turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Vergi Usul Hukukunda elektronik tebligat

Vergilendirme aşamalarından biri olarak tebliğ; mükelleflere, vergisel yükümlülüklerini ve ödevlerini bildirme amacı taşımaktadır. Tarh edilen vergi, tebliğ ile mükellefe bildirilir. Bu bildirim üzerine mükellefin hukuki yollara başvurma süresi başlar. Görüldüğü üzere tebliğ aşaması, mükellef haklarının korunmasında, büyük öneme sahiptir. Bilgi ve iletişim teknolojilerinin, günlük hayatın her alanında olduğu gibi vergilendirme aşamalarında da kullanılmasıyla elektronik vergilendirme kavramı, ortaya çıkmıştır. Böylece mükellefler, birçok vergi ödevini internet üzerinden yerine getirebilmektedir. Elektronik vergilendirme faaliyetlerinden biri de vergilendirmeye ilişkin evrakların elektronik ortamda tebliğ edilmesidir. Elektronik ortamda tebliğ usulü, 2010 tarihinde, VUK'a 107/A maddesinin eklenmesiyle yasalaşmıştır. 107/A maddesinin hükmüne göre, elektronik tebliğ usulüne dair çeşitli usul ve esasları belirleme yetkisi Hazine ve Maliye Bakanlığına verilmiştir. Hazine ve Maliye Bakanlığı bu yetkiye dayanarak, 2015 yılında, 456 Sıra No'lu VUK Genel Tebliği'ni yayınlamıştır. Elektronik ortamda tebliğ kısaca; VUK'a göre mükellefe tebliğ edilmesi gereken belgelerin, elektronik tebligat sistemi aracılığıyla, muhatabın internet vergi dairesi bünyesinde oluşturulacak elektronik tebligat adresine, vergi idaresi tarafından iletilmesi olarak tanımlanabilir. Elektronik tebliğ, modern tebliğ olarak da isimlendirilebilir. Elektronik ortamda tebliğ usulünün birçok faydası vardır. Özellikle klasik tebliğ usulleriyle karşılaştırıldığında elektronik tebliğ usulü çok daha işlevseldir. Bunun yanında, düzenlemenin yeni olmasından dolayı bir takım eksikliklerin bulunması normaldir. Çalışmada, elektronik tebliğ usulünün güçlü olduğu yönlerden bahsedildiği kadar eksik yönleri de tespit edilmiştir. Ayrıca, tespit edilen bu eksiklikler hakkında öneriler sunulmaya çalışılmıştır.
Anti-demokratik sistemlerde anayasacılık ve meşruiyet olgusu

Demokrasi kısaca, yönetici sınıfın serbest, adil ve belirli aralıklarla yapılan seçimlerle başa geldiği ve temel hak ve özgürlüklerin koruma altına alındığı yönetim şeklidir. Demokratik olmayan sistemler ise çeşitli sınıflandırmalara tabi olmakla birlikte, genel olarak demokratik ilkelerden yoksun ve baskıcı bir model olan otoriter sistemler ve bireylere özel yaşam alanı dahi tanınmayan, ideolojik temelli totaliter sistemler olarak iki ana başlığa ayrılabilmektedir. Demokratik sistemlerin meşruiyetleri, temel hak ve özgürlüklerin koruma altına alındığı ve devlet iktidarının kısıtlandığı bir anayasal düzene sahip olmaktan ve demokratik sistemi fiilen yaşatmaktan geçer. Bununla birlikte, normal şartlar altında anayasacılık faaliyetinin özüyle bir ilgisi olmamasına rağmen gerek totaliter gerekse otoriter sistemler, bir anayasalarının olmasına özen göstermekte aynı zamanda da bu anayasalarını demokratik ilkeler ile donatmaktadır. Bu bakımdan ilk etapta anti-demokratik sistemler açısından anayasacılık faaliyeti anlamsız ya da görünürde addedilebilse de esasında bu sistemlerde de iktidarlar, anayasaya dayanan bir meşruiyet zemini oluşturmak istemektedir. Günümüzde gelinen noktada, ne kadar büyük bir güce sahip olursa olsun, halk tarafından meşru kabul edilmeyen iktidarların son bulacağı, iktidar sahipleri tarafından da kabul edilmiş görünmektedir. Bu nedenle anti-demokratik sistemlerde anayasacılık faaliyeti, bu faaliyetin özüne aykırı olmakla birlikte yapılmaya devam edilmekte ve siyasi iktidar meşruiyetini, uluslararası itibar ya da bir gün kendi iktidar gücünü kaybettiğinde demokratik usul ve ilkelerle muhatap olmak gibi çeşitli nedenlerle anayasal bir zemine oturtmaya çalışmaktadır.
Türk vergi sisteminde mükellef hakları

