Kadın sınıf öğretmenlerinin bireyleşmesi Şaman öğretmenler

Evrensel ve yerel kültürel mirasın iletilmesinde aracı rolü ve bireylerin tüm potansiyellerini gerçekleştirebilmelerini sağlamaya yönelik çabası nedeniyle, bütün toplumlarda diğer mesleklerden farklı bir yere sahip olan öğretmenlik, son derecede özveri isteyen bir meslek, bir yaşam biçimidir. Öğretmen sonsuz olasılıklar evreni içinde defalarca aynı tip öğrenciler, aynı tip idareciler, aynı tip dersler, aynı tip müfettişler ile karşılaşır. Öğretmenlerin bir kısmı tüm sorunların tek bir çözümü varmış gibi statükocu davrandığı, değişen dünya düzenine rağmen, öğretmenlik mesleğinde yıllarını geçirmiş olsa da aynı konuyu aynı şekilde hiçbir yenilik katmadan anlattığı, öğrencilerin topluma uyumlu birer vatandaş haline getirmek ya da sosyalleştirmek, tek tipleştirmeyi seçtiği, öğrencileriyle sürekli bir etkileşim halinde olduğundan öğrencilerinin kişilik özelliklerini etkilediğini göz ardı ettiği halde bazı öğretmenlerin olumlayıcı ve yaratıcı davranan yapısı ile sorunların tek bir çözümü olmadığını, sonsuz olasılıklar evreninde olduğumuzu fark etmiş, aynı dersi anlatmanın binlerce farklı yolu olduğunu keşfetmiş olduğu gözlenmiştir. Bu belirsizlikler ve sonsuz olasılıklar evreninde olumlayıcı ve yaratıcı davranmayı seçen öğretmen, kişisel gelişimini önemseyip kendi yaşamındaki tüm sorunlara çeşitli cevaplar ararken bir yandan da kendi öz benliğini bulma mücadelesine girmiştir. Jung insanların bu öz benliğini bulma mücadelesini, kolektif bilinçdışının yapısall unsurları olan ve yine Jung'un arketip olarak adlandırdığı 'gölge, anima, animus, yüce birey vb.' ile yüzleşmesi ve onlarla uzlaşmak şartıyla kendisini gerçekleştirmesi yani Bireyleşmesi olarak tanımlamıştır. Ünlü mitoloji uzmanı Joseph Campbell ise kişinin bu uzun ve serüven dolu öz benini bulma mücadelesini 'Kahramanın Sonsuz Yolcuğu' olarak nitelendirmiş, bu serüven dolu yolculuğun 1. Yola çıkış, 2. Erginlenme ve 3. Dönüş olarak evreler halinde her bireyde ortak bir döngü de seyrettiğini vurgulamıştır. Bu araştırmada kadın sınıf öğretmenlerinin bireyleşme yolcukları evrelere ayrılmış, etkin olarak ortaya çıkan ortak arketiplerini incelenmiş, öğretmenlerin bireyleşmelerinin eğitim öğretim ortamına yansımaları tespit edilmiş ve bu verilerden yola çıkarak öğretmenlerin bireyleşme yolculuklarında kendileri dönüşürken karşılıklı etkileşim içinde oldukları öğrencilerinin ve dolayısıyla da toplumun da dönüşmesinde katkıları olan önemli bir dinamik olduklarına vurgu yapılmıştır. Kadın sınıf öğretmelerinin bu macera dolu bireyleşme yolculuğu bir anlamda manevi bir bütünlük yolculuğudur. Erginlenme yolculuğuna çıkmış kadın sınıf öğretmenlerin kendilerinin ve öğrencilerinin psikolojileri ve kişilikleri üzerinde olumlu etkiler yarattıkları düşünüldüğünden, bir bakıma topluma şifa dağıttıkları varsayılarak öğretmenin Şaman bir yönü olduğuna atıfta bulunulmuştur. 'Şaman konusu Batı ve Amerika kıtası araştırmacılarının da yazılarına konu olmuştur. Ancak ne yazık ki konu büyücü, sihirbaz, sözde şifacı, tinselci rahip kadınları da kapsadığından, genişletilmiş, şamanlık müessessi eski dinlerin içinde aranmış, ölü medeniyetlerden Mayaların Asteklerin kültürleri de bu bağlamda araştırılmıştır. (Bayat, 2010: s.1) Toplumbilimci ise şamanın, rahibin ya da büyücünün toplumsal işlevi ile ilgilidir: büyü işlemlerinin kökeni, bunların toplumun eklemlenip yapılanmasındaki rolleri, dinsel öderlerle siyasal önderler arasındaki ilişkiler ve benzeri sorunları inceler. (Eliade, 1994: s.9)Bu araştırmada şamanlık kurumu toplumbilim açısından ele alınarak kısmen de olsa toplumları yaşatma ve ileri götürme misyonu çerçevesinde değerlendirilerek 'batı bilim dünyasının kurguladığı geniş eksenli şaman problemine değinilmemiş şamanın toplumsal işlevi üzerinde durulmuştur. Bu araştırmada ise Şamanlık Kurumu, kısmen de olsa Şamanın ruhları sağaltarak toplumları yaşatma ve ileri götürme misyonu çerçevesinde ele alınmış 'batı bilim dünyasının