turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Tarihi gerçeklik ve kurmaca gerçeklik bağlamında Yervant Odyan'ın 'Abdülhamid ve Sherlock Holmes' romanı üzerine bir inceleme

Edebiyat dünyası, gerçek yaşamla her zaman iç içe bir şekilde varlığını sürdürmüştür. Yazma eylemini gerçekleştiren sanatçı, yaşadığı dönemi ve olayları kendi süzgecinden geçirerek eserlerine yansıtır. Bu sebeple kurmaca eserler, gerçeklikten bağımsız bir şekilde oluşturulmaz. Ancak her eser nesnel gerçekliği, olduğu gibi yansıtmaz. Gerçekliğin yansıtılmasındaki bu fark, sanatçının dünyayı algılama biçimi ve üslup özelliklerinden kaynaklanmaktadır. Kurmaca gerçeklik, yazarın öznel düşüncelerle yarattığı dünyadır. Tarihi gerçeklik ise yazara kurguda ilham veren olayların doğuş noktasıdır. Bir başka ifadeyle kurmaca eserlere konu olan olay ve kişilerin, gerçek yaşamdaki karşılığıdır. Tarihi gerçeklik ile kurmaca gerçeklik arasındaki ilişki, metnin kendi içinde tutarlı bir yapı oluşturmasını sağlar. Bu bağlamda, çalışmamızda Yervant Odyan'ın Abdülhamid ve Sherlock Holmes adlı eserinde, tarihi gerçekliğin kurmaca dünya içinde nasıl ele alındığı kurgu unsurları açısından incelenmiştir. Sir Arthur Conan Doyle'un yaratıcısı olduğu kurmaca bir karakter olan Sherlock Holmes ile tarihi bir kişilik olan Sultan Abdülhamid'i yan yana getiren eserin, 2011 yılında Türk Edebiyatında Polisiye Romanın Tarihsel Gelişimi 1884- 1928 başlıklı TÜBİTAK araştırma projesiyle Latin harfli çevirisi yapılır. Roman, II. Meşrutiyet'in ilan edilme sürecinde yaşanan olayları, kronolojik bir biçimde yansıtmaktadır. Eserin kurgusunda tarihi olaylardan yararlanılmıştır. Sultan Abdülhamid Dönemi'nin çalkantılı olayları, Meşrutiyet'in ilan edilme yolunda cemiyetlerin faaliyetleri romanda ayrıntılı bir şekilde aktarılmaktadır. Ayrıca karakterler aracılığıyla Abdülaziz'in ölümü ve Mithat Paşa'nın yargılanması olaylarına da değinilir. Romanda kullanılan fotoğraf, mektup ve telgraflar; gerçekliği verme aşamasında kullanılan önemli unsurlardandır. Tarihi olgular dışında romanın baş karakteri haricinde kullanılan tarihi kişilikler vardır: Ebülhüda Efendi, Musurus Paşa, Talat Paşa, Fehim Paşa, Necib Melhame Paşa bunlardan birkaçıdır. Çalışmamızda öncelikle tarihi gerçeklik ve kurmaca gerçeklik kavramları hakkında bilgi verilmiş, daha sonra tarih ve roman ilişkisi genel hatlarıyla ele alınmıştır. İncelememizin, ikinci bölümünü oluşturan Tarihi Gerçeklik ve Kurmaca Gerçeklik Açısından Abdülhamid ve Sherlock Holmes Romanının İncelenmesi başlığı altında; kişi, olay, mekan, bakış açısı ve zaman unsurları bağlamında romanın kurgu yapısı ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Türk edebiyatında Şirʾatüʾl-İslam tercümeleri ve Süleyman B. Ali'nin Manzum Şirʾatüʾl-İslam tercümesi: Lezzetüʾl-İslam

