İzmir kent çeperindeki toplu konut üretim sürecinin kuzey aksı örneğinde incelenmesi

İzmir Büyükkent Bütünü 1950'lerde 4 km iken, 1950'lerde yapılan Marshall yardımından sonra ülkenin batısında yaşanan hızlı kentleşme sürecinden nasibini almış ve 1985'li yıllara gelindiğinde İzmir Kent Bütünü 35 km'ye ulaşmıştır. 1950'li yıllarda gelişmeye başlayan sanayi, beraberinde önüne geçilemez göçleri, kentlerde nüfus patlamasını ve denetlenemeyen kent makroformu geüşimini getirmiştir. Ekonominin büyümesi iş potansiyelinin fazlalığı göçleri arttırmış bunun sonucu olarak kentlerin mekansal büyümesi kentin dış çeperlerinin, konut ihtiyacının karşılanmasma yönelik alternatif çözüm olarak geliştirilen gecekondu olgusuyla karşılaşmasına neden olmuştur. Artan nüfusun konut ihtiyacının karşılanmasında nitel ve nicel açıdan yetersiz kalınması sonucu kentin dış çeperlerinde hızla çoğalan gecekondu bölgeleri ve kentin dış çeperlerine yığılan konut talebi, kent makroformunu oluşturan akslar ve bu aksları oluşturan belde belediyelerinin önemini arttırmıştır. izmir'in önemli bir gelişim aksı olan kuzey aksında sanayi ve konut ağırlıklı kullanımlar yer verilerek planlar oluşturulmuştur. İşçi sınıfi ile dar gelirli grupları barındıracağı öngörülen çalışma alanında çarpık yapılaşmayı, gecekondulaşmayı, düzensizliği önlemek ve işçi sınıfinı iyi bir yaşam düzeyine ulaşabilmesini sağlamak için toplu konut üretimine ağırlık verilmiştir. Kuzey aksında yer alan ve 1992 yılından sonra belediye olmuş Seyrek, Koyundere, Asarlık, Ulukent, Harmandalı beldeleri çalışma alanım oluşturmaktadır. Çalışma alanındaki belde belediyelerinin konut potansiyeli oldukça yüksektir. Bu çalışmada adı geçen beldelerde konut yapmış/yapacak 84 kooperatifin uygulamaları incelenerek kuzey aksında 1992- 2000 tarihleri arasında üretilen toplam konut sayısının bulunması, konut çevrelerinin kalitesinin incelenmesi, kuzey aksının taşıyacağı toplam nüfusun İzmir kent nüfusu ile karşılaştırılarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla yapılan çalışma 7 bölümden oluşmaktadır, İlk bölümde çalışmanın amacı, konunu önemi ve ele alınış biçimi açıklanmaktadır. in İkinci bölüm Türkiye'de toplu konut kooperatifleri kanalıyla konut üretiminin dönemlere ayrılarak incelenmesine, 1984 Toplu Konut Yasası ve sonrasındaki gelişmelerin ülke genelinde değerlendirilmesine ayrılmıştır. Üçüncü bölümde İzmir kentinin gelişiminde önemli rol oynayan planlama çalışmaları detaylı olarak incelenmiştir. Nazım İmar Planlarının kentin gelişimini yönlendirmedeki etkinliği ve kentin gelişme hızını yakalamaktaki başarısı karşılaştırmalı olarak değerlendirilerek ortaya konmaya çalışılmıştır. Planlama çalışmalanndan başka, kentin gelişimim yönlendirmede ve belirlemede etken olduğu düşünülen yasal düzenlemeler ve göç olgusu bu bölümde açıklanmaktadır. Dördüncü bölümde İzmir'de konut kooperatifi uygulamalarının tarihsel gelişimi ve genel nitelikleri incelenmektedir. Beşinci bölümde ise İzmir kent makroformunu oluşturan aksların genel özellikleri değerlendirilerek Kuzey Aksı örneğinde, belde belediyelerinin oluşum ve gelişimi süreçleri irdelenmiştir, izmir Kuzey aksında kooperatifler yoluyla konut sunumunu ve kullanıcıların sosyo-ekonomik özelliklerini oluşturulan konut çevrelerinin kalitesini değerlendirebilmek üzere konut kooperatfflerinin yöneticilerine uygulanan anketin bulgularının açıklanmasına ayrılmıştır. Altıncı bölüm olan genel değerlendirme bölümünde çalışma alanında yer alan belde belediyelerine ait toplanan bilgilerin, yapılan hesaplama çalışmalarının toplam değerlerinin bulunması yer almaktadır. Sonuç bölümünde ise kooperatiflerin konut yapımı aşamalarında karşılaştıkları sorunlara ve belediyelerin konutlar bittikten sonra yaşadıkları problemlere yer verilmektedir. Konut kooperatifleri yoluyla gelecek/gelen nüfus büyüklüğünün gereksinim duyacağı kentsel-sosyal teknik altyapı alanının elde edilen verilerle karşılaştırılarak değerlendirilmesi yapılmıştır.