turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi Bölümü 3424 numaradaki Mecmu'a-i Kasa'id (261b-299a varakları arası) İnceleme-Metin

Klasik Türk edebiyatı köklü bir edebiyattır. Klasik Türk edebiyatı şairleri, şiirlerini Divan adı verilen eserlerde toplamışlardır. Ancak, bazı şairlerin ya divanları bulunmamaktadır ya da, bazı şairler çeşitli sebeplerle tüm şiirlerini divanlarında toplamayabilirler. Sevilen şiirlerin bir araya getirildiği şiir mecmuaları bu sebeple edebiyat tarihimiz açısından çok önemli kaynaklardandır. Mecmualarda bir şairin divanına koymadığı şiirlerini bulabiliriz. Mecmualarda, bazen de devrinde ünlü olmayan, divanı bulunmayan bazı şairlerin şiirlerini de bulabiliriz. Bu da kültürümüz açısından önemlidir. Klasik Türk edebiyatında ilk mecmualar XV. yüzyılda görülmeye başlanmıştır. İşte bu mecmualardan biri de Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi Bölümünde 3424 numarada kayıtlı bulunan Mecmu'a-i Kasa'id adlı mecmuadır. 338 varaktan oluşan bu mecmuada XV, XVI ve XVII. yüzyıllarda yaşamış bazı şairlerin şiirlerine yer verilmiştir. Bu eserin 261 b-299a varaklarının incelemesi ve transkripsiyonlu metni bizim çalışmamızın konusunu oluşturmaktadır. Çalışmamızda önce mecmualar hakkında genel bilgi verdik. 261 b-299a varakları arasındaki şiirleri ve şairleri tanıttık. Transkripli metin çevirisi ve divan incelemeleri yapıp mecmuadaki şiirlerle karşılaştırdık. Elde ettiğimiz bulguları sonuç bölümünde belirtip tezimizi kaynakça ve öz geçmişş bölümleriyle bitirdik.
Abdülhak Hamid Tarhan'ın konusunu tarihten alan manzum tiyatroları

Bu çalışmanın konusunu, Abdülhak Hamid Tarhan'ın konusunu tarihten alan manzum tiyatro eserlerinin bilimsel bir yöntemle tahlil ve değerlendirmeleri oluşturmaktadır. Abdülhak Hamid, yazmış olduğu biri yayımlanmamış toplam yirmi beş oyununun on beşini tamamen manzum olarak kaleme almıştır; ayrıca diğer piyeslerinin bir kısmını ise manzum-mensur karışık olarak yazmıştır. Hamid, tiyatro eserlerinin önemli bir kısmının konusunu da tarihten seçmiştir ve bu eserlerin büyük bölümü manzumdur. Fakat Hamid'den önce Tanzimat Devresinde yazılmış manzum tiyatro eserleri bulunmaktadır. Bu nedenle, öncelikle sınırlı da olsa Hamid'e gelene kadar Türk tiyatrosundaki gelişmelerden söz etmek gereği duyuldu. Sonrasında Hamid'in tiyatro anlayışı ve çalışmamızın kapsamı dışında kalan diğer tiyatro eserlerinden, döneminde yapılmış tartışmalardan kısaca söz edildi. Çalışmanın asıl konusunu ise, Hamid'in konusunu tarihten alan piyesleri oluşturduğu için en geniş inceleme ve değerlendirmeler bu bölümde yapıldı. Yapılan incelemeler neticesinde Hamid'in tiyatrolarının edebiyatımız ve sanatçının diğer çalışmaları içindeki yeri ve önemi üzerinde duruldu. Bu çalışmada kullanılmış olan kaynaklar ise 'kaynakça' bölümünde detaylı olarak verildi.
Yunt dağı Yörük masalları: Metin ve bağlam merkezli bir inceleme

