Environmental quality problem in mass housing areas

Bugün istatistiksel olarak kentler normal çevreler olarak kabul edilmekle birlikte, davranışsal olarak 'anormal' çevreler haline geldiği konusunda kanılar yaygınlık kazanmaktadır [Alexander, 1967, Porteous 1977, Kaplan, 1978 ,..3, Gerçekten, artık dünya nüfusunun önemli bir kısmı kentlerde yaşamaktadır ve her geçen gün kentlerde yaşayanların oranı artmaktadır. Ancak bu dönüşüm, özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren insan ve yaşadığı kentsel çevre arasında bir 'uyumsuzluk' sorununu gündeme getirdi; doğal çevreden uzaklaşma, aşırı yoğunlaşma, mahremiyet eksikliği, insan ölçeğinin unutulması, spesifik ihtiyaçların dışlanması, birey komşuluk ve birey toplum ilişkilerinin göz ardı edilmesi, insanın çevresine kişiliğini aksettirebilme-özgün bireysel müdahale- imkanının kalmaması, mekanın oluşturulmasında kullanıcı katılımının engellenmesi, ve çeşitli mekan kademelerin de kullanıcıya kontrol imkanının tanınmaması gibi sebeplerle ortaya çıkan kentsel mekanda bakımsızlaşma; çevreye karşı sorumluluk hissinin kaybolması, ilgisizleşme, duyarsızlaşma; içinde yaşanılan çevreye yabancılaşma; mekansal tatminsizlik, insanların yaşadıkları çevrelerden memnun olmamaları; mekanın estetik özelliklerinin yitirilmesi} açık mekanlarda oanlılığın yitirilmesi; mekansal bildirimlerin basitleşmesi, monotonluğu, tekdüzeliği gibi problemler. Bütün bunlar insanların paikoaoe- yal yapıları ile içinde yaşadıkları kentsel çevreler arasında ortaya çıkan uyumsuzluğun, çevresel kalitesizleşmenin göstergeleridir. Bir başka değişle, insan-çevre ilişkilerini bütünüyle göz ardı eden ya da bu konuda son derece üstün körü genellemelerden hareket eden planlama yaklaşımlarının ürünleri. Bunlar, bugün kentleşmenin belli bir düzeye geldiği bütün dünya ülkelerinde ortaya çıkan ve gün geçtikçe ağırlığını hissettiren problemlerdir. Acaba benzer problemler Türk kentleri ve kent planlama pratiği içinde geçeri imidir ya da geçerlilik kazanmaktamıdır? Bu, üzerinde durulması, araştırılması gereken çok önemli bir konudur. Türkiye bugün hızlı bir toplu konutlaşma süreci yaşamaktadır. Son yıllarda, özellikle büyük kentlerde yapılan konutların önemli bir kısmı devletin verdiği kredilerle toplu konut şeklinde yapılmaktadır ve artık, toplu konut çevreleri, yaşanan konut darboğazı açısından ciddi bir alternatif teşkil etmektedir. Konuya sadece bir nicelik sorunu olarak bakılmakta, 'ne kadar çok yaparsak o kadar iyi' mantığı güdülmektedir. Ortaya çıkacak olan kentsel çevrelerin niteliği konusun da en küçük bir kaygı bulunmamaktadır. Belki de bizim çözüm diye önerdiğimiz bu kentsel çevreler, içinde kimsenin yaşamak istemeyeceği konut mezarlıklarına dönüşecek. İçinde yaşayacak insan istatistiksel bir veriye indirgeyen, insanı sadece ekonomik yönüyle ele alan böyle bir planlama yaklaşımının _ v -çevresel kalite problemleri ortaya çıkarmaması mümkün değildir. Kentlerimizin geleceğini yakından ilgilendirmesi ve buna karşın üzerinde hemen hiçbir oiddi araştırmanın yapılmamış olması, toplu konut olgusunda çevresel kalite boyutuna eğilmeyi gerektirmektedir. Eldeki çalışma böyle bir amaçtan hareketle toplu konut alanlarında çevresel kalite problemi ve çözümleri konusunu irdelemektedir. Birinci bölümde insan-çsvre ilişkileri kapsamında çevresel kalite kavramı incelenmiş çalışmanın sınırları ve kullanılan yöntem anlatılmıştır. İkinci bölümde mekansal davranış- çevre ilişkileri araştırılmış bu bağlamda çevrenin insan davranışı ve insanın çevre üzerindeki etkileri tartışılmıştır. Üçüncü bölüm çevresel kalitenin 'komponent'lerini ve bu komponentleri belirleyen değişkenleri kapsamaktadır. Bu bölümde ayrıca, başarılı bir toplu konut alanı için planlama, tasarım ve uygulamaya yönelik yöntem ve teknikler önerilmiştir. Son bölümde çalışmada elde edilen bulgular özetlenmektedir.