Türkiye'de kentsel koruma politikalarının gelişimine yardımcı bir yöntem denemesi örnekleme: İstanbul tarihi yarımada

Dünyanın ortak mali olup sorumluluğu yalnızca bireylere ya da toplumlara ait olmayan kültürel mirasın korunabilmesi ancak uluslarüstü bir ortak çabayla dayanışma ve fikir birliği içinde birbirine tutarlı politikaların izlenmesiyle sağlanabilir. Ulusal sınırlan içinde dünyanın kültürel mirasının herhangi bir kısmım barındıran ülkelerin bu mirası en iyi biçimde koruyarak gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlama yönünde dünyanın diğer uluslanyla yapacağı ortak çalışmalar toplumlar arası ilişkilerde yapıcı diyalog, dayanışma ve barış için işbirliği olanaklarım arttıracaktır. Tezin Konusu 'Türkiye'de Kentsel Koruma Politikalarının GeHşimine Yardımcı Bir Yöntem Denemesi; Örnekleme: İstanbul Tarihi Yanmada'dır. 1 adet giriş, 3 adet gelişme ve 1 adet sonuç olmak üzere tez 5 bölümden oluşmakta, bunun yam sıra Türkçe ve İngilizce özet, kaynaklar, ekler ve özgeçmişş bölümlerini içermektedir. Tezin 1. bölümünde tezin amaç, yöntem ve kapsamı hakkında bilgi verilmiş, tezin temel savı ve kabulleri açıklanmıştır. 2. Bölümde koruma konusuna ilişkin kavramsal açıklamalar ve tanımlar açıklanmıştır. Değişimin çok hızlı olduğu günümüzde konu Türkiye ve Dünyada geçirdiği tarihsel gelişme süreci içinde ardışık biçimde incelenmiş, konunun anlaşılmasını olanaklı kılacak biçimde güncelleştirilmiştir. Konu 'Korumaya ilişkin genel tanımlamalar ve korumada amaç, korunması gerekli kültürel varlıklar ve tanımlan korumada nedenler ve ölçütler biçiminde 3 alt bölüm allında tez içeriğine uygun bir sistematikle incelenmiştir. Yapılan incelemede tek yapı ve belli bir dönemin eserlerinin korunması anlayışından giderek kültür ve tabiat varlılarının korunması boyutuna ve kültürel miras ve ortak miras kavramına ulaşıldığı ve mirasın ulusların ortak mirası olduğuna dair ortak bilincin gelişimine doğru bir sürecin oluştuğu görülmüştür. Korunacak varlıkların sitler, anıtlar ve yapı topluluktan olarak kültürel miras ve doğal miras içeriğine kavuştuğu gözlenmiştir. Yapılan çalışmada 18. yy'dan itibaren korumayla ilgili amaç, kavramsal tanımlama, neden ve ölçütler sistematik biçimde tarihsel gelişme sürecine uygun olarak hem uluslararası hem de ulusal ölçekte incelenmiş, yapılan değerlendirmelerde özellikle Türkiye için amacın ve tanımların korumayı sağlamaya yetecek ölçüde olmadığı, kısıtlayıcı olduğu bazen kavram kargaşasına yol açtığı, amaç, tanım ve ölçütlerin daha kapsayıcı ve en geniş anlamıyla yeniden tarif edilmesi gereğinin ortaya çıktığı görülmüştür. 3. Bölüm, ülkemizden ve yabancı ülkelerden örneklerle kentsel koruma politikalan konusunu kapsamakta ve 3 alt bölüm altında incelenmektedir. Uluslararası Kurumlarca Saptanan Kentsel Mirasa İlişkin Temel Sorunlar Ve Kentsel Koruma Politikalan ana başlıklı ilk alt bölümde öncelikle UNESCO, Avrupa Konseyi, İCOMOS gibi uluslararası kurumların yapmış olduğu kongre, konferans, seminer vmgibi geniş katılımlı toplantılar ve çalışmalar sonucunda saptanan kentsel mirasa ilişkin temel sorunlar, yasal kurumsal, sosyal, kültürel, ekonomik ve planlama boyutları ve yanı sıra uygulama araçları ve diğer kentsel politikalar incelenmiş; bu boyutların saptanmasına çalışılmıştır. Kentsel Sit Alanlarına Sahip Yabancı Büyükşehir Yönetimlerinde Kentsel Koruma Politikalarına İlişkin Durum Saptanmasında Anket Soruşturmaları İle Konuya Yaklaşım ana başlıklı ikinci alt bölümde örnekleme alanı seçilen İstanbul'la yoğun kültürel mirasa sahip olmak, geçmişşte ve günümüzde çevresini sosyal, kültürel ve ekonomik yönden etkileyen önemli bir çekim merkezi