Bu çalışmada, Yunt Dağı ve çevresinde yaşayan Yörüklerin masalları hem metin hem de bağlam açısından incelenmiştir. 14 ay süren alan araştırmasında İzmir'in Yunt Dağı ve çevresinde bulunan; Menemen, Aliağa, Bergama ve Kınık ile Manisa; Yunus Emre, Saruhanlı, Akhisar, Kırkağaç ve Soma ilçelerinde yer alan 37 mahalleye gidilmiştir. 57 kaynak kişiden masal ve bu konuda bilgi derlenmiştir. Çalışmada 53 masal metni yer alır. 'Giriş' kısmında; Oğuz, Türkmen, Yörük terimleri ve Yunt Dağı çevresinde yaşayan Yörükler hakkında bilgi verildikten sonra Yunt Dağı ve çevresinin coğrafi ve sosyal yapısı üzerinde durulmuş, konuyla ilgili literatür özeti, amaç ve yönteme yer verilmiştir. Birinci Bölümde; masal tanımları, masal sınıflandırmaları, masal türünün özellikleri ile ilgili bilgilere yer verilmiştir. Daha sonra masalların olay örgüsü, konu, karakter ve tipleri tespit edilmiş olup derlediğimiz masallarda yer alan motifler, Stith Thompson yaptığı sınıflandırmaya göre tasnif edilmiş ve değerlendirilmiştir. Masallarda yer alan formeller ile ilgili incelemeler de bu bölümde ele alınmıştır. Çalışmanın İkinci Bölümü; masal anlatıcıları, dinleyicileri, icra ortamı ve masalların işlevleri hakkındaki verileri ve analizleri içermektedir. Üçüncü Bölümde; Yunt Dağı ve çevresinden derlemiş olduğumuz masallardaki; mekan, bitki, eşya, mutfak kültürü ve değerli madenler ve nesnelerin Yörük kültürü ile ilişkisi açısından incelenmiştir. Çalışma; Sonuç kısmı, 53 masalın yer aldığı Metinler, Kaynaklar, Kaynak Kişi Listesi ile tamamlanmıştır.
Türkiye'de akademik eleştiri: Mehmet Kaplan ve Berna Moran'ın eleştiri anlayışlarına karşılaştırmalı bir yaklaşım

Terimsel ve kavramsal olarak Türk edebiyatında farklı dönemlerde farklı anlamlara işaret etmiş olan eleştirinin, akademik alanda temsili Türk edebiyatı eserleri ve sanatçılarına dönük çalışma ve tezlerle başlar. Mehmet Fuat Köprülü'nün (1890-1966) edebiyat tarihçiliği çizgisindeki metodu ile Ahmet Hamdi Tanpınar'ın (1901-1962) bir sanatçı olarak da esere yaklaşan metodu öğrencileri olan Mehmet Kaplan'da (1915-1986) hem tarihçiliğe hem de metin incelemesine dönük bir yön bulur. Kaplan'ın ağırlıklı metodu olan metin tahlili bu nedenle tarihçi bir yöne sahiptir. Kaplan'ın kimi Batı kuramlarından da faydalanmış olması önemli bir noktadır. Türk edebiyatları bölümlerindeki klasik edebiyatın da etkisiyle gelişen şerhe dönük ve öznel çalışmalara karşılık, Batı filolojilerinde yetişen hocalar Batıda gelişen inceleme ve eleştiri kuramlarına daha yakın olmalarının da etkisiyle eleştiriye daha kuramsal bir yön kazandırdılar. Özellikle Berna Moran (1921-1999) Edebiyat Kuramları ve Eleştiri (1972) adlı eseriyle kuramsal alandaki önemli bir boşluğu doldurarak bu yönde eleştirel çalışmalara başlar. Moran'ın kuramsal eleştiriyi benimsemesinin yanında Yeni Eleştiri metodunu uygulaması önemlidir. Moran'ın bir diğer önemli yönü ise bir karşılaştırmacı olarak karşılaştırmalı edebiyatın gelişmesinde etkili olmasıdır. Kaplan ve Moran'ın metni önceleyen yöntemleri ve sahalarında yetiştirdikleri öğrencileri, etkilerinin Türk edebiyatında ne kadar yaygın olduğunun görülmesi açısından da önemlidir. Bu nedenle her iki isim eserleri ve yetiştirdikleri öğrencileri ile Türk edebiyatında akademik eleştirinin şekillenmesinde önemli bir konuma sahiptir. Bu çalışma, Mehmet Kaplan ve Berna Moran'ın eleştirel yaklaşımlarını irdeleyerek Türk edebiyatındaki konumları ve etkileri açısından incelemeyi amaçlamaktadır.
Türkçede +CI/+CU isimden isim yapım eki

