turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
XV. yüzyıla ait bir şair mecmuası

Bu çalısmanın konusu Sermet Çifter Kütüphanesi'nin Yazma Eserler Bölümü'nde 1083 numara ile kayıtlı Mecmya-i Es'ar'dır. Eserdeki bütün siirler transkripsiyonlu hale getirilmis, siirlerin vezni bulunmus ve ulasılabildigi kadarıyla divanlarıyayınlanmıs olan sairlerin divanlarındaki siirleriyle karsılastırılmıstır. Ömer Ma'ryfSatırzade ve Sa'dullah Efendi tarafından tertiplenen eser 60 varak olup, içinde 199 siir bulunmaktadır. Eserin tertiplenmesinde belli bir düzen bulunmamaktadır. Eserde, semai, musammat, murabba, gazel, kıta, terkib-i bend, mesnevi, kaside, rubai, müfret nazım biçimleriyle yazılmıs siirler bulunmakta olup, bu siirlerden bir kısmı naziredir. Eserde örnek alınan sairleri bilinen on nazire bulundugu vebunların: Necati, Zati, Hayreti, Selimi, Hayali, Mueidi, Baki, Ahmet ve Cafer'insiirlerine yazılmıs olduğu görülmektedir. Eserdeki siirler Türkçe, Arapça ve Farsçayazılmıs olup, özellikle Nef'i'nin ve Baki'nin siirlerinde Arapça, Farsça kelimelerin ve tamlamaların fazla olduğu görülmektedir. Dokuz siirin devamı eserdebulunamamıstır. Bazı siirlerin de devamı hiç ilgisi olmayan bir baska varaktabulunmus, devamı bir baska varakta bulunan siirler bir hayli fazla olup, bu durumdaki siirler birlestirilmistir. Bu durum eserin önceden dagınık bir haldebulundugunu, sonradan bütünlügüne dikkat edilmeden birlestirilmis olduğunu göstermektedir. Çalısmamızın birinci bölümünde mecmya ve mecmya türleri, nazire ve eserde tespit edilen nazirelerin genel özellikleri, eseri tertipleyenler; eserin sekilincelemesi, dili, yeni harflere aktarılmasında izlenen yol ve eserde ismi geçensairler hakkında bilgi verilmistir. Çalısmamızın konusunu olusturan Mecmya-iEs'ar'ın transkripsiyonlu metni ikinci bölümde verilmis, siirlerin vezni de gösterilmistir. Ayrıca, Mezaki'nin ve Cinani'nin tenkitli basım divanlarında bulunmayan siirleri metinde dipnotla belirtilmistir. Sonuç bölümünde yapılan çalısmanın değerlendirmesi bulunmaktadır. Kaynakça bölümünde eserdeki siirlerin okunması ve değerlendirimesi sırasında kullanılan kaynaklara, ekler bölümünde de eserin tıpkıbasım metninden örnekvaraklara yer verilmistir.
Franciszek Meninski'nin Thesaurus'unda geçen tıbbİ terimler

