Mozart'ın 'Coloratura' kullanımının karakter yaratımındaki rolü -Saraydan kız kaçırma örneği

Şarkı söyleme tekniklerinin gelişimi uzun yıllara yayılır. Çok çok eski zamanlarda bile sesin olağanüstülüğü bilim adamlarının incelemelerine konu olmuştur. Aristoteles ve Galen, iki ünlü filozof, sesin larenkste oluştuğunu keşfetmiş ama bu muazzam mekanizmanın çalışmasının detaylı açıklanışına nail olamamışlardı. Sesin yaratılabilmesinin gerçek bilimsel açıklamalarına laryngeal mirror, larenksi gösteren bir aynanın keşfiyle vakıf olunabildi. 19. Yüzyılın ilk yarısıydı ve aynı zamanda ses kaslarının ilk gözlemlenişiydi, ki günümüzde hala bu teknik kullanılmaktadır. Bu muazzam buluşun sahibi Manuel Garcia (1805-1906), Londra'da uzun yıllar eğitmenlik yapmış bir profesördü. Şarkı söyleme sanatının dinamiklerini de, en az müziği anlayabildiğimiz kadar anlamlandırabilme ihtiyacı bizi bilgi ve beceri arayışına yönlendirir. Ünlü şan pedagogu, araştırmacı yazar, besteci ve yorumcu Pietro Francesco Tosi'nin (1653-1732) 'Rehbersiz ve bilinçsiz bir söyleyişle yalnızca hızlı şekilde akıp devam eden bir seste, iyi bir zevke rastlayamazsınız' sözleri de bu arayışta bize ışık tutar. Ivo Lhotka Kalinski de 'Art of Singing' kitabında 'şarkı söylemek, sözleri idealize etmektir... konuştuğunuz gibi şarkı söyleyin' der. Şarkı söyleme tekniklerinin, müziği anlamlandırma ve metin müzik iç içeliğinin önemi açısından rolü çok büyüktür; seyirciyle şarkı söyleme yoluyla iletişim kurmak, metnin duygusal yükünü en doğru ve net bir şekilde, bir enstrüman görevi görerek ve bedenden akıtarak karşıya aktarmayı başarmak da öncelikle bu bilinçte olmayı, ikinci olarak da bu bilgiye ve tekniklere hakim olmayı gerektirir. Wolfgang Amadeus Mozart, kendisinden daha önce kullanılmış olan tüm süslemeleri ifadesiz ve salt işitsel haz yaratma amaçlı kullanımından çıkararak; vokal müzikte karakter yaratmaya, bir anlam içermeye ve bunu aktarabilmeye önem vererek kullandığı ve bu anlamda bir devrim niteliğindeki Saraydan Kız Kaçırma operası ile opera dünyasında önemli bir dönüşümün ortaya konmasını sağladı. Bu noktadan sonra artık bu yöntemin aksi düşünülemeyecek ve geri dönüşü olmayacak bir dönemin de başlaması demek olacaktı. Bu çalışma, öncelikle Mozart dönemi ve öncesinde 'coloratura' kavramına genel bakış, süsleme geleneğinin doğuşu, bazı süsleme biçimleri ile ilgili bilgilerin aktarıldığı bir bölümden sonra, 'Saraydan Kız Kaçırma' operasının sipariş ve bestelenme aşaması, eserin bestelendiği dönem, seçilen solistler, konu ve opera eserinin karakterleri ile ilgili ikinci bir bölümü içerir. Daha sonra metin ve müzik analizi ve örneklendirmelerle bazı çözümlemeler içeren son iki bölüm, 'Saraydan Kız Kaçırma' operasının iki kadın başrolünün aryaları üzerinden ilerler. Üçüncü bölüm, Konstanze rolünün incelenmesi; diva'dan drama'ya, lirikten dramatiğe bir karakterin dönüşümünde 'coloratura' kullanımının biçimi ve önemi; son bölüm ise, Blonde rolünün incelenmesi; esaret altında ve hizmetçi rolünde dahi güçlü ve etkili varoluşu ve 'coloratura' kullanımı ile bunu dışavurumunu incelemeye ve çözümlemeye olanak sağlar. Amaç; şarkı söyleme bilinci ve zevki olarak anlamlandırabileceğimiz ve iyi bir şarkıcılık için muhakkak gerekli ana nitelikler olan, yazılı formdaki her bir notanın, sembolün, ifade ve söyleniş terimlerinin en doğru şekilde yorumlanabilmesi için doğru çözümlemelere varabilmek; örneğin hızlı pasajlar ya da bir notadan diğerine geçişteki beklenmedik manevralardaki zeka, bağlardaki ustalık, portamentolardaki tatlı ifade, apojyatürlerdeki devam ve taşıma hissi gibi sadece duyuş zevkine hitap etmeyen ve altta yatan ve bestecinin iletmemizi istediği duygu, ifade ya da tonlamaları tasarlayabilme matematiğine ulaşmak ve bunu da teknik beceri ile birleştirerek en yüksek performans sunumuna ulaşmaktır.