Çocuk ve mekan

Tezin amacı çocuğun istekleri, arzuları ve algılan doğrultusunda çocuğun çevre ile olan etkileşimini belirlemek ve bu etkileşimin bir sonucu olarak mekana verdiği tepkileri, mekan içindeki davranışlarını yorumlamaktır. İnsan-çevre konulu araştırmaların temelinde çevresel algı ve davranış vardır. İkinci bölüm davranış olgusu üzerinde durmaktadır. Davranış, insan ve çevresi arasındaki etkileşimlerin tümüdür ve gereksinmeden kaynaklanır. Algı, duyular yoluyla çevreden bilgi edinme eylemi;davranış ise amaç ve güdüler doğrultusunda algılara cevap verme eylemidir. Algı teorileri temelde ikiye ayrılır; a) Nativist Teoriler; algının doğuştan geldiğine inanırlar. b) Görgül Teoriler; algıda deneyimin rolünü vurgularlar. En çok bilinen algı teorileri; a) Piaget'in Algı Teorisi b) Geştalt Teorisi c) Bilgi-İşlem Teorisi d) Ekolojik Teori e) Toplumsal Mekansal Şema Teorisi, şeklinde sıralanır Üçüncü bölüm mekan kavramını açıklamaktadır. Mekan, insanın insanla, insanın nesneyle, ve nesnenin nesneyle olan ilişkilerinin ifadesidir. Mekan, bileşenleri ve bileşenlerinin fiziksel özellikleriyle bir bütündür. Renk, doku, form gibi fiziksel özellikler mekanın görsel etkinliğinde çok önemlidir. Tüm bileşenlerin bazı ilkeler doğrultusunda düzenlenmesi ve bütüne ait olması, birbirine yabancı ve uyumsuz olmaması, mekan kompozisyonu oluşturur. Dördüncü bölüm çocuk, çocuk ve yetişkinin farkları, çocuğun zihinsel ve algısal gelişimini içerir. Zihinsel gelişimde Piaget'in belirlediği dört dönem vardır. Zihinsel gelişim aşağıdaki dört dönemi içerir, 1. Duyusal-devinimsel dönem, 2. İşlem öncesi dönem, 3. Somut işlemler dönemi, 4. Soyut işlemler dönemi. Oyun ve oyuncağın hem zihinsel hem algısal gelişimde büyük rolü vardır. Oyuncaklar, çocuk mekanlarında önemli bir yer tutar. Çocuktaki mekansal gelişimin temelinde eylem vardır. Mekansal kavramlar algı düzeyinde oluşur, mantıksal bir gelişim izler. Beşinci bölüm, çocuğun sosyalleşme sürecini anlatır. Çocuk bu süreci hem sosyal, hem fiziksel çevrede yaşamaktadır. Çocuğun fiziksel çevresi, temel gereksinmeler etrafında oluşur ve konut, konut yakın çevresi, parklar, oyun alanları ve okulu ile gelişir. Sosyal çevre ise aile, arkadaşlar, öğretmenler, komşu ve IXakrabalardır. Sosyalleşme sürecinde cinsel rol ayırımı önemlidir. Cinsel role bağlı olarak kız ve erkek çocuğun toplumda çok farlı yerlere sahip olduğu görülür. Son olarak Altıncı bölümde daha önceki bölümlerde anlatılan teorik bilgiler iki ayrı anaokulunda 70 çocuk üzerinde yapılan bir alan çalışması ile sınanmıştır. 36 kız 34 erkek çocuğun mekan algıları, gözlem, anket ve biliş haritaları yardımıyla belirlenmeye çalışılmıştır. Biliş haritalarında topolojik mekan özellikleri, projektif mekan özellikleri ve imaj parametreleri aranmış, elde edilen bulguların cinsiyet, anne babanın eğitim düzeyi ve mesleklerine göre dağılımları belirlenmiştir. Tüm bu çalışmalarla 'Çocuk, yetişkinin küçük bir örneği değildir ' savı doğrulanmış ve çocuk ile yetişkinlerin farklı bireyler oldukları görülmüştür. Çocuğun mekan algısının, mekanı kullanım şekli ve süresinin, mekana verdiği tepkilerin, fiziksel boyutlar, bilişsel gelişme, kişisel değişkenlikler, sosyal haklar gibi boyutlarla değiştiği gözlenmiştir. Ayrıca cinsiyetin ve anne babanın eğitim düzeyinin algıda çok önemli bir rolü olduğu belirlenmiştir.