turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Sakarya government house and the transformation of the city center during the second half of the 20th century

Bu çalışma 1955 yılında Bayındırlık Bakanlığı tarafından düzenlenen ulusal bir yarışma sonucunda inşa edilen Sakarya Hükümet Konağı binasına odaklanmaktadır. Sakarya Hükümet Konağı, hem dönemin koşullarını ve mimari yaklaşımlarını yansıtması, hem de Adapazarı şehri ile olan güçlü ilişkisi ve gelişimine katkıları açısından önemli bir örnek teşkil etmektedir. Çalışmada, Enis Kortan, Harutyun Vapurciyan, Nişan Yaubyan ve Avyerinos Andonyadis tarafından tasarlanan bu binanın, 1960 yılında açılması ve 1999 Adapazarı depreminde aldığı ciddi hasarın ardından, 2003 yılında yıkılmasına kadar olan süreçte, şehir merkezinin dönüşümündeki rolü incelenir. Bu doğrultuda, Sakarya Hükümet Konağı kompleksi iki temel bağlamda tartışılacaktır; öncelikle mimari özellikleri incelenerek bina ölçeğinde, ikinci olarak da kompleksin kentle, özellikle bu yapı sayesinde önemli bir dönüşüm geçiren Adapazarı şehir merkeziyle etkileşimine odaklanarak daha geniş şehir ölçeğinde incelenecektir.
Osmanlı başkentlerinde XVIII-XX. yüzyıl türbelerinde kalemişi süslemeler

Yüzyıllar boyu geleneksel Türk Sanatının önemli bir bölümünü süsleme sanatları oluşturmuştur. Bu alan içerisinde değerlendirilen kalem işi süsleme farklı malzemeler üzerine birçok teknikle uygulama alanı bulmuş, özellikle Osmanlı Devleti'nin Klasik Döneminde belli bir uslup oluşturarak iç mekanların mimari oluşumunu desteklemiş ve XVII. yüzyılın sonuna kadar birçok yapı türünde zengin motif ve renk kullanımla-rındaki aidiyetle uygulanmıştır. Ancak XVIII. yüzyıl ve devam eden iki yüzyıl, süsleme sanatları açısından önemli bir dönemi ifade etmektedir. Batı ile temasın başladığı XVII. yüzyıl ve onu takiben Batılılaşma olarak adlandırılan XVIII. yüzyıl, İstanbul'da sanat alanında yeni bir dönemin başlamasına sebep olmuş ve 'Türk Barok Mimarisi' diye adlandırılan üslupta yapılar oluşturulmaya başlanmıştır. Dönemin tüm yapı gruplarında başlayan değişimden türbe mimarisi de etkilenmiş ve 1755 tarihli Nuruosmaniye Türbesi'nde izlenen ilk batılı etkiler süreç içinde devam etmiştir. Mimaride izlenen bu değişim, asıl etkisini aslında mimariye bağımlı gelişen süsleme programında göstermiştir. Süsleme sanatlarına yansıyan batı etkisi, Osmanlı Sanatında kendinden olmayan motiflerin ve kompozisyonların ithali süreciyle başla-mış ve XVIII-XX. yüzyıllar arasında kendi içerisinde farklı üslup anlayışlarının izlen-diği yeni bir dönemin başlangıcını oluşturmuştur. Tez konusu olan 'Osmanlı Başkentlerinde XVIII-XX Yüzyıllar Arasında Türbe Yapılarındaki Kalem işi Süsleme Programı' adlı doktora çalışmasında, Bursa, Edirne ve İstanbul'da üç yüzyıl boyunca Osmanlı Devleti'ndeki Batılılaşma etkilisiyle oluşan türbe mimarisindeki kalem işi süsleme üslubunun yansımaları ve gelişimi, örnekler üzerinden kronolojik olarak incelenmiş ve Türk süsleme sanatındaki yeri ve önemi vurgulanmıştır.
