Sürdürülebilir ulaşım politikaları çerçevesinde özel araç sahiplerinin toplu taşımaya yönlendirilmesinde park et devam et yöntemi; İstanbul örneği

Son yıllarda motorlu taşıtların yollarda egemen olması ile birlikte, kentlerde mevcut yol alanları yetersiz kalmakta, trafik sıkışıklığı artmakta, artan taşıt trafiği ile gürültü kirliliği kabul edilebilir sınırları aşmaktadır. Trafik sorununun yanı sıra, havaya karışan zehirli gazlar ve diğer yakıt atıkları büyük çevresel sorunlar meydana getirmekte, bunun yanında insan sağlığı üzerinde ciddi tehlike yaratmaktadır. Tüm dünya kentlerinde, türel dağılımda otomobil payının artışıyla birlikte ortaya çıkan sorunların azaltılması amacıyla toplu ulaşım sistemlerinin etkinliğinin arttırılması gerektiği ortaya çıkmıştır. Bu noktada Parket&Devamet sistemi bir çözüm önerisi olarak öne çıkmaktadır. Parket&Devamet sistemi ile kent merkezine ulaşmak isteyen insanlar, otomobillerini kent merkezi dışında düzenlenen otopark alanlarında bırakarak toplu taşıma araçlarını kullanmaktadırlar. Dünya ülkelerinde uzun yıllardan beri etkili olarak kullanılan bu sistem, İstanbul'da da uygulanarak bir kısım trafik sorunlarını ortadan kaldırılabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada, sürdürülebilir bir ulaştırma sistemini esas alan bir yaklaşım içinde, dünyada bilinen ve uygulanan Parket&Devamet sisteminin, Türkiye'de kullanıcı profilinin belirlenmesi, hedef kitlenin davranış kalıbının tanımlanması, uygulanabilirliğinin ve sağladığı faydaların gösterebilmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla kent nüfusunun ve trafik yoğunluğunun fazla olduğu İstanbul'da, anket çalışması uygulanmıştır. Parket&Devamet yöntemine yönelik sürücülerin ve yolcuların Parket&Devamet yöntemine karşı yaklaşımı ve davranış kalıplarının incelenebilmesi için İstanbul'da uygulanan anket çalışması 12 yerleşim bölgesinde ve 8 Parket&Devamet alanında gerçekleştirilmiştir. Anket sonucu elde edilen bulgular frekans analizi ile incelenmiş ve grafiksel gösterimler ile açıklanmıştır. Bunun yanı sıra Parket&Devamet kullanıcı davranışı ile demografik özellikler arasındaki ilişkiyi tespit edebilmek için korelasyon analizi uygulanmıştır. Yerleşim yerinde uygulanan anket çalışmasında, şehir merkezine seyahatlerin 32 %'sinin araba ile %26,8'inin ise Parket&Devamet yöntemi yapıldığı tespit edilmiştir. Bahçelievler, Başakşehir, Riva ve Beykoz gibi ilçelerde ise gelir seviyesinin yüksek olması, toplu taşıma imkanlarının yeterli olmaması, şehir merkezine toplu taşıma ile ulaşımın uzun sürmesi ve buna benzer nedenler ile diğer bölgelere kıyasla daha fazla oranda araba tercih edildiği anlaşılmıştır. Tüm bölgelerin genelinde ise Parket&Devamet yöntemine olan yaklaşımın, kişilerin ve yaşadıkları bölgenin gelir seviyesine, yaşanılan yerin şehir merkezine olan mesafesine, şehir merkezine toplu taşıma imkanı olup olmasına, otopark ücretleri ve transfer ücretlerine göre farklılık gösterdiği anlaşılmıştır. Yerleşim yerindeki katılımcıların Parket&Devamet yöntemi seçiminde cinsiyet, yaş ve çalışma durumu gibi demografik özellikler korelasyon analizi ile incelenmiştir. Korelasyon analizi sonucuna göre, yerleşim yerindeki katılımcıların