turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Şeyh Galib Dİvanında zaman

Şeyh Galib, Divan şiirinin son büyük temsilcisidir. Sembolizmdeki başarısı doruk noktaya ulaşmıştır. Onun şiirlerindeki gizi çözebilmek çok kolay değildir. Şiirlerindeki anlamın arka perdesini görebilmek için, sadece sözcüklerin anlamına bakmak yetmez. Sözcüklere, Klasik şiir geleneğindeki mazmunların kullanımından daha ötede anlamlar yüklemiştir. Zaman kavramı, oldukça soyut ve anlaşılması güç bir kavramdır. Bu kavram, dilde de birçok sözcükle karşılanmıştır. Bu çalışmada, Galib'in zaman ifade eden sözcüklere, kelime anlamı dışında nasıl anlamlar yüklediği üzerinde durulmuştur. Aynı zamanda metin içerisindeki anlamı doğrultusunda zaman ifade eden sözcükler değerlendirilmiştir. Bu çalışmada zaman ifade eden kavramların ve sözcüklerin Galib tarafından nasıl algılandığı değerlendirilmeye çalışılmıştır.
Aydın dağları toponimlerinde mitonimler ve dil incelemesi

'Aydın Dağları Toponimlerinde Mitonimler ve Dil İncelemesi' adlı bu tez Ege Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü tarafından desteklenen, çeşitli inançlar etkisiyle ortaya çıkan toplam 166 yer adı üzerine yapılmış bir toponimi çalışmasıdır. Tezin giriş bölümünde tezle ilgili genel bilgiler yer almaktadır. Tezin birinci bölümünde Aydın Dağları toponimlerinin toponimik stratigrafisi verilmiştir. İkinci bölümde yer adları adbilimin alt türlerine göre Ekklezionimler, Hidronimler, Oronimler, Horonimler ve Dromonimler olmak üzere sınıflandırılmıştır. Üçüncü bölümde yer adları leksik-semantik açıdan incelenmiş, adlandırmalarda kullanılan kelimelerin anlamları ve adların veriliş sebepleri belirlenmiştir. Tezin dördüncü bölümünde tezde geçen yer adlarının fonetik ve morfolojik incelemesi yapılmıştır. Sonuç bölümünde elde edilen verilerden yola çıkılarak genel bir değerlendirme yapılmıştır.
Dövletmemmet Azadi'nin Vaaz-ı Azad adlı Divanı'nın Türkiye Türkçesine çevirisi ve incelemesi

Şairlerin eserlerini latin harflerine aktarılarak incelenmesi, değerlendirilmesini ve gelecek kuşaklara aktarılabilmesini kültürümüz için bir katkı adedip çalışmamızda 18. yüzyıl Türkmen edebiyatının önde gelen temsilcilerinden biri olan Dövletmemmet Azadi'nin Divanını gün ışığına çıkarmak istedik. Divan 1753- 1754 yılları arasında yazılan önemli bir kitaptır. 2324 beyitten oluşan aruzun Failatün, failatün, failün kalıbıyla mesnevi tarzında yazılan Vagz-ı Azad dört baptan meydana gelmektedir.
Cami'atü'l-Hediyye Fİ'l-Halli'-l Elfazi't-Türkiyye üzerine bir inceleme

Yazılış tarihi Rebiyülevvel 1273 (M.1856) olan Cami'atü'l-Hediyye fi'l- alli'-l Elfazi't-Türkiyye eseri Türkçe öğretim kitabıdır. Muhammed Hızır el-Humsi tarafından kaleme alınmış olup 155 varaklık eserin müstensihi ise Hasan el-Ma'arri'dir. İki dilli yani Arapça ve Türkçe olan bu eser Arapça anlatılmıştır. Diğer Araplara Türkçe öğretim kitabı gibi bu eser de sözlük ve gramerden oluşmaktadır. Ama diğerlerinden bir farklı tarafı son bölümünde konuşma ve konuşma ile ilgili ifadeler bölümünün bulunmasıdır. Dil öğretimi açısından yazıldığı döneme göre ileride olup çok pratik bir şekilde tasarlanmıştır. Özellikle mastarla başlayıp sonrasında grameri bol çekimlerle desteklemiş ve en sonunda günlük konuşmada kullanılan ifadeler ile bitirmiştir. Eser Türkiye Türkçesine aktarılarak modern dilbilim anlayışına göre incelenmiştir.
Karakuyu Köyü çevresi masalları (2 cilt)