Bu tez, Meninski'nin Thesaurus Linguarum Orientalium Turcicae-Arabicae-Persicae adlı eserine geçen tıbbi terimler belirleyerek, elde edilen verilerin köken yönünden değerlendirilip, Türkçenin tarihsel söz varlığı çalışmalarına katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Tıbbi terim olarak hastalık adları, ilaçlar, şifalı bitkiler, hastalık belirtileri ve insan vücudu ile ilgili sözcükler kabul edildi. Tarama yöntemiyle tespit edilen tıbbi terimlernden, günümüz söz varlığındaki karşılıkları içeren sözlük oluşturuldu. Çalışma, önsöz, giriş ve sonuç kısımları hariç 1. Tıp ilminin gelişimine genel bir bakış, 2. Meninski'nin Hayatı ve Thesaurus Linguarum Orientalium ve 3. Sözlük olmak üzere 3 ana bölümden oluşmaktadır. Franciszek a Mesgnien Meninski, Fransız asıllı Polonyalı dilci ve şarkiyatçıdır. 1620'de Lorraine'de doğmuş, eğitimini Roma'da tamamladıktan sonra Polonya'ya gidip, Kraliyet makamının şarkiyat şubesinde çalışmaya başlamış.. 1653'te Polonya büyükelçisi ile İstanbul'a geldi. Türkçe ve diğer doğu dilleri öğrenmiş. 1680'de yayımladığı Thesaurus Linguarum Orientalium Turcicae-Arabicae-Persicae adlı eseri, Türkçe madde başlarının Arapça, Farsça, Latince, Almanca, İtalyanca, Fransızca ve Lehçe çevirileri vererek, dönemin en kapsamlı Türkoloji çalışma niteliği kazanmıştır. Taramamızda 610 tıbbi terim tespit edildi. Terimlerin çoğu Arapça ve Farsça kökenli olduğunu tespit edildi. XVII. yüzyılın tıp dili dönemin tıp anlayışını ve kullanılan tedavi yöntemlerini yansımaktadır. Osmanlı tıbbı, 19. yüzyıla kadar, Ortaçağ İslam tıp teorilerilerini benimseyip, tedavilerde de Razi, İbn-i Sina, Al Zahravi gibi İslami hekimlerin metotlarını kullanmıştır.
Mehmed Niyazi'nin romanlarındaki halk bilimi unsurları üzerine bir inceleme

Türk kültüründe, yazılı edebiyat ve sözlü gelenek ilişkisi canlıdır. Sözlü gelenek, yazılı edebiyat için bazen doğrudan kaynak, bazen de etkili bir malzeme olmaktadır. Bu çalışmada, çağdaş ve başarılı bir romancı olan Mehmed Niyazi Özdemir'inromanları, halk bilimi yönünden incelenmiştir. Romanlar, halk bilimi unsurları bakımından taranmış, bulunan malzemeler tasnif ve tahlil edilmiştir. Çalışma, günümüz edebiyatında halk biliminin rolü hususunda fikir vermektedir.
Kaynaktan eğitime atasözleri ve deyimler Çelebioğlu Abdülhalim Hakkı Atalar Sözü mecmuası 2. cilt 1446.-1554. sayfaları arası

Atasözleriyle ve deyimlerle ilgili özellikle Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde birçok derleme yapılmıştır. Bu çalışmada, bu derlemelerden biri olan ve Türk Dil Kurumu Kütüphanesine Etüt/104- 1 ve Etüt/101- 2 numaralarıyla ve Atalar Sözü adıyla kayıtlı bulunan Çelebioğlu Abdülhalim Hakkı'nın iki ciltlik yazma eserinin 1446. ila 1554. Sayfaları ele alınmıştır. Çalışma; Giriş ve Yöntem, Çelebioğlu Abdülhalim Hakkı'ya ve Atalar Sözü Mecmuası'na Dair, Metin, Dizin, Sonuç, Kaynaklar ve Ekler olmak üzere yedi bölümden oluşmaktadır. Yazılması 1898 Ağustos 22'den başlayarak en azından 1920 Kasım 12'ye kadar yirmi yılı aşkın bir süre ile devam etmiş olan Atalar Sözü Mecmuası, Arap harfleri temelli Osmanlı elifbası ile kaleme alınmış bir yazmadır. Eserin asıl metin kısmı; atasözü, deyim, vecize, mısra, beyit, dua ve kargış gibi yapılardan oluşan madde başları, madde başlarında geçen bazı kelimelerin açıklamaları, madde başlarında geçen bazı kelimelerin farklı imlaları ve madde başlarının bir kısmının geçtiği alıntılardan oluşmaktadır. Bu çalışmada asıl metni meydana getiren madde başları, açıklamalar ve alıntılar tespit edilerek madde başları ve müellife ait açıklamalar Türkiye Türkçesine aktarılmış, alıntılar ise çeviri yazı ve Latin harfli olarak kaydedilmiştir. Ayrıca; alıntılar kaynak metinlerden alınarak tahkik edilmiştir. Türkiye Türkçesinde kullanılmayan kelimelerin anlamları ve kelimelerin yazmada kaydedilmiş farklı imlaları dipnot ile gösterilmiştir. Gerekli görülen hususlar ise ayrıca açıklanmıştır.
Kök Türk yazıtlarındaki kalıp sözler

