Hasan Ali Toptaş romanlarında varoluşçuluk

Türk edebiyatında roman türünün ilk örnekleri, Batı edebiyatındaki örnekler esas alınarak yazılmıştır. Servet-i Fünun ile Cumhuriyet sonrasında yazılan romanlarda ise tematik ve yapısall zenginlikler görülmeye başlanır. Bu dönem tecrübelerinin arkasından 1960'lı yıllardan itibaren romanlarda birey odaklı temalar ağırlık kazanır. Bu bakımdan çalışmamızın temellerini Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar ile Yusuf Atılgan'ın Aylak Adam romanlarına kadar götürmek mümkündür. Varoluşçuluk; bireyin iç dünyasını ve varlığını ortaya koymak gibi ilkelerle Dünya edebiyatını en çok etkileyen akımlardan birisi olmuştur. Jean-Paul Sartre'dan Albert Camus'ya kadar pek çok varoluş felsefecisi, fikirlerini kendi yazdıkları romanlar aracılığıyla ifade etmişlerdir. Dolayısıyla bir sanat türü olarak roman ile felsefe birbirine çok yaklaşmıştır. Birey; söz konusu romanlarda toplumun çoğunluğundan farklı düşünce ve tutumlarla işlenir. Varoluşçu romanlarda bireyin varlığı; bilinç, yalnızlık, yabancılaşma olguları merkeze alınarak sorgulanmıştır. Varoluşsal anlamda bireyin kendini tanıma çabası, bu romanların temel izleği olarak görülmektedir. Hasan Ali Toptaş'ın bireye yaklaşımı, bütün olarak görülür. Hasan Ali Toptaş; kentli insan ile taşralı insanı bir bütün olarak romanlarında işlemiştir. Bu tezde yazarın romanları varoluşçu felsefe açısından incelenmiştir. Varoluşçuluğun bunalım, kaçış, arayış mücadelesi gibi temaları, yazarın romanlarında tespit edilmiştir. Hasan Ali Toptaş, taşra insanının sorunlarınaonların kendi küçük dünyalarından hareketle yaklaşmıştır. Bu yaklaşım biçimi, Toptaş romanlarının karakteristik tarzıdır. Toptaş romanlarının değerlendirilmesi aşamasından önce onunla ilgili yapılan tezler ele alınmıştır. Bu kapsamda Toptaş'la ilgili Mustafa Çaldak'ın Hasan Ali Toptaş Romanlarının Psikanalitik Çözümlemesi(2013), Türkan Duran'ın Orhan Pamuk, Hasan Ali Toptaş ve İhsan Oktay Anar'ın Romanlarında Zaman(2011), Zehra Tekin'in Hasan Ali Toptaş'ın Romanlarının Yapı Ve Tema Açısından İncelenmesi(2011) adlı yüksek lisans tezleri ufuk açıcı ve yön gösterici çalışmalar olarak belirlenmiştir. Söz konusu çalışmalarda Hasan Ali Toptaş'ın edebi birikimine yön veren unsurlarla birlikte insanın varoluşunu tanımaya yönelik temaların işlendiği görülmüştür. Hasan Ali Toptaş romanlarının varoluşçuluk açısından değerlendirilmesi, kapsamlı bir alt okuma sürecini kaçınılmaz kılmıştır. Bu doğrultuda tezin Birinci Bölümü'nde varoluşçuluk felsefesinin, tarihi ve epistemolojik temelleri yanında önemli temsilcileri görüşleriyle birlikte değerlendirilmiştir. Varoluşçuluk öğretisinin sistematik düşünsel temellerini belirleyen Soren Kierkegaard, Martin Heidegger, Jean-Paul Sartre gibi filozofların bakış açıları; Hasan Ali Toptaş romanlarını daha iyi anlamak adına ayrı başlıklar altında ele alınmıştır. Dünya ve Türk Edebiyatında Varoluşçuluk adlı İkinci Bölüm'de varoluşçu düşüncenin dünya edebiyatında nasıl bir yayılma alanına sahip olduğu temsilcilerinden örnekler verilerek belirlenmeye çalışılmıştır. Aynı şekilde bu düşünce sisteminin Dünya edebiyatından Türk edebiyatına olan etkisi; Yusuf Atılgan başta olmak üzere Demir Özlü, Oğuz Atay gibi birey odaklı edebiyatın öncü yazarları ekseninde değerlendirilmiştir. Tezin ana bölümü olan son kısımda Hasan Ali Toptaş'ın Gölgesizler, Uykuların Doğusu, Sonsuzluğa Nokta, Bin Hüzünlü Haz, Kayıp Hayaller Kitabı ve Kuşlar Yasına Gider adlı romanları; varoluşçuluğun dayandığı yalnızlık, kaçış, tutunamama gibi temalar çerçevesinde kesitler seçilerek değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Sonuç bölümünde ise Hasan Ali Toptaş romanlarının varoluşçuluk felsefesi içinde değerlendirilebilecek özellikleri tespit edilmiş ve Hasan Ali Toptaş romancılığını Türk edebiyatı içinde özgün bir konuma yerleştiren temel değerler belirlenmiştir.