turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
SSCB zamanında (1921-1991) Türk-Gürcü ve Gürcü-Türk edebi çevirileri

Bu çalışmada 1921- 1991 yıllarında eserleri, Türkçeden Gürcüceye ve Gürcüceden Türkçeye çevrilmiş Türk ve Gürcü yazarların biyografileri, edebi eserleri ve çeviri sebepleri incelendi. Süreç olarak SSCB'nin kuruluşundan onun dağılmasına kadar olan zaman aralığı ele alındı. SSCB zamanında Gürcistan'da edebiyat yalnız Sosyal Realizm akımı çerçevesinde şekillenmiştir. Gürcü edebiyatı, SSCB iktidarının baskısına maruz kaldığı için, Türkçeden yapılan çevirilerde de SSCB hükümetinin sansürü etkili olmuştur. Dolayısıyla Türkçeden Gürcüceye sadece komünizm görüşlerini benimseyen yazarların eserleri çevrilmiştir. Çalışmamızda çeviri eserler üzerinden bunu ispatlamaya çalıştık. Gürcüceden Türkçeye çevrilmiş eserlerde ise herhangi bir sansür uygulanmamıştır. Çalışmamızın sonunda Tiflis ve Ankara Milli Kütüphaneleri'nin Çeviri Bölümlerinin Arşivlerinden toplanan Gürcüceden Türkçeye ve Türkçeden Gürcüceye çeviri eserlerinin bibliyografileri listeler halinde gösterilmiştir. Amacımız, hakkında hiçbir çalışma bulunmayan Türkçe ve Gürcüce çeviri eserler konusunda derli toplu bir çalışma ortaya koymak ve SSCB zamanında Gürcü-Türk ilişkilerini edebiyat açısından değerlendirmektir.
Ali Ekrem Bolayır'ın Namık Kemal ve Recaizade Mahmut Ekrem hakkındaki görüşleri

Ali Ekrem'in yakından tanıdığı, Tanzimat Dönemi'nin iki önemli sanatçısı olan Namık Kemal ve Recaizade Mahmut Ekrem hakkındaki görüşlerini ele alan bu tez çalışması aşağıdaki bölümlerden oluşmaktadır: Çalışmanın 'Giriş' bölümünde ilk olarak Ali Ekrem Bolayır'ın hayatı, sanatı ve eserlerine; ikinci olarak monografi türü ve türün Türk edebiyatındaki örneklerine; üçüncü olarak da Ali Ekrem'in monografi anlayışıyla ilgili bir değerlendirmeye yer verilmiştir. Daha sonraki bölümlerde ise Ali Ekrem'e ait Namık Kemal, Ruh-ı Kemal ile Recaizade Mahmut Ekrem Bey Hayatı ve Asarı adlı eserlerden hareketle Ali Ekrem'in Namık Kemal ve Recaizade Mahmut Ekrem hakkındaki görüşlerinin değerlendirmesi yapılmıştır. Yazarın bu şahıslar hakkındaki görüşleri, özel ve resmi hayatları, eserleri, fikirleri, edebi ve siyasi şahsiyetleri, bağlı bulundukları edebi topluluk, arkadaşları, yaşadıkları devir, devrin eserlerine ve hayatlarına etkisi üzerinden incelenmiştir. Ayrıca çalışmada eserlerin içerikleri, dil ve üslupları hakkındaki değerlendirmeler her kitap için ayrı başlıklar altında verilmiştir. Tez çalışmasına ek olarak, günümüz harflerine aktarılan Ruh-ı Kemal ile Recaizade Mahmut Ekrem Bey Hayatı ve Asarı adlı kitapların metinleri verilmiştir.
Orhan Koçak'ın eleştirisinde etkilenme endişesi