Ta'lik kitabeler

Çalışmamız, Osmanlı mimari yapılarında bir yapı elemanı olarak kullanılmış kitabe örnekleri içerisinde Ta' lik yazı karakteri ile yazılmış olanların belirlenmesini içermektedir. Tezimizin gelişim sürecinde, İslamiyet'in doğuşundan bu yana hat sanatı tarihini, bu sanat dalının bir çeşidi olan Ta' lik yazının doğuşu ve gelişimini, hattatları ve yapıtlarını irdeledikten sonra Türk Ta' lik yazısını ele aldık. Ta' lik kelime anlamıyla asma, asılma, askıda kalma anlamına gelmektedir. Birleşen ve birleşmeyen harflerin bağlanmasıyla meydana gelmiş, okunması son derece güç olan ve günümüzde İran' da Nesta' lik olarak bilinen yazının ilk şeklidir. Biz de incelememiz sürecin de konu içerisinde Ta' lik ya da Nesta' lik olarak söz edeceğiz. Ta' lik yazıda biri İran Nesta' lik, diğeri Türk Nesta' lik ekolü olmak üzere iki ekol vardır. Ta' lik hattını kullanan İslam ülkeleri içerisinde Türkler hariç diğerleri İran ekolünü benimseyip bu ekole bağlı eserler vermişlerdir. Türkler ise, İran' da Safavi devletinin en kuvvetli hattatı İmad' ı tanıyıp daha sonra 18. yy.'da Mehmed Es'ad Yesari öncülüğü ile kendi görüş ve sanat anlayışına uygun yeni bir ekolün ilk adımını atmışlardır. 19. yy.'da batılılaşma sürecinde kullanım alanı tam manasıyla kitabet yazısı haline dönüşen Ta' lik yazıyı bu sanat dalında eser vermiş hattatların, ölüm tarihleri sırasına göre hayatları ve bu süre içerisinde vermiş oldukları eserleri kullanım alanlarıyla birlikte inceleyeceğiz.
Üsküp'te Sultan Murad Külliyesi

Kuzey Makedonya'nın başkenti Üsküp'te Sultan II. Murad tarafından M. 1436 / 1437 tarihinde inşa ettirilen Sultan Murad Camii ve müştemilatı bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Sultan Murad Külliyesi'nin Üsküp şehri ve şehirdeki müslümanlar açısından önemini anlayabilmemiz açısından önce Üsküp tarihi ve eserin banisi Sultan II. Murad hakkında araştırma yapılarak, bilgi verilmiştir. Üsküp'te şehir merkezine hakim bir tepe üzerinde yer alan külliye, Osmanlı erken dönem külliyelerindendir. İnşa edildiğinde cami, imaret ve medreseden ibaret olan külliyeye sonradan iki türbe, hazire, saat kulesi ve mektep / evkaf idaresi eklenmiştir. Yaptığımız çalışma kapsamında külliyenin günümüze ulaşan ve ulaşmayan mevcut birimleri tespit edilmiş, ulaşan birimler malzeme, teknik özellikler, mimari ve süsleme elemanları bakımından incelenmiştir. Yapılan kaynak ve alan araştırmalarıyla külliyenin geçmişşteki ve günümüzdeki durumları ortaya konarak, bir sonuca ulaşılmış ve özellikle Sultan Murad Camii'nin erken Osmanlı mimarisindeki yeri tahlil edilmiştir.
