Imaginary cities of tomorrow: The way fiction predicts the future of our settlements

Hayali şehirler ya da kurgusal yerleşimler, zaman, mekan ve türlerden arınmış, hayali yapay yerlerdir. Yarının hayali şehirleri, şehirciliğimizin geleceğini tahmin etmemize yardımcı olabilecek kurgusal yerleşimlerdir. Bu araştırmanın amacı, ana akım literatüründe ve medyada sözü edilen yarının hayali şehirleri ile gerçek şehirler arasındaki ilişkileri ortaya koymak ve eğer varsa, yerleşimlerimizin geleceğine dair ortak bakış açılarını ve kurgu tahminlerini ortaya koymaktır. Bu araştırmanın esas iddiası, bir başka deyişle hipotezi şu şekildedir; Kurgudaki yarının hayali şehirleri, muhtemel teknolojik, felsefi ilerlemelere ve değişen doğal, sosyal ve fiziki koşullara göre kentsel tasarımın ve planlamanın geleceği öngören kavramsal laboratuvarlardır. Onlar aynı zamanda kent yaşamını saf insan zihninin yarattığı farklı politik, ekonomik, sosyal, kültürel, doğal ve fiziksel koşullarla canlandırarak gerçek hayattaki kent planlamasını ve tasarımını da etkilemektedir. Hipotezi test etmek için uygulanan yöntem, farklı sebeplerle oluşan her türden dikkate değer örnekleri göz önünde bulundurarak, hayali yerleşimlerin kapsamlı bir tanımını yaparak başlamaktadır. Bu kapsamda hayali şehirler, zamandan mekandan ve türden bağımsız yapay mekanlar olarak tarif edilebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Bundan sonra, tarihsel ve modern kurgusal yerleşimler bölümünde türleri bakımından, erken mitolojik, dini ve hayali şehirler gibi önemli örneklerin katkısıyla tanımlanmaktadır. Bu bölümde Atlantis, Azgard ve Valhala, Olimpus, Şambala, Kamelot, Eldorado, Sodom ve Gomore hayali şehirleri incelenmiştir. Daha sonra erken dönem fantastik roman ve masallarda bulunan şehirler incelenmiştir. Bu bölümde Alis'in Harikalar Diyarı, Muhteşem Oz Büyücüsü'nün Zümrüt Kenti ve Peter Pan'ın Düşler Ülkesi ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Bu aşamanın ardından araştırma, ana hedefi olan modern kurgusal yerleşimler bölümü ile devam etmektedir. Kentler yaratılış nedenlerine göre üç farklı nedenden dolayı sınıflandırılmıştır. Bunlar sosyal, doğal ve fiziksel çevrenin değişimidir. İnsan aklının bu yerleri nasıl oluşturduğunu görmek için fiziksel ortamlar da konut alanları, dinlenme alanları, çalışma alanları, hizmet alanları ve yol ve erişim ile detaylandırılmıştır. Çalışma kapsamında 18 adet hayali kent ayrı ayrı incelenmiş, ilgili görseller birçok kez gözden geçirilmiş, duruma göre plan, kesit veya görünüşleri çizilmiş, ortak bir dil yaratacak gösterim belirlenmiş ve her kentin büyüklüklerini birbiri ile karşılaştırılabilir kılmak için bir ölçek geliştirilerek çizimlere yerleştirilmiştir. İş akışı, kapsamlı bir tartışma ve sonuç ile sona ermektedir. Gelecek öngörüsü hakkında yarının hayali şehirleri yaratım nedenlerine göre üç tür yerleşim yeri vardır. Birincisi, doğal yönelimli değişiklikler için, kıyamet sonrası dünya yerleşimleri odaklıdır. İkinci olarak, sosyal yönelimli değişiklikler için distopya kentleri seçilmiştir. Son olarak fiziksel yönelimli değişimler için bilimkurgu şehirleri, zaman ve mekandan bağımsız olmaları nedeniyle mükemmel örneklerdir. Felaket sonrası dönem hayali şehirleri için felaket türüne göre ayrım yapılarak, her olası felaket türü için en çok bilinen ve en detaylı hayali şehir seçilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda küresel ısınma için, Su dünyası filminden Atoll, enerji felaketi için Mad Max film serisinden isimsiz bir kasaba ve Bartertown, nükleer felaket için Fallout adlı bilgisayar oyunu serisinden Vault 81 ve Diamond City, yapay zekanın dünyayı ele geçirmesi ile ilgili Matrix filminden Zion ve en nihayetinde zombi salgını için The Walking Dead dizisinden Alexandria güvenli bölgesi seçilmiştir. Yapılan detaylı incelemeler sonucu felaket sonrası dünya kentlerinin