turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Millİ kütüphane Ankara-yazmalar koleksiyonu'nda 06 mil yz a 5772 arşiv numarası ile kayıtlı mecmu'a-i feva'id-i dİniyye

Mecmu'alar derleyicinin şahsi zevkine göre derlenmiş not defterleridir; Türkçe, Arapça ve Farsça gibi çeşitli dillerde yazılabilmektedir. Bugünün antolojilerine karşılık gelen mecmu'alar yalnızca manzum yalnızca mensur ya da manzum - mensur karışık olabilmektedir. Çalışmamıza konu olan Milli Kütüphane Ankara- Yazmalar Koleksiyonu 06 Mil Yz A 5772 Numaralı 'Mecmu'a-i Feva'id-i Diniyye' adlı eseri inceledik. Eser; faydalı ve dini konularda yazılmış manzumelerden oluşan mecmuadır. Mecmu'ada; Dua-yı Telkin, mesoeleler, ölüm ahvali, Hikaye-i Güvercin, Geyik Destanı, Kurban-ı Hazreti İbrahim, Cehennem ahvali, Hazreti Resul adlı manzumeler bulunmaktadır. Çalışmamız inceleme, metin, sözlük ve tıpkıbasımdan oluşmaktadır. İnceleme kısmında 'Mecmu'a-i Feva'id-i Diniyye' adlı metnin ilmi transkripsiyon alfabesiyle neşri yapılarak muhtevası ve şekil özellikleri incelenmiştir. Tezin sonuna ise metin bağlamlı bir sözlük hazırlanıp mecmu'anın tıpkıbasımı eklenmiştir.
Eskişehir Kırım Türkleri folkloru

Gelenek ve görenekler bir toplumun geçmişşten geleceğe taşıdığı önemli kültür miraslarıdır. Eskişehir Kırım Türkleri Folkloru adlı bu çalışma Eskişehir'de yaşayan Kırım Türklerinin Eskişehir'e göçleri, anonim halk edebiyatı ürünleri, gelenek ve görenekleri ile kültürel yapılarını konu almaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde yazılı kaynaklara dayalı olarak, Rumeli, Kafkasya ile ağırlıklı olarak Kırım göçleri, göç sonrası yerleşme durumları ve Kırım Türklerinin siyasi tarihi ve Kırım Türklerinin dili ve edebiyatı tarihi akış içinde dönemin şartlarının, hayat tarzının edebiyata etkisine göre ele alınmıştır. İkinci bölümde yöreden derlenen anonim halk edebiyatı ürünlerinden örneklere yer verilmiştir. Manzum ürünlerden mane, şın, yır, ninni, tapmaca; mensur ürünlerden masal, destan, efsane, latife; kalıplaşmış sözlerden atasözü ve deyim yer almaktadır. Daha sonraki bölümlerde hayatın geçiş dönemleri, yöre halkının sosyal yaşamları, toplumsal ilişkileri ve gelenekleri konu edilmiştir.
Peyami Safa'nın Canan romanının söz dizimi çalışması

Dil duygu ve düşüncelerin paylaşılmasını sağlayan en iyi iletişim yoludur. Çünkü insanlar anlatmak istediklerini dil sayesinde daha güzel ifade ederler. Dilin bunu gerçekleştirebilmesi o dile ait söz diziminin yapı ve anlam bütünlüğüyle mümkün olur. Bu bütünlük o dilde yazılmış edebi eserlerde ortaya çıkar. Edebi eserler dile ait özellikleri, dilin zaman içindeki gelişimini gösteren bir ayna vazifesi görür. Bundan ötürü söz dizimi çalışmalarında genel olarak edebi eserlerden yararlanılmaktadır. Bu çalışmada Peyami Safa'nın Canan romanı söz dizimi açısından incelenmiştir. Yapılan çalışmanın amacı incelenen romandan hareketle Türkçe söz diziminde kelime gruplarının, cümle ögelerinin ve çeşitlerinin eserde nasıl kullanıldığını ortaya çıkarmaktır. Çalışmada belirtilen roman, söz dizimi unsurları göz önünde bulundurularak incelenmiş ve eserden örnek cümlelere yer verilmiştir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde kelime grupları hakkında bilgi verilerek bu grupların neler olduğu romanda bulunan örneklerle gösterilmiştir. İkinci bölümde cümlenin ögelerinin neler olduğu belirtilerek örnek cümleler verilmiştir. Üçüncü bölümde ise cümle çeşitlerinin neler olduğu belirtilerek adı geçen romandan örnek cümleler verilmiştir.
Halid Ziya Uşaklıgil'in romanlarında burjuva

