Demre Aziz Nikolaos Kilisesi kazılarında 1996-1999 yılları arasında bulunan aydınlatma işlevli cam eserler

Demre, Aziz Nikolaos Kilisesi, ortaçağda Likya bölgesinde önemli bir dini merkez olmuştur. Bu özelliği ile, kazı buluntuları da, ortaçağ araştırmaları için önem taşır. Bu çalışmanın içeriğini, 1996- 1999 yıllan arasında, Demre, Aziz Nikolaos Kilisesi kazılarında bulunan aydınlatma işlevli cam eserler oluşturmaktadır. 1996 yılı ile 1999 yılı arasında, 1115 adet aydınlatma işlevli cam eser ele geçniştir. Bunlar içinden 186 kap oluşmuştur. Aydınlatma işlevli cam resrler, kandiller ve pencere camlan olarak iki türe ayrılmışlardır. Kandiller kendi içinde 5 tiptedirler: Çubuklu kandiller, kulplu kandiller, kadeh kandiller, zarf içi kandiller ve tipi tesbit edilemeyenler. Pencere camlan ise, daire biçimli ortası düz pencere camlan, daire biçimli ortası bombeli pencere camlan ve düz pencere camlan olmak üzere üç tiptedirler. Bunlann yanı sıra, tek parçası bulunan pencere camlan da kataloga alınmıştır. Kandillerde, serbest üfleme ve önce kalıba sonra serbest üfleme tekniği kullanılmıştır. Cam ipliği ise, Demre Aziz Nikolaos Kilisesi kazısı camlannda en yoğun kullanılan bezeme tekniğidir. Pencere camlannda ise, crown ve cylender blown tekniği olmak üzere iki tekniğin uygulandığı tesbit edilmiştir. Kilisenin, son yıllara kadar bilinen ilk yapı dönemi, ö. yy. a tarihlenir. Ancak, son yıllarda yapılan kazı çalışmalannda bulunan opus tesselatum tekniğindeki yer mozaikleri sayesinde, yapının ö. yy. öncesine tarihlenebilecek yapım evresine ilişkin ipuçlan da elde edilmiştir. Sonraki yapı dönemi ise, kilisenin bir deprem sonucu hasar görmesinden sonrasına, 8-9. yy. lara rastlar. Bu aşamada kilise, kubbeli bazilika olarak inşa edilmiştir. 12. yy. da olduğu düşünülen sel felaketinden önce, kiliseye ll. yy. da kuzey ve güneyde ek mekanlar yapılmıştır. 12. yy. da, Myros Çayı'nın taşması ile, bu yapı topluluğu büyük ölçüde alüvyon altında kalmıştır. Demre, Aziz Nikolaos Kilisesikazılarında bulunmuş olan Bizans dönemi cam eserlerinde, bu alüvyonun altındaki ana toprak tabakasından ele geçmişştir. Buluntular içinde, 6. yy. ile 12. yy. arasına tarihlenen cam buluntular söz konusudur. Buluntuların tarihi enmesinde, süsleme, yapım teknikleri, form ve boyut açısından benzerleri göz önünde bulundurulmuştur. Ancak, kazıdaki buluntu yerleri, sikkeler ve diğer küçük buluntular ile olan paralellikleri de tarihlendirilmelerine yardımcı olmaktadır. Demre, Aziz Niklaos Kilisesi kazı buluntuları, alüvyon altındaki dokunulmamış tabakadan ele geçmişş olmaları açısından son derece önemlidirler. Bu açıdan, kazıdaki diğer küçük buluntular ile de uyum sağlıyor olmaları, değerlendirilmelerinde önem taşımaktadır. Ancak, ortaçağ cam sanatı araştırmalarının genel olarak az olması, çalışmalarımızdaki en önemli zorluğu teşkil eder. Demre, Aziz Nikolaos Kilisesi kazılarında, 1989- 1995 yıllan arasında bulunmuş olan cam eserler, Yelda Olcay'ın hazırlamış olduğu doktora tezinde değerlendirilmiştir. 1996- 1999 yıllan arası bulunan cam eserlerin de belgelenmesi, işlevlerinin saptanması ve değerlendirilmesinin, ortaçağ cam sanatı araştırmalannda önemli bir yer tutacağına inanıyoruz. Olcay: 1997.