Bristol Psalter Resimli El Yazmasındaki ikonografik kompozisyonlar (British Library - Add Ms 40731)

Bristol Psalter resimli el yazmasındaki minyatu rlerin konu alındığı bu çalışma 'giriş', 'katalog', 'değerlendirme' ve 'sonuç' olmak u zere dört bölu mden meydana gelmektedir. Konunun tanımının yapıldığı giriş bölu mu nde, konuyla ilgili yayın ve araştırmalara değinilmiş, tezde kullanılan yöntem açıklandıktan sonra Bristol Psalter el yazmasından veMezmurların nasıl ve kim tarafından bestelendiği, İbraniler ve Hristiyanlar için olan önemi ve litu rjik kullanımından söz edilmiştir. El yazması ve mezmurlar hakkında bilgi verdikten sonra ise Marjinal Psalterler grubuna giren incelenen el yazmasının gu nu mu ze ulaşan diğer örnekleri de belirtilmiştir. İkinci bölu mde el yazmasındaki minyatu rlerin incelendiği katalog yer almaktadır. Burada 89 adet kompozisyon tanımlanmış ve her örnek yer aldığı sayfadaki mezmurlara göre incelenerek ikonografik olarak yorumlanmıştır. Katalog bölu mu nden sonra incelenen minyatu rlerin u slup, kompozisyon du zenleri, figu rler ve konular gibi çeşitli özelliklerinin belirlendiği değerlendirme bölu mu gelmektedir. Bu bölu mde el yazmasındaki minyatu rlerin kendi içinde bir değerlendirmesi dışında diğer Marjinal Psalterlerle olan bir karşılaştırılması da yapılmıştır. Sonuç bölu mu nde ise çalışma da elde edilen veriler ile Marjinal Psalterler de yer alan ikonografik kompozisyonların Bizans Sanatı ve sanat tarihi içerisindeki yerleriyle birlikte taşıdıkları önem belirtilmiştir.
Maçka'da bulunan ortaçağ ve sonrası Hıristiyan yapılarının duvar resimleri

Maçka'yı da sınırları içerisine alan Trabzon şehri bulunduğu stratejik konum itibari ile Karadeniz Bölgesi'nin en önemli ticaret ve liman kentlerinden birisidir. Liman avantajının yanı sıra ılıman iklim ve verimli topraklara sahip olması bölgenin pek çok millet tarafından yerleşim yeri olarak tercih edilmesine sebebiyet vermiştir. Kent tarih boyunca üzerinde barınma imkanı bulan birçok farklı millete ait inanç, sanat ve kültürlerin izlerini taşımaktadır. Bölgede Roma, Bizans, Trabzon İmparatorluğu ve Osmanlı dönemine ait eserler günümüze kadar ulaşmıştır. Trabzon halkına ilk olarak Hz. İsa'nın havarilerinden St. Andrew tarafında tanıtılan Hıristiyanlığın Roma İmparatoru Diocletian (284-305) döneminde hareketlenmeye başladığı bilinmektedir. Bizans döneminde devam eden Hıristiyanlık faaliyetleri Komnenoslar döneminde bölgede iyice hakim duruma gelmiştir. Osmanlı dönemine kadar bölgede yaygın olarak görülen Hıristiyanlık, Osmanlı Devletinin yüzyıllar boyunca farklı dil, din ve kültüre sahip topluluklara göstermiş olduğu hoşgörülü yaklaşım ile bölgede varlığı sürdürmeye devam etmiştir. Hıristiyanlığın yayılmasıyla birlikte ibadet alanlarına duyulan ihtiyaç artmış ve bunun sonucu olarak Maçka'da birçok manastır, kilise ve şapelin inşası gerçekleşmiştir. Çalışmamış kapsamında Maçka ilçesinde, Ortaçağ ve sonrasına tarihlendirilen 12 kilise, 14 şapel olmak üzere toplamda 26 yapıda yer alan 391 sahnenin detaylı şekilde katalog tanımlaması, incelenmesi ve değerlendirilmesi yapılarak resimlerin dönem içerisindeki üslup özelliklerine ve etki alanlarına değinilecektir.
