Buddhist çevre Eski Uygur Türkçesi metinlerinde tababet

Tezimiz, Buddhist çevre Eski Uygur Türkçesi dönemine ait 'Üç İtigsizler', 'Maytrısimit', 'Kuanşi İm Pusar', 'Çaştani Bey Hikayesi', 'Uygurca Üç Hikaye', 'Altun Yaruk' ve 'Xuanzang Biyografisi III' ve 'Xuanzang Biyografisi VIII' adlı eserlerde tababet ile ilgili kavram alanı çalışmasından müteşekkildir. Tezimizin asıl amacı Eski Türkçe döneminin ikinci evresini oluşturan Uygur Türkçesi'nin Buddhist çevre metinlerinde tıp terminolojisini ortaya çıkararak, kültür tarihimizdeki devamlılık ve geleneği ortaya koymaktır. Tezimiz; Giriş, Uygur Türkçesinin Türk Dili Tarihi İçerisindeki Yeri ve Rolü, Uygur Türkçesinin Dil Hususiyetleri, Dil-Kültür İlişkisi, Uygur Türklerinin Girdikleri Farklı Sosyal Çevreler, Buddhist Çevre Eski Uygur Türkçesi Metinlerinde Tababet, Etimoloji Notları, Sözcük Bilgisi, Dizin ve Sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. Tezimizin ilk bölümü olan Giriş Bölümünde çalışmanın amacı, çalışmanın kapsamı ve yöntemi hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde Uygur Türkçesinin Türk Dili Tarihi içerisindeki yeri ve rolü hakkındaki açıklamalara yer verilmiştir. Bu bağlamda, Türk dilinin tarihsel bütün dönemlerde herhangi bir kesintiye uğramadan günümüze kadar geldiği ve Uygur Türkçesinin bu noktada üzerine düşen görevi hakkıyla ifa ettiği somut örneklerle tanıklatılarak ifade edilmiştir. Üçüncü bölümde Uygur Türkçesi'nin dil hususiyetlerine ver verilmiş ve bu bağlamda Uygur Türkçesini Köktürkçe döneminden ayıran belli başlı özelliklerine maddeler halinde yer verilmiştir. Bununla birlikte, Uygur Türkçesi döneminde türetme faaliyetlerinin yoğunluğu ifade edilmiş ve bu türetme faaliyetlerinin Uygur Türklerinin girdikleri farklı sosyal çevrelerle beraber yeni kavram alanlarına ilişkin yeni sözcük türetme ihtiyaçlarından kaynaklandığı açıklanmıştır. Burada, söz konusu türetme faaliyetlerinin Türk dilinin yapısall özelliklerine aykırı olmaksızın ihtiyaç dahilinde gerçekleştirilmiş olması önem arz etmektedir. Tezimizin dördüncü bölümünde dil-kültür ilişkisine dair açıklamalara yer verilmiştir. Bu bağlamda, kültürün bir toplumun değerler bütününü teşkil ettiği ifade edilerek somut örnekler dahilinde açıklamalara yer verilmiştir. Kültürün birinci asli unsurunun dil olduğu ve dil-kültür ilişkisinin bir bütün dahilinde değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Söz konusu dil-kültür ilişkisi, Türk dili-Türk kültürü kapsamında ele alınmış ve dil-kültür ilişkisinin bütün olduğu örneklerle tanıklatılmıştır. Beşinci bölümde Uygur Türklerinin girdikleri farklı sosyal çevreler Maniheizm, Buddhizm, Hıristiyanlık ve İslamiyet olmak üzere ayrı alt başlıklar altında değerlendirilmiş ve bu inanç sistemlerinin beraberinde getirdikleri farklı alfabe sistemleri de açıklanmıştır. Açıklanan bu inanç sistemleriyle birlikte söz konusu inanç sistemi çerçevesinde kaleme alınan eserler sınıflandırılarak ifade edilmiştir. Altıncı bölümde tababet ile ilgili kavram alanına ilişkin bir çalışma yapılmış ve bu noktada Buddhist çevre Eski Uygur Türkçesi dönemi metinleri baz alınmıştır. Çalışmamızda esas alınan söz konusu Buddhist çevre Eski Uygur Türkçesi metinleri 'Üç İtigsizler', 'Maytrısimit', 'Kuanşi İm Pusar', 'Çaştani Bey Hikayesi', 'Uygurca Üç Hikaye', 'Altun Yaruk' ve 'Xuanzang Biyografisi III' ve 'Xuanzang Biyografisi VIII' adlı eserlerdir. Yedinci bölümde etimoloji notlarına yer verilmiştir. Bu noktada, kökü ve kökeni hakkında farklı görüşler olan sözcükler ele alınmış ve farklı görüşlere yer vererek belirlenen sözcüklerin etimolojileri yapılmıştır. Sekizinci bölüm Sözcük Bilgisi'nden müteşekkildir. Bu bölümde ele alınan sözcükler 'adlar' ve 'eylemler' olmak üzere iki ayrı başlık altında değerlendirilmiş ve sonrasında alt başlıklara ayrılmıştır. Tezimizin dokuzuncu bölümünü 'Dizin' oluşturmaktadır. Bu bölümde metnimizde geçen sözcüklerin anlamlarına da yer verilmiş ve söz konusu çalışma yapılırken sözcüklerin genel anlamları değil, incelediğimiz cümle içerisinde bünyesinde barındırdığı anlam baz alınmıştır. Onuncu bölüm ise 'Sonuç' adı altında değerlendirilmiştir. Bu bölümde Uygur Türkçesinin Türk dili içerisinde bir geçiş dönemini üstlendiği ve üstlendiği bu görevi hakkıyla yerine getirdiği ifade edilerek, söz edilen dönemde kültür ve medeniyet seviyesinin eserlerde somut olarak karşımıza çıkabilecek kadar yüksek seviyede olduğu ifade edilmiştir. Söz konusu eserlerde tababet ile ilgili kavram alanına ilişkin sözcüklerin varlığının karşımıza çıkmasının Uygur Türklerinin içinde bulundukları medeniyet seviyesiyle doğrudan ilintili olduğu sonucuna varılmıştır.