Tezin amacı, +CI/+CU ekinin Türkçenin başlangıcından günümüze kadarki işlev ve anlam dallanmalarını tespit ederek, bunların tarihi dönemlere ait edebi metinlerde ve sözlüklerde geçen örneklerini verip, art zamanlı bir çalışma yapmaktır. Ayrıca ekin sorunlarını tespit ederek bunlarla ilgili çözüm yolları sunmak tezin diğer hedefleri arasındadır. Çalışmada ilk olarak tarihi dönemlere ait sözlükler, döneminin dil özelliklerini yansıtan metinler ve bu metinlere ait dizinler taranarak +CI/+CU ekinin kullanıldığı kelimeler bilgisayar ortamında fişlenmiştir. Daha sonra fişlenen kelimeler işlevlerine göre tasnif edilmiş ve çalışmaya aktarılmıştır. Sonuç olarak, Türkiye Türkçesinde ve tarihi dönemlerde kullanılan örnekleri göz önünde bulundurarak +CI/+CU ekinin işlevleri ve anlam dallanmaları tespit edilmeye çalışılmıştır. Ekin en önemli görevinin 'alışkanlıkları olan, belirli faaliyetleri ve meslekleri yapan kişi' olduğu kanısına varılmıştır.
Cemal Süreya'nın şiirlerinde kelime dünyası

Kelime dünyası çalışmaları, son zamanlarda yaygınlaşarak dilbilime önemli veriler sağlamaktadır. Bu alanda yapılan çalışmalar şairin üslubunu, edebi kişiliğini belirlemede başvurulan yöntemlerden biridir. Biz de bu çalışmamızda Cemal Süreya'nın kelime dünyasını inceledik. Tezin giriş bölümünde şairin hayatı, kişiliği, üslubu ve eserleriyle ilgili bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Cemal Süreya'nın bütün şiirlerindeki kullandığı toplam kelime sayısı, sıklıkları, kelime türleri, isim ve sıfat tamlamaları ele alınmıştır. İkinci bölümde kelime çeşitlerine göre tekrarlar, şairin sık kullandığı sanatlar ve şiire nasıl bir anlam ve estetik güzellik kattığı üzerinde durulmuş ayrıca kökenlerine göre kullandığı kelimeler tespit edilmiştir. Üçüncü bölümde şairin şiirlerinde dil sapmaları gruplara ayrılarak incelenmiştir. Şairin şiirleri tekrarlar, imgeler ve sembollerle doludur. İmaj dünyası olabildiğine geniş olan şairin kelimelere yüklediği anlamlar da bir o kadar geniştir. Her ne kadar kısa cümleler kullanarak sade bir anlatım benimsemiş olsa da şiirleri sıradan bir okuyucu için gizemli ve kapalıdır. Sonuç kısmında ise incelemelerden elde edilen verilerin değerlendirmesi yapılarak bütün şiirlerini ihtiva eden 'Sevda Sözleri' adlı kitabının dizinine yer verilmiştir.
Zati Divanı'ndan yetmiş beş gazelin şerhi

