turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Akşehir Taş Eserler Müzesi'ndekiBeylikler ve Osmanlı Dönemi mezar taşları

Taş Eserler Müzesi'ndeki Beylikler ve Osmanlı Dönemi Mezar Taşları' adlı bu çalışmamızda, 79 adet baş şahidesi, 36 adedinin ise ayak şahidesi olduğu toplam 115 mezar taşı örneği incelenmiştir. 79 baş şahidesi örneğinden 56 tanesi erkek baş şahidesi, 21 adedi kadın baş şahidesidir. Geriye kalan 2 baş şahidesi örneğinin kimliği tespit edilememiştir. 36 ayak şahidesi örneğinden 3 tanesi erkek ayak şahidesi, 1 tanesi kadın ayak şahidesidir. Geriye kalan 32 ayak şahidesi örneğinin baş şahidelerinden ayrı olmaları nedeniyle kimlikleri tespit edilememiştir. Mezar taşı örnekleri form bakımından farklı biçim ve özelliklerine göre incelenmiştir. İncelemiş olduğumuz mezar taşları örneğinden başlık kısmının mevcut olduğu örnekler erkek başlık tipleri ve kadın başlık tipi olmak üzere iki başlık altında ele alınmıştır. Erkek baş şahideleri üzerinde kavuk, sarık fes ve başlık olmak üzere 4 değişik tipte başlık çeşidine rastlanılmıştır. Kavuk, sarık ve fes farklı biçim ve özelliklerine göre kendi içerisinde alt gruplar incelenmiştir. Kadın mezar taşları üzerinde ise kadın fesi olarak tanımlanan tek tip başlık çeşidi bulunmaktadır. İncelemesi yapılan mezar taşları içerisinde en eski tarihli olanı 1336- 37 yılına, en yeni tarihli olanı ise 1905 yılına tarihlendirilmektedir. Tamamı mermer malzemeli olan eserlerde oyma ve kazıma teknikleri kullanılmıştır. Süsleme olarak ise yazı, bitkisel, geometrik ve nesnel karakterli süsleme kompozisyonlarına yer verilmiştir. İncelemiş olduğumuz mezar taşları üzerinde sülüs ve ta'lik yazı olmak üzere iki çeşit yazı tipi tespit edilmiştir.
Kapadokya kaya kiliseleri'nde Hz. İsa mucizelerinin ikonografisi

İnsanoğlu kutsal kişilerin varlığını, gerçekleştirdikleri mucizeler ölçüsünde kabul etmektedirler. Hıristiyanlığın kitabı olan İncillerde, Tanrı tarafından İsa'ya atfedilen çok sayıda mucizeden bahsedilmektedir. İsa'ya atfedilen mucizeler arasında; hastalıkları iyileştirme, tabiata dair mucizeler ve diriliş mucizeleri yer almaktadır. İsa'nın mucizelerine, Hıristiyan İkonografisi'nde sıklıkla yer verilmiştir. Kapadokya Bölgesi, Hıristiyan İkonografisi'nin zengin örneklerini barındırması açısından önem taşımaktadır. Kapadokya kaya kiliselerinde İsa'nın mucizelerini anlatan duvar resimlerini konu alan bu çalışmanın amacı; her geçen gün gerek doğa gerekse insanlar tarafından tahribata maruz kalan duvar resimlerindeki mucize sahnelerini; belgelemek, ikonografik açıdan incelemek ve tek bir çalışma içerisinde toplamaktır. Çalışmada, dönem sınırlandırmasına gidilmeksizin bölgedeki tüm kaya kiliseleri ele alınmıştır. Bu bağlamda, İsa'nın mucizelerinin resmedildiği on altı kilisede kırk bir sahne tespit edilmiştir. Bu kiliselerden on dört tanesi kaya kilisesi, iki tanesi taş kilisedir. Bu nedenle çalışma içerisinde, konu kapsamına giren on dört kaya kilisesindeki otuz dokuz sahneye yer verilmiştir. Taş ile inşa edilen kiliselerdeki mucize sahnelerine karşılaştırma ve değerlendirme bölümünde değinilmiştir. Tespit edilen mucize sahnelerinden, El Nazar Kilisesi'ndeki, Lazarus'un dirilişini konu alan sahne günümüze ulaşamamıştır. Günümüze ulaşan sahnelerin bir kısmında yoğun tahrip görülmektedir. Bölgedeki mucize sahnelerinden üçünün daha önceki yayınlarda yanlış tanımlandığı tespit edilmiş ve düzeltilmiştir. Kapadokya Bölgesi'ndeki mucize sahnelerinin genellikle Hıristiyan İkonografisi'ndeki temel kalıp şemalarıyla benzer biçimde resmedildiği görülmektedir.