Edebiyat eleştirmeni Franco Moretti, 2013 yılında yayımlanan Tarihle Edebiyat Arasında Burjuva adlı çalışmasında edebi tür olarak romanın burjuvaziyle ilişkisini incelemiştir. Avrupa'da ortaya çıkarak dünya tarihinin şekillenmesinde önemli rol oynayan orta sınıflar edebiyatta kendilerini en çok roman türünde ifade etmiştir. Büyükşehirlerde yaşayan imtiyazlı bir sınıf olan burjuva, mülkiyeti kültürle birleştirerek yeni bir ideal insan yaratır. Moretti bu yeni insanın edebiyata etkisini incelerken
Abdulahad Nuri ve Divanın tenkitli metni

Abdulahad Nuri, 17. y. y.'da yaşamış mutasavvıf bir şairdir. Sanatı ikinci <planda tutmuş, bulunduğu konum gereği şiiri irşad aracı olarak kullanmıştır. Abdulahad Nuri hemen hemen her nazım şekil ve türüne yer vermiş, aruzun bahirelerinden istifade etmiş, genel anlamda vezne hakim olmuş, redif tam ve yarım uyağı şiirlerinden ahenk unsuru olarak kullanmış, iç kafiyenin yer aldığı musammat gazellere yer vermiş, sosyal hayatdan da bahsettiği şiirlerinde sade bir dil kullanmış, kısa terkip ve deyimlere yer vermiş, eski Türkçe olan bazı kelimeler de kullanmak suretiyle divanını oluşturmuştur. Sonuç olarak mutasavvıf ve şair olan Abdulahad Nuri'nin Divanı ve tenkitli metni oluşturulmak suretiyle bu eserin yeni yazıya çevrimi yapılmıştır. Abdulahad Nuri'nin divanı göz önünde bulundurularak hayatı ve edebi şahsiyeti ortaya konmuş bu suretle eski Türk Edebiyatı şairleri arasındaki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır.
Kemal Tahir'in romanlarında tarih ve toplum

Türk roman ve düşünce geleneğinde önemli bir konuma sahip olan Kemal Tahir, romanlarıyla olduğu kadar fikirleriyle de son derece tartışma konusu olmuştur. Yazar, Osmanlı'nın kuruluş devrinden, Demokrat Parti yıllarına kadar Türk tarihinin tüm evrelerini ele almıştır. On iki yıl hapis yatan yazar, Anadolu insanını hapishanede tanımış ve romanlarına konu etmiştir. Ele aldığı konular arasında, Kurtuluş Savaşı yıllarında Türk toplumu, aydınlar, Serbest Parti dönemi, Abdülhamid devri toplumsal olayları, Atatürk devrimlerinin toplumdaki etkisi v. s. sayılabilir. Yazar, bir milletin tarihi bilinmedikçe, o millet üzerine roman yazılamayacağını savunur. Bu sebeple yazdığı bütün romanlarda tarih ve toplum iç içedir. Devlet Ana, Yorgun Savaşçı, Kurt Kanunu, Yol Ayrımı, Esir Şehrin İnsanları, Bir Mülkiyet Kalesi gibi ele aldığı tarih dilimi açısından önem taşıyan romanları yanında Anadolu insanının dramını ve hapisteki yaşamını anlattığı romanlar da önemlidir. Yakın tarihin siyasi olaylarını romancı gözüyle yorumlar. Doğu ve Batı toplumları arasındaki farklılıklar, aydın- halk kopukluğu, aydınların Batı'ya yaklaşım tarzları romanlarında eleştirilmiştir. Yazar, Türk tarihini, Osmanlı Devleti'nin kuruluşu, II. Abdülhamid devri, Kurtuluş Savaşı yıllan, Cumhuriyetin ilk yıllan, İsmet Paşa ve CHP devri olarak 5 dönemde ele alır. Bu devirlerdeki siyasi ve sosyal olayları değerlendirir. Doğu toplumlarının devlet ve ahlak yapısı bakımından Batı'dan üstün olduğunu savunur. Osmanlı Devleti ve toplum düzenine hayranlık duyan yazar, tarihi ve sosyal konularla ilgili binlerce sayfalık not tutmuştur. Bu notları, tarih, toplum, siyaset, sanat ve roman metodu ile ilgili olup, ölümünden sonra 15 cilt halinde basılmıştır. Anadolu insanının tüm yaşantısını tarihi olayların etkilerine bağlı olarak ele aldığı için, onun romanlarında tarih ve toplumun özel bir yeri vardır. '
Köroğlu Destanı 'Hikayet-i Köroğlu Sultan'