Çalışmamızda Karakuyu Köyü ve Çevresi 'nden derlediğimiz 66 masal metnini Sitith Thompson'un Motif Index of Folk Literature'daki metoda göre inceledik. Derlediğimiz masalların motiflerini çıkararak tip tasnifini yaptık. Çalışmamız giriş ile birlikte dört bölümden ibarettir. Giriş bölümünde öncellikle masallarımızı derlediğimiz bölgemizin coğrafi ve sosyal durumu hakkında bilgi verdik.. Birinci bölümde Masal hakkında yerli ve yabancı araştırmacıların görüşlerini belirttik, masallar üzerine yapılan ilmi çalışmaları tanıttık Karakuyu ve çevresi masallarını nasıl derlediğimizi belirterek, kaynak kişiler hakkında bilgi verdik. İkinci bölümde, Karakuyu Köyü ve Çevresinde uygulanan masal derleme yöntemleri ile derleme esnasında karşılaşılan güçlükler ve güçlükleri aşmada uygulanan yöntemler hakkında bilgi verdik Üçüncü bölümde Masalların tiplerini tespit ettik. Ebarhard-Boratav ve Aarne-Thompson kataloklarındaki tip numaralarını ve masalların özetlerini verdik. Karakuyu ve Çevresi masal metinlerini bölgenin ağız özellikleri ile, Thompson tasnifine bağlı kalarak tasnif ettik. Sonuç bölümünde, Karakuyu ve Çevresi masallarında tespit ettiğimiz hususları değerlendirdik Dördünce bölümde bölge ağız özelliği ile tespit ettiğimiz masal metinlerini yazıya geçirdik.
Milli Kütüphane 06 mil yz. a 1694 numaralı mecmua

Derleyicinin zevkine göre oluşan mecmuaların edebiyatımız için değeri büyüktür. Yapılan çalışmalarla beraber mecmuaların, Türk edebiyatı tarihi için önemi daha da iyi anlaşılmıştır. Yapılacak yeni çalışmalarla mecmuaların edebiyat tarihimize sağladığı katkı da artacaktır. Bu çalışmamızda Ankara Milli Kütüphane Milli Yazmalar Koleksiyonunda 06 Mil Yz A 1694'te kayıtlı olan mecmua incelenmiştir. 55 varaktan oluşan mecmua, 15 ve 16. yüzyılda yaşamış şairlerin şiirlerine yer verir. Mecmuanın içerisinde Türkçe bölümlerin transkripsiyonlu metni verilirken Farsça kısımlar ise bu çalışmaya dahil edilmemiştir. Çalışmamızda mecmua kavramı ve mecmuanın önemi hakkında bilgi verilip mecmuanın genel özelliklerine değinilmiştir. Mecmua metni hazırlanırken izlenilen yöntemlerden bahsedilmiştir. Mecmuada yer alan şairler ile ilgili kısa biyografiler yazılıp MESTAP örnek alınarak tablolar oluşturulmuştur. Sonuç kısmında ise metin ile ilgili genel bir değerlendirme yapılmıştır.
Geveze gazetesinin incelenmesi

