Kentsel açık alanlarda sert zemin elemanlarının tasarım ve kullanımı 'Sultanahmet Meydanı örneği'

Çağımız insanın yoğun kent yaşantısında, çoğu zaman farkında olmadığı en büyük gereksinimi doğayla bütünleşebileceği kentsel açık alanlardır. Kentsel açık alanlarda peyzaj mimarlığı disiplini yardımıyla oluşturulabilecek yeşil alanlar insanların ruhsal ve bedensel anlamda yenilenmelerini sağlar. Düzenlenmiş alanlar, kent insanım yaşadığı çevrede mutlu olmasını sağlayacak kalitede ve tatmin edici görsel ve işlevsel özelliklere sahip olmalıdır. Kentsel açık alanlar, peyzaj mimarlığının amaçladığı ilkeler doğrultusunda üretilen tasarımların sınırsız sayıda kullanıcıyla buluştuğu en geniş alanlar olarak kabul edilebilir. Kent yaşamının vazgeçilmez parçalan olan kentsel açık alanların işlevsel ve estetik unsurları barındıran rekreasyonel alanlar olarak düzenlenmesi peyzaj mimarlığı kapsamında ele alınmaktadır. Bu bağlamda, kentsel açık alanlarda sert zemin tasarımları bu alanların tasarım sürecinde ele alınacak önemli konulardan biri olmaktadır. Peyzaj tasarımlarının belkemiğini oluşturan sert peyzaj uygulamaları kentsel alanlarda ekonomik, sosyal, ve doğal faktörler gibi sınırlayıcılarla, görsel ve işlevsel tasarım ilkeleri arasında kurulacak bağın etkin ifadesi sonucu ortaya konmalıdır. Kentsel açık alanlarda sert zemin tasarımları gerek rekreasyonel etkisi gerekse kent bütünündeki işlevsel etkisiyle büyük önem taşımaktadır. Kentin yoğun temposunda çoğu zaman gözden kaçan önemsiz bir detay olarak düşünülebilen sert zemin elemanları, kentsel açık alanlara ve dolayısıyla kent bütününe katacağı estetik değerler göz önüne alındığında yadsınamayacak öneme sahiptir. Bu çalışmada, kentsel açık alanlarda kullanılan sert zemin elemanlarının estetik ve işlevsel özelliklerini ortaya koyarak, bu elemanların kentsel açık alanlarındaki kullanımlarını tasarım ilkeleri ve kompozisyon prensipleri açısından irdelemiştir. Bu bağlamda, öncelikle sert zemin elemanlarının tanımlanması ve sınıflandırılması yapılmıştır. Peyzaj mimarlığının temel görevi olan doğala yakın alanlar oluşturma prensibi doğrultusunda yapılan sınıflandırmada, elemanlar üretim teknikleri ve uygulama yöntemleri doğrultusunda ele alınmıştır. Ardından, sert zemin tasarımlarında kullanılacak elemanların seçiminde rol oynayan etkenler değerlendirilmiştir. Sert zemin elemanlarının ve sert zemin tasarımlarının estetik ve işlevsel niteliklerinin açıklandığı bölümü bu elemanların kentsel açık alanlarda kullanım yerleri ve biçimlerinin anlatıldığı bölüm takip etmiştir. Araştırma alam olarak belirlenen Sultanahmet Meydanı ve çevresinde, yukarıda açıklanan kriterler değerlendirilerek kullanılan sert zemin elemanlarının özellikleri, kentsel açık alanlardaki işlevsel ve görsel etkileri boyutuyla incelenmiştir. Sultanahmet Meydanı, içinde bulunan tarihi eserlerle başlı başına bir görsel çekim noktası olmaktadır. Bu bağlamda, meydan ve çevresindeki sert zemin uygulamaları bu alanın görsel etkisini destekleyecek nitelikte olmalıdır. Sultanahmet Meydanı ve çevresinde yapılan gözlem ve analizler yardımıyla hazırlanan bu çalışmada, sert zemin elemanlarının kentsel açık alanlardaki rolünün ortaya konmasına çalışılmıştır. Araştırma alam, çalışmanın ele aldığı kentsel açık alanlar bakımından zengin bir içeriğe sahiptir. Alanda yaya ve araç yollan, kaldırımlar, oturma ve dinlenme alanları ve seyir amaçlı alanlar bulunmaktadır. Tüm bu alanlarda kullanılmış olan sert zemin elemanları ve bunların tasarım potansiyeli peyzaj tasarım ilkeleri doğrultusunda yorumlanmıştır. Sonuç olarak, Sultanahmet Meydanı'nda kullanılan sert zemin elemanlarının çeşitlilik gösterdiği ve bu çeşitliliğin görsel zenginlikten ziyade tasarım birliğinden uzak alanların oluşmasına neden olduğu gözlenmiştir. Kullanılan elemanlar belli bir tasarım prensibi benimsenerek değil daha çok genel işlevleri karşılayacak biçimde seçilmiş ve uygulanmıştır. Oysa, görsel ve işlevsel değeri tüm dünyaca kabul edilen alanda daha detaylı ve kapsamlı bir çalışmanın gerekliliği bir gerçektir. Bu bağlamda yapılan analizler, kullanılan sert zemin elemanları ve tasarımlarının bu tarihi ve turistik değeri yüksek alanın potansiyelini ne ölçüde karşılayabildiği doğrultusunda olmuştur. Genel olarak, alanda sert zemin tasarımının yer yer olumlu yönlere sahip xıvolduğu ancak bir bütün olarak düşünüldüğün eleman seçimi ve kullanımı yönüyle alanın değerine uyum sağlayamayacak düzeyde olduğu sonucuna varılmıştır. XV