Kriz durumlarında acil konut üretimi ve geçici yerleşim alanlarının tasarım kriterleri

Doğal afetler toplumların hayatlarında her zaman derin izler bırakırlar ve meydana geldikleri zaman diliminden sonra bile kendilerini hissettirirler. Bu afetler deprem, sel, heyelan vb. farklı şekillerde karşımıza çıkabilmektedirler. Özellikle deprem bu afetler içinde yıkıcı etkisi büyük olan ve etkileri uzun süre hissedilen doğal afetlerden olagelmiştir. İnsanlık tarihine bakıldığında; toplumların ve medeniyetlerin sona ermesine neden olacak büyüklüklere varabilen depremler görülmektedir. Geçmişte olduğu gibi, bugün ve gelecekte de yine bu tür afetler meydana gelmeye devam edecektir. Dolayısıyla ilmi veriler doğrultusunda doğal afetlerle beraber yaşamak insanın kaçınılmaz kaderi olmaktadır. Ülkemizde 1999 tarihli iki büyük deprem; 17 Ağustos Marmara ve 12 Kasım Düzce Depremleri yaşandı. Bu depremlerin etkileri, sanayi ve nüfus yoğunluğunun yüksek olduğu bölgelerde gerçekleşmeleri nedeniyle, tüm ülke çapında hissedildi; beraberinde pek çok can ve mal kaybı yaşandı. Bu depremler cumhuriyet tarihimiz boyunca yaşanan en büyük depremler olarak tarihteki ve toplumsal hafızamızdaki yerlerini aldılar. Ancak doğal afetlerin her zaman ortaya çıkabileceği ve büyük hasarların oluşmasına neden olabileceği gerçekliği kadar; hayatın yeniden normale dönmesi ve her zamanki akışını sürdürmesi zarureti de bir diğer gerçeklik olarak karşımıza çıkmaktadır. Son depremlerden sonra yaşanan süreçte de bu durum kendini göstermiştir. Hayat kurtarma ve yıkıntıları kaldırma çalışmalarının hemen ardından evsiz kalan vatandaşların açıkta kalmalarını önlemek, barınma ihtiyaçlarını karşılamak ve hayatın yeniden normale dönmesini sağlamak için geçici yerleşim alanları oluşturulmuştur. İlk aşamada sadece çadırlardan ve çadırkentlerden oluşanİV bu geçici yerleşim alanları; daha sonra yerlerini prefabrik konutlardan oluşan geçici yerleşim alanlarına bırakmışlardır. Kalıcı konutların tamamlanmasına kadar geçecek uzun süreç içerisinde evsiz kalan depremzede vatandaşların barınma ihtiyacı bu geçici yerleşim alanlarında karşılanacaktır. Bu alanlarının geçtiğimiz iki yıldan bu yana kullanılmakta olduğu düşünülecek olursa; depremden sonra evleri oturulamayacak hale gelen insanlar için geçici yerleşim alanlarının ne denli önem arz ettiği daha iyi anlaşılacaktır. Bununla birlikte afet sonrası çok kısa sürede ilgili düzenlemelerin yapılması; oluşturulan geçici yerleşim alanlarında küçük çapta birçok yeni afetlerin yaşanmasına neden olmaktadır. Örneğin oluşturulan geçici yerleşim alanları yağmurlu günlerde su baskınlarına teslim olmakta, çıkan bir yangınla pek çok geçici barınma ünitesi kullanılamaz hale gelmektedir. Bu durum geçici barınma üniteleri için yapılan harcamaların heba olmasına ve geçici yerleşim alanlarından beklenen verimin alınamamasına neden olmaktadır. Diğer taraftan bu alanlara asfalt ve beton gibi kalıcı malzemeler dökülmesi nedeniyle üzerlerine inşa edildikleri arazilerin yeniden eski kullanımlarına dönemeyecek hale gelmesi ciddi bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu durum da uzun vadede kentsel arazi kullanımını olumsuz bir şekilde etkilemektedir. Topraklarının % 90'ı deprem riski taşımakta olan ülkemizde afetler sonrasına yönelik olarak yeterli düzeyde çalışmaların olmaması; yapılanların ise afetler sonrasına münhasır kalması büyük bir eksikliktir. Zira ortaya çıkan kötü tablo buna işaret etmektedir. Oysa gelişmiş ülke örneklerinde olduğu gibi: konunun, doğal afetler. meydana gelmeden önce detaylı bir şekilde ele alınması gerekmektedir. Ancak bu türlü yaklaşımlarla afetlere önceden hazırlıklı olmak ve afet sonrası yapılacak düzenlemelerde başarıya ulaşmak mümkün olabilecektir. Böyle bir tutum geliştirilmesi; aynı zamanda ülke kaynaklarının ve mevcut kentsel arazi potansiyelinin boşa harcanmasını da önlemiş olacaktır. Ortaya çıkan sonuçları itibariyle böylesine önem arz eden bir konunun kesinlikle göz ardı edilmemesi gerektiği kanaatindeyiz. Bu çalışmayla; geçici barınma üniteleri ve geçici yerleşim alanlarının etraflıca ele alınması ve ortaya çıkan sorunlar için uygun çözüm önerilerini de içinde barındıracak şekilde yeniden düşünülmeleriamaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda 12 Kasım Depremi nedeniyle Bolu ili'nde oluşturulan geçici yerleşim alanları ve beraberinde buralarda inşa edilen geçici barınma üniteleri bir laboratuvar gibi değerlendirilmiştir. Buradan elde edilen veriler kullanılarak ortaya çıkan sorunların çözümüne yönelik öneriler geliştirilmiştir. Konu hakkında zengin bir veri tabanı oluşturabilmek için kişisel görüşme ve anket teknikleri uygulamak suretiyle saha araştırması çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Ayrıca çalışma alanına ilişkin mevcut planlar incelenmiş ve gerekli görülenler çalışmada kullanılmak üzere çoğaltılmıştır. Konu hakkında daha önce yapılmış pek fazla çalışma olmadığı düşünülecek olursa; yapılan bu çalışmayla böyle bir eksikliğin giderilmesi ve ortaya konacak çözüm önerileri ile konuya farklı bakış açıları getirilmesi adına önemli bir adım atılmış olacağı kanaatindeyiz.