Doğu Karadeniz Bölgesi halk oyunlarının karakteristik özellikleri üzerine bir araştırma

Bu araştırmanın amacı; Doğu Karadeniz Bölgesi Halk Oyunlarının karakteristik özelliklerinin neler olduğunun tespit edilmesidir. Araştırma Artvin, Rize, Trabzon, Giresun ve Ordu illerinde yapılmıştır. Araştırma yapılırken önce karakteristik özelliklerle ilgili temel kavramlar açıklanmaya çalışılmış, daha sonra bu kavramlara yöre oyunlarından örnekler verilmeye çalışılmıştır. Araştırma yapılırken yörenin temel özellikleri de göz önünde tutulmaya çalışılmıştır. Yörede oynanan oyunların yapıları incelenerek, yörede oynanan oyun türlerinin; Horon, Halay, Bar, Karşılama ve Seyirlik oyunlar olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, bu yörede oynanan oyun türlerinin 'kızlar ayrı', 'erkekler ayrı' ve 'kız-erkek bir arada' icra edildiği görülmektedir. Doğu Karadeniz Bölgesi'nde oyunlar genellikle horon türündedir. Horonlar geniş olarak yöreye yayılmış ve günümüze kadar gelmiştir. Horonlar halen günümüzde düğünlerde, bayramlarda, doğumda, asker uğurlamada ve yayla şenliklerinde geniş halk kitlesi tarafından otantikliği bozulmadan oynanmaktadır. Horon hareketli denizde, engebeli arazide varlığını koruyabilmek için son derece çevik ve atik olmakta zorunda olan insanın havasını yaşar. Bu bakımdan horon üstün ölçüde hareketli bir oyundur, floranda oyuncunun vücudu bütün gücü ile hareket halindedir. Horon kol kola giren, el ele tutuşan, ellerini birbirinin omuzlarına atan kişilerden oluşan toplulukların düz sıra ya da halka halinde, düzenli hareketi sağlayan bir musiki aleti eşliğinde oynanır. Çalgı yoksa horoncuların koro halinde söyledikleri türküler de bu işi görür. Horonu çoğu zaman erkekler ve kadanlar ayrı ayrı oynar. Kızların çoğu zaman oynadıkları oyunlara kız oyunu adı verilir. Kız horonlarında kemence ve tulumdan başka ağız mızıkası da çalınabilir. Kızların çalgısız da oynadıkları görülür. Böyle durumlarda türkü söylenmektedir. Horon ritim hareket özelliklerine göre sıksaray, sallama gibi çeşitlere ayrılmaktadır. Halk oyunlarında oyunların hoşa gitmesi ya da gitmemesi sonucunda ortaya çıkan sevgi, neşe, sevinç, mest olma, aşırı coşku vb. gibi haz doğrultusunda; korku, kaygı, endişe, öfke ve aşırı üzüntü gibi elem doğrultusunda ortaya çıkan izlenimler duygulan oluşturmaktadır. Bu tür duygulanımlar jest ve mi miklerle iyi ifade edilmesi gerekir. Aksi takdirde duygu ve düşüncenin dışa vurumu iyi anlatılmayacağı için elde edilen veriler yeterince doğrulanamayacaktır. Oyunların kendi karakteristik yapısında mevcut olan tavır, tarz ve anlam; baş, el, kol ve ayak gibi organlarla iyi ifade edilmesi gerekmektedir. Oyunda ezgi ve ritim tamamlanmadan oyundan oyuna geçilmemesi gerekir. Yapılan araştırma sonucunda horonların nitelikleri şöyle sıralayabiliriz: Horonlarda topluluk esprisi hakimdir. Horon müziklerini küçük, kısa motif ve cümlelerin mütemadiyen tekrar edilmesi suretiyle, ritim canlılığı ve çabukluğu gösteren bir havası vardır. Horonda çabuk, hızlı sık ağırca oynanan çeşidine de seyrek denir. Horonlar üç ya da daha fazla kişi tarafından oynanır. Horonlar kalabalık oynanırken genellikle halka şeklinde oynanır. Son yirmi yılda halk oyunlarının seyirlik sahne sanatları durumuna gelmesi sonucu düz ve yarım daire şeklinde de oynanmaktadır. Bazı ilçelerde horon kadın erkek karışık oynanır. Ayrıca kadın-kız horonları da vardır. Araştırmanın sonucunda ise; - Horon kelimesi kavratılmış ve nereden geldiği tespit edilmeye çalışılmıştır. - Horonların, ortaya çıkış ve oynanış biçimleri tespit edilmiştir. - Horonların, karakteristik özellikleri incelenmiştir. - Horonların, türleri incelenmiştir. - Horonların, oyun çeşitlemelerinde benzerlikler ortaya konmuştur. - Horonların, oyun çeşitlemelerinde farklılıklar gösterdiği ortaya çıkmıştır. - Horonların eski ve zengin bir kaynağa dayandığı tespit edilmiştir. - Doğu Karadeniz Bölgesinde yalnız horon türlerinin değil; halay, bar, karşılama ve seyirlik oyunlarının da olduğu tespit edilmiştir. - İller arasında etkileşimin olduğu ortaya çıkmıştır. - Yörede oynanan oyunların yalnız gençler tarafından değil, yaşlılar tarafından da oynandığı tespit edilmiştir. - Yörede oynanan oyunların erkekler kadar kadınlar tarafından da oynandığı tespit edilmiştir.