turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Anadolu Türk Mimarisinde tabhaneli camiler

Bugün cami mimarisi içerisinde değerlendirilen tabhaneli camiler, Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluşunda ve gelişmesinde etkin olan ahiler ve gezici dervişler için inşa edilmiş dini işlevinden çok sosyal amaçlara hizmet eden yapılardır. Bu yapı tipi Orta Asya'dan beri Türk mimarisinde hemen hemen tüm yapı türlerinde sevilerek kullanılan dört eyvanlı şemadan doğmuştur. Anadolu'daki tabhaneli camiler XIV. yüzyıldan XVI. yüzyıla kadar süren bir devre içinde inşa edilmişlerdir. İbadet dışında değişik amaçlar için inşa edilen yapılar, hizmet ettikleri kurum ve kişilere ihtiyaç kalmayınca, tamamen cami işlevini almışlardır. Bu işlev değişimi ile birlikte yapıların plan şemasında özgün dokuya uymayan bazı uygulamalara gidildiği tespit edilmiştir. Yapılan değişimler, yapıların karakteristik unsurlarından biri olan avlu ve tabhane mekanlarında görülmektedir. Kapı, pencere, şadırvan ve aydınlatma feneri gibi mimari detaylarda da değişimler dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, Anadolu'daki tabhaneli camileri bir bütün olarak ele almak ve plan şemasından yola çıkılarak bir tipoloji oluşturulması hedeflenmiştir. Bu bağlamda öncelikle arşiv çalışmaları yapılmış ve bugün ayakta olan 64 adet tabhaneli cami tespit edilmiştir. Arazi çalışmalarında yapıların rölöveleri alınmış ve fotoğrafları çekilmiştir. Katalog bölümünde yapıların kronolojik olarak sıralanmıştır. Bu bölümde tek tek ele alınan yapıların mimari ve süsleme özellikleri belirtilerek, Anadolu'da ve Anadolu dışındaki benzer tabhaneli camilerle karşılaştırmaları yapılmıştır. Yapılar ile ilgili 4 adet vaziyet, 71 adet rölöve planı, 14 adet rölöve kesiti, 14 adet rölöve görünüşü, 21 adet rölöve yapı detayı, 14 adet restitüsyon planı, 46 adet geometrik süsleme, 51 adet bitkisel süsleme, 4 adet yazı süslemesi çizilmiştir. Yapılan bu çizimler Autocad 2004, Archicad 12 -13, Corel Draw 11 çizim programları ve serbest el tekniği ile hazırlanmıştır.
Bizans anıtsal resim sanatında doğa ve öğeleri: Kariye Kilisesi

Grekçe ismi 'Khora' olan, günümüzde İstanbul'un Fatih ilçesinin Edirnekapı semtinde Haliç'e inen yamaçta bulunan Khora Manastırı Kilisesi, 'İsa'ya sunulmuş' bir manastır kilisesidir. İlk inşası 4. yüzyıla atfedilen kilise, 6. yüzyılda İmparator Iustinianos tarafından yeniden yaptırılmıştır. Komnenoslar Döneminde harap görünen kilise I. Aleksios Komnenos'un kayınvalidesi Maria Doukaina tarafından onartılmış (11. yy.), İmparator II. Andronikos Palaiologos'un hazine kontrolörü şair, bani, devlet adamı ve bilgin Theodoros Metokhites baniliğinde son halini almıştır. Kilise, Theodoros Metokhites'in mimariye kattığı eklemeler dışında mozaik ve duvar resimleri bakımından da dikkati çekmiştir. Çeşitli yapım evrelerinden geçen kilise, 1453 yılında Fatih'in Konstantinopolis'i fethinden sonra 15. yüzyılın sonlarında camiye çevrilmiştir. 29/08/ 1945 tarihli Bakanlar Kurulu kararı ile müzeye dönüştürülen yapı, 1956 yılından beri İstanbul Ayasofya Müzesi'ne bağlı bir müze olarak varlığını sürdürmektedir. 'Bizans Anıtsal Resim Sanatında Doğa ve Ögeleri: Kariye Kilisesi' adlı bu çalışmada; Kariye Manastırı Kilisesi'nin naos, iç ve dış narteks ve parekklesion birimlerinde bulunan mozaik ve duvar resimlerinin 'doğa' betimlemesi bulunan sahneleri, Bizans resim sanatı içerisinde ele alınıp değerlendirilmeye çalışılmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda, doğa betimlemelerinin mozaiklerde yoğun, duvar resimlerinde ise daha az olduğu saptanmıştır. Bu çalışmada Kariye'deki doğa ve doğa ögeleri detaylı olarak ilk defa ele alınmıştır. Betimleme özellikleri içerisinde doğa kavramı sahnelerde olayın geçtiği yeri belirlemek, sahneleri birbirinden ayırmak veya sembolik amaç ile kullanılmıştır. Çalışmamızda Kariye Manastır Kilisesi'nin doğa betimlemeli mozaik ve duvar resimleri, Bizans Anıtsal Resim Sanatı içerisinde kompozisyon, üslup ve ikonografi açısından ele alınmış ve değerlendirilmiştir. Zamana ve iklime yenik düşen sanat değerlerinin önemi bakımından belgelemeye çalıştığımız sahneler Hıristiyanlık inanışı, ikonografisi ve Bizans resim sanatı bağlamında önem taşımaktadır.
Kent kültürünün plastik sanatlara etkisi

