Çölyak hastalığı tanısı alan çocuklarda şişmanlık sıklığı ve glutensiz diyetin vücut kitle indeksine etkisi

GİRİŞ VE AMAÇÇölyak hastalığı, genetik yatkınlığı olan kişilerdeglutenle temas sonrası intestinal ve ekstraintestinal bulgularla ortaya çıkan otoimmün bir hastalıktır. Hastalığın HLA DQ2 ve HLA DQ8 ile ilişkili olduğu gösterilmiştir (1-3). Hastalığın birinci derece akrabalarda sıklığı ise %10-20arasında bildirilmiştir (4,5). Klasik olarak çölyak hastalığı çocuklarda malabsorpsiyon ve gelişme geriliği bulgularıyla ortaya çıkar. Ayrıca diabet (%6,3) (6) , Down sendromu (%3,2)(7) ve tiroid hastalıkları (%7, 6 ) (8) gibi yüksek risk gruplarının taranması sonucunda da çölyak hastalığı tanısı konulmaktadır. Günümüzde şişmanlık çocuk ve ergenlerde en sık görülen beslenme hastalığıdır. Sıklığı giderek artmaktadır. Ülkemizde yapılan çalışmalarda çocuklarda aşırı kilolu olma sıklığı %10,3-13,3, şişmanlık sıklığı ise %1,6-6, 8 olarak bildirilmiştir (9-11). Erişkin literatüründe çölyak hastalığı ve şişmanlık ilişkisine dikkat çeken çok sayıda çalışma mevcuttur (12-16). Erişkinlerde yapılan çalışmalarda çölyak hastalarının %15,9-39' ünün tanı anında aşırı kilolu, %3,9-15' ünün ise şişman olduğu gösterilmiştir (12-16). Glutensiz diyet sonrası hastaların yaklaşık %82'sindekilo alımı saptanmıştır (12). Yapılan diğer iki çalışmada ise glutensiz diyet sonrası vücut kitle indeksinde azalma olduğu gösterilmiştir (13,16)Çocuklarda bu konu ile ilgili bilgi birikimi sınırlıdır, şimdiye kadar 6 vakaraporu ve dört makale yayınlanmıştır (17-25). Bu çalışmaların birisi yakın zamanda ABD'de yapılmış olup 143 çocuk çölyak hastası geriye dönük olarak taranmış ve hastaların %5'inin tanı anında şişman olduğu saptanmıştır. Glutensiz diyetlehastaların hepsinde belirtilerin düzeldiği ve şişman hastaların yarısında VKİ'deartış olduğu bildirilmiştir (21). İtalya'da yapılan diğer çalışmada ise 149 çocukçölyak hastası geriye dönük olarak taranmış ve hastaların %11'inin tanı anında2şişman olduğu ve %3' inin aşırı kilolu olduğu saptanmıştır. Glutensiz diyetlehastaların hepsinde belirtilerin düzeldiği ve şişman hastaların %21'inde VKİ'deartış olduğu bildirilmiştir (22). Bir başka çalışmada ise 293 çölyak hastası geriye dönük olarak taranmış, tanı anında hastaların %9,5'ünün şişman olduğu saptanmıştır (23). İtalya'da yeni yapılan bir çalışmada tanı anında %11, 3 hastanınaşırı kilolu ve %0,7'sinin ise şişman olduğu bildirilmiştir (24). Ülkemizde de son yıllarda şişmanlık ve çölyak hastalığına dikkat çeken 2 vaka raporu yayınlanmıştır(25,26). Vaka raporlarında ve çalışmalarda beslenme durumunun düzeltmesi için aile ısrarı ile yüksek kalorili diyet alınmasının zorlanması ya da glutensiz diyetinpahalı ve tadının lezzetli olmaması nedeniyle yağlı ve yüksek enerji içeren yiyecek ve içecekler tüketiminin artması sonucunda glutensiz diyet sonrası hastaların VKİ değerlerinde artış olduğu bildirilmiştir (17-20,25,26). Son yıllarda çölyak hastalığının ortaya çıkış bulgularında değişiklik olduğu, ishal, karın ağrısı, gelişme geriliği gibi klasik bulgulardan çok belirtisiz ya dahalsizlik, nöbet, davranış problemleri gibi tipik olmayan bulgularla tanı alan hasta sayısının arttığına dikkat çekilmektedir (23-26). Ülkemizde de çölyak hastalığı tanısı klasik olarak bebek ve çocuklarda malabsorpsiyon, gelişme geriliği ve risk grubunda olan çocuklarda düşünüldüğü için şişman çocuklarda şüphelenilmediğitakdirde çölyak hastalığının kolayca atlanılabileceğini düşünmekteyiz. Bu nedenle bu çalışmada kliniğimizde çölyak tanısı alan çocuklarda şişmanlığın sık olup olmadığınının saptanması ve glutensiz diyetin VKİ üzerine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır.