Planlama sürecinde aktörlerin temsil sorunsalı ve kentsel sosyal hareketler: İzmir Kordon Yolu örneği

İnsanlık uygarlık mücadelesi boyunca, sürekli olarak çevresini tanımlama, yorumlama ve biçimlendirme uğraşı vermiştir. Burada amaç belirsizlikleri yok ederek yaşama şansım artırmaktır. İnsanlığm bu gelişim sürecinde başa çıktığı doğal olayları kendi lehine kullanmıştır. Başa çıkamadığı doğal olaylara kutsal değerler yükleyerek tapınmıştır. İnsanlığm düşüncesinde çığır açan gelişmeler 18. yüzyılda aydınlanma dönemiyle başlar. Aydınlanma ile birlikte, aklın önünün açılmasıyla, insanlık doğaya ve kendi geleceğine sahip olacaktır. 20. yüzyılda endüstrileşme ile birlikte, özünü insanlığm gelişiminde, kökenini de aydınlanmadan alan planlama düşüncesi doğmuştur. Planlama temel kuramım ve bilimsel yapılanmasını aydınlanmanın yaşam pratiği olan modernizm üzerinde şekillendirmiştir. Planlamanın bilimsel yapılanmasına bakıldığı zaman birçok planlama türünden bahsedilebildiği gibi birçok planlama tanımından bahsedilmektedir. Tüm planlamaları 'önce sosyal planlama daha sonra diğerleridir' olarak kabul eden sosyal planlamaya karşı, 'her planlama önce mekansal planlama, sonra diğerleridir' düşüncesi, mekan plancıları tarafından önemsenmelidir. Çünkü mekana indirgenemeyen bir planlamadan bahsetmek iınkansızdır. Planlama doğuşundan bugüne tüm yönleriyle tartışılırken, başlangıçta bir üstünlük olarak kabul edilen disiplinler arası olması iddiası tartişılmamıştır. Ancak son zamanlarda gündeme gelen tartışmalarda planlama kuramcılarının planlamanın bir ayrı disiplin olma iddiası bulunmaktadır. Planlamanın emredici ve yukarıdan aşağıya oluşan yapılanması, bürokratik ilişkilerle birlikte planlamanın karar verme süreçleri içinde çeşitli aktörlerin erkleri çerçevesinde müdahalelerini nedenlemektedir. Bununla birlikte erkten yoksun kentsel gruplar da daha farklı arayışlar nedeniyle planlama süreçlerine dahil olmak istemektedirler. Bu gelişmeler ve sebepler mekansal planlamada bir temsil sorunu olduğuna işaret etmektedir. Ill Postmedernizm ve globalleşme düşüncesiyle birlikte, kentlerde sınıf mücadelesinin yerine veya paralel hareketler olarak, kentsel sosyal hareketler toplumsal dönüşüm/değişim için belirleyici kabul edilmektedir. Bu düşünceden hareketle mekansal planlamada da temsil sorununu aşmaya yönelik arayışlarda, kentsel sosyal hareketlerin belirleyici roller üslendiği iddia edilebilir. Bu iddiayı desteklemek amacıyla Türkiye ölçeğinde ulusal ve yerel-kentsel örneklere bakıldığı zaman, süreçler içinde aktörlerin kendilerini temsil ettikleri görülmektedir. Özellikle Bergama deneyimi, toplumsal tüm aktörleri gözler önüne sermesi anlamında öğretici bir yansımaya sebep olmuştur. Yerel kentsel bir örnek olan Kordon yolu örneği, sivil toplum örgütlerinin varlığını, kentsel sosyal hareketleri ve bunların müdahaleleriyle ve hukukun işlerliğini bir kez daha ispatlamıştır. Kentsel/sosyal hareketlere bağlam oluşturmak amacıyla, seçilen tüm örneklere mekansal yansımalar düzleminde bakıldığı zaman, kentsel sosyal hareketler üzerinde sivil toplumun önemli roller üstlendiği görülmektedir. Habermas ve Althusser, kamusal alan irdelemeleriyle kamusal alana ideolojik bir rol biçmişlerdir. Habermas, kamusal alam burjuva hukukunun yaşam bulduğu alan kabul ederken Althusser, kamusal alan ve özel alan tanımlamalarım yaptıktan sonra, devletin ideolojik araçları olarak sivil toplum örgütlerini işaret etmiştir. Ancak postmodernizmi, modernizme bir tepki olarak değerlendiren düşünceler bağlanımda bakıldığı zaman ise modernizmin güçlü devlet erkinin yerini sivil oluşumların alacağı veya yavaş yavaş aldığı gözlenmektedir. Gelecek yüzyılda, planlama dahil olmak üzere tüm modernist mekanizmalar sivil oluşumlar çerçevesinde yeniden tanımlanmak durumundadırlar. Sivil toplum çerçevesinde yapılanma, Habermas'ın tariflediği iletişimsel eylem kuramından da anlaşılacağı üzere, aşağıdan yukarıya bir yapılanmayı gerektirecektir. Bu durumda gelişebilecek iletişimsel bir planlama halk katılımı konusunu ciddi anlamda gündeme getirecektir. Bu durumda planlamada tüm aktörlerin temsilini sağlayacak stratejilerin, kentsel sosyal hareketler ve sivil toplum örgütleri ekseninde şekillenmesi beklenmelidir. IV Bu varsayımlardan hareketle, Kordon Yolu tartışmaları üzerinden, planlamada temsil sorunsalını aşmaya yönelik bir strateji geliştirilebilir. Türkiye özelinde böyle bir stratejinin hayat bulması, örgütlenme ve fiziksel çabalatın ötesinde yerelden başlayan bir aydınlanmanın izlerini taşıdığı zaman başarıya ulaşacaktır.