XI. yüzyılın önemli Hanefi fıkıh ve kelam alimlerinden biri olan Muhammed Eş-Şargi'nin (ö. 573 /1177) en meşhur eseri Şir atü l-İslam ila Dari s-selam'dır. Arapça olarak kaleme alınan bu eser, ibadetlerle ilgili fıkhi hükümlerden ziyade ele alınan meselelerin müslümanlığın bir gereği olarak severek yapılması gereken ameller olarak anlatıldığı bir ilmihal hüviyetindedir. Diğer Müslüman toplumlarında olduğu gibi Türkler arasında da çok sevilmiş olan bu eserin Türkçe şerh ve tercümelerinin kütüphanelerde birçok nüshası bulunmaktadır. Çalışmamızda, Şir'atü'l-İslam hakkındaki kaynaklar taranmış ve bu kaynaklarda yer alan bilgiler kullanılmış, bazı yanlış bilgiler düzeltilmiş ve tarafımızca da konuyla ilgili yeni bilgiler literatüre eklenmiştir. Çalışmamızın amacı, Şir atü l-İslam'ın Süleyman b. Ali tarafından yapılan Türkçe tercümesi olan Lezzetü l-İslam'ın tam metnini ortaya koymak ve Türk edebiyatındaki Şir atü l-İslam'ın eserleri hakkında bilgi vermektir. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümünde Şir atü l-İslam müellifi olan İmam Muhammed Eş-Şargi'nin hayatı hakkında bilgiler verilmiş daha sonra eserleri tanıtılmış ve bu eserlerin Türkiye ve yurt dışında bulunan nüsha bilgileri yazılmıştır. Daha sonra Şir atü l-İslam hakkında detaylı bilgi verilip nüsha bilgileri paylaşılmış ve Şir atü l-İslam'ın Türkiye'de yapılan çalışmalarına değinilmiştir. Şir atü l-İslam adlı eserin birden fazla şerhi ve tercümesi bulunmaktadır. Çalışmamızda şerhlerin genel bilgilerine yer verilmiş ve kütüphanelerde bulunan nüsha bilgileri yazılmıştır. Eserin tercümeleri hakkında ise detaylı incelemeler yapılarak tanıtılmıştır. Tanıtılan bu tercümeler mütercimleri bilinen ve bilinmeyen tercümeler olarak iki başlık altında incelenmiştir. Detaylı olarak incelenen bu tercüme nüshalarının bilgileri yazılırken gerekli yerlere beyit fotoğrafları da eklenmiştir. Çalışmamızın ikinci bölümünde ise incelediğimiz Lezzetü l-İslam'ın detaylı olarak bilgileri yer almaktadır. Günümüz alfabesine çevrilen eserin ismi, nüsha bilgileri ve muhtevası nüshadan örnek beyitler verilerek yazılmıştır. Dil, İmla, Nazım, Vezin ve Kafiye Hususiyetleri başlığı altında nüsha incelemesi yapılarak örnek verilen beyitlerin fotoğraflarına da çalışmamızda yer verilmiştir. Çalışmamızın üçüncü bölümünde ise metnin oluşturulmasında dikkat edilen hususlar, metinde kullanılan transkripsiyon, kaynakça, sözlük, günümüz alfabesine çevrilen nüsha ve tıpkıbasım yer almaktadır.
Türk savaş romanlarında gerçeklik (1950-1980)

Tanımı konusunda kesin çizgileri bulunmayan roman, Türk edebiyatında Batı etkisiyle Tanzimat döneminden itibaren yazılmaya başlamıştır. Günümüze kadar farklı temalar etrafında kaleme alınan Türk romanlarında savaş teması da yer almaktadır. Milli bilincin oluşması ve toplumsal hafızanın tazelenmesi için yazılan savaş romanlarında romanların inandırıcılığını artıran gerçeklik unsuru kurmaca kadar önemlidir. Bu romanlarda gerçeklik olgusu dış ve iç gerçeklik şeklinde iki farklı tarzda karşımıza çıkmaktadır. 1950- 1980 yılları arasında yayımlanan ve klasik gerçekçilik çerçevesinde yazılan savaş romanlarında iç ve dış gerçekliğin izleri sürülebilmektedir. Savaşların yaşandığı yıllara ait sosyal, askeri, siyasi, dini yapılar ve eğitim-kültür hayatı tutarlı bir şekilde iç gerçekliğe uygun olarak anlatılırken savaş romanlarında romanların yazıldığı dönemin gerçekliği ve romancıların fikir dünyalarının da etkileri görülmektedir.
Prof. Dr. Cahit Kavcar'ın hayatı, eserleri, edebiyat ve Türkçe eğitimine katkıları