16. asır şairlerinden Zati, 1471- 2 tarihinde Balıkesir'de doğmuş olmakla beraber hayatının büyük bir bölümünü Osmanlı devletinin merkezi olan İstanbul'da geçirmiştir. Düzenli bir eğitim-öğretim hayatı olmamakla birlikte, kaynaklarda -kendinde şiir söyleme istidadım keşfedince- ömrünün bir miktarını sarf ve nahv öğrenmeye sarf ettiği kaydedilmektedir. Yine aynı kaynaklarda şiir söyleme meziyetinin zamanın fazıllarını hayrette bıraktığı kayıtlıdır. Hayatı ile ilgili bilgiler arasında remil dükkanına gelip giden genç şairlerin şiirlerindeki manaları alıp kendi şiirlerine yerleştirdiği söylenmektedir. Bununla beraber çok sayıda gazel, kaside, rubai ve kıt'ası bulunan şairin eserleri üzerine birçok araştırma-inceleme yapılmıştır. Bu çalışmaya konu olan gazeller (1004-1078) Mehmet Çavuşoğlu- M. Ali Tanyeri ikilisi tarafından edisyon kritik ve transkripsiyon şeklinde hazırlanan ve 'Zati Divanı Gazeller Kısmı İÜ. Cilt' adıyla neşredilen eserden alınmıştır. Bu çalışmanın Giriş bölümünde 'Şerh' kavramı açıklanmış ve şerh usulü hakkında bazı bilgiler aktarılarak Klasik edebiyatta şerh mevzuuna değinilmiştir. Birinci bölümde şairin hayatı, eserleri ve edebi kişiliği hakkında kaynaklarda yer alan bilgiler verilmiştir. Eserin asıl hazırlanış maksadı olan gazellerin (1004-1078) şerhine ise ikinci bölümde yer verilmiştir. Gazeller şerh edilirken daha önce yapılmış olan Divan Edebiyatı şiir şerhlerinden istifade edilmiş ve bu eserlerde yer alan bilgiler doğrultusunda beyitler incelenmiştir. Beyitler incelenirken farklı lügatlar yanında Derleme ve Tarama sözlüklerinden de yararlanılmıştır. Gazeller şerh edilirken ayrıca deyimler, atasözleri ve tasavvuf kavramlar da göz önünde bulundurulmuştur. Bunlarla ilgili kaynak eserlerin adlan ise 'Kaynakça' içerisindedir. Beyitler yukarıda verilen kaynaklar vasıtasıyla şerh edilirken gerekli görülen açıklamalar yapılmış ve şerh edilen beyitler arasında bir uygunluk sağlanmıştır. Bunun için beyitlerin şerhleri ve manaları arasında kopuklukların olmamasına dikkat edilmiştir. Manalar ele alınıp şerh oluşturulurken olması gerektiği üzere- şairin yaşadığı dönem ve şartlar da dikkate alınmıştır. Klasik şerh metodu ile hazırlanan çalışmanın sonuç bölümünde ise -şerh edilen beyitlerden yola çıkılarak- şairin edebi kişiliği ve Divan şiirine katkısı mevzuunda edinilen intihalara yer verilmiştir. Ayrıca bundan sonra yapılacak çalışmalarda dikkate alınabilecek bazı kıstaslar ve metotlar kısaca anılıp beyitler şerh edilirken karşılaşılan güçlükler de belirtilmiştir.
Yaşar Kemal'in İnce Memed romanı üzerine oluşumsal yapısalcı bir inceleme

Yaşar Kemal'in dört ciltlik İnce Memed romanı üzerine yapılan bu çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Edebiyat Sosyolojisi, Oluşumsal Yapısalcı Yöntem ve bu yöntemin içeriği anlatılmıştır. İkinci bölümde Yaşar Kemal'in hayatı, sanatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü, dördüncü, beşinci ve altıncı bölümlerde Yaşar Kemal'in dört ciltten oluşan İnce Memed romanı ilk ciltten son cilde kadar sırasıyla Oluşumsal Yapısalcı Eleştiri metodu kullanılarak incelenmiştir. Sonuç bölümünde çalışmamızda ulaştığımız sonuçlar üzerinde durulmuştur. Çalışmamızın sonunda özel isimler, yer isimleri ve eser isimlerini içeren bir dizin, kaynakça ve özgeçmişş bulunmaktadır.
Sururi'nin Şerh-i Şebistan-ı Hayal-i metin inceleme