2 Ağustos 1324 (15 Ağustos 1908) tarihinden 25 Mayıs 1325 (7 Haziran 1909) tarihine kadar Kirkor Faik tarafından çıkarılmış ve 115 sayı boyunca yayın hayatını sürdüren Geveze Gazetesi Arap harfli bir Türkçe siyasi, mizahi bir günlük gazetedir. Gazetenin 63 sayıdan müteşekkil olan ilk cildi günlük bir gazete olup muhteviyatı da bu şekildedir. İlk cilt daha ziyade güncel haberler, fıkralar, siyasi haberler ve muhaverelerden oluşur. İkinci cilt ise haftada iki gün yayımlanmıştır ve mizahi yönü daha ağır basmaktadır. Geveze Gazetesi'nde her iki ciltte de karikatürler oldukça önemli bir yer kaplamakla beraber neredeyse tüm sayıların ilk sayfası ve çoğunlukla son sayfaların da bir kısmı karikatüre ayrılmıştır. Bu çalışmada, Geveze Gazetesi beş ana bölüm altında incelenmektedir. Birinci bölümde Osmanlı'da basın faaliyetlerinin gelişimi ile mizah gazeteleri hakkında bilgi verildikten sonra ikinci bölümde Geveze Gazetesi şekil ve içerik açısından, yayın hayatına başlaması, yayın süreci, şekil özellikleri ve yazar kadrosu bakımından değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde yazar adları ve konularına göre hazırlanmış iki adet fihrist mevcuttur. Dördüncü bölümde gazeteden seçilen bazı metinler Latin harflerine aktarılmıştır. Son bölüm olan sonuç bölümünde gazetenin genel özellikleri ve içeriğiyle ilgili genel bir bakış açısıyla değerlendirme yapılmıştır.
Türk romanında köy enstitüleri olgusu üzerine bir inceleme

Köy Enstitüleri, 17 Nisan 1940 Tarih ve 3803 Sayılı Yasa ile kurulur. Enstitülerin kuruluş amacı, Cumhuriyet sonrası karşılaşılan eğitim sorunlarına köklü bir çözüm üretmektir. Bu amaç doğrultusunda, yetenekli köy çocukları beş yıllık bir eğitimin ardından donanımlı birer öğretmen olarak yetiştirilerek, köylerin kalkındırılması projesinde söz sahibi yapılır. Köy Enstitüleri, 1950 Seçimleri sonrasında Demokrat Parti'nin iktidara gelmesiyle birlikte, 24 Ocak 1954'te ilk öğretmen okullarıyla birleştirilerek kapatılır. Köy Enstitüleri, on dört yıl içerisinde hem eğitim-öğretim hem de edebiyat açısından ülkede belli bir etkiye neden olmuştur. Böylece enstitülerde yetişen aydınlar romantik bir duyuşla kendilerine özgü bir edebiyatın da öncüsü olmuşlardır. Bu anlamda 'Köy Enstitülü Yazarlar' tabiri doğmuştur. Bu yazarların romanları Türk edebiyatında dikkat çekecek düzeye gelerek Köy Enstitüleri'nin halka ve köylüye vermek istedikleri değerler bağlamında oluşturulmuştur. Bu çalışmada, Köy Enstitüleri'ni konu alan bazı romanlar materyal unsurları ve Köy Enstitüleri'yle ilgileri yönüyle incelenmiştir. Sonuçta bu romanların Köy Enstitüleri'nden doğdukları anlaşılmıştır.
Cem‛iyyetü'ş-şi‛r, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi Numara:105 (1b-44a)

