Çocuk onkoloji hastalarında erken dönem akut organ toksisiteleri, biyokimyasal ve metabolik değişikliklerin değerlendirilmesi

AMAÇ: Kanser tüm dünyada yaygın bir sağlık problemidir ve her yıl 160 ,000'den fazla çocuk kanser tanısı almaktadır. Çocukluk çağı kanserlerinde kemoterapi ajanlarının kullanımı sonrası prognoz dramatik olarak artış göstermiştir. Prognozdaki iyileşme, kemoterapi ile ilişkili mortalite ve morbiditeye neden olan akut toksisiteleri de beraberinde getirmiştir. Bu çalışmanın amacı, tedavinin akut evresinde, tümör ya da kemoterapi ile ilişkili organ toksisiteleri, biyokimyasal ve metabolik değişikliklerin değerlendirilmesidir. YÖNTEM: Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Onkoloji Bilim Dalında 01.01.2010-31.12. 2015 tarihleri arasında, ayaktan ya da yatarak kemoterapi alan lenfoma ve solid tümörlü hastaların verileri retrospektif olarak değerlendirildi. Başvurudaki ve kemoterapi başladıktan sonraki 1 aylık dönem de serum karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri, glukoz, ürik asit, total bilirubin, albumin, GGT, ALP, elektrolitler, kan gazı sonuçları ve idrar analizi sonuçlarına hastaların tıbbi kayıtlarından ulaşıldı. Bu veriler yaş, cinsiyet, tanı, kanser evresi, organ tutulumu, kemoterapi rejimi ve ilaçları, radyoterapi ve cerrahiye göre karşılaştırıldı. SONUÇLAR: Toplam 305 hasta analiz edildi, ortalama başvuru yaşı 97 ay (8 yaş), erkek/kız oranı 1 .5'ti. En sık görülen tanılar sırasıyla lenfomalar %27. 6 (n=84) , SSS ve spinal kanal tümörleri %12. 5 (n=38), nöroblastom %11. 8 (n=36) ve germ hücreli tümörler %10. 8 (n=33) idi. Hastaların %14.1'inde (n=43) sadece böbrek tutulumu, %6.9'unda (n=21) sadece karaciğer tutulumu, %0.7'sinde (n=2) karaciğer ve böbreğin birlikte tutulumu vardı. Hastaların tümüne kemoterapi, %61.3'üne (n=187) cerrahi, %13.1'ine (n=40) radyoterapi uygulandı. En sık kullanılan antineoplastik ilaçlar bitki kökenli ajanlar (%91.1), antitümör antibiyotikler (%67.9) ve alkilleyici ajanlardı (%67.2). Hastaların %59'unda (n=180) organ toksisitesi saptandı. Alkilleyici ajan, antimetabolit ve bitki kökenli ilaç kullanımı ve cerrahi uygulanmaması hepatotoksisite için risk faktörleriydi. Nefrotoksisite için tek risk faktörü antimetabolit ilaç kullanımıydı. Hipoglisemi %18. 2 (n=35), hiperglisemi %24 (n=46), hiperürisemi %20. 1 (n=59), hipoalbuminemi %39. 5 (n=111), hiperbilirubinemi %26. 6 (n=71), ALP düzeyinde artış %21. 5 (n=23) ve GGT düzeyinde artış %38. 5 (n=10) oranında saptandı. Hastaların %87'sinde (n=267) en az bir elektrolit bozukluğu görüldü. En sık görülen elektrolit bozukluğu %56. 7 (n=173) hastada görülen hiponatremiydi. En sık görülen asit-baz dengesi bozukluğu ise %3 1.6 (n=25) ile respiratuar alkalozdu. Çalışma döneminde 2 hasta kaybedildi. YORUM: Çocukluk çağı lenfoma ve solid tümörlerinde tedavinin ilk bir aylık döneminin değerlendirildiği bu çalışmada organ toksisitesi, biyokimyasal, elektrolit ve metabolik anormalliklerin oranının oldukça yüksek olduğu saptandı. Bu oranların yüksekliğinin tümör yükünün ve organ tutulumunun fazlalığı ve uygulanan kombine kemoterapilerin yoğunluğu ile ilişkili olduğu düşünüldü. Bu oranların yüksek olmasına rağmen, ilişkili mortalite gözlenmedi. Bu patolojilerin erken saptanması, yakın takibi ve buna yönelik tedavilerin multidisipliner yaklaşımla hemen uygulanması mortalite gözlenmeme nedeni olarak açıklandı.