Sururi XVI. yüzyıl sanatçılarından olup Osmanlı devletinin en parlak dönemlerinde yaşamıştır. İyi bir eğitim alarak devlet kademesinde üst düzey görevlere gelmiştir. Kanuni'nin oğlu Mustafa'ya öğretmenlik yapmak üzere görevlendirilmiştir. Eserlerini Arapça, Farsça ve Türkçe olarak üç dilde yazmıştır. Eserlerinin sayısı otuzdan fazladır. Tıp, edebiyat, mantık, hadis, tefsir, fıkıh ve şerh alanlarında eser vermiştir. Şerh-i Şebistan-ı Hayal sembolik nitelikte bir eserdir. Şerh, sekiz bolümden meydana gelmiştir. Her bolüm kendi içerisinde alt başlıklara ayrılmıştır. Dini özellikli bazı kelime ve kavramlar sarihin birikimlerine göre çözümlenmiştir. Sembolik bir anlatım diline sahip olan eserin anlaşılması kolay değildir. Şerhler bir eserin daha iyi anlaşılması amacıyla yazdırlar. Şerhlerin eserin anlaşılmasına katkısı olduğu gibi, yasandan devrin kültürünün anlaşılmasına da katkısı vardır. Çalışmamız üç bölümden meydana gelmiştir. İlk olarak 'XVI. yüzyü ve Metin Şerhi' başlığını taşıyan bir giriş bulunmaktadır. Birinci bölümde Sururi'nin hayatı, edebi kişiliği ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde Şerh-i Şebistan-ı Hayal tanıtılmış ve Sururi'nin şerh metodu ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde nüsha tavsifleri, nüshaların değerlendirilmesi ve şecereyle birlikte edisyon kritikli metin yer almıştır. Metinden sonra bibliyografya ve dizin yer almıştır.
Çukurovalı Aşık Mehmet Demirci 'nin hikaye anlatıcılığı üzerine bir araştırma

Yukarı Çukurova olarak adlandırılan Osmaniye ilinin Düziçi ilçesine bağlı Gökçayır köyünde yaşamış Aşık Mehmet Demirci'nin hikaye anlatıcılığı hususundaki sanatkarlığı, gözlem, görüşme yöntemleriyle ve icra/gösterim kuramına göre incelendi. Çalışmanın, Giriş bölümünde Sözlü Kültür Teorisi açısından halk bilimi, Sözlü Gelenek Kavramı, Sözlü Kompozizyon Teorisinin Ortaya Çıkışı ve Performans Teori üzerinde duruldu. Araştırma alanının tarihi, coğrafi konumu, hikayecilik geleneği ve bu geleneğin komşu yörelerle olan etkileşimi Köroğlu Destanı çerçevesinde değerlendirildiği birinci bölümde, araştırmanın konusu, bir gelenek dairesinde/bünyesinde yer alan türkülü halk hikayesi, bunu anlatan aşık, dinleyici çevre, müzik, mekan ve zaman özellikleri üzerinde duruldu. Düziçi hikayecilik geleneğinin dünü ve bugünü, temsilcileri tespit edildikten sonra Aşık Mehmet Demirci'nin hayatı, soyu, sanatkarlığı, kişiliği, repertuvarı ve yörede Köroğlu lakabıyla anılmasının nedenleri açıklandı. İkinci bölümde, Aşık Mehmet Demirci'den derlenen Köroğlu kollan Güney Anadolu eş metinleri ve Behçet Mahir anlatması Köroğlu Destanıyla; diğer hikayeler de yine Güney Anadolu ve diğer yörelerden tesbit edilen benzer ve eş metinleri karşılaştırılarak bazı problemlerin çözümü hususunda görüşler belirtildi. Aşığın farklı zamanlarda anlattığı hikayelerde nasıl dğişiklikler yaptığı araştırldı. Hikayelerdeki nazım/türküler şekil ve müziklerine göre değerlendirildi. Ayrıca aşığın, anlattığı hikayeleri yerelleştirdiği ve her anlatışında hikayeyi yeniden düzenlediği tespit edildi. Üçüncü bölümde, hikayelerin olay örgüsü, motif halkaları, teması, zaman ve mekanı, şahıs kadrosu ve anlatım tarzı incelendi. Dördüncü bölümde, aşık tarafından hikayelerin, icra/gösterim esnasında canlandırılmaları, kullanılan üslubun özellikleri araştırıldı, hikayelerde yer alan söz kalıplan, ara sözler, yansıma kelimeler, deyimler ve atasözleri işlevleriyle birlikte belirlendi. Bunu takibeden kısımda derlemiş olduğumuz hikaye metinleri, ekler kısmında ise aşığın fasıl olarak anlattığı olay vak'a türküler, hikayelerde yer alan bazı türkülerin not alan ve fotoğraflar verildi.
Mukaddimetü'l-Edeb grameri

Mukaddimetü'l-Edeb Grameri isimli bu çalışma Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Yeni Türk Dili Bilim Dalı'na yüksek lisans tezi olarak sunulmak amacıyla hazırlanmıştır. Mukaddimetü'l-Edeb, çeşitli dil unsurlarını bünyesinde barındıran Harezm Türkçesinin söz varlığı, ses ve şekil özellikleri bakımından en önemli eserlerindendir. Çalışmamızın giriş kısmında eserin yazıldığı Harezm bölgesinin tarihi ve dili, eserin yazarı ve özellikleri hakkında bilgi verdik. Daha sonra Mukaddimetü'l- Edeb'den elde ettiğimiz verileri 1. Ses Bilgisi, 2. Kelime Yapımı ve Çekimi, 3. Kelime Türleri, 4. Cümle Bilgisi bakımından inceledik. Ses bilgisinde, kelimelerde görülen ses değişmeleri ve özelikleri ortaya kondu. İsimler ve fiiller kelime yapısı bakımından basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üç bölümde ele alındı. İsimler ve fiillerin aldıkları çekim ekleri ve bunların işlevleri üzerinde duruldu. İsim ve fiillerin dışındaki diğer kelime türleri olan sıfatlar, zamirler, zarflar ve edatlar da ayrı ayrı incelendi. Cümle bilgisinde, metinde yer alan cümleler yapı bakımından sınıflandırıldı.
Ahmet Hamdi Tanpınar'ın günlüğünden ve mektuplarından hareketle psikolojisi

Bu tez çalışmasında öncelikle psikanalitik yöntemlerin önemi üzerinde durulmuştur. Psikanalizin doğuşu ve bilim dünyasına katkıları günümüzde dahi tartışılmaktadır. Psikanalizin ortaya çıkışı ve edebiyat ile ortak alanlarda çalışması ile edebiyat psikolojisi kavramı ortaya çıkmıştır. Freud ve Jung'un edebi metinlere ve sanatçıların hayatlarına ilişkin yaptığı psikanalitik tahliller ile edebi ürünlerin psikolojik olarak aydınlatılması sağlanmıştır. Freud'un Dostoyevski ve Baba Katilliği ismindeki çalışması onun psikanaliz ile edebiyatı ortak bilimler etrafında şekillendirmesine yol açmıştır. Jung'un ise edebiyat ve psikoloji üzerine yaptığı çalışmalar ise Freud'un psikanaliz yöntemini pekiştirecektir. Bu çalışmada Tanpınar'ın hayatını psikanalitik yöntemlerle açıklamaya çalışılmıştır. Daha sonra ise Tanpınar'ın eserlerine çağdaş psikanaliz ışığında değinilmiştir. Böylece Tanpınar'ın hayatında geçirdiği olaylar ve bunların psikolojik yaşantılarının eserlerinin oluşumunda katkısını ortaya koymaya çalışılmıştır.
15.-16. yüzyıl divanlarına göre divan şiirinde sevgili

