turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Harput kaynaklı bir Cönk üzerine

Halk bilimi, tarihin derinliklerinden bugüne, kültüre ışık tutan bir bilim dalı olarak ortaya çıkmıştır. Bu görevini yerine getirirken de kullandığı en önemli materyallerin başında sözlü ve yazılı kaynaklar gelmektedir. Yazılı kaynakların başında da cönkler gelir. Cönkler ihtiva ettiği muazzam birikim ile dünden bugüne kültürel öğeleri taşıyan en önemli kaynaklardır. Bu anlamda cönkler bir yandan halk edebiyatına ışık tutarken bir yandan da yazıldığı dönemin dil özellikleri ve kültürel faaliyetlerinin belirlenmesine kaynaklık eder. Bunların yanı sıra meteorolojik olaylar, doğumlar ve ölümler gibi insan hayatını ilgilendiren ve yazıldığı dönemi aydınlatan bir ışık gibidir. Cönkler halk edebiyatı, aşık edebiyatı ve tekke-tasavvuf edebiyatı örnekleri gibi edebi örneklerin yanı sıra dua, hutbe, büyü, halk hekimliği, halk veterinerliği gibi birçok sosyo-kültürel öğeyi de içinde barındırmaktadır. Bundan yola çıkarak geçmişşe ait edebi ve kültürel değerleri tanımak ve tanımlamak için cönkler iyi tahlil edilmelidir. Cönklerde halk edebiyatı ürünlerinin yanı sıra divan edebiyatı ürünleri de yer almaktadır. İnceleyeceğimiz cönkte halk edebiyatı ve halk bilimi örnekleri unsurları çok fazla yer almaktadır. Bu cönkün okunup ağız ve dil özelliklerinin çıkarılması halkedebiyatı açısından yararlı olacaktır. Halk edebiyatı için birer başvuru kaynağı diyebileceğimiz cönkler, Türk edebiyatının gelişim seyrini doğru bir şekilde tayin edebilmemiz için üzerinde çalışmaya değer eserlerdir. Harput'ta bir esnaf ve aynı zamanda antikacı olan bir kişiden elde edilen cönkü incelemeye çalıştık. Cönkü incelerken öncelikle Osmanlıcadan günümüz Türkçesine aktararak anlaşılabilir hale getirdik. Sonraki aşamada ise cönkteki şiirleri tasnif edip şekil ve muhteva yönüyle inceledik. Çalışmamızın birinci bölümünde cönk ve mecmua terimlerini açıkladık. Cönklerin özellikleri hakkında bilgi verdikten sonra cönklerin kültür ve tarihimizde cönklerin öneminden bahsettik. Ayrıca cönkteki şiirlerin çevirilerine yer vererek onları edebi türler bakımından tasnif ettik ve halk edebiyatı bakış açısıyla incelemeye çalıştık. Çalışmanın sonunda ise orijinal metinleri verdik.
İbn Battuta Seyahatnamesi'nde kültürel unsurlar

Seyahatnameler yazıldığı döneme ışık tutar. Seyahatnamelerin yazıldıkları dönem ile ilgili maddi ve manevi kültürel unsurların doğrudan veya dolaylı tespitleri yapılabilmektedir. Seyahatnamelerde tespit edilecek kültürel ürünler elbette yazarın dikkati oranında şekillenmekte ve yazarın kültürel birikimi ile doğru orantılı olmaktadır. Dönemlerinin canlı birer tanığı olan seyahatnamelerin özellikle kültür bilimciler tarafından incelenmesi kültürel süreklilik adına önem arz etmektedir. Bu bakış açısı ile kültürü, bir toplumun birikimi yani yapıp ürettiği her şey olarak kabul etmekteyiz. Tarihe ve kültüre kaynaklık eden bir eser olan İbn Battuta Seyahatnamesi'ndeki kültürel unsurların belirlenmesi, bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Seyahatname'de yer alan Türk kültürü ve yabancı kültürler ile ilgili halkbilimi unsurlarının tespit edilmesi ise çalışmanın amacını oluşturmaktadır. İbn Battuta, Arap ülkelerinden başlayıp Anadolu, Kırım, Maveraünnehr, Hindistan, Çin ve Afrika gibi çok geniş bir coğrafyanın kültürel özelliklerine tanıklık etmiştir. Çalışmada, seyyahımızın gezdiği coğrafya Arap ve Afrika Coğrafyası, Anadolu Coğrafyası, Türk İlleri, Hindistan ve Diğer İller olarak beş bölüme ayrılmış ve her bölüm ülkelere göre sınıflandırılarak kültürel unsurlar tespit edilmiştir. Halk edebiyatı, evlenme, ölüm, inanç-inanış, gelenek, adet, dans, müzik, mimari, sanat vb. gibi kültürel unsurlar tespit edilip elde edilen veriler ana ve alt başlıklar halinde incelenerek sınıflandırılmıştır.