Şehzade Mehmed Türbesi tezyinatı

Kanuni Sultan Süleyman'ın genç yaşta vefat eden oğlu Şehzade Mehmed için inşa ettirdiği Şehzade Mehmed Külliyesi, bir şehzade için mimari adab kodlarının aşıldığı örneklerden biridir. Külliye elemanlarından caminin, çift şerefeli iki minareye sahip olması ve dört yarım kubbeyle genişletilmiş harim bölümüyle selatin camisi özelliği göstermektedir. Şehzade Mehmed Külliyesi'nde mimari adab kodlarının göz ardı edilmesi, Kanuni Sultan Süleyman'ın Şehzade Mehmed'i veliaht olarak görmesinin etkisi büyüktür. Külliye inşası için de yer olarak, yeniçeri koğuşlarının bulunduğu Eskiodalar'ın tercih edilmesi, zamanın koşulları içerisinde yaşanan olaylara binaen, yeniçerilere karşı mesaj niteliğindedir. Külliyenin ise asıl var olma nedeni Şehzade Mehmed Türbesi'dir. Şehzade Mehmed Türbesi'nde eski dönemlerden beri uygulanan sekizgen plan uygulanmıştır. Mimari açıdan bir yenilik getirmeyen türbe, süsleme açısından eski ile yeniyi harmanlayan ve kendisinden sonra inşa edilecek türbelerin süslemesine öncülük edecek ekole sahiptir. Tezyinatta kullanılan motiflerden ve yazı programı için seçilen ayet ve hadislerden, türbenin çini, taş, ahşap, kalem işi, maden, alçı süsleme ve yazı programının belirli bir program dahilinde düzenlendiği anlaşılmaktadır. Bu süsleme düzeni çeşitli malzeme ve tekniklerle uygulanmıştır. 'Şehzade Mehmed Türbesi Tezyinatı' adlı tezimizde Şehzade Mehmed Türbesi hakkında yapılmış eski yayınlar da baz alınarak, daha önce yayınlarda üzerinde durulmayan ayrıntıların en ince detaylarına kadar inilerek, benzer türbelerle karşılaştırılması ve değerlendirilmesi yapılmış, mimari ve süsleme bakımından tek başlık altında toplanan monografik bir eser ortaya çıkarılmıştır.
Orta Bizans Dönemi Konstantinopolis Manastır atölyeleri ve resimli el yazmaları üretimi

Bu doktora tezinin konusunu ikonoklazma döneminin 843'te sona ermesiyle başlayıp, başkent Kostantinopolis'in 1204'teki Latin istilası ile sınırlandırılan Orta Bizans Dönemi içinde Konstantinopolis'in manastırlara bağlı el yazması üretim atölyeleri ve resimli el yazmalarının üretimi oluşturmaktadır. El yazması üretiminde insan unsuru başta olmak üzere, mekana, malzemeye dayalı diğer unsurlar tez için önem arz eden kavramları içinde barındırır. Bir eserin kaleme alındığı mekanı teşkil eden manastır scriptorium'u, katip-keşişin temsil ettiği kalligraphos ve bibliographos kavramları, eser üretimi için gereken yazı araç-gereçleri, genelden özele yayılan bir anlatım şeması içinde aktarılmaktadır. Manastır kavramının, Hıristiyanlığın yayılmaya başladığı döneme denk gelen oluşum evresinden Bizans toplumunun en önemli kurumsal bileşimine dönüşerek yapısall değişimlere uğradığı döneme dek uzanan gelişim süreci, kronolojik çizgide ilerleyerek ele alınmaktadır. Konstantinopolis'in dokuz manastır scriptorium'u, Orta Bizans döneminde el yazması üretiminde faaliyet göstermiştir. Bu manastırlarda üretildiği doğrudan ya da -paleografik ve kodikolojik kanıtlara dayalı- dolaylı olarak kanıtlanabilen yirmi el yazması günümüze ulaşmıştır. Eserlerin kolophon'larından yirmi manastır katibinin-ressamının adını öğrenmek mümkün olmuştur. Bazı katiplere ilişkin prosopografik kaynaklarda bilgiler mevcuttur; bazılarının yalnızca yazmaların kolophonlarında adı geçmektedir ve haklarında bilgi yoktur. Bazı katip ve ressamlar ise anonimdir. Tezimize konu olan Konstantinopolis manastır üretimi söz konusu eserlerin dördü dışında on altısı kesin tarih verir. Eserler 10 .-12. yüzyıllar arasına aittirler. Bu el yazmalarının bazılarında inisyaller ve çizgisel bezemeler, bazılarında çok renkli tezhip minyatürleri, bazılarında tam sayfa ya da marjlara yerleştirilmiş figüratif minyatürler, bazılarında tümü birden yer almaktadır. Renkli minyatürlerde tempera tekniği kullanılmıştır. İncelediğimiz figüratif minyatürlerin çoğu alegorik sahnelerden oluşur; sembolik anlamlar taşırlar. Özellikle Mezmurlarla ilişkilendirilmiş minyatürler khristolojik ve soteriolojik temalara atıfta bulunmaktadırlar.
