Üniversite kuruluşunun kent merkezi arazi kullanım biçimine etkisi: Çanakkale örneği

Bu tez çalışmasıyla yeni bir arazi kullanım karan olan üniversite kuruluşunun kentlerin fiziksel ve sosyal dokusu üzerindeki etkileri incelenmiştir. Ekonomik ve toplumsal bir olay olan üniversite kuruluşunun kent dokusu ve kent yaşantısı içinde geliştirici güç rolü ve üniversite kurulması sonucu kent-üniversite ilişkisinin çeşitli boyutlarının fiziksel mekana etkileri saptanmıştır. Yeni bir arazi kullanım kararı olarak Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nin Çanakkale kent merkezi fiziksel ve sosyal dokusunu etkilediği varsayım olarak ele alınmış ve arazi tespit çalışması, anket soruşturması ve mülakat varsayımı doğrultusunda araştırmalar yapılmıştır. Tezin amacı; yeni bir arazi kullanım kararının gerçekleşmesinin kentlerin fiziksel ve sosyal dokusu üzerindeki etkilerinin incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda ekonomik ve toplumsal bir olay olan üniversite kuruluşunun kent dokusu ve kent yaşantısı içinde geliştirici güç rolünün belirlenmesi ve üniversite kurulması sonucu kent-üniversite ilişkisinin çeşitli boyutlarının fiziksel mekana etkilerinin incelenmesi hedeflenmiştir. Tez konusu kapsamında orta büyüklükte bir kent olan Çanakkale kent merkezi ve 1992 yılında kurulan Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi seçilmiştir. Değişimin anlaşılması amacıyla Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nin kuruluşundan önce ve sonrasındaki iki on yıllık dönem ele alınmıştır. Arazi kullanım biçiminin değişiminin gözlendiği alan çalışması olarak kent merkezinde ticaretin nitelik ve nicelik olarak değişim yaşadığı tarihi çarşı bölgesi seçilmiştir. Mevcut kentsel arazi kullanım biçimi çalışması Çanakkale kent merkezinin ticaretin yoğun olduğu bölgede yapılmıştır. Anket çalışması; üniversite kuruluşunun kente getirdiği değişimler hakkında kent halkının ve işyeri sahiplerinin görüşlerini tespit etmek amacıyla çalışma alanındaki konut ve ticaret birimleriyle yapılmış; ayrıca Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi öğrencileriyle Çanakkale kenti hakkındaki görüşlerinin belirlenmesi amacıyla da anket uygulaması yapılmıştır. Çanakkale kenti yerel yöneticileri, çeşitli oda temsilcilikleri, sivil toplum kuruluşları ve üniversite yöneticileriyle mülakat çalışması yapılmıştır. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nin kurulmasıyla kent merkezinde; kent merkezi arazi kullanım biçimi üzerinde öğrencilerin gereksinim ve beklentilerine cevap verecek yönde değişim ve dönüşümlerin olacağı, kent nüfusunda belirli dönemlerde oluşacak artışın kent merkezi sosyal yapısında ve ekonomik yapısında özellikle konut / kira değerleri üzerinde etkili olacağı hususları tez çalışmasının hipotezleri olarak ele alınmıştır. Türkiye'de ve dünyada üniversite kuruluşunun gelişimi, Türkiye'de yükseköğretim sistemi ve mekansal dağılımı, üniversitenin fiziksel gelişimi ve kent planlamasındaki yeri ve Türkiye ve dünyadan çeşitli üniversite örneklerinin kent mekanına olan etkileri kapsamında üniversite-kent ilişkisinin fiziksel, sosyal ve ekonomik boyutları incelenerek üniversite ve kent planlamasına yönelik olarak saptamalar ortaya konmuştur. Türkiye ve dünyadan çeşitli üniversitelerin bulundukları kentte fiziksel, sosyal ve ekonomik etkileri örnek olarak incelenmiş ve saptamalarda bulunulmuştur. Üniversite kurulması sonucu kent-üniversite ilişkisinin çeşitli boyutları kentlerin fiziksel ve sosyal dokusunu etkilediği saptanmıştır.. Üniversitelerin eğitim ve araştırma gibi esas görevlerini en iyi şekilde yerine getirebildiği, en çok sayıda öğrenciye öğrenim imkanının yanında uygun sosyal ve ekonomik yaşam şartlarını sağladığı yer olduğu; sosyo-ekonomik seviyesi yüksek olan bir kentte üniversite büyüme gelişme olanağına sahip olduğu ve öğrenci için çekici bir unsur haline geldiği saptanmıştır.. Üniversite diğer öğretim tesislerinden farklı olarak ülke ve bölge geneline hitap ederler. Bu nedenle oluşturulmalarında kuruldukları yerleşmelerin gereksinimlerinden çok ülke ve bölgelerin talepleri etkili olduğu ortaya konmuştur. Çanakkale kentinde üniversite kuruluşunun kent merkezi mekanına etkileri araştırılmış ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nin kent merkezi arazi kullanımına etkilerine yönelik fiziksel ve sosyal çevre bulguları ortaya konmuştur Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nin kurulması sonucu Çanakkale kent merkezi arazi kullanım biçiminde öğrenciye yönelik ticaretin arttığı; gıda, giyim, eğlence sektörlerinde gelişmenin olduğu; yurt/pansiyon sayısında artış olduğu ve kente gelen öğrenci nüfusunun barınma ihtiyacı kentteki konut kira değerlerini etkilemiş ve bunun kira değerlerinin artışı şeklinde olduğu tespit edilmiştir. Kent nüfusunun öğrenci potansiyeli sebebiyle artması sonucu kent merkezi sosyal yapısı hareketlilik kazanmıştır. xıv