Bu çalışmada şairin selefine karşı kendisini yaratma girişimine ilişkin bir şiir teorisi geliştirmiş Harold Bloom'un Etkilenme Endişesi adlı kavramını kendisine rehber edinmiş Orhan Koçak'ın Bahisleri Yükseltmek - Turgut Uyar Şiirinde Kendini Yaratma Deneyimi adlı eleştirisi tartışılmaktadır. Söz konusu tartışmanın dayanaklarının tespiti için çalışmada öncelikle, Orhan Koçak'ın eleştirisine rehberlik eden Harold Bloom'un güçlü bir gelenekte şairin selefine karşı yaşadığı endişeyi nasıl sorunsallaştırdığı ele alınmakta, şiir teorisinin bir gelenek inşası olabilme bağlamı irdelenmekte ve eleştirinin eleştiriye ve şiire karşı yaşadığı Etkilenme Endişesi sorguya açılmaktadır. Edebiyatımızın yaşadığı model kaymasından dolayı güçten düşmüş bir gelenekte Orhan Koçak'ın eleştirisinde Turgut Uyar'ın yaşadığı şiir/özne özdeşliği ve de Turgut Uyar'ın selefin yoksunluğunda endişeyi kendisine karşı sürekli icat etme gereksinimi sorunsallaştırılmıştır. Orhan Koçak'ın eleştirisi, eleştirmenin kendi araçları ve kavram dizgesinin bağlama ilişkin zamansal sapmalarıyla Harold Bloom'un teorisiyle birlikte tartışmaya açılmakta ve çözümlenmektedir. Koçak'ın kendi kavram dizgesine ve Turgut Uyar şiirine karşı eleştiride kendisini ve Turgut Uyar'ı yaratma deneyimi de bu tartışmada irdelenmektedir. Çalışmada Koçak'ın Bloom'un altı revizyon kategorisini üç çevrime indirgediği, gelenek bağlamının zayıf olduğunu öne süren eleştirmenin bu bağlamda Bloom'un teorisini daha etkin bir metoda dönüştürdüğü ve Uyar'ın şiirine özgün bakışlar geliştirdiği görülmektedir.
Hamza-name 71. cilt

Hamza-nameler, XIV. yüzyılda Hamzavi tarafından kaleme alınmış, Anadolu'da varlığını hissettirmeye başlayan Türk nesrinin ilk örneklerinden biridir. Hazret-i Hamza'nın merkez alınarak kendisi ve çevresi etrafında şekillenen olayları anlatan bu eserler, gaza temasından dolayı içeriğinde birçok dini motife sahiptir. Okuyucu kitlesine yiğitlik, cesaret, güç, adalet duygularını aşılamayı hedefleyen bu yapıt, Türkler arasında oldukça itibar görmüştür. Gerek söz varlığı gerek dil özellikleri açısından Eski Anadolu Türkçesi özellikleri barındıran Hamza-nameler, 72 ciltten oluşmaktadır. Eski Anadolu Türkçesi özellikleri göstermesinden dolayı Hamza-name'nin 71. cildi tarafımızca çalışma konusu olarak seçilmiştir. Eski Anadolu Türkçesinin şimdiye kadar tespit edilen gramer özellikleri ve söz varlığı dışında bu döneme ait yenilik veya özelliklerin olup olmadığının saptanması, çalışmanın amacı olarak belirlenmiştir. Bu amaç doğrultusunda İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Nadir Eserler Kütüphanesinde 2496 numara ile kayıtlı olan nüsha incelenmiş ve inceleme neticesinde elde edilen veriler bilim dünyasına kazandırılmıştır. Araştırma giriş, kavramsal çerçeve, bulgular-yorumlar ve sonuç bölümleri olmak üzere dört temel bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Hamza-nameler ve Hamza-name'nin 71. cildinin içeriği hakkında genel bilgiler verilmiştir. Çalışmanın amacı, önemi ve yöntemi açıklanmıştır. İkinci bölümde Hamza-nameler, Hamzavi ve Hamza-name'nin 71. cildinin örgensel yapısı 'biçim' metnin ifade ettiği özellikler 'içerik' üzerinde verilmiştir. Üçüncü bölüm çalışmanın inceleme, metin ve dizin kısımlarının ele alındığı bulgular-yorumlar bölümüdür. İnceleme kısmında gramer özellikleri ele alınmış, yazım biçimleri, fonetik ve morfolojik özellikler ile kelime türleri detaylı bir şekilde işlenmiştir. Metin kısmında yazma eser, Eski Anadolu Türkçesi döneminin dil özelliklerine uygun bir şekilde transkripsiyonlu olarak yazıya aktarılmıştır. Dizin bölümünde gramatikal dizin ve özel isimler dizinleri gösterilmiştir. Son bölüm olan sonuç kısmında ise çalışmada dikkat çeken özellikler ile orijinallik taşıyan bilgiler verilmiştir.
Mecmua-i Mehmed İrfan Paşa'da yer alan manzum bölümler