Iconography of a catholic victory: The Battle of Lepanto in İtalian painting

Bu çalışma, İnebahtı Savaşı'nın dini konulu resimlerini analiz ederek savaşın Katolik dünyası için sembolik önemini incelemeyi hedeflemektedir. İnebahtı Savaşı 7 Ekim 1571'de Osmanlı Devleti ve Venedik, Papalık Devleti ve İspanya'dan oluşan Kutsal İttifak Donanması arasında meydana gelmiş bir deniz muharebesi olmasına rağmen, Kutsal Lig'in buradaki zaferi Katolik mezhebinin on altıncı yüzyılda 'kafir' olarak nitelendirdiği Osmanlıların Akdeniz'deki ilerleyişi ve Protestanların hızla yayılan Reform çalışmalarına karşı kendi otoritesini yeniden sağlamasına yardımcı olmuştur. Bu çalışma, birincil ve ikincil kaynak taraması ve resimlerin çoğunu birebir yerlerinde gözlemlemenin yanı sıra, İnebahtı Savaşı temalı İtalyan dini resimleri ile diğer sanatsal çalışmaları betimsel ve ikonografik analiz yöntemleriyle detaylı olarak incelemektedir. Farklı dönemlerde farklı Katolik bölgelerden dini temalı İnebahtı Savaşı konulu 85 resmin analizinin gösterdiği üzere, bu sanatsal çalışmaların ortak özelliği gelenekselleşmiş bir şekilde vurgulanan, savaşın kazanılmasını sağlayan olgunun ilahi müdahale olduğu inancı. Bahsi geçen resimlerde de genellikle Tesbihli Meryem gibi aziz figürlerinin savaş tasvirlerinin üzerinde belirerek Kutsal İttifak donanmasını yönlendirdiği, böylelikle Kutsal Lig'in Osmanlı Devleti karşısında elde ettiği zaferin Katolik inancı sayesinde gerçekleştiği. Özet olarak bu çalışma, Kutsal Lig'in kazandığı İnebahtı zaferinin öncelikle Katolik Karşı Reformu sürecinde İtalyan yarımadasında Katolik propagandası yapmak üzere bir araç olarak kullandığını, sonra da yüzyıllar boyunca Katolik gücünün göstergesi olan bir sembol haline geldiğini söylüyor.
