Anadolu'da Türk mutfak mimarisi ve medeni kullanım eşyaları (18-20. yüzyıl)

Araştırmanın konusu 'Anadolu'da Türk Mutfak Mimarisi ve Kullanım Eşyal&n (18-20. yüzyü)' dır. Çalışmada kronolojik sınırlar içerisinde geniş bir coğrafi bölgeye / yayılan bakırcılık merkezleri ve bu merkezlerdeki mutfak mimarisi ile kullanılan bakır kaplar incelemeye çalışılmıştır. Türk mutfağı denince akla Türk yemekleri gelmektedir. Fakat bu yemeklerin hangi mekanlarda pişirildiği ve hangi kaplarla sunulduğu da o derece önemlidir. Tez beş ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Konunun Tanımı, Amacı ile Sınırlan, Araştırma Yöntemi ve Terminoloji, Araştırma ve Yayınlar hakkında bilgiler verilmektedir. Anadolu Türk mimarisinde Mekan olarak Mutfak adım taşıyan ikinci bölümde Mutfak mekanının tarihi süreç içerisindeki gelişimi ve Türk mutfağının kaynaklan açıklanmıştır. Anıtsal Mimaride Mutfak örnekleri başlığında ise Konya Mevlana Dergahı Matbaht, Hacıbektaş Tekkesi Aşevi, İstanbul Topkapı Sarayı Mutfakları, Konya II. Selim İmareti Mutfağı, İstanbul Sultanahmet Külliyesi İmareti, Doğubeyazıt İshakpaşa Sarayı Mutfağı gibi iyi tanınan yapıların mutfaklan hakkında bilgiler verilmeye çahşılmıştır. Bu bölümde incelenen Anadolu Türk Evinden Mutfak örneklerinde ise özellikle bakırcM merkezi olan 17 vilayet seçilmiştir. Bu merkezlerdeki mutfak mekanlan yerinde yapılan incelemeler ve mevcut yayınlar doğrultusunda, fotoğraf ve çizimlerle desteklenerek tanıtılmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde araştırma yapılan şehirlerde müze, özel koleksiyonlar, aileler ile bakırcı ustalarının ellerinde bulunan ve çoğunluğu bakır malzemeden oluşan kapların hazırlanan gözlem fişlerine yer verilmiştir. Gözlem fişlerinde incelenen kapların bütün özellikleri başlıklar akında verilmiş ve ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Dördüncü bölümde Türk mutfağında kullanılan kapların genel özellikleri üzerinde durulmaktadır. Bu bölüm şu alt başlıklarından oluşmaktadır Üretim Tarihçesi ve Malzeme, Teknik, Kap Tipleri ve Bezeme. Bakır üretim bakımından Anadolu'nun en zengin madenidir. Bakır kap yapımında ve süslenmesinde çeşitli teknikler kuUanılmışur. Kap tipleri başlığında bakraç, güğüm, havan ve eli, ibrik, kazan, kepçe, lenger, sahan, sefer tası, sini, tas, tava, tencere, tepsi gibi sürekli kullanılan kaplar ele alınmıştır. m Arastama sırasında form ve bezeme bakamından baza yöresel özellikler belirlenmiştir. Çalışma yapılan illerde karşılaştığımız bakırcı ustaları ve geleneksel bakırcı çarşılarından kısaca da olsa söz edilmiştir. Bakır malzemenin üzerinde teknik zorluğa rağmen çok zengin motif ve bezeme kompozisyonları ile karşılaşılmışto:. Bu motiflerin bir düzen içerisinde sıralandığı, aynı veya benzer motiflerin yöre farklılığına rağmen benzer kompozisyonlar oluşturduğu görülmüştür. Bezemeyi oluşturan motifler şu başlıklar altında incelenmiştir: Bitkisel, geometrik, figür, yazı, nesne. Bitkisel motiflerde yaprak, selvi, şal, hayat ağacı, nar, geometrik motiflerde ise Mühr-ü Süleyman, daire, çok kollu yıküz, zencerek, rozet yaygındır. Yine incelenen kaplarda köşk, ibrik, vazo gibi nesneli; insan, aslan maskları, kuş, köpek, balık, ceylan gibi figürlerle karşılaşılmıştır. Yazı bazen dekoratif amaçlı, bazen de belgesel niteliği olan tarih ve sahip kitabesi olarak kullanılmıştır. Kaplar üzerinde görülen zengin kompozisyonları oluşturan motifler ile bu motiflerin ikonografik anlamlan açıklanmaya çalışılmıştır. Kaplarda görülen şekil sembolizmi geniş ölçüde dini, tasavvufi düşünceye dayanmaktadır. Motiflerde sonsuzluk, çeşitlilik içinde birlik, bütünlük; Allanın her şeyin hakimi olduğu düşüncesine yer verilmiştir. Tek tek motifler ele alındığında Şemsenin Hz. Muhammedi; nar, selvi, hayat ağacı, palmiye ile cennet nimetleri, ölüm, ölüm sonrası hayat; Mühr-ü Süleyman'ın Süleyman peygamberin gücünü ve kuvvetini, rozetin evreni ve gezegenleri, çarkıfelek motifinin ise dönen dünyaya yaşanan hayatı) ifade ettikleri söylenebilir. Kaplar üzerinde görülen motifler devir ve üslup bakımından diğer el sanatları ile de büyük benzerlikler içerisindedir. Bu husus bize Türk el sanatlarında belirli bir üslup birliğinin varlığım gösterir. Beşinci Bölüm araştırmanın toplu sonuçlarım kapsamaktadır. Burada Türk mutfak mimarisi ve özellikle mutfaklarda kullanılan bakar kaplar üzerinde ilk olarak toplu değerlendirmelerin yapıldığı belirtilmiştir. Araştırmanın sonunda Bibliyografya, Tablolar, çizimler ve fotoğraflar bulunmaktadır.