Action area planning Turkish planning practice : A case study in metropolitan municipality of İzmir

Bugün ülkemizde planlama çalışmalarına yön veren iki tür kurum vardır. Birincisi arazi parçalarının kullanım biçimlerini ve başlıca bölge tiplerini gösteren Nazım ve Uygulama İmar Planları, ikincisi ise kentsel alandaki tüm yapılaşmayı düzenleyen İmar Mevzuatıdır. Ancak hızlı değişim sürecinde ortaya çıkan kentsel gelişmelere ayak uyduramayan klasik imar planlaması anlayışı ile kentlere yön verme çabaları giderek yetersizliğini ortaya koymaktadır. İmar planlaması anlayışından duyulan memnunsuzluk ve beraberinde ortaya çıkan başarısız uygulamalar, Türkiye'de plan anlayışının değiştirilmesinin gerekliliğini hissettirmekte ve çeşitli platformlarda bu konuyla ilgili tartışmalar, gündeme gelmektedir. Bugün güncelliğini yitirmiş ve yetersiz kalan planlama anlayışımızı almış olduğumuz batı Avrupa ülkelerinden bazıları 1960 flı yıllardan bu yana yeni arayışlar içerisine girmiş ve bu alanda başarılı yaklaşımlar geliştirmişlerdir. Bu ülkelerin başında İngiltere gelmektedir. Bu ülkede 1964 yılında kurulan bir planlama danışma kurulunun önerileri doğrultusunda hazırlanan 1968 imar yasası ile eski katı planlama anlayışı değiştirilerek, yapısall plan ve eylem alanı planı adlarını taşıyan planlardan oluşan hiyerarşik bir planlama süreci biçimlendirilmiştir. Geniş kapsamlı ve iki kademeli bu yaklaşımın dayandığı temel ilke. kentlerin gelişmesine ilişkin stratejik ilke kararlarını üst ölçekte xrvsaptayan nazım planlarala, ayrıntılı uygulamaları bu planın gösterdiği hedefler doğrultusunda yerel düzeydeki planlar aracılığı ile gerçekleştiren bir yönteme dayanmaktadır. Üst ölçekte yerleri ve nitelikleri saptanan eylem alanı planları, kent içinde öncelikle çözüm bekleyen sorunlu kent parçalarında yada. öncelikli yatırım alanlarında gerçekleştirilen kısa süreli ve operasyonel planlardır. Ülkemizde planların, uygulamanın gerisinde kalması yerel yönetimlerin en büyük sorunlarından biridir. Kentsel ve onunla bütünleşen çevresel alanlarda izlenen hızlı değişim sürecinde bugünkünden daha hızlı bir karar verme mekanizmasına ve daha kısa vadeli hedeflere yönelik problem çözücü nitelikteki düzenlemelere ihtiyaç vardır. Hızlı değişim sürecinde yatırımların yer seçimlerini geciktirmeden toplum yararına gerçekleştirecek, çevresel kaynakları koruyarak düzenli ve dengeli bir gelişmeyi biçimlendirecek böyle bir yaklaşımın ülkemiz koşullarındaki gerekliliğini ve geçerliliğini bir örnekle irdelemeyi amaçlayan bu çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, problemin tanıtımı yapılmakta, çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi ortaya konmaktadır. İkinci bölümde ayrıntılı bir düzenleme biçimi olan kentsel tasarım olgusu kavramsal olarak incelenmekte, dünyada ve ülkemizdeki ele alınış biçimi üzerinde durulmaktadır. Ayrıca dünyada meydana gelen değişimlerin, ortaya çıkan yeni akımların planlama kavramını ve kentsel tasarımı nasıl etkilediğinden de söz edilmektedir. XVÜçüncü bölümde kapsamlı planlama anlayışının ortaya çıkışı tarihsel bir perspektif içinde ele alınmakta, dünyada bu konuda çok başarılı uygulamalar gerçekleştirmiş İngiltere'nin plan pratiği içinde eylem alanı planlamasının ortaya çıkışı detaylı bir biçimde anlatılmaktadır. Ayrıca eylem alanı planlamasının diğer plan kademeleri içindeki yeri ve niteliği de açıklanmaktadır. Dördüncü bölümde ülkemiz plan pratiğinin mevcut yasal çerçevesi ve sorunları ele alınmakta, bu çerçeve içinde yerel planlama eylemlerinin nasıl gerçekleştirildiği üzerinde durulmaktadır. Beşinci bölümde çalışma alanı olarak seçilen İzmir- Karşıyaka'nm planlama deneyimleri ve mevcut durumu ortaya konmaktadır. Çalışmaya giriş olan bu anlatımlardan sonra Karşıyaka'nın bugünkü planlama yaklaşımı verilmekte ve 'Yeniden Yeni Karşıyaka' projesi eylem alanı planlaması ölçütleri ile değerlendirilmektedir. Bu kapsamda, Karşıyaka özelinde önceliklerin belirlenmesine ilişkin olarak gerçekleştirilen değerlendirme çalışmasının bulguları ortaya konmaktadır. Altıncı ve son bölümde ise eylem alanı planlamasının kent planlamada karşılaşılan sorunların çözümünde bir araç olarak kullanılmasına ilişkin genel bir çerçeve çizilmekte ve getirilen değerlendirme çalışmasının bulguları ortaya konmaktadır. XVI