Sinop Seyyid Bilal Türbesi Haziresi'ndeki mezar taşları

İSinop Seyyid Bilal Türbesi Haziresindeki Mezar Taşları? adlı bu çalışmamızda toplam mezar taşı sayısı 170 dir. Başucu şahidelerinin toplam sayısı 108 dir. Ayakucu şahidelerinin toplam sayısı 62'dir. Tespit edilebilen 63 erkek mezar taşı kitabesi, 41 kadın mezar taşı kitabesi vardır. Cinsiyet kimliği tespit edilemeyen 5 mezar taşı kitabesi bulunmaktadır. En erken tarihli mezar taşı 808 h./1406m. tarihlidir. En geç tarihli mezar taşı 1346 h./1928m tarihlidir. Mezar tipleri; Şahideli Toprak Mezar, Şahideli Çerçeveli Mezar, Şahideli Üzeri Açık Sanduka, Şahideli Üzeri Kapalı Sanduka, Şahideli Sanduka, Şahideli Kapak Taşlı Mezar, Tek Kaideli Mezar, Çift Kaideli Mezar olmak üzere 8 başlıkta incelenmiştir. Mezar taşı tipleri; Kadın Mezar Taşları ve Erkek Mezar Taşları olmak üzere iki grupta incelenmiştir. Başlık tipleri incelenirken Erkek Başlık Tipleri ve Kadın Başlık Tipleri olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Mezar taşlarında üç farklı malzeme tespit edilmiştir. 159 mezar taşının malzemesi mermer, 3 mezar taşının malzemesi kalker, 8 mezar taşının malzemesi taştır. Mezar taşı kitabelerinde yazı türü olarak sülüs ve ta'lik kullanılmıştır. Mezar taşlarında görülen süslemeler bitkisel, nesnel, geometrik, yazı ve simgeseldir.
Lübnan/Trablusşam'daki Memluk Dönemi medreseleri

Günümüzde Lübnan sınırları içerisinde bulunan ve geçmişşte Tripoli olarak bilinen Trablusşam, eski devirlerden beri farklı kavim ve uygarlıklara ev sahipliği yapmış, 1289'dan itibaren 228 yıl boyunca (1289-1517) Memlukların hakimiyetinde kalmıştır. 26 Nisan 1289'da Haçlıların elinden alınan Trablusşam, gerçek anlamda bir şehir kimliğini Memluk hakimiyetinde kazanmıştır. Memluklar tarafından 1289'da alındıktan sonra Sultan Kalavun, Haçlı şehrinin kurulu olduğu el-Mina liman bölgesini tamamen yıktırarak yeni şehri yaklaşık 2 kilometre doğuda bulunan Hacılar Tepesi'nin eteklerine kurdurmuştur. Yeni kurulan kentte iskan çalışmalarının yanı sıra cami, medrese, han, hamam, çeşme gibi yapılarla birlikte şehirleşme çalışmalarına başlanmıştır. 1294 tarihli Mansuri Ulu Camii çevresinde şekillenmeye başlayan şehir, tam anlamıyla iskana elverişli bir hale gelmiştir. İnşa edilen eğitim yapılarından olan ve medrese olarak bilinen yapılar bilhassa Ulu Camii çevresinde olmak üzere şehrin her tarafına kurulmaya başlanmıştır. Diğer Memluk kentlerinden Kahire, Şam, Halep ve Kudüs gibi ilim merkezlerine nazaran daha mütevazı bir görüntü sergileyen Trablusşam çok sayıda medrese yapısına sahiptir. Yerinde yapılan saha araştırması neticesinde Memluk dönemine ait olup medrese olarak bilinen on altı yapı incelenmiştir. Üç farklı plan tasarımının görüldüğü Trablusşam medreselerinin hiçbirinde gerek Anadolu gerekse Memluk coğrafyasındaki diğer kentlerde görülen medreselerde olduğu gibi öğrenci odaları bulunmamakla beraber daha işlevsel yapılar olarak inşa edilmiştir. Bu çalışmada Trablusşam'da Memlukler döneminde inşa edilmiş olup medrese olarak bilinen yapılar ele alınarak, plan ve süsleme açısından çağdaşı olan diğer örneklerle karşılaştırılarak incelenmiştir.
Antalya türbeleri

Antalya iklimi, verimli toprakları ve sahip olduğu uzun kıyı şeridi sayesinde her dönem önemli bir merkez olmayı başarmıştır. Asırlar boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olan Antalya şehri geçmişşe ait zengin mimari izler taşımaktadır. Tarihin canlı tanıkları olan mimari yapılar bünyelerinde barındırdığı yaşanmışlıklar ve maruz kaldıkları değişimlerledönemleri hakkında bilgi veren en önemli unsurlar arasında yer almaktadır. Mimari olarak önemli eserler barındıran şehirde türbe yapılarının sanat tarihi açısından yeterince incelenmediği görülmüştür. Söz konusu eksikliğin giderilmesi düşüncesiyle 'AntalyaTürbeleri'' başlıklı çalışma hazırlanmıştır. Çalışmamızda, Antalya il merkezi ve ilçelerinde yer alan, Anadolu Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı dönemine tarihlendirilen türbeler incelenmiştir. Bahsi geçen türbeler iki farklı ana başlık altında değerlendirilmeye tabi tutulmuştur. Yapılan saha ve kaynak araştırmaları sonucunda Antalya il merkezi ve ilçelerinde; 14 adet türbe yapısı günümüze asli haliyleulaşmıştır. Geriye kalan 16 adet türbe yapısı son yıllarda yeniden inşa edilmiş olup toplam 30 adet türbe tespit edilmiştir. Söz konusu türbeler; Antalya il merkezi başta olmak üzere Alanya, Elmalı, Serik, Akseki, Finike, Gündoğmuş, İbradı, Korkuteli ve Manavgat ilçelerinde yer almaktadır.