Plastik sanatlar, kentlerin oluşum sürecinde toplumsal yapılanmaya ve kültüre ayna tutmaktadır. Özellikle sanayileşme sonrası kentlerde toplumsal değişim, küreselleşme ve kapitalizm kent kültürünü de derinden etkilemiştir. Kentlerdeki bu kültürel değişim, yaşayış biçimleri ve düşünce yapıları, plastik sanatlar aracılığı ile yansıtılmakta, kalıcı ve somut hale gelebilmektedir. Sanatsal değeri olan mimari yapılar, kentsel alan içinde bulunduğu dönemin yaşam şekli ve düşünce tarzı hakkında fikir vermekle birlikte, zaman içinde değişen içerik ve işlev, dışavurumcu bir yaklaşım ile kullanıldığında kentin kimliğini oluşturabilmekte ve diğer plastik sanatçılar tarafından konu edilerek karşılıklı etkileşim sağlanmaktadır. Kamusal mekanlarda yapılan sanat eserleri ve etkinlikler, kentlerde yaşayanlar tarafından sürekli etkileşim halindedir, bu durum sanatsal ürünü ortaya koyarken bir takım kriterleri de beraberinde getirmeyi gerektirmektedir. Dönemler içinde sürekli değişiklik gösteren sanatsal müdahaleler, kentin fiziksel ve sosyal kimliğini temsil ettiği gibi, protest bir yaklaşım olarak da kendini kente yansıtabilmektedir. Birçok sanatçı, yaşadığı çevre olan kenti ve kent yaşamını konu alan resimler yaparak kent, kültür sanat etkileşimine örnek olur. Resim, plastik sanatların en temel ve yalın bir dalı olarak kent kültürü hakkında dönemlere göre ışık tutar. Resim heykel ve mimari kendi içinde etkileşim halinde iken, burada ele alınan kent kültürü plastik sanata nasıl yansıdığı ve hangi dili kullandığı ayırımıdır. Bu çalışma plastik sanatlar açısından kent kültürünün önemini vurgulamak ve sanatçının yaşadığı çevreyi ondan aldığı birikimle yansıttığı ve karşılıklı etkileşim bağlamında ele alınmıştır. Bu etkileşim aynı zamanda birbirine yol göstermekte ve fikir vermektedir. Yöntem olarak seçilen kapsamlı kaynak taramasının yanında sanatçıların ve akademisyenlerin kişisel görüşler ve değerlendirmeleri de kullanılmıştır.
Karamanlıca kitabeli kiliseler