Bu çalışmada Bilge Kağan, Köl Tigin ve Tonyukuk Yazıtlarında yer alan kalıp sözlerin ve kalıp söz niteliği taşıyan sözlerin tespit edilerek, sonraki dönem eserlerinde ve günümüzde hangi alanlarda, nasıl kullanıldığının incelenmesi amaçlanmıştır. Türk Dilinde yer alan kalıp sözlerin tarihi süreç içerinde nasıl kullanıldığı, bunun yanında kalıplaşma dereceleri ve kalıp sözlerle anlatılmak istenen düşüncenin dönem içerinde ne gibi anlamalar ifade etmek istediği incelenmiştir. Ayrıca kalıp sözlerin, sonraki dönem eserlerinden olan Kutadgu Bilig, Divanü Lügati't-Türk, Atabetü'l-Hakayık, Türk destanları ve Anadolu ağızlarında bulunan örnekleri verilerek ele alınmış ve alanda oluşan bu boşluğu doldurmak amaçlanırken, kalıp sözlerin ortaklıkları çeşitli örneklerle gözler önüne serilmiştir. Köktürk Yazıtlarındaki kalıp sözler üzerine yapılan çalışmalar birkaç örneğin ötesine geçmemiştir. Köktürk yazıtlarındaki kalıp sözler hakkında detaylı ve müstakil bir çalışma ele alınmadığından bu çalışmada Yazıtlar detaylı olarak incelenmeye ve yorumlanmaya çalışılmıştır. Köktürk Yazıtlarındaki kalıp sözler,' atasözleri, deyimler, ikilemeler ve kalıp söz niteliği taşıyan sözler' olarak dört ana başlık altında sınıflandırılmıştır. Bu çalışma kapsamında kalıp sözlerin her biri, dönemin şartları da göz önünde bulundurularak yorumlanmaya çalışılmıştır.
Birinci Meşrutiyet Dönemi'nde yayımlanan Kevkebü'l-ilm, Berk, Sebat ve Sirac mecmuaları üzerine bir inceleme ve seçilmiş metinler

Bu çalışmada 1873- 1886 yıllarında yayımlanan Kevkebü'l-ilm, Berk, Sirac, Sebat isimli süreli yayınlar incelenmiştir. Söz konusu dergilere; elektronik ortamdan ulaşılmış, dergilerdeki yazılar önce yazar adına göre sonra konu ve türlerine göre tasnif edilerek değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Üç bölümden oluşan çalışmanın 'Giriş' bölümünde dönemin edebi ve basın hayatı değerlendirilmiştir. 'İnceleme' bölümünde süreli yayınların hangi aralıklarlakaç sayı çıktığını gösteren yayın cetveli verilmiş, ardından süreli yayınların şekil ve muhteva özellikleri değerlendirilmiş, yazar kadroları tanıtılmıştır. Daha sonra süreli yayınlardaki yazılar önce yazar adına göre ardından konu ve türlerine göre tasnif edilmiştir. Çalışmanın son bölümü olan 'Seçilmiş Metinler' ise tezin ağırlıklı kısmını oluşturmaktadır. Sözü edilen süreli yayınlardan seçilen yazılar bu bölümde Latin alfabesine aktarılmıştır. Bu metinler seçilirken dönemin edebi anlayışınıyansıtmalarına özen gösterilmiştir.
Belagat-i Osmaniye'deki edebi terimlerin tanımları ve tasnifi üzerine bir araştırma