Türkiye Selçukluları zamanında Tokat ve çevresindeki kervansaraylar

Bu çalışmada Türkiye Selçukluları zamanında Tokat ve çevresinde inşa edilmiş olan kervansarayları tanıtarak, bu yapıların inşasında etkili olan başlıca sebepleri ortaya koymak suretiyle, kervansarayların Türk kültür tarihi içindeki iktisadi ve içtimai rollerini açıklığa kavuşturmak amaçlanmıştır. Araştırmada öncelikli olarak kervansarayların genel bir tanıtımı yapılarak, kervansaray, han ve ribat kavramlarının ortak ve farklı özellikleri ortaya konmuştur. Araştırmanın devamında Türkiye Selçuklu Devleti'nin yönetim politikasının temelini teşkil eden ve hemen hemen bütün Selçuklu Sultanları'nın ilgi gösterdiği iç ticaret politikaları, kervansaraylar konusu bütünlüğü içerisinde, kervansarayların yüklendiği iktisadi görevler de belirtilerek, Selçukluların ticarete verdiği büyük önem belirtilmiştir. Böylelikle bu ticaret anlayışının önemli bir safhasını oluşturan, Anadolu da o dönemde kullanılmakta olan, ticaret kervanlarının yoğunlukla gelip-geçtiği önemli yol güzergahları üzerinde de durulmuştur. Çalışmanın temelini teşkil eden Türkiye Selçukluları zamanında Tokat ve çevresindeki kervansaraylar ise tez içerisinde görsel öğeler eşliğinde sunulmuş olup, Selçuklu dönemi Türkiyesinde önemli bir iktisadi ve içtimai vazife gören, Tokat çevresindeki bu kültür varlıkları tanıtılmıştır. Çalışmanın ekler kısmında da Türkiye Selçukluları zamanında yapılmış olan Anadolu'daki kervansarayların listesi verilmiştir.
Kubad-Abad Sarayının haçvari çinileri üzerindeki bitkisel süsleme

Bu çalışma, Konya ili sınırları içinde Beyşehir gölünün güneybatı kıyısında yer alan Anadolu Selçuklu Dönemine ait Kubad-Abad Sarayının haçvari çinileri üzerindeki bitkisel süslemeyi malzeme, teknik, biçim ve kompozisyon özelliklerine göre tasnifleyip, tanımlayıp, değerlendirmek amaçlanmıştır. Saraylara özgü teknik ve formlarıyla mimariye renk katan bitkisel süslemeli çiniler arasından Kubad-Abad kazı evi deposunda korunan 1981- 1990 yıllarına ait biçim ve kompozisyon özelliklerini sunabilecek sağlamlıktaki 30 eser üzerinden çalışılmıştır. Haçvari çiniler üzerindeki bitkisel süslemenin genel karakteri taş, ahşap, alçı, kalem işi ve halı gibi farklı malzemelerdeki el sanatlarındaki örnekleri ile desteklenip Kubad-Abad Sarayının haçvari çinileri üzerindeki bitkisel süslemeler ile ilgili değerlendirme ve sonuçlara ulaşılmıştır. Tezin konusunu oluşturan çiniler sıraltı tekniğinde yapılmış ve çoğunlukla 2.3 cm.-2. 7 cm. hamur kalınlığına sahip olup bazı örneklerde daha ince 2 cm. bazılarında ise daha kalın 2.8 cm. hamur kalınlığına sahiptir. Çinilerin sağlam kalabilen büyük çoğunluğunda kol genişlikleri 6.8 cm. - 7.8 cm. arasındadır Bazı örneklerde ise kol genişlikleri 8 cm.' dir. Çinilerin tamamında hamur beyaza yakın açık krem rengi tonlarındadır. Haçvari çiniler üzerindeki bitkisel süslemeler genellikle palmet, rumi, laleyi andıran palmet, yaprak, çintemeni ve kompozit motiflerden meydana gelmektedir. Desenler genellikle çevrilerek, bölünerek, çoğalarak ya da birbirini izleyen simetrik düzenlemelerle kompozisyonlar oluşturmuştur. Sınırsız bir düzenleme söz konusudur. Bu motifler birbirleriyle uyum içerisinde ve şablon kullanmadan serbest çizim yöntemiyle oluşturulmuşlardır. 1965 yılından bu yana yapılan kazılarda çeşitli malzeme ile Türk Sanatı adına önemli bir kaynak olan Kubad-Abad Saray Külliyesi, devam eden kazı çalışmalarıyla birçok yeni belgeyi ortaya çıkarması ile bu dönem bilgilerini sürekli beslemeye devam etmektedir.