20. yüzyılın başları Osmanlı'nın en çalkantılı dönemlerindendir. Varlık yokluk mücadelesi içindeki Osmanlı'nın yaşadığı sorunları devralan Türkiye Cumhuriyeti yeni çıktığı Kurtuluş Savaşı bitiminde önemli kararlar vermek zorunda kalmıştır. Bu kararlarda batıda uğradığı işgalin bertaraf edilmesi sonucunda yaşadığı çatışma psikolojisini atamamış, Lozan'da Ortodoks ve Müslüman mübadelesine imza atmak durumunda kalmıştır. İşte tam bu noktada Bizans'ta ''Türkopol'', Osmanlı'da 'Zımmiyan-ı Karaman' adı verilen, ''Türkçe konuşan, Türkçe ibadet eden, Grek harfleri ile Türkçe yazan'' ve uzun bir süredir ''Karamanlılar'' olarak anılan bu topluluk da mübadele kapsamında hiç bilmedikleri yabancı bir ülkeye, Yunanistan'a gönderildiler. Arkalarında hatırı sayılır külliyat ve Türkiye Kültür Tarihine ilişkin çok değerli kültür varlıkları bıraktılar. Başta kiliseler olmak üzere yüzlerce mezar taşı, çeşme, hamam ve konut kitabesinde Karamanlı izi kaldı. Adına ''Karamanlıca'' dediğimiz bu izlerin bir süredir başta basın yayım olmak üzere bilim dünyasının da ilgisini çektiği artan yayımlardan bellidir. Bu tez kapsamında Karamanlılara ait kiliselerin tümel bir çalışmaya konu edinilmesi amacıyla çıkılan bu yolda karşılaşılan zorluklar bir yana, çalışmamızın oluşan bu ilgi ortamında bitirilmiş olması önemini daha da artırmış, en azından başlangıç aşamasında yaşanılan meramımızı anlatmadaki zorlukları hafifletmiş ve konuyu bilinir kılmıştır. Bu tez kapsamına Karamanlıların taştaki izlerinden kitabeleriyle günümüze ulaşan 20 Karamanlı kilisesi dahil edilmiştir. Kayseri, Nevşehir, Niğde, Konya, Isparta, Antalya ve İstanbul'da tespit edilen bu yapılara ait 26 kitabe günümüz Türkçesine aktarılmış, yapıların mimari tanıtımları yapılmış ve geçmişşte ortak duyarlılıkla Türkçenin farklı inanç kesimlerinin sanat dili olarak Türkiye kültür tarihine ilişkin değerleri ortaya konmuş ve belgelenmiştir.
İstanbul'da Mimar Sinan camilerinde sivri kemer biçimlenişleri

Geleneksel strüktür sistemlerinin önemli bir mimari elemanı olan kemer'in Mimar Sinan dönemi İstanbul camilerinde kullanımını ele aldığımız çalışmamız, özellikle iki merkezli sivri kemerlerin biçimlenişleri üzerine yapılan analitik bir incelemedir. Sayısal rölöveler ve yerinde yapılan ölçümler üzerinden 19 eserin incelendiği metinde sivri kemerler, bulundukları yere göre; iç mekanda, son cemaat yerinde, avluda ve cephede kullanılanlar olarak gruplandırılmıştır. Geometrik kuruluş ilkelerinin anlaşılması bakımından açıklık, yükseklik, karın yaylarının merkezleri gibi ölçülebilir niceliklerin yanında, kullanıldıkları yerler, bir araya geliş kuralları, tercih edilen tiplerin tespiti gibi kategorik sınıflandırmanın ortaya çıkardığı veriler birlikte yorumlanmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak şimdiye kadar bildiğimiz 1:5 oranına sahip penci kemer tipine benzer birkaç tip dışında 1:7, 1:9, 1:11 gibi farklı oranlara sahip sivri kemerlerin de yapılarda kullanılmış olduğu anlaşılmış, bu tiplerin hangi oranlarda tercih edildiği, hangi açıklıklarda ve hangi yapılarda rastlanıldığı gösterilmişir. Yapıların biçim repertuarlarını oluşturan kemer tiplerinin neler olduğu, bu kemerlerin kullanıldıkları yerler bakımından diğer yapılar ile karşılaştırılması mümkün olmuştur. Geçiş elemanı, eğri örtülerin kurucu ögesi ve dekoratif kullanımı ile görünüme egemen bir üslup belirleyici olan kemerin, tasarım ve inşa sürecinde hız ve kolaylık sağlamak üzere tasnif ve tertip edildiği ortaya çıkmıştır
Mezar taşları bibliyografyası