Bu tez 15 .-16. Yüzyıl Divanlarına Göre Divan Şiirinde Sevgili konusunu ele almaktadır. Aşk odağında kurgulanan ve sevgili, aşık, rakip üçlüsünden oluşan yapının merkezinde bulunan sevgili bütün divan şiirinin anlaşılmasında anahtar role sahiptir. Bu çalışmayla divan şirinde önemli yer tutan, hemen hemen bütün unsurlarla ilgili olan sevgili tipi ve onun etrafında oluşan anlam yükü tahlil edilmiştir. Çalışmada divan şiirinin klasik dönemi olarak tanımlanan 15 .-16. yy'dan 14 divan seçilerek dönem ve şair sınırı çizilmiştir. Divan şiirinin kaynağı ve mecaz örgüsünden başlamak üzere sevgili tipinin kaynağı ve sevgili tipolojisine dair bütün yönler ayrıntılı olarak incelenmiştir. Bu incelemeyle birlikte sevgili tipolojisi oluşturulmuştur. Sevgili ve sevgiliye ait güzellik unsurları, ilgili divanlar taranarak fişlenmiş ve konu tasnifine göre metne dahil edilmiştir. Tespit edilen unsurlar teşbih yönü bağlamında bir araya getirilmiştir. Sonuç olarak divan şiirinde sevgiliye dair müstakil bir eser ortaya çıkarılmıştır.
Edebiyat sosyolojisi bağlamında Leyla Erbil'in öykücülüğü

Yalçın, Seda, 'Edebiyat Sosyolojisi Bağlamında Leyla Erbil'in Öykücülüğü', Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale, 2019. 1950 kuşağı öykücülerinden olan Leyla Erbil, yayımladığı öykü, roman ve diğer türlerdeki eserleriyle toplumsal meselelere ve toplumu ilgilendiren siyasi, sosyal olaylara eserlerindeki yaklaşımı açısından edebiyatımızda önemli bir yerdedir. Bu çalışmada edebiyat sosyolojisinin dünyada ve Türkiye'deki gelişimi üzerine bilgi verilecek olup, bu bilgiler ışığında Leyla Erbil'in öykülerinin edebiyat sosyolojisi bağlamında incelenmesine yer verilmiştir. Öykülerini edebiyat sosyolojisi bağlamında incelediğimiz yazar, yayımladığı üç öykü kitabında da toplumsal meselelere yer vermiş, eserin kaleme alınma sürecinde yaşanan siyasi, sosyal ve kültürel hayata kayıtsız kalmamış aynı zamanda kendi hayatından izdüşümleri de eserlerine konu etmiştir. Bu bakımdan edebiyat sosyolojisi açısından eserleri toplum ve insanın etkileşimi üzerine bilgi vermesi yönüyle ayna niteliğindedir.
Yaşar Kemal'de göç olgusu