Füruzan'ın öyküleri üzerine psikanalitik bir inceleme

Türk edebiyatında önemli kadın yazarlarımızdan olan Füruzan ile ilgili bugüne kadar yapılmış akademik çalışmalarda, başlı başına kuramsal bir inceleme yapılmadığından çalışmamızda, yazarla ilgili eksik kalan bu yönü tamamlamak amaçlanmıştır. Yazarın öykülerini çözümlemeye uygunluğundan dolayı psikanalitik edebiyat eleştirisi seçilerek 'Füruzan'ın Öyküleri Üzerine Psikanalitik Bir İnceleme' başlığını taşıyan tezimiz ortaya çıkmıştır. Çalışmanın amacı, Füruzan'ın öykü kahramanlarının ruh dünyalarını ve bilinçdışındakileri aydınlatmak ve öykülere farklı bir bakış açısı getirmektir. Beş bölümden oluşan tezin ilk bölümünde psikanalitik kurama kısa bir giriş yapıldıktan sonra çalışmanın amacı, önemi, kapsam ve sınırlılıkları verilmiştir. İkinci bölümde kavramsal çerçevenin oluşması için öncelikle psikanaliz kuramının farklı isimlerin çabaları neticesinde gelişimi, ardından edebiyat ile ilişkisi verilmiştir. Füruzan'ın öykülerinin psikanalitik değerlendirmesine geçmeden önce ise yazarın hayatı, sanatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Dördüncü bölüm tezin asıl kısmını oluşturur. Burada öyküler sırasıyla taranarak, psikanalitik edebiyat eleştirisinin ölçütlerine göre irdelenmiştir. Öykülerde rastlanan Oidipus Karmaşası, imgesel ve simgesel alanların zıtlığı, doğum travması ve melankoli kavramlarına örnekler verilmiştir. En son tüm bulgular, tablo şeklinde düzenlenmiştir. Son bölümde ise çalışmadan elde edilen sonuçlar belirtilerek Füruzan'ın eserlerinin psikanalitik yöntemle incelenmeye uygun olduğu görülmüştür. Edebiyat alanında yapılmış psikanalitik çalışmalardan birkaçı ile Füruzan'ın bu yöndeki durumu kısaca karşılaştırılmış ve yorumlanmıştır. Son olarak konu ile ilgili önerilerde bulunulmuştur.