Mükellef hakları tüm dünyada ortaya çıkan yeni bir trenddir. Bu trend 1990'lardan itibaren vergi idarelerinin yeniden yapılandırılması çalışmalarında mükellef odaklı yaklaşımınbenimsenmesine paralel olarak gündeme gelmiştir. Birçok ülke, mükellef bildirgeleri veyaimtiyazları açıklayarak mükellef haklarını duyurmuşlar ve bunları korumak için çeşitli mekanizmalar geliştirmişlerdir. Bu tez, öncelikle dünyada mükellef haklarının gelişimi konusunda bilgi vermek, mükellef haklarının türlerini incelemek ve vergi idaresinin yeniden yapılandırılmasındamükellef haklarına yaklaşımı ortaya koymayı amaçlamaktadır. Daha sonra ise, mükellef haklarının Türkiye'deki durumunu değerlendirmek ve öneriler sunmaktır. Yapılan çalışmada, mükellef haklarının büyük bir kısmının aslında Türk vergi hukukunda da düzenlenmiş olmasına rağmen, bunların sistematik bir bütünlük içinde toparlanıpaçıklanmadığı tespit edilmiştir. Ülkemizde yürütülen vergi idaresinin yeniden yapılanma çalışmalarının bir parçası olarak, mükelleflerin hak ve yükümlülüklerinin sistematik bir şekilde açıklanmasında yarar vardır. Ayrıca bunların korunması ve geliştirilmesi için gerekli mekanizmalar oluşturulmalı ve vergi idaresi personeli bu yönde eğitilmelidir. Böyle bir yaklaşım, mükelleflerin vergiye uyumunu artıracak ve vergi idaresi - mükellef ilişkilerinigeliştirecektir.
Uluslararası hukuk açısından hukuken bağlayıcı olmayan anlaşmalar

Günümüzde antlaşmalar hukukuna ilişkin en önemli belge, 1969 tarihli Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'dir. Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'antlaşma'yı özünde 'uluslararası hukuka tabi bir uluslararası anlaşma' şeklindetanımlamakla birlikte bir anlaşmanın hangi koşullar altında uluslararası hukuka tabi olacağı Sözleşme'nin hükümleri içerisinde düzenlenmemiştir. Bununla birlikte, Uluslararası Hukuk Komisyonu 'uluslararası hukuka tabi' ifadesini 'uluslararası hukukta haklar ve yükümlülükler yaratma niyeti' unsurunu içerecek şekilde yorumlamaktadır. Bu çerçevede uluslararası hukukta devletlerin ve uluslararası örgütlerin tarafı olduğu her anlaşmanın uluslararası hukuka tabi olduğu ve bir antlaşmaniteliğinde olduğu söylenemez. Devletler ve uluslararası örgütler tarafından hukuken bağlayıcı olmadığı kabul edilen, tarafları arasında hukuki haklar ve yükümlülükleryaratmayan anlaşmalar da akdedilmektedir. Bu tür anlaşmalar doktrinde ve devletlerin uygulamalarında 'hukuken bağlayıcı olmayan anlaşma', 'MOU', 'centilmenleranlaşması', 'siyasi ve ahlaki olarak bağlayıcı anlaşma' ve 'yumuşak hukuk' gibi isimlerle anılmaktadır. Bu çalışmanın amacı bu tür anlaşmaların niteliğini, sonuçlarını ve antlaşmalardan ayırt edilmelerini sağlayan ölçütleri ortaya koymaktır. Hukukenbağlayıcı olmadıkları kabul edilen bu anlaşmaların niteliğinin belirlenmesinde Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun yorumları, doktrinde yer alan görüşler, uluslararası yargı kararları ve özellikle devletler ile uluslararası örgütlerin uygulamalarından hareket edilmiştir.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 15. maddesi uyarınca taraf devletlerin sözleşme'den kaynaklanan yükümlülüklerinin azaltılması