Geleneksel Bolvadin evleri

Afyonkarahisar İline bağlı Bolvadin ilçesi merkezinde bulunan geleneksel konutların çalışma konusu olarak seçilmesi mimari ve süslemeleriyle Türk ev mimarisi bakımından önemini ortaya koymaktır. Daha çok 19. yüzyıl ve 20. yüzyıl ortalarına kadar giden Bolvadin evleri genellikle iki katlı, kırma çatılı, dış ve iç sofalı planda yapılmış örneklerdir. Küçük bir avlu içerisinde yer alan bu evler genellikle sokak ve caddeye açılacak biçimde konumlandırılmıştır. Bu özellikleri ve cephe unsurlarıyla Bolvadin evleri sokak dokusuna derinlik kazandırdığı görülmektedir. Bu nedenle Bolvadin evleri özgün durumunu oldukça korumuş olmaları bakımından çalışma konusu olarak tercih edilmiştir. Tez konusu olarak belirlediğimiz Bolvadin merkezdeki yaklaşık doksan civarındaki tescilli evden sadece otuz beş örnek ile sınırlandırılmıştır. Çalışmaya dahil edilen örnekler daha çok dış cephe tasarımları ve plan kurgusu bakımından birbirleriyle yakın benzerlik içindedir. Öncelikle incelenen evlerin malzeme ve teknik, plan tipleri ve elemanları, cephe unsurları ve süslemeleri açıcından ayrıntılı biçimde katalog tanımlamaları yapılmıştır. Daha çok taş ve kerpiç malzemenin kullanıldığı bu evlerin ilk örneklerinde düz toprak damlı oldukları ancak son dönem örneklerinde ise kırma çatı ile örtüldükleri görülmüştür. Dış beden duvarları alt katlarda taş üst katlarda ise kerpiç veya moloz taş dolgulu iç mekan bölmelerinde ise bağdadi duvar şeklinde olduğu görülmektedir. Plan bakımından dış ve iç sofalı şemaya sahip evlerin oda iç düzenlerinde de geleneksel Türk odasında gördüğümüz çiçeklik, yüklük, gusülhane ve ocakların belirli bir kurgu içerisinde yerleştirildiği görülmektedir. Bolvadin evleri için tek farklı uygulama çiçekliklerin yüklüğün bir parçası olmayıp sofaya bakan oda duvarlarına bağımsız yerleştirilmiş olmalarıdır. Ayrıca oda içlerinde daha çok pencere önlerinde bulunan makat dedikleri sedirler dikkat çekmektedir. Çalışmamızda yer alan evlerin süsleme unsurları dış ve iç cephelerde dengeli bir biçimde uygulanmıştır. Cephelerde özellikle evlerin giriş bölümleri ve onun üzerine gelen saçak uygulamaları alışık olmadığımız bir biçimde tasarlanmışlardır. İç mekanlarda ise süslemeler daha çok kapı kanatları, yüklükler, tavan kaplamaları, çiçeklikler ve ocak yaşmaklarında yoğunlaşmaktadır. Bütün bu özellikleriyle Bolvadin evleri bulunduğu coğrafyanın iklim koşullarına bağlı olarak kültürel değerlerini de koruyan kısmen orta Anadolu'nun kısmen de İç Ege'nin konut mimarisiyle yakın benzerlikler göstermektedir. Bu çalışma ilk defa tanıtılan Bolvadin evlerinin tarihsel önemini ortaya koyacaktır.
19. yüzyıl tezhip sanatında tığ

Bu çalışmasında, 19. Yüzyıl tezhiplerinde yapılmış olan tığ örneklerinden yola çıkarak, döneme özgü tasarım, renk, motif ve teknik özellikleri incelenmiştir. Bu amaçla geçmişşten günümüze ulaşan eserleri daha iyi anlamak, geleceğe bir nebze olsa da ışık tutabilmek amaç edinilmiştir.
