Kültür tarihi içinde müzikle tedavi ve Edirne Sultan II. Bayezid Darüşşifası

İnsanlık tarihi tıbbın, sanatın ve mimarinin iç içe geçtiği zengin deneyimlerle doludur. Bir sanat dalı olan müziğin tedavide kullanılması ve bu amaçla tesis edilen hastane yapıları da bu deneyimin önemli parçaları arasındadır. Tarih boyunca müzik, insanların dinlenmeleri, farklı duygular yaşayabilmeleri, eğlenmeleri ve hüzünlenmelerinin yanında, onları huzura kavuşturarak tedavi edilmeleri amacıyla da kullanılmıştır. Günümüze ulaşan en eski örneklerine Orta Asya Şaman kültüründe rastlanılan müzikle tedavi yönteminde, dans ve büyü ile insanların kötü ruhlardan kurtarılıp iyileştirildikleri ve bu geleneğin farklı coğrafyalardaki kimi toplumlarca da kullanıldığı bilinmektedir. Eski Mısır, Eski Yunan, Roma, Bizans, Eski Çin, Ortaçağ Avrupa'sı, eski Araplar ve Türkler de müziği bir tedavi aracı olarak kullanmışlardır. Türk İslam medeniyetinde Ebubekir Razi, Ebu Nasr Farabi ve İbni Sina ile başlayan müziğin tedavide kullanılması geleneği daha sonra Selçuklular ve ardından da Osmanlılarca sürdürülmüştür. Önceleri hekimlerin bireysel uygulaması şeklinde tarih sahnesinde yerini alan müzikle tedavi daha sonra darüşşifalar vasıtasıyla hastane ortamında da diğer tedavi yöntemleriyle birlikte uygulanmaya başlanmıştır. Tarihe bunun bilinen ilk örneği 1154 yılında tesis edilen Şam Nureddin Zengi Şifahanesi'dir. Bu yöntem daha sonra Selçuklu ve Osmanlı darüşşifalarının birçoğunda devam ettirilmiştir. Darüşşifaların çoğu Osmanlıların sosyal, kültürel, sağlık ve dini yapıları içinde önemli bir etkinlik merkezi olan külliyeler içinde bulunurdu. Osmanlı darüşşifalarının en önemlilerinden biri de Fatih Sultan Mehmet'in oğlu ve sekizinci Osmanlı padişahı olan Sultan II. Bayezid'in 1488 yılında Edirne'de yaptırdığı külliyenin içinde yer alan darüşşifadır. Darüşşifanın aynı zamanda tıp eğitimi veren bir de medresesi vardır Sultan II. Bayezid Darüşşifası, merkezi hastane mimarisinin tarihteki ilk örneklerinden biri olarak kabul edilmektedir. Bu hastanenin benzerleri Batı'da ancak iki yüzyıl sonra inşa edilmeye başlanmıştır. Tarihteki müzikle tedavi geleneği bu darüşşifada daha kurumsal bir kimliğe bürünmüştür. Binada akustiğe önem verilmiş ve yataklı tedavi bölümüne bir müzik sahnesi konulmuş ve müzisyenler görevlendirilmiştir. Edirne Darüşşifası, başlangıçta bu yöntemlerle her tür hastanın tedavi edildiği tam teşekküllü bir hastane iken sonraki yıllarda çoğunlukla akıl hastalarının tedavi edildiği bir merkez olmuştur. 1877- 78 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan sonra da kaderi değişmiş ve akıl hastalarının kötü şartlarda tecrit edildiği bakımsız bir kuruma dönüşmüştür. Aralıksız olarak 400 yıl hizmet veren bu hastane vakıf sisteminin çökmesi, ilgisizlik ve bakımsızlık nedeni ile 1916'lardan sonra tamamıyla kapanmış ve bu binalar kendi kaderine terk edilmiştir. 1984 yılına kadar sahipsizlik içinde yıkılıp yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalan tıp ve kültür tarihimizin bu önemli yapıları önce Vakıflar Genel Müdürlüğü ve ardından Trakya Üniversitesi tarafından esaslı bir onarımdan geçirilmiştir. 1997 yılında Sağlık Müzesi'ne dönüştürülen darüşşifa 2004 yılında Avrupa Müze Ödülü kazanarak, ülkemiz ve kültürümüz adına büyük bir başarı elde etmiştir. Bu araştırmada, kültür tarihi içinde müzikle tedavinin tarihsel gelişimi ve Edirne Sultan II. Bayezid Darüşşifası'nın bu süreç içindeki yeri ve önemi belirlenmeye çalışılmıştır.