19. yüzyıl, Türk edebiyatının tarihi seyri içerisinde önemli değişikliklere uğradığı bir yüzyıldır. Altı yüzyıl boyunca Türk edebiyatının zirveye ulaşmasını sağlayan klasik Türk edebiyatı, 1860'tan itibaren yerini Batı kaynaklı bir edebiyata bırakmıştır. Özellikle geçiş sürecinde, klasik kültürle yetişmiş şairler çoğu zaman aldıkları edebiyat mirası sebebiyle gelenekten kopamamışlardır. Çalışmamızın konusunu teşkil eden İrfan Paşa da söz konusu şairlerden birisidir. Çalışmamızın merkezini 1815 yılında doğup 1888'de ölen İrfan Paşa'nın günümüze ulaşan şiirlerinin toplandığı Mecmua-yı İrfan Paşa adlı eseri oluşturmaktadır. Yüzyılın genel siyasi durumuna ve edebi faaliyetlerine değinilen Giriş bölümünün ardından şair hakkında bilgiler verilmiş ve Mecmua-yı İrfan Paşa şekil bakımından incelenmiştir. Metin bölümün ardından Sonuç ve Kaynakça ile çalışmamız tamamlanmıştır.
Nevres-i Kadİm'in Münşeatı

Süslü/sanatlı nesir olarak da adlandırılan inşa üslubuyla yazılmış metinlerden oluşan ve daha çok resmi veya özel yazışmaları içeren münşeatlar, klasik Türk edebiyatında 15. yüzyıldan itibaren görülmeye başlanmış ve bir tür olarak 20. yüzyıla kadar devam etmiştir. Bu tezin konusunu Nevres-i Kadim'in, inşa üslubuyla yazılmış, çoğunluğu mektup olmak üzere çeşitli türdeki metinlerini ihtiva eden Münşeatı oluşturmaktadır. 18. yüzyılda yaşamış, aslen Kerküklü olan Nevres, çeşitli yerlerde kadılık görevi yapmış, mesleğinde yükselmeye başladığı sıralarda devlet büyüklerini hicvettiği iddiasıyla önce Resmo'ya daha sonra ise iki kez Bursa'ya sürgüne gönderilmiştir. Münşeatındaki mektuplarının büyük çoğunluğunu sürgünde kaldığı bu şehirlerde yazmıştır. Sürgünden kurtulmak için af dileme, nakdi yardım talebi, dostlarla dertleşme gibi amaçlarla önemli mevkilerdeki kişilere ve dostlarına yazdığı bu mektuplarda daha çok; sürgün, gurbet, gurbette yaşanılan sıkıntılar, ayrılık, hasret, yalnızlık, hastalık, geçim sıkıntısı gibi konular işlenmiştir. Tezde, Münşeatın tenkitli metnini oluşturarak transkribe etmek ve Münşeatı muhteva, dil ve üslup açısından incelemek amaçlanmıştır. Tez, 'inceleme' ve 'metin' olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır. Bu ana bölümlerden önce, yazarın hayatı ve eserleri, klasik Türk edebiyatında nesir ve mektup geleneği hakkında bazı tanıtıcı bilgilerin sunulduğu 'giriş' kısmı yer almaktadır. 'İnceleme' bölümünde Münşeat muhteva, dil ve üslup ana başlıkları altında çeşitli bakımlardan incelenmiştir. 'Metin' bölümünde ise Münşeatın nüshaları tanıtılmış ve dokuz nüshasının değerlendirilmesiyle oluşturulan tenkitli metnin çeviri yazısı sunulmuştur. Çalışmanın sonunda ise ek olarak Münşeatta geçen özel isimlerin dizini ve Münşeatın tıpkıbasımı yer almaktadır.
'Aşıkla Ma'şuk Dürbünü ve Her Milletin Güzeli metninin çeviri yazısı ve eser üzerine yapısalcı bir inceleme

