Çocukların mekan algısı ve katılımcı tasarım yöntemlerinde rolü: Muş ve Harran yerleşimleri

Mekansal tasarım süreçlerinde çocuğun varlığı ve etkin rol alışı mekanın kalite kriterleri adına büyük önem taşımaktadır. Bir mekan çocuklar için uygun tasarlandığızaman aslında birçok farklı grubun ortak yararına hizmet edebilir nitelikte olmaktadır. Öte yandan sürekli değişen ve dönüşen mekanda geleceğin yetişkinleri olarak bugünün çocuklarını dahil etmeden yapılacak müdahaleler eksik kalacaktır. Çocuklar mekansal anlamda ülkemizde birçok sorunla karşı karşıya kalmaktadır. Bu sorunlar yaşanılan yerin kendi dinamiklerine göre değişiklik göstermekte ve her yerde eşit yaşanan bir çocukluk deneyiminden bahsetmek mümkün olmamaktadır. Çocukların mekan tasarım süreçlerine dahil olabilmeleri adına mekan ile kurduklarıilişkinin, ihtiyaçlarının, sorunlarının anlaşılması gerekmektedir. Yetişkinler ile çocuklarının deneyimledikleri mekan birbirinden farklılaşmaktadır. Bu farklardan bir tanesi kullanım amacı ve şeklidir. Çocuk ile yetişkin aynı mekanı farklı işlevler ve ihtiyaçlar üzerinden kullanmaktadır. Farklardan bir diğeri iseölçektir. Yetişkin ile çocuk arasındaki ölçek farkı mekansal sınırlar anlamında, mekanı algılamak anlamında, mekandaki hareketlilik anlamında etkili olmaktadır. Mekandaki sınırlar fiziksel olarak karşımıza çıkabileceği gibi görünmez sınırlar olarak da karşımıza çıkabilmektedir. Ancak görünmez sınırlar yine yetişkin ve çocuk arasında farklılık göstermektedir. Yetişkinlerin normlar üzerinden kurduklarıgörünmez sınırlar çocuklarda deneyime bağlı olarak gelişmektedir. Çocuklar mekanıyetişkinlerden farklı kullanmaktadırlar. Dolayısı ile günümüz çocuklarının mekanla nasıl ilişki kurduklarını ne tür mekansal ihtiyaçlarının olacağını yetişkinler ve profesyoneller olarak tahmin etmek ve mekan tasarımına çocuk fikirlerini dahil etmek yetişkin bakış açısı ile mümkün değildir. Bu noktada katılım kavramı ön plana çıkmaktadır. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi eşitlik ilkesi ile 18 yaşına kadar bütün bireyleri kapsayan hakları tanımlamaktadır. Katılım hakkı da sözleşmenin 12. Ve 13. Maddelerinde açıkça ifade edilmektedir. Günümüz mekan disiplinlerinde yapılan projeler incelendiğinde çocuk odaklı çalışmaların kentlerde yoğunlaştığını görmekteyiz. Çocuk, kentlerde var olan sorunlara yönelik çözüm getirmek amacı ile gerçekleştirilen projelerle ön plana çıkmakla beraber piyasada üretilen projeler dahilinde de bir reklam değeri taşımaktadır. Bu durum uygulama aşamasında katılımcı süreçlerin hem sürat hem de maddi nedenler ile yüzeysel bir şekilde yapılmasına sebep olmakta ve katılımcı tasarım anlam kaybına uğramaktadır. Bu durum katılımcı süreçlerin uygulanmasına yönelik kriterlerin belirlenmesi gerekliliğini getirmektedir. Kırsal mekanın ölçek, fiziksel sınırlar, hareketlilik anlamında kentsel mekanınsağlayamadığı imkanları sağlaması çocukların kendi yaşam alanları ile çok daha rahat iletişim kurmalarına imkan sağlamaktadır. Kırsal mekanda çocuklaryetişkinlerden bağımsız bir kullanım ağına sahiptir. Bu durum özellikle katılımcı tasarım bağlamında ve saha çalışması anlamında büyük bir avantaja dönüşmektedir. Bu çalışma özellikle katılım hakkının mekansal projeler dahilinde nasıl uygulanabileceğine ilişkin kırsal mekanda bir deneyim birikimi yaratmaktadır. Çalışma katılımcı tasarım içerisinde bir yöntem olarak oyunun 6-12 yaş grubu çocuklar ile nasıl kullanılacağına ilişkin inceleme ve alan çalışması içermektedir.