Bu çalışma, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi TY 105 numarada kayıtlı olan Cem iyyetü'ş-Şi r adlı şiir mecmuasının 1 b-44a varakları arasının incelenmesi ve transkripsiyonu yapılmış karşılaştırmalı metin çalışmasından oluşmaktadır. Çalışmada öncelikle mecmuanın 1 b-44a varaklarının tanıtımı yapılmış, ardından da metnin transkripsiyonu yapılarak divanlar ya da ilgili akademik çalışmalarla karşılaştırmalı metni oluşturulmuştur. Mevcut farklar ise dipnot alanında gösterilmiştir. Ayrıca, kimliklerini tespit edebildiğimiz şairlerin kısa biyografilerine yer verilmiştir. 1209/1794- 95 tarihinde derlenen mecmua, 208 varaktan oluşmaktadır. Eserde on beşinci ile on sekizinci yüzyıl arasında yaşamış bu şairlerin 12 farklı nazım şekli ve 1 tane 11'li hece ölçüsü ile kaleme aldığı 162 şiir ve 22 cümleden oluşan nesir bölümü yer almaktadır. Bu şairler ve kullandıkları nazım şekilleri ile şiirlerin bahir ve kalıpları, tablolar halinde verilmiştir. Mecmuada, tespit edebildiğimiz 53 şaire ait farklı nazım şekilleriyle ve hece ölçüsüyle yazılmış 99( 3 tane mükerrer) adet şiir ve bir nesir bölümü kayıtlıdır. Mahlas bulunmayan beyit ve müfredlerde başlıkta isim yazmadığından, araştırmamız sonucunda şairini tespit edemediğimiz toplam şiir sayısı 63'dur. Çalışmada yer alan muhteva tablosu, başta şiir mecmuaları olmak üzere cönkler de dahil tüm mecmuaların ayrıntılı tasnif ve dökümlerinin yapılmasını hedefleyen Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi'ne uygun olarak hazırlanmıştır.
Türkiye'de Türk dili ve edebiyatı eğitimi

Yabancı etkilerin git gide daha da yoğunlaştığı günümüz toplumunda, dil ve edebiyat eğitiminde görülen sorunlar da artmaktadır. Ortaöğretim bitiren her Türk vatandaşının sahip olması gereken okuduğunu anlama, anladığını ifade etme vb. özellikler malesef birçok kişide mevcut değildir. Bu sorunun varlığını, gerek ulusal gerekse uluslararası sınavlardaki sonuçlar da desteklemektedir. Milletlerin varlığının bekası için çok önemli olan dil ve edebiyatta görülen bu sorunlar, böyle bir çalışma yapılması gerekliliğini doğurmuştur. Günümüz Türk dili ve edebiyatı eğitiminin ele alındığı bu çalışmada üç bölüm bulunmaktadır. Çalışmada tarama yöntemi ile veriler toplanmıştır. Türk dili ve edebiyatı eğitiminin öncelikle çeşitli unsurları ele alınmış, daha sonra ise ilköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim kademesinde uygulanan öğretim programları incelenmiştir. Öğretim programlarında tespit edilen olumlu ve olumsuz özellikler sonuç bölümünde ifade edilmiştir.
Ziya Osman Saba'nın eleştiri yazıları

Bir toplumun kültürel değişim ve gelişimini yansıtan edebi türlerin en önemlilerinden biri olan eleştiri, bilgi ve erdemin değerinin fark edildiği günümüzde, her yönüyle incelenmeye başlanmıştır. Bu anlamda hayatın her alanına girmiş olan eleştiri, güzellikleri ortaya çıkarmayı amaçlayan bir yapı olmayı hedeflemektedir. Eleştirinin sistemli ve metodik yönünün bilgiyi, önyargılardan arınmış samimi duyguyu yansıtan yönünün ise erdemi çağrıştırdığı düşünüldüğünde, Ziya Osman'ın daima güzelliği ve gerçek duyguyu arayan eleştiri anlayışının önemi ortaya çıkar. Ziya Osman, eleştirinin yermekten ibaret olduğu kanısına daima beğenilerini ön planda tutarak kaleme aldığı değerlendirmeleriyle farklı bir bakış açısı getirmiştir. Ziya Osman'ın eleştiri yazıları, sanat anlayışı doğrultusunda eserin onda bıraktığı intibadan yola çıkarak oluşturulan İzlenimci değerlendirmenin örneklerindendir.
Moliére ile Feraizcizade Mehmet Şakir'e ait oyunların karşılaştırılması