Belagat-i Osmaniye 1882'de Cevdet Paşa tarafından yazılmış bir belagat kitabıdır. Eserin orijinali Osmanlı Türkçe'siyle olup bu şekilde dokuz defa basılmıştır. Fakat dili artık eskimiş olmakla anlaşılması biraz zorlaşmıştır. Halbuki bu eser hem edebiyat alanında önemli bir kaynaktır, hem de Türkçe belagat eserleri arasında en önde gelenidir, hem de bunlar içinde belagati tam kadro veren ilk eserdir Eserin girişinde belagat ilminin gelişimi, mukaddimesinde çoğu mantıktan alınma genel belagat terimlerinin tanıtımı, meani bölümünde sözün halin gerektirdiğine uygun söylenmesi, beyan bölümünde meramı anlatmanın muhtelif yollan, bedi' bölümünde sözü süsleme şekilleri anlatılmaktadır. Bedi'e tarih düşürmeyle ilgili bir fasıl eklenmiştir. Bizim çalışmamız Belagat-i Osmaniye'nin terim ve kavramlarını tesbit etmeye yönelik bir çalışmadır. Edebiyat bilimi terminoloji hazinesine katkı sağlamak maksadıyla yaptığımız bu çalışmanın içinde XIX. asırda Osmanlı'nın yenileşme gayretleri, Mekteb-i Hukuk ve Belagat-i Osmaniye'nin telif ortamı, Cevdet Paşa'nın kısa hayatı, belagatin kısa tarihçesi, eser hakkında yapılan çalışmaların değerlendirilmesiyle düzen, tertib ve özeti; ondaki terim ve kavramların tesbiti, latin alfabesiyle metni, terim ve kavramlardan eserde tanımlan bulunanların alfabetik listesi, dipnotlann hazırlanmasında başvurulan kaynaklar, isimler ve eserler dizini, terimler ve kavramlar dizini yer almaktadır. Bu çalışmanın terim ve kavramlarının tesbiti safhasında iki türlü hareket edilmiştir: Birincisi, eserde tanımlan verilen terimleri, böyle bir başlığa sahip olup olmadıklanna bakılmaksızın, başlıklamak suretiyle eserdeki sırası içinde ortaya koyup bunlan anlaşılır hale getirmek; ikincisi, eserde geçmekle beraber tam bir tanımı verilmeyen terim ve kavranılan başka kaynaklardan faydalanarak dipnota indirmek suretiyle aydınlatmaktır. Bu ikinci yaptığımızın eserin anlaşılmasına önemli bir katkı sağlayacağını umuyoruz. Dizinler bu çalışmadan faydalanmayı kolaylaştıracaktır. Çalışmamızın edebiyat alemine faydalı olmasını dilerim.
Mustafa Kutlu'nun hikayelerinde değişen değer yargıları

Bu inceleme, son kırk yılın önemli hikaye yazarlarından Mustafa Kutlu'nun eserlerini değişen değer yargıları bağlamında ele almaktadır. Yazarın kaleme aldığı hikaye kitaplarında, toplumsal ve bireysel düzlemlerde değişen değerler tespit edilmiştir. Ortaya çıkan sonuçlar on bir başlık altında toplanmış ve metinlerden alıntılarla somutlaştırılmıştır. Çalışmanın temeli iki bölüm halinde hazırlanmıştır. İlk bölümde Kutlu hakkında biyografi, yazarın eserlerinin listesi ve sanatına ilişkin bilgiler sunulmuştur. İkinci bölümde ise asıl konuya geçilmiştir. Burada hikayelerde değişen değer yargıları en fazla işlenenden aza doğru aktarılmıştır. Sonuç kısmında ise yazar ve değişen değer yargılarını işleyiş şekli ile ilgili genel kanaatlere ulaşılmıştır. Yazar, değişen değerleri anlatırken birçok farklı kahramanı şahıs kadrosunda kullanmıştır. Ayrıca taşra ve şehrin kültürel özelliklerini metinlere yansıtır. Toplumsal değişmeyi yoğun şekilde işleyerek değişen değer yargılarının da eserlerde fark edilmesini sağlamıştır.
Mustafa Kutlu'nun hayatı, hikayelerinin tema ve yapı bakımından incelenmesi