Çalışma Prof. Dr. Cahit Kavcar'ın hayatını, eserlerini, Türkçe ve edebiyat eğitimine katkılarını ele almaktadır. Bu özgeçmişş çalışmasında; Kavcar'ın öğrencilik ve öğretmenlik yılları, sosyal ve akademik yaşantısı, yapıtları, öğrencileri, öğrencilerine yaptırdığı çalışmalar ve kendisine ait kişisel görüşler yer almaktadır. Yukarıda bahsedilen her bölüm oldukça ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir. Çoğunlukla söyleşi ve kaynak tarama yöntemleri kullanılmıştır.
Bahadır Yenişehirlioğlu'nun romanlarında yapı ve izlek

Toplumsal ve ferdi meselelere açıklık getirmeyi, insan yaşamının çıkmazlarını dile getirerek toplumsal farkındalık oluşturmayı kendine dert edinen Bahadır Yenişehirlioğlu, sanatı bu yolda en etkin bir araç olarak görmüş ve eserlerini bu minval üzerine kurmuştur. 'Yara açan değil, yara saran' olmayı kendine felsefe edinen yazar, romanlarının izleksel zeminini de bu söylem üzerine oturtmuştur. Türkiye tarihinin yakın dönem siyasi meselelerini romanlarının arka planına yerleştiren yazar, ön planda; beşeri ve ilahi aşk, ölüm, benlik arayışı, iyilik-kötülük, hastalık, savaş, vatan sevgisi, şehadet, ihanet, başkaldırı, baskı, yalnızlık gibi tematik kavramlara yer vermiştir. Roman başkişilerini, gündelik hayatın sıradan insanlarından seçen Bahadır Yenişehirlioğlu, ferdi meseleler üzerine eğilir. Bireyin ruhsal bunalımları, çatışmaları, yalnızlığı, çıkmazları romanların temel izlekleridir. Tasavvufi söylemlerin de ağırlıkta olduğu romanlarda tüm düğümler öze inişle çözülür. Romanlarda ferdi meselelerin yanı sıra toplumsal ve siyasi meselelere de ağırlıklı olarak yer verilir. Romanlarda yer alan bu meselelerin temel açıklayıcısı yazarın özyaşam öyküsüdür. 12 Eylül 1980 Askeri Darbesi'nde ailesinin sancılı süreç yaşaması, sonrasında yaşadığı ruhsal bunalımlar ve arayışlar yazarın kurgu dünyasının etkin tetikleyicileri konumuna gelir. Kendi yaşam öyküsünü kurgulayarak girdiği edebiyat dünyasında milliyetçi fikirlerinin de tesiriyle mensubu bulunduğu milletin kanayan yaralarına da değinir. Dış dünyanın gerçeklerini yeniden kurgulayarak geçmişşin yaşanmışlıklarına hayat veren Bahadır Yenişehirlioğlu, romanlarındaki gerçeklik algısının hissedilir olmasını önemser ve yapı unsurlarını bu doğrultuda şekillendirir. Romanlarda ön plana çıkan mekanlar, içinde doğup büyüdüğümüz semtlerin yansıtılmış halidir. Romanın, olmazsa olmazı konumundaki vaka halkaları, geçmişşten geleceğe tekrarı yaşanılan meselelerdir. Zamansal söylemler nesnel zamanın temsilcileri niteliğindedir. Roman kişileri ise kurgusal görünümleriyle var olsalar da dış dünyada karşılaşılması olası kişilerdir. Bu çalışmada, Bahadır Yenişehirlioğlu'nun kaleme aldığı ilk sekiz romanı 'Romanlarda yapı ve izlek' ana başlığı altında, bir takım alt başlıklara ayrılarak incelenmiştir. Romanlardaki yapı unsurları ve tematik kavramlar her roman için ayrı ayrı ele alınarak yazar ve vermek istediği mesajlar hakkında tespitler yapılmıştır. Çalışma, Bahadır Yenişehirlioğlu'nun romanlarında vurguladığı mesajların oluşum aşamasında bir araya gelen unsurların etkinliğini ortaya çıkarması açısından önem arz etmektedir.
Gecikmiş bir ikinci yeni şairi, sosyolog Prof. Dr. Mehmet Rami Ayas'ın hayatı, eserleri, Türkçe duyarlılığı ve şiirleri üzerine bir inceleme

