Üniversite öğrencilerinin ruhsal durumlarının ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi

Giriş ve amaç: Üniversite zamanı kişinin hayatının en zorlu dönemlerinden biri olup, ergenlikten yetişkinliğe kritik bir geçiş dönemidir. Bu dönem tüm gençlerin fiziksel, sosyal, duygusal ve akademik yönden büyük değişimler yaşadığı; gençlerin kimliklerini belirledikleri, daha çok bağımsızlık istedikleri, hem okul hem sosyal çevreden baskı gördükleri bir zamandır. Ruhsal bozuklukların başlangıç zamanı düşünüldüğünde 15-25 yaş çoğu gencin üniversiteye gittiği bir yaştır. Aynı zamanda birçok ruhsal hastalıkların zirve yaptığı yaş dilimini içermektedir. Ruhsal bozukluklar 10-24 yaş grubu insanlarda en önemli engellilik nedeni olup, bu yaş grubundaki hastalık yükünün %45'ine katkıda bulunur. Gelişmekte olan ülkeler bedensel sağlık üzerine yoğunlaşırken, ülkelerin gelişmişlik düzeyi arttıkça ruh sağlığına yönelik vurgu artmaktadır. Ruh sağlığı bozuklukları için risk faktörleri arasında biyolojik, psikolojik ve sosyal faktörler yer almaktadır. Dünya Sağlık Örgütü'nün 21 ülkede üniversite öğrencilerinde yaptığı çalışmada herhangi bir ruhsal bozukluğun 12 aylık yaygınlığı %20. 3 bulunmuştur. Toplumda ruhsal hastalık yaygın olmasına rağmen hastalığı olanların çok azı yardım aramaktadır. Bu çalışmanın amacı üniversite öğrencilerinin ruhsal durumlarının araştırma evrenindeki sıklığının belirlenmesi ve olası risk faktörlerinin değerlendirilmesidir. Gereç ve yöntem: Kesitsel tipteki araştırmanın evrenini 2018- 2019 eğitim öğretim yılı itibariyle Marmara Üviversitesi'nde öğrenim görmekte olan lisans öğrencileri oluşturmaktır. Nüfusa göre ağırlıklandırma yöntemi ile sistematik olarak seçilmiş 345 öğrenci çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırmanın bağımlı değişkeni depresyon, yaygın anksiyete bozukluğu, bipolar bozukluk ve psikotik belirti varlığıdır. Ruhsal bozukluklar Uluslararası Bileşik Tanı Görüşmesi ve DSM- 5 Yönelimli Tanısal Görüşme formu kullanılarak değerlendirilmiştir. Veriler yüz yüze görüşme yöntemiyle tek bir görüşmeci tarafından toplanmıştır. Verilerin analizinde tek değişkenli analizlerde Pearson Ki-kare testi, Fisher's Exact testi, çok değişkenli analizlerde lojistik regresyon modeli kullanılmıştır. Araştırma için Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu ve Rektörlük onayı alınmıştır. Bulgular: 345 öğrenci ile yaptığımız çalışmada öğrencilerin %30,1'inde depresyon, %25,2'sinde yaygın anksiyete bozukluğu, %9'unda bipolar bozukluk, %2,9'unda psikotik belirti varlığı saptanmıştır. Katılımcıların yaş ortalamasının 20 ,4 1,6'dır. Binary lojistik regresyon analizi sonrasında; annede ruhsal sorun varlığı 3,71 kat (%95 GA 1 ,65-8,32), cinsel istismara uğrama 3,69 kat (%95 GA 1 ,00-13,58), ailede özel eğitime muhtaç birey varlığı 14,03 kat (%95 GA 1 ,11-176,93), kötümser kişilik yapısı 2,76 kat (%95 GA 1 ,44-5,28) olmak üzere depresyon varlığı açısından daha riskli bulunmuştur. Sağlık ile ilgili fakültelerin dışında öğrenim görmek ise depresyon ve yaygın anksiyete açısından koruyucu bulunmuştur. Kadın olmak 1,98 kat (%95 GA 1 ,06-3,67), yurtta kalmak 2,23 kat (%95 GA 1 ,06-4,64), ailenin ekonomik durumunun kötü olması 6,14 kat (%95 GA 1 ,65-22,89), annede ruhsal sorun varlığı 2,39 kat (%95 GA 1 ,07-5,34), ebeveynin alkol/madde kullanımı 3,03 kat (%95 GA 1 ,27-7,25), kötümser kişilik yapısı 2,78 kat (%95 GA 1 ,41-5,45), kendine güvenin azlığı 2,20 kat (%95 GA 1 ,14-4,24) olmak üzere yaygın anksiyete varlığı açısından daha riskli bulunmuştur. Gelir durumunun orta olması 0,42 kat (%95 GA 0 ,18-0,98) çok iyi/iyi olması durumuna göre bipolar bozukluk açısından koruyucudur. Ayda 1-2 kez alkol kullanımı 3,70 kat (%95 GA 1 ,37-9,98), haftada 1-2 kez alkol kullanımı 4,36 kat (%95 GA 1 ,26-15,05) bipolar bozukluk açısından riskli bulunmuştur. Akademik başarının kötü olması 14,48 kat (%95 GA 1 ,10-189,89), orta olması 10,03 kat (%95 GA 1 ,02-98,09), toplum tarafından dışlanan aileye sahip olmak 15,95 kat (%95 GA 1 ,56-162,34) psikotik belirti açısından riskli bulunmuştur. Yaklaşık her 3 öğrenciden birinin alkol kullanarak, her 20 öğrenciden birinin de uyuşturucu madde kullanarak riskli davranışlarda bulunduğu görülmüştür. Sonuç: Ruhsal bozuklukların üniversite öğrencilerinde görülme sıklığı yüksektir. Ruhsal sorunların oluşmasında birçok faktörün rolü bulunmaktadır. Yetişmiş insan gücüne katkı sağlayan üniversitelerde ruhsal bozuklukların erken tanınması, etkin kontrol ve müdahale çalışmalarının yapılması oldukça değerlidir.