Kırsal alanların kentsel alanlara dönüşümü: Burdur örneği

Türkiye'nin kırsal özelliğe sahip olması ve zamanla yaşanan sosyal farklılıklar, yıllar itibariyle artarak ve gelişerek kırsal ve kentsel alanlarda hızlı değişimlere neden olmuştur. Kırsal alanlarda ortaya çıkan değişim ve dönüşüm ile tarımsal yapı değişirken; bir yandan da tarım dışı faktörlerin faaliyete geçmesi söz konusu olmuştur. Sosyal değişim ve dönüşüm süreci yalnız tarımsal üretim sürecinde olmamış hem sanayileşme hem de kentleşme alanlarında da etkili olmuştur. Tarım dışı sektörlerde değişim ve dönüşümden etkilenmiştir. Tarım dışı sektörlerden biri de sanayi alanlarıdır. Sanayi alanlarının kent dışına doğru yayılması kırsal alanların özelliğini kaybederek kentsel alanların içinde yer almasına neden olmuştur. Bu yüzden kırsal alanlara arsa stoğu alanı olarak bakılmıştır ve tam anlamıyla bu alanlar kentsel özellik taşımamaktadır. Türkiye'de kentleşmenin artmasıyla alan ihtiyacı doğmuştur ve kentleşme ile beraber kentlerin yapılaşarak büyümesi, çevresindeki kırsal alan ve yerleşmeleri etkilemiştir. Bu etki, kentsel saçaklanma ve kentsel yayılma alanında yer alan kırsal yerleşmelerde yapısall dönüşüme neden olmuş ve kentsel alan hızla büyüyerek çeperlerinde bulunan yerleşmeleri etkilemiştir. Bu etkileşim sonucunda çeperlerdeki yerleşmelerde sosyal, ekonomik, teknolojik, kültürel ve fiziksel dönüşüm başlamıştır. Bu inanılmaz değişim ve dönüşümler kırsal ve kentsel alanlarda birçok sorunu da beraberinde getirmiştir. Hava, su, toprak vb. çevresel ve doğal kaynakların bozulması ile çevresel kirlilikler, tarım topraklarının amaç dışı kullanımı, sürekli ve kontrolsüz büyüme, bölgesel açık alanların azalması, biyolojik çeşitliliğin bozulması, teknik ve sosyal altyapı maliyetinin artması, yerleşmeler arasındaki sosyal ve ekonomik adaletsizlikler, toplumsal ayrışma çevresel ciddi sorunlara yol açmaktadır. Bu sorunların Burdur'a nasıl ve ne biçimde etkisi olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Toprağın tarımsal üretimin bir parçası olması, yeniden verim alınabilecek bir alan olmaması, insan yaşamının sürdürüldüğü yer ve doğal bir kaynak olduğu üzerinde durularak, kentsel büyümenin, saçaklanmanın nedenleri ve bunu önlemek amacıyla kırsal dönüşüm politikaları geliştirilmiştir. Ayrıca Burdur kentinin seçilmesinin nedeni kırsal özelliğe sahip ve elverişli bir alan olması, kentsel saçaklanmadan kaynaklanan tarım alanlarının bozularak tarım dışı sektörlerde kullanılması sebebiyle çevresel yapıların ve doğal kaynakların ne boyutta etkilendiği tespit edilmiş ve 2004- 2015 yılları arasında tarım alanlarına bakıldığında 26.372 ha azalma olmuştur. Kentsel saçaklanmanın Burdur gölüne etkisi son 42 yılda gölün su seviyesi 9 m azalmış ve yüzey alanı 208 km2'den 150 km2'ye gerilemiş olup, bu gidişat gölün yok olması yönünde ortaya konmuştur. Bu çalışmada kentsel saçaklanma ve yayılma ayrı kavramlar olarak ele alınmış, fakat Burdur kenti için yayılmanın uygun olmadığı saçaklanma kavramının daha uygun olduğu görülmüştür. Kentsel saçaklanmanın Burdur kenti üzerine etkisi irdelenerek, hangi saçaklanma türünün gerçekleştiği tespit edilmiştir ve ayrıca kentsel saçaklanmanın önlenmesi mümkün olmadığı için kırsal dönüşüm çalışmaları yapılarak nasıl önlem alınacağı hakkında politikalar geliştirilmiştir. Bu çalışmada özetle; geçmişşten günümüze Burdur kenti imar planları ve Google Earth programından yararlanılarak; kentsel saçaklanmanın Burdur kentine, tarım alanlarına ve Burdur gölüne etkisi tespit edilmiş; kentsel saçaklanmanın türü ortaya konulmuş ve kentsel saçaklanmayı önlemek amacıyla kırsal dönüşüm politikaları geliştirilmiştir.