İşiten bir Türk anne ile ana sınıfına devam eden işitme engelli çocuğunun doğal ev ortamında çeşitli bağlamlardaki etkileşimlerinde annenin kullandığı emir ifadelerinin betimlenmesi

YÜKSEK LİSANS TEZ OZU İŞİTEN BİR TÜRK ANNE İLE ANA SINIFINA DEVAM EDEN İŞİTME ENGELLİ ÇOCUĞUNUN DOĞAL EV ORTAMINDA ÇEŞİTLİ BAĞLAMLARDAKİ ETKİLEŞİMLERİNDE ANNENİN KULLANDIĞI EMİR BİLDİREN İFADELERİN BETİMLENMESİ Sevinç YILMAZ Özel Eğitim Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ocak- 2000 Danışman: Doç. Dr. Yüdız UZUNER Bu çalışmanın amacı, işiten bir Türk anne ile anasınıfına devam eden işitme engelli çocuğunun doğal ev ortamında çeşitli bağlamlardaki etkileşimlerinde annenin kullandığı emir bildiren ifadeler ve işitme engelli çocuğunun bu ifadelere yanıtlarını betimlemektir. Bu araştırma, 'Betimsel Yöntem'e göre desenlenmiştir. Betimsel yöntemin katılımcı gözlem tekniği uygulanarak toplanan veriler videoteyp kullanılarak etkileşim analizine dayalı olarak çözümlenmiş ve betimsel istatistik teknikleri ile desteklenerek yorumlanmıştır. Araştırmaya katılanlar, okul öncesi çağda işitme engelli bir çocuk ve onun annesidir. Çocuğun aile üyeleriyle ve okuldaki iletişim tarzı işitsel sözeldir. Bu araştırma için tüm veriler; ailenin günlük rutinlerin gözlemlerine dayalı saha notları, görüşmeler, odyo ve videoteyp kayıtları ile toplanmıştır. Tüm veriler, aktiviteler temel alınarak gözden geçirilmiş ve sınıflandırılmıştır. Videoteyp kayıtlarına, mikroetnografık analiz tekniği uygulanmıştır. Ek olarak, niceliksel analiz de yapılmıştır. Verilerin analizine göre, oyun ailenin günlük rutinlerinin ayrılmaz bir parçasıdır. Anne, çocuğuyla gerçekleştirdiği günlük birçok aktiviteyi oyun şeklinde gerçekleştirmektedir. Onlar sıklıkla bilişsel ve sosyal oyunlar oynamaktadır. Bunun yanında kitap bakmayı ve meyva yemeği oyunlaştırmaktadırlar. Sıklıkla oynadıkları sosyal oyunlardan 'hırsız-polis', 'taşıtların çarpışması'; bilişsel oyunlardan 'Bil Bakalım' oyununun analizi yapılmıştır. Bu aktiviteler sırasında annenin kullandığı emir ifadeleri ve çocuğun verdiği yanıtlar incelenmiştir. Bu analizlere göre, her bir aktivitede annenin kullandığı emir ifadelerinin türü ve amaçları farklılık göstermiştir. Bunun kaynağı ise çocuk, etkileşimdeki malzeme ve annenin çocuğun dil düzeyi hakkındaki düşünceleri olarak belirlenmiştir. Bu çalışma, işitme engelli çocukların dil / iletişim gelişmeleri alanında ilk çalışmalardan biridir. Bu araştırmanın deseni, anne ile işitme engelli çocuğu arasında oluşan doğal etkileşimleri araştırılmasını ve betimlemesini sağlamıştır. Ill Yöntemin doğal etkileşimlerini yakalama özelliğinden başka bu araştırmanın bir diğer özgünlüğü, katılanların Türk anne ve günlük yaşamında işitsel-sözel yöntemle iletişim kuran işitme engelli çocuk olmasıdır. Bu araştırma işitme engelli çocuk-işiten anne ve işiten çocuk-işiten anne etkileşimlerinin incelendiği doğal araştırmalara benzerlik gösteren sonuçlar vermiştir. Araştırma, işitme engelli çocukların iletişimci olmaları konusunda kuramsal bakış açısı geliştirmeye yarayan sonuçlar sağlamıştır. Bu kuramsal bakış açısı işitme engelli çocuğu olan işiten annelerin, çocuklarıyla iletişim çabalarında rehberlik edebilir. Bu sonuçlar daha geniş katılanlı araştırmalara yöntemsel temelinde sağlamıştır. Bu araştırmaların sonuçları, işitme engelli çocuklar için hazırlanacak eğitim programlarına yol gösterebilir.