Kentsel koruma uygulamalarında bilgisayar kullanımıyla üçüncü boyut etkilerinin değerlendirilmesi: Zeyrek örneği

Kentsel koruma uygulamalarının her aşamasında tarihi çevrenin taşıdığı kentsel görünüm potansiyelinin değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Kentsel koruma çalışmalarında yaygın olarak iki boyutlu analiz ve sunum teknikleri kullanılmakta ve bu teknikler kentsel görünümün değerlendirilmesinde yetersiz kalabilmektedir. Bu değerlendirme için üç boyutlu ifade tekniklerinin kullanılması yarar sağlayacaktır. Bu teknikler yardımıyla, kentsel ölçekte yapılan koruma çalışmalarında gerekli her aşamada bilgisayar kullanımının sağladığı olanaklarla üçüncü boyut etkilerinin değerlendirilmesi koruma potansiyelini tanımlamakta ve ilgili önerilerin geliştirilmesine ışık tutmaktadır. 'Kentsel Koruma Uygulamalarında Bilgisayar Kullanımıyla Üçüncü Boyut Etkilerinin Değerlendirilmesi: Zeyrek Örneği' çalışmasında, tarihi kentsel çevrelerin kültürel mirasının korunmasına ve gelecek nesillere taşınmasına yönelik yapılan çalışmalarda gelişen bilgisayar teknolojilerinin kullanılmasıyla, Üç boyutlu anlatım ve sunum tekniklerinin değerlendirilmesi, güvenilir ve alternatif analiz yöntemlerinin geliştirilmesi, bu tekniklerin ve yöntemlerin kullanılmasıyla Zeyrek tarihi kentsel çevresinde koruma potansiyelinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Çalışmada yer alan bölümler aşağıda sıralanmıştır. 1. Giriş 2. Kentsel Koruma Uygulamalarında Üçüncü Boyut Etkilerinin Değerlendirilmesi, 3. Kentsel Koruma Uygulamalarında Üçüncü Boyut Etkilerinin Mekansal Bilgi Sistemleri Yardımıyla Değerlendirilmesi, 4. Kentsel Koruma Uygulamasında Üçüncü Boyut Etkilerinin Değerlendirilmesi: Zeyrek Örneği, 5. Sonuç. Çalışmada izlenen yöntem, literatür araştırması ve uygulama çalışmasının tasarlanmasıdır. Uygulama çalışması, Zeyrek tarihi kentsel çevresi üç boyutlu modelinin bilgisayar ortamında yapılandırılması, hazırlanan üç boyutlu model üzerinde kentsel görünüme yönelik analiz çalışmalarının yapılması ve önerilerin geliştirilmesi aşamalarından oluşmaktadır. xı'Kentsel Koruma Uygulamalarında Üçüncü Boyut Etkilerinin Değerlendirilmesi' başlıklı ikinci bölüm, üçüncü boyutta temel kavramların ortaya konması, kentsel koruma uygulamalarında üçüncü boyutun değerlendirilmesine yönelik uygulama araçlarının tanımlanması ve bu değerlendirmede temel parametrelerin belirlenmesi aşamalarından oluşmaktadır. Bu parametreler, yapısall parametreler, görsel parametreler, erişime ve özgünlüğe ait parametrelerdir. 'Kentsel Koruma Uygulamalarında Üçüncü Boyut Etkilerinin Mekansal Bilgi Sistemleri Yardımıyla Değerlendirilmesi' başlıklı üçüncü bölümde, öncelikle mekansal bilgi sistemlerinin tanımı yapılmış ve bu sistemlerde yer alan temel yazılımlar ortaya konmuştur. Mekansal bilgi sistemleri temel olarak üç grupta toplanabilir. Bu sistemler, Arazi Kullanım Bilgi Sistemleri, Bilgisayar Destekli Tasarım ve son olarak Coğrafi Bilgi Sistemleridir. Üçüncü bölüm mekansal bilgi sistemlerine yönelik literatürden derlenen uygulama örnekleriyle devam etmektedir. Bu uygulamalar, tarihi kentsel çevrede üçüncü boyuta ait verilerin mekansal bilgi sistemlerinde belgelenmesi, tarihi kentsel çevrenin CAD tabanında yapısall modellemesi, görüntülendirilmesi ve son olarak da tarihi kentsel çevrenin üç boyutlu modelinin GIS tabanında sorgulanmasıdır. Bu uygulamalardan seçilen uygun yazılım sistemleri, uygulama çalışması olan dördüncü bölümde kullanılmaktadır. 'Kentsel Koruma Uygulamasında Üçüncü Boyut Etkilerinin Değerlendirilmesi: Zeyrek Örneği' başlıklı dördüncü bölümde hazırlanan uygulama çalışmasındaki amaç, Zeyrek tarihi çevresinde, kentsel mekan özelliklerine ait görsel potansiyelin değerlendirilmesi ve özgün mimari ve kentsel yaşantının yeniden kazandırılması olacaktır. Bu kapsamda temel hedefler, yapısall eskimeye ve çürümeye karşı yaşanabilir bir kentsel çevrenin yaratılması, kentsel dokuda kültür varlıklarının korunması ve çevresiyle bütünleşik olarak görsel kalitesinin artırılması, kullanıcı ve işlevler ilişkileri dahilinde çevrenin kentsel yaşama kazandırılması, kentsel kimliğin ve yerel mimari karakterin korunması olarak ifade edilebilir. Uygulama bölümü Zeyrek tarihi çevresinde görsel belgeleme çalışması, mevcut kentsel görünümün üç boyutlu yapılandırılması, bu üç boyutlu kentsel model üzerinden analizlerin yapılması ve kentsel görünüm etkilerinin değerlendirilmesi aşamalarından oluşmaktadır ve koruma önerilerinin geliştirilmesiyle sonlanmaktadır. Değerlendirme ve önerilerin geliştirilmesi aşamalarında ikinci bölümde belirtilen kentsel görünüm parametreleri kullanılmaktadır. Sonuç bölümü olan son bölümde ise çalışmanın tümü değerlendirilmektedir. Tüm bu çalışma sonrasında elde edilen sonuçlar,. Bilgisayar kullanımının üç boyutlu anlatım ve sunum tekniklerinde zaman ve emekte kazanç sağlamasının yanı sıra daha etkin ve güvenilir kullanımlar sağlamaktadır.. Yapılan üç boyutlu analiz çalışmaları, alışılagelmiş iki boyutlu analizlerle kentsel dokunun beraber algılanmasını olanaklı hale getirmektedir. Ayrıca üç boyutlu analiz çalışmalarındaki anlatım tekniğinde daha fazla parametrenin belirtilmesi mümkün olmaktadır. Seçilen yöntem üzerine yapılan araştırmaların sonrasındaki uygulama çalışması, koruma potansiyelinin değerlendirilmesi anlamında büyük imkanlar sunmaktadır.. Alanda yapılan üç boyutlu kentsel model, kültür varlıklarını bütüncül olarak değerlendirmektedir. Bu model sayesinde kentsel doku bütününde görünüm bileşenlerine yönelik koruma uygulama kararlan geliştirilebilmektedir.