Alevi-Bektaşi törenleri ve semahlar

Alevilik ve Bektaşiliği birbirinden ayırmadan bir bütün olarak görüp İslamiyetin özünü yaşama geçirmiş olan ve özellikle Orta Asya'daki göçebe-yan göçebe Türk topluluklarının uyguladığı ve yorumladığı İslam anlayışına Alevilik-Bektaşilik diyebiliriz. Alevilik ve Bektaşiliğin ana kaynağı Türk kültürü ve eski Türk dinidir. Horasan erenleri eski Türk dini ve Samanlık özellikleri taşıyan inanışlarını, törenlerini ve semahlarını da Orta Asya'dan Anadolu'ya birlikte getirmişlerdir. Bu bakımdan Alevi ve Bektaşilikte eski Türk dininin yanı sıra Totemizm'in izlerine de rastanmaktadır. Türk sözcüğünün yaşanmasında büyük rol oynayan Oğuzlar, aynı zamanda Alevi-Bektaşi geleneklerinin yaşatılmasında birinci derecede rol oynamışlardır. Zira bugünün yerleşik Anadolu Alevilerinin büyük bir bölümünün dünkü Oğuzlar olduğu söylenebilir. Zaten Oğuzların toplumsal ve kültürel özelliklerini yansıtan Dede Korkut hikayeleri Türk kültürünün sürekliliğinin inanılmaz güzellikte olan bir beldesidir. Dolayısıyla Dede Korkut hikayelerinin Alevi-Bektaşi kültürü ve inancının özelliklerini de ihtiva ettiğini söyleyebiliriz. Anadolu'ya gelerek göçebeliğini sürdüren ve daha sonra yerleşik hayata geçen eski Türkler İslamiyeti kabul edince eskiden getirdikleri kültürlerini ve inançlarını İslami motiflerle devam ettirmişlerdir. Alevi-Bektaşi toplulukları inançlarını, yaşam biçimlerini, felsefelerini, düşüncelerini, gelenek ve göreneklerini bugüne kadar törenleri ve semahları ile yansıtmışlardır. Cemler, Alevi-Bektaşi toplulukların da gelenek ve göreneğe dayanan din hayatının sosyal bünyesindeki Aoluşumudur ve toplumsal, eğitsel, kültürel ve dini boyutlar taşımaktadır. Alevi-Bektaşi törenleri ve bu törenlerde yer alan, onun ayrılmaz bir parçası olan semahlar kırkların ceminden doğmuştur; semah Hz. Muhammed'in kırklar meclisinde semah dönmesinin yansılamasıdır. Bele bağlanan şed ve tığbent, Hz. Muhammed'in kırk parça edilmiş sarığının kırklar tarafından bele bağlanmış olmasındandır. Cemleri ve semahları birbirinden ayrı düşünemeyiz. Semahlar Alevi-Bektaşi cemlerinin hangisinde olursa olsun belirli kurallar içinde dönülür ve ritüeldir. Sözlü kültür ürünleri olan semahlar yazıya ve notaya eçiril meden kuşaktan kuşağa günümüze kadar gelmiştir. Bünyesindeki müziğin sağlamlığı ve söz bütünlüğü sayesinde günümüzde de bu özelliğini korumaktadır. Ancak gelenek gereği kapalı yapılan cemler ve semahlar artık bazı çevrelerde açıkça yapılmaya başlanmıştır. Böylelikle dini temeli ve içeriği olan cemler ve semahlar seyirlik özelliği kazanmıştır. Alevi-Bektaşi cemlerini ve semahlarını belirli kalıplar içine soka mayız; genel karakterin değişmemesi yanında cemler ve semahlar yöreden yöreye değişmektedir. Uygulamada farklılık olmasına rağmen öz aynıdır. Bunu Alevi-Bektaşiler 'Yol bir, sürek bin.' deyişi ile açıklamaktadırlar. Cemler ve semahlar kesinlikle dini amaçlıdır; bununla birlikte Türk kültürüne, halk edebiyatına, halk müziğine hizmet etmiş ve etmektedir. Alevi-Bektaşi törenlerinin ve semahlarının ilk şekillerinin İslamiyetten önce var olduğu sonucunu çıkartabiliriz. Alevi- Bektaşiler, köken olarak eski Türklerden aldıkları bu geleneklerini doğal olarak sürdürmüşler ve korumuşlardır.