19. yüzyıl Türk cam sanatında yeni yönelimler: Beykoz Cam ve Billur Müzesi kişisel bakım objeleri

Geçmişten bugüne insan yaşamında çok önemli bir yere sahip olan cam, her dönemde yeni tekniklerle, formlarla ve süslemelerle değişimlere uğrayarak hayatımızda yer edinmiştir. Bu tezin amacı, 19. yüzyılda Türk cam sanatında yaşanan yeni yönelimleri incelemek ve bu yönelimlerin bir göstergesi olarak günümüzde Beykoz Cam ve Billur Müzesi'nde sergilenen, Avrupa'nın önemli cam merkezleri olan Baccarat ve Bohemya fabrikalarından talep edilen kişisel bakım objelerinin bir kataloğunu oluşturmaktır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümünde; camın tanımı, cam fırınları, cam biçimlendirme ve süsleme teknikleri hakkında bilgi verilmiştir. Camın genel tarihine kısaca değinildikten sonra Osmanlı cam sanatı ile Avrupa'nın önemli cam merkezlerinin gelişim ve etkileşimleri incelenmiştir. Türk cam sanatının gelişimini yansıtan ve çalışmamızın kataloğunu oluşturan eserlerin bulunduğu Beykoz Cam ve Billur Müzesi kısaca tanıtılmıştır. Katalog bölümünde; 25 parfüm şişesi, 4 parfüm kutusu, 4 pudra kutusu, 4 kolonya şişesi ve 6 parçadan oluşan Baccarat-kişisel bakım seti ile 7 parçadan oluşan Moser-kişisel bakım seti olmak üzere 50 eser tanıtılmıştır. Tezimizin üçüncü bölümünde ise, kataloğumuzda yer alan Baccarat ve Bohemya fabrikalarında üretilen kişisel bakım objelerinin değerlendirilmesi yapılmıştır.
Kayseri Pınarbaşı ilçesindeki Türk Dönemi mimari anıtları

Pınarbaşı zengin tarihi eser sayısı ile geçmişşin izlerini yansıtan önemli ilçelerimizden bir tanesidir. İlçe; tarihin önemli medeniyetlerine ev sahipliği yapmıştır. Günümüze taşıdığı zengin mimari mirasıyla dikkati çeken Pınarbaşı'nın merkez ve köylerinde bulunan cami, türbe, hamam, çeşme, okul ve kütüphane yapıları tezimizin konusu oluşturmaktadır. Tez; giriş, katalog, değerlendirme ve sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. Birinci bölümde; konunun tanımı ve sınırları, konunun önemi, araştırma yöntemi, konu ile ilgili kaynaklar ve Pınarbaşı ilçesinin kuruluşu ve tarihçesi başlıkları ele alınmıştır. İkinci bölüm; tezin kataloğunu oluşturmaktadır. Katalog kısmı camiler, türbeler, hamamlar, çeşmeler, okullar ve kütüphaneler olmak üzere altı ana başlık altında ele alınmış ve eserler tüm yönleriyle tanıtılmıştır. Üçüncü bölümde; Pınarbaşı ilçesindeki Türk dönemi mimari eserleri içerisinde olan her bir yapı türü plan tipolojisi, malzeme, süsleme, kitabe, yapı elemanları alt başlıklarında değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Dördüncü bölümde; araştırma kapsamında incelenen tüm yapılar hakkında tespit edilen bulgular ortaya konmuştur.
İznik Roma Tiyatrosu Kazısı seramik buluntuları

Bursa ilinin 86km. doğusundaki İznik ilçesi verimli arazisi, askeri ve ticari yollar üzerinde olması balonundan yüzyıllarca önemli bir yerleşim merkezi olmuştur. Çalışmamızın konusu 'İznik Roma Tiyatrosu Kazısı Seramik Buluntuları' dır. Milattan Sonra II. yüzyılın başında Roma imparatoru Trajanus (98- 1 17) tarafından inşa edilen açık hava tiyatrosundaki kazı çalışmaları Dr. Bedri Yalman başkanlığında 1997- 1998 yıllan hariç, 1980 yılından beri sürmektedir. Tiyatro kazısında ele geçen seramik buluntular