İslami gelenek kapsamında dini figürlerin, yazıların ve sembolik anlamların bolca kullanıldığı mezar taşları, Türk insanının duygu ve düşüncelerinin, inancının, örf ve adetinin, sanat zevkinin, kültürünün nesiller boyu devamını sağlayan önemli belgeler olarak ayrı bir yere sahiptir. Bu nedenle, böylesine önemli, belge niteliği taşıyan, geniş bir alanı kapsayan mezar taşlarına ait bilgilere derli toplu bir biçimde ulaşılabilmesi, bu konudaki incelemelerin daha net sonuçlar ortaya koyabilmesi ve Geleneksel Türk El Sanatlarında mezar taşlarına ilişkin var olan literatürün yeterince ve gereğince izlenebilmesi için bibliyografik bir çalışma yapma gereği doğmuştur. Araştırmada, mezar taşlarının tarihsel süreç içerisindeki özelliklerinin anlatıldığı, kavramsal bir çerçeveye yer verilmiştir. Araştırma, kütüphanelerde mezar taşları hakkında yazılmış kitap, dergi ve ansiklopedilere ulaşılarak sürdürülmüştür. Bulunan kaynakların yayın bilgileri, hangi kütüphaneden ulaşıldığı ve tasnif numaraları kaydedildikten sonra kaynakça kısımlarındaki veriler kaydedilmiştir. Bu araştırma sonucunda elde edilen veriler, çoğunluğunu, muhtelif dergilerde yer alan makalelerin teşkil ettiği, sempozyum bildirileri, erişim siteleri, kitaplar ve ansiklopedi maddelerinden elde edilmiş künyelerden oluşmaktadır.
Mimar Sinan camilerinde sembolizm

Mimarlık tarihinde ibadet yapılarının sembolik özelliklerine yönelik yeterli çalışma olmadığı gözlenmektedir. Yapılara salt işlevsel ve estetik bir nesne gibi yaklaşılarak biçim, renk, kompozisyon ve bezeme özellikleriyle, içerik arasında var olabilecek sembolik bağlantılar çoğu kez eksik bırakılmıştır. Sinan camilerinin de sembolik özellikleri üzerine yeterince çalışılmadığı dikkati çekmektedir. Sinan camilerine odaklanmanın sebebi, kendisinin de tasarladığı camilerini diğer yapı türlerine göre daha fazla önem vererek, bunlara daha yoğun simgesel ve kozmolojik anlamlar yüklemesidir. Bu nedenle amacımız Sinan camilerinin sembolik özellikleri üzerine olan bu alandaki boşluğu dolduracak bilimsel bir çalışma yapmaktır.'Mimar Sinan Camilerinde Sembolizm' başlıklı bu çalışmada, Sinan dönemi Osmanlı mimarisinin en anıtsal ibadet yapısı olan camilerinin yaratılmasındaki düşünsel arka plan ile cami mimarisini şekillendiren sembolik unsurların kökenleri ve gelişimleri örnekler üzerinde incelenmiştir. Sekiz bölümden oluşan tezin 'Giriş' bölümünde, sembolizmin kısaca tanımı yapılarak, İslam ibadet yapılarının tarihi, önemi ve farklı adlandırmalarına ilişkin terminolojik tanımlaması yapılmıştır. Cami plan gelişiminde önemi olan kutsal yapı ve mekanlar tanıtılarak, Kısaca cami mimarisinin gelişimi ile Mimar Sinan'ın kimliği ve Osmanlı cami mimarisi açıklanmıştır. İkinci bölümden itibaren, tezimizin konusunu oluşturan Sinan camilerindeki sembolik uygulamalar 'Kuruluş ve Tesis Ediliş', 'Malzeme ve Teknik', Plan Şeması', 'Örtü Sistemi', 'İç Mekan Kurgusu', 'Mimari Plastik' ve 'Mukaddes Emanetler' ana başlıkları altında detaylı bir şekilde incelenmiştir. Ayrıca çizim ve fotoğraflar eşliğinde tanım ve yorumları yapılmıştır. Değerlendirme ve Karşılaştırma bölümünde Mimar Sinan camilerindeki sembolizmin önemine değinilmiş, tespit edilen örneklerin bani, inşa yeri, inşa amacı, plan, malzeme, mimari ve fonksiyonel elemanlar, süsleme, hat programı, hikaye-efsane-benzetmeler vb. özellikleri bakımından simgesel ve kozmolojik anlamları ile değerlendirilmiştir. Tespit edilen bütün sembolik unsurlar İslam dini ve kültürü başta olmak üzere diğer dinler ve kültürlerdeki özellikleri ile karşılaştırılmıştır. Mimar Sinan camilerinin sembolik özellikleri üzerine yapılan araştırma ve incelemeler sonucunda; Osmanlı İmparatorluğu'nun en güçlü döneminde İslam dininin en önemli dinsel ve sosyal odaklı yapıları olmalarının yanı sıra kuruluş ve tesisi edilişi, malzeme ve teknik, plan şeması, örtü sistemi, iç mekan kurgusu ve mimari plastik gibi pek çok unsurlarının bir takım sembolik anlamlara bağlı olarak şekillendiklerini söyleyebiliriz.
Mardin'deki geleneksel taş işlemeciliği ve günümüzdeki yansımaları