kurguladığı geniş eksenli kadın şaman problemine değinilmeyerek Şamanın ruhları iyileştirme, toplum ruh sağlığını sağaltma, toplumları yaşatma ve ileri götürme fenomeni üzerinde durulmuştur. Araştırmanın örneklemini Kocaeli ili Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı resmi eğitim kurumlarında görev yapan veya emekli olmuş 1960- 1965 yılları arasında doğmuş kadın sınıf öğretmenleri arasından ölçüt örnekleme yöntemi ile seçilmiş olan 10 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırma, kadın sınıf öğretmenlerinin ailelerinin ve kendilerinin sahip olduğu başlıca özelliklerinden yola çıkılarak yapıldığı için nitel araştırma desenlerinden görüngübilim deseni kullanılmıştır. Araştırmada gerekli verilerin elde edilmesi için iki ayrı veri toplama aracı kullanılmıştır. Bunlardan birincisi kadın sınıf öğretmenlerine uygulanmış olan Arketip Ölçeği, ikincisi ise yarı yapılandırılmış görüşme formlarıdır. Nitel araştırma verilerinin çözümlenmesi için betimsel çözümleme kullanılmıştır. Araştırmada kadın sınıf öğretmenlerinde ortak olan arketipler; Aşık, Bakıcı, Bilge, Büyücü, Savaşçı olmak üzere 5 bölümde ele alınmıştır. Bu arketiplerin getirdiği kadın öğretmenlerin kişilik özellikleri Şaman arketipi ile ilişkilendirilmiştir. Kadın sınıf öğretmenlerinin önsezileri güçlü, duyarlı, özgür, cesur, girişimci, doyum ölçütü kendi vicdanları olan, iç denetimi yüksek, bireysel istekleri ile toplumsal kuralar arasında dengeyi kurmuş, planlı çalışan, sabırlı, uzlaştırıcı, titiz, olayların birbirleri ile ilişkisini kavramış, evrendeki olay ve olguları bir bütünlük içinde değerlendiren, iyi iletişim kuran, şefkatli, insanların duygularına karşı duyarlı, ilişkilerinde titiz, insanlara karşı kibar ve sevgiyi ön planda tutan, çevrenin sorunlarına duyarlı, insanlar tarafından saygı gören ve alınan kararlarda fikirleri önemsenen, çatışmaları çözmede usta, toplumsal birleştiriciliği olan, hoşgörülü, zorluklar karşısında yılmayan, öğrencilerinin sorunlarıyla içten ve samimi olarak ilgilenen, yaşadıkları anı verimli kullanan sevgi odaklı insanlar oldukları gözlenmiştir. Mesleğinin ilk yıllarında tekdir edilmeyi, bilgiyi aktarmayı, öğrencilerinin hangi konuyu daha iyi bildiği, hangi yarışmada ne derece aldığı, müfettişlerin vereceği notları önemserken hayatının ilerleyen yıllarında kişiliğinde gerçekleşen dönüşüm, eğitim hayatında da yansımış, mesleğini son yıllarında yaptığı işte takdir edilmekten çok kendi vicdanına cevap verebilmeyi, öğrencilerini her yönüyle kabul eden, toplumsallaştırmak adına hepsini bir çizgiye çekmekten çok öğrencinin doğasını bozmadan her öğrenciyi kendi kişisel özellikleri ve yetenekleri doğrultusunda değerlendiren, her insanın içindeki potansiyeli fark edip onu açığa çıkarması için destekleyen, sevecen, hoşgörülü, sabırlı bir eğitim anlayışına doğru evrildiği sonucu çıkarılmıştır. Bireyleşen öğretmen öğretmenliği bir meslek olarak görmekten çok toplumsal bir sorumluluk olarak değerlendirmeye başlamış ve tutum ve davranışlarını, yaşam biçimini bu yöne doğru dönüştürmüştür. Erginlenmiş öğretmen usta öğretmendir. Bireyleşmiş öğretmen; içindeki dengeleri oturtmuş kendisi ile barışık, güçlü ve zayıf yönlerinin farkında, ne yaptığından ve ne istediğinden emin tutarlı, kendinin ve etrafındaki tüm olayların görünen ve görünmeyen yönlerini sezebilen, sezgileri gelişmiş, evreni sonsuz olasılıklar içinde bir bütün olarak değerlendirme yeteneğine sahip bütünleşmiş kişidir. Toplumun baskısını, müfettişlerin ve okul müdürünün statükocu yargılamalarını çok fazla önemsemeyen, doğru bildiğini yapmaktan geri kalmayan, özgür, cesur, girişimci, yaptığı her işi kişisel doyum içinde özenle ve güzel yapan kişidir. Bilgisi varoluşunun bir parçası haline gelmiştir. Bireyleşmiş öğretmen kendisinden emindir. Varoluşundan getirdiği sezgilerini, duyularını, düşüncelerini şaman bilgeliği ile bir arada harmanlayıp kullanabilen öğrencileri ile her çalışmasını adeta bir sanat eserine dönüştüren öğrencilerine nefes olan kişidir.