Sözleşme'nin 15. maddesi taraf devletlere, belli koşulların gerçekleşmesi halinde Sözleşme ve Eki Protokollerde güvenceye bağlanan hak ve özgürlüklerin korunmasına ilişkin yükümlülüklerini azaltma imkanı tanımaktadır. Mahkeme içtihatlarına bakıldığında da, AİHS'in 15. maddesine başvurma konusunda taraf devletlere geniş bit takdir payının tanındığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, askıya alma sınırsız ve denetimsiz bir biçimde uygulanmamaktadır. Altını çizmek gerekir ki istisnai / kriz halleri taraf devletlere, günümüz çağdaş demokrasilerinin olmazsa olmazları olarak: demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan haklarına dayanan yönetim temellerini aşındırmaya yönelik açık bir çek vermemektedir. Sözleşme'nin 15. maddesinin 2. fıkrasında da, taraf devletlere askıya almaya başvurduklarında uymaları gereken bir takım maddi ve usuli koşullara yer verilmiştir. Askıya almaya başvurulduğu durumlarda da Konsey organlarınca iki tür denetim / gözetim gerçekleştirilmektedir: İlk olarak Strazburg Mahkemesi önüne gelen başvurularda, taraf devletlerin Sözleşme'nin 15. maddesinin gereklerine riayet edip etmedikleri nazarında, alınan / alınacak tedbirlerin yalnızca durumun gerektirdiği ölçüde tedbirler olup olmadığı, haklı bir mazeret / zaruret hali görülüp görülemeyeceği, bu mazeretin geçerli olup olmadığı ile ulusal düzeyde yeterince gerekçelendirilip gerekçelendirilmediğini denetlemektedir. İkinci olarak Konsey'in kimi uzmanlık birimleri de denetim / gözetim gerçekleştirmektedir. Mezkur çalışmada, bölgesel bir insan hakları koruma sistemi öngören AİHS özelinde, savaş, seferberlik, askeri darbe teşebbüsü (15 Temmuz darbe teşebbüsü) salgın hastalık (COVID-19) veya ağır ekonomik bunalım gibi ulusun varlığını tehdit eden genel bir tehlike durumunda uygulanmak zorunda kalınan, bir bakıma taraf devletler yönünden bir can simidi niteliğinde olan 'olağanüstü hallerde Sözleşme'den doğan yükümlülüklerin azaltılması / askıya alma / derogasyon' müessesesi inceleme konusu yapılmıştır. Söz konusu bu inceleme sürecinde özellikle Konsey'in yargılama makamı olarak başta Strazburg Mahkemesi'nin kararları olmak üzere Konsey'in diğer organlarının derogasyona yönelik rapor, görüş, açıklama gibi çalışmaları ile Türk Anayasa Mahkemesinin Türkiye'de ilan edilen OHAL kapsamında alınan tedbirlere / kısıtlamalara yönelik başvurularda vermiş olduğu kararlar analiz edilmiştir. Uygulamanın aksayan yönleri ise ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Uzay hukukunda milli iktisaba konu olmama ilkesinin yeniden değerlendirilmesi

Milli iktisaba konu olmama ilkesi, uzay hukukunun yaklaşık 60 yıllık geçmişşinin bütününe eşlik etmiş bir ilke olarak karşımıza çıkmaktadır. Hiçbir devletin uzayda herhangi bir egemenlik iddiasında bulunamayacağına hükmeden bu ilke, uzay hukukunun tüm gelişim sürecine tanıklık etmiştir. Bu sürecin milli iktisaba konu olmama ilkesi üzerindeki etkisi ve ilkenin mevcudiyette kabul edilen yorumunun uzay teknolojilerinin gelecek planlarına hazırlıklı olup olmadığı hususu ise çalışmamızın konusunu oluşturmaktadır. Çalışmamızda öncelikle tarihsel gelişimi içerisinde milli iktisaba konu olmama ilkesi tüm yönleriyle ve diğer ilkelerle ilişkisiyle birlikte ele alınacaktır. Sonrasında ise planlanmakta olan uzaya yerleşim projelerinin milli iktisaba konu olmama ilkesini nasıl etkileyeceği ve bu projelerin gerçekleştirilmesi için uzay hukukunda bir değişimin gerekip gerekmeyeceği değerlendirilecektir.
Türk İş Hukukunda ikale sözleşmesi

