Bir müşterek olarak kent imgesi: İstanbul Bağdat Caddesi örneği

Bu yüksek lisans tez çalışmasının amacı, 'kentsel müşterekler' ve 'kent imgesi' kavramları arasındaki ilişkileri araştırmaktır. Böylece ortak kent imgesinin bir kentsel müşterek olduğu kabulü ile paylaşma, üretim ve katılım kavramları üzerinden tartışılması hedeflenmiştir. Ayrıca Bağdat Caddesi ve çevresi bu tartışma çerçevesinde vaka çalışması olarak yer almaktadır. Kentsel müşterekler düşüncesinin arkasında kentin tüm yaşayanların ortak kullanımına açık bir kaynak olduğu yönündeki düşünce yatmaktadır. Zaten müştereklerle ilgili çalışmalar temel olarak kimseye ait olmayan ama herkesin kullanımına açık kaynakların sürekliliğiyle ilgilenmektedir. Kent çalışmalarından örneklerle müştereklerin kentte karşılık geldiği özyönetim, katılım, üretim ve paylaşım süreçleri tartışmaya açılmıştır. Bunun sonucunda kentin müştereklerin üretimi için uygun bir ortam oluşturduğu görülmüştür. Müşterekler insan ilişkilerine dayalı bir süreci; katılım, işbirliği, özyönetim, üretim ve paylaşım üzerine temellenen toplumsal pratikleri işaret etmektedir. Nitekim günümüzde müşterekler olgusu birçok bilim insanı tarafından bir bileşen üçlemesiyle açıklanmaktadır: 'Kaynak' , 'Ortaklaşma' , 'Paydaşlar' . 'Kaynak' paylaşılan ve faydalanılan şeyi temsil etmekte; 'Ortaklaşma' müşterek üretim mekanizmalarını işaret etmekte; 'Paydaşlar' ise katılımcılar arasındaki ilişkiler bütününden söz etmektedir. Bu tanıma göre kentsel müşterekler, kentteki kamusal varlıklardan başka, insanların bir araya gelme, mekan üretme ve kullanma süreçlerinin bütününü kapsamaktadır. Diğer yandan kent imgesi, içinde yaşayan bireylerin kente ortak bir takım kavramlarla zihinsel karşılıklar üretmesidir. Kent imgesi hem kentte bulunmanın sonucu hem de kentli olma durumunun nedeni olabilir. Bireylerin zihinlerindeki bu ortak tanımın hem kent mekanı üzerinden somut hem de bireylerin ilişkileri üzerinden soyut dayanakları vardır. Bu yüzden bu iki durumda da bireylerin bir araya gelme biçimleri, kent imgesinin toplumca üretilmesi ve bu imgenin kent hayatı üzerindeki etkileri kentsel mekan üzerinden tartışılmıştır. Kent imgesinin bireyler tarafından ortaklaşa üretilen bir mekansallaşma biçimi olduğu vurgulanmıştır. Böylece kent imgesi ve kentsel müşterekler kavramları arasındaki paralellikler açığa çıkarılmak istenmiştir. Bu çalışma ayrıca Bağdat Caddesi ve çevresi örneğinde kent imgesinin izini sürmeyi, müşterekler üzerinden bir okuma kurgulamayı amaçlamıştır. Bu bölgenin seçilmesinin nedeni, ayırt edici bir kent imgesine sahip olmasıdır. Gerçekten de kentlilerin zihninde bu yerleşim yeri parçası olduğu İstanbul'dan farklı algılanmaktadır. Özellikle üç imge bu noktada öne çıkmaktadır: Sayfiye, Yeşil ve Modern. Bu üç imge tarihsel süreçte incelenerek, yukarıda belirtilen 'Kaynak' , 'Ortaklaşma' ve 'Paydaşlar' kavramları ışığında tartışılmıştır. Bu sayede buraya özel kent imgesinin paylaşma, üretim ve katılım süreçleri üzerinden, yani müşterekler zemininde açılması hedeflenmiştir. Başka bir değişle, bu bölgede müşterek kent imgesi okunmaya çalışılmıştır. Diğer yandan, kent mekanını dönüştüren olaylara da değinilmiş, kent imgesine etkisinden kısaca bahsedilmiştir. Kentin modern, sayfiye ve yeşil imgelerinin farklı dönemlerin farklı mekansallıkları içerisinde tekrar üretilebildiği görülmüştür. Kent imgesinin bu şekilde katmanlaşabilmesini sağlayan ise her dönem ortaklaşma pratiklerinin varlığı ve paydaşların kent üzerindeki tasarrufu olarak gözükmektedir. Günümüzde yaşanan 'kentsel dönüşüm' sürecine kısace değinildiğinde ise kentin müşterek üretim süreçlerinin dışında, serbest piyasa prensipleri uyarınca değiştiği, ayrıca bu değişimde merkezi otoritenin mevzuat üzerinden yerel yönetimden daha etkili olduğu görülmektedir. Bu sürecin üreteceği kent imgesinin, müşterek yöntemlerle üretilen kent imgesinden farklılaşacağı düşünülmektedir.