Tarihsel süreçte iletişim halinde olan ulusların etkileşimi kaçınılmazdır. 19. yüzyılda Batı medeniyetleri ve özellikle Fransa ile daha sıkı bir iletişime giren Osmanlı Devletinde sosyal ve kültürel alandaki etkileşim edebiyatta da yansımalarını bulmuştur. Yenileşme hareketi kapsamında edebiyatımıza girmeye başlayan edebi türler içinde tiyatro, Fransız etkisinin en açık görülebildiği türlerden birisidir. Etkileşim sürecinde başlangıçta daha çok çeviri ve adaptasyonlar aracılığıyla bu yeni türü tanıyan yazarlar bir süre sonra telif eserler oluşturmuşlardır. Tanzimat edebiyatı tiyatro yazarlarından Feraizcizade Mehmet Şakir de, dönemindeki diğer yazarlar gibi Fransız etkisine kayıtsız kalamamıştır. Yazarın eserleri incelediğinde belirgin bir Moliere etkisi gözlenir. Bu çalışmada da Feraizcizade Mehmet Şakir ve Moliere'in eserleri eklektik yöntem ışında karşılaştırmalı olarak incelenecek; benzer ve farklı yönler göz önünde bulundurularak etkileşimin nedenleri, boyutları ve alanları araştırılacaktır
Türk romanında Mevlana algısı

'Türk Romanında Mevlana Algısı' adlı çalışmamızda Mevlana Celaleddin Rumi'nin hayatı, eserleri ve öğretilerinin yer aldığı yirmi beş roman incelenmiştir. Tespit edilen bu romanlarda Mevlana'nın yazarlar tarafından nasıl bir algı ile anlatıldığı, bu algı etrafında kurgulanan Mevlana portreleri ve işlenen temler ekseninde Mevlana'nın duygu ve düşünce dünyasını ortaya çıkarmak çalışmamızın temelini oluşturmaktadır. Bu temel etrafında kaynak eserler taranmış, romanlar tahlil yöntemi ile incelemeye tabi tutulmuş ve elde edilen bilgiler mukayese edilerek benzerlikler ile farklılıklar ortaya çıkarılmıştır. Çalışmamıza bir hazırlık oluşturan 'Giriş' bölümünde Mevlana ile ilgili edebi ve ilmi çalışmalar üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde kaynak eserlerden hareketle Mevlana'nın hayatı ve eserleri anlatılmıştır. İkinci bölümde, romanların konuları ve olay örgüleri; Mevlana'nın romanlardaki fiziki ve ruhi portreleri ve eserlerdeki temler incelenmiştir. 'Sonuç' bölümünde çalışma boyunca elde edilen bulgular yazılmıştır. Elde edilen bu sonuçlarla Türk fikir ve kültür hayatının önemli bir parçası olan Mevlana'yı anlama ve tanıma bakımından bundan sonra yapılacak araştırmalara katkı sağlamak amaçlanmıştır.
Sosyal kimlikleri açısından Ahmet Hamdi Tanpınar'ın roman kahramanları