İran müzelerinde bulunan İlhanlı Dönemi seramikleri

Moğol istilası döneminde Horasan, İran, Anadolu ve Suriye gibi coğrafyaların yağmaedilmiş, yakılıp yıkılmış olduğu hemen her tarihçi ve tarihe dair az da olsa ilgisi olan herkes tarafından bilinmektedir. Moğollar, 13. Yüzyılın ilk çeyreğinden başlamak üzere -özellikleOtrar Faciası sonrasında- Maveraünnehr, Harezm, Horasan, İran ve buradan Anadolu ve Suriye'ye kadar uzanan geniş coğrafyalarda İslam'a ve bu dini benimseyen halka yönelik oldukça sert ve baskıcı bir tutum içerisinde olmuşlardır. Bununla birlikte Cengiz Han'ınkurduğu Moğol İmparatorluğu'nun bir parçası olup bilhassa İran'da merkezileşmiş olanİlhanlılar'ın İslamiyet'i benimsemesi ile bu sert ve baskıcı tutum terk edilmiş, bölgede bir barış ortamı ve sükunet tesis edilmiştir. Bu ortam, bir taraftan yerli halkın İlhalılar'ıbenimsemesini sağlarken diğer taraftan bu bozkırlı halkın, bu yeni coğrafyada farklı alanlara ilgi duymasına ve belki de birçok anlamda medeniyete kucağını açmasına imkan vermiştir. Nitekim İlhanlı hükümdarları, 13. asrın ikinci yarısında oluşmaya başlayan bu yeni ortamda sanata ilgi duymaya ve sanatçıları himaye etmeye de başlamışlardır. Bu yeni ve huzurlu zeminde -diğer alanlar da olduğu gibi- sanat alanında da sanatçılar, özellikleçömlekçiler ve seramik ustaları kendilerini geliştirmiş, fırında pişirme yöntemini kullanarak ve kullandıkları malzemelere yeni maddeler ilave ederek yeni seramik ürünler ortaya koymaya başlamışlardır. Bilhassa lüster tekniğinde büyük bir ilerleme kaydeden bu dönem seramik ustalarına, gerek çömlek gerekse seramik hususundaki tecrübelerini aile içerisinde, nesilden nesile aktaran ve geliştiren Ebu Tahir ailesi örnek olmuştur. Bu şekilde ortaya çıkan veya kendisini geliştiren ustaların tecrübelerini farklı yerlerde icra etmiş olmaları veya İran'dan seramik ihracatı yapılmış olması gerekir ki İlhanlı döneminde İran'a has olarak gördüğümüz seramik örneklerine, Suriye ve Anadolu gibi yerlerdeki farklı merkezlerde de rastlanmıştır. Özellikle İran'a has bir seramik tekniği olan minaitekniğindeki örneklere, lüster tekniğinde yapılmış, renk kalitesi bakımından oldukça üst düzeyde ve desenlerinde büyük bir hassasiyet gördüğümüz seramik örneklerine bu coğrafyalarda az da olsa rastlanması söz konusu durumu daha iyi açıklamaktadır. Bu çalışmada, özellikle İran'da beş önemli müzedeki 273 seramik eser merkeze alınarak ve bu seramikler üzerinde incelemeler yapılarak, hem bu seramiklerin özellikleri hem de İlhanlıdönemi İran seramiğinin Suriye ve Anadolu coğrafyasıyla bağlantısı ortaya konulmaya
Diyarbakır'daki İslam dönemi mimarisinde süsleme