Tarih boyunca kültürel bir kavşak olma kimliği ile farklı din ve etnik kökenden insanların kardeşlik, barış ve toplumsal uzlaşma içinde bir arada yaşadıkları bir kent olan Mardin, benzerlerine az rastlanır bir tarih ve kültür mirasına sahiptir. Mardin'de İslam dönemde uygulanan sanat geleneği, süsleme anlayışı Hıristiyanlığın bölgedeki varlığıyla daha zengin bir hal almıştır. Bölgenin geleneksel yapı malzemesi olan ve kolay işlenebilen sarı kalker taş, Mardin yapılarındaki mimari süslemede, mezar taşlarında ve yapı malzemesinde tarih boyunca süregelen geleneği devam ettirerek günümüzde de kullanılan malzeme olarak yerini almıştır.
Kütahya Şeriye Sicil Defterlerine göre domestik kültür, barınma koşulları ve ev iç mekanı bileşenleri (1695- 1902)

Osmanlı Devleti'ndeki konut incelemeleri, ya İstanbul üzerinde yoğunlaşmış ya da anıtsal yapılara yönelmiştir. Sıradan insanları ve orta büyüklükte bir Anadolu kentini incelemek, araştırmacıların pek de ilgisini çekmemiştir. Bu çalışmada ise, dönemin en değerli yazılı kayıtları olan şeriye sicilleri aracılığı ile Kütahya'daki gündelik yaşamın izleri sürülmüştür. Dinsel kökene göre hayatın akışı, çeşitlenmiş komşuluk ilişkileri, kadınların sosyal hayattaki rolleri, mahallelerdeki mülklerin yoğunluğu ve konut stokunun tipolojik değerlendirmeleri araştırılmıştır. Terekeler yardımıyla dini inanışa, cinsiyete ve mahallere göre servet dağılımları irdelenmiş ve toplumsal katmanların gündelik hayatları keşfedilmiştir. Böylece Osmanlı Devleti adına iki kırılma noktası olan Duraklama Devri ve Tanzimat Fermanı arasında, Kütahya kentinin gündelik hayatının aracılığı ile tüm Anadolu kentlerine örnek oluşturabilecek bir çerçeve altyapı ortaya konulmuştur.
Kurtuba Ulu Camiinin tezyinatına genel bakış

Kurtuba Ulu Camii, erken batı İslam mimarisinin bir başyapıtı olduğu gibi, kendinden sonra gelen pek çok camiyle beraber, Hıristiyan egemenliğinden sonra da Müdeccen sanat olarak sarayları ve kiliseleri hem mimari hem de tezyini açıdan etkilemiştir.'Kurtuba Ulu Camii'nin Tezyinatına Genel Bakış' adlı bu çalışma, dört kısımdan oluşmaktadır. İlk kısımda, Endülüs'ün siyasi ve kültürel tarihi; ikinci kısımda, Kurtuba Ulu Camii'nin mimari gelişimi; üçüncü kısmında, caminin iç ve dış tezyinatı anlatıldı. Dıştezyinat, kapılar üzerinden, çizimler ve fotoğraflarla desteklenerek analiz edildi. Dördüncü kısımda, caminingeçirdiği restorasyonlara yer verildi. Değerlendirme ve sonuç bölümünde ise erken İslam mimarisinde gelişen süsleme unsurlarından, geometrik ve nebati tezyinat ile beraber hat sanatının camideki kullanımından söz edilerek, kompozisyon özellikleri maddeler halinde sıralanmıştır. Ayrıca Kurtuba Ulu Camii'nin kendinden sonra gelen eserler üzerindeki etkilerinden de örnekler verilerek anlatılmıştır. Portaller ayrıntılı olarak çizilirken, fotoğraflarla desteklenmiş ve daha iyi anlaşılabilmesi için, görünüş çizimleri renklendirilerek kullanılmıştır.
Çağdaş Türk resminde Bursa manzaraları