Bu çalışma Ahmet Hamdi Tanpınar'ın roman kahramanları üzerine yapılmıştır. Çalışmamızda araştırılan sorun, kahramanların, dönemin sosyal ortamını yansıtan birer sosyal kimlik olarak romanlarda yer alıp almadıklarıdır. Giriş hariç beş bölümden oluşan araştırmanın birinci bölümünde kahramanlar, zamanı algılama biçimleri ve yaşadıkları medeniyet dönüşümünden etkilenişleri ile değerlendirilmiştir. İkinci bölümde mekanın kahramanların kimlikleri üzerindeki etkisine değinilmiş, üçüncü bölümde kahramanların toplumsal ilişkileri, yaşanılan dönemin özellikleri ile birlikte ele alınmış; dördüncü bölümde kahramanların hayata bakış açıları ve zihniyetleri söz konusu edilmiş; beşinci bölümde ise, kahramanların sanat anlayışları üzerinde durulmuştur. Çalışma esnasında yalnız Tanpınar'ın araştırmaya konu olan romanları değil, Tanpınar ve romanları ile ilgili ortaya konulan birçok eser dikkatle incelenmiş, romanlarındaki her unsur, kahramanların sosyal kimliklerine göre değerlendirilmiştir. Ortaya çıkan sonuçta, Tanpınar'ın roman kahramanlarının sıradan zamanlarda hayat süren ve sadece kendi maceralarını yaşayan alelade kişiler olmadıkları; taşıdıkları rollerle toplumun gerek günlük gerekse siyasi hayatının ortaya konulmasında öne çıkan birer kimlik olarak yer aldıkları görülmüştür.
Anadolu sahası Türk masallarında kozmografya ve tabiat

Edebiyat, kültürel zenginlikleri koruyan önemli bir sanat dalıdır. Edebi eserler halkın hayat tarzının ve düşünce dünyasının yansımalarıdır. Edebi eserlerde devrinin inançlarına, diline, kültürüne, gelenek ve göreneklerine ait birçok iz bulunur. Bu kültürel zenginlikleri bünyesinde taşıyan birçok edebi ürün vardır. Geçmişten günümüze nesilden nesile aktarılan masallar halkın içinden kopup gelen edebi ürünlerdir. Bundan dolayı halka ait, halka özgü hemen her şeyi içinde barındırırlar. 'Anadolu Sahası Türk Masallarında Kozmografya ve Tabiat' isimli bu çalışmada edebiyat içerisinde önemli bir yeri olan masallar, kozmografya ve tabiat unsurları bakımından ele alınıp incelendi. Çalışmamızda kozmografya ve tabiat unsurlarının; masallara nasıl yansıdığı, insanların yaşantısına ne kadar etki ettiği, kullanım sıklığı, toplumdaki yerleri ve Türk toplumunun düşünce dünyasına ne şekilde etki ettiği tespit edilmeye çalışıldı. Bu bağlamda Anadolu sahasına ait dört masal kitabı incelendi ve toplamda 280 masaldaki kozmografya ve tabiat ürünleri çıkarıldı ve Anadolu sahası açısından kozmografya ve tabiat değerlendirildi. Tabiat unsurları tüm edebi ürünlerin ilham kaynağı olduğu gibi masallar için de bitip tükenmeyen bir hazine gibidir ve hemen hemen her masalda kozmografya ve tabiat unsurları mevcuttur. Halk adeta tabiatla bütünleşmiş durumdadır. İncelemeden elde edilen bulgular sınıflandırılarak ana ve ara başlıklara ayırıldı. Kozmografya başlığı altında, 5 ana başlık ve 36 ara başlık oluşturuldu. Tabiat başlığı altında 4 ana başlık ve 186 ara başlık oluşturulmuştur. Bu bağlamda incelenen eserlerin ışığında Anadolu Sahası Türk Masallarının kozmografya ve tabiat açısından oldukça zengin olduğunu söyleyebiliriz. Genel anlamda bakıldığında Anadolu sahası Türk masalları kozmografya ve tabiat açısından süsten, mecazdan, mübalağadan uzaktırlar ve unsurlar tabii anlamlarıyla kullanılmıştır.
Oğuz grubu Türk dillerinde fiilimsiler