Köroğlu Destanı üzerinde yapmış olduğumuz doktora tez çalışmasında, Molla Hasan Mirbabaoğlu tarafından Çağatay lehçesinde yazıya alınan 'Hikayet-i Köroğlu Sultan' metni üzerinde durulmuş ve destan metni çeşitli yönleriyle ele alınarak incelenmeye ve açıklanmaya çalışılmıştır. Köroğlu Destanı metninin, Kazan nüshası diyebileceğimiz Molla Hasan Mirbabaoğlu tarafından yazıya alınan anlatı, Özbek destancılığına dahil edilen bir metindir. Destan kahramanı Köroğlu bu anlatıda, Çembil Bil şehrinde sultan olarak hükümranlık eden, hanlık ve beylik süren bir sülaleden gelmektedir. Köroğlu'nun bir destan kahramanı olarak metinler üzerinden gösterdiği özellikleri incelediğimizde beyden olma bir bey olduğu neticesine varılmıştır. Geniş Türk coğrafyasına bağlı olarak anlatım bakımından gelişen ve şekillenen versiyon ve varyantlar arasında üzerinde çalıştığımız metnin müstakil kendine özgü bir metin olduğu kanaatine varılmıştır. Doktora tezimizin esas metni olan 'Hikayet-i Köroğlu Sultan' anlatısının icra edildiği coğrafyanın Özbekistan sahası olduğu ve bu saha içinde yaratılan diğer Köroğlu Destanı anlatı metinlerinden farklılık arz ettiği tespit edilmiştir. Kahramanın doğumu, geldiği soy ve motif yapısı açısından ortaya çıkan bu farklılık, Köroğlu'nun 'han oğlu han ve bey oğlu bey' olma durumunu teyit etmektedir. Ayrıca, metnin içerisinde kullanılan unvanların özelliklerine bakıldığında 'Hikayet-i Köroğlu Sultan' anlatı metninin, arkaik tabakalaşma izleri taşıdığı sonucuna varılmaktadır. Türk kültür hayatında ve destan anlatıcılığında önemli bir yere sahip olan ve hemen hemen bütün yaşadığı coğrafyalarda kendine anlatıcı ve dinleyici çevresi bulan bu destan, sadece bu çerçevede kalmamış aynı zamanda hayatımızın pek çok yerinde kendine zamanın şartlarına uygun olarak ihtiyaçlara cevap verecek biçimde dinleyici karşısına çıkmayı başaran bir yeteneğe sahip olduğu ortaya çıkmaktadır.
Bİçare dİvanı inceleme-metin

