Çocuklarda allojeneik hematopoetik kök hücre transplantasyonunun kemik mineral dansitesi üzerine etkisi

Çocuklarda Allojeneik Hematopoetik Kök Hücre Transplantasyonunun Kemik Mineral Dansitesi Üzerine EtkisiGiriş ve Amaç: Hematopoetik Kök Hücre Transplantasyonu, son yıllarda dünyada ve ülkemizde artan sıklıkta uygulanan bir tedavi yöntemi haline gelmiştir. Dünyada her yıl 50 .000'den fazla hastaya HKHT uygulanmaktadır. Günümüzde transplantasyon tekniklerindeki gelişmeler, myeloablatif olmayan transplant rejimlerinin kullanıma girmesi, daha iyi enfeksiyon kontrolü ve destek tedavilerdeki gelişmelerle birlikte HKHT sonrası hastalar uzun süreli yaşam şansı bulmuştur. HKHT sonrası yaşam oranlarının artmasıyla birlikte ilk zamanlarda fazla gündeme gelmeyen geç dönem komplikasyonları dikkat çekmeye başlamıştır. Kemik mineral dansitesinde azalma HKHT sonrası geç dönemde görülebilen, hayati tehlike yaratmayan ancak yaşam kalitesini belirgin olarak etkileyen bir komplikasyondur. Bu çalışmada temel amaç; çocuklarda uygulanan allojeneik hematopoetik kök hücre transplantasyonunun, kemik mineral dansitesi üzerine etkisini araştırmaktır. Metot: Bu çalışmada; Mayıs 1996 ? Eylül 2008 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Kemik İliği Transplantasyon Ünitesi' nde, hematolojik hastalıkları nedeniyle allojeneik HKHT uygulanan 70 hasta üzerinde çalışılmıştır. Tüm hastaların bazal ve HKHT sonrası 1. yıldaki kemik mineral dansiteleri değerlendirilmiştir. Hastaların HKHT uygulaması sırasındaki ortalama yaşı 11 (0,9-17,5)' dir ve %60' ı erkek, %40' ı ise kız cinsiyettedir. Hastaların tanılarına bakıldığında, 34 (%48,5) hasta thalasemi major, 14 (%20) hasta akut myelositer lösemi, 8 (%11,5) hasta Fankoni aplastik anemisi 4 (%5,5) hasta akkiz aplastik anemi, 3 (%4,3) hasta kronik myelositer lösemi, 3 (%4,3) hasta myelodisplastik sendrom, 2 (%3) hasta hemofagositik lenfohistiyositoz, 1 (%1,5) hasta akut lenfoblastik lösemi ve 1 (%1,5) hasta orak hücreli anemi tanılıdır. Bulgular: Hastaların bazal KMD Z skoru -0,32 1,44 ve HKHT sonrası 1. yılda ise -0,68 1,38 olup HKHT sonrası KMD Z skorunda anlamlı oranda azalma olduğu görülmüştür. Hastaları Z skoru normal olan (?-1) ve normal olmayan (<-1) olarak iki gruba ayırarak değerlendirildiğinde; bazalde 49 hasta (%70) normal ve 21 hasta (%30) düşük, HKHT sonrası 1. yılda ise 40 hasta (%57) normal ve 30 hasta (%43) düşük Z skoruna sahip olarak bulunmuştur. Bazalde Z skoru normalken HKHT sonrası 1. yılda düşük olan hasta sayısı ise 12 (% 17)' dir. HKHT sonrası 1. yılda KMD Z skoru normal olan (?-1) ve düşük olan (<-1) hastalar karşılaştırıldığında, Z skoru düşük olan hastaların anlamlı olarak daha fazla oranda hipogonadizm ve büyüme hormonu eksikliğine sahip oldukları görülmüştür. Ayrıca HKHT öncesi yoğun kemoterapi alan akut ve kronik lösemiler gibi malign hematolojik hastalığı olan hastalarda düşük KMD Z skoru görülme riski, diğer hasta gruplarına göre 5 kat daha fazla olarak bulunmuştur. Odds Ratio (%95CI): 5,09 (1,193 ? 21,75 )Sonuç: Allojeneik HKHT sonrası belirli oranlarda osteopeni ve osteoporoz görülebilmektedir. Bu komplikasyon çoğunlukla fraktür gelişene kadar asemptomatik kalmaktadır. Bu nedenle HKHT uygulaması yapılacak tüm hastaların bazal KMD ölçümleri yapılmalı ve HKHT sonrası özellikle risk grupları başta olmak üzere KMD ölçümleri ile hastalar izlenmelidir. Böylece fraktür aşamasına gelmeden kemik mineralizasyon bozukluklarının erken tespiti ve tedavisiyle hastaların yaşam kalitesi arttırılabilecektir.