Bu tezin konusunu Oğuz grubu Türk dillerindeki fiilimsi ekleri oluşturmaktadır. Oğuz grubu Türk dilleri arasında Türkmen Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi, Gagavuz Türkçesi, Türkiye Türkçesi ve Horasan Türkçesi yer almaktadır. Kaşgarlı Mahmut'un verdiği bilgiye göre, Oğuzlar XI. yy.'ın sonlarında Sırderya bölgesine yerleşmişlerdir. X. yy.'ın başında burada oluşturulan dile Ana Oğuzca denmektedir. X. yüzyıl başlarından Oğuz grubu yazı dilinin oluştuğu XIII. yüzyılın sonlarına kadar olan dönem ise Eski Oğuzca dönemidir. Günümüzde Oğuz grubunu oluşturan dillerin batı kolunda Azerbaycan Türkçesi, Türkiye Türkçesi, Gagavuz Türkçesi, doğu kolunda ise Türkmen Türkçesi ve Horasan Türkçesi yer almaktadır. XVIII. yüzyılın sonlarında bu dillerin fonetik ve morfolojik özellikleriyle bağımsız bir dil durumunu aldığı görülmektedir. Bu çalışmada Oğuz grubu Türk dillerindeki fiilimsi ekleri ortaya çıkarılarak karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Yalnız Horasan Türkçesine ait metinlerin yetersizliği yüzünden buradaki ekler eldeki metinlerle sınırlı kalmıştır. Bu çalışmayı yaparken her dile ait çeşitli türde edebi eserler taranmış ve fiilimsi ekleri tespit edilmiştir. Buna göre 3 isim-fıil eki, 1 1 sıfat-fiil eki 13 zarf-fiil eki, 14 sıfat-fiillerden türeyen zarf-fiil eki, 3 isim-fiillerden türeyen zarf-fiil eki saptanmıştır. Ayrıca sıfat-fiil ve isim-fiillerin edatlarla oluşturdukları zarf-fiil kalıplaşmalarına da yer verilmiştir.
Kazak Türklerinin Ayman-Şolpan Destanı

Bu tezde öncelikle Kazak Türklerinin, tarihleri, folklorları ve destanları hakkında bilgi verilmiştir. Bu bölüm hazırlanırken destanın daha iyi anlaşılabilmesi için kullanılacak kadar bilgi verilmekle yetinilmiş konu dışına çıkılmamaya da özen gösterilmiştir. Ayman - Şolpan destanı incelenirken: Birinci bölümde: destanın oluştuğu coğrafya, zaman, destan nüshasının yayınlandığı tarih ve nasıl yayınlandığı, ikinci bölümünde, destanın vak' a örgüsü ile dil, üslup ve şekil özellikleri; üçüncü bölümde de destanda tespit ettiğimiz Türk kültürü ve mitolojisindeki motifler hakkında bilgi verdik. Dördüncü bölümde destanın Latin harflerine çevrilmiş şekli ile Türkiye Türkçesine aktarılmış şeklini verdik. Transkripsiyonda Türkiye Türkçesinden farklı olan sesleri özel işaretlerle gösterdik. Aktarma kısmında ise Kazak kültürüne ait kelime ve kavramların açıklamasını dipnotlarla belirttik. Destanda anlamı bilinmeyen kelimelerin manalarını sözlük kısmında; tezi hazırlarken yararlandığımız kaynaklarımızın adlarını da bibliyografyada verdik. Ayman - Şolpan destanını hazırlarken kullandığımız metni ve destanın en eski basımlarından olan Arap harfli 1906 Kazan basımını da ekler bölümünde ilave ettik.
Cumhuriyet Dönemi (1920-1950) Türk şiirinde ayna