Çalışmada, On yedinci yüzyıl sufi şairlerinden Abdullah Biçare'nin Divan'ıgünümüz Türkçesine aktarılmıştır. Divan üzerinde tetkikler yapılabilmesi için müellifin edebi kişiliğini oluşturan faktörlerin incelenmesi gerekmiştir. Bu gereklilik sebebiyle Biçare'nin yaşadığı yıllardaki ictimai, siyasi ve kültürel ortam ortaya konulmuştur. Kaynaklarda hakkında çelişkili ve yüzeysel bilgiler bulunan Biçare'ninhayatı uzun araştırmalar sonucunda bir intizam içinde sunulmuştur. Sufi kimliği ön planda olan Biçare'nin hayatı, bu yönüne ağırlık verilerek aktarılmıştır. Metin, şekil ve muhteva açısından incelenmiştir. Biçare'nin edebi yönüyle ilgili hiçbir kaynakta hiçbir bir bilgiye tesadüf edilmediğinden Sufi'nin şiiri üzerinde derinlemesine tetkiklerde bulunulmuştur. Çalışmanın sonucunda Biçare'nin fikri ve edebi yönüyle Türk TasavvufKültüründeki yeri ortaya konulmuştur
19. yüzyıl cep romanlarının beden-zihin denetimi ve romantik ilişkilenme biçimleri açısından modernleşmedeki

Bu tez, 19. yüzyıl sonunda yeni bir format olarak ortaya çıkan cep romanlarının, Arakel ve Şems kitapçıları tarafından basılan örneklerinde iktidar söylemleri ile kurmaca arasındaki ilişkileri incelemektedir. Yeni Tarihselci perspektifin benimsendiği bu çalışma, 19. yüzyılın modern ailesini oluşturan 'yeni insanının,' kadınlık ve erkekliklerinin nasıl inşa edildiğine odaklanmıştır. Osmanlı'nın özellikle son yüzyılında artan modernleşme endişesi, hukuki ve toplumsal açıdan bazı düzenlemelerin önünü açarken, sağlık ve nüfus politikalarını da şekillendirmiştir. Asrın sonunda Arakel öncülüğünde yeni bir türsel format olarak ortaya çıkan cep romanları, bu tarihsel seyrin izlenebildiği, önemli kurmaca örnekleridir. Cep romanları, çoğunlukla döneminin en velud ve talep gören yazarları tarafından yazılmalarına rağmen edebiyat eleştirisi ve tarihlerinde yer bulamamıştır. Bu çalışmada romantik ilişkilere odaklanan cep romanları, olumlu ve olumsuz beden temsilleri bakımından mercek altına alınmaktadır. Satış stratejileri ve eğlendirerek okutma gayreti, cep romanlarının hem biçimine hem de içeriğine etki etmiştir. Bu romanlar, asır sonunda görünürlüğü artan gayri meşru ilişkiler, frengi, kürtaj, histeri, obsesyon, cinnet, intihar, alkol kullanımı gibi zihinsel ve bedensel 'bozulmaların' kontrolü ve disiplini için birer araç olarak konumlandırılmıştır. Bu nedenle, bu 'toplum mühendisliği metinleri,' her an her yerde okunabilme pratikliklerine dayanarak, modern Osmanlı ailesinin imkanlarını ve farklı kadınlık ve erkekliklerin kamusal alanda nasıl kurulduğunun tartışılabilmesine olanak sağlamaktadırlar.
1918-1928 yılları arası Türk edebiyatında hatıra türü

Türk Edebiyatı'nda hatıra türünün gelişimini ele aldığımız çalışmamız 1918- 1928 yılları ile sınırlandırılmıştır. Tanzimat'tan sonra müstakil bir tür olma özelliği kazanan hatıra türünün, bu türle benzerlik gösteren diğer edebi türlerle karşılaştırılması yapılmış ve hatıranındiğer edebi türlerle benzeyen ve farklı tarafları belirtilmiştir. Birinci Dünya Savaş'ından sonra savaşa katılan, dönemde devletin önemli kademelerinde görev yapmış siyasetçiler ve kumandanlar duygularını, bakış açılarınısubjektif yorumlarla ifade ettikleri kitaplar yayınlamışlardır. Bu kitaplar dönemin siyasi ortamı hakkında bilgi verdikleri gibi günümüz ile karşılaştırma imkanı bulmamızısağlarlar. Bu dönemde yayınlanmış hatıralara damgasını vuran Ermeni olayları günümüzde de birçok tartışmaya sebep olmaktadır. Dönemde yaşanılan acı dolugünleri anlatmaları bakımından bu hatıralar edebiyat bilimi için olduğu kadar tarihbilimi için de oldukça önemlidir. Ayrıca kumandanlar tarafından kaleme alınanhatıralarda Osmanlı Devleti zamanında ordunun ne zorluklar ile mücadele ettiğibelgelerle ispatlanmaktadır. Askerler tarafından kaleme alınan kitaplardaanlatılanların gerçekliğini ispatlamak için resmi belgelere, kişisel mektuplara, haritalara, cetvellere geniş yer ayrılmıştır. İncelediğimiz dönemdeki hatıraların geneli siyasi ve askeri hatıralardır. SadeceAhmet Rasim'e ait olan iki hatıra kitabı edebiyatımızdaki çeşitli olaylara, gençlik yıllarında yaşanılanlara ve hususi hayat ile ilgili bilgilere yer verir. Çalışmamızda, sınırlılıkları tam olarak tespit edilememiş günümüze kadar üzerinde düzenli bir çalışma yapılmamış olan hatıra türüne ait 1918- 1928 yılları arasında kitap olarak yayınlanmış eserlerin tespiti ve değerlendirilmesi yapılmıştır.
İsmail Güzelsoy ve Banknot Üçlemesi üzerine bir inceleme

