Geleneksel sohbet toplantıları bağlamında Şanlıurfa sıra geceleri üzerine bir inceleme

Günümüz teknolojisinin gelişim ve getirilerine bağlı olarak radyo, televizyon, internet, telefon ve sosyal medya gibi kitle iletişim araçlarının yaygınlaşması, toplum düzeninin ana çerçevesini belirleyen tüm ortak değerlerin değişimine zemin oluşturmuştur. Kitle iletişim araçları toplumların hayat tarzlarını dahi değiştirmiş ve buna bağlı olarak kaynağı belli olmayan yeni kültürel oluşumların ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Tam da bu noktada çalışmamıza konu olan geleneksel sohbet toplantıları bağlamında Şanlıurfa sıra geceleri örneği cemiyet hayatındaki eğlence kültürünün bu bağlamdaki değişimine önemli bir örnek teşkil etmektedir. Sohbet toplantıları, Türkiye'nin farklı bölgelerinde 'Yaren, Ateş Gezmesi, Barana, Kürsübaşı, Cümbüş Alemleri, Ferfene, Muhabbet Gecesi, Gezek, Helva Sohbetleri, Helebiş, Oturak Alemleri, Sıra Alemleri, Sıra Eğlencesi, Sıra Gecesi' gibi değişik adlarla tanımlanırken, Türkiye dışındaki bölgelerde ise 'Geşdek, Coro Bozo, Konuşma, Meşrep ve Muhabbet' gibi benzeri adlarla bilinmekte ve icra edilmektedir. Bu çalışmada geleneksel sohbet toplantılarının yörelere göre icra biçimleri ele alınmış ve özellikle Şanlıurfa sıra geceleri özelinde sohbet toplantılarının temsilcileri, eğlencelerin icra edildiği mekanlar ve bu müzikli eğlence biçiminin kültürel yapı içerisindeki yeri ayrıntılı olarak incelenmiştir. Günümüzde popüler kültürün etkileriyle şekillenen Urfa sıra gecesi uygulamalarının aslında folklorik bir arka planı olmasına karşın, içinden çıktığı toplumun bireylerinin ortak emeğini ve üretimini yansıtmadığı görülmektedir. Çalışma nitel bir araştırma olup, Şanlıurfa'nın en önemli canlı kültür öğelerinden biri olan Sıra Gecelerindeki uygulamaların ve geleneksel müziğin gerçekçi ve bütüncül bir biçimde analiz edildiği ve ayrıca sıra gecesi olgusunun toplumun sosyal ve kültürel açıdan insanların yaşamlarındaki anlamını var olduğu şekliyle betimlemeye çalışan araştırma türüdür. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; çalışmanın amacı ve önemi belirtildikten sonra Anadolu'daki Ahilik kültürü ve Türk toplumunun sosyal yaşamında halen daha varlığını devam ettiren geleneksel sohbet toplantıları hakkında açıklayıcı bilgiler verilip, Şanlıurfa'nın sosyo-kültürel durumu ve müzik kültürü hakkında genel bir değerlendirme yapılarak bu kültürün temsilcilerinden olan mahalli ustalar hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde; tez çalışmasında kullanılan kaynaklara ait özetlere yer verilmiş olup bu kaynaklar kitap, makale ve tez olmak üzere üç başlık altında değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde; Şanlıurfa kültürü ve bu kültür kapsamında Sıra Gecesi geleneği ve bu gelenek dahlinde müzik kültürü ve bu kültürün geleneksel sohbet toplantıları ile olan ilişkisi incelenirken, bir yandan da Sıra Gecesi geleneğinin genel yapısı kuralları ile icra edildiği mekanlar, görev alan kişiler ve bu kişilerin görevleri hakkında bilgiler verilmiş, bu tür gecelerde icra edilen müzikler ve geleneksel makam geleneği ve gecede yapılan ikramlar ile bunların sunum şekillerine ilişkin bilgiler verilmiş olup Geleneksel sohbet toplantıları bağlamında Sıra Gecelerinde süreç içerisinde meydana gelen olumlu ve olumsuz değişiklikler ele alınarak sosyal ve kültürel açıdan oluşan yeni uygulamalara ilişkin bilgiler verilmiştir.