konumunda bulunmak, büyükşehir statüsünde bulunmak, kent merkezinde kültürel mirası barmdırmak ve bu merkezde tüm kentsel işlevlerin karma biçimde varoluşu gibi eş kriterlere sahip olan Atina, Berlin, Londra, Moskova ve yeni dünyadan Toronto örnek olarak seçilmiştir. Bu metropoliten kentlerde merkezi Paris'te bulunan uluslararası yerel yönetim organizasyonu olan METROPOLİS'in Metropollerin Gelişimi İçin Turizm Ve Kültürel Miras isimli komisyonunun gerçekleştirdiği aynı adlı anket soruşturmaları incelenmiş ve bu metropoliten kentlerdeki Kentsel Koruma Politikaları saptanmaya çalışılmışlar. Yapılan anket soruşturması; kentsel miras, mirasın tanımlanması, tanımlamakla sorumlu kuruluşlar ve mirasın belirlenmesi, kentsel mirasın korunması için araçlar, yerel faaliyetler, korumayı geHştirici önlemler, ziyaretçi verileri, ekonomik özellikler başlıkları altında İncelenmiştir. 3. bölümün 3. alt bölümü Türkiye'de Kentsel Koruma Politikaları konusunu kapsamaktadır. Bu alt başlıkta öncelikle tarihsel gelişme sürecinde kentsel koruma politikalarında ilke ve tedbirler belirli dönemler itibarıyla 19. yy'dan günümüze ardışık olarak genel çizgiler çerçevesinde özetle verilerek yurtiçi ve yurtdışı anket soruşturmaları yoluyla incelenen örneklerle karşılaştırmalı değerlendirme yapabilme olanağı sağlanmaya çahşılmıştır. Devamında anket soruşturması yapılan ve örnekleme alam olarak seçilen İstanbul ve yurt dışı örnek metropollerde olduğu gibi, yoğun kültürel mirasa sahip olmak, geçmişşte ve günümüzde çevresini sosyal, ekonomik ve kültürel yönden etkileyen önemli bir çekim merkezi konumunda bulunmak, büyükşehir statüsünde bulunmak, kent merkezinde kültürel mirası baraidrraiak, merkezde tüm kentsel işlevlerin karma biçimde var olması, koruma imar planına sahip olması ve yeni kentsel koruma politikalarının ilke ve tedbirlerin oluşturulabilmesini sağlayacak verilerin bulunması gibi benzer kriterlere sahip olan 5 adet yurtiçi büyükşehir seçilmiştir. Antalya, Bursa, Diyarbakır, Kayseri ve Konya olarak seçilen bu büyük şehirlerde Koruma Amaçlı İmar Plan Raporları incelenmiş, incelemede raporlarda ortak bir sistematik görülmediğinden her büyükşehir için ayrı ayrı olmak üzere; Sit Alanının Tanım ve Konumu, Mevcut Durum ve Kullanım, Planın Amaç ve Hedefleri, Çalışma Yöntemi, Örgütlenme ve Uygulama Araçları içerik ve kapsamında değerlendirilmiştir. Koruma amaçlı imar planlarının mcelenmesinin devamında örnekleme alam olarak seçilen büyük şehirlerde yerel, özgün planlama ilkelerinin yürütülmesinde ve yeni koruma politikalarının ilke ve tedbMerinin geliştirilmesinde etkili olacak durumların saptanması amacıyla özgün bir alansal analiz gereği konu anket soruşturmaları yoluyla saptanmış ve incelenmiştir. Anket soruşturmaları genellikle İmar ve Planlamadan sorumlu üst otorite olan daire başkanlarınca cevaplandırılmıştır. İstanbul'a uygulanan anket ise 4. bölümde verilmiştir. Anket soruşturmaları tarafımızca; kent kimliğinin ve koruma alanlarının tanımı, kentsel mirasın saptanması, kentsel mirasın korunması için düzenleyici araçlar, kentsel mirasın bulunduğu alanlardaki kentsel işlevler ile yerel faaliyetlerin durumu, kentsel mirasın korunabilmesi olanaklarının saptanması bölümleri içeriğinde ve yurtdışı örneklerle benzer biçimde hazırlanmış ve incelenmiştir. 4. Bölüm, Kentsel Koruma Konusunun İrdelenmesi Amaçlı Alan Araştırması Örnekleme: İstanbul Tarihi Yanmada Çalışmasını içermektedir. Bu bölüm 5 alt bölüm altında çalışılmıştır. 