Atamdan Qalgan dalalar metni esasında Özbek Türkçesi'nde isim

Bu incelemede, Özbek yazar Togay Murat'ın 'Atamdan Qalgan Dalalar' adlı romanı, Özbek Türkçesi'ndeki isim ve isim soylu kelimeler açısından incelenmiştir. 'Atamdan Qalgan Dalalar' Metni Esasında Özbek Türkçesi'nde İsim adını verdiğimiz bu incelemede, önce 'Atamdan Qalgan Dalalar' romanı, 34 harfli 'Ortak Türk Alfabesi' esas alınarak transkribe edilmiştir. Roman, transkribe edildikden sonra, Türkiye Türkçesi'ne aktarılmıştır. Gramer incelemesi, bu aktarmadan faydalanılarak yapılmıştır. Tezimiz, esas itibarıyla inceleme ve metin olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. İnceleme bölümü de kendi içinde 'Yapım', 'Çekim' ve 'İsmin Sınıflandırılması' olmak üzere üçe ayrılır. İncelemenin birinci kısmı, 'Yapım' kısmıdır. Yapım bölümü, 'İsimlerin Yapılarına Göre Sınıflandırılması' ve 'Eklerle İsim Yapımı' olarak iki kısma ayrılmıştır. İsimlerin yapılarına göre sınıflandırılması kısmında basit, türemiş ve birleşik isimler incelenmiştir. Eklerle isim yapımı kısmında ise, isimden isim yapma ekleri, kelime başına ve kelime sonuna eklenen yabancı asıllı isimden isim yapma ekleri ve fiilden isim yapma ekleri incelenmiştir. Bu bölümde, kelime kökleri ve gövdeleri incelenmiş, bu köklerin ve gövdelerin geçtiği kaynaklar belirtilmiştir. İkinci kısım, 'Çekim' kısmıdır. Bu bölüm, 'Çokluk Kategorisi ve Çokluk Eki', 'iyelik Kategorisi ve iyelik Ekleri', 'Hal Kategorisi ve Hal Ekleri', 'Soru Kategorisi ve Soru Eki' ve 'İsimlerde Bildirme'den oluşmaktadır. Çekim bölümünde, eklerin fonksiyonları ve kullanım özellikleri incelenmiştir. 473 Üçüncü kısım, 'İsmin Sınıflandırılması' kısmıdır. Bu bölüm, 'isim', 'Sıfatlar', 'Zamirler' ve 'Zarflardan oluşmaktadır, isim kısmında, özel isimler ve cins isimleri ele alınmıştır. Sıfatlar, vazife ve anlam bakımından sıfatlar ve yapı bakımından sıfatlar olmak üzere iki başlık altında incelenmiştir. Vazife ve anlam bakımından sıfatlar, önce niteleme ve belirtme sıfatları olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Belirtme sıfatları da kendi içinde işaret sıfatları, sayı sıfatları, soru sıfatları ve belirsizlik sıfatları olmak üzere dört kısımda incelenmiştir. Sayı sıfatları da asıl sayı, sıra sayı, kesir sayı, üleştirme sayı ve topluluk sayı sıfatları olmak üzere beş kısma ayrılmıştır. Yapı bakımından sıfatlar basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üç kısımda incelenmiştir. 'Sıfatlarda Pekiştirme' konusu da bu kısımda yer almaktadır. Zamirler kısmında şahıs zamirleri, işaret zamirleri, soru zamirleri, belirsizlik zamirleri ve dönüşlülük zamirleri incelenmiştir. Zarflar ise, hal zarfları, zaman zarfları, yer zarfları, soru zarflan ve azlık-çokluk zarflan olmak üzere beş maddede toplanmıştır. Metin bölümünde, 'Atamdan Qalgan Dalalar' romanının transkripsiyonu yer almaktadır. Sonuç olarak, isimlerin yapımları ve çekimleri bakımından Özbek Türkçesi ve Türkiye Türkçesi arasında çok az fark vardır. Bunlardan en önemlisi, iki lehçe arasındaki kelime farklılıkları, yani kelime hazineleridir. Özbek Türkçesi, Eski Türkçe'nin dil özelliklerini de büyük ölçüde muhafaza etmektedir. Bazı dilcilerin savunduğu gibi, Özbek Türkçesi ayrı bir dil değildir. Özbek Türkçesi ve Türkiye Türkçesi, kökü mazide olan Türk dili ağacının birer dalıdır.