'Aşıkla Ma'şuk Dürbünü ve Her Milletin Güzeli (1872) beş cilt halinde ve anonim olarak yayımlanan, Tanzimat dönemi Türk edebiyatının ilk basılı anlatılarından biridir. Bu çalışmada, 'Aşıkla Ma'şuk Dürbünü ve Her Milletin Güzeli'nin, birçok telif ve çeviri eser sahibi olan, matbaacı Viçen Tilkiyan'a ait olduğu tespit edilmiştir. Eser, bir Osmanlı Ermenisi olan Tilkiyan'ın, aynı yıl Ermeni harfli Türkçe yayımladığı Dürbün-i 'Aşk ve Mahbube-i Milel'in (1872) Arap harfli versiyonu olarak basılmıştır. Yapılan karşılıklı okumalarda bazı sözcük, harf ve noktalama değişiklikleri dışında her iki eserin de birebir aynı olduğu, aralarındaki cilt farkının ise punto büyüklüğü ve sayfa ölçülerinden kaynaklandığı anlaşılmıştır. İlk yazılı anlatılar içerisinde sözlü kültür etkilerinin yoğun olarak görüldüğü 'Aşıkla Ma'şuk Dürbünü ve Her Milletin Güzeli, çerçeve kurgusu, konu, kişi, zaman ve mekan kullanımlarıyla gelenek ve Batılı edebi anlayışın arasında duran bir sentez eser özelliği taşımaktadır. Otuz bir güne bölünen ve temel konusu aşk olan eserde, Osmanlı İmparatorluğu'nun etnik-dinsel gruplarını temsil eden kişilerin hikayeleri anlatılmıştır. Eserin çerçeve anlatısı, sekiz iç anlatı ve bu anlatılarda iç içe geçen kısalı uzunlu on dokuz anlatıyı kapsamaktadır. Bu çalışmada, modern Türk hikaye ve romanının oluşum evresinde temel basamaklardan biri olan 'Aşıkla Ma'şuk Dürbünü ve Her Milletin Güzeli'nin içerik ve yapı unsurları incelenmiştir. Bu amaçla Türk hikayeciliğinin bilinmeyen kaynaklarından birine ışık tutulmuş ve Türk edebiyatı tarihinin unutulan eserleri dikkate alınarak yeniden tanzim edilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Halk ekonomisi ve geleneksel mutfak kültürü bağlamında kaz

Halk ekonomisi, halkın; kendine has geçim kaynaklarını yaratmak ve bu noktadakigereksinimlerini gidermek maksadıyla meydana getirdiği geleneksel ögeleri içine alan birhalkbilimi dalıdır. Bu kapsamda, halk; kendine göre belirlediği bir takım kurallardan hareketle, üretim etkinliklerini ve tüketim faaliyetlerini yönetebilmektedir. Bahse konu durumun bir devamı olarak, halk; bir yandan kendi geleneksel kültür değerlerinden faydalanabilmekte, diğer yandan da dış kültürlerin klasik tavırlarından etkilenebilmektedir. Bu açıdan bakıldığında, halk kültürünün en temel ögelerinden biri halini alan halk ekonomisi; kültürel yapının aslibelirleyicilerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Geleneksel mutfak kültürü ise halkın; yeme-içmedavranışlarını, beslenme alışkanlıklarını, mutfak uygulamalarını ve bunlara dair inanışlarını esas alan bir halkbilimi dalıdır. Bir başka ifadeyle, geleneksel mutfak kültürü, halkın; ürettiğiyiyecek ve içecek mahsullerinin hazırlanmalarında, saklanmalarında, korunmalarında, sunulmalarında ve tüketilmelerinde tuttuğu yolları, yöntemleri, usulleri, teknikleri ve bu çerçevede kullandığı araçları, gereçleri, aletleri ve edevatları derleyip değerlendirmeyi hedefleyen bir sistemi temel almaktadır. Dolayısıyla geleneksel mutfak kültürünün kapsamına, halkın; geleneksel metotlarla edinerek, geçmişşten bugüne kadar ilerletmek suretiyle uyguladığı;ülkelere, bölgelere ve yörelere göre farklılıklar sergileyen mutfak anlayışları yer almaktadır. Bu çalışmada, geçmişşten bugüne kadar süregelen önemli bir kültürel miras unsuru olması münasebetiyle, kaz yetiştiriciliğinin; halk ekonomisi ve geleneksel mutfak kültürü bağlamında, çok çeşitli cepheleri göz önüne alınmak suretiyle tetkik ve analiz edilmesi hedeflenmiştir. Bahsedilen çerçevede, kaz, halk nezdindeki geleneksel ekonomi kültürü ve geleneksel mutfak kültürü doğrultularında gerçekleştirilen; bakılma, beslenme, yetiştirilme, üretilme, tüketilme, pazarlanma, kesilme, hazırlanma, kurutulma, dondurulma, saklanma, korunma, sunulma ve benzeri prensipler kapsamında ele alınmıştır. İlgili hususlardan hareketle, kaz kültürü;halkbiliminin tarihsel ve işlevsel verileri ışığında, halkta karşılık bulan ekonomik etkinlikleri ve mutfak faaliyetleri doğrultusundaki değişim ve dönüşüm süreçlerine istinaden incelenerek; Türk Halkbilimi alanına kazandırılmaya çalışılmıştır.
Türk edebiyatı ders kitaplarındaki etkinliklerin uygulanmasıyla ilgili öğretmen görüşleri: Trabzon örneği