Hellenistik, Roma, Bizans ve Osmanlı dönemine kadar kesintisiz bir kronolojiyi devam ettirmektedir. Bu çalışma 1980- 1995 yıllan arasında yapılan kazılarda ele geçen Osmanlı dönemine ait seramikleri, fırınlan ve finn malzemelerini kapsamaktadır. Bunlara ek olarak Osmanlı seramik tarihine ışık tutacak önemli bilgiler veren sırsız, yan mamul seramik parçalan da ele alınmıştır. Çalışmanın amacı, Tiyatro alanı üzerinde ele geçen Osmanlı seramiklerini belirli bir sistem içinde gruplara ayırarak malzeme ve teknik bakımdan tanıtmak, tiyatro alanı üzerinde hangi teknikte üretimin yapıldığını, üretimin niteliğini, çeşitliliğini belirlemek, ne zamana kadar bu alanda faaliyetlerin sürdüğünü ortaya koymak, seramiklerin tiyatro alam üzerinde yayılımlannı tespit etmek, kap türlerini belirleyerek, tipolojilerini yapmaktır. Aynca bu alanda ele geçen seramik finnlanm ve finn malzemelerini tanıtmak, özelliklerini belirlemek, alandaki üretimin teknolojisini ortaya koymaktır. Çalışmamız kapsamında yer alan katologda 502 parça tanıtılmıştır. Seramikler öncelikle hamur renklerine göre kırmızı ve beyaz hamurlu olmak üzere iki ana gruba ayrılmıştır. Kırmızı hamurlu seramikler tekniklerine göre sıralu, tek renk sırlı, baskı tekniği ve ithal örnekler ve yerel üretim olarak dört ana başlıkta incelenmiştir. Sıram tekniği içinde astar boyama, boyama, kazıma, boyalı kazıma tekniğinde bezemeli seramikler yer almıştır. Beyaz hamurlu seramikler sıram ve tek renk sırlı olarak iki ana başlık aranda toplanarak, sıram boyama tekniği kapsamında mavi-beyaz, üç renkli, çok renkli ve renkli astar boyama tekniğinde seramikler ele alınmıştır. Tiyatro kazısında bulunan dört seramik firını kalıntısı, seramik atölyesine ait kalıntılar, seramik ve kül çöplükleri ve kap tipleri ayrı başlıklar altoda incelenmiştir. Sonuç olarak tiyatro kazısında ele geçen Osmanlı seramikleri, finnlar ve diğer buluntular sayesinde 14. yüzyıl ortalarından 17. yüzyıl sonlarına kadar bu alan üzerinde üretimin yapıldığı belirlenmiştir. Tiyatroda gelişmiş, kaliteli beyaz hamurlu seramiklerle birlikte halka yönelik, yayınlarda yer almayan kırmızı hamurlu seramik üretiminin varlığı yeni gruplarla ortaya konmuştur. Devam eden Roma tiyatrosu ve diğer iznik kazılarında toprak yüzeyine çıkacak yeni buluntular Osmanlı seramik sanatı hakkında yeni bilgilere ulaşmamızı sağlayacaktır.
Lamiİ Çelebi'nin Maktel-i Al-i Resul adlı eserinin tasvirli bir nüshası: İstanbul Türk ve İslam Eserleri Müzesi T1958

Tezimin esas konusunu ünlü Osmanlı şairi Lamii Çelebi'nin, Maktel-i Al-i Resul adlı eserinin Türk ve İslam Eserleri Müzesi'ndeki T 1958'de kayıtlı yazma nüshasında bulunan resimlerin incelenmesi oluşturmaktadır. Aynı eserin Londra Biritish Library Or. 7238'de ve Polonya Krakow'da Czartoryski Kitaplığın'da Nr.2327 III'te kayıtlı nüshalarında bulunan resimlerle de karşılaştırmalı değerlendirilmesi yapılarak, ikonografi, üslup ve kompozisyon düzeniyle ilgili özellikleri anlatılmıştır. Yukarıda adı geçen üç nüsha dışında bir de parçalanarak çeşitli müzelere dağılan tek yapraklar halinde olan bir nüshadan kalan üç resim değerlendirilecektir. XVI. yüzyıl Safevi devri etkilerinin görüldüğü Maktel-i Al-i Resul nüshalarındaki resimlerde daha