Akabi Hikayesi, Boşboğaz Bir Adem ve Temaşa-i Dünya romanları çerçevesinde 19. yy. Osmanlı modernleşmesi

Akabi Hikayesi, Boşboğaz Bir Adem ve Temaşa-i Dünya Romanları Çerçevesinde 19. Yüzyıl Osmanlı Modernleşmesi Selin Tımçboyacı Tanzimat Fermanı'nın ilanıyla resmiyet kazanan Osmanlı İmparatorluğu'nun modernleşme süreci, imparatorluğun gayr-i müslim cemaatleri arasında büyük bir kültürel canlanma, hareketlenme yaşanmasına sebep olmuştur. Bu dönemde Batı edebiyatından çok sayıda çeviri yapıldığını, basımevleri kurulup, Türkçe-Ermenice ya da Türkçe-Rumca olarak iki dilde gazeteler çıkartıldığını görüyoruz. Vartan Paşa ve Misailidis Efendi dönemin idealleri ve heyecanlan doğrultusunda, Ermeni ve Grek alfabelerini kullanarak imparatorluktaki ilk Türkçe romanları yazdılar. Bu çalışmada söz konusu üç roman, 19. yüzyıl Osmanlı modernleşmesinin etkileri dikkate alınarak okunmakta, tahlil edilmektedir. Tezin ilk bölümü Osmanlı modernleşmesine ve imparatorluğu bu sürece götüren sebeplere, ikinci bölüm ise romanların 19. yüzyılın dinamikleri göz önünde bulundurularak okunmasına ayrılmıştır. Sonuç olarak, talihsiz bir aidiyet meselesiyle karşı karşrya bulunan, ne Türk ne de Ermeni edebiyatı içinde sayılan iki roman ile Karamanlı edebiyatı ile birlikte kaybolmuş Temaşa-i Dünya ve Cefakar ü Cefakeşin dönemin özelliklerini yansıtmaları, Türkçe olarak, imparatorluğun vatandaşları tarafindan yazılmış olmaları sebebiyle Tanzimat dönemi Türkçe edebiyatı içinde görülmesi gerektiği savunulmuştur. IV
El-babusü'l-Vasİt fİ tercümeti'l-Kamusu'l-Muhİt'ın (22/a-27/a,73/a-92/b,144/a-146b,153/a,183b) transkripsiyonu

Bir dilin kelime hazinesini en güzel şekilde yansıtan sözlükler, geçmişşten günümüze kadar çeşitli alanlarda kendini göstermiştir. Sözlükler, kelime hazinesinin yanında hazırlandığı dönemin dili ve kültürü hakkında bilgi vermesi bakımından literatürümüzde önemli bir yere sahiptir. Tarih boyunca farklı kültürlerle etkileşim içerisinde olan Türkler, etkileşim içinde olduğu milletlere kendi dilini öğretme ve onların dillerini öğrenme ihtiyacı duymuştur. Türkler, İslamiyeti benimsedikten sonra Arap ve Fars kültüründen etkilenmiş; dolayısıyla da Arapça-Türkçe, Farsça-Türkçe gibi sözlükler etkileşim dönemi içerisinde literatürümüze yerleşmeye başlamış ve bu ihtiytaç doğrultusunda dönemin devlet adamlarına hazırlanıp sunulmuştur. Çalışmamızın konusunu oluşturan, Merkezzade Ahmed Efendi tarafından 16. yy. da yazılan el-Babusü'l-Vasit Fi Tercümeti'l- Kamusu'l-Muhit adlı Arapça-Türkçe bir sözlük olan eser, Kanuni Sultan Süleyman'a ithaf edilmiştir. 312 varaktan oluşan eserin 22 a-27a, 73 a-92b, 144 a-146b, 153 a-183b varakları transkripsiyonlu olarak Latin harflerine aktarılmıştır. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci Bölümde çalışma hakkında genel bilgilere, Eski Türkçeden Eski Anadolu Türkçesine kadar olan tarihi devirlere ve sözlükçülük geleneğine yer verilmiştir. İkinci Bölümde Merkezzade Ahmed Efendi'nin hayatına, eserlerinin özelliklerine ve nüshalarına yer verilmiştir. Son olarak Üçüncü Bölümde eserin transkripsiyonlu olarak Latin harflerine aktarımı yapılmıştır.