Bu çalışmada İsmail Güzelsoy'u ve 'Banknot Üçlemesi' adı altında yayımlanan Sincap (2005), Rukas: Perde Açılıyor (2006) ve İyi Yolculuklar (2007) adlı üç romanını olay örgüsü, şahıs kadrosu, zaman, mekan ve anlatım teknikleri bağlamında inceledik. İsmail Güzelsoy, son dönem edebiyatımızın üretken yazarlarından biri olarak karşımıza çıkar. 'Banknot Üçlemesi'nin ilk romanı olan Sincap'ta, devlet tarafından aranan şair İskender'in kaçış macerasına, İskender'in peşine düşen istihbarat ajanı Metin'in ve devletten intikam alma yolunda kalpazanlığı seçen Sincap'ın hikayesine tanık oluruz. Roman, dönemin sosyal ve siyasi atmosferiyle beslenerek okura sunulmuştur. Üçlemenin ikinci romanı Rukas: Perde Açılıyor, banknot yüzlerinden hayatı okuyan, insanlara çeşitli hikayeler anlatan Salih Sartuk'u ve Salih'in başına gelenlerin ardında yatan gizli gerçekleri açığa çıkarmak için Kavaklı Köyü'ne gelen Rukas'ın hikayesini konu alır. Romanın temel unsurları vak'a, kişi, zaman ve mekan gibi unsurlar romanın hem başkişisi hem de anlatıcısı konumunda yer alan Rukas'ın bakış açısıyla okura aktarılır. Üçlemenin son kitabı İyi Yolculuklar ise 'Kronos Köprüsü' ve 'Kronos Labirenti' adlı iki ayrı bölümden oluşan, büyülü gerçekçi bir nitelik taşıyan ve iç içe geçmişş öykülerden kurulan bir romandır. Yazar, bu eserinde işlediği temayı, dönemin sosyal ve siyasal atmosferiyle beslemesinin yanında masalsı bir üslup ile kurgulamıştır. Bu üçlemedeki romanlar, birbirlerinin devamı niteliğindeki romanlar değildir. Bu üç romanı ortak bir tema altında birleştiren unsur, bir nesne olarak paranın insanlar tarafından gördüğü değere ve insanların, bir nesneden ibaret olan paraya aşkla ve tutkuyla bağlı olmalarına yapılan göndermelerdir.
Dostoyevski ve Oğuz Atay romanlarında kimlik sorunu

Bu çalışma Dostoyevski ve Oğuz Atay'ın eserlerinde karakterlerin, kimliklerini tarihsel toplumsal bağlamda oluşturma süreçlerini, batılılaşmayla karşı karşıya kalan Rus ve Türk toplumlarında bu olgunun edebiyata yansıyışını, söz konusu yazarların Batılılaşma anlayışlarını ve bunu Yeraltından Notlar ve Tutunamayanlar'da ele alış biçimlerini modernizm bağlamında, toplumların geçirdiği tarihsel süreçlere genel bir bakış sağlayarak irdelemektedir.
Üsküdarlı Sırri hayatı, eserleri, edebi kişiliği Divan'ı ve Şerhu Medhi'n-Nebi

