Bayraklı İlçesi ortaokul 7. sınıf öğrencilerinde yaşam kalitesinin değerlendirilmesi ve çok boyutlu yoksunlukla ilişkisinin belirlenmesi

Giriş ve Amaç: Yaşam kalitesi; bireylerin yaşamlarını; kültür ve değerler sistemi içinde, amaçları, beklentileri, standartları ve endişeleri ile ilişkili olarak algılama şeklidir. Çocuklarda yaşam kalitesi; yaş, cinsiyet, ve sağlık durumu gibi temel özellikler yanı sıra çeşitli davranış özelliklerinden, aile yapısı ve sosyoekonomik durumdan etkilenir. Bu çalışmada; Bayraklı ortaokulları 7. Sınıf öğrencilerinde; sağlıkla ilgili yaşam kalitesini belirlemek ve ilişkili etmenleri saptamak, çok boyutlu yoksunluğu değerlendirmek ve yaşam kalitesi ile ilişkisini belirlemek amaçlanmaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel araştırma Ocak-Aralık 2016'da İzmir ili Bayraklı ilçesi ortaokullarında yürütülmüştür. Ortaokul 7. Sınıf öğrencilerinde (%50, 9 prevalans, %95 GA, %5 standart hata, 2,25 desen etkisi ve %20 yedek) örneklem büyüklüğü 934'tür. Tabakalı küme örnekleme yöntemi ile 24 okuldaki 1284 öğrenciden 1090'ına ulaşılmıştır. Kapsayıcılık %84,9'dur. Yaşam kalitesinin ölçümünde KID-KINDL Sağlıkla İlgili Yaşam Kalitesi Ölçeği kullanılmıştır. Bağımsız değişkenler; Dahlgren'in Sağlığın Belirleyicileri Modeli üzerinden dört katmanda incelenmiştir. Yoksunluk durumu; giyecek, beslenme, boş zaman aktiviteleri, sosyal olanaklar, eğitim kaynakları, bilgiye erişim, hane yoksunluğu ve sağlık hizmet erişimi üzerinden UNICEF'in 2012'deki Avrupa Çocuk Yoksunluğu İndeksi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Student t, Mann-Whitney U, Kruskal Wallis H testleri ve çoklu lineer regresyon analizleri kullanılmıştır. Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Etik Kurulu ve İzmir İl Milli Eğitim Müdürlüğünden gerekli izinler alınmıştır. Bulgular: Yaş ortalaması 12 ,5 0,5, %51,5'i erkektir. Ebeveynlerin %51,6'sı lise ve üzeri eğitime sahiptir. Hanelerin %17,8'inin geliri giderinden az, %7,5'i yoksulluk sınırı altındadır. Yoksunluklar en fazla; hane (%38,0), sağlık erişimi (%24,9) ve boş zaman aktiviteleri (%11,4) boyutlarındadır. Çocukların %12,5'i ikiden fazla maddede yoksunluk yaşamaktadır. Yaşam kalitesi puan ortalaması 71,3 12, 6 olup, en yüksek puanlar aile ve arkadaş; en düşük puanlar ise okul ve özsaygı alt boyutlarındadır. Lineer regresyon sonuçlarına göre yaşam kalitesi toplam puanı; kızlarda (2,0 puan), sağlık algısı kötüleştiğinde (6,9 p), okul başarı algısı düştüğünde (3,5 p), kendini kilolu algılayanlarda (2,2 p), uyku süresi 9 saatten kısa olanlarda (2,4 p), hane reisi işsiz olanlarda (7,8 p), harçlığını yetersiz bulanlarda (2,9 p), evinin dışında güvenle oynayacağı alan olmayanlarda (1,8 p), hanesinde yapısall sorun olanlarda (5,0 p), sağlık hizmet erişiminde yoksunluk yaşayanlarda (5,2 p) daha düşüktür. Sonuç: Öğrencilerin yaşam kalitesi en fazla hane reisinin işsizliği, sağlık algısının kötü olması ve sağlık hizmet erişiminde yoksunluk yaşanması ile ilişkilidir. Okul çağı çocukların izleminde, birinci basamak sağlık hizmetlerinin rolü korunma, erken tanı, tedavi ve izlem aşamalarının tümünde etkinleştirilmeli, kamusal hizmet sunan ağız ve diş sağlığı merkezleri de yaygınlaştırılmalıdır. İşsizlik dönemlerinde kamusal gelir güvencesinin sağlanması çocuk sağlığını da olumlu yönde etkileyecektir.