Müzekki'n-Nüfus, giriş-metin-sözlük

Bağdemir, Abdullah, 'Müzekki'n-Nüfus, Giriş - Metin - Sözlük', Doktora Tezi, Tezin Sayfa Sayısı: CXVI + 721 Müzekki'n-Nüfus, Eşrefoğlu Abdullah-ı Rumi tarafından XV. yüzyıl ortalarında (1448) Anadolu'da Eski Anadolu Türkçesiyle yazılmış dini - tasavvufi bir ahlak kitabıdır. Yazar eserini, kendi zamanında tutum ve davranışları bozulan kardeşlerinin kurtulmalarına ve bundan sonra gelen taliplerin nefs elinden kurtulup Allah'a ulaşmalarına sebep olması için kaleme almıştır. 'İnsanların nefislerini arıtan' anlamına gelen Müzekki'n-Nüfus'un konusu kitabın adından da anlaşılacağı gibi 'nefis terbiyesi'dir. Eşrefoğlu Abdullah, nefsi dört kısma ayırır. Bunlar, kişinin nefsinin, kötülüğü emrettiği 'nefs-i emmare'; kendi kötülüklerini kınadığı 'nefs-i levvame'; Allah'tan ilham aldığı 'nefs-i mülhime'; huzur ve sükuna kavuşup rahatladığı 'nefs-i mutma'nıne'dir. Bundan sonra ise nefs-i mutma'nınenin sıfatları olan ve kişinin Allah'tan razı olduğu 'radiye'; Allah'ın da o kişiden razı olduğu 'mardiyye' mertebesi gelir. Böyle bir girişten sonra eser iki ana bölüme ayrılmakta ve birinci bölümde şu konular işlenmektedir: Dünya, dünya sevgisi ve dünya sevgisinin nedeni, dünyanın terkinin nedeni, dünyayı sevmenin ziyanı nedir, terkinin faydası nedir, dünya neye benzer, bu dünyayı sevip dünyalık toplayanlar neye benzer ve nefs-i emmarenin sıfatları nelerdir? İkinci bölüm yedi alt başlığa ayrılarak şu konulara yer verilmektedir: Nefs-i mutma'nıneye döndürmek için nefs-i emmareyi nasıl terbiye etmek gerekir ve bir şeyhe bağlanıp nasıl mürit olunur, tevbe ve teveccüh etmek nasıl olur, ne tür kişileri şeyh edinmek gerekir, şeyhlik mertebesi nedir ve nasıl bir makamdır, müritlik makamı nedir, müritliğin şartları ve kuralları nelerdir, Allah'ı zikrederek çile ve halvet çıkarmak ve Allah'a çağrılmak nasıl olur? XV. yüzyıl Eski Anadolu Türkçesinin söz varlığını, anlatım olanaklarını, o dönemdeki durumunu ve yönelişini en iyi biçimde gösteren bu eser, Türk dili için zengin ve değerli bir kaynaktır.