İş Hukukunda ikale sözleşmesi, tarafların anlaşmasıyla ortak iradeleri ile kurmuş oldukları iş sözleşmesini yine ortak iradeleriyle sona erdirmeleridir. Sözleşme özgürlüğünün, sözleşmeye son verme özgürlüğünü de içermesi kapsamında tarafların anlaşarak iş sözleşmelerine son verebilmeleri her zaman mümkündür. İş Hukukunun özellikle işçiyi korumaya yönelmesi, iş sözleşmesinin ikale sözleşmesi yapılmasıyla sona erdirilmesinin hukuki olarak incelenmesinin önemini arttırmaktadır. 4857 sayılı İş Kanunu ile İş Hukukuna giren iş güvencesi sisteminden kaçınma ve işe iade davalarından kaçınma isteği uygulamada tarafları ve özellikle işvereni giderek artan oranda ikale sözleşmesi yapmaya yöneltmektedir. Bu kapsamda işçinin menfaatleri gözetilerek ikale sözleşmesi ile iş ilişkisine son verilmesi, iş sözleşmesinin feshine göre hem işçi açısından hem de işveren açısından tercih edilmesi gereken bir sona erdirme yoludur. Ancak taraflar arasında yapılmış olan ikale sözleşmesinin gerçekten işçinin yararına olup olmadığı, onun özgür iradesine dayanıp dayanmadığı ve işçinin menfaatlerini gözeten bir anlaşmaya dayanıp dayanmadığı denetlenmelidir. Mevcut çalışmada, konu öğretideki görüşler ve Yargıtay kararları ile ele alınarak mümkün olduğunca uygulamadaki esaslar irdelenmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede ikale sözleşmesi kavramı incelenerek, iş hukukunda ikale sözleşmesinin uygulanması hususunun incelenmesi ve değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Türk Anayasa Hukukunda sosyal güvenlik hakkı ve uygulamaları

İnsanlığın başlangıcından itibaren bireyin ihtiyaç duyduğu korunma ve güvenlik duygusunun bir sonucu olarak ortaya çıkan sosyal güvenlik kavramı, 18. ve 19. Yüzyıllarda sanayileşmenin de etkisiyle hak formuna kavuşmuş, önce ulusal anayasalarda ardından uluslararası sözleşmelerde sosyal bir hak olarak yerini almıştır. Toplumsal ve bireysel ihtiyaçlara cevap verebildiği ölçüde işlevselliğini koruyan sosyal güvenlik hakkı, ortaya çıktığı günden itibaren içeriğini genişletmeye devam etmektedir. Devlete pozitif edim yükümlülüğü yükleyen haklardan olması onu hem ulusal hem de uluslararası düzeyde talep edilebilirlik, gerçekleştirilebilirlik ve yargılanabilirlik anlamında farklı bir noktada konumlandırmaktadır. Türkiye'de sosyal güvenlik hakkının anayasal bir hak olarak tanımlanmasıyla ve özellikle Anayasa Mahkemesi'nin de kuruluşuyla birlikte başlayan süreçte sosyal haklar içerisinde en çok yargılama konusu yapılan hakkın sosyal güvenlik hakkı olması dikkate değerdir. Bu durum, sosyal güvenlik hakkının birçok boyutuyla değerlendirilebildiği içtihat çeşitliliğini de beraberinde getirmiştir. Çalışmanın amacı sosyal güvenlik hakkının geçmişşten günümüze geldiği noktayı Yüksek Mahkeme'nin içtihatları da değerlendirilmek suretiyle ortaya koymak ve Yüksek Mahkeme'nin sosyal güvenlik hakkına bakış açısına genel bir çerçeve çizmektir.
Koruma sorumluluğu ilkesinin ekonomi politiği

Uluslararası güç ilişkileri çerçevesinde uluslararası hukuk da şekillenmektedir. Bu şekillenme sonucunda yeni hukuki söylemler ortaya çıkmıştır. Bu sebeple uluslararası güç ilişkilerinin bizzat açıklayanı uluslararası hukuk değildir. Uluslararası güç ilişkilerinin 2000 sonrası uygulamasında kullanılan hukuki söylemler insani müdahalenin koruma sorumluluğuna dönüşmesine sebebiyet vermiştir. Geçmişte devletlerin iç işlerinde sınırsız egemenlik sahibi olduğu görüşü terk edilmiş, yerine uluslararası sisteme uyum sağlayamayan devletlerin yaşadığı iç problemlerin giderilmesi söylemiyle koruma sorumluluğu adı verilen uluslararası müdahale yöntemi ortaya çıkmıştır. Uluslararası hukuk ve koruma sorumluluğunun ekonomi politiği tez içerisinde incelenecektir.
Türk iş hukuku mevzuatının sendika özgürlüğüne ve örgütlenme hakkının korunmasına ilişkin 87 sayılı sözleşmeye uyum sorunu