Parket&Devamet yöntemine yönelik tutumları ile yaşı arasında pozitif doğrusal bir ilişki olduğu, ancak cinsiyet ve çalışma durumu arasında herhangi bir ilişki olmadığı anlaşılmıştır. Bu bilgilerden yola çıkarak insanların yaşı ilerledikçe Parket&Devamet yöntemini tercih ettikleri fakat cinsiyet ve çalışma durumlarının Parket&Devamet yöntemi tercihine etki etmediği görülmektedir. Parket&Devamet alanlarında uygulanan anket çalışmasında ise Parket&Devamet yöntemini tercih eden sürücülerin çoğunluğunun trafik tıkanıklığı ve yakıt maliyeti nedeni ile şahsi araçları yerine Parket&Devamet yöntemini tercih ettiği anlaşılmıştır. Sürücülerin Parket&Devamet yöntemi seçiminde cinsiyet, yaş ve çalışma durumu gibi demografik özelliklerin etkileri korelasyon analizi ile incelenmiştir. Korelasyon analizi sonucuna göre sürücülerin Parket&Devamet yöntemine yönelik tutumları ile yaşı arasında pozitif doğrusal bir ilişki olduğu ancak cinsiyet ve çalışma durumu arasında bir ilişki olmadığı görülmüştür. Buna göre sürücülerin yaşı ilerledikçe Parket&Devamet yöntemini tercih ettikleri fakat cinsiyet ve çalışma durumlarının Parket&Devamet yöntemi tercihini etki etmediği anlaşılmaktadr. Bunun yanı sıra hem yerleşim yerinde hem de Parket&Devamet alanlarında katılımcıların, Parket&Devamet yönteminin özendirilmesini gerekli gördüğü tespit edilmiştir. Parket&Devamet yönteminin özendirilmesi için ise Parket&Devamet alanlarının eve yakın olması, park etme kolaylığının sağlanması, park ücretlerinin düşürülmesi, aktarma sayısının azaltılması, aktarma ücretlerinin düşük olması, aktarmalarda geçiş kolaylığı sağlanması ve seyahat süresinin kısaltılması gibi etmenlerin dikkate alınması gerektiği belirlenmiştir. Bu tez 6 bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm giriş bölümüdür. İkinci bölümde Günümüzde yaşanan kentsel ulaşım sorunları ve nedenleri ele alınmıştır. Bu bölümde ulaşım sonunları incelenerek Dünya metropollerinde yaşanan ulaşım sorunlarının İstanbul'da yaşanan ulaşım sistemleri ile kıyaslaması yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise sürdürülebilir ulaşım kavramı ve dünyada uygulanan sürdürülebilir ulaşım politikaları yer almaktadır. Bu bölümde ilk olarak sürüdürülebilir ulaşım kavramı ve politikaları açıklanmış, Dünya'da ve İstanbul'da uygulanan otopark politikaları ve özel araç sahiplerini toplu taşımaya yönlendirmeye yönelik politikalar detaylandırılmıştır. Dördüncü bölümde Parket&Devamet başlığı altında Parket&Devamet yönteminin gelişimi, Parket&Devamet tesislerinin temel kriterleri ve Parket&Devamet yönteminin dünyadaki uygulamaları ele alınmıştır. Bu bölümü beşinci bölüm olan İstanbul'da mevcut ve planlanan ulaşım alt yapısı ve yolculukların türel dağılımı takip etmektedir. Bu bölümde İstanbul2un ulaşım alt yapısı ve İstanbul'da yolculukların türel dağılımı verilmiştir. Ardından mevcut ve planlanan ulaşım kararları incelenerek Parket&Devamet kriterlerine uygunluğu araştırılmıştır. Altıncı bölümde İstanbul'da yerleşim yerlerinde ve Parket&Devamet alanlarında uygulanan anket çalışması ve sonuçları verilmektedir. Literatür ve anket sonuçlarından elde edilen bulgular ise sonuç ve yorumlar bölümünde tartışılmıştır.