çok savaş, ölüm, ve biat sahneleri karşımıza çıkmaktadır. Maktel türünde bir eser olan bu yazmanın konularını Hz. Muhammed ve ailesinin din uğruna yaptıkları savaşlar ön plana çıkarılmakta, özellikle Kerbela olayında şehit edilmeleri bu eserdeki tasvirlerde karşımıza çıkmaktadır. Resimlerde Hz. Peygamberin yeğeni ve damadı olan Hz. Ali, onun oğulları Hasan ve Hüseyin'in ön plana çıkarılarak, bu kişiler kahraman ve kutsal kimlikleri vurgulanacak şekilde tasvir edilmişlerdir. İslam dünyasına damgasını vuran Kerbela olayı özellikle Şii çevrelerin ilgisini çekmesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Maktel türünde eserler yüzyıllar boyunca Şii çevrelerce toplantılarda okunarak din büyüklerini anma amacı gütmüştür. Ehli Beyt'in bazı üyelerinin yaptığı savaşlarda çektikleri acılar ve katledilmelerinin İslam dünyasında derin üzüntü yaratması bu türdeki eserlerin yazılmasını doğurmuştur. Bu eserlerin resimlendirilmesinin XVI. yüzyılın ikinci yarısı ve XVII. yüzyılın başlarında Bağdat'ta gerçekleşmesi burada görevlendirilen Osmanlı devlet adamlarının resimli kitap üretimine maddi manevi katkılarından olmalıdır. Özellikle Sokollu Mehmet Paşa'nın oğlu Hasan Paşa'nın 1598 yılında Bağdat'a vali olarak atanmasından sonra kentteki kitap sanatı büyük hareketlilik kazanmıştır. Bazı tarikat mensuplarının da Bağdat'taki bezemeli kitap sanatının gelişmesinde etkin bir yeri olduğu ve el yazmaların resimlendirilmesinde kentteki Mevlevihanelerin aktif olarak rol aldığı kabul edilmektedir. Maktel-i Al-i Resul nüshaları ve örneklerinden bahsettiğim birçok resimli el yazma bir Osmanlı eyalet merkezi olan Bağdat'ta saray nakkaşhanesinden tamamen ayrı olarak, kendine has, yeni bir üslup olarak ortaya çıkmıştır. Mevlevilik, Sufilerin biyografileri, Kerbela olayı gibi dini ve mistik konuların işlendiği Bağdat Okulunda saray nakkaşhanelerinden farklı bir anlayışın mevcut olduğunu görmekteyiz. Kalabalık kompozisyonlar, hareketli ve ifadeli insan grupları Maktel-i Al-i Resul'ün tüm resimli nüshalarında gerçekçi bir anlayışın yansıması olarak karşımıza çıkar.
Ardahan ve ilçelerinde Orta Çağ ve sonrası Türk-İslam mimarisi

' Ardahan Ve İlçelerinde Ortaçağ Ve Sonrası Türk İslam Mimarisi' Konulu Yüksek Lisan Tezi Kapsamında Ardahan ve İlçelerinde 4 Cami, 2 Kale, 1 Tabya ve 7 sivil mimari örnekleri olan evler ve konaklar tespit edilip incelenmiştir. Camilerin ikisinde Kitabe olup ikisinde ise kitabe mevcut değildir. Ayrıca camilerden ikisi kiliseden camiye çevrilmiştir. Camiye çevrilen kiliselerden birinin iç dizaynıtamamen değiştirilmişken birisine sadece mihrap eklenmiş olup fazla bir değişiklik yapılmamıştır. Camilerden üçü dikdörtgen planlı, birisi ise bazilikal plan tipli ve üç neflidir. Camilerde sadece birinin iç kısmında bir niş içine alınmış çeşme ve çeşme kornası bulunur. Camilerden üçünün onarım ve restorasyonu yapılmışken, birisinde herhangi bir onarım ve restorasyon görmemiştir. Bundan dolayı da bu caminin süslemelerinin tamamı orijinal haliyle günümüze gelebilmiştir. Sadece bu caminin beden duvarlarında kalem işi süsleme bulunur. Ayrıca sadece bu caminin mihrabı günümüzde orijinal kalmıştır. Kalelerden birinde inşa kitabesi bulunurken birinde inşa kitabesi