Kuvayi milliye ve Şeyh Bedreddin Destanı'nda halk edebiyatının dönüşümü

Bu tezde Nazım Hikmet'in (1902-1963) halk edebiyatına yaklaşımı ve sözlü gelenekle kurduğu ilişki Kuvayi Milliye (1965) ve Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı (1936) adlı eserleri odağında tartışılmıştır. İki metinde de halk edebiyatıyla kurulan ilişki ön plandadır. Bu ilişkinin niteliğini açıklamak tezin çıkış noktasını oluşturmuştur. Nazım Hikmet'in, Şeyh Bedreddin Destanı'na kadar geleneksel edebiyata olumsuzlayıcı bir yaklaşım geliştirdiği görülmektedir. Şeyh Bedreddin Destanı ve Kuvayi Milliye, Nazım'ın halk edebiyatına yönelimini gösteren ilk metinleri arasındadır. Tezde, halk edebiyatının dönüşümü incelenirken Kuvayi Milliye'de milli destan tasarımı, Şeyh Bedreddin Destanı'nda ise folklorun iktidar karşısındaki konumu sorunsallaştırılmıştır. Tezin ilk bölümünde Kuvayi Milliye'de yer alan folklorik unsurların nasıl yorumlandığı açıklanmıştır. Metindeki karakterlerin işçi ve köylü sınıfını temsil etmesinde, yönetici üst sınıfın anlatılarına dayanan destan geleneğinden bir farklılaşma söz konusudur. Halk hikayelerindeki aşk ve kahramanlık anlayışının toplumsal mücadele bağlamında ele alındığı görülmektedir. Metinde halk edebiyatından ödünçlenen motif ve anlatılar, milli destan çatısı altında bir araya getirilmiştir. Nazım'ın ortaya koyduğu milli destan modeli, Sovyet folklorundan etkilenimler içermekle birlikte, o dönem Türkiye'sindeki ulus devlet ideolojisi eksenli folklor tanımına farklı bir bakış niteliğindedir. Tezde, Nazım'ın halk edebiyatı unsurlarını milli destan bağlamında dönüştürürken, var olan milli destan kavramını da yeniden yorumladığı gösterilmiştir. Tezin ikinci bölümünde Şeyh Bedreddin Destanı'nda folklor-iktidar ilişkisine dair açıklamalar yapılmıştır. Nazım'ın, bu metninde halk edebiyatının muhalif yönünü önceleyerek on beşinci yüzyılda gerçekleşen Şeyh Bedreddin ayaklanmasını, sınıfsal bir hareket olarak konumlandırdığı görülmektedir. Şeyh Bedreddin'in sosyalist bir kahraman olarak kurgulanmasında geleneğin dinamikleri gözetilerek, halk edebiyatındaki toplumsal eşkıyalık olgusuyla ilişki kurulmuştur. Bu anlamda Şeyh Bedreddin Destanı, eşkıyalık teması altında adalet ve eşitlik kavramlarının vurgulandığı Köroğlu anlatılarıyla paralel bir söylem ve içeriğe sahiptir. Nazım'ın folkloru dönüştürmesinde Şeyh Bedreddin'i sosyalizmi temsil eden bir eşkıya olarak mitleştirdiği tespit edilmiştir. Yapılan incelemeler, Kuvayi Milliye ve Şeyh Bedreddin Destanı'nda halk edebiyatının söylem ve içerik düzleminde farklı bağlamlarda ele alındığını göstermiştir. Tezin üçüncü bölümünde, metinlerarası yönteme başvurularak, geleneğin biçimsel dönüşümünde izlenen yolun ortak olduğu açıklanmıştır. Nazım, incelenen iki metninde kullandığı anlatım teknikleriyle, destan yapısını roman türüyle ilişkilendirerek modern bir anlatı oluşturmuş, geleneksel epik anlatımın tek sesli yapısını roman türüyle etkileşime geçerek çokseslileştirmiştir. Bunun sonucunda Nazım'ın farklı söylemlerin karşı karşıya geldiği çoksesli bir destan anlatısı kurduğu ortaya koyulmuştur. Tezde, Kuvayi Milliye ve Şeyh Bedreddin Destanı'nda halk edebiyatı geleneğinin söylem ve içerik olarak farklı bir konumda olmasına karşılık, biçim ve anlatım teknikleri bakımından ise ortak bir karakter sergilediği sonucuna ulaşılmıştır.