Tezimizin konusu, XVII. yüzyılda yaşamış olan Üsküdarlı Sırri'nin hayatı, eserleri ve edebi kişiliği ile 'Divan'ı ve 'Şerhu Medhi'n-Nebi' eserlerinin transkiripsiyonlu metnini oluşturmaktadır. Sırri hakkında kaynaklarda verilen bilgiler son derece kısıtlıdır. Bilgilere göre Üsküdar'da doğmuş olup asıl adı İbrahim Sırri'dir. maliye katipliği, tarihçilik gibi görevlerde bulunmuş ve 1111/ 1699 yılında Girit defterdarı iken vefat etmiştir. Sırri'nin yukarıda adı geçen 'Divan', 'Şerhu Medhi'n-Nebi' eserlerinden başka 'Tarih-i Sultan Mustafa-yı Sani' ve 'Hikaye-i Garibü'l- Asar' adlı eserleri de vardır. Çalışmamızın konusunu oluşturan Üsküdarlı Sırri'nin Divan'inda 17 kaside, 118 gazel, 6 kıt'a, 1 mesnevi, 5 muamma, 8 rubai yer almaktadır. Bu çalışmamız, girişten başka, üç bölümden oluşmuştur. I. Bölümde Üsküdarlı Sırri'nin hayatı, eserleri ve edebi kişiliği hakkında ayrıntılı bilgiler verilmiş; 'Sebk-i Hindi' üslubu üzerinde durulmuştur. ILBölümde Divan'ın tahlili, in. Bölümde de adı geçen iki eserin tenkitli metinlerine ayrılmıştır. O, lirik şiirleriyle ihmal edilmemesi gereken şairlerden birisidir.
Edirneli Nazmİ'nin şiirlerinde mekan

Mekan, edebiyatın en önemli ögelerindendir. Yazarlar, şairler duygu ve düşüncelerini okuyucuya aktarırken mekandan yararlanmak zorundadır. Bu çalışmada 16. yüzyıl klasik Türk edebiyatı şairlerinden Edirneli Nazmi'nin Divan'ındaki mekanlar belirlenmiş, şairin belirlenen bu mekanları şiirlerinde kullanma amaçları saptanmış ve mekanların şairin şiirlerine olan etkisi incelenmiştir. Çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde mekanın tanımı yapılarak mekan çeşitlerinin ortaya çıkış sürecine ve mekan-edebiyat ilişkisine değinilmiştir. İkinci bölümde şairin, şiirlerinde kullandığı mekanlar ve bu mekanları kullanma amaçları açıklanmıştır. Edirneli Nazmi, dünya hayatının geçiciliği vurgulamak, fikirlerini ve hislerini somutlaştırmak, soyut kavramları somutlaştırmak veya kullandığı söz sanatlarını zenginleştirmek için mekanlardan faydalanmıştır. Mekanların, şairin duygu ve düşüncelerini okuyucuya iletme hususunda etkin rol oynadığı görülmüştür.
Tevfik Fikret şiirinde acının estetiği

Tevfik Fikret şiirlerinin acı bağlamında incelendiği bu çalışmada öncelikle acı kavramına yoğunlaşılmış, bedenden kaynaklanan acıların bilinç tarafından nasıl algılandığı gözlemlenmiş, dilin ve kültürün algılama sürecindeki etkin katılımları tahlil edilmiş ve semavi dinlerin acı duygusuna yaklaşımları üzerinde durulmuş, bedensel acının tinsel uzamdaki şekillenişine odaklanılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde, insan tininin ihtiva ettiği potansiyel acı duygusu üç büyük bağlam olarak tespit edilen melankoli, romantizm ve dekadans kavramları içerisinde incelenmiş, acı duygusunu mahkum eden yaklaşımların tarihine odaklanılmıştır. Çalışmanın ana konusunu teşkil eden üçüncü bölümde ise, Tevfik Fikret hakkındaki yerleşik yorumlar acı bağlamında değerlendirilmiş, hayatı, karakter özellikleri ve yaşadığı çağ arasındaki benzerlikleri merkeze alan bir değerlendirme perspektifi önerilmiş, bu perspektifle sanat ve şiir anlayışı yorumlanmış ve acı duygusu ihtiva eden şiirleri, kayıp ve yas kavramlarının ışığında dört temel tema altında incelenmiştir.
Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesindeki benzer deyimlerin karşılıklı görünümü

