Tanzimat'tan cumhuriyet'e musiki ve yasaklar

Orta Asya'dan başlayarak Türk kültürü içerisinde gelişimini sürdüren Türk musikisi nesilden nesile aktarılarak Osmanlı Devleti'ne kadar gelmiştir. Bu birikim Osmanlı Devleti'nde de zenginleşerek devam etmiş, fakat tarihsel süreç içerisinde farklı kültürler ile meydana gelen etkileşim neticesinde kültür ve sanat gibi bazı unsurlar da değişim ve dönüşüm yaşanmıştır. Yaşanan bu değişimin etkisinde kalan unsurlardan birisi de musikidir. Klasik dönem olarak isimlendirilen Osmanlı'nın 1600'lü yıllarından sonra Dünya'da meydana gelen siyasi gelişmeler neticesinde Osmanlı toplumunda da bir dönüşüm süreci başlamıştır. Bu dönüşüm sürecine kavramsal olarak Batılılaşma adı verilmiştir. 1600'lü yıllardan sonra kendisini yoğun bir şekilde gösteren musiki alanındaki değişim zamanla farklı yönlere kaymaya başlamış ve meydana gelen siyasal gelişmelerin de etkisi ile bazı yaptırımların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Duraklama, Lale Devri, Fransız İhtilali, Sanayileşme, Tanzimat, Meşrutiyet, Cumhuriyet gibi dönemler her alan gibi musikiyi de bir değişim sürecine sokmuştur. Dünya'da ve Osmanlı topraklarında yaşanan siyasal gelişmeler neticesinde Cumhuriyet dönemi aydın kesiminin de yetiştiği Tanzimat ve Meşrutiyet dönemleri yeni bir musiki türünü topluma kabul ettirmeye başlamıştır. Osmanlı Devleti'nin duraklama, gerileme ve yıkılma dönemlerinde sanat alanında meydana gelen değişiklikler Osmanlı Devletinden kalan topraklar üzerine kurulacak olan Türkiye Cumhuriyeti'nin musiki kültürünün altyapısını oluşturacaktır. Yasaklanan kültürel ve sanatsal mirasın yerine konulacak olanın Batı ile sentez yapılmış yerli / milli bir nitelik taşıması için çaba sarf edilecektir. Bu çabayı sarf edenlerin başarılı olup olmadıkları aydın kesim tarafından hala tartışılmaktadır. Sokullu Mehmet Paşanın ölümü ile başlayan Duraklama döneminden Erken Cumhuriyet Dönemi olarak isimlendirdiğimiz dönemin siyasal gücü Tek Parti iktidarının sonra erdiği 1950 yılına kadar yaşanan süreçte çeşitli sebeplerle musiki alanında yasaklar uygulanmıştır. 344 yıllık bu sürecin son 27 yılı olan 1923- 1950 yılları arasındaki inkılaplar neticesinde ortaya çıkan yasak uygulamaları 317 yıllık kültürel, siyasal, sosyolojik birikimin sonucudur. Uygulanan bu yasakların etkisi ile toplumda bazı tepkiler meydana gelmiştir. Musiki yasakları neticesinde Mısır radyolarındaki musikiye yönelen Türk toplumu, devletin uygulamaya çalıştığı sentez fikrini farklı şekilde uygulamaya koyarak arabesk adını verdiğimiz bir musiki türünün ortaya çıkmasına neden olmuştur. Ortaya çıkan musiki türü Batı ile Doğu musiki kültürü arasında kalmış bir nitelik arz etmektedir. Çalışmamızda, Tanzimat dönemi ve sonrasında ortaya çıkan musiki yasaklarının temellerinin atıldığı III. Osmanlı döneminden başlayarak Tek Parti iktidarının sona erdiği 1950 yılına kadar Türk musikisinin geçirdiği aşamalar, toplumsal düzen içerisindeki gelişmeler neticesinde Türkiye Cumhuriyeti topraklarında ortaya çıkan musikisi alanındaki yasaklar ve yasakların kaldırılmasına kadar oluşan toplumsal ve kültürel altyapı incelenecektir. Ayrıca Siyasal gelişmeler dışında Türk musiki enstrümanlarına getirilen yasaklar, dini kriterlerin yasaklara etkisi gibi çeşitli nedenlerle Osmanlı İmparatorluğu ve Cumhuriyet döneminde Türk musikisi ile ilgili yasaklarda incelenecektir.