bazı ortak özellikleri tespit edilmiştir. Genel olarak, kıt kaynakları idare ederek her şeyi dönüştürerek yeniden kullanan bir özellikte oldukları gözlenmiştir. Doğal çevre insana düşman ve elverişsiz hale gelmiş bu sebeple adaptasyon önemli hale gelmiştir. Bunun yanında dinlenme alanları da yok denecek kadar azdır. Sosyal yapıları incelendiğinde bir adalet sistemine sahip olmadıkları, güvensiz ve demokrasiden yoksun bir ortam oldukları söylenebilir. Genellikle küçük topluluklardan oluşmaktadır ve cehalet yaygındır. Bunlar rağmen ayrımcılığın azaldığı gözlenmiştir. Bu yerleşimler için ticaret ve işbirliği hayat ve sürdürülebilirlik açısından önemli faaliyetlerdir. Bu yerleşimlerin fiziksel özellikleri incelendiğinde korumacı bir yapıya sahip oldukları, kasaba ve ticaret merkezlerine sahip oldukları gözlemlenmiştir. Bunun yanında araştırma ve sağlık merkezlerine önem verildiği ve yiyecek üretimine ağırlık verildiği tespit edilmiştir. Distopya kentlerinde de aynı felaket sonrası dönem hayali şehirleri için türüne göre ayrım yapılarak, kendi alanında en çok bilinen ve en detaylı hayali şehir seçilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda Orwel türü distopya için, türe adını veren George Orwell'in 1984 romanından Londra kenti seçilmiştir. Bundan sonra ekmek ve eğlence kategorisinde Açlık Oyunları'ndan Panem ülkesinin başkenti Capitol incelenmiştir. Dünyayı aptalların ele geçirdiği tersine evrim kategorisinde İdiyokrasi filminden Washington D. C. seçilmiştir. Tek kişilik distopyaya örnek olarak The Truman Show filminden Seahaven, duygulardan arınmış topluma örnek olarak da Equilibrium filminden Libria kenti seçilmiştir. Bu yerleşimlerin ortak özellikleri incelendiğinde Distopya Kentleri, sürekli gözetleyerek toplumu baskı altına almak için önemli altyapıya sahip olduğu anlaşılmaktadır. Genel olarak, bireysellik ve özgürlük yoktur. Medyanın sıkı bir kontrolü vardır ve sömürü yöneticilerin kullandığı ortak bir faaliyettir. Doğal çevre, genellikle şehrin dışında yer almaktadır. Her zaman karanlık bir atmosfer vardır. Doğal güzellikler, sıradan insanlar için kasıtlı olarak imha edilir ve üst sınıf için bir ayrıcalık yaratır. Sosyal yapı, mahremiyetin yok edilmesine dayanmaktadır. Toplum genellikle kurban olur. Her şey sistematiktir paranoya yaygındır ve insanlar nefret doludur. Yaratıcılık kısıtlanmış ya da çok sınırlıdır. Diktatörlüğü sürdürmek için sürekli bir propaganda vardır. Fiziksel ortam izole bir yapı üzerine inşa edilmiştir. Her yerde fiziksel ve psikolojik engeller vardır ve güçlü bir gözetleme altyapısıyla kontrol edilir. Kentsel formlar propaganda tasarımına dayanır, minimalist, organik formlar yerine düz çizgiler, sıradandır ve dikkat dağıtıcı unsurlarla doludur. Bilim kurgu dünyasında da önceki iki kategoride olduğu gibi kentin ana özelliği ve türüne göre ayrım yapılarak, kendi alanında en çok bilinen ve en detaylı hayali şehir seçilmeye çalışılmıştır. Zaman yolculuğu kategorisi ve dünyada şehirciliğin hemen her tarihsel aşamasını incelemiş olması sebebiyle Geleceğe Dönüş film serisinden Hill Valley şehri incelenmiştir. Daha sonra bilimkurgu kategorisinin en çok yoğunlaştığı uzay kentlerine yönelerek ilk adımı uzay istasyonu türünde Yıldızlararası filminden Cooper İstasyonu incelenmiştir. Daha sonra dünyadan uzaklaşma ve gerçekleşme olasılığının azalmasına göre diğer ay ve gezegenlerde kurulan yerleşimler incelenmiştir. Buradan yola çıkarak Pluto Nash'in maceraları filminden Little America şehri Ay'da bulunan bir üsse örnek olarak seçilmiştir. Daha sonra Mars kolonisi kategorisinde Bu Dünyanın Dışında filminden Doğu Texas Yerleşimi incelenmiştir. Bunu takiben uçan şehir türünde Cloud City, Gezegen şehir türünde de Coruscant seçilmiştir. Her iki örnek de Yıldız Savaşları evrenine aittir. Fiziksel yönelimli değişime dayanan bilimkurgu şehirler ileri teknoloji, yeni