Mustafa Kutlu hikayeleriyle Türk edebiyatına yeni bir tarz kazandırmıştır. Batı edebiyatındaki yaratma faaliyeti olan 'mimesis'e göre değil, şark edebiyatına mahsus yaratma faaliyeti olan 'Tecrid'i esas alarak hikayelerini yazmıştır. Eserlerinin temel konularını; sosyal değişim, şehirleşme ve göç olgusu, tabiat, tasavvuf ve idealizm oluşturur. Yazar insanımızı iyi tanımış, onun çözülüşlerini, sıkıntılarını dile getirmiştir. Hikayeleri hangi zaman ve mekanda geçerse geçsin, hangi kahramanlardan bahsederse etsin hep bugünün insanına seslenir. Kutlu hikayelerinde son derece sade ve anlaşılır bir dil kullanmıştır. Cümleleri mümkün olduğunca kısa tutar. Az sözle çok şey ifade etmek ister. Böylece nesri nazma yaklaştırmış, bu da onun anlatımını şiirselleştirmiştir. Kutlu günümüzde yok olan veya yok olmaya doğru giden değerlerimize sahip çıkar. 'Kökü mazide olan ati'ye ulaşmaya çalışır. Bunu yaparken okuyucuya da bir mesaj verir. Hikayelerinden tanıdığımız ayrıca; sinema, resim, desen, senaryo ve köşe yazarlığı gibi uğraşılan da olan Kutlu çok yönlü bir sanatçıdır. Bu yönlülüğü anlatımına görsel bir dil katar. Kullandığı görsel unsurlarla toplumsal değişimi ve bu değişimin psikolojisini iyi yansıtmıştır. İlk hikayelerinde Sait Faik ve Sabahattin Ali etkisi görülür. Bu hikayeleri klasik hikaye anlayışına göre yazmıştır. Yokuşa Akan Sular ile birlikte çerçeve hikayeciliğinin seçkin örneklerini vermeye başlar. Sonuç olarak Mustafa Kutlu, kendine has üslubuyla hikayeciliğimize ve dolayısıyla Türk edebiyatına özgün bir tarz kazandırmış ve edebiyatımızda yeni bir çığır açmıştır.
İsmail Çetişli hayatı ve eserleri

İsmail Çetişli, yirmi beş yıllık akademik hayatı süresince, akademisyen kimliğinin yanı sıra Türk edebiyatına katkı sağladığı yayınları ve araştırmalarıyla da ön plana çıkmıştır. Çalışmanın amacı; İsmail Çetişli'nin hayatına dair biyografik bilgileri içeren bir araştırma yapmak ve Çetişli'nin kitapları, süreli yayınlarında yer alan makalelerinde kullandığı yöntembilim ve düşünce ekollerini ortaya çıkartmaktır. İsmail Çetişli hakkında ilk kez yapılacak olan araştırma da öncelikle yazarın hayatının bilinmeyen yönleri aydınlatılmaya çalışılmıştır. Çetişli'nin Türk edebiyatına kazandırdığı eserlerinden kitapları tanıtılmış ve incelenmiştir. Makaleleri ise konu bütünlüğüne göre ilgili konu başlığında değerlendirilmiştir. Makalelerinin künyeleri içerik yönünden sınıflandırılmıştır. İncelemelerde Çetişli'nin kaleme aldığı eserlerde ön plana çıkan göstergebilim, dilbilim, halkbilim, stilistik vb. çalışma yöntemleri ile ele aldığı şahsiyetler, olaylar, devirler ve eserlerde kullandığı yöntembilimler ortaya konulmuştur. Ayrıca Çetişli'nin bu mevzulara işleklik kazandırırken başvurduğu edebiyat-tarih, edebiyat-coğrafya, edebiyat-psikoloji, edebiyat-sosyoloji arasındaki interdisipliner yaklaşımların eser-devir, eser-mekan, yazar-devir ve yazar-eser ilişkilerine yansıdığı noktalar tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda Çetişli'nin eserlerini incelediğimizde yalnızca Yeni Türk Edebiyatı alanında eser vermediğini kimi zaman edebi eserlere karşı bir eleştirmen kimi zaman dilbilimci kimi zaman teorisyen olduğu anlaşılmaktadır. Çetişli, Türk edebiyatını benimsemiş, edebiyat teorileri ve uygulamalarında yerli ve yabancı kaynak hakkında fikir sahibi bir araştırmacıdır.
Tevarīḫ-i Güzīde Nuṣret-Name