Türk edebiyatında sömürgeciliğe bakış (1876-2014)

Bir ülkenin veya bir topluluğun, bir başka ülkenin veya topluluğun sahibi olduğu toprak üzerine yerleşke kurma deneyimini imleyen kolonyalizm ; Antik Yunan ve Roma'dan günümüze kadar çeşitli şekillerde somutlaşan tarihsel bir süreç içerisinde konumlanır. Özellikle 16. yüzyıldaki coğrafi keşiflerin vuku bulması ve sermaye birikiminin üst seviyelere ulaşmasıyla evrensel bir boyuta evrilen kolonyalizm, 20. yüzyılın ilk yarısındaki bağımsızlık savaşlarıyla gerilemiş olsa da ve yerini 'postkolonyalizm' adı verilen bir döneme bırakmış olsa da bugün Filistin ve Avusturalya başta olmak üzere bazı bölgelerde dolaylı veya dolaysız somutluk kazanmaya devam eder. Dolayısıyla kolonyalizmin geçmişşten bugüne gözlemlenebilir yaklaşık 2000 yılı aşkın bir tarihinin olduğu ve bu tarihin güncel gelişmelerle genişlediği söylenebilir. Batı'da Frantz Fanon, Edward Said gibi düşünürlerin sömürgecilik, şarkiyatçılık ve Doğu-Batı ilişkisi üzerine kaleme aldıklarına dayanılarak kolonyalizm, 'postkolonyalizm' veya 'postkolonyal çalışmalar' adı altında incelenmeye başlanır. Bu araştırma alanlarından birisi de postkolonyal edebiyat eleştirisidir. Gerek kolonyalist Batı'nın gerekse de kolonyalizme maruz kalan üçüncü dünya ülkelerinin edebiyatlarında kolonyalist dönemin izlerini sürmeyi amaç edinen postkolonyal edebiyat eleştirisi, bu haliyle sadece kolonyalizmin iki cephesinde işlevseldir. Ancak kolonyalizmin izleri, salt bu iki cephede aranmamalıdır; nitekim kolonyalizm, her iki cepheye dahil olmayan ülkelerin edebiyatlarında da en azından tema ve söylem açısından somutlaşmaktadır. Dolayısıyla Türk edebiyatında da kolonyalizmin izlerini postkolonyal edebiyat eleştirisi çerçevesinde ele almak da mümkündür. Postkolonyal edebiyat eleştirisi çerçevesinde Türk edebiyatında kolonyalizme veya genel anlamda kolonyalizme bakışı ele aldığımızda, iki ana dönem etrafında farklı bakış açılarının somutlaştığını görebiliriz. Tanzimat'tan Cumhuriyet'e kadar olan dönemde yazarlar ve şairler, kolonyalizm konusunda bir düalite içerisindedir. Abdülhak Hamid, Mehmet Akif gibi yazar ve şairler kolonyalizme çeşitli düşünüş veya felsefi zeminlere dayanarak cephe alırken; Ahmet Midhat Efendi, Cenap Şahabettin gibi yazar ve şairler kolonyalizmi meşrulaştıran söylemlerle eser üretirler. Milli Mücadele'nin anti-sömürgeci niteliği idrak edildikten sonra, özellikle de Cumhuriyet'in kurucu kadrolarının anti-emperyalist tavrı belirginleşmeye başlayınca yazarlar ve şairler açısından düalite durumu ortadan kalkar. Nazım Hikmet'ten Sezai Karakoç'a, Fazıl Hüsnü Dağlarca'dan Ercümend Behzad Lav'a, Refik Halid Karay'dan Sevinç Çokum'a kadar pek çok yazar ve şairın, kolonyalizme belli ideolojiler perspektifinde karşı çıktığı görülür. Bu reddedici tavır eserlerin hem içerik hem de biçiminde belli öğelerle belirginlik kazanır. Bu çalışmada, modern Türk edebiyatında kolonyalizme bakışın izleri, hem içerik hem de biçim perspektifinde ele alınacaktır.
İ. L. Tsilossani'nin 'Yeni Diyaloglar ' adlı kitabının Türkçe kısmı

Tez çalışmamızın tüm inceleme ve tespitleri, bugün Gürcistan'daki Gürcistan Milli Kütüphanesi'nde 811.161.1- 825 numarasıyla kayıtlı kitap üzerinde yapılacaktır. 1856 yılında, Gürcü bilim adamı İ. L. Tsilossany tarafından, dört dilde yazılmış kitapta Osmanlıca-Azerice kısmı Arap alfabesiyle kaleme alınmıştır. Kitap 607 varak ve 130 tematik bölümden oluşmaktadır. Elimizde olan eser daha önce ele alınmamıştır. Bu araştırmanın sonucunda Arap harfleriyle yazılmış Türkçe kısmının transkripsiyonu yapılacaktır. Dizin hazırlanacaktır. Türkçe söz varlığının ses ve şekil bakımından incelenerek eserin ait olduğu dönemdeki dil özellikleri tespit edilecektir.
