Kişilik özelliklerinin mesleğe yönelik tutuma etkisinde öğrenme stilleri ve akademik motivasyonun aracılık rolü: Lisans Turizm Rehberliği öğrencileri üzerine bir araştırma

Lisans düzeyinde turizm rehberliği eğitimi alan öğrencilerin kişilik özelliklerinin rehberlik mesleğine yönelik tutumlarına etkisini belirlemek, bu araştırmanın amacını oluşturmaktadır. Ayrıca, öğrencilerin öğrenme ve akademik motivasyonlarının rolü de belirlenmek istenmektedir. Araştırmanın evrenini, 2016- 2017 eğitim-öğretim yılında Türkiye'de bulunan üniversitelerde turizm rehberliği eğitimi alan öğrenciler oluşturmaktadır. Çalışma evrenini ise, Türkiye'de bulunan üniversitelerde lisans düzeyinde turizm rehberliği eğitimi alan ve 2016- 2017 eğitim-öğretim yılında kayıt yenileyen öğrenciler meydana getirmektedir. Araştırmada öncelikle konuyla ilgili ulusal ve uluslararası yazın taranmıştır. Yazına dayalı olarak veri toplama aracı olarak kullanılacak anket geliştirilmiştir. Geliştirilen anket, Türkiye'de yer alan üniversitelerin lisans düzeyindeki turizm rehberliği bölümlerindeki öğrencilere, 2016- 2017 eğitim-öğretim yılı bahar yarıyılında 10 Şubat ile 20 Mart 2017 tarihleri arasında, kota örneklemesi esas alınarak öğretim elemanları kanalıyla yüz yüze uygulanmıştır. Araştırma kapsamında 1105 anketin verileri analiz edilmiştir. Verilere kayıp veri analizi, çoklu sapan analizi ve çoklu normal dağılım testi de uygulanmıştır. Analizlerde; tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra, faktör, kümeleme, korelasyon ve regresyon analizlerinden yararlanılmıştır. Öğrencilerin yaklaşık % 60'ının devam ettikleri bölümü ilk 5 tercihi arasında tercih ettiği ve mesleğe dönük olumlu tutum içinde oldukları bulgulanmıştır. Turizm rehberliği öğrencileri mesleğe dönük tutumlarına göre 'kararsızlar', 'rehberliği sevenler' ve ' rehberlik sevdalıları' olarak kümelere ayrılmıştır. Rehberlik sevdalıların (4,7273) en yüksek ortalamaya sahip olduğu görülmektedir. Araştırmamızda üst sınıflara doğru ilerlerken rehberlik sevdalılığı oranlarının düşme eğiliminde olduğu ve kararsızlığın arttığı anlaşılmaktadır. Mesleğe dönük tutumun %5,7'sinin kişilik özellikleri ile açıklanabileceği ortaya konmuştur. Lisans düzeyinde turizm rehberliği eğitimi alan öğrencilerin mesleğe dönük tutumlarını en iyi açıklayan kişilik özelliğinin 'dışadönüklük, yumuşak başlılık ve sorumluluk' kişilik özelliği olduğu ortaya çıkmıştır. Genel olarak öğrencilerin öğrenme stillerindeki dağılımda, öğrencilerin öğrenme stil puan ortalamalarının birbirine yakın olduğu ve üç öğrenme stiline sahip olmakla birlikte, kinestetik öğrenme stilinin tüm öğrenme stil tercihlerinde yer aldığı görülmektedir. Turizm rehberliği öğrencilerinin mesleğe dönük tutumlarına göre oluşturulan kümelerin öğrenme stilleri bakımından rehberlik mesleğine tutum bakımından farklılıklar bulunmuştur. Rehberlik mesleğine sevdalı olanların, bu mesleği sevenlere olanlara görsel öğrenmeleri daha yüksektir. Rehberlik sevdalılarının kinestetik öğrenme stilleri, kararsızlara ve rehberliği sevenlere kıyasla göreceli olarak daha yüksektir. Rehberlik sevdalarının işitsel öğrenme stillerinin kararsızlara ve rehberliği sevenlere kıyasla daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Duygusal dengelilik kişilik özelliği tüm öğrenme stilleri boyutlarında azaltıcı bir etkiye sahiptir. Sorumluluk kişilik özelliği ise öğrenme stilleri üzerinde anlamlı bir etki yaratmamaktadır. Mesleğe dönük tutumun % 6 ,4'ünün öğrenme stili ile açıklandığı belirtilmiştir. Araştırmada, sorumluluk kişilik özelliğinin akademik motivasyonu anlamlı ve olumlu etkilediği bulgulanmıştır. Akademik motivasyonun %13'ü kişilik özellikleri ile açıklanmaktadır. Mesleğe dönük tutumun % 29 ,6'sının akademik motivasyon ile açıklanabileceği ortaya konmuştur. İçsel motivasyon boyutunda rehberlik sevdalıları, kararsızlara ve rehberliği sevenlere kıyasla tüm boyutlarda daha yüksek ortalamaya sahip oldukları belirlenmiştir. Rheberlik sevdalıların hem içsel hem de dışsal akademik motivasyonları genel olarak yüksektir. Dolayısıyla hem içsel hem dışsal motivasyonu olan öğrencilerin mesleğe dönük olumlu tutum sergilediği ortaya çıkmaktadır. Kişiliğin mesleğe dönük tutuma etkisinde akademik motivasyonun, tutumu %9,4 oranında açıkladığı belirlenmiştir. Lisans düzeyinde turizm rehberliği eğitimi alan öğrencilerin kişilik özelliklerinin turizm rehberliği mesleğine dönük geliştirecekleri tutumun derecesini belirleme veya etkilemede öğrenme stillerinin ve akademik motivasyonun kısmi aracılık rolü olduğu yargısına ulaşılmaktadır. Öğrencilerin kişilik özelliklerini temel alan, öğrenme yaşamları boyunca kendilerine uygun bir öğrenme stili ile öğrendiklerinde öğrenmeye daha istekli olmaları, isteyerek öğrendiklerinde ise motivasyonlarının artacağı ve mesleğe dönük olumlu tutum geliştirmeleri kaçınılmazdır.