1. Alt bölümde İstanbul Kent Planlama Sürecinin Tarihi içerisinde kentsel mirasın durumu kısaca ele alınarak devamında 2. alt bölümde metropoliten ölçekte hazırlanan tüm yasal ve onanh nazım planlar ile onanmamış nazmı planlar incelenmiş, kentsel miras koruma politikalarına yönelik amaçlar, hedefler, ilkeler, kararlar, uygulama araçları, değerlendirme ve yorumlar olumlu ve olumsuz yönleriyle ortaya konmuştur. İncelenen onanlı nazım planlar 1937 Prost 1/5000 Nazım Planı, Büyük İstanbul Nazım Plan Bürosunca hazırlanan 1980 yılı 1/50. 000 Ölçekli Nazım Plan, İstanbul Büyükşehir Belediyesince hazırlanan 1994 yılı 1/50. 000 Ölçekli Nazım Plan ile 1995 yılında yine Büyükşehir Şehir Planlama Müdürlüğünce hazırlanan 1/50. 000 ölçekli nazmı plandır. Onanmayan Nazım Planlar ise 1967 Luici Pıccinato Nazmı Plan Raporu ile 1970- 1980 Arası Dönem Büyük İstanbul Nazım Planı Daire Başkanlığı Nazım Plan çalışmalarıdır. İstanbul Tarihi Yanmada 1/5000 ölçekli nazmı planlarında kentsel korumaya ilişkin kararlar konulu 3. alt bölümde 1/5000 ölçekli 1964 yıh onanh İstanbul Suriçi İmar Planı izah raporu ile 1/5000 ölçekli 1990 onanlı İstanbul Tarihi Yanmada Nazım Plan Raporlarında kentsel mirası koruma politikalarına ilişkin araçlar, hedefler, ilke ve tedbirler uygulama araçlan olumlu ve olumsuz yönleriyle incelenmiştir. 4. Bölümün 4. Altbaşlığında 3. bölümde ülkemizde İstanbul'la eş kriterlere sahip büyük şehirlerde uygulanan Yerel Yönetimlerde Kentsel Politikalan Saptayan Anket Soruşturması aynı içerik ve sistematikle İstanbul için ortaya konarak incelenmiştir. 4. Bölümün son alt bölümü olan 5. alt bölümde ise Tarihi Yanmada da kavramsal, kurumsal, yasal, sosyo-ekonomik ve kültürel organizasyonel sorunlar ile kentsel işlevler, kentsel özel işlevler, işlevsel koruma ve kentsel kimliğe ilişkin sorunların analizinde sentez seçeneklerin üretilmesi ve aralarında seçim yapılabilmesine yardımcı olacak anket soruşturması yapılmıştır. Sorulan tarafımızdan tüm bu sorunların ve politikalann saptanmasını sağlayacak şekilde özgün biçimde ve özel bir içerikle hazırlanan anket soruşturmasında; Tarihi Yarımada da yer alan işlevlere ve deneklerin işlevlere ve işlevlere bağlı değerlendirmelerine dayanılarak koruma amacına yönelik öncelikli saptamalar yapılmıştır. Tarihi yanmada için düzenlenen anket soruşturmalan tümüyle değişik bir düzenleme anlayışı içinde ve farklı bir içerikle konunun gelişme hedefine yardımcı olacak biçimde ayrıntılı işlevsel saptamalara yönelik olarak geleneksel saptama düzenin dışında geliştirilmiştir. Konunun bütünlüğü göz önünde tutularak her bölümün ardından sonucun altlığını oluşturacak bölüm değerlendirmeleri yapılarak, bölümün içerik ve sistematiğine uygun biçimde özel bir alt bölüm olarak verilmiştir. 6. Bölüm Sonuç bölümüdür. Konu geniş kapsamlı olduğundan ve her bir konu ayrı bir doktora çalışması olacak kapsam ve içerikte bulunduğundan, sonuçta geniş bir içerik taşımaktadır. Hem ulusal hem de uluslararası ölçekte yaptığımız incelemelerde elde edilen bulgulara dayanılarak kavramsal açıklamalardan uygulama ve örgütlenmeye kadar gelişen bir bütünlük içinde ulaşılan özgün bulgular bağlı olduğun konunun içeriği ve kapsamı düzeninde ifade edilmiştir. Sonuçlar konunun çeşitli yönlerine, içerik ve kapsamına uygun olarak; Korumanın amacı, gerekliliği, nedenleri yönünde, Koruma politikaları, korunacak varlıklar, bunlara ilişkin ölçütler ve kriterler yönünde, Planlama süreci aşamaları yönünde, Yeniden yapılanma ve örgütlenme yönünde olmak üzere geniş kapsamlı sınıflandırılarak verilmiştir, işlevsel koruma planlaması sürecinde kentsel işlevlere göre ve her kent için özel içerikli bir saptama ve değerlendirme yapılmasının gerekliliği göz önünde tutularak geliştirilen İşlevsel Koruma Planlaması süreç aşamaları akış diyagramı bölüm sonucunda ifade edilmiştir. xı