Çalışma Sosyolog Prof. Dr. Mehmet Rami Ayas'ın hayatını, eserlerini, şair olarak Türkçe kullanımını ve hem şair hem bilim adamı olarak Türkçe duyarlılığını ele almaktadır. Alt bölümlerde Ayas'ın öğrencilik ve öğretmenlik yılları, sosyal ve akademik yaşantısı, yapıtları ve kendisine ait şiirlerin incelenmesi yer almaktadır. Yukarıda bahsedilen her bölüm oldukça ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir. Çoğunlukla söyleşi ve kaynak tarama yöntemleri kullanılmıştır. Ayas'ın yaşam ve eserlerinin sistematik açıdan incelenmesi Türkçe eğitimi alanında olumlu bir örnek oluşturacaktır. Çalışma biyografik ve monografik niteliktedir.
Kaşgarlı şair Garİbİ'nin Kitab-ı Garİb'i

Sözlü kültürümüzün ürünlerinden olan atışma, çok önemli bir dil ve kültür taşıyıcısıdır. Atışma geleneği ile dil, çeşitli benzetmeler, mecazlar ve söz sanatlarıyla gelişme ve zenginleşme imkanı bulmuştur. Atışmalar halkın sözlü kültür geleneğinde sıklıkla yer almış, zaman zaman yazılı edebiyatın içinde kendine yer bulmuş ve böylece sahip olduğu zengin dil varlığı, kalıcı olarak kaydedilmiştir. Bu çalışmada incelediğimiz Kitab-ı Garib de sözlü edebiyat ürünü olan atışma geleneğini yazılı edebiyata yansıtan bir eserdir. Eserde esnafların atışmasına yer verilirken bir yandan da meslek erbaplarının taşıması gereken ahlaki özelliklere değinilmiştir. Bu çalışmada, kaynaklarda adı Turdi Nazım ve Turduş Ahun olarak da geçen Kaşgarlı Şair Garibi'nin 'Ottuz Ekki Esnafnın Birbiri ile Gep Talaş anı' başlıklı eseri konu edilmiştir. Aynı eser şairin adlandırmasıyla 'Kitab-ı Garib' olarak da bilinir. Kaşgarlı Şair Garibi'nin döneminin fütüvvetname ve risale yazma geleneğiyle kaleme aldığı bu eseri, otuz iki meslek erbabının atışmalarını konu alan manzum/mensur karışık bir eserdir. Matbu olarak basılmış eser, Arap harfli ve harekesizdir. Eser H. 1257 (M. 1841 -1842) yılında Bulgaristan'ın Şumnu şehrinde basılmıştır. Çalışmamız, eserin Latin alfabesine aktarılmış metni, inceleme ve dizinler bölümlerinden oluşmaktadır. Çalışmamızın giriş bölümünde Kaşgarlı Şair Garibi ve eserleri hakkında kısaca bilgi verilerek şairin çalışmamıza konu olan 'Ottuz Ekki Esnafnın Birbiri ile Gep Talaş anı' başlıklı eseri tanıtılmıştır. Eser Latin alfabesine aktarılmıştır. Tezimizin metin bölümünde eserin Latin harfli şekli bulunmaktadır. Tezimizin inceleme bölümünde eserin ses ve şekil özellikleri, Çağatay, Yeni Uygur ve Özbek Türkçelerinin ses ve şekil özellikleri göz önünde bulundurularak incelenmiştir. Çalışmamızın dizin bölümünde metinde geçen yerli ve yabancı sözcüklerin anlamları, yabancı sözcüklerin ait oldukları dil, sözcüklerin metinde geçme sıklıkları ve aldıkları ekler hakkında bilgiler verilmiştir. Son bölümde ise Türkçe sözcüklere getirilen ekleri ve kullanım sıklıklarını gösteren ek dizin bulunmaktadır. Bu çalışma ile hem Doğu Türkçesi sahasında eser vermiş Kaşgarlı Şair Garibi'nin, Kitab-ı Garib adlı eserinin gün yüzüne çıkartılması hem de eserin dil özelliklerinin incelenerek alana katkı sunması amaçlanmıştır.
Seyyid Vehbİ Divanı'nın bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü

Seyyid Vehbi Divanı'nın karşılaştırmalı metni, 1991 yılında Hamit Dikmen tarafından doktora tezi olarak çalışılmış; ancak bugüne değin metnin anlam boyutu üzerinde kapsamlı bir şekilde durulmamıştır. Bu çalışma, öncelikle eseri bütünüyle incelemeyi ve eserin söz varlığından hareketle anlamsal boyutunu ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu tez ile Divan hakkında yapılan çalışmalara bir katkı sağlamak ve Divanın söz varlığının ortaya konması hedeflenmiştir. Çalışmamızın hazırlık aşamasında Seyyid Vehbi'nin üslubu ve eserinin anlam boyutunu algılayabilmek amacıyla şairin hayatı eserleri ve eserlerinde kullandığı üslup araştırılmış, Hamit Dikmen'in hazırlamış olduğu Divan metninin doğruluğu ve güvenirliğini kavramak amacıyla da eserin nüshaları hakkında ayrıntılı bir çalışma yapılmıştır. Daha sonra Hamit Dikmen tarafından çalışılan Divan metni, gözden geçirilerek tespit edilen eksiklikler giderilmiştir. Seyyid Vehbi Divanı'nda 94.201 sözcük ve 23.857 kalıp ifade tespit edilmiş olup TEBDİZ sistemine işlenmiştir. Son olarak Divan metnindeki her bir kelime ve kalıp ifadenin anlamı metnin bağlamı üzerinden anlamlandırılmıştır.
İpek Ongun'un gençlik romanları üzerine tematik bir çalışma

Bu tezin konusu İpek Ongun'un gençler için yazdığı eserlerin tematik yönden incelenmesidir. İpek Ongun (1942, Ankara), gençlik edebiyatının ülkemizdeki en önemli temsilcisidir. 66 yaşındaki yazarın sahip olduğu on yedi eserin, hemen hemen tamamı çocuklara ve gençlere yöneliktir. O, gençlik yazınında sahip olduğu anlayış ve gençlik romanlarında kullandığı yöntem ve teknikle çağdaşgençlik yazınımızı yaratmış bir yazarımızdır. Çalışmamızı yazarın on bir eseri ile sınırlandırdık. Bu eserler gençler için yazılan romanların tamamını ve yine gençler için yazılmış kişisel gelişim kitapları olan üçlemeyi kapsamaktadır. Tezimizde ilk önce, genç ve gençlik kavramları üzerinde durularak gençlik edebiyatının ve gençlik romanınınBatı'daki ve ülkemizdeki durumu incelenmiştir. Yazarın hayatının ve edebi kişiliğinin ele alındığı birinci bölümden sonra çalışmamızın asıl bölümünü oluşturan ve Ongun'un eserlerinin, tematik açıdan incelendiği ikinci bölüm gelmektedir. İpek Ongun'un romanlarında belli başlı üç ana temanın ele alındığı tespit edilmiştir. Bunlar, 1. Genç-aile ilişkisi, 2. Genç-arkadaş ilişkisi, 3. Kültürkazanımları şeklinde sıralanmaktadır. Çalışmamızda, bu temalar da kendi içlerinde, başlıklara ayrılarak değerlendirilmiştir. Ongun'u, gençler için roman yazmaya yönelten en önemli özelliği gençlereduyduğu sevgidir. Hiçbir dönemin gençlik dönemi kadar önemli olmadığını söyleyen yazarın, gençler için yazdığı romanlar insan sevgisi, dostluk, aile, okuma tutkusu, öğrenme, paylaşım metinleriyle örülmüş ve tüm gençlerearmağan edilmiştir.
Yahya Kemal'de kültür ve medeniyet kavramı

