Anadolu'da Bizans Dönemi duvar resimlerinde I. Constantinus ve Helena ile beraber gerçek haç betimlemeleri

I. Constantinus tarihte Hıristiyanlığa eşitlik ve hoşgörü gösteren bir imparator olarak karşımıza çıkmaktadır. Böylelikle dağılmakta olan imparatorluğu birleştirecek bir çatı oluşturmayı amaçlamıştır. Onun döneminde Hıristiyan olanlar ise bu yeni inancın evrensel ideolojisini daha geniş bir coğrafyaya yayma fırsatı bulmuştur. Orta ve Geç Bizans dönemi kilise duvar resimlerinde bu ideolojinin yansıması olan Gerçek Haç'ı çevreleyen I. Constantinus ve Helena tasvirlerinde görülmektedir. Tasvirlere ilham kaynağı olan efsane Aziz Ambrose'un 'Theodosius'un Ölümü Üstüne' (de Obitu Thedosii, 395) adlı eserinde anlatılmaktadır. I. Constantinus'un emriyle Gerçek Haç'ı bulmak için Kudüs'e yolculuğa çıkan Helena'nın Yeni Ahit'te yazılı olduğu üzere Pontius Pilatus tarafından İsa'nın çarmıha gerilmesi olayında hazırlanan ve üstünde İbranice, Yunanca, Latince ibareler olan üç haç bulmasıdır. Helena'nın gerçek Haç'ın hangisi olduğunu bulmasına yardımcı olan Kudüs Piskoposu Macarius, hasta bir kadının bu haçlar üstüne sırasıyla yatırılmasını söylemiştir. Kadın ilk iki Haç'a yatırıldığında hiçbir şey olmamış ancak üçüncü haçta birdenbire iyileşmiştir. Böylece İsa'nın son nefesini verdiği Gerçek Haç'ın bu olduğuna hükmedilmiştir. Helena burada bir kilise yaptırıp Haç'ın parçalarını gümüş sandıklara koydurmuş, geriye kalan parçaları aynı Haç'tan çıkan çivilerle birlikte Kostantinopolis'e göndermiştir. Bu olayla birlikte Erken Bizans resim sanatında bazı kiliselerde Gerçek Haç ile birlikte I. Constantinus ve Helena'nın tasvirlerinin yapıldığı da yine kaynaklarda aktarılmaktadır. Bu sayede kiliselerin resim programları içerisinde Gerçek Haç kültü ve imparatorların azizleştirilmesi düşüncesi ortaya çıkmıştır. I. Constantinus ve Helena'nın ortasında yer alan Gerçek Haç yeniden diriliş ve kurtuluşun ifadesidir. I. Constantinus ve Helena'nın Gerçek Haç'ı çevrelediği tasvirin anlamı, ikonografik döngü içinde bulunduğu yere ve diğer sahnelere göre konumuna göre de şekillenebilmektedir. Bu efsaneyle birlikte kiliselerdeki resim programlarına dahil olan Gerçek Haç ile birlikte görülen I. Constantinus ve Helena'nın tasvirleri aynı zamanda dönemlere göre Bizans saray kıyafetleriyle ilgili önemli bilgiler sunmaktadır. Giyilen saray kıyafetleri imparatorluk imgesi, imparatorluğun kutsallığının görsel alametleri ve maiyetine aktardığı gücün görsel ifadesiyle ilgilidir. Katalogda yer alan birçok tasvirde I. Constantinus ve Helena loros giyimlidir. Bu kıyafet Bizans imparatorlarının en önemli seremonilerde giydiği törensel kıyafettir. İmparatorluk kıyafetlerinin ayrılmaz bir parçası olan gücü ve kudreti simgeleyen taçlar ise törenlerde takılır ve yönetimde kalındığı sürece imparator ve imparatoriçenin vazgeçilmez birer parçası olarak tasvirlerde görülmüşlerdir. Orta ve Geç Bizans dönemlerinde bu sembolik sahnenin yoğun olarak görülmesinin nedeni ise I. Costantinus'un Hıristiyanlığı destekleme ve yayılmasını hızlandıran kişi olarak Hıristiyanlık açısından önemli olmasıdır. Ayrıca I. Constantinus'un kazandığı askeri zaferler ve imparatorluğun yönetiminde sergilediği başarılar bir emperyal imge olarak sürekli hatırlanmıştır. I. Constantinus Roma İmparatorluğu'nu tek çatı altında toplamış ve tarih sahnesinde güçlü imajıyla yer edinmiştir. Helena'nın Gerçek Haç'ı bulması, kutsal topraklarda bir dizi imar faaliyetinde bulunması ve Hıristiyanlığa katkısından dolayı bu iki figür oldukça kutsallaştırılmışlardır. Özellikle Helena İsa'nın annesi Meryem olarak I. Costantinus ise kurtarıcı İsa rolünde dini ve emperyal imgeler olarak sahnelere yansıtılmışlardır.