Hostaye ribabe mirade kine u analİza şere wİ ye bi nave ose zerİ

Kültür ve müzik, toplumların hafıza oluşumlarında iki temel olgudur. Kültür, bir toplumun bütün öğelerini içerisinde barındırır ve bu toplum, mevcut kültür birikimi sayesinde hafızasını kalıcı hale getirir. Müzik ise toplumların kültürünün bir alt hafıza katmanı olarak önemli bir konuma sahip olmakla birlikte çoğunlukla toplumların 'hafıza-özne' görevini de üstlenip bilinçli ya da bilinçsiz, hafızayı kalıcılaştırmada önemli roller oynar. Kürt müziğinde önemli bir yeri olan 'Dengbejlik' de tarihsel taşıyıcı hafıza konumunu üstlenmiş olup, Kürt halkının geçmişşinin bütün gündelik, siyasi, tarihi ve sosyolojik öğelerini günümüze taşımıştır. Mirade Kine, Turabdin bölgesinin ünlü bir dengbejidir. Bu bölgenin dengbejleri bir müzik enstrümanı olan rebabı kullanmalarıyla diğer dengbejlerden ayrılırlar. Mirade Kine, bu enstrümanı ustaca kullanışıyla bilinen en önemli dengbejdir. Şer, lawik ve dilok olmak üzere üç temel müzik formunu kullanmış ve stranlarını bu formlarla icra etmiştir. Mirade Kine'nin 'Şere Ose Zeri' adlı şerinin konusu bir halk hikayesine dayanmaktadır. Mirade Kine zaten mevcut olan bu hikayeyi yeniden yorumlayıp şer formunda stranlaştırmıştır. Bu şer onun sanatında icra ettiği formlar arasında folklorik şerlere bir örnektir. Tez çalışmamız giriş ve sonuç kısımlarının yanı sıra üç temel bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümün girişinde müzik sanatı hakkında genel bir bilgi verilmiştir. Müziğin geçmişşi, müziğin başlangıcı hakkındaki teoriler, müzik ve folklorik öğelerin ilişkisi ve aynı zamanda müziğin diğer disiplinlerle olan ilişkisi belirtilmiştir. Ardından Kürt müziği hakkında genel bilgi verilmiştir. Kürt sözlü kültürü ve Kürt müzik kültürü arasındaki ilişki ve Kürt müziğinde kullanılan enstrümanlar ve makamlar üzerinde durulmuştur. Bu bölümün sonunda çalışmanın ana unsurlarından olan dengbejlik geleneği; dengbejliğin tanımı, geçmişşi, Kürt kültürünün gelişimindeki rolü ve başlıca formları açısından ele alınmıştır. İkinci bölümde saha araştırması yöntemiyle Mirade Kine'nin hayatı araştırılmış ve bu araştırma neticesinde elde edilen verilerle biyografisi oluşturulup yazılmıştır. Halk arasında çoğunlukla yanlış bilinen, yanlış kullanılan ve Mirade Kine'ye atfedilen Mıtırb, Kurd ve Qereçi kavramları tartışılmıştır. Mirade Kine'nin toplum içerisinde nasıl nam saldığı, ekonomik durumunun yaşamı ve sanatını nasıl etkilediği, bunun yanı sıra hayatının önemli dönüm noktaları incelenmiştir. Ardından sanatı ve stranlarının özelliklerinin daha iyi anlaşılması açısından Turabdin bölgesinin kültürü ve bu bölgedeki dengejlik geleneği araştırılmıştır. Şer, lawik, dilok gibi Mirade Kine'nin kullandığı formlar yorumlanmıştır. Kaydedilen bantlarının sistematiği etraflıca izah edilip istatistikleri çıkarılmıştır. Rebab enstrümanı, Mirade Kine'nin bu enstrüman ile olan ilişkisi ve çalış tarzı üzerine araştırma yapılmıştır. Bu bölümün sonunda ise komşu müzik kültürlerinin Mirade Kine üzerindeki etkisi ile onun Kürt müziği ve Kürt sanatçılarının üzerindeki etkisi anlatılmıştır. Üçüncü bölümde motiflerin yapılandırılması çerçevesinde bir halk hikayesine dayanan Şere Ose Zeri u Xane Bedlisi adlı epik hikayenin, özellikle şer ile bağlantısı olan motifleri üzerinde çalışılmıştır. Şer'in kapsadığı bu motiflerin analiz edilebilmeleri için on bir önemli motif ve bazı çeşitli motifler tespit edilip değerlendirilmiştir. Bu bölümde Şere Ose Zeri'nin motiflerinin tespit edilmesi, sınıflandırılması ve değerlendirilmesi Stith Thompson'ın Motif Index of Folk Literature adlı çalışması temel alınarak yapılmıştır. Ayrıca motiflerle ilintili olarak öne çıkan Kürt halk hikayelerinin ortak noktaları, Kürt halk hikayeleri ve destanlarındaki ortak motiflerin örneklendirmeleriyle aktarılmıştır. Sonuç bölümünde ise genel bir değerlendirmeye gidilerek çeşitli tespitlerde bulunulmuştur. Ayrıca tez çalışmamıza katkı sağlayacağından tezin sonuna Mirade Kine'nin ailesinin seceresi, fotoğrafı, bantlarının sınıflandırılması, bantlarında yer alan stranların fihristi ve folklorik şerlerinden Şere Ose Zeri'nin deşifrasyonu gibi tarafımızca hazırlanan tablolar ve ekler iliştirilmiştir.