Çalısanlara sendikal hak ve özgürlüklerin tanınması ve bu yönde koruyucu düzenlemelerin yapılması onun; temel insan haklarından biri, sendikaların islevleriniyerine getirebilmesinin önkosulu, devletlerin demokrasiye verdigi degerin bir ölçüsü, devletlerin birbirlerini ve uluslararası veya uluslarüstü örgütlerin devletlerialgılayıslarında önemli bir etken olması gibi sebeplerle devletler açısından hayati bir önem tasımaktadır. Bu konudaki temel gösterge, ulusal mevzuatların UluslararasıÇalısma Örgütü'nün sendika özgürlügüyle ilgili temel sözlesmesi olarak kabul edilen 1948 tarihli Sendika Özgürlügüne ve Örgütlenme Hakkının Korunmasına liskin 87 sayılı Sözlesme'ye ne ölçüde uyumlu olduğudur. Çünkü Uluslararası ÇalısmaÖrgütü'nün kabul ettigi sözlesmeler ile sözlesmelere dayalı olarak verdigi tavsiyeler ve denetim organlarının kararları, özellikle Örgüt'ün sendika özgürlügüne verdigiözel önemin bir yansıması olan Sendikal Özgürlük Komitesi'nin kararları, sendikaözgürlügünün korunmasının uluslararası alandaki en önemli güvencesiniolusturmaktadır. Türkiye, Uluslararası Çalısma Örgütü tarafından 1948 yılında kabul edilen 87 sayılı Sözlesme'yi, geleneksel onay politikasının bir sonucu olarak, ancak 1992 yılında onaylamıstır. 1992 yılından sonra söz konusu sözlesmeye uyum çalısmalarına hız verilerek Anayasada ve 2821 sayılı Sendikalar Kanunu'nda bir takımdegisiklikler yapılmıs öte yandan, 2001 yılında 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu kabul edilmistir. Bununla birlikte, halen 87 sayılı Sözlesme'yetam olarak uyum saglanamamıs ve uyum süreci bir sorun halini almıstır. 2004 yılında Anayasada yapılan degisikligin, insan haklarına iliskinuluslararası sözlesmeleri iç hukuka üstün tutması uyum sorununa yeni bir boyutkatmıstır. Çünkü anılan degisiklikle birlikte, genelde insan haklarına yönelik uluslararası sözlesmelerle, özelde ise 87 sayılı Sözlesme hükümleri ile içmevzuatımızdaki hükümler arasında çıkabilecek herhangi bir çatısma durumunda, uluslararası sözlesme hükmünün esas alınması gerekmektedir. Yine, UluslararasıÇalısma Örgütü normlarının bir bütün olduğu görüsünden hareketle, denetim organlarının verdikleri kararların da ulusal yasaların üstünde olduğu ve söz konusukararlarla ulusal yasalar arasındaki herhangi bir uyusmazlıkta, denetim organlarıkararlarının esas alınması gerektigi sonucuna varılacaktır. Bu çalısmanın temel amacı, Türk is hukuku mevzuatının 87 sayılıSözlesme'ye uyumu konusunu irdelemektir. Çalısmada, Türk mevzuatındaki 87 sayılı Sözlesme'ye aykırılıgı tartısılan hükümler degerlendirilmis, uyumsuzluklarınhangi düzenlemelerden kaynaklandıgı ve sebepleri ortaya konularak olması gereken hukuk bakımından önerilerde bulunulmustur. Ayrıca, 2004 yılında Anayasanın 90. maddesinin degistirilmesinin, söz konusu uyum sürecini nasıl etkiledigi ve anılandegisiklikten sonra 87 sayılı Sözlesme hükümlerinin nasıl algılanması gerektigisaptanmaya çalısılmıstır.
Azerbaycan Anayasası'nda benimsenmiş olan hükümet sistemi

