İdarenin sorumluluğu: Kusura dayanan sorumluluktan kusura dayanmayan sorumluluğa gidiş

İdarenin sorumluluğu kurumu özel hukuk sorumluluk kurumu ile kıyaslanacak olursa oldukça geç bir dönemde ortaya çıkmıştır. Özel hukukta sorumluluğun kökleri Roma Hukukuna kadar eskiye dayanırken idarenin sorumluluğu kurumu çok daha sonra gündeme gelebilmiştir. İdarenin sorumluluğu kurumunun bu denli geç ortaya çıkmış olması devlet ve egemenlik konularına ilişkin yaklaşımla bağlantılı olarak açıklanabilir. Nitekim idarenin sorumluluğu kurumu devlet ve egemenlik konularındaki yaklaşımın değişimi ve özellikle de hukuk devleti fikrinin gelişimi ile gündeme gelmiş ve hukuk devleti ile birlikte gelişmiştir. Hatta hukuk devleti idarenin sorumluluğu kurumunun dayandığı temel olmuştur. Ayrıca hukuk devletinin gerçekleşebilmesi için, diğer koşullar yanında, idarenin sorumluluğu anlayışının da kabul edilmesinin gerekli olduğu kabul edilmiştir. Hukuk devleti fikri ile gündeme gelip gelişen idarenin sorumluluğu kurumu özel hukuktaki sorumluluk kurumundan çok daha sonra ortaya çıkmış olmasının etkisiyle, özel hukuk tarafından geliştirilmiş olan sorumluluk ilke ve kavramlarının etkisinde kalmış ve bu ilke ve kavramlardan yararlanmıştır. Ancak idarenin sorumluluğu hiçbir zaman özel hukuk sorumluluk kurumunun bir parçası olmamıştır. Aksine ortaya çıktığı zamandan itibaren hem kurum olarak hem de kullandığı kavramlar açısından özel hukuktan bağımsız bir niteliğe bürünmüştür. İdarenin sorumluluğunun bağımsızlık niteliği idare hukukunun ve idare hukukuna tabi ilişkilerin kendine özgü niteliklerinden kaynaklanmaktadır. Tezde de idarenin sorumluluğunun kendine özgü yapısı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bunun için de idarenin sorumluluğu kurumu, bu kurumun temeli olan, hukuk devleti fikri ışığında incelenmeye çalışılmış ve tez kapsamında incelenen tüm konu ve kurumlar sonuç olarak hukuk devleti fikrine uygun olup olmamaları açısından değerlendirilmeye çalışılmıştır. Tezde idarenin sorumluluğunun kendine özgü yapısını ortaya koymak amacı ile gerekli olduğu ölçüde özel hukuktaki sorumluluk kurumuna da değinilmiştir. Tezin birinci bölümünde, devletin ve idarenin sorumluluğu konusuna genel olarak değinilmiştir. Bu bölümde öncelikle devletin ve idarenin sorumluluklarının kabul edilmediği dönemlerden ve bu dönemlerde devlete ve egemenliğe ilişkin yaklaşımlardan bahsedilmiştir. Daha sonra ise, devletin ve idarenin sorumluluğunun kabul edilmesine etkileri açısından devlete ve egemenliğe ilişkin yaklaşımlardaki dönüşümlere değinilmiştir. Günümüzde devletin ve idarenin sorumlu olmadıkları yönündeki anlayışın geçerliliğini yitirdiği belirlendikten sonra, idarenin sorumluluğunun temeline ilişkin tartışmalara yer verilmiştir. Birinci bölümün son başlığında ise, idarenin sorumluluğu kurumunun kendine özgü nitelikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Devletin ve idarenin sorumluluğu konusunda birinci bölümde verilen genel bilgilerden sonra ikinci bölümde önce idarenin kusura dayanan sorumluluğuna daha sonra da idarenin kusura dayanmayan sorumluluğuna yer verilmiştir. İdarenin kusura dayanan sorumluluğu ve kusura dayanmayan sorumluluğu idare hukukuna özgü yapılan itibarıyla ortaya konulduktan sonra, idarenin sorumluluğunda kusura dayanan sorumluluktan kusura dayanmayan sorumluluğa gidiş değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme sırasında ise, daha çok idarenin kusura dayanmayan sorumluluğu hakkındaki benimsenmesi kolay olmayan yaklaşım ve uygulamalara değinilmiştir.