İlköğretim ikinci kademede çevre sorunları tutum ölçeği geliştirme: Geçerlik ve güvenirlik çalışması

Bu çalışmanın amacı, çevre sorunları tutum ölçeği geliştirerek ilköğretim ikinci kademe öğrencilerinin çevre sorunlarına yönelik tutumlarını belirlemek ve çevre sorunlarına yönelik tutumlarını farklı değişkenlere göre karşılaştırmaktır. Araştırmanın çalışma grubunu 2014- 2015 eğitim öğretim yılında Konya ilinde bulunan farklı resmi okulların 5, 6, 7 ve 8. sınıflarında öğrenim gören 315 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmacı tarafından geliştirilen 'Çevre Sorunları Tutum Ölçeği' nicel araştırma yönteminin kullanıldığı tarama modeline göre yapılmış bir çalışmadır. Çevre sorunları tutum ölçeği, çevre okur-yazarlığı, önem, davranış ve bilgi olmak üzere dört boyutlu olarak tasarlanmış ve toplam 30 madde hazırlanmıştır. Bu maddelerin yapı geçerliliği için açımlayıcı faktör analizi yapılmış ve çevre sorunları tutum ölçeği 20 maddeye indirilmiştir. Daha sonra doğrulayıcı faktör analizi yapılmış, doğrulayıcı faktör analizi ile faktörler arasındaki ilişkiler incelenmiş ve uyum iyiliği istatistikleri ile ölçek test edilmiştir. Demografik değişkenler incelediğinde, ankete katılanların %67,9'u erkek, %32,1'i ise kız öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmanın çalışma grubunun %26,3'ü 5. sınıf, %13,7'si 6. sınıf, %25,7'si 7. sınıf, %34,3'ü 8. sınıf öğrencilerinden oluşmaktadır. Anne ve baba eğitim düzeylerine bakıldığında uygulamamıza katılan öğrencilerin babalarının, %28,3'ünün ilkokul mezunu, %21,6'sının ortaokul mezunu, %27'sinin lise mezunu, %16,2'sinin ise lisans mezunu ve %7'sinin yüksek lisans mezunu olduğu görülmüştür. Annelerinin ise %47,6'sının ilkokul mezunu, %28,3'ünün ortaokul mezunu, %14,9'unun lise mezunu, %7,6'sının lisans mezunu ve %1,6'sının yüksek lisans mezunu olduğu görülmüştür. Analiz öncesinde yapılan güvenirlik çalışmalarında, 30 maddelik çevre sorunları tutum ölçeğinin Cronbach's Alpha değeri 0,767 olarak bulunmuştur. Yapılan analizler sonucunda 20 maddelik çevre sorunları tutum ölçeğinin güvenirlik analizinde Cronbach's Alpha değeri 0,64 olarak bulunmuştur. Elde edilen verilerin faktör analizine uygun olup olmadığını belirlemek için KMO katsayısı ve Barlett Sphericity Testi kullanılmaktadır. Araştırmadan elde edilen verilerin faktör analizine uygunluğunu belirlemek için yapılan ön analiz çalışmaları neticesinde; KMO değeri 0,784 olup, Barlett Sphericity Testi sonucu da anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Ki-kare değerinin 1612 ,785; Df'nin 435 olması verilerin faktör analizine uygunluğunu göstermektedir. Faktör analizi ile 20 maddeye indirilen ölçekte, doğrulayıcı faktör analizi ile kurulan modellerin verilere uyumu incelenmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi kapsamında, 2/df değeri 1,61 olarak bulunmuştur. Bu sonuç modelin iyi uyuma sahip olduğunu göstermektedir. Modelin RMSEA değerinin 0 ,044; GFI değerinin 0 ,92; AGFI değerinin 0 ,90; RMR değerinin 0 ,11; SRMR değerinin 0 ,063; NFI değerinin 0 ,87; IFI değerinin 0 ,89; NNFI değerinin 0,87 ve CFI değerinin 0,89 olduğu görülmektedir. İlköğretim ikinci kademe öğrencilerine uygulanan geçerlik ve güvenirlik analizleri sonucunda ilköğretim ikinci kademe öğrencilerinin çevre okur-yazarı olduğu, çevre sorunlarını önemsediği, çevre sorunlarını davranış haline getirdiği ancak çevre sorunları konusunda bilgi düzeylerinin yeterli olmadığı ortaya çıkmıştır. Ölçeğin tamamı dikkate alındığında ise öğrencilerin genel anlamda çevre sorunlarına karşı duyarlı olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca ilköğretim ikinci kademe öğrencilerinin çevre sorunları tutum ölçeği çeşitli değişkenlere bağlı olarak değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler sonucunda kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre çevre sorunlarına karşı daha duyarlı olduğu gözlemlenmiştir. Öğrenci kademeleri dikkate alındığında 6. sınıf öğrencilerinin genel anlamda diğer kademelerde okuyan öğrencilere göre görüş ve tutumlarının daha anlamlı olduğu belirlenmiştir. Analiz sonucunda baba eğitimi lisans mezunu olan öğrencilerin diğer baba eğitim kademelerinde olan öğrencilere göre görüş ve tutumlarının daha anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin anne eğitimleri dikkate alındığında ise anne eğitimlerinin, öğrencilerin görüş ve tutumlarını etkilemediği elde edilen verilerden anlaşılmaktadır.