Türk dili tarih boyunca birçok dili hem etkilemiş, hem de birçok dilden etkilenmiş oldukça geniş bir coğrafyada konuşuru olan güçlü bir dildir. Türkçe konuşan toplulukların tarih boyunca yaşadığı hadiselere bağlı olarak dilin yapısında bazen büyük bazen de kısmi değişimler görülmüştür. Ayrıca din değişikliğinin yazı, söz varlığı ve gramer dönüşümlerinin görüldüğü ender dünya dillerindendir. Siyasi bağlamda oldukça hareketli ve zor şartların olduğu bir coğrafyada konuşulan Türkçe'nin bünyesinde askeri, siyasi ve tarihi hadiselerin kaydedildiği metinler ortaya çıkmıştır. Farsça yazılan Camiü't-Tevarih, Zafer-Name gibi eserlerin Türkçe'ye kazandırılmasını sağlayan Tevarih-i Güzide-Nusret-name bu sahanın güzel ve nitelikli eserlerindendir. Bu yönüyle hazırlanan çalışma hem Türkoloji hem de Türk ve Moğol tarihi çalışmalarına yardımcı olacaktır.
Ağlar baba Divanı

Asıl adı İrşadi olan Ağlar Baba, 1879- 1958 yıllan arasında yaşamış, Tasavvuf edebiyatı geleneğine bağlı kalarak şiirler yazmış bir halk şairidir. Bayburt'un Oruçbeyli köyünde doğmuş, gelenek içinde eğitim almış, gördüğü bir rüyanın tesiri ile de şiirler söylemeye başlamıştır. İslam öncesi Türk şiir geleneği çerçevesinde milli vezin ve halk dilinin kullanılmasıyla inşa edilen aşık tarzı şiirimiz, İslamlaşma sonrası tasavvuf düşüncesiyle birlikte felsefi bir alana taşınmıştır. Kuşkusuz bu tarzın en önemli temsilcisi Yunus Emre'dir. Ağlar Baba da bu 'Yunus Tarzı' şiirin çağımızdaki temsilcisidir. Şair, mutasavvıf ve şair bir aileden gelmektedir. Dedesi büyük İrşadi Baba, yörenin tanınmış bir mutasavvıfı ve şairi olup, eserleriyle de Ağlar Baba'yı etkilemiştir. Daha çok din, tasavvuf ve ahlak konularında şiirler yazan şair; Divan, Kısas-ı Enbiya, İnnaenzelna Tefsiri ve Şamun Gazi Mesnevisi ile Tasavvuf Mesnevisi adlı dört esere sahiptir. Ağlar Baba'yı konu eden bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde; Ağlar Baba'nın hayatı, eğitimi, tasavvufi yönü üzerinde durularak edebi şahsiyeti tanıtılmıştır. İkinci bölümde; yazma olan Divan'ı bugünkü alfabemize çevrilerek din ve tasavvuf ana başlıkları altında incelenmiş, şairi harekete geçiren amiller ile onun duygu, düşünce ve hayal dünyası ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde ise; şairin Divan'ındaki 312 şiir ve Divan'ına girmemiş 32 şiirin eklenmesiyle toplam 344 şiir metin olarak verilmiştir. Milli vezin ve sade bir Türkçe ile, didaktik şiirler söyleyen Ağlar Baba, Hoca Ahmet Yesevi'nin Hikmetlerini, Yunus Emre'nin ilahilerini çağrıştıran üslubuyla bu tarzın günümüzdeki devamıdır.
1980 Türk romanında değerlerin çözülmesi