TÜRKİYE TÜRKÇESİ İLE AZERİ TÜRKÇESİNDEKİ BENZER DEYİMLERİN KARŞILIKLI GÖRÜNÜMÜ BİLGE, UĞUR Yüksek Lisans- 2003 Türk Dili ve Edebiyatı Danışman: Yard. Doç. Dr. Can ÖZGÜR Tezim, 'Türkiye Türkçesi ile Azeri Türkçesindeki Benzer Deyimlerin Karşılıklı Görünümü'nün incelenmesidir. Bu çalışmanın amacı, Batı Türkçesinin iki alanını oluşturan Türkiye Türkçesi şivesi ile Azeri Türkçesi şivesinin benzer deyimlerini tespit ederek bunların karşılıklı görünümlerini ortaya koymaktır. Araştırmamızda esas alınan hareket noktası Türkiye Türkçesi şivesi olup benzer deyimler Türkiye Türkçesinin deyim yapısına göre sınıflandırılarak, incelenmiştir. Her iki şivede deyim konusu oldukça geniş bir inceleme alanı olduğu için araştırmamızı, deyim konusunda iki şivenin en yetkin yazılı eserleri kabul edilen iki temel eser üzerinde yapmayı uygun bulduk. Bunlardan birincisi, Türkiye Türkçesinde deyim konusunda yapılmış bilimsel ve kapsamlı bir çalışma olan Ömer Asım Aksoy'un 'Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü' adlı eseridir. İkinci eserimiz ise 'Azerbaycan Dilinin İzahlı Lügeti' adlı dört ciltlik sözlüktür. Azerbaycan Dilinin İzahlı Lügeti'nde tespit ettiğimiz 5401 deyim ile Ömer Asım Aksoy'un Deyimler Sözlüğünde bulunan 5841 deyimi karşılaştırdık. Bunun sonucunda 1047 adet benzer deyim tespit ettik. Ancak izahlı lügatte yer alan bazı sabit söz birleşmeleri bizdeki deyim yapısına tam olarak uymadığı için tam deyim özelliği taşıyanlar incelemeye esas tutuldu. Daha sonra tespit ettiğimiz bu benzer deyimleri Türkiye Türkçesinin deyim yapısını esas alarak farklı olma ve aynı olma özelliklerine göre ikiye ayırdık. Farklı olan benzer deyimleri de ses, şekil, sözcük, anlam yönünden kendi içinde bir sınıflandırmaya tabi tuttuk. Böylece benzer deyimlerin karşılıklı görünümünü ortaya koymuş olduk. Yaptığımız araştırma sonucunda ortaya çıkan görünüm bizlere, coğrafi farklılık; toplumsal, kültürel, tarihi değişimler sonucunda XVII. yüzyıldan itibaren her iki şivede görülen değişme ve ayrılıkların deyim alanında da etkili olduğunu gösterdi. Fakat iki şive arasında yüzyıllar boyu yaşanan birçok değişim, gelişme, sıkıntı ve olumsuz etkenlere rağmen tespit edilen benzer deyim sayısı az değildir. Aksine deyimlerin başka dillere birebir şekilde çevrilemeyeceği özelliği göz önüne alınırsa bu sayının çok yüksek olduğu fark edilecektir. Bu da bizlere Batı Türkçesinin iki farklı kolunu oluşturan iki kardeş şive arasındaki bağların her türlü olumsuz etkiye rağmen güçlü şekilde devam ettiğini göstermektedir.
Mevlana Müzesi Kütüphanesindeki 2456 numaralı Şiir Mecmuası

