Galata Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi çinileri

Bu çalışmada 18. yy'a ait Kütahya, Tekfur Sarayı, Hollanda, İtalya, Tunus çinileri ve Çin porselenlerinin bulunduğu Galata Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi içerisinde kullanılan çiniler ele alınmaktadır. Kitabesine göre ilk yapım tarihi olarak 1436 yılı geçen kilise, 1888 yılma kadar çeşitli bakım ve onaranlar geçirmiştir. 1731 yılında tamamen yanan kilise, 1733 yılında yeniden yapılmıştır. Bu yapım esnasında kilise süslemesinde çini kullanmama yer verilmiştir. İlk kaplanan çiniler Kütahya üretimi çinilerdir. Diğer üretim merkezlerine ait çiniler sonradan kaplanmışta 1958 yılında istimlaka uğrayan kilisenin tamamen yıkılması sonucu çinilerin büyük bir bölümü kırılmış, sağlam kalabilen örnekler kilisenin 1962- 65 yıllarındaki yeniden yapımında değerlendirilmiştir. Kınlan parçalar ise depoya kaldırılmış, günümüze kadar bir araştırma konusu olmadığı için neredeyse unutulmuştur. Çalışma, 18. yy çini örneklerinin bulunduğu Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi duvar çinileri ve depo çinilerini kapsamaktadır. Kilisede, Kütahya, Tekfur Sarayı, Hollanda, İtalyan ve Tunus çinilerinin yanı sıra Çin porselenleri bulunmaktadır. Çalışmanın amacı, daha önce üzerinde araştırma yapılmamış, hatta bazı örnekleri bilinmeyen 18. yy Osmanlı ve diğer üretim bölgelerine ait çinilerin bulunduğu Galata Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi çinilerini smıflandırmak, bütün örneklerin malzeme, teknik, desen, renk ve kompozisyon özelliklerini belirlemektir. Çoğu henüz bilinmeyen parçalardan oluşan bütün örneklerin belgelenmesi ve benzer örneklerin tespit edilmesi bu alanda yapılacak araştırmalara bir yenilik getirmesiyle konuya farklı bir boyut kazandırmıştır. Çalışmamızda kilisede bulunan duvar çinileri ve depoda bulunan çiniler iki farklı bölümde değerlendirilmiş, farklı kompozisyona sahip 34 örnek katalog sistemi içerisinde belli bir şemaya bağlı kalmarak tanıtılmıştır. Ill Mevcut kaynak ve yayınlardan elde edilen bilgiler doğrultusunda, bazen de çinilerin arkasında bulunan yazıların yardımı ile bütün çinilerin üretim merkezleri belirlenmiştir. Kilisede kullanılan örneklerin büyük bir bölümünü oluşturan Kütahya çinilerinin başlangıcı, gelişim evreleri, malzeme ve teknik özellikleri, kullanılan formlar, renk ve süslemeler dönemlerine göre ele alınmıştır. Türk çini sanatının önemli bir evresi olan Tekfur Sarayı üretimi çiniler sağlam şekilde olmadıklarından depoda bulunmaktadır. Tekfur Sarayı çinileri ayrı bir başlık altında incelenmiş, bu devirde üretilmiş çinilerin genel özellikleri belirlenerek, mevcut yapılarda bulunan örneklerden benzer kompozisyonlar tespit edilmeye çalışılmıştır. Diğer örnekleri oluşturan Hollanda, İtalya, Tunus ve Çin üretimleri ayrı ayrı başlıklar altmda ele alınmış, benzer teknikler ile yapılan üretiminin tarihsel gelişimi incelenmiş, bu teknik ile yapılan üretimlerin bölgesel üslupları ele alınmıştır. Az sayıda olmasma rağmen farklı bölgelerde üretilmiş örneklerin bir arada bulunduğu Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi çinileri, dekoratif olması ve taşmabilirliği sayesinde kıtalararası bir ticaretin sonucu aynı mekanda bir arada bulunmaktadır. Kilisede kullanılan çinilerin yanında, depoda bulunan kırık çiniler, bize malzeme, teknik ve kompozisyon özelliklerini karşılaştırma olanağı sağlamıştır. Bazı kırık örnekler üzerinde yapılan ve devam edecek olan teknik analizler 18. yy seramik teknolojileri hakkında yeni bilgiler edinmemizi sağlayacaktır.