Evaluation of high streets of Istanbul within the context of high street management

Perakende aktiviteleri, kentsel ağ içinde hareketlilik ve ekonomik aktiviteler bakımından önemli bir role sahiptir. Yüksek erişilebilirliğe sahip, ticari fonksiyon yoğunluklu ana akslar olan alışveriş caddeleri, perakende aktivitelerine ev sahipliği yapmanın yanı sıra pek çok farklı ayırt edici özellik barındırmaktadır. Ana alışveriş caddeleri, kentsel ulaşım ağı içinde önemli konuma sahip, farklı ulaşım ağları arasında transfer noktaları teşkil eden ve yüksek yaya trafiğine ev sahipliği yapan akslardır. Ana alışveriş caddeleri, aynı zamanda sosyal etkileşimin yoğun olarak yaşandığı kamusal alanlar olarak kullanılmakta, kent kimliğinin önemli bir unsuru olarak algılanmakta, perakende dışında pek çok ticari ve kamusal kullanıma ev sahipliği yapmakta ve altyapı anlamında zengin mekanlar olarak öne çıkmaktadır. Karşıladığı fonksiyonların ve barındırdığı aktörlerin çeşitliliğinden kaynaklanan kompleks yapısı, ana alışveriş caddeleri için belli sorunları beraberinde getirmektedir. Carmona (2015) bu sorunların ilişkilendiği boyutları fiziksel doku, hareketlilik, gayrimenkul ve kullanıcılar arasındaki etkileşimden kaynaklanan sorunlar olarak sınıflandırmıştır. Fiziksel dokuya ilişkin sorunlar, tasarım ve yerel kimliğin kaybı olarak tanımlanırken; hareketliliğe yönelik sorunlar ise istenmeyen trafik yoğunluğu ve yaya güvenliğine ilişkin sorunar olarak tanımlanmıştır. Gayrimenkule ilişkin sorunlar, akslar üzerindeki yatırım aktivitelerinin sürdürülmesi ile caddelerdeki birimlerin değer ve maliyetlerine dair başlıklar olarak tanımlanırken, yoğun etkileşimden kaynaklanan sorunlar arasında ise ana alışveriş caddelerinde güvenliğin sağlanması öne çıkmaktadır. Ana alışveriş caddelerinin ve potansiyel sorunlarının çok boyutlu yapısı, beraberinde bu yapıların yönetilmesi ihtiyacını getirmektedir. Alışveriş caddelerinin yönetimi kavramı Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri'nde 1990'ların başında kent merkezlerinin canlandırılmasına yönelik girişimler olarak önem kazanmıştır. Bugün Avrupa'da ana alışveriş caddelerinin yönetimi bu alanda faaliyet göstermek üzere özel olarak kurulmuş firmalar tarafından gerçekleştirilmektedir. Alışveriş caddelerinin yönetimine ilişkin literatürde, perakende ve ekonomik aktiviteleri odağına alan bir yaklaşımdan ziyade daha kapsamlı, bütüncül, alışveriş caddelerinin sosyal etkileşim için alan teşkil etme fonksiyonunu destekleyen ve kamu yararını gözeten bir yaklaşımın gerekliliği vurgulanmaktadır. Türkiye'de alışveriş caddeleri yönetimi yaklaşımı henüz profesyonel anlamda uygulanmamakta, alışveriş caddelerine yönelik uygulamalar yerel yönetimlerin fiziksel kimliğe yönelik müdahaleleri ve etkinlik organizasyonları ile sınırlı kalmaktadır. Sahip olduğu yaya trafiği, barındırdığı uluslararası ve ulusal kurumsal perakendeci sayısı ve kira değeri açısından İstiklal Caddesi ve Bağdat Caddesi ile birlikte Teşvikiye Caddesi, Abdi İpekçi Caddesi, Rumeli Caddesi ile Vali Konağı Caddesi'nden Nişantaşı Bölgesi, İstanbul'un ana alışveriş caddeleri olarak öne çıkmaktadır. Bu alanlar, bu tez kapsamında alışveriş caddeleri yönetimi kavramı çerçevesinde değerlendirilecek çalışma alanları olarak belirlenmiştir. Çalışma alanlarına dair yapılan araştırma ve analizlerin bulguları, İstanbul'un ana alışveriş caddelerinin ayırt edici özelliklerinin yanı sıra geliştirilmesi gereken yönlerini de vurgulamaktadır. Bu tez kapsamında, çalışma alanlarının sorunları doğrultusunda uygulanmak üzere, ana alışveriş caddelerinde etkin tüm kullanıcı gruplarının ihtiyaçlarını gözetecek ve ortak bir iletişim platformu sağlayacak yönetimsel bir yapının kurulması önerilmektedir. Bu yapının amaçları; fiziksel dokuda birlik ve sürekliliği sağlamak, İstanbul'un ana alışveriş caddelerini temsil edecek marka imajlarının oluşturulması ve bu caddelerde canlılığı sürdürmek olarak önerilmiştir. Bu amaçlara yönelik alt amaçlar ise ayırt edici özellik teşkil eden kullanımların vurgulanması, caddelerin fiziksel kimliğine ilişkin tasarım rehberlerinin oluşturulması, cadde üzerinde desteklenecek ve engellenecek kullanımların belirlenmesi, caddelerin kimliklerini oluşturan yerel değerlerin teşvik edilmesi, sunulan perakende aktivitelerinde çeşitliliğin sağlanması, konrtrollü araç trafiği ile yaya trafiği yoğunluğunun sürdürülmesi ve alışveriş caddelerinin sunduğu deneyimin yalnızca perakende odaklı değil, bütüncül olarak zenginleştirilmesi olarak tanımlanmıştır. Sonuç olarak bu tezde, İstanbul'un alışveriş caddelerinin potansiyellerinin gerçekleştirilmesi için bütüncül ve kapsamlı bir alışveriş caddeleri yönetimi yaklaşımının gerekliliği vurgulanmaktadır.