İkinci kuşak asker ressamlarla birlikte Batı'da sanat eğitimi başlar. Avrupa'ya eğitime gönderilen ve ülkeye modern sanat akımlarıyla dönen genç öğrenciler, Türk resmindeki yenileşmenin de habercisi olurlar. Empresyonizm, Kübizm, Ekspresyonizm, Konstrüktivizm gibi modern akımlar Türk resminde yer edinmeye başlar. Ortak beğeni ve anlayış etrafında toplanan ressamlar grup faaliyetlerine de imza atarlar. 1914 Kuşağı, Müstakil Ressamlar ve Heykeltraşlar Birliği, D Grubu Cumhuriyet'in ilk sanatçı birliklerindendir. Peyzaj konulu resimlerin Türk resim sanatındaki gelişimiyle eş zamanlı olarak konusu Bursa olan manzara resimleri üretilir. 19. yüzyılın ikinci yarısından 1987 yılına kadar Türk resim sanatının her aşamasını geçiren bu manzara resimleri, bir şehrin tarihine de şahitlik etmektedirler.
The Antakya sarcophagus: Design elements and the chronology of docimeum columnar sarcophagi

Bu tez Antakya Lahdi'ni diğer Dokimeion sütunlu lahitleri çerçevesinde incelemektedir. Tezde, Antakya Lahdi'nin figürlü ve mimari süslemeleri detaylı olarak betimlenmiş ve lahdin içeriği hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca, figür tiplerinin tanımlandınlması, prototipleri ve bu figür tiplerinin diğer lahitlerdeki benzerleriyle yakınlığı tartışılmıştır. Son olarak, Antakya lahdi için bir yapım tarihi önerilmiş ve Dokimeion sütunlu lahitlerinin kabul gören tarihlemesi hakkındaki tartışmalı noktalar sunulmaya çalışılmıştır.
Gebze Çoban Mustafa Paşa Camii ve Külliyesi

Bu çalışmada, Gebze'de, XVI. yüzyılda inşa edilmiş; cami, medrese, tabhane, zaviye, kervansaray, misafirhane, kütüphane, imaret, türbe, şadırvan ve hamamdan oluşan Çoban Mustafa Paşa Külliyesi incelenmiştir. Zaman içinde çeşitli onarımlar görmekle beraber çoğu yapısıyla günümüze oldukça iyi bir şekilde ulaşmış olan külliyenin, mimari ve süsleme özellikleri incelenmiş, günümüzdeki durumu hakkında bilgi verilmiştir. Mustafa Paşa'nın yaptırmış olduğu hayır eserlerinden ayrıntılarıyla bahseden ve daha önce yayınlanmamış olan Mustafa Paşa Vakfiyesi de çalışmamız içinde değerlendirilmiştir. Gebze Çoban Mustafa Paşa Külliyesi, mimari bakımdan Osmanlı klasik dönem özelliklerini taşımaktadır. Camide, Osmanlı klasik mimarisinden oldukça farklı bir tezyinat dikkati çekmektedir. Cami iç duvarları ve son cemaat cephesinde bulunan renkli mermer kakma panolar, karakteristik Memluk tarzını yansıtmaktadır. Türkiye'de başka hiçbir yapıda bu ölçüde kullanılmamış olan süsleme tarzının, Mısır ve Kahire'de bulunan örneklerine de yer verilmiştir.
II. Bayezid Dönemi cami ve mescidlerinde mimari süsleme programı