yılında referanduma sunuldu ve halktan büyük bir destek alarak yürürlüğe girdi. Biz de, bu incelememizde Azerbaycan Anayasasını, daha doğrusu, Anayasa'nın benimsemiş olduğu hükümet sistemini inceledik. Azerbaycan Anayasası; başlangıç, 5 bölüm ve 12 fasıl olmak üzere 158 asıl ve 12 geçici madde'den oluşmaktadır. Anayasa, 'güçlü yürütme' ilkesinden hareket ederek, 'Başkanlık sistemi'ni tercih etmiştir. Gerçekten de, Azerbaycan Anayasasında 102 Başkanın geniş yetkilerle donatılmış olduğu hemen dikkat çekmektedir. Bunun nedeni, Anayasa yapıcılarının oluşma halinde olan ulusal birliği hızlandırmak ve gerçekleştirmek için, güçlü bir yürütme organının gerekliliğine inanmalarıdır. Yürütmenin geniş yetkilerle donatılmış olması, özellikle çok yakın bir zaman önce totalitarizmi yaşamış bir cumhuriyet için tehlikeli sayılabilir. Ama, bu tür ülkelerde, güçlü ve istikrarlı yürütme, darbeleri önlemesi ve demokrasinin işletilebilmesi açısından bir zorunluluk gibi gözükmektedir. Azerbaycan Anayasası hazırlanırken, büyük ölçüde ABD ve Fransız modellerinden yararlanılmıştır. Ama, Azerbaycandaki sistem, Amerikan veya Fransız modelinin tam bir kopyası değildir. Azerbaycan Anayasasının kendine özgü birçok Özellikleri vardır. Anayasakoyucu, Azerbaycan halkının sosyo-kültürel yapışım da dikkate alarak, bazı yeni kurumlar öngörmüş, bazı kurumları ise değişik şekilde düzenlemiştir. Azerbaycan Anayasasında benimsenmiş olan sistemi tam anlamıyla anlayabilmek için, diğer hükümet sistemlerinin bilinmesi gerekir. Başkanlık sistemi yanında, Parlamenter, Meclis Hükümeti ve Yan-başkanlık sistemleri hakkında bilgi sahibi olunması, Azerbaycan'da uygulanan sistemi anlayabilmek yönünden büyük ölçüde yararlı olacaktır. Bu düşünceden hareket ederek, çalışmamızın birinci bölümünde kuvvetler ayrılığı ve ona dayanan hükümet sistemlerini inceledik. İncelememizin ikinci bölümünde, Azerbaycan Anayasası hakkında genel bilgi verdikten sonra, yasama ve yürütme organlarının oluşumu ve işleyişini açıklamaya çalıştık. Son bölümde ise, sistemin yapısall niteliği üzerinde durarak, Azerbaycan Anayasasının neden 'Başkanlık sistemi'ni tercih ettiğini tartıştık. Bir sistemin tanımlanmasında hukuki unsurları kullanmak zorunluluğu varsa da, devlet sistemi realite olarak hukuki olduğu kadar siyasi, iktisadi ve sosyal görüntüye sahiptir. Bu nedenle, araştırmamızda konu esas olarak anayasal ve hukuki çerçevede ele alınmış ise de, yer yer siyasal yaklaşımda da bulunulmuştur.
Yargısal içtihatlar ışığında alacağın tahsili amacıyla işlenen yağma suçu

