Yenileşme ve kentsel sit alanlarında uygulamaları: Kadıköy Tarihi Çarşı sit alanı örneği

mirası olan ve özellikle de mesleki sorumluluğumuz gereği daha hassas olmamızı gerektiren, gelecek kuşaklara aktarmanın bilincindeolduğumuz tarihi kentsel dokular, modern dünyada hızla yaşanan kentleşme ve getirdiği sorunların baskısı ve etkisi altında, zaman içinde sahip olduğu özellikleri kaybetme, yok olup gitme, köhneme tehlikesi ile karşı karşıya kalmaktadır. AB'ye uyum sürecinde, geleneksel planlama yaklaşımından, yenilikçi planlama yaklaşımına yönelim ile özellikle sürdürülebilir kalkınma stratejisikapsamında, (3E) ekonomi-ekoloji-eşitlik kavramları çerçevesinde (3K)Kentsel- Kurumsal- Kültürel boyutlarının ele alınması kaçınılmaz olmuştur. Kentlerde yaşanacak yenileşme süreçleri içinde, kent yönetimleri ve aktörlerin başarılı olabilmeleri için bazı yeni yasal düzenlemelere ve yenilikçi yaklaşımlara ihtiyaç duyulacaktır. Yenileşme sürecinin kaçınılmaz olduğu tarihi dokulardan birisi de İstanbul'un deniz ve kara ulaşımında da önemli bir transfer merkezi niteliğinde olan ve 18. yy Türk kenti yerleşmesinin kültürel çeşitliliğini ve dönemin özgün sivil mimari örneklerini günümüze taşıyan Kadıköy tarihi Çarşı Bölgesidir. Bu tarihi doku, koruma altına alınmak amacıyla Kültür Bakanlığı İstanbul İli II Numaralı Kültür Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nca13.09. 1991 / 3623 sayılı kararı ile Sit Alanı ilan edilmiş, 1/500 ölçekli koruma amaçlı imar planı 13.05.1993/ 5802 sayılı kararı ile uygun görülmüştür. Kadıköy, İstanbul'un, boğazın Marmara Denizine açıldığı güney kesiminde yer alan, ilk çağlardan bugüne her zaman ilgi görmüş, birçok uygarlığa sahne olmuş bir liman yerleşim alanıdır. XÇoğunluğunu Rum balıkçıların oluşturduğu bir köy niteliğindeki Kadıköyyerleşim alanı, 1453'te İstanbul'un fethi ile gelişmeye başlamıştır. Ancak bugün Kadıköy' Tarihi Çarşı Sit Alanı olarak tanımlanan ve Kadıköy'ünmerkezini oluşturan yerleşim alanının fiziksel yapısının oluşumu 17. yy başlarında Osman Ağa Camisi'nin inşa edilmesi ile başlamış ve bölgedeki ilk Türk Mahalleleri Osman Ağa Cami'nin etrafında gelişmiştir. Kadıköy tarihi çarşı alanı,18. yy'dan itibaren Türk ve Rumlarla şekillenmiş,19. yy da Ermenilerin de katılımı ile konut ve ticaret merkezi halineOsman Ağa Mahallesinde 882 ev ile 290 dönüşmüştür. Bu dönemdedükkanın mevcut olduğu bilinmektedir. Yaklaşık 6.5 ha olan Çarşı ProjeAlanında bugün 125 adedi tescilli olmak üzere yaklaşık 400 bina yeralmaktadır. 1860 yılında yaşanan büyük yangında merkezde 250 yapının tamamınınyandığı kayıtlara geçmişştir. Yangın sonrasında ızgara plan uygulaması yapılarak bugünkü çarşı düzenlemesini oluşturulmuştur. Çoğunlukla 18. Osmanlı mimarisinin özgün örneklerinin yer aldığı tarihi çarşı bölgesindebugün, kullanım değişiklikleri nedeni ile yapılan müdahaleler sonucu eski dokunun büyük ölçüde kaybolduğu görülmektedir. Kadıköy Tarihi Çarşı Sit Alanında İnsan ve vizyon odaklı kentsel gelişme ve tarihi kültürel değerlerin yaşatılarak korunduğu, yaşanan bu çöküntünün ve köhneleşmenin, kentsel yenileşme uygulamaları ile yeniden ve özgün hali ile kent yaşamınakazandırılması, bu alandaki fiziksel eskimenin durdurulması ve ıslahedilmesinin sağlanması, sosyal yapının düzeltilmesi ve ekonominincanlandırılarak, yaşam kalitesinin arttırılması için bu alanda yenileşme projesi uygulamasının zorunlu hale geldiği görülmektedir. Tarihi dokuların ve bu dokuları oluşturan kentsel sit alanlarının korunması, değişen dünya ve yaşam koşullarına karşın tarihi dokuların sürekliliğinin sağlanmasındaki en önemli araçlardan birisi de kentsel yenileşme proje veXIuygulamalarıdır. Klasik imar planlama anlayışı ile başarılı sonuçlar elde edilmesi çok da mümkün olmayan tarihsel dokuları, kentsel yenileme ve yenileşme süreçleri ile canlandırmak ve kentsel yaşama geri kazandırmak; bu alanları sosyal, ekonomik ve ekolojik yönden iyileştirmek, planlamanın değişen gündeminde önem kazanmaya başlamıştır. Bu tez kapsamında, yenileşmenin tanımı, Türkiye'de ve uluslararası ortamdagünümüze kadar hangi evrelerden geçtiği, Türkiye'deki gelişim süreci ve İstanbul özelinde yenileşmeye konu olan kentsel sit alanlarına değinilerek, kentsel yenileşme; Kadıköy Tarihi Çarşı Sit Alanı örneğinde incelenmiştir. Sonuç olarak, Kadıköy Tarihi Çarşı Sit Alanı yenileşme proje uygulamasıdeneyimine ve bundan sonraki süreç ile yenileşme projelerine ve uygulamalarına yönelik tavsiye, görüş ve önerilere yer verilmiştir.