Tarihi kent merkezleri ulaşım ilişkilerinin koruma bağlamında değerlendirilmesi; İzmir Tarihi Kent Merkezi örneği

Kentler insanların yaşama faaliyetlerini gerçekleştirdikleri alanlar olmalarının yanında sahip oldukları nitelikleri ile insanlığın tarihsel hafızasının da bir bölümünü oluşturmaktadırlar. Bu bakımdan kentsel tarihi mirasın geleceğe aktarılması çok büyük önem kazanmaktadır. Sanayi devriminin ortaya çıktığı yılları takip eden dönemden günümüze kadar hem ülkemizde hem de dünyada kentleşme göçlerinde etkisi ile hızlanmıştır. Özellikle ülkemizde bu hızlı nüfus artışı ile birlikte kentlerde tarihi çevre doğrudan etkilenmiş ve paralelinde birçok problem ortaya çıkarmıştır. Bu problemlerin en önemlilerinden birisini erişilebilirlik ihtiyacının karşılanması oluşturmaktadır. Artan nüfus ile birlikte kent merkezine olan ulaşım talebi de büyümüştür. Özel araç kullanımının artması ve yeterli toplu taşıma stratejilerinin geliştirilememesi sonucu özellikle tarihi kent merkezlerinde ulaşım problemleri doğmuş ve tarihi çevreye olumsuz etkileri olmuştur. Sorunun çözümüne yönelik olarak geliştirilen ilk dönem yaklaşımları doğası gereği fiziksel olarak sınırlı yol ağına sahip tarihi kent merkezlerinde yeni yol açma ve mevcut yolları geliştirmek üzerine kurulmuştur. Ancak yapılan bu uygulamalar kent merkezine daha fazla araç trafiğinin çekilmesi, tarihi mirasın kaybı ile sonuçlanmış ve tarihi kent merkezleri araçların işgaline uğratılmıştır. Bunun sonucunda tarihi kent merkezlerinin erişilebilirlik probleminin tarihi çevreye en az zarar vererek çözümüne yönelik çalışmalar başlatılmıştır. Bu yaklaşım tarihi kent merkezlerine araçların değil insanların taşınması prensibinden yola çıkarak, toplu taşıma, yaya, bisiklet gibi ulaşım unsurlarını ön plana çıkarmaktadır. Bu çalışmada ilk olarak ulaşım türleri ve araçlarının gelişimi, kentlerin oluşumu-ulaşım etkileşimi incelerek günümüzde kent merkezlerinin geldiği noktanın nedenleri ve süreçleri tespit edilmiştir. İkinci bölümde Literatür araştırmaları ile tarihi kent merkezlerinde yaşanan ulaşım problemleri ve tarihi dokunun ulaşım sorunlarından nasıl etkilendiği ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde İzmir tarihi kent merkezinin gelişme sürecinin anlaşılmasına yönelik araştırmalar yer almaktadır. Bu amaçla kent merkezinin oluşumunda ulaşım ilişkilerinin rolü planlama geçmişşi üzerinden ortaya konmaya çalışılmıştır. Özellikle yapılan arşiv tarama çalışmaları sonucu varılan planlama geçmişşi temel alınarak süreç analiz edilmiştir. İzmir tarihi kent merkezinde günümüzde karşılaşılan sorunlar geçmişş dönem gelişmelerini içine alan bir perspektif ile ele alınmıştır. Tarihsel çevrenin kent arazi kullanış ve ulaşım planlamaları çalışmalarında özel durumu dikkate alınmadan yer almaktadır. Dolayısı ile tarihi kent merkezleri özellikle ulaşım talebini karşılamaya dönük olarak yapılan uygulamalar sonucu; fiziksel ve işlevsel kayıp, gürültü, görüntü, çevresel kirlilik, trafik sıkışıklığı, otopark eksikliği gibi sorunlarla karşı karşıyadır. Çalışma kapsamında son olarak yapılan literatür taramaları ile tarihi kent merkezlerinin ulaşım ilişkilerinin koruma kullanma dengesi içerisinde hangi çağdaş yöntemler ile sağlanabileceği İzmir örneği üzerinde ortaya konmaya çalışılmıştır.