Üsküdar meydanı çevre düzenleme projesi

On milyonu aşkın nüfusuyla, dünyanın sayılı metropolleri arasında yer alan, iki denizin eşsiz güzelliklere sahip bir boğazla birleştiği konumda bulunan İstanbul'da, kendilerine has özellikleri taşıyan Boğaziçi kıyı yerleşimlerinin iskele meydanları içinde, Dolmabahçe Meydanı gibi, kentsel ölçekte sadeliğini yitirmemiş, tarihsel ve kültürel geçmişşten bağlarını kısmen de olsa koparmamış durumda bulunan Üsküdar Meydanı, anıtsal yapıları, yerleşim dokusu ve yüklendiği fonksiyonlar ile kendini ifade eden bir mekan olma özelliğine sahiptir. Üsküdar Meydanı, kent merkezi işlevini gördüğü gibi, iskele meydanlarının kendilerine has sayılabilecek özelliklerinden olan, kent içindeki diğer merkezlere de ulaşımda birkaç yönden gelip bağlanan kara ulaşım hatlarının su yoluyla da kesiştiği, sadece taşıt değişiminin değil, ulaşım cinsinin de değiştirildiği bir meydan olma hüviyetini taşımaktadır. Bugün, tarihsel ve anıtsal yapıların ortasında kalan, ulaşım akslarının kesiştiği bir mekan konumunda bulunan Üsküdar Meydanı, 20. Yüzyılın basma kadar, 2 veya 3 katlı ticari yapıların yoğun bir şekilde yer aldığı, meydan olma vasfından uzak bir görünüme sahipti. O tarihlerde, Üsküdar kıyısında ve yakın çevresinde, ''meydan' I olarak tanımlanabilecek tek mekan ise Mihrimah Sultan Camii {İskele Camii) ile tarihi IH. Ahmet Çeşmesi ve bugün yolcu vapurları iskelesinin bulunduğu iskele tarafından sınırlanmış küçük bir alandan ibaretti. Geçmişteki deniz kullanımına göre şekillenmiş olan meydan, zaman içinde ulaşım araçlarının da deniz yoluyla taşınır olmasıyla büyütülerek, hem arabalı vapurları bekleyen, hem de yolcuların değiştirecekleri ulaşım araçları için bir 'terminal'' haline getirildi. Bu 'meydan temizliği''' operasyonlarında, anıtsal tarihi yapılar dışında, geçmişşten günümüze gelebilecek birçok sivil yapı yıkılmış oldu. Bu genişletme işlemlerinin yürütülmesindeki düşünceler araç ölçeğine bağımlı olarak üretildiğinden, insan boyutu ikinci planda kaldı. Bunun sonucu olarak meydanı kullanacak yayalara ait ihtiyaçlar için çözümler ortaya çıkmadı. Zamanla, Boğaz Köprüsü'nün devreye girmesi ve sadece Harem-Sirkeci güzergahında işleyen arabalı vapurların seferde kalmalanyla, meydan, araç terminali görüntüsünden kısmen sıyrılmış, ancak Harem-Salacak istikametinde açılan sahil yolunun meydana bağlanması ile, büyük bir ulaşım adası görüntüsüne bürünmüştür. Üsküdar İskele Meydanı'nın yeniden düzenlenmesi konusunun Kentsel Tasarım programında yüksek lisans tezi olarak ele alınmasının nedeni, meydanın, yoğun nüfus ve taşıtların artışı ile yukarıda bahsedilen fonksiyonlara yabancılaşması, yaya ölçeğinde yaşanabilir oluşunu büyük ölçüde yitirmesi, insan-doğa-kültür ilişkilerinin kopuk hale gelmesi ve kentsel tasarım açısından istenilen hizmetleri yeterince verememesi gibi konulara değin mimari ve kültürel mirasa saygılı çözüm arayışında bulunmaktır. Üsküdar Meydanı Çevre Düzenleme Projesi'ni aynı zamanda, yüksek lisans eğitimi süresince edindiğim bilgileri tahlil etme ve Üsküdar'ın karşı kıyısı Kabataş'ta doğup büyüyen biri olarak kendi kısıtlı yaşamım süresince de değişimini gözlemlediğim Üsküdar Meydanı hakkında bilgi ve yeteneğimin elverdiği ölçüde geliştirdiğim önerileri belgeye dönüştürme platformu olarak tanımlamam da mümkündür. Bu projede, mey damn halihazırdaki görüntüsü ve işlevinin, tarihi kent merkezi ve meydanının gelişme potansiyelleri göz önünde bulundurularak, Üsküdar'ın yakın çevresi ve anıtsal değerleri ile birlikte ele alınıp değerlendirilmesi, yeni ihtiyaçlara göre üretilecek yeni değerlerin kültürel mirasa saygılı bir yorumla ortaya konması hedeflenmektedir.