İlköğretim okullarında uygulanan küme çalışması yönteminin değerlendirilmesi

Araştırma, Ankara'da merkez ve gecekondu olarak değişik yerleşim bölgeleri ilköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin küme çalışması yönteminin aşamalarım İlköğretim Programında yer alan ölçütlere göre uygulayıp uygulamadıklarını ve her iki durumda da nedenlerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, betimsel tarama modellidir. Araştırmada iki farklı veri toplama aracı kullanılmıştır. Ankara ilinde 25 merkez ve 25 gecekondu bölgesi ilköğretim okullarında 2'şer öğretmen ile toplam 100 öğretmen üzerinde anket çalışması yapılmıştır. Ayrıca küme çalışmasını uygulamakta olan öğretmenler arasından 4 merkez, 4 gecekondu bölgesi okullarından seçilen l'er sımf ile toplam 8, 5. sınıf öğretmenlerinin küme çalışması uygulamaları gözlenmiştir. Araştırma on bir alt problemden oluşmuştur. Bu problemler, küme çalışmasının hazırlık, planlama, işleniş/çalışma ve değerlendirme aşamalarının uygulanması çerçevesinde ele alınmıştır. Elde edilen bulgular aşağıda genel olarak verilmiştir. Küme çalışması merkezde 32, gecekondu bölgesinde ise 23 öğretmen 'her zaman, çok sık ve genellikle ' uyguladıklarım belirtirlerken; 'çok az' uyguladığını belirten öğretmen sayısı da merkezde 8, gecekondu bölgesinde 19'dur. 'Hiç' uygulamayan öğretmenlerin sayısı ise merkez bölgesinde 10, gecekondu bölgesi ise 8'dir. Küme çalışmasını uygulayan her iki bölge öğretmenleri, küme çalışmasını, öğrencileri sorumluluk almaya ve araştırma yapmaya yönlendirmesi, öğrencilerin derse katılımını arttırması, öğrencilere birlikte çalışma alışkanlığını kazandırması ve kendilerine güven duymalarım sağlaması nedenleri ile uyguladıklarını belirtmişlerdir. Küme çalışmasının uygulanmama nedenleri olarak ise merkez bölgesi öğretmenleri, sınıfın küme çalışması için fazla kalabalık olması, bireysel çalışmaların daha faydalı bulunması, herkesin kendi konusuna çalıştığından dolayı kümelerin birbirlerinin konusunu öğrenememesi nedenlerini göstermişler ve küme çalışmasını benimsemediklerini belirtmişlerdir. Gecekondu bölgesi öğretmenleri ise kümelerin birbirlerinin konularını öğrenememesi nedeninin yam sıra, öğrencilerin yeterli kaynağa sahip olmaması ve çevrelerinde onlara yardım edecek kişilerin çok fazla bulunmaması nedenlerini belirtmişlerdir. Küme çalışması yönteminin hazırlık aşamasında yer alan uygulamaların hepsi, her iki bölge öğretmenlerin benzer olarak 'Genellikle ve Her zaman' derecelerinde gerçekleştirdiği anket sonuçlarına göre saptanmıştır. Gözlem sonuçlarına göre her iki bölge okullarında çoğunlukla ünitenin öneminin anlatılmasına, daha önce işlenmiş olan üniteler ile ilişkisinin kurulmasına yüksek düzeyde, ünite ile ilgili bir yaşantıların anlatılmasına ise az düzeyde yer verilmiştir. Ancak ünite ile ilgili kitap, broşür, dergi, vb. yazılı kaynaklardan ilgi çekici parçaların okunması, gözlem gezisi yapılacak yerlerin belirlenmesi ve ünite ile ilgili film, video kaseti vb. materyallerin izlenmesine yönelik uygulamalara her iki bölge okullarında da yer verilmemiştir. Anket sonuçlarına göre planlama aşamasında yer alan uygulamaları da benzer olarak, her iki bölge öğretmenleri 'Çok sık ve Her zaman' gerçekleştirdiklerini belirtmişlerdir. Gözlem