XIX. yüzyıl Türk edebiyatında popüler roman

Türk edebiyatında roman, bir edebiyat türü olarak, örneklerini XTX. yüzyılda vermeye başlamıştır. İlk örnekler, Ahmet Midhat Efendi'nin 1874 yılında ve Namık Kemal'in 1876 yılında, yazmış oldukları eserlerdir. Türk edebiyatında, bu iki yazar, romanın iki koldan gelişimini tamamlaması için birer yol acarlar: Buna göre Ahmet Mİdhat Efendi, popüler romanın; Namık Kemal de, edebi romanın öncüsü olmuştur. Bu çalışmada, Ahmet Midhat Efendi'nin açtığı yol esas alınmış, XEX. yüzyılda yazılan popüler romanlar konusunda bir monografi hazırlanmıştır. Yapılan araştırmanın yönteminde izlenen yol, sınırlı bir zaman diliminde, popüler Türk romanını, edebiyat sosyolojisi ve kültürel inceleme metotlarına göre değerlendirmek olmuştur. Popüler romanın anlaşılması için, öncelikle, 'popüler kültür' - 'kitle kültürü' - 'halk kültürü' - 'seçkin kültür' kavramları üzerinde durulmuş, popüler roman kavramının ne olduğu tartışılmıştır. Popüler romanın, Türk edebiyatındaki gelişimini izleyebilmek ve bir roman poetikası oluşturabilmek için, XIX. yüzyılda yazılmış roman mukaddimeleri, edebiyat tarihleri, antolojiler, esami-i kütübler ve tereke defterleri taranmıştır. XEX. yüzyılda yazılmış eleştiri yazılan, makaleler gözden geçirilmiştir. Bu araştırmanın sonucunda görülmüştür ki; XIX. yüzyılda popüler roman örnekleri, gerek yazınımda ve basınımda, gerekse okunarak/dinlenerek tüketilmesinde, edebiyatın merkezi konumunda bulunmaktadır. Bununla birlikte, bir araştırma alanı olarak, bu türü tanımlama çabası içine girilmemiş, popüler romanlar yüksek kültüre ait eserlerin kapsamına alınmamıştır. XDC. yüzyılda yazılan romanların, mümkün olabildiği kadarıyla, tam bir dökümü yapılmıştır. Popüler romanlar, telif ve tercüme olmak üzere iki kola ayrılarak, her bir romanın, açıklamalı kaynakçası oluşturulmaya çalışılmıştır. Romanların yazarları, mütercimleri, basım yerleri, basıldıkları matbaalar, sayfa sayılan, kaç baskı yaptıklan, Ill romanlar hakkında yazılmış olan inceleme yazıları, gazete ilanları belirlenerek, oluşturulan roman listelerine eklenmiştir. Bu dökümün ardından, XIX. yüzyılda, yazılan ya da tercüme edilen popüler romanları oluşturan unsurların neler olduğu araştırılmıştır. Ekonomik ve teknolojik gelişmenin, popüler romanı, birebir etkilediği görülmüştür. Bunun için, XIX. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nda, matbaacılık ve kağıt sektöründeki gelişme, posta hizmetleri ve basm yayın dünyasının durumu gözden geçirilmiştir. Popüler romanın üreticileri olan mütercimler, düzeltmenler, mesenler ve yazarların kimler olduğu belirlendiğinde, bu kişilerin popüler romanın gelişimindeki katkıları ve özverili çalışmaları ortaya çıkmıştır. Popüler romanın oluşumunda, sosyal kurumların ve aracıların önemli bir payı bulunmaktadır. Kitapçıların durumu, matbaalardaki teknik gelişmeler, gazete ilanları, XIX. yüzyılın edebiyat ve kültür anlayışını yansıtan, birer sosyal yapı oluşturmaktadırlar. Popüler romanın tüketim alanı, kişiler ve makanlar olarak iki kısımda değerlendirilmeye alınmıştır. Bir popüler roman okur tipolojisi oluşturulmuş, özel bir okur olan padişahtan, çocuk okurlara, kadm okurlardan erkek okurlara, Türk okurlardan ve ekalliyetten popüler roman okuyan kişilere kadar uzanan bir dağılım alanı olduğu görülmüştür. Popüler roman okumak için evlerde, özel okuma saatlerinin oluşturulduğu belirlenmiştir. Türk edebiyatında, başlangıçta popüler roman okurundan daha çok popüler roman dinleyeninin olduğu, konaklar, kıraathaneler ve okullarda popüler romanın toplu olarak okunmasından anlaşılmıştır. Ancak popüler roman, bir yandan böylesi sevildiği için desteklenip üretilir ve okuma yoluyla tüketilirken, diğer yandan dönemin matbuat dünyasında yaşanan sansür ile mücadele etmiştir. Yüksek sanatı savunan elit yazar grubu tarafından yapılan ihmal ve kayıtsızlığa karşı, popüler roman, yolunda kararlı bir biçimde ilerlemeye devam etmiştir. Tüm bunlarla birlikte popüler roman, Türk romanının doğuşu, kuruluşu ve hazırlık evresinde, Türk halkına, ilk olarak karşılaşmış olduğu roman türünü sevdirmiş, benimsetmiş ve devletin desteği olmaksızın edebiyatın modernleşmesinde, yazarın kimliğinin ortaya çıkmasında, yayın dünyasının özelleştirilmesinde önemli bir misyon yüklenmiştir.