Le métissage culturel dans Le Harem en Péril et L'oeil du Frère de Rafik Ben Salah

Başlangıçta, sadece Fransız dilinin Fransa dışındaki ülkelerde kullanımı bağlamında, gündeme gelen 'francdphonie' kavramı, özellikle XX. yüzyılda Fransız kültürü ve edebiyatını da içine alacak biçimde genişlemiştir. Eski Fransız sömürgelerinde yaygınlık kazanan bu yönelişin kök saldığı ülkelerden biri de Tunus'tur. Son yıllarda, büyük bir gelişme içinde olan ve yazım dili olarak Fransızcayı kullanan Frankofon Tunus edebiyatı Tunus kökenli yazarlara kendilerini daha özgürce ifade etme olanağı yanında, ülkenin ekonomik, sosyal ve politik gerçeklikleri eleştirme fırsatı da vermiştir. Frankofon edebiyat alanında, eleştirel ve estetik planda gözlemlenen gelişmelere koşut olarak, bu 'genç' edebiyatında, biçem ve biçim düzeyinde gelişip dönüşerek, kültürel melezlik bağlamında özgün bir yazım biçimi ve temalarla Tunus edebiyatında yeni bir dönemi başlatmıştır. Frankofon Tunus edebiyatı, başlangıç evrelerinde, özellikle, yazım dili olarak benimsenen Fransızca çevresinde odaklaşan tartışmalara rağmen, kültürel melezliğin doğurduğu tuzaklara düşmemiş ve Fransız edebiyatı/Fransız dilinde yazılmış edebiyat tartışmasının ötesine geçmişştir Çalışmamızda, Rafik Ben Salah'ın Le Harem en Peril ve L'Oeil du Frere adlı iki öykü kitabından hareketle, Tunus'ta konuşulan diller bağlamında, Tunus Arapçası, yazılı Arapça ve Fransızca üzerinden bu ülkede çok dilliliğin egemen olduğu gösterilmiştir. Tezimizde, bu dillerin somut kullanımıyla ilgili olarak, metin düzeyinde bir dilden ötekine geçişte ortaya çıkan ve birbirini izleyen farklı dil kodları üzerinde de durulmuştur. Aslında, dil düzeyinde gözlemlenen bu kod karışımı, yalnızca tek dillilikle ilgili bir tutum olarak değil, aynı zamanda Arapça ve Fransızca arasındaki ilişkileri, etkileşimi ve iç içeliği kanıtlayan ve farklı kültür verilerinin özümsenmesine imkan veren bir yöntem olarak görmek gerekir. Salah'ın metninde de, Fransız ve Arap kültürlerinin bir aradalığının kanıtı olarak iki dilin varlığını gözlemlemekteyiz. Bu kültür-dil ilişkisinde, Rafik Ben Salah, Fransız ve Tunus dilleri ve kültürleri arasında önemli bir arabuluculuk rolü üstlenmektedir. Yazarımızın üstlendiği bu rol metinlerinde özellikle kalıplaşmış kültürel gerçeklikler ve zihinsel tasvirler düzeyinde ortaya çıkmaktadır. Rafik Ben Salah, Tunus kültürünü ve onun diğer kültürlerden farkını ortaya koymak için bir takım düşünce kalıpları üzerinde çalışır. Bu kültür, bazı durumlarda, bir Tunuslunun yabancıyla, özellikle de bir Fransız ile ilişkisi düzeyinde kimi sıkıntılara yol açabilmektedir. Ele aldığımız tüm imgeler kültürel ötekileşmeyi açığa vurmaktadır. Bu yüzden tezimizde, özellikle öteki kültürler ile Tunus kültürü arasında var olan belli farklılıklara ışık tutmaya çalıştık. Kuşkusuz, kültürel ötekilik çalışması kültürlerarasılık konusunda yapılan araştırmaların bir parçasını oluşturmaktadır. Patrick Imbert'in disiplinler arası çalışmalarına dayanarak, Fransız-Tunus kültür çevresi içindeki etkileşimleri daha iyi kavramak amacıyla bu kültürel çevreyi metin düzeyinde yeniden oluşturduk. Bu yaklaşım bizi, farklı olduğu kadar benzer bir kültürel çeşitliliğe dayanan devingen bir araştırmaya yönlendirdi. Bu nedenle, Salah'ın yazınsal metni, evrensele ve dünyaya açılmak için, dil ve kültür arasındaki eksikliklerin aşıldığı, sınırların ortadan kalktığı bir uzama dönüşmektedir.