır. Girit'te tavan ile kapı ve pencerelerin ahşap çerçevelerinin de süslenmiş olabileceği, renkli sıva izlerine dayanılarak söylenmektedir (Sinos 1971: 64).