Tarlabaşı bölgesinde yaşayan çocukların çevrelerini algılamaları ve değerlendirmeleri

Çocuk, gelişimi içinde çevresi ile etkileşime girer ve oyun çocuk gelişiminde çok önemli bir unsurdur. Günümüzde kentler çocuklara oyun alanı sunmanın ötesinde de birçok sorun yaratmaktadır. Yetişkinler kadar çocukların da kentlerdeki günlük yaşamları gittikçe zorlaşmaktadır. Günümüze değin sosyal bilimlerin birçok alanı çocuklar ve mahalleleri konusuna değinmiştir. Planlama teorisi alanında çocuk konusunu ele alan çalışmalar genellikle açık alanları kullanımı ile ilgilenmiştir. Giderek kentlileşen bir dünyada çocukların karşı karşıya olduğu problemler şu şekilde sıralanmaktadır: 2025'e gelindiğinde gelişmekte olan ülkelerde kentlerde yaşayan nüfus ikiye katlanarak 4 milyar olacaktır. Kentlerde yaşayanların 3'te l'i ya standartların altında konutlarda yaşamakta, ya da evsizdir. Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşimleri Merkezi gelişmekte olan ülkelerdeki kent fakirinin 1 milyara ulaştığını tahmin etmektedir (Partnersips to Create Child Friendly Cities, 2001). Uluslararası Çocuk Hakları Sözleşmesi, Habitat Gündemi, İstanbul Deklarasyonu, çocuğun kentte karşılaştığı sorunlara yer veren ve onlara bu problemlerin çözümünde söz hakkı tanıyan önemli ve dönüm noktası sayılabilecek uluslararası sözleşmeler olarak karşımıza çıkmaktadır. Temelleri oldukça erken tarihlerde atılan Plan International, Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Örgütü, Birleşmiş Milletler Çocuk Fonu gibi kurumlar artık aynı zamanda dünyada çocuk dostu kentler yaratılması için projeler üreten ve çeşitli projeleri destekleyen kuruluşlardır. Kevin Lynch'in 1970'de başlattığı 'Şehirlerde Büyümek' projesi, çocukların kenti algılamasını araştıran ve onları planlama ve uygulama aşamalarına katan dünya çapındaki ilk projedir. Bugün yürütülen birçok projeye ilham kaynağı olmuştur. Türkiye de Birleşmiş Milletler üyesi bir ülke olarak uluslararası sözleşmelere taraftır. İstanbul+ 5 gibi oturumlar Habitat Gündemi'nin uygulama aşamalarını dünya çapında takip etmektedir. Çocuk dostu kentler yaratmak Türkiye için de artık bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır. Kentin kendisi gibi merkezi alanı da kararlı bir şekilde değişim süreci içerisinde olan dinamik bir orgnaizmadır. Kentler, dolayısıyla kent merkezleri, yüzyıllar süren evrim sürecinde bugün metropol dediğimiz büyük kent formuna gelene kadar birçok değişim yaşamışlardır. 2. Sanayi Devrimi'nin doğrudan ve dolaylı etkileri sonucunda yaşama alanı olarak aktık merkezi değil de kent çeperini tercih eden toplum kesiminin kenti terk etmesi sonucunda, merkezler de kaderlerine terkedilmekte ve merkezlerde köhneleşme başlamakta ve çöküntü alanları ortaya çıkmaya başlamıştır. Bu alanlar çocukların kentlerde yüz yüze olduğu sorunların en çarpıcı bir şekilde karşımıça çıktığı alanlar olmaktardır. Şehircilik literatüründe 'slum' olarak tanımlanan bu çöküntü alanları, genellikle merkezi iş alanına bitişik/çok yakın değerli kent arazilerinde konumlanmaktadırlar ve 'slum' kavramı en genel anlamıyla, şehirlerin sosyal ve ekonomik açıdan kalkınma sürecine tam olarak entegre olamamış, gelişmemiş alanlarını ya da bölgelerini tanımlar. Tezin uygulama kışımın yapıldığı alan olan İstanbul'un Tarlabaşı bölgesi de bir slum, yani kent merkezindeki çöküntü alanlarından biridir. Tüm yönleriyle tanımı yapılan kent merkezindeki çöküntü alanlarının tüm fiziksel ve sosyal özellikleri Tarlabaşı'nda da görülmektedir. Alan araştırmasının amacı, bu tez çalışmasının genel amaçlarına paralel olarak, Tarlabaşı'nda yaşayan çocuklarla, buradaki sorunların belirlenmesine yönelik bir çalışma yapmaktır. Çocukların yaşam çevrelerini nasıl algıladıkları ve değerlendirdiklerini anlamak için araştırmada yöntem olarak, bu alanda yapılan uluslararası çalışmalarda da olduğu gibi gözlem, görüşme ve anket teknikleri kullanılmıştır. Rakamsal verilerin sunulduğu tablo ve grafikler, araştırmanın sonuçları ile ilgili birçok şey ifade etmektedir. Bu nedenle kalitatif verilerin değerlendirilmesine ayrı bir önem verilmiştir.