Bu çalışmada Yahya Kemal'in kültür ve medeniyet kavramlarına yaklaşımı incelenmiştir. Çalışma toplam iki bölümden oluşmuştur. İlk bölümde kültür ve medeniyet kavramları; 'Tanzimat Dönemi' ve 'Tanzimat Sonrası Dönem' olarak öne çıkan araştırmalar ele alınarak incelenmiştir. Bu nedenle konunun yer yer, 'Batılılaşma', 'Modernleşme', 'Kültür ve Medeniyet Değişmeleri' gibi meselelere teması kaçınılmaz olmuştur. İkinci bölümde ise Yahya Kemal'in, incelenmiş olan kültür ve medeniyet kavramlarına yaklaşımı, şiirleri ve makaleleri ele alınarak tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu yapılırken gerek batılılaşma, gerek modernleşme, gerek kültür ve medeniyet değişmeleri gibi konulara teması nedeniyle, şiirleri ve makaleleri arasında ayrım yapılmadan, bir bütün olarak inceleme gayreti gösterilmiştir. Zaman içerisinde düşünürler tarafından çeşitli anlamlarla karşılanmaya çalışılmış kültür kelimesi, düşünce dünyamızda onu tanımlaya çalışanların düşüncelerine paralel olarak genellikle medeniyet kavramı ile birlikte ele alındığından, çalışmada kavrama, medeniyet hakkındaki düşüncelerle birlikte yer verilmiş, her iki kavram hakkındaki görüşleri, kronolojik olarak düzenleme amacı gözetilmiştir.
Firdevsİ-i Rumİ'nin Satranç-name'si: Metin-dil incelemesi-dizin

Satranç, iki oyuncu arasında, 8 x8'lik bir kare zemin üzerinde, satranç taşlarıyla oynanan bir oyundur. Oyunu oynayan kişinin amacı rakibin şah adlı piyonunu mat etmektir. Oyun, MÖ yaklaşık 6. yüzyılda Hindistan'da ortaya çıkmıştır. Osmanlı Türkçesi nesir sahasında Şatranç-name olarak bilinen eser, Firdevsi-i Rumi tarafından 1503'te yazılmıştır. Eser, geleneğe uygun olarak başlayıp satranç oyunun tarihinden bahseder. Daha sonraki bölümler ise oyunun talimi niteliğindedir. Osmanlı Türkçesi'nin klasikleşme evresine girdiği dönemde yazılan eser, yer yer nazma dönmekle birlikte nesir türündedir. Dili itibariyle de sade nesir özelliği göstermektedir. Bu çalışma metnin transkripsiyonu, dil incelemesi ve dizini bölümlerinden oluşmaktadır.
Karay Awazı dergisi (1931-1938) temelinde Karay Türkçesinde deyimler

Karay Türkçesi yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan dillerden birisidir. Mardkowicz editörlüğünde 1931- 1938 yılları arasında on iki sayı halinde çıkan Karay Awazı dergisi Karay Türkçesi açısından oldukça önemlidir. Çalışmamızda öncelikle Karay Awazı dergisinin on iki sayısında yer alan metinlerin transkripsiyonu yapılmış, sonra bu metinler Türkiye Türkçesine çevrilmiştir. İnceleme kısmında, dergi içerisinde yer alan deyimler ve deyimselleşmiş ifadeler tespit edilerek konu ve yapı açısından sınıflandırılmıştır. Daha sonra dergiden yola çıkarak Karay Awazı Dergisinin Sözlüğü oluşturulmuştur. Sonuç kısmında tespit ettiğimiz bazı önemli hususlar üzerinde genel değerlendirmeler yapılmıştır. Karay Türkçesinin söz varlığı, cümle yapısı, sahip olduğu nitelikler, Karay Türkçesini önemli kılan özelliklerle ilgili bilgi de verilmiştir. Kaynakçadan sonra ek olarak her sayının kapak sayfası ve içeriğini gösteren sayfaların orijinalleri konulmuştur.
UYGUR TÜRKÇESİNDE GEÇMİŞ ZAMAN: HALİDE İSRAİL'İN 'KEÇMİŞ' ROMANI ÖRNEĞİYLE