Bu tezde, 1980 yılı Türk romanlarında geçen değer çözülmeleri ele alınmıştır. Çalışmanın tutarlı bir zemine oturması için öncelikle değer kavramı üzerinde durulmuştur. Bu kısım eserin ilk bölümünü teşkil eder. Değer kavramının taşıdığı anlam, felsefi ve sosyolojik yönü ayrıca değerlere kaynaklık eden hususlar birinci bölümde ele alınır. Bu bölüm değerlerin dokuz ana başlıkta tasnifi ile son bulur. İkinci bölümde romanlarda geçen Ahlaki Değer Çözülmeleri ele alınır. Eserin hacimce en yoğun olduğu kısım burasıdır. Değer çözülmelerinin romanlardaki görünüş sıklığına göre en fazla ahlaki değerlerde olduğu gözlemlenir. Üçüncü bölümde romanlarda tezahür eden Sosyal Değer Çözülmeleri, dördüncü bölümde Siyasi Değer Çözülmeleri, beşinci bölümde Dini Değer Çözülmeleri, altıncı bölümde İktisadi Değer Çözülmeleri, yedinci bölümde Hukuki Değer Çözülmeleri, sekizinci bölümde Milli Değer Çözülmeleri, dokuzuncu bölümde ise İlmi Değer Çözülmeleri yer alır. Tezin sonuç bölümünde, elde edilen bilgiler yorumlanmış ve yaşanan değer çözülmelerinin gösterdiği önemli noktalar üzerinde durulmuştur.
Türk romanında yükseköğrenim gençliği(1872-1950)

Bu çalışmada; bir toplumun geleceğinde söz sahibi olan yüksek tahsilli gençlerin 1872- 1950 yılları arasında yayımlanan Türk romanlarında nasıl ele alındığı incelenmiş, eğitim problemleri ve gençlerin yaşadığı çatışmalar yükseköğrenim düzeyinde işlenmiştir. Giriş bölümünde tezin konusu ve amacı belirtilmiş, çalışma sürecinde takip edilen yol ve yöntemlerden bahsedilmiştir. Tez beş bölümden oluşmaktadır. Tarihi bilgiler ışığında romanların değerlendirilmesini sağlamak için birinci bölümde yükseköğrenimin Türk eğitim tarihindeki yeri hakkında özet bilgi verilmiştir. İkinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci bölümlerde Tanzimat tan başlayarak edebi dönemlere göre bir sınıflandırma yapılmıştır. Bu sınıflandırmada amaç; dönemin kültürel yaşamının, sosyal, siyasi ve ekonomik gelişmelerinin gençlerin eğitim hayatına nasıl tesir ettiğini belirlemektir. Her bölüm dört temel başlığa ayrılmıştır. 'Yükseköğrenim Öncesi' başlığı altında aile yapılarının gençlerin eğitimi üzerine etkisi; 'Yükseköğrenim Dönemi' başlığı ile gençlerin eğitim ve öğretim dönemi; 'Gençlerin İdealize Edilen Davranışları' bölümünde yüksek tahsilli gençlerin idealize edilen kişilik yapıları, sosyal ve kültürel tutumları; 'Gençlerin Yaşadığı Çatışmalar' bölümünde ise gençlerin maruz kaldığı ekonomik, kültürel, bürokratik, siyasi ve psikolojik çatışmalar ele alınmıştır. Her bölümün alt başlığı genelde aynı sırayı takip etmekle birlikte romanın yazıldığı dönemin özelliklerine göre bazı değişiklikler gösterebilmektedir. Her dönemin romancısı kendi çağının neslini anlatmış ve bu genç nesil vasıtasıyla bir takım idealleri, ideolojileri ve kültürel değerleri yansıtmıştır.
Mehmet Emin Yurdakul ve Abdullah Şaik'in eserleri bağlamında XX. yüzyıl Azerbaycan ve Türkiye Türkçelerinin sözvarlığı karşılaştırması