Kitabu Baytarname

Eser içerik olarak atların genel özellikleri, hastalıkları ve tedavi yöntemlerini ele almaktadır. İnceleme, metin, dizin ve tıpkıbasım olmak üzere dört bölümden oluşan bir dil çalışmasıdır. İnceleme bölümünde; eserin yazarı, mütercimi, tercüme tarihi ve çalışmaya konu olan Kitabu Baytarname hakkında bilgiler verilmiş, eserin genel bir özeti yapılmış ve metnin imla ve dil özellikleri incelenmiştir. Metin bölümünde, eserin transkripsiyon alfabesine çevirisi yer almaktadır. Dizin bölümünde, transkripsiyon metnindeki tüm kelime ve kelime gruplarına alfabetik olarak yer verilmekle beraber bunların sözlüğü oluşturulmuştur. Sözlük oluşturulurken kelimelerin metindeki anlamları dikkate alınmıştır. Çalışmanın sonunda, metnin tamamının tıpkıbasımı verilmiştir.
Modern anlatı talebine bir cevap: Sergüzeşt-i Kalyopi

T. Abdi, Türkçe romanın ortaya çıkmaya başladığı 1873- 1875 tarihleri arasında dört roman yayımlamış bir yazardır. T. Abdi'nin kim olduğu hakkında edebiyat tarihinde kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Bu yazar ve eserleri hakkında maalesef Türk edebiyatında çok az çalışma yapılmıştır. Yazarın en çok bilinen eseri olan Sergüzeşt-i Kalyopi, sözlü kültürdeki bir hikayeyi yazıya geçirme iddiasını taşımaktadır. T. Abdi, geleneksel bir hikayeyi kaleme alırken olayları nedenselleştirmiş ve iptidai de olsa bir karakter yaratmıştır. Eserlerine yazdığı mukaddimelerden görüldüğü kadarıyla döneminde tercüme romanlar yaygınlaşmış ve modern anlatıya karşı bir talep oluşmuştur. T. Abdi'nin bu talebe geleneğin içerisinden bir metni modern anlatıya özgü bir biçimde anlatarak cevap verdiği görülmektedir. Yazarın ayrıca kendine özgü tarafları da vardır. Sergüzeşt-i Kalyopi'de Kız Adası'nı ele aldığı bölümlerde siyasi mesajlar vermiştir. Yazar, dönemindeki diğer eserlerin aksine metninde bir kadın kahramanı merkeze koymuştur. Bütün bu ilginç özelliklerine rağmen T. Abdi Türk edebiyatı kamusuna girememiştir. Bu zamana kadar yapılan çalışmalar Sergüzeşt-i Kalyopi'nin geleneğin içerisindeki rolünü saptamaya yöneliktir. Bu çalışmamın öncelikli amacı ise T. Abdi'nin bu geleneği nasıl dönüştürdüğü üzerine olacaktır.