Bu çalışmada Osmanlı Devletinin imparatorluğa dönüşüm aşamasında erken dönemden klasik döneme önemli bir köprü oluşturan Sultan II. Bayezid dönemi mimarisinin, bazı cami ve mescid yapılarındaki süsleme programı incelenmeye çalışılmıştır. Sultan II Bayezid'in başkent İstanbul'da yaptırdığı büyük külliyesiyle birlikte Tokat, Amasya ve Edirne'de yaptırdığı külliyeler ve camilerle Osmanlı mimarlık tarihine önemli katkıları olmuştur. Plan ve süsleme özellikleri yönünden dönemin mimari eğilimlerini yansıtan bu yapılar mimari tasarımlarının yanı sıra sosyal yaşamdaki işlevleriyle de önem kazanmaktadırlar. Dönem bütünlüğünde mimari gelişim izlenirken süsleme programı da çeşitlilik kazanarak ilerlemiştir. II. Bayezid döneminin gerek cami gerekse diğer dini ve sivil yapılarında plan şeması belirgin bir şekilde farklılaşırken süsleme programının da özellikle taş ve ahşap malzemeye dayalı uygulamalarda büyük bir gelişme kaydettiği görülür. II. Bayezid döneminin imar faaliyetleri çok geniş bir coğrafyayı kapsamakla birlikte, bu çalışma Tokat, Amasya, Edirne ve İstanbul örnekleriyle sınırlı kalmıştır. Birçok yangın, deprem, sel baskını gibi afetlere maruz kalan dönem yapılarında büyük hasarlar meydana gelmiş olsa da, söz konusu yapıların bazıları çeşitli dönemlerde gerçekleşen onarımlarla özgün niteliklerini kısmi olarak günümüze taşıyabilmişlerdir. Yapıların günümüze ulaşan fonksiyonel öğelerinde yer alan süsleme unsurları, taş, ahşap, alçı, maden, çini, kalem işi ve hat sanatı detaylarıyla incelenmiştir. Döneme Sultan Bayezid'in banisi olduğu yapılar damgasını vursa da dönemin devlet adamları da bahse konu şehirlerde önemli ibadet yapıları inşa ettirmişlerdir. Ayrıca İstanbul'un fethiyle birçok kilise de dönemin devlet adamları tarafından cami veya mescide dönüştürülmüştür. Dolayısıyla kiliseden camiye dönüştürülen bu yapılarda da dönemin özellikle süsleme anlayışına paralel bazı uygulamalara rastlanabilmektedir. Bu tezin amacı Tokat, Amasya, Edirne ve İstanbul'da bulunan II. Bayezid döneminin başlıca ibadet yapılarındaki süsleme programlarını inceleyerek dönemin mimari süsleme tercihlerini ve üslup özelliklerini ortaya koymaktır.
Bir 10. yüzyıl elyazmasına göre rahip Grigol Handzta'nın gezi güzergahındaki manastırların mimarisi

Tarihte 'Tao-Klarceti' olarak anılan bölge, günümüzde Artvin, Erzurum, Ardahan ve Kars illeri ile ilçelerini kapsamaktadır. Bölge M. Ö. 4. yüzyıldan, Osmanlı hakimiyetine geçinceye kadar Gürcistan topraklan içinde yer almış, 9 .-12. yüzyıllar arasında da, Tao-Klarceti Beyliği'ne yurt olmuştur. Bu dönemde çok sayıda manastır inşa edilmiş, Kartli'den Klarceti'ye gelen Rahip Grigol Handzta'nın (759- 861) çabalarıyla kurulan ilk on iki manastır, tezimizin konusunu oluşturmuştur. Giorgi Merçule tararından kaleme alman 'Rahip Grigol Handzta'nın Hayatı' adlı yazmada sunulan bilgiler, özellikle de söz konusu manastırların inşasından sonra Rahip Grigol ve dönemin kralı ile soyluların manastırlara yaptıkları gezi sırasında izledikleri yol güzergahı ışığında, manastırların birbirlerine olan konumlarını, dolayısıyla şimdiye kadar adı ya da yeri bilinmeyen manastırları; inşa faaliyetlerinin Rahip Grigol'ün bölgeye gelişi ile başlayıp, gezi öncesinde tamamlandığı da anlaşıldığından manastırların yaklaşık inşa tarihleri tesbit edilebilmiştir. Gürcü mimarisinin 'Geçiş Dönemi-7. yy. sonlan-10. yy. ortaları'na ait olan söz konusu manastırların bölge mimarisi içindeki yerlerinin belirlenebilmesi amacıyla, daha çok etkileşimde bulunulan Gürcistan, Ermenistan, Anadolu ve Suriye bölgesindeki yapılarla karşılaştırmalı değerlendirilmesi yapılmış, bu çevrelerde daha önce kullanılan plan tiplerinin esas alınarak, özellikle serbest haç plan tipinde yeniliklerin ortaya konduğu, bu plan tipinin yanı sıra cephe düzenlemesi, örtü sistemi ve süsleme motifleri gibi unsurların da temelde Gürcistan'daki yapılardan kaynaklandığı ancak, Tao-Klarceti bölgesinde geliştirilerek tekrar Gürcistan'daki yapılara aktarıldığı anlaşılmıştır.