bulunmaz. Kalelerin ilk inşa evresi tam olarak bilinmez. Ancak gerek konumları gerek içindeki su sarnıçları ve suya inen gizli su yollarının bulunması ve gerekse mimari özellikleri bakımında Urartu Döneminde kaldıkları tahmin edilir. Tabyanın ' U' planında inşa edilmiştir. İnşa tarihi tam olarak bilinmemekte, ancak tabyanın 1877- 1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan önce yapıldığı tahmin edilir. Tabyaların XIX. yüzyılda kalelerin önemini kaybetmeye başlamasından sonra yapımına başlanmıştır. Sivil mimari örneklerinden olan evler ve konakların birisi hariç altısında inşa kitabesi bulunur. En eski Konak 1794 yılında inşa edilmiştir. Evlerin neredeyse tamamı dikdörtgen planlıdır. Üç ev ve konak dışında ev sahibinin izin vermemesinden dolayı içeriye girip inceleme imkanı bulamadık. Ancak içine girip incelediğimiz evlerin iç mimarisinde ahşap süslemeciliği ve kalem işi süslemeciliği açısından önemlidir. Süsleme açısında en önemli bölüm evlerin ve konakların tavan kısımlarıydı. Evlerin tavan kısımlarında bitkisel motifli çarkıfelek bulunur. Evlerin neredeyse tamamında ' peç ısınma sistemiyle' ısınma sağlanmaktadır. Sadece bir konakta bitkisel motifli alçı süslemeye rastladık. Yapıların tamamında taş ve ahşap malzeme kullanılmıştır.
Trabzon mihrapları

Mihrap, başlangıçta sadece kıblenin belirlenmesi için yere çizilen bir çizgi ya da bir taş parçası iken İslamiyet'in yayılması ile beraber yapılan cami, mescid, namazgah, türbe, han, medrese gibi yapılarda mutlaka kullanılan mimari bir unsur olmuştur. Hz. Muhammed ve Dört Halife döneminden itibaren başlangıçta Arabistan yarımadası, Mısır, Suriye ve Kuzey Afrika'da önemli örneklerini gördüğümüz mihraplar, İslamiyet'i kabul eden Türkler ile beraber Orta Asya ve Anadolu'da en güzel örneklerini vermiştir. Osmanlı Devleti'nin stratejik konumu sebebiyle önem verdiği şehirlerden biri olan Trabzon'da da XV. yüzyıl ile XX. yüzyılın ilk yarısında mimariye kazandırılan, yapıldıkları dönemin tipolojik ve tezyini unsurları hakkında okumalar yaptıran, kent ve kırsal mimari ayrımı yapılmaksızın 150 mihrabın kataloglandığı bu çalışma ile Trabzon'da erken, klasik ve geç dönem Osmanlı mihraplarının gelişimleri ve üslupsal değişimleri hakkında bilgilere ulaşılmış, erken Cumhuriyet dönemi mihrapları da eklenerek ulusal/milli akımların etkileri tespit edilmiştir. XV., XVI. ve XVII. yüzyıldan birer adet XVIII. yüzyıldan ise üç mihrap günümüze ulaşmıştır. Büyük çoğunluğun 104 mihrap ile XIX. yüzyıla ait olması batılı sanat üsluplarının bölgedeki dinamizmi ile ilgili fikir verirken XX. yüzyılın ilk yarısına ait diğer 40 mihrap batılı etkilerin yavaş yavaş kırılmaya başlayıp milli mimari uyanışın kıpırtılarının etkili olduğu tasarımlarla mimariye kazandırılmıştır. İkonografik açıdan kimi zaman cennete açılan kapı olarak düşünülmesiyle, kimi zaman ortasından asılı kandillerin 'Allah' ile özdeşleştirilmesiyle, kimi zaman da ilk imam Hz. Muhammed'e olan saygıyı ifade etmesiyle İslam coğrafyasında öneminin altı çizilen mihraplar, Trabzon'da da maddi ve manevi gerekliliği esasına göre şekillendirilmiş, hem tipolojik hem de tezyini unsurları ile ön plana çıkarılmış kıymetli sanat eserleri olarak Türk kültür belleğindeki yerini almıştır.