Gazze Deniz Ablukası: Silahlı Çatışma Hukuku ve Deniz Hukuku bağlamında bir değerlendirme

Arap-İsrail çekişmesinin çağdaş örneklerinden biri olan İsrail-Filistin Sorunu, 2000 yılında başlayan 2'nci İntifada hareketinden bu yana, taraflar arasındaki gerilimin artmasıyla beraber misillemelere dayalı silahlı bir çatışmaya dönüşmüştür. 2005 yılında İsrail kuvvetlerinin Gazze'den geri çekilmesi ve 2007 yılında Filistin Otoritesi'nde meydana gelen bölünme sonrasında mücadele yeni bir boyut kazanmıştır. Söz konusu bölünmenin nedeni, Hamas'ın 2007 yılında Filistin'de seçimleri beklenmedik bir şekilde kazanarak Filistin Otoritesi ile ayrılık içine düşmesi ve sonrasında Gazze Şeridi'nde tek başına iktidara gelmesidir. Hamas'ın 2007 yılındaki Filistin seçimleri hitamında El-Fetih ile koalisyon kurma çabalarının sonuçsuz kalması, El-Fetih'le silahlı mücadeleye girmesine neden olmuştur. Silahlı çatışmadan galip çıkan Hamas, Gazze'de tek başına iktidar olmuştur. Bu dönemden sonra Hamas-İsrail arasındaki süregelen mücadele Gazze Şeridi'nden Güney İsrail'e gerçekleştirilen havan ve roket saldırılarıyla daha da şiddet kazanmıştır. İsrail bu dönemde Hamas'la yürüttüğü mücadeleyi terörle mücadele olarak nitelendirerek Gazze Şeridi'ni 'düşman topraklar' olarak ilan etmiş ve bölgeye yönelik bir dizi yaptırımlar uygulamaya başlamıştır. Söz konusu yaptırımlar genel olarak Gazze'ye giriş yapan emtianın sınırlandırılması ile bireylerin seyahat özgürlüğünün kısıtlanmasını içermiş ve Gazze'de günlük yaşantıyı çekilmez hale getirerek insani krize sebep olmuştur. 2007 sonrasında silahlı çatışmaların yoğunluk seviyesi zaman zaman artmış, zaman zamansa ateşkeslerle sönümlenmiştir. Yapılan misillemelerle çatışmanın tırmandığı 2008 Aralık ayında, İsrail'in Gazze'ye düzenlediği Dökme Kurşun Harekatı ile Gazze'de büyük bir yıkım meydana gelmiştir. Harekatın başladığı günlerde Hamas'ın deniz yoluyla silah ve mühimmat edinmesine engel olma gerekçesiyle Gazze Deniz Ablukası yürürlüğe konulmuştur. İnsani koşulların uygulanan yaptırımlar ve kara ablukasıyla zaten dayanılmaz olduğu Gazze Şeridi'ndeki günlük yaşam, Birleşmiş Milletler ve uluslararası aktörlerin dikkatini çekmiş, silahlı çatışma dışında bulunan sivillerin yaptırım ve çatışmalar neticesinde ortaya çıkan mağduriyetlerini gidermek amacıyla insani yardım organizasyonları düzenlenmiştir. Düzenlenen bu organizasyonların hem karadan hem deniz yoluyla gerçekleşmesi planlanmıştır. Deniz yoluyla organize edilen yardımlar, deniz ablukası nedeniyle Gazze'ye ulaşamamıştır. İsrail denizden gelen yardımları, kendi limanlarında arama ve kontrollere tabii tuttuktan sonra Gazze'ye girmelerine izin vermektedir. Kontroller sırasında geçen süre, İsrail'in Gazze'ye girişine yasak getirdiği mallar listesinin geniş kapsamıyla birleştiğinde, gerçekleştirilen organizasyonlardan elde edilen fayda sınırlı kalmış, bu durum Gazze'de sivil nüfusun yaşantısını daha da olumsuz hale getirmiştir. İnsani yardım organizasyonları arasında en kapsamlı olan Gazze Özgürlük Filosu, Gazze'ye insani yardım götürürken, 31 Mayıs 2010'da açık denizde İsrail Donanma unsurlarının müdahalesiyle karşılaşmıştır. Bu müdahale esnasında İsrail deniz komandoları ile Mavi Marmara gemisindeki aktivistler arasında yaşanan olaylarda 9 Türk vatandaşının hayatını kaybetmesi, uluslararası camianın dikkatini bir kez daha Gazze'ye çekmiştir. İsrail'in müdahaledeki hukuki dayanak noktası deniz ablukasının konvoy tarafından delinme teşebbüsü olmuştur. İsrail Mavi Marmara Olayı'nda sebep olduğu