Tarihi çevrede yapılaşma biçimlerini belirleyen uygulanabilir bir yöntem önerisi: Kütahya, Tavşanlı ilçesi kent merkezi sit alanındaki yapılaşma biçimleri üzerine bir deneme

Yaşar Bahri Ergen, Ph. D.; Gazi üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 1986. İnsanlığın var oluşundan günümüze kadarki zaman kesitinde oluşan kent mekanları, toprağın üretilemeyen bir nesne olması dolayısı ile devamlı yeni enememiş ve değişik toplumların kültürlerine göre şekillenmiştir. Tarihi çevre oluşumuna neden olan bu gelişim, bugünkü kent yapısında aşırı nüfus artışları sonucu kentleşme sürecinde, ya merkezde veya yeni merkezin dışında köhne bir alan olarak kalmıştır. Tarihi çevredeki yapılaşma biçimlerinin belirlenmesine yönelik olan bu yöntem önerisi denemesinde; kent imar planı içinde tarihi çevrenin bir bütün olarak ele alınıp, tarihi eser yoğunluğuna göre sit alanı sınırının tesbiti ile Eski Kent Mekanlarının yaşatılması ve değişerek gelişen yeni mekanların bu kültürel oluşuma uyumluluğu amaçlanmıştır. Tezin amaç ve içeriğini vurgulayan sunuş bölümü dışında, bu yöntem önerisi denemesi altı ana bölüm ve eklerinden oluşmaktadır. Birinci bölümde; kentsel alan oluşumu ve kent kavramı genel olarak ele alınıp, ekolojik çevresinde insan varlığının edılginliği ile kentlerin evrimi kısaca gözden geçirilmiştir., Bu tarihi süreç içinde, yerleşik toplumların görenek, gelenek ve kültürleri doğrultusunda oluşturdukları yapı, doku ve yapıtları ile oluşan tarihi çevre oluşu mu incelenmiştir. Tezin ana konusunu oluşturan üçüncü derece sit alanları (tarihi 6 çevre) ve sınıflandırılması tanımlanarak konuya giriş düzeyinde açıklık sağlandığı gözlenmektedir. IV İkinci bölümde; oluşumu incelenen tarihi çevrenin gelişme eğilimleri ve sorunlarının saptanması ile, çağdaş teknolojinin gerekliliği ele alındı. Tarihi çevredeki bu oluşumlar, kentlerdeki gelişme ile mevcut yapılar grubundaki eskime ve köhneme dolayı sı ile ortaya çıkar. Tarihi eserin ve çevre oluşumlarının eskimesi, toplumsal değişimler sonucu oluşan etkinliklerin;fiziksel ve işlevsel eskime olarak yapı ve yapı gruplarına yansımasıdır. Fiziksel eskimenin ileri aşaması olan köhneme, tarihi çevrenin tahribine neden olmaktadır. Bunun önlenebilmesi için çağdaş teknolojinin gerekliliği vurgulanmış olup uygulamanın ne şekilde olabileceği analiz edilerek yasal çerçevesi saptanmaya çalışıldı. üçüncü bölümde; saptanmış olan tarihi çevre sorunlarının uygulamada giderilebilmesi için, planlamadan uygulamaya geçişteki yöntemler ile mevcut karakteristik özellikler arasındaki bağıntı incelenmiştir. Uygulamadaki yapılaşmaya etki eden toplumsal özellik ve yapı gereksinimi yanı sıra finansman kaynağı incelenmiş olup, önemli öğelerinden olduğu saptanmıştır. Bu özellik nedeniyle yapılaşmanın Türkiye'deki oluşumu incelenerek, uygulamadaki mevcut yöntemler gözden geçirilip yapılaşma biçimlerini belirleyen uygulanabilir bir yöntem önerisi için verilerin elde edilmesi prensibi saptandı. Dördüncü bölümde; araştırma bölgesi olarak seçilen Tavşanlı Tarihi Çevre alanının yeri, konumu ve özelliklerinin tesbiti için araştırma yapıldı. Bu araştırmada, Tavşanlı Tarihi Çevresinde tesbit, inceleme ve anket yöntemleri uygulanarak bölgenin tüm özelliklerinin saptanmasına çalışıldı. Beşinci bölümde; üçüncü derecedeki sit alam verileri doğrultusunda uygulanabilirliği ön planda tutulan, yapılaşma biçimlerini bel iri eyeri bir yöntem önerisi bu bölümde yer ataktadır. Altıncı bölümde; tezin sonuçlarına ilişkin genel değerlendirmeye yer verilmektedir.