Kuyumculuk ve mücevher tasarımı sektörünün tarihi merkezden desantralize edilmesinin yaratıcılık açısından değerlendirilmesi: Kapalıçarşı ve çevresi

Yirmi birinci yüzyıl kentlerinin kalkınma politikalarında yaratıcı ekonomi ve yaratıcı sektörler gittikçe daha çok yer almaktadır. Yaratıcı sektörlerin ürettiği ürünler, kullanıcının yüklediği anlamla değer kazandıkları için, üretim süreçlerinde tasarım büyük önem taşımaktadır. Farklı tasarımlar üretmek ve bu sayede katma değer kazanmak için yaratıcı sektörlerin kent merkezinin sunduğu çok kültürlü, yüksek toleranslı ve dinamik çevreye ihtiyaçları vardır. Kuyumculuk ve mücevher tasarımı sektörü geleneksel üretim yapısı, köklü tarihi ve diğer yaratıcı sektörlerden farklı olarak hammaddesinin de değerli olması sebebiyle özellikle son on yıldır akademik çalışmaların konusu olmaktadır. Sektörün ürettiği ürünler, hammaddelerinin değerli olmasına rağmen, özgün tasarımlar ürettiği oranda kıymetli olmaktadır. Bu sebeple küresel ekonomik rekabet içerisinde yer edinmek isteyen ülkeler, özgün tasarımlara ve bu tasarımların üretilebileceği yaratıcı ortamları oluşturmaya önem vermektedir. Sektör, çoğunlukla kentlerin tarihi merkezlerinde yer almakta ve bulundukları mekanla güçlü ilişkiler kurmaktadır. Sektör, kendi çevresinde yarattığı kültürle aynı zamanda turizme de katkı sağlamaktadır. Sektör, Türkiye'de 500 yılı aşkın senedir Kapalıçarşı ve çevresi ile beraber anılmaktadır. Öyle ki kuyumculuk denildiğinde akla Kapalıçarşı, Kapalıçarşı denildiğinde akla kuyumculuk gelmektedir. Bu köklü ortak geçmişş mekan ve sektör arasında diğer tüm dünya örneklerinde olduğu gibi güçlü bir bağ oluşturmuştur. İlişkiler, üretim şekilleri, eğitim ve ürünlere değer katan tasarım tarihi mekanın etkisi altında şekillenmektedir. Sektör, seksenli yıllardan itibaren büyümeye ve yapısall olarak dönüşmeye başlamıştır. Sektörü domine eden küçük ölçekli firmaların yanı sıra büyük firmalar da yer almaya başlamış, butik üretimin yanı sıra seri üretim de başlamıştır. Yeni oluşan bu yapı-kent çeperinde gelişmiş, ancak merkezle olan ilişkiler korunmuştur. 2000li yılların ortasında ise Eminönü Belediyesi üretim yapılan tüm firmaların tasfiyesine karar vermiş ve adres olarak özel bir girişim olan Kuyumcukent'i göstermiştir. Kent merkezinden yaklaşık 25 kilometre uzak olan bu komplekse firmaların bir kısmı taşınmış ancak çoğunluk kalmayı tercih etmiştir. Tez çalışmasında sektörün tarihi merkezde kalma isteğinin yaratıcılıkla ilişkisi araştırılmış ve zorunlu bir desantralizasyonun yaratıcılığa ne şekilde etki edeceği sorusuna cevap aranmıştır. İstanbul kuyumculuk ve mücevher tasarımı sektörünün ürettiği tasarımlar sektörün geçmişşte ürettiği ürünlerden, kurduğu ilişkilerden, mekanda bırakılan somut izlerden etkilenmektedir. Ayrıca küçük ölçekli firmaların devam etmesine imkan sunmaktadır. İstanbul kuyumculuk ve mücevher tasarımı sektörü süreçlerin birbiri ile iç içe geçtiği kompleks bir yapıya sahiptir. Bu sebeple sürecin önemli bir parçası olan üreticileri merkezden koparmak sektörün tamamını etkileyecektir. Kapalıçarşı ve çevresine alternatif olarak sunulan Kuyumcukent, tarihi merkezden uzak oluşu, aynı ilişkileri sürdürmeye imkan vermeyen yapısı ve kentin geri kalanından izole olan konumu itibari ile sektörün ihtiyaç duyduğu yaratıcı ortamı sunmada yetersiz kalmaktadır. Kuyumcukent yapısı itibari ile fabrika tipi üretim yapan firmalara yahut en temel işlemin yapıldığı Sektörün büyümesine ve mekan sınırına karşılık olarak tek alternatif Kuyumcukent'in sunulmaması, büyük ölçekli merkezler yaratmak yerine kirliliği az olan butik firmalar için çevrede küçük merkezler oluşturulması teşvik edilmelidir.