Kemahlı İbrahim Hakkı ve divanı

Kemahlı İbrahim Hakkı ve Divanı adlı bu çalışmada eserin transkripsiyonlu çevirisine öncelik verilerek şairin hayatı ve sanat anlayışı üzerinde değerlendirmelerde bulunulmuştur. Son asır Türk edebiyatı şairi olan İbrahim Hakkı Efendi hakkında edindiğimiz tüm bilgiler çerçevesinde dönemin sanat anlayışındaki değişiklikler, öne çıkan sorunlar veya sorular ve hatta dönemin sosyal ve siyasal olayları hakkında çeşitli değerlendirmeler yapılmıştır. İbrahim Hakkı Efendi Divanı'nın incelenmesinde, biri rik'a el yazması olan Milli Kütüphane Nüshası, diğeri de aralarında bazı değişiklikler bulunan matbu baskısının karşılaştırılması esas alınmıştır. Daha büyük bir hacme sahip olan Milli Kütüphane Nüshası, bu iki eser arasında ana kaynak olarak belirlenmiştir. Matbu baskı içerisindeki şiirlerin sayısı, diğerine göre daha azdır; bununla birlikte bu eserde bulunup Milli Kütüphane Nüshası'nda bulunmayan 16 şiir vardır. İleri derecede Arapça ve Farsçaya hakim olduğu anlaşılan şairin, bu özelliği, divanında açıkça belli olmaktadır. İncelemeye alınan divanda, Arapça-Farsça kelimeler genel itibariyle bütün divana hakim iken bunun yanında müstakil olarak Arapça veya Farsça kaleme alınan şiirler de bulunmaktadır. Bu şiirlerin çevirisi yapılmamış, yazmada veya matbu baskıda bulunduğu şekliyle verilmiştir. Son asır Osmanlı şairi Kemahi, kayıtlarda son Mevlevi postnişini olarak geçmektedir. İbrahim Hakkı Efendi'nin Mevlevi olması dolayısıyla, çalışmamızda şairin sanat anlayışı üzerinde Mevleviliğin etkileri üzerinde ayrıca durulmuştur. İncelememizde üzerinde durulan diğer bir konu ise, eserdeki na'tlardır. Çünkü İbrahim Hakkı Efendi, divanında en çok na'tlara yer vermiştir. İbrahim Hakkı Efendi Divanı, dönemin siyasal ve sosyal hayatının nabzını ölçmekte bize yardımcı olmaktadır. Aynı şekilde dönemin edebiyat dünyası, düşünceleri ve tavırları hakkında da bilgi vermektedir. Özellikle sosyal olaylar hakkındaki şiirlerinin bazılarının Klasik Türk Edebiyatı geleneği ile farklılık gösterdiği söylenebilir. Divanda yer alan '1215 Sene-i Rymisinde Kema 'da Şiddetle u ur İden Sel ZamAnı Söylemiş Oldu ları EbyAt-ı eİbret Ayetleridür.' başlıklı bir hicviyyesi, dönemin insanlarına seslendiği pend-namesi, yer yer posta, telgraf gibi yabancı kelimeleri divanında kullanması da bu duruma örnek olarak gösterilebilir. Dikkati çeken diğer bir konu ise, İbrahim Hakkı'nın divanında dönemin sanat anlayışının, kendini açıkça göstermesidir. O dönem Türk edebiyatında batı tesiri hakim iken, İbrahim Hakkı Efendi'nin Klasik Türk Edebiyatı çizgisini devam ettirmeye çalıştığı göze çarpmaktadır. Kemahi Divanı'nda Klasik Türk Edebiyatı şairlerinde görülen aşk coşkunluğunun ve heyecanının yerini, dönemin siyasi ve sosyal olaylarının, milli duygulardaki şiddetli gerilimin ve dört bir yandan empoze edilmeye çalışılan ikilemlerle dolu fikirlerin aldığı söylenebilir. Bu hususu Kemahi bir beyitle şöyle dile getirmiştir:MedArisde müfessirle mu addis uobuolı ammaOlar bu avm içinde bir büyük düşmAna dönmüşdürKemahi bildiği doğrulardan sapmadan bulunduğu her yerde fikirlerini öne çıkaran, zorlukları aşma konusunda kararlı, içinde bulunduğu toplumun meselelerine duyarlı ve bu yönüyle de hürmet görmüş bir şairdir.