Alacaklıların hukuki ilişkiye dayanan alacaklarını tahsil etmek amacıyla borçluya yönelik cebir ve/veya tehdit içeren fiilleri suç olarak kabul edilmiş, hukuki yollara başvurarak alacağını tahsil etmeyen failin cezalandırılması öngörülmüştür. 765 sayılı TCK'da kendiliğinden hak alma suçu olarak düzenlenmişken, 5237 sayılı TCK'da kendiliğinden hak alma suçuna yer verilmemiş; fakat malvarlığına yönelik suçlar açısından failin hukuken korunan bir alacağını tahsil etmek amacıyla hırsızlık veya dolandırıcılık suçunu işlemesi halinde bu suçlardan verilecek cezalarda alt ve üst sınır belirlenmek suretiyle ceza indirimi belirlenmiştir. Ancak failin alacağını tahsil etmek amacıyla cebir veya tehdit kullanması halinde farklı bir düzenleme getirilerek failin yağma suçundan değil, kasten yaralama ya da tehdit suçundan ötürü cezalandırılacağı belirtilmiştir. Fail ile mağdur arasındaki borç ilişkisinin meşru bir zeminde bulunması failin TCK'da düzenlenen alacağın tahsili amacıyla işlenen hırsızlık(md.144), dolandırıcılık (md. 159 ) ve yağma (md.150/1) hükümlerinden yararlanabilmesinin temel şartıdır. Bu nedenle hukuken korunan alacağın hukuken geçerli bir alacak olması, failin ve mağdurun bu borç ilişkisinin tarafı olması gerekmektedir. Hukuki ilişkinin tarafı olmayan kişiler yönünden ise hırsızlık (md.141-142), dolandırıcılık (md.157-158), yağma (md.148-149)suçlarına yönelik hükümlerin uygulanması söz konusu olmaktadır. Malvarlığına yönelik suçlardan hırsızlık ve dolandırıcılık yönünden, bu suçların alacağın tahsili amacıyla işlenmesi halinde suçların niteliğinde bir değişiklik olmamakta, daha az cezayı gerektiren hal teşkil etmektedir. Ancak durum TCK md.150/ 1 düzenlemesinde farklıdır. TCK md.150/ 1 de düzenlenen alacağın tahsili amacıyla işlenen suçun, yağmanın özel hali olduğu öğreti ve yargı kararlarında ifade edilmekte ise de, bu durumda failin hangi suçu işlediği belirsizdir. TCK md.150/ 1 de, yağma suçunun hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsili amacıyla işlenmesi halinde, fail hakkında kasten yaralama veya tehdit suçlarına ilişkin hükümlerin uygulanacağı düzenlenmiştir. TCK md.150/ 1 başlığı daha az cezayı gerektiren hal olmasına karşın ilgili maddede, yağma suçundan verilecek cezada indirim yapılması öngörülmemiştir. Çalışmamızda öğreti ve yargı kararları çerçevesinde farklı görüşlere yer verilerek, tartışmalı hususlar değerlendirilmek suretiyle hükmün hukuki niteliği ortaya konularak uygulamaya katkı sağlanması amaçlanmıştır.
Uluslararası menkul kıymet yatırım uyuşmazlıklarında tahkim

Uluslararası menkul kıymet yatırımlarının kendine özgü yapılarının yol açtığı karmaşık uyuşmazlık tiplerinin çözümünde tahkim uygulaması; hem yatırımcı haklarının korunması hem de bu alandaki araştırmaların yetersiz olması nedenleriyle konunun seçilmesinde belirleyici olmuştur. Bu bağlamda; uluslararası menkul kıymet yatırımlarına ilişkin çıkabilecek uyuşmazlıkların tahkim ile özellikle de uluslararası yatırım tahkimi yoluyla çözümüne uygun olup olmadığının uluslararası anlaşmalar, ulusal mevzuat ve ICSID kararları göz önünde bulundurularak incelenmesi çalışmamız içeriğinde ele alınan temel konuyu oluşturmaktadır. Menkul kıymet yatırım uyuşmazlıklarında alternatif bir çözüm yöntemi olarak tahkimin uygulanması hususunda dünyada kat edilen mesafenin ve Türkiye'nin bu açıdan bulunduğu konumun saptanması da çalışmamızla ilgili ele alınan diğer bir konudur. Bu kapsamda, başta ABD olmak üzere gelişmiş ülkelerdeki mevcut uygulamaların örnek gösterilerek karşılaştırmalı bir şekilde incelenmesi yoluyla ülkemiz bakımından sağlıklı sonuçlara varılması amaçlanmıştır. Çalışmamız kapsamında uluslararası menkul kıymet yatırımlarının yatırım tahkimine konu olması sorunu hedef olarak seçilmiş ve bu konu esas olarak incelenmiş olmakla birlikte, bu tür yatırımların yerel tahkime konu olmasına ilişkin hususlar incelenirken, ticari tahkim de çalışmamız kapsamında ele alınmıştır. Bu kapsamda, ICSID Konvansiyonu çerçevesinde yatırım uyuşmazlıklarının tahkim yoluyla çözümünde, dolaylı bir yatırım türü olan uluslararası menkul kıymet işlemlerinin bir yatırım olarak kabul edilip edilemeyeceği sorunu konuyla ilgili bazı ICSID kararları göz önünde bulundurularak incelenmiştir. Ayrıca, Türkiye'de menkul kıymet yatırım uyuşmazlıklarının yatırım kuruluşları ile yatırımcılar arasındaki çerçeve sözleşmeler kapsamında tahkim yoluyla çözümü ve bu tür uyuşmazlıkların ICSID tahkimine konu olma hususu yerli ve yabancı yatırımcılar açısından değerlendirilmiştir.