materyaller, yeni fizik yasaları ve merakın bir ürünü olarak doğarlar. Doğal ortamları nadir kaynaklar ve daha az sürdürülebilirlikten oluşur. Çok az dinlenme alanı vardır ve olanlar da yapaydır. Doğal kaynakları korumak için geri dönüşüm ve yeniden kullanım sıkı uygulanan bir politikadır. Sosyal açıdan toplum daha az ayrımcılığa sahiptir, barışçıl, özgür, tutkulu, sofistike, güvenli ve çeşitlidir. Tüccarlardır ve ticaret ve değiş tokuş hayatlarının önemli bir parçasıdır. Bu şehirlerdeki fiziksel ortamlar koruyucu bir yapıya sahiptir ve hayatı kolaylaştırmak için tasarlanmıştır. Yenilenebilir enerjinin kullanımı yaygındır. Çevre teknolojik ve suni olsa da, diğer kaynaklara çok bağımlı ve daha az sürdürülebilirdir. Bütün bu üç yerleşim türü genel karakteristiklere göre farklılık göstermektedir, fakat doğal, sosyal ve fiziksel yapıları gereği birçok ortak unsura sahiptirler. Yaratıcıları, habitatlarımızın geleceğini, ağır hasar görmüş veya tamamen yok olmuş bir doğal ortamı olacağını tahmin etmektedirler. Ayrıca, adalet sisteminde de sıkıntılar yaşayacağımızı, ancak ayrımcılıktan daha az çekeceğimizi öngörmektedirler. Kentlerimiz için günlük hayatta iletişim ve ticaret çok daha önemli bir hal alacaktır. İnsanlar kaçınılmaz olarak teknoloji ve bilim tarafından geliştirilen koruyucu ve izole bir çevreye sahip olacaklardır ancak bunun toplumumuz için iyi mi yoksa kötü mü olacağı bilinmemektedir. İnsanoğlunun hayal gücü, daima tarih boyunca onu ileri götüren ana hareket gücü olmuştur. İnsan aklının yaratıcılığı ilk önce beynindeki vizyonunu oluşturmuş, bir fikir meydana getirmiş ve iletişim becerisiyle onu yaymıştır. İnsanoğlunun bu yeteneği sayesinde birçok büyük buluş ve tarihin en muhteşem keşifleri gerçekleşmiştir. Bu nedenle, bu çalışmanın ana sorusu, kentsel planlama perspektifimizin geleceği için çok önemlidir. Yarının hayali şehirleri, gelecekteki yerleşimlerimizin ilk taslak projeleridir. Bunlar, dönemin en yaratıcı zihinlerinin kavramsal taslak çalışması olarak düşünülebilir ve yerleşimlerin gelecekteki sakinlerinin olası korkuları, umutları, beklentileri, tutkuları ve niyeti hakkında birçok değerli ipuçları içerir. Bu, yarının hayali şehirlerini gözlemlemeyi, anlamayı ve yorumlamayı sürdürmemiz gerekliliğinin temel sebebidir. Çevremizdeki doğal, sosyal ve fiziki şartlarda değişim kaçınılmazdır ve insanlar, bu şehirleri kavramsal laboratuvarlar olarak kullanarak gelecekteki yerleşimlerimizde olası yaşam biçimlerini hayal eder ve sonuçları düşünerek kendilerini geleceğe hazırlamaktadırlar. Kısaca Yarının hayali kentleri, şehir ortamlarımızın başına gelebilecek olumlu veya olumsuz her durumu tahmin ederek bizi uyarmaktadırlar. Kurgusal yerleşimler sadece şehir ortamımızın geleceğini tahmin ederek bizi uyarmaz, aynı zamanda mevcut şehir ve kasabalarımızı geliştirmemize de yardımcı olur. Geçmişte, kurgu ve gerçek bilim insanı tarafından ilk kez anlatılan yaşamlarımızı kolaylaştıran birçok icat, gerçek hayattaki çalışmalarında kurgusal icatlardan ve çevrelerden etkilenmiştir. Bu aynı zamanda yerleşimlerimizi otomatik kapılar, düz dokunmatik ekranlar, otonom arabalar, yüz tanıma sistemleri ve hikayelerde bahsedilen akıllı şehir özellikleri ile zenginleştiren hayali şehirlerde de işlev görür. Hayali şehirlerin de aynı zamanda farklı koşullarda gerçek şehirleri etkilediği görülmektedir. Aynı zamanda mevcut yerleşimlerimizi geliştirmemize ve iyileştirmemize yardımcı olmaktadırlar. Bu önceki dönemlerde birçok hayali kentte bahsedilen, kentlerimizde ve günlük yaşamımızda zaten bulunan ve kullanılmakta olan örneklerle kanıtlanmıştır. Bunlar, yarının hayali şehirlerini gözlemlemeyi, anlamayı ve yorumlamayı neden sürdürmemiz gerektiğiyle ilgili önemli gerçeklerdir. Çocuklarımızın gelecekteki kentsel ortamlarında daha iyi bir yaşama sahip olmalarını sağlamak için hayali şehirleri gözlemlememiz gerekmektedir.