Bu çalışmada, Uygur Türkçesinde dilbilgisel geçmişş zaman incelenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın derleme kaynağı olarak Halide İsrail'ın 'Keçmiş' adlı romanı seçilmiştir. Tezin amacı, Uygur Türkçesindeki geçmişş zamanın ifade edilişi, geçmişş zamanı anlatan ek ve yapıların çok işlevli kullanımını kapsamlı bir şekilde betimlemektir. Bununla birlikte zamanı belirlemede etkili olan unsurları saptayarak geçmişş zamanın işaretleyicileriyle bunların arasındaki bağlantıları ortaya koymaktır. Bu bakış açısıyla konuya bütüncül olarak yaklaşılmış, geçmişş zaman konusu geniş bir biçimde ek, sözcük, sözcük öbeği, cümle, metin bağlamında ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Geçmiş zaman konusu incelenirken kılınış, görünüş, kanıtsallık, kiplik konularından da yararlanılmıştır. Ayrıca zaman çözümlemesi için mutlaka incelenmesi gereken olay zamanı, konuşma zamanı, referans zamanı ilişkilerine de yer verilmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde tezin kapsamı, amacı, önemi, derlemi ile yöntem ve sınırlılıkları açıklanmıştır. 'Zaman Kavramı ve Zamanla İlgili Konulara Genel Bir Bakış' başlıklı birinci bölümde gerçek zaman ve dilbilgisel zaman kavramlarıyla ilgili genel bilgiler, zaman türleri ve konuyla ilgili bazı çalışmalar verildikten sonra ana hatlarıyla kılınış, görünüş, kanıtsallık, kiplik konularına değinilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünü oluşturan inceleme kısmında 'Uygur Türkçesinde Geçmiş Zaman' olarak belirlenen zaman ekleri ve zaman ekleriyle kurulu yapılar 'Eylem Cümlesinde Geçmiş Zaman Anlatan Ek ve Yapılar', 'Geçmiş Zaman Dışı Anlatan Ek ve Yapıların Geçmiş Zaman İçin Kullanımı', 'Ad Cümlelerinde Geçmiş Zaman Anlatan Ek ve Yapılar' ve 'Ad Cümlerlerinde Geçmiş Dışı Biçimlerinin Geçmiş Zamanı Anlatması' başlıkları altında incelenmiştir. Sonuç bölümünde incelemeden elde edilen veriler ve çalışma süresince başvurulan kaynaklar sunularak çalışma tamamlanmıştır.
Firakİ'nin Husrev ü Şİrİn'i (İnceleme-metin-bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük

Nizami'nin Husrev ü Şirin'inin XVI. yüzyıl Osmanlı sahası mesnevi edebiyatı içinde yapılmış bir tercümesi de Firaki Abdurrahman Çelebi'ye aittir. Çalışmamızda tek nüsha olan eserin, şekil ve muhteva incelemesi yapılmış, çeviri yazılı metninin yanı sıra bağlamlı dizini ve işlevsel sözlüğü hazırlanmıştır. Tezimiz giriş ve onu takip eden dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde tercüme, nazire ve metinlerarasılık kavramları üzerine genel bir değerlendirme yapılmış, yanı sıra Firaki'nin Husrev ü Şirin'ine gelinceye kadar yazılmış Husrev ü Şirin'ler hakkında bilgi verilmiştir. Firaki ve Husrev ü Şirin'inin genel hatlarıyla tanıtıldığı birinci bölümden sonra ikinci bölümde eserin incelemesi yapılmıştır. Öncelikle hikayenin özeti verilmiş, ardından mesnevide kullanılan anlatım metotları, kahramanlar, mekan, zaman, bakış açısı ve anlatıcı türleri gibi tahkiye unsurlarının eserdeki kullanılış biçimleri ele alınmıştır. Motifler ve masal unsurlarının eserde ne şekilde işlendiği ve iki kahramanlı aşk hikayelerinde ortak olarak kullanılan duygu unsurlarının Firaki'nin eserinde ne şekilde ele alındığı mesnevinin iç yapı incelemesi içinde yer verilen diğer başlıklardır. Mesnevinin dış yapısı nazım şekilleri, vezin, kafiye, aliterasyon, asonans, yinelemelerin eserdeki kullanım şekilleri, dil ve üslup özellikleri yönünden ele alınmıştır. Üçüncü bölümde Firaki'nin eserinin Şeyhi ve Nizami'nin eserleriyle ortak ve farklı yönleri ortaya konmaya çalışılmıştır. Dördüncü bölümde eserin çeviri yazısına yer verilmiştir. Mesnevinin iç yapı ve dış yapı incelemesinin ardından bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük bölümlerine yer verilmiştir
Mehasinü'l-Edeb

XVI. yüzyıl Osmanlı devrinin usta şair ve yazarlarından olan Gelibolulu Mustafa Ali'nin kaleme aldığı son derece mühim eserlerinden biri de Mehasinü'l-Edeb'dir. Bu eserinde, Mustafa Ali, devrin siyasi anlayışı ve sosyal durumunu ele almıştır. Eser hem siyasi hem de ahlaki özellikler gösterir. Ali, Kayseri ilinin sancakbeyi iken bu kitabı yazıp Sadrazam Damad İbrahim Paşa'ya sundu. Eser, ünlü Arap edib Cahiz'in Minhacü's-Süluk ila Adabı Sohbeti'l-Müluk adlı eserinden bazı yerleri çıkarılarak hazırlanmış ve dönemin siyasi ve sosyal durumuna göre gerekli bazı ilavelerin yapılması suretiyle yazılmış bir tercümesidir. Daha sonraki yıllarda Mehasinü'l-Edeb adlı eser, İstanbul'da doğmuş ünlü divan şairlerinden olan Osmanzade Taib (ö. 1724) tarafından özetlenmiştir. Adet, halet, ülfet, işret, himmet ve hikmet gibi konuları içeren bu eser toplam on beş fasıldan oluşmaktadır.
Eğridirli Şeyh Mehmet Dede sultan'ın Hızırname'si

Hızır inancı, toplumumuzda geçmişşten günümüze kadar yaygın bir şekilde devam etmiştir. Aynı zamanda Halk ve Divan Edebiyatı'na malzeme sağlamıştır. Buna karşın Halk ve Divan Edebiyatı'nda müstakil edebi bir tür olarak işlenmemiştir. Osmanlı sahası edebiyatında Hızırname türünün ilk ve tek manzum eseri Muhyiddin'in Hızırname' sidir. Biz de bu önemli eseri günümüz okuyucusuna ve bu alanda çalışacak araştırmacılara sunmak istedik. Hızırname'de Hızır'ın ne zaman ve nerede yaşadığı, ölümsüz olup olmadığı gibi konulara girilmemiştir. Şair, bu eserinde sadece, Hızır'la birlikte maddi, manevi ve mitolojik mekanlara yaptığı seyahat ve bu seyahatlerde görülen mekanları, kişileri ve çeşitli varlıkları anlatmıştır. Bunun yanında kısa bir şekilde erenlerden ve özelliklerinden de bahsetmiştir. Çalışmamıza başlamadan önce Hızırname' nin çeşitli kütüphanelerdeki nüshalarını tespit ettik ve bunlara ulaşmaya çalıştık. Ulaşılan iki nüshayı karşılaştırarak sağlam bir Hızırname metni elde ettik. Bu metni şekil ve muhteva yönünden inceledik. Varılan sonuçları okuyucuya aktarmaya çalıştık. Aynı zamanda Hızırname metninin tamamım transkribe ederek okuyucuya sunduk.