doğu ve batı arasında bağlantı sağlayan önemli stratejik konumu nedeniyle her dönemde önemli bir merkez niteliği taşımıştır. Anadolu'nun slam kültürüyle en erken karşılaşan yerlerinden biri olan kent, 7. yüzyılda başlayan bu süreçte farklı siyasi strüktürlerinhakimiyeti altında kalmıştır. 11. yüzyılda gerçekleşen Türk hakimiyeti ile birlikte değişik etki alanları içerisine giren Diyarbakır'da, bu etkilerin ışığı altında çeşitli görünümler sunanfiziksel bir çevre oluşturulmuştur. Bu çevre kentin sosyal, ekonomik, dini, siyasi bağlantılarınıgösterecek önemli ayrıntılara sahiptir. Süsleme bu ayrıntılar içinde başta gelmektedir. Diyarbakır'daki slam dönemi mimari süsleme anlayışı, her dönemde değişiketkenlere bağlı olarak farklı üslup gelişimleri izlemiştir. Mervani, Büyük Selçuklu, naloğlu, Nisanoğlu, Artuklu, Eyyubi, Akkoyunlu ve Osmanlı dönemlerinde yoğunlaşan süslemelercami, medrese, türbe, han, saray, kale gibi değişik yapı tipleri üzerinde karşımıza çıkmaktadır. Cami, mimarinin odak noktasını teşkil eden yapı olarak en yoğun süslenen yapı konumundadır. Bölgenin geleneksel yapı malzemesi taş süslemenin de ana malzemesi konumundadır. Taşa göre daha az kullanılan çini ve ahşap çoğunlukla içmekanlara yönelik kullanılmıştır. Teknikler, geleneksel uygulamaları devam ettirmekte ve herhangi bir yenilik getirmemektedir. Geometrik, bitkisel, figür ve yazı olmak üzere dört grup olarak karşımıza çıkansüslemelerin yanı sıra mukarnas, kemer, silme, sütun gibi yapısall elemanlara süslemeniteliğinin kazandırıldığı örnekler de mevcuttur. Ayrıca bütün bu gruplar içinde yer almayankandil, istiridye, damla motifi gibi kullanımlara da yer verilmiştir. Bunlar içinde çoğunluğu teşkil eden geometrik ve bitkisel süslemeler sonsuzluk anlayışı, ritim, simetri gibi bazı genel ilkelere uygun şekillenmiştir. Figür özellikle Büyük Selçuklu, Artuklu ve Eyyubidönemlerinde yoğunlaşmaktadır. Prototiplerinin slam öncesi Türk sanatında görüldüğüfigürler, Orta Asya'daki geleneğin ran üzerinden geçerek Anadolu'ya gelmesi nedeniyle bazı biçimsel farklılıklara uğrasa da ilk örneklerle benzerliklerini büyük orandakorumuşlardır. Siyasi yapılanmalara göre ayırt etmekte güçlük çektiğimiz süslemelerde motif ve kompozisyonlar ile bunları ele alış tarzında üslupsal bir süreklilik söz konusudur. Farklı siyasi yapılanmaların ortak olarak tanımladıkları kültür ortamında üretilen süslemeler -özellikleAkkoyunlu öncesinde- bugünkü coğrafi sınırlandırmalar göz ardı edilerek Suriye, Irak, Orta Asya'yı içine alan geniş çizgiler içinde düşünüldüğü takdirde anlam kazanmaktadır. Osmanlı döneminde adını taşıdığı beylerbeyliğinin merkezi olarak bölgedeki önemli stratejik noktalardan biri olan Diyarbakır'daki Osmanlı eserleri, Güneydoğu Anadolu Bölgesi içinde Osmanlı kimliğini en güçlü yansıtan örnekler niteliğindedir. Yapılara Osmanlıgörünümü kazandıran, motif ve kompozisyonlarından ziyade, süsleme repertuarının ele alınışbiçimidir. Buna karşın bazı ayrıntılarda gelenekselleşen Osmanlı öncesi sanat gelenekleri ile yerli özelliklerin de ağır bastığı görülmektedir.