Polonya Barok edebiyatında Türk etkisi

Polonya Barok edebiyatındaki Türk etkisi konusunda gerçekleştirilen tez araştırması, edebiyat tarihinde Barok dönemi olarak geçen 17. yüzyılda iki komşu ülkenin arasında yaşanan yoğun savaşlardan olan ilk sıcak temas (1620-1621) ile sınırlıdır. Bu tarihi olayın Polonya Barok edebiyatındaki yankıları ve tepkilerini ölçmek amacıyla dönemin Polonya edebiyatında egemen olan soyluların ekolünü temsil eden iki epik şiirsel destan seçilmiştir. Orada kapsamlı bir şekilde işlenen ilk Osmanlı-Lehistan savaş konusu şu şekilde ele alınmıştır: savaş süreci çoğunlukla Waclaw Potocki'nin 'Hotin Savaşı' adlı yapıtı, savaştan sonraki barış antlaşmasının onaylanması ise görüşmelere şahsen katılan Samuel Twardowski'nin büyük bir ölçüde tarihi belge niteliğinde olan 'Cesur Elçilik' başlıklı eseri temelinde incelenmiştir. Yapıtlarda yer alan olayların çerçevesini oluşturan dönemin tarihi kişilikleri, Osmanlı Devleti'nin yapısı ve işleyişi ve Osmanlıların karakter özellikleri ile alışkanlıkları da analize tabii tutulmuştur. Düşman konumundaki Osmanlı'ya karşı Avrupa Barok edebiyatında yer alan genel olumsuz yaklaşım, analiz edilen eserlerde de mevcuttur. Her iki eserde 'Osmanlı' resmedilirken tarihsel gerçekler sıkça deforme edilmiştir ve dönemin Avrupa'sında bilinen, konuyla ilgili birçok klişe kullanılmıştır. Olaylardan hiç bahsetmeme veya abartılı bir şekilde bahsetmeden kaynaklanan deformasyonlar özellikle askeri müdahalelerin tasvirlerinde oldukça yoğundur. Osmanlı'yı karalamak amacıyla tarafların askeri gücü ve savaş alanındaki tavrı, öldürülenlerin sayısı gibi verilerin manipüle edilmesi, anlatımdaki tarafgirliği göstermektedir. Osmanlı Devleti'nin tarihi ve işleyişi konusunda da tek taraflı olumsuz izlenim yaratmak için verilen bilgiler sıkça yanlış ve genellikle de yüzeysel kalmaktadır. Yapıtlarda kullanılan tipik şark klişelerinden ise Osmanlıların karakteristik özellikleri olarak belirtilen kibir, gaddarlık, açgözlülük ve frenlenemeyen şehvet örnek olarak gösterilebilir. Buna karşın tarihi kişiliklerin tasvirlerinde Avrupa edebiyatlarında hakim olan Osmanlılar Avrupalılar şemasından farklı olarak özellikle Kanuni Sultan Süleyman, Dilaver Paşa ve Halil Paşa'nın portelerinde daha tarafsız yaklaşım sergilenmektedir. Bunun dışında ilk Osmanlı Lehistan savaşı ve Sultan II. Osman dönemindeki Osmanlı Devleti ve üst tabakalarından gelen tarihi kişilikler ile ilgili tarihi veriler Türk tarihi açısından önem taşımaktadır.
Ta'ib Mehmed Çelebi ve Divanı

Ta'ib Mehmed Çelebi ve Divanı Güler Doğan Bu çalışma, 17. yüzyılda yaşamış ve Sebk-i Hindi üslubu ile şiirler yazmış olan Ta'ib Mehmed Çelebi'nin hayatı ve edebi şahsiyetine dair malumatla birlikte bilinen tek eseri olan Türkçe divanının metnini tespit ederek şekle, muhtevaya ve üsluba dair bir takım bilgiler sunmayı amaçlamaktadır. Ta'ib, İstanbullu' dur ve Divan-ı Hümayun katipliği vazifesinde bulunmuştur. Sebk-i Hindi üslubunun Osmanlı sahasındaki mümessillerinden Na'ili'nin talebesidir. Elimizde Taib Mehmed' le irtibatlı iki metin bulunmaktadır. Bunlardan çalışmamıza esas teşkil edeni, ilgili yazma katalogunda hatalı olarak Osman-zade Ta'ib Ahmed'in (öl. 1136 /1723) eseri olarak aktarılmıştır. İkinci