Göç olgusu yüzyıllardan beri insanoğlunun hayatında var olmuştur. Gerçek bir olgu olarak göç, zaman içinde değişik sebeplerle bireysel veya toplumsal olarak yaşanmıştır. Birçok milletlerin tarih sayfaları ve edebi eserlerinde her dönem göç olgusunu görmek mümkündür. Göç, ekonomik, sosyal, kültürel birçok olguyu da beraberinde getiren bir etkendir. Sonuç olarak göç veren ve göç alan merkezler daima etkilenmiştir. Ancak göçün bu kadar eski bir olgu olması ve Türk tarihinin her devresinde yaşanmasına rağmen bu konuda edebi yönüyle yapılan araştırma ve inceleme çok az denebilir. Bizler de göç olgusunu, tarih bilgisi ve mübadele konulu edebi eserlerden aldığımız bilgiler ışığında, seçtiğimiz yazar ve eserlerini esas alarak araştırdık. Yapmış olduğumuz çalışmamızda göç olgusunu, meydana getiren sebepleri, Yaşar Kemal'in Bir Ada Hikayesi adlı roman üçlemesinde inceledik. Çalışmamızı, sadece incelemiş olduğumuz, Fırat Suyu Kan Akıyor Baksana, Karıncanın Su İçtiği ve Tanyeri Horozları romanı ile sınırlı tutmadık. Romanlardaki göç olgularını ve göç üzerine anlatılan hadiseleri roman incelemeleri, tarihi belgeler ve arşiv bilgileri ışığında araştırdık. Yaptığımız çalışmalar ve bulguların doğrultusun da roman içerisindeki göç olgusunu ele aldık. Romanların kendi içinde göç olgusunu farklı etkenler ve oluşumuna göre incelenmesi sonucunda bizleri her bir romanı ayrı bir bölüm olarak incelemeye yöneltti. Yaşar Kemal'in, Fırat Suyu Kan Akıyor Baksana romanında Türkiye'den göç eden Rumların ve yaşadıkları göç olgusunu; Karınca'nın Su İçtiği ikinci esrinde Yunanistan'dan göç eden Türk mübadillerin yaşadıkları göç olgusu araştırdık. Bir Ada Hikayesi üçlemesinin son romanı olan Tanyeri Horozları, Osmanlı'nın son dönemi savaşları olan Sarıkamış, Çanakkale ve bağımsızlık savaşlarını konu edinir. Son romanında konu edindiği savaşların sebep olduğu göç ve diğer acıların yanında o dönem içindeki toplumsal aksaklıklar neticesindeki göçlere de değindik. İncelemiş olduğumuz bu üç romandaki savaş, mübadele ve sosyal sebeplerin meydana getirdiği göç olgusunu bilimsel belgeler ışığında vermeye çalıştık. Tezimizde her bir eserin kendi içerisindeki göç olgusunu edebiyat araştırmaları, tarih kitapları ve arşiv bilgileri ışığında incelerken, romanlarımızdaki göçlerin insani yönlerini de ortaya koymaya çalıştık. Yaşar Kemal'in bu üçlemesinin yanında benzer konu ve hikayeleri işleyen romanları da incelememizin içerisine kattık. Bir Türkiye gerçeği olan savaşlar ve mübadele sonucunda oluşan göçleri tezimizde beş ana bölüm halinde tamamladık.
Haldun Taner hayatı, sanatı ve eserleri

Türk tiyatrosunun ve öyküsünün önemli isimlerinden biri olan Haldun Taner aynı zamanda toplumun sıkıntılarına reçeteler üreten bir aydındır. Ellinin üzerinde öykü yazan Haldun Taner, toplumun yozlaşması, yaşama sevinci, ölüm, cinsellik, sosyal eleştiri, fetişizm, özgürlük, sevgi, sömürü gibi temalarda eserler verir. Öykülerindeki kurgu yapısına bakıldığında tek bir gelişim görülmez. Eserin merkezinde bir ve birden fazla kişi olabildiği gibi bir obje, mekan, sembol, durum ve mektuptan yararlanır. Biyografik anlatımın kullanıldığı eserlerde yazar öykü dünyasından hareketle gerçek yaşama ışık tutar. Modern Türk öyküsünde ironi ve alışkanlıkları kırma tekniğini deneyen yazar, bu tarzın edebiyatımızdaki öncüsü olmuştur. Eserleri dil özellikleri bakımından incelendiğinde kelime isim, fiil, sıfat sıralaması ile devam eden bir çizgide gelişim gösterir. Yabancı dil kullanımında da İtalyanca ve Fransızca kelimelerin yoğunluğu dikkat çekicidir. Taner'in tiyatrolarında ise yozlaşma, kentleşme, eleştiri, aldatma ve çatışma temaları ön plana çıkmıştır. Tiyatro sahasında dramatik tarzda eserlerle başlayan Taner, epik tiyatroyla devam edip kabare tiyatrosuyla edebiyatımızda yeni bir çığır açmıştır. Tiyatrolarında da mizah ve ironiyi ön planda tutan yazar, toplumumuzun dertlerini alaysamalı bir dille eleştirir. Yer yer tarihten hareket eden yazarın tüm çabası yaşadığı ülkenin demokrasisine bir şeyler katmaktır. Haldun Taner, günlük konularda yazdığı fıkra ve anı tarzındaki eserlerde de toplumun nabzını tutmaya çalışır. Bu tez, Haldun Taner'in hayatı ve sanatını ele almakla birlikte öyküleri ve tiyatrolarını detaylı bir şekilde inceleyerek edebiyat tarihindeki yerini belirgin hale getirmiştir.