Dil köklü bir ağaç gibidir. Seneler geçtikçe dallanır, budaklanır, yapraklarını dökse de yeni yapraklar edinir; aynen, dile dahil olan, eskiyen kelimeler gibi. Bir ağacın yaprakları, dalları gibi dilin de söz varlığı, kelime ve ses yapısı gelişir, onu oluşturan temel taşların yerini farklı unsurlar alır. Söz varlığı bir halkı, bir ümmeti ayna gibi yansıtan, yaşadığı zorlukları ve sıkıntıları, ilgi alanlarını, tarihsel olayları ve onların etkilerini, psikolojik ve ruhsal durumlarını, kültür, gelenek görenek yapısını, sosyal faaliyetlerini içinde barındıran hazine gibidir. Herhangi bir dönemi net ve berrak bir şekilde kavramak ve anlamak için o dönemde kaleme alınan eserlere, yayımlanan dergi ve gazetelere, daha eskilere gidersek taşlar üzerine kazınan yazılara bakmak, onları incelemek yeterlidir. Bu sebepten yola çıkarak iki halk arasındaki bağı, dönemin siyasi hadiselerini, kültür, dil, din, medeniyet akrabalığını daha iyi anlamak ve araştırmak adına tezimizi XX. yüzyılda Azerbaycan ve Türkiye'de önemli yere sahip olan Abdullah Şaik ve Mehmet Emin Yurdakul'un şiirleri üzerinden araştırmayı doğru bulduk. Her iki şair aynı dönemlerde Azerbaycan ve Türk halkının istiklal savaşına şahit olmuş, bu mücadeleyi destekleyen, vatanına, milletine karşı sevgilerini gösteren eserler yazmış, ellerindeki kalemi kılıç misali kullanarak bu tarihsel mücadelenin edebiyat askerleri olmuşlardır. Mehmet Emin Yurdakul'un şiirleri cephelerde marş gibi okunmuş, Abdullah Şaik'in şiirleri ise savaşın derin yaralarını sarıp sarmalamıştır. Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra şiirleri ile daha fazla ön plana çıkan Yurdakul'un aksine Abdullah Şaik, Azerbaycan topraklarında Sovyet Devleti kurulduğu için vatan, millet kokan şiirlerini saklamak, hatta yakmak zorunda kalmıştır. Tüm bu olaylara rağmen Azerbaycan yeniden bağımsızlığını kazandıktan sonra Abdullah Şaik'in yarım tanıtılan edebi kişiliği tüm yönleri ile gün yüzüne çıkmış, şairin milliyetçi, vatansever tarafı daha fazla incelenmiş, o dönemin Yurdakul, Gökalp gibi Türk şairleri ile iletişimi, onların şiirlerini kendi yazdığı ders kitaplarında örnek olarak kullandığı gibi bilgilere ulaşılmıştır. Tezimiz, XX yüzyıl Azerbaycan ve Türkiye Türkçesinin Mehmet Emin Yurdakul, Abdullah Şaik'in şiirleri üzerinden belli bir şablona tabi tutularak araştırmaya dayanır. Yukarıda belirttiğimiz sebeplerle birlikte, ortak kader, ortak savaş, ortak yaralar ve bunların benzer edebi yaklaşımları, bizi bu iki şairi karşılaştırarak incelemeye yöneltmiştir.
Sabahattin Ali'nin romanlarında yabancılaşma meselesi

Sosyoloji, teoloji ve psikoloji gibi birçok farklı disiplinde merkezi bir kavram olan 'yabancılaşma', ayırmak, alıp götürmek, uzaklaştırmak anlamına gelen Latince alienare sözcüğünden türemiştir. Yabancılaşma kavramı, başlangıçta bir kişinin kendi malını bir satış anlaşmasıyla başkasına devretme ve başkasının mülkiyetine geçirme anlamında bir hukuk terimi olarak kullanılıyordu. Başka bir ifadeyle hukuk dilindeki yabancılaşma, kişinin önceden kazanmış olduğu malından, değişim sonucu, uzaklaşma fiili olmakla birlikte bu kavram daha sonra geniş bir kullanım yelpazesine sahip olmuştur. Bu kavram ekseninde Sabahattin Ali'nin romanlarındaki yabancılaşma meselesini ele aldığımız çalışmada yabancılaşma kavramı, kelimenin edebiyatta kavramsallaşma süreci ele alınmış ve kavramın geçirdiği evreler, literatür çerçevesinde tahlil edilmeye çalışılmıştır. Bu kavram hakkında ortaya konulan teoriler çerçevesinde Sabahattin Ali'nin romanlarındaki yabancılaşma temaları değerlendirilmişir.