Çocukluk çağı dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısında genel pediatristlerin rolü

Çocukluk çağının en sık görülen nörodavranışsal bozuklukluğu olan dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu birey, ailesi ve hatta toplum üzerine ciddi etkileri nedeniyle önemli bir toplum sağlığı sorunu olarak kabul edilmektedir. Tanı ve tedavisi yapılmayan çocuklarda hastalık bulguları erişkin dönemde de devam ederek ciddi akademik, mesleki, sosyal ve psikiyatrik sorunlara yol açabilmektedir. Ülkemizde çocuk sağlığı ve hastalıkları pratiğinde DEHB tarama, tanı ve tedavisine yönelik bir uygulama bulunmamaktadır. Bu çalışmanın primer amacı çocuk psikiyatrisi hekimi görüşü tanıda altın standart kabul edildiğinde çocuk hekimi tarafından uygulanan tarama testlerinin DEHB tanısındaki geçerlik ve güvenirliğinin ölçülmesi olarak belirlenmiştir. Ayrıca hastalığın oluşumunda rol oynayabilecek sosyodemografik özelliklerin etkisini araştırmak hedeflenmiştir. Çalışmamız kesitsel analitik bir araştırma olup çalışma grubunu Aralık 2017 -Ağustos 2018 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı genel polikliniğine başvuran 6-12 yaş arası 394 çocuk oluşturmuştur. Çalışmaya dahil olma kriterlerini taşıyan ve çalışmaya katılmayı kabul eden katılımcıların ebeveynleri Psikososyal Davranış Sorunları Kontrol Listesi (PSC-17) Ölçeğini doldurmuşlardır. Test puanı yüksek ( 12) olan 45 çocuk (Grup 1) ile aynı sayıda eşit cinsiyet dağılımına sahip düşük puanlı (<12) 45 çocuğun (Grup 2) ebeveynlerine Çocuk ve Ergenlerde Davranım Bozuklukları için DSM-IV'e Dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği uygulanmıştır. Grup 1 ve Grup 2 çocuk psikiyatri uzmanı tarafından Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli Türkçe Uyarlaması ile değerlendirilerek nihai tanıları konulmuştur. Ayrıca komorbiditeler araştırılmıştır. Çocuk psikiyatrisi görüşü tanıda altın standart kabul edilerek çocuk hekimi tarafından kullanılan ölçeklerin DEHB tanısında geçerlik ve güvenirliği araştırılmıştır. Ayrıca DEHB tanısı alan hastaların sosyodemografik özellikleri incelenmiştir. PSC- 17 Ölçeği puanı yüksek olan 45 çocuk (%11,4) puanı düşük çocuklar ile sosyoekonomik özellikler yönünden karşılaştırıldığında puanı yüksek olan çocukların hem kendi yaşlarının hem de anne ve baba yaşlarının daha küçük olduğu, erkek cinsiyet baskınlığının daha belirgin olduğu görülmüştür (p değerleri sırasıyla 0 ,02, 0 ,001, 0,02 ve 0 ,01). Ayrıca ölçek puanı yüksek olan çocukların annelerinin eğitim düzeyinin, babalarının çalışma oranının ve ailenin aylık gelir düzeyinin daha düşük olduğu belirlenmiştir (p değerleri sırasıyla 0 ,04, 0,04 ve 0 ,03). Grup 1 ve Grup 2'ye uygulanan DSM-IV Atilla Turgay Ölçeği Anne-baba formundan tamamı Grup 1'e dahil olan toplam 27 çocuk (%30) yüksek puan almıştır. Grup 1 ve Grup 2 çocuk psikiyatri uzmanı tarafından değerlendirildiğinde toplam 29 çocuk DEHB tanısı almıştır. Bu oran tüm çalışma grubunun %7,4'ünü oluşturmaktadır. Çalışma öncesinde DEHB tanısı konulduğu için çalışmaya dahil edilmeyen 18 çocuk dikkate alındığında DEHB sıklığı %11,4'e yükselmektedir. Çocuk psikiyatrisi değerlendirmesi altın standart olarak kabul edildiğinde çocuk hekimi tarafından kullanılan ölçeklerin DEHB tanısındaki güvenilirliği şu şekildedir: PSC- 17 Ölçeği: Duyarlılık %93, Özgüllük %70,5, PTD %60 ve NPD %95,6; DSM-IV Atilla Turgay Anne-Baba Formu: Duyarlılık %72, özgüllük %90,2, PTD %77, 8 ve NTD % 87,3 ve DSM-IV Atilla Turgay Öğretmen Formu: Duyarlılık % 34,5, özgüllük %98,5, PTD %90, 9 ve NTD %76. Sosyodemografik özellikler yönünden DEHB tanısı konulan ve konulmayan çocuklar arasında herhangi bir fark saptanmamıştır. DEHB tanısı konulan 29 çocuğun 11'inde (%37,9) komorbidite olarak ÖÖG'nün eşlik ettiği görülmüştür. Tüm çocuklara davranış terapisi,15'ine çocuk psikiyatrisi tarafından metilfenidat tedavisi reçete edilmiştir ve ÖÖG eşlik eden çocuklar özel eğitime başlatılmıştır. Sonuç olarak verilerimiz çocuklarda DEHB taramasının çocuk hekimi tarafından PSC- 17 Ölçeği gibi basit ve güvenilir bir ölçek ile rutin olarak yapılması ve riskli olgularda ayrıca DSM-IV Atilla Turgay Ölçeğinin de kullanılması ile her iki ölçek puanı pozitif olanların çocuk psikiyatrisine yönlendirilmesinin uygun olduğuna işaret etmektedir. Böylelikle hem DEHB tanısının gözden kaçırılma olasılığı büyük ölçüde azaltılacak hem de gereksiz çocuk psikiyatrisi danışımlarının önüne geçilecektir. Ayrıca çalışma verilerimizde görüldüğü üzere PSC- 17 gibi genel bir tarama ölçeğinin kullanımı DEHB dışındaki psikiyatrik hastalıkların tanısına da olanak sağlayacaktır.