sonuçlarına göre ise ilgi kümeleri oluşturulması daha çok gecekondu bölgesinde yapılmıştır. Söz konusu uygulamayı gerçekleştirmeyen öğretmenlerin kümeleri kendilerinin veya kura ile oluşturdukları belirlenmiştir. Gecekondu bölgesi okullarında sınıf mevcutları daha az olduğu için merkez bölgesi okullarına göre kümeleri 5-7 kişiden oluşturulmasına dikkat edilmiştir. Küme üyelerinin görevlerinin neler olduğu ise daha çok merkez bölgesi okullarında açıklanmıştır. Küme içindeki görev dağılımının küme üyeleri tarafından yapılmasının sağlanması her iki bölgede de gerçekleşmiştir. Diğer davranışları gecekondu bölgesinde daha çok sayıda öğretmen yapmıştır. İşleniş/çalışma aşamasında yer alan uygulamaları ise genel olarak her iki bölge öğretmenleri 'çok sık ve her zaman' derecelerinde gerçekleştirdiklerim belirtmişlerdir. Küme üyelerinin çalışmalarını çalışma planlarına göre yapıp yapmadıklarının ve kaynaklara ulaşılıp ulaşılmadığının kontrol edilmesi, raporunu sunacak olan küme üyeleri tarafından bir materyal hazırlanmış ise bunların sınıfta sergilenmesi merkez bölgesi okullarında, gecekondu bölgesi okullarına göre daha çok sayıda öğretmenin gerçekleştirdiği belirtilmiştir. Gözlem sonuçlarına göre, çalışmaların çalışma planlarına göre yapılıp yapılmadığının ve kaynaklara ulaşılıp ulaşılmadığının kontrol edilmesi ve küme üyelerinin çalışmaların hazırlanmasında nelere dikkat edeceklerinin belirtilmesi her iki bölge okulunda da gerçekleştiği saptanırken, çalışmalar sırasında olumlu pekiştireç kullanılması merkez bölgesinde daha çok sayıda öğretmen gerçekleştirmiştir. Ancak ara değerlendirme olarak nitelendirilen uygulamalar ve raporunu sunacak olan küme üyeleri tarafından bir materyal hazırlanmış ise bunların sınıfta sergilenmesi merkez ve gecekondu bölgelerinde de az düzeyde gerçekleştiği gözlenmiştir. Küme çalışması yönteminin değerlendirme aşamasında yer alan uygulamalar için, öğretmenlerin anket verdikleri cevaplar 'çok sık ve her zaman' gerçekleştirdikleri yönünde olmuştur. Yalnız küme çalışması sonunda panel ve drama yapılmasına ilişkin uygulamaların her iki bölge okulunda da 'çok az' düzeyde gerçekleştiği ifade edilmiştir. Aynı aşama gözlem sonuçlarına göre merkez bölgesinde hiçbir okulda gerçekleşmezken; gecekondu bölgesinde yalnız bir okulda gerçekleşmiştir. Her iki bölge okullarında sunumu yapılan konuların öğrenilmesi amacıyla küme üyeleri ve diğer öğrenciler birbirlerine soru sormuşlar ve küme çalışması sonunda çoktan seçmeli test ve yazılı sınav yapılmıştır. Araştırma sonucunda merkez ve gecekondu bölgesi okullarında görev yapan öğretmenler küme çalışması yönteminin hazırlık, planlama, işleniş/çalışma ve değerlendirme aşamalarının uygulamalarına ilişkin olarak kendi ifadeleri ile bu çabayı yeterli olarak gerçekleştirdiklerini belirtirlerken, gözlem çalışması ile daha derinlemesine yapılan inceleme sonucunda, belirtildiği gibi bir çaba gösterilmediği daha fazla çaba gösterilmesi gerektiği sonucu ortaya çıkmıştır. Her iki bölge okulları öğretmenleri küme çalışmasının uygulanması ile ilgili benzer uygulamalarda ve davranışlarda bulunmaları ile birlikte; gecekondu bölgesi okullarında görev yapan öğretmenlerin merkez bölgesi öğretmenlerine göre bu konuda daha fazla çaba gösterdikleri ortaya çıkmıştır.