kayıplar için Türkiye'den Mart 2013'de özür dilemiş, hukuki tazminat süreci başlatılmıştır, fakat Gazze Deniz Ablukası'nın kaldırılması konusunda İsrail tarafından herhangi bir adım atılmamıştır. İsrail bu abluka konusundaki ısrarın arkasındaki neden, İsrail yetkililerinin uluslararası hukuku tehdit ve güvenlik algılarının da etkisiyle tek taraflı olarak yorumlaması olarak değerlendirilmektedir. Araştırmanın problemi, konu ile silahlı çatışma hukuku ve deniz hukuku normları ile İsrail'in uluslararası hukuku yorumlama şekli arasında ilişkinin muğlak olmasıdır. İsrail'in Hamas ile sürdürdüğü silahlı mücadelenin kurallarını düzenleyen uluslararası hukuk kuralları silahlı çatışma hukukudur. Bu hukuk kurallarının deniz ablukaları üzerindeki etkileri hakkında literatürde farklı görüşler yer almaktadır. Abluka hukukunun geleneksel kuralları yaklaşık olarak bir asır önce tedvin edilmiştir. Geçen zaman içerisinde uluslararası hukukta meydana gelen gelişmeler, söz konusu kuralların yenilenmesini zorunlu kılmıştır. Deniz harp hukukunu etkileyebilecek muhtemel hukuk kaynakları ise Cenevre Sözleşmeleri ve Ek Protokolleridir. Fakat güçlü denizci devletlerin deniz harp hukukunu güncellemeye sıcak bakmamaları nedeniyle devletler seviyesinde ihtiyaç duyulan bir kodifikasyon henüz gerçekleşmiş değildir. Bu ihtiyacı tespit eden deniz harbi ve uluslararası hukuk uzmanları 1994'de Denizde Silahlı Çatışmalara Uygulanabilir Uluslararası Hukuk Kuralları San Remo El Kitabı'nı yayınlamışlardır. Söz konusu yayın, deniz harp hukukunun güncel bir yorumu olarak literatürdeki boşluğu doldurmayı amaçlamıştır. Cenevre Sözleşmeleri ve San Remo El Kitabı'nda deniz ablukalarının sivilleri açlığa terk etmek saikıyla ilan edilmesi ve orantısız ablukalar uygulanması yasaklanmış, ayrıca silahlı çatışmanın dışındaki siviller için hayati önemdeki yardım faaliyetlerine izin verilmesi sorumluluğu çatışma taraflarına yüklenmiştir. Mavi Marmara Olayı olarak literatüre geçen olay sonrasında İsrail, Türkiye, BM Genel Sekterliği ve İnsan Hakları Konseyi tarafından birer rapor yayınlanmış, fakat her raporda farklı sonuç ve tespitlere yer verilmiştir. Uygulanabilir uluslararası hukuk kurallarının kesin olmaması, bu hukuk dalının süjelerini yanıltarak istenmeyen olayların tekerrür etmesine neden olabilecektir. Bu durumdan sakınmanın çaresi, siyasi argümanlardan uzak hukuki bir bilimsel yaklaşımla uygulanabilir hukuk kurallarının ortaya konulmasıdır. Çalışmanın amacı İsrail'in Gazze Deniz Ablukası'nın devam etmesine neden olan güvenlik algıları ile silahlı çatışma hukuku ve deniz hukuku normları arasındaki ilişkinin belirlenmesidir. Yapılacak nitel araştırmada Roy Bhaskar'ın öncüsü olduğu eleştirel gerçekçilik yöntemi kullanılacaktır. Araştırmanın akışı içerisinde deniz abluka hukukunun temel kavramları ile giriş yapılarak, Cenevre Sözleşmeleri sonrasındaki modern abluka hukuku açıklanacak, bu çerçevede Hamas-İsrail mücadelesi değerlendirilecektir. Çalışmanın diğer bölümlerinde silahlı çatışma hukukunun Hamas-İsrail mücadelesinde taraflara deniz ablukası uygulama hakkını tanıyıp tanımadığı irdelenecek, son olarak İsrail Donanması'nın Gazze Özgürlük Filosu'na gerçekleştirdiği müdahale deniz hukuku bağlamında incelenecektir. Çalışmada İsrail'in uyguladığı deniz ablukasının orantılılık ilkesini ihlal ettiği, Hamas-İsrail mücadelesinin taraflara deniz ablukası uygulama hakkını tanımadığı ve gayri meşruluğu ortaya çıkan ablukanın açık denizde gerçekleşen müdahaleye kanuni bir zemin sağlayamadığı sonucuna ulaşılmıştır.