Çalışmamız, Mevlana Müzesi Kütüphanesindeki 2456 numaralı şiir mecmuasının tanıtımı ile transkripsiyonlu metninden oluşmaktadır. Eserin mürettibi belli değildir. Çoğunluğu 16. yüzyıl şairlerine ait gazeller tertip edilerek hazırlanan mecmuada 14 ve 15. yüzyıl şairlerine ait şiirler de bulunmaktadır. Mecmuada iki farklı sayfa numarası mevcuttur. Eski numaralamaya göre 215, yeni numaralamaya göre ise 159 sayfa numarası kayıtlıdır. Ancak her iki numaralamada da hatalar olması sebebiyle elimizdeki yazma 162 varaktan oluşmaktadır. Eksiklerin yanında ciltlenme sırasında varak sıralarında karışıklık oluşmuştur. Bu karışıklık, şiirler takip edilerek düzeltilmeye çalışılmıştır. Mecmuada asıl yazma alanına ve derkenar olarak kayıtlı toplam 778 gazel bulunmaktadır. Daha sonradan sayfadaki boşluklara farklı bir hatla ve kalemle üç müfred, bir tahmis ve bir gazel eklenmiştir. 173 şair adı tespit edilen mecmuada 7 gazelin ve 2 müfredin şairi bilinmemektedir. Transkripsiyonlu metni hazırlanan mecmuadaki şiirler yayımlanmış divanlarda ve muhtelif kaynaklarda tespit edilen nüshalarıyla mukayese edilerek mevcut farklılıklar gösterilmiştir.
Köroğlu Destanı'nın Ayvaz Kolu

Ayvaz, Köroğlu Destanı içinde yer alan genç kahramanlardan biridir. Çocuk yaşta Köroğlu tarafından kaçırılarak Çamlıbel'e getirilen Ayvaz, Köroğlu'nun evlatlığı, en yakın arkadaşı, aynı zamanda varisi olur. Bütün bunların yanı sıra Çamlıbei'de beylerin meclisinde şakilik ve Köroğlu'nun hizmetkarlığını da yapmaktadır. Ayvaz'ın maceraları, bazı rivayetlerde Köroğlu veya kırk yiğidin etrafında yaşanan olaylar içinde verilirken, onun merkezi durumda bulunduğu müstakil kollar, epizotlar da mevcuttur. Köroğlu Destanı'nın Batı versiyonu kollar halinde sözlü gelenekte yaşamaktadır; fakat Doğu versiyonunda Köroğlu'nun babasından, en küçük torunu Cihangir'e kadar uzanan kolların yanı sıra müstakil dairelerin varlığı söz konusudur. Ayvaz, Köroğlu Destanı'nın asli kollarından biridir. Onun etrafında teşekkül etmiş olan bazı anlatmalar, destanın ilk oluştuğu dönemlere kadar götürülebilir. Ayvaz'ın tarihi şahsiyeti hakkında elimizde yeterli bilgi bulunmamaktadır; ancak o, Türklerdeki evlat edinme geleneğini yansıtması bakımından önemlidir. Tezimizin giriş bölümünde Köroğlu Destanı'nın teşekkül ettiği devir hakkında kısaca bilgi vermeye çalıştık. Ayrıca destan metnini tespit ve yayın çalışmaları, destanın anlatım geleneği içindeki yeri ve Ayvaz ile ilgili kollar üzerinde durduk. Birinci bölümde, Köroğlu Destanı'nın Doğu ve Batı versiyonlarına ait varyantlardan ulaşabildiklerimizin özetlerini sunduk. ikinci bölümde Köroğlu Destanı'nın Ayvaz koluna ait Batı ve Doğu rivayetlerini karşılaştırarak inceledik. Bu sırada Köroğlu'nun Ayvaz ile ilgili olarak söylemiş olduğu şiirlere de yer verdik. Üçüncü bölümde, 'Ayvaz' kelimesinin anlamı, Ayvaz'ın tarihi kişiliği, Köroğlu Destanı'nda Ayvaz'ın kimliği üzerinde durduk. Tezimizin sonunda Köroğlu Destanının Ayvaz kolu hakkında genel bir değerlendirme yaptık ve kaynakça bölümüne yer verdik.