Bu tezin temel problemi edebi metinlerde kullanılan 'ayna'yı pratik, simgesel ve imgesel düzlemlerde çözümleyerek bir anlam alanı oluşturmaktır. Böyle bir anlam alanı oluşturmaktaki amaç ayna örneğinde nesnelerin dil içindeki işlevsel ve mecaz anlamlarının, insanın günlük hayatına ve kültürel algısına katkısını göstermeye çalışmaktır. Bu tür çalışmalar edebi metinler modern toplumun ve bireyin kendisini, insanlığı ve diğer varlıkları anlama ve anlamlandırma çabası için önemlidir. Çalışmamızın problemini ortaya koymak, amacına ulaşmak ve önemi gösterebilmek için 1920- 1950 arasında yayımlanan şiir kitaplarını seçtik. Bu süreç içerisinde şiirleri yayımlanan 263 şair ve yaklaşık 200 şiir kitabı taranmış 28 şairin 90 şiiri üzerinde çalışma gerçekleştirilmiştir. Seçilen şiir metinlerini amaçlarımız doğrultusunda çözümlemek için kuramsal ve eleştirel bağlamda bir kısmı kaynakçada gösterilen literatür taranmış ve çalışmamızın giriş bölümünde kavramsal bir çerçeve kurulmuştur. Seçilen şiirler aynanın işlevsel ve anlamsal boyutları bakımından tarandığında iki genel kategori oluşmuştur: Birincisi aynanın nesne olarak kullanılması ikincisi ayna yerine kullanılan metaforlar. Bu iki gruplandırma tezi, 'ayna, yalnızlık, benlik'; 'ayna, zaman, hayat, ölüm, Tanrı'; 'ayna, mazi, hafıza', ayna, kadın, cinsellik' şeklinle bölümlememizi gerektirdi. Bu bölümler içine yerleştirdiğimiz şiirleri göstergebilimsel ve psikanalitik eleştiri yöntemlerinin bazı tekniklerini kullanarak yaptığımız çözümlemelerde ulaştığımız genel sonucu şöyle ifade edebiliriz: Somut bir nesne olarak yer alan aynanın ve su, yüz, gönül, kadeh, zaman, gökyüzü gibi ayna yerine veya aynayı işaret etmek için kullanılan varlıkların, imalar, göndermeler ve dilin farklı mecaz düzeylerinde genişlediği, özellikle sosyal ve psikolojik sonuçlara ulaştırabilecek nitelikler kazandığı tespit edilmiştir. Bu sınırlı çalışma, edebiyat ve ayna ilişkisinin, türler ve dönemler bağlamında daha geniş olarak çözümlenmesinin gereğini de işaret eder niteliktedir.
Şeyhülislam medhiyelerinde ideal din adamı portresi

Tezimizde II. Murat zamanından itibaren Osmanlı Devleti'nde karşımıza çıkan şeyhülislamlık makamı ve bu makamda bulunan şeyhülislamlara divan şairinin bakış açısını değerlendirmeye çalıştık. Şeyhülislamlık makamı, şeyhülislamların ve müftülerin hayatları ayrıntılı bir şekilde incelenerek Osmanlı Devleti'nin ilk şeyhülislamından sonuncusuna kadar kişilerin tamamı hakkında bilgi edinildi. Edinilen bu bilgiler ışığında Şeyhülislamlar tanınmaya çalışıldı. 16 ve 19. yüzyıl arasındaki divan şairlerinin belli sayıdaki eseri taranarak divanlardaki kaside, kıt'a ve tarih manzumeleri dikkatle incelendi. Bu inceleme sonunda bir şeyhülislam portresi çıkarılmaya çalışıldı. Konuya uygun beyitler bu çalışmaya dahil edildi. Çalışmamız sonuç ve kaynakça hariç olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde şeyhülislamlık makamı, şeyhülislamlar ve müftüler hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca bu bölümde şiir yazılan şeyhülislamlar ve hangi şairin hangi şeyhülislama şiir yazdığı da gösterilmiştir. İkinci bölümde divan şairlerinin şiirlerinden hareketle beyitler yorumlanarak ideal şeyhülislam portresi ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde ise şeyhülislamlara ve müftülere yazılan şiir örneklerinden bir seçki oluşturulmuştur. Çalışmamızda divan şairlerinin eserlerinden yola çıkılarak şeyhülislamlık makamı, şeyhülislamların ve müftülerin özellikleri, bu kişilerde bulunması gereken vasıflar belirlenmeye çalışılacaktır.