Yörüklerde müzik ve boğaz çalma

Bugün Anadolu'da Yörüklerin yoğun olarak yaşadığı alan güneybatıbölgesidir. Bu bölgenin batı ucu İzmir ve Ege Bölgesi iken doğudaki sınırı Gaziantep ili olarak bilinir. Yörükler atalarının Orta Asya'dan Anadolu'ya göç ettiğini ve Orta Asya'nın Türklerin anavatanı olduğunu kabul eder. Dolayısıyla 'Türk olmak'Anadolu'daki diğer etnik gruplardan kendilerini ayırma ve üstün görmelerini sağlar. Osmanlı İmparatorluğu döneminde geleneksel yaşam biçimleri olan göçebehayvancılık yaparak yaşayan Yörüklerin uygulanan iskan politikaları ve ekonomik koşullar yüzünden giderek yerleşik yaşama geçtikleri ancak kimi topluluklarıngöçebe ve yarı göçebe yaşam tarzını sürdürdükleri görülür. Günümüzde Yörüklerinneredeyse tamamı yerleşik olarak yaşamakta az sayıda Yörük yarı göçebe ve göçebehayvancılık yapmaktadır. Bu açıdan çalışmanın ağırlığını Antalya, Isparta, Burdur, İçel, Adana, Konya, Karaman, Denizli, Manisa, İzmir, Bilecik Sakarya ve Ankara'da gerçekleştirilen alan çalışmasında yapılan görüşme ve gözlemler oluşturur. Göçebe yaşamda geçim kaynağı hayvancılıktır. Bu nedenle yaşamları, hayvanların yaz ve kış mevsimindeki otlaklarını içine alan bir döngü çerçevesinde gerçekleşir. Yarı göçebe yaşamda ise tarım da hayvancılık kadar önem taşır. Ancak bugün Yörüklerin büyük çoğunluğu yerleşik olarak yaşamakta olduğu için hayvancılığın yanı sıra diğer alanlardan kazanç sağlamaktadır. Hayvan beslemeşekilleri ise artık değişmiştir, çoğunlukla evlerinin yanında bulunan besihaneler veahırlarda beslenir. Göçebe ve yarı göçebe yaşamda çobanlık önemli bir uğraştır. Çobanlargenellikle hane içerisinden olur. Dışarıdan para ile çoban tutma neredeyse hiç yoktur. Ancak sürüyü hane içinden güdecek kimse olmaması durumunda ortaya çıkar. Bu durumu hem ekonomik hem de etik açıdan açıklarlar. Koyun çobanlığı erkekler tarafından yapılırken, keçi de ve ve diğer büyükbaş hayvanlar genç kızlar ve çocuklar tarafından yapılır. Hayvanların otlatılması çadırlardan uzaktaki otlak alanlarındagerçekleştirilir. Göçebe yaşam ve hayvancılığın etkileri müziklerinde de kendini gösterir. Çalgıları kaval, düdük, sipsi, kemane ve üçtelli gibi küçük, hafif ve kolaytaşınabilirdir. Dağarları bu yaşam biçimi ve hayvancılığa uygunluk gösterir. Sözgelimi yayık soğudan, çömlek kırdıran ve karakoyun efsanesi gibi bu yaşama ilişkin öyküleri bulunan parçalar bunlar arasında sayılabilir. Koyun çobanlarıhayvanlara ilişkin dağarı hayvanların başında seslendirir. Ayrıca koyunların yayladavigece otlaklara götürülmesi ve diğer hayvanlara göre güdülmesi güç olduğundançobanlığın yetenek gerektirdiği vurgulanır. Yetenek kavramı müziksel olarak da öne çıkar. Çalgı çal anlar ve türkü söyleyenlerin doğuştan gelen özel yetenekleri nedeniyle bunu gerçekleştirebildikleri vurgulanır. Bununla birlikte Yörükler uğraşlarını bir 'Pir'e bağlayarak ya da İslam inancı açısından destek sağlayarak meşrulaştırırlar. Sözgelimi deveciliğin piri VeyselKarani'dir. Bu yüzden de ve beslemek ve taşıma işinde kullanmak uygundur. Yinekoyun ve kavalın cennetten çıktığına inanılır. Aynı zamanda koyunun üzerindeki bir izin peygamberin parmak izi olduğu öne sürülerek kutsallığı vurgulanır ve melek olarak kabul edilir. Yine inanışa göre kavalın icadı sırasında bir peygamberyardımıyla ses çıkarması sağlanmıştır. Böylece bu tür dayanaklarla yapılan eylemlermeşruiyet kazanmış olur. Toplumsal örgütlenmeleri dünya üzerindeki diğer pastoral yaşam sürentopluluklara benzer biçimde aşiretler ve soy grupları biçiminde düzenlenir. Bununla birlikte kendilerini tanımlamada üyesi oldukları aşiret, oba ya da soy grubunuözellikle vurgularlar. Hayvancılık dışında en önemli uğraş alanları dokumacılıktır. Dokuduklarikilimlere bakıldığında hangi aşiretten olduklarını simgeleyen imlerle karşılaşılabilir. Bu da kimliklerine ilişkin söylemlerini destekler ve kilime dokunan imlerle üyesi oldukları topluluk belirtilmiş olur. Genç kız ve kadınlar tarafından gerçekleştirilen vokal boğaz çalma edimindeüyesi oldukları aşiret, soy grubu ve obayı temsil eden tek bir ezgi görülür. Aynıtopluluk içinde değişik sözlerle seslendirilen ve farklı havalar olarak algılananparçalar yine topluluğa ait aynı ezgi ile seslendirilir. Aynı sözler bir başka topluluk tarafından kullanılabilir ancak ezgi kendilerine ait olan boğaz ezgisidir. Bu durumkendilerini tanımlamada öne çıkardıkları etnisite kimliğini vurgulamanın müzikselyoludur. Boğaz havaları bu yüzden topluluğu ya da yerleşik yaşama geçtikleri yerin adı ile anılır. Sözgelimi Hayta ve Melli boğazı topluluk adını Gökdere ve Hasiçiboğazı ise yerleşim yerini belirten adlardır. Bununla birlikte boğaz çalma edimi farklı işlevler yüklenir. Sevda içerikli olarak iki genç arasında işgören işlevi bir çoktoplulukta görülür. Farklı topluluklarda kınama ve yerme, yarışma, atışma ve oyun gibi işlevler yerine getirir.