nüsha ise çeşitli çalışmalarda yine aynı kişiye ait olarak sunulmuştur. Nüshalardan ilkinin Ta'ib Mehmed'e ait olduğu, ikincisinin ise Ta'ib Mehmed'in ve bir diğer 18. yüzyıl şairinin şiirlerini içerdiği tespit edildi. Ta'ib Divanı, şekil, muhteva ve üslup hususiyetleri bakımından incelemeye tabi tutulmuştur. Şekil hususiyetleri bahsinde, nazım şekilleri, vezin, kafiye ve redife dair divanın istatistiki bilgileri sunulmuş ve değerlendirmesi yapılmış; muhteva hususiyetleri dini unsurlar ve tarihi, mitolojik unsurlar olmak üzere iki ayrı bölümde incelenmiş; dini unsurlar bahsinde Allah'a dair divanda yer alan terminoloji aktarılmış, iktibas edilen yahut telmih yoluyla işaret olunan ayet ve hadisler referansları ve çevirileriyle aktarılmış ve nihayet divanda anılan peygamberler, dini hadiseler aktarılmıştır. Muhteva hususiyetlerinin ikinci bölümü olan tarihi ve mitolojik unsurlar bahsinde ise divanda zikredilen tarihi, mitolojik olaylar ve şahsiyetlerin, kısa bilgilerle birlikte hangi beyitte hangi yönleriyle anıldıkları belirtilmiştir. Üslup bahsinde, divanın üslup ve dil özellikleri aktarılmış; divanda geçen atasözü ve deyimlere, divanda kullanılan edebi sanatlara örnekler verilmiştir. Sonuç kısmında şairin hayatı ve divanın incelemesi neticesi varılan yargılar aktarılmış; sonraki çalışmalara yönelik öneriler arz edilmiştir. Çalışmanın sonuna, divanda geçen terkip ve bileşik sıfatların indeksi ve divanın aslı eklenmiştir.
Kazakça atasözü ve deyimlerde eskicil unsurlar

Bir lehçede aktif olan bir sözü başka bir lehçenin deyimlerinde, atasözlerinde, ikilemelerinde, ağızlarında bulmak mümkündür. Kazak dilinin deyimlerinde, atasözlerinde, ikilemelerinde, ağızlarında kullanılıyor olsa bile, Kazakça edebi dilinde kullanılmayan ve bir Kazak için anlamı bilinmeyen bir takım sözcükler mevcuttur. Bu sözcüklerin kaynağını anlayabilmek için yaşayan veya tarihi Türk lehçelerine başvurmak gerekir. Türkiye Türkçesindeki su uyur düşman uyumaz atasözünde yer alan 'su' sözcüğü, bildiğimiz 'su' anlamında olmayıp, Eski Türkçede 'asker' anlamına gelen 'sü' sözüdür. Yanar döner deyiminde de 'döner' sözü edebi dilde bilinen bir sözdür ancak 'yanmak' fiilinin de 'dönmek' fiiliyle eş anlamlı olduğunu diğer bazı Türk lehçelerinde de 'dönmek' anlamında kullanılmasından dolayı anlayabiliriz. Kazakçada da buna benzer örneklere rastlamak mümkündür. Bundan dolayı Kazakça deyimlerinden bazı örnekleri göz önünde tutarak, tek başına anlamı anlaşılamayan, deyimler dışında edebi dilde kullanılmayan bazı kelimeleri kelimeleri Türk lehçeleri yardımıyla açıklamaya çalıştık. Bir örnek: Türk yazı dilleri ve ağızlarında 'ses' anlamında birçok söz vardır: tawış, ün, avaz, kü, çaw, ses. Bunların içinde 'ses' Oğuzcaya özgü bir sözdür, diğerlerinde yoktur. Kazakçada ise bu anlamda dawıs kullanılır. Bununla birlikte, Kazakça bir deyimde 'ses' sözcüğüne rastlanır: ses körsetüw 'ses vermek'. Tek başına iken bir anlamı olmayan ve sadece budeyimde geçen 'ses' kelimesini Türkiye Türkçesindeki anlamımdan dolayı anlayabiliriz. Bu tezde, yukarıdaki örnekte olduğu gibi Kazak edebi dilinde tek başına kullanılmayan ancak deyimlerde anlam kazanan sözcükler Türk lehçelerinde anlamlarıyla açıklanmaya çalışılmıştır.