Türk İş Hukukunda toplu iş sözleşmesinden yararlanma

Toplu iş sözleşmesi; İşçi sendikası ile işveren sendikası ya da sendika üyesi olmayan işveren arasında hizmet akdinin yapılması, muhtevası ve sona ermesi ile ilgili hükümleri ve işyerindeki diğer çalışma şartlarım düzenlemek için yapılan, tarafların karşılıklı hak ve borçlarını, sözleşmenin uygulanması ve denetimi ile uyuşmazlıkların çözüm yollarına ilişkin hükümleri de içerebilen bir sözleşmedir. Ülkemizde toplu iş sözleşmelerinden prensip olarak taraf işçi sendikasının üyeleri yararlanabilmekle birlikte sendikaya üye olmayanların, taraf sendikaya dayanışma aidatı ödemeleri, teşmil ya da sendikanın muvafakat göstermesi suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanabilme olanakları vardır. Sendika üyeliğinin kazanılması için gerekli bütün koşulların gerçekleştiği anda, toplu iş sözleşmesine bağlılıkta meydana gelir. Üyeliğin işverene bildirilmesi yararlanma hakkının elde edilmesi için değil, işverenin toplu iş sözleşmesi kurallarını işçiye uygulaması bakımından fiili bir zorunluluktur. Toplu iş sözleşmesinin imzasından önce sendika üyeliği sona eren işçiler üye sıfatıyla toplu iş sözleşmesinden yararlanamazlar. Toplu iş sözleşmesinin imzalanması tarihinden sonra sözleşmenin tarafı sendikaya üye olan işçiler, sözleşmeden ancak üye oldukları tarihten ileriye doğru yararlanabilirler. İşçinin üye sıfatıyla toplu iş sözleşmesinden yararlanması, işçi ile sendika arasındaki üyelik ilişkisinin ortadan kalkmasıyla sona erer. Toplu iş sözleşmesinden yararlandırmayı sona erdiren işlemler ise işyerinden ayrılma, üyelikten ayrılma veya çıkarılma gibi çeşitli işlemler olabilir. Sendikalar Kanununun 31 /111. maddesinde genel nitelikli bir sendikalı- sendikasız ayrımı yasağı konulmuş, kanunun 31 /İV. maddesinde ise sendikalı- sendikasız ayrımı yasağının istisnaları gösterilmiştir. Bu hükümler karşısında işveren, ücret, ikramiye, prim ve paraya ilişkin sosyal yardım konularındaki hükümler dışında işçiler arasında sendikaya üyelik temeline dayanan bir ayrım yapamayacaktır. Türk Hukukunda grev esnasında işyerinde çalışmış bulunan işçiler, kapsam dışı işçiler ve işveren vekili sayılanların toplu iş sözleşmesinden yararlanmaları mümkün değildir. II Sendikaya üye olma hakkı, işçinin sendikaya üye olmaya ya da olmamaya zorlanamaması yanında üyelikten ayrılmaya da zorlanamamasını içeren bir haktır. 2822 sayılı yasa sendikaya üye olma hakkım tam olarak hayata geçirebilmek için işyerinde çalışan, fakat sözleşmenin tarafı sendika üyesi olmayan işçilerin de talepte bulunmaları ve dayanışma aidatı ödemeleri şartıyla toplu iş sözleşmelerinden yararlanmasına imkan tanımıştır. Bakanlar Kurulu bir toplu iş sözleşmesinin hizmet akdinin yapılması, muhtevası ve sona ermesine ilişkin düzenleyici hükümlerini talep üzerine, kararın gerekçesini de açıklamak suretiyle teşmil edebilir. Bakanlar Kurulunun teşmil kararnamesi idari bir karar olduğundan, bu karar Danıştaym yargı denetimine tabidir. Teşmil toplu sözleşme özerkliğine getirilmiş bir sınır olup, teşmil kurumu sayesinde devletin müdahalesi ile bir toplu iş sözleşmesi bütün bir iş kolundaki işçi ve işverenlere uygulanmakta, sözleşmenin uygulama alanı genişletilmekte ve sözleşme düzeninde çıkan iktisadi ve sosyal sorunların toplum yararına çözümlenmesi amacı güdülmektedir.