1923- 1995 yılları arasında Türkiye'deki toplumsal değişim süreçlerinin müzik türlerine etkileri

Sanatın toplumbilimsel açıdan incelenmesi, sanat ile toplumsal yapı arasındaki ilişkileri ortaya koymak demektir 'Bir toplumun yapısını bilmeden o toplumun sanatını, bu sanatın toplumsal değişme ilişkileri üzerindeki etkilerini incelemeden de toplumsal değişmeyi anlamak olanaksızdır.' 462 Bu çalışmada amaç, toplumbilimsel açıdan cumhuriyetin ilanından günümüze dek geçen süreç içinde ülkemizin geçirdiği toplumsal ve kültürel değişimlerin müziğe etkisini ortaya çıkarmaktır. Araştırmada; amaç doğrultusunda 'tarihi yöntem' kullanılmıştır. Söz konusu dönemlere ait çeşitli kaynaklardan yola çıkılarak bulgular elde edilmiştir. Her dönemin sonunda elde edilen bulgulara dayanılarak bir sonuca varılmıştır. Araştırmada önce, toplumsal değişim ve modernleşmeden yola çıkılarak, değişimin kültür ve sanat üzerindeki etkisi ortaya konmaya çalışılmıştır. Gelişmekte olan ülkelerde yaşanan toplumsal değişim; temelinde teknolojik gelişimin bulunduğu insanların arasındaki ilişkilerin farklılaşmasıdır. Sürekli etkileşimler sonunda oluşan yeni değerler ve kurallar, geleneksel toplumda dengenin bozulmasına neden olur. Teknolojinin ilerlemesiyle kaçınılmaz olan toplumsal değişim, tüm olanlarda etkin bir şekilde hissedilir. Ülke ancak; sanayi, bilim, eğitim, sağlık, iletişim ve sanatta üretkenliğin artması ve dengeli bir şekilde dağılmasıyla gelişir. Toplumsal değişim yaşanan ülkelerde kültürel alanda da değişim gözlenir. Gelişmekte olan ülkelerdeki sosyal değişimler, kültür ürünlerini etkiler. Bu eylemin benimsedikleri değişik boyutlardaki kültürler, değişim süreci yaşanırken, farklı yapılanmalar gösterebilirler Bu sebepten; geçiş sürecinde, hızla artan teknolojik AK Armağan L 1992. s. f>. 265 gelişimler karşısında, devletin belirli bir kültür politikası izleyerek, ülkenin kültür düzeyini yükseltemesi gerekir. Özellikle toplumsal değişimlerin yaşandığı toplumlarda sanatsal etkinlikler yoğun bir şekilde görülür. Sanat, anlatım biçimi ise politik bir nitelik taşıdığı kadar, insanlara belirli mesajlar da iletir. Bunun amacı; değişimin olumlu bir yönde gelişmesi ve toplumun bu dönemi daha dengeli bir şekilde geçirmesidir Toplumumuzun geçirdiği en büyük toplumsal değişim Cumhuriyetin ilanıdır. Atatürk'ün sanat ve müzik alanındaki görüşleri doğrultusunda bir kültür politikası oluşturulmuştur. Türk ulusunu çağdaş ülkeler düzeyine çıkartma amacıyla, halk müziğimiz evrensel normlarla birleştirilerek, kendi çoksesli müziğimizin yaratılması çalışmaları başlatılmıştır. Ülkemizde çok partili döneme kadar aynı anlayış sürmüştür. Bu dönemden sonra liberal bir görüş egemen olmuştur. Kentler büyümüş ve tüketim piyasası canlanmıştır. Böylece değişim süreci başlamıştır. 1960 ile 1980 yılları arasında; siyasal ve ideolojik görüşlerin ortaya çıkması, ülkemizi toplumsal değişime göstürmüştür. Siyasal ve toplumsal alanda görülen bu değişim, kültürel alanda da kendini göstermiş ve çarpık gelişmenin sonucu ülke, popüler kültüre teslim olmuştur. Bu kültürün göstergesi olan arabesk müzik hızlı bir çıkış yapmıştır. Arabesk müziğin yanı sıra, gelişen teknoloji ve iletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla, pop müzik de gelişerek yeni türlerin doğmasına neden olmuştur. Bu arada Çoksesli Sanat Müziği alanında da pek çok kurum açılmış ve etkinlikler çoğalmıştır. 1980'den sonra artık, gelişmekte olan toplumlar arasında yer alan ülkemizde, hızlı bir değişim süreci yaşanmaktadır Modernleşme sürecini yaşayan toplumlar için bu durum kaçınılmazdır. Ortaya çıkan teknolojik ve ideolojik çıkmazlar sonucu meydana 266 gelen sancılar, toplumumuzda bir dengesizlik yaratmıştır. Dengeyi bulma çabalan içinde olan toplumun kültürü de sarsıntıya uğramıştır. Bu durum, sanata ve dolayısıyla müziğe yansımıştır. Popüler kültür, beğeni yozlaşmasın aniden olmuştur. Bu devirde pop müziğini tırmanışı gözlemlenmiştir. Ayrıca bütün türlerin karıştığı görülmüştür. Bu gözlemlerin ışığında, ülkemizin toplumsal yapısındaki değişim, müziğin tüm alanlarında etkin bir şekilde hissedildiği sonucuna varılmıştır. 267