Türk Edebiyatı Ders Kitaplarındaki Etkinliklerin Uygulanmasıyla İlgili Öğretmen Görüşleri: Trabzon Örneği Bu araştırmanın amacı, öğrencilerin öğrenmeye aktif şekilde katılarak kendi öğrenmesini gerçekleştirmesini sağlamak amacıyla Türk edebiyatı ders kitaplarına konulan etkinliklerin uygulanmasıyla ilgili Türk dili ve edebiyatı öğretmenlerinin görüşlerini belirlemektir. Araştırmada nitel bir yaklaşım takip edilerek survey yöntemi kullanılmıştır. Araştırma için 2010- 2011 eğitim-öğretim yılında Trabzon ili genelinde 17 farklı lisede görev yapan 36 Türk dili ve edebiyatı öğretmeni ile mülakat yapılmıştır. Araştırmanın verileri içerik analizi ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucuna göre, Türk dili ve edebiyatı öğretmenleri öğrenme sürecinde etkinliklerin uygulanmasını öngören yeni Türk Edebiyatı Dersi Öğretim Programı'nı genel olarak beğenmekte ancak mevcut şartlar gereği programda belirtilen sınıf ortamının sağlanamaması sebebiyle uygulanabilir bulmamaktadır. Öğretmenler Türk edebiyatı ders kitaplarındaki etkinlikleri tür, üslup ve içerik itibariyle yetersiz buldukları için beğenmemekte ve genel olarak uygulamamaktadır. Araştırmanın sonucunda öncelikle programın uygulayıcısı olan öğretmenlerin program ve etkinliklerin uygulanması hususunda yeterince bilgilendirilmesi gerektiği önerilmiş, Türk Edebiyatı Dersi Öğretim Programı'nın, Türk edebiyatı ders kitaplarının ve kitaplardaki etkinliklerin, öğretmenlerin ihtiyaçları ile okulların fiziki ve teknik şartları dikkate alınarak yeniden gözden geçirilmesi önerilmiştir.
Türk İslam edebiyatında melek

Edebiyatımızda güzellik, temizlik, doğruluk, dürüstlük ve güçlülük gibi özellikler anlatılacağı zaman istifade edilen melek kavramı önemli bir yere sahiptir. XVI, XVII ve XVIII. yüzyıl şairlerinin sevgiliyi ve aşkı tarif ederken melek kavramını ustalıkla kullandıkları görülmektedir. Aynı zamanda padişahlar ve paşalar meleklerin güç, kuvvet ve üstün karakterleri örnek gösterilerek övülmüşlerdir. Tezin amacı, Türk edebiyatının en önemli şairlerinin ön plana çıktığı XVI, XVII ve XVIII. yüzyılda melek kavramının nasıl kullanıldığını ortaya çıkarmaktır.
Muhammed Taki Karakoyunlu Ferheng-i Türki: Mukaddime ve Bab-ı Elif (1r-124r)

Muhammed Taki Karakoyunlu tarafından 18. yüzyılın ilk yarısında, Hindistan sahasında kaleme alınmış olan Ferheng-i Türki, Türkçe-Farsça iki dilli sözlüktür. Beş Türk lehçesinin dillik malzemesinin yanı sıra çok miktarda bilinmeyen ya da az bilinen Farsça sözcük ve ibareleri de içerdiğinden eserin genelde dil bilimi özelde Türklük bilimi için önemi ve değeri ortadadır. Eserin şimdiye değin bir nüshası tespit edilmiştir. Doğu ve Batı Türk yazım geleneğinin bir arada kullanılarak Turan, Kaşkar, Özbek, Rum ve Irak Türkçelerinin söz varlığını içeren Ferheng-i Türki, Türk olmayanlara veya Türkçeyi unutanlara Türkçeyi öğretmek maksadıyla hazırlanmıştır. Ferheng-i Türki adlı eserin mukaddime ve ünlüyle başlayan sözcükler kısmının incelenmesine konu olan tezimiz beş bölümden oluşmuştur. Giriş bölümünde tezin genel çerçevesi çizilerek kullanılan yöntem belirtilmiştir. Birinci Bölümde, Türklerin Hindistan'daki tarihsel konumu belirlenmeye çalışılmış, özellikle 18. yüzyıl Hindistan sahasının genel siyasi ve kültürel durumu üzerinde durularak, Hindistan'da cereyan eden Türkçe edebi faaliyetler anlatılmıştır. İkinci Bölümde eserin adı, tertibi ve yapısıyla birlikte, sözlükte kullanılan dilbilgisel ve dil ile ilgili terimler ele alınarak, Ferheng-i Türki'den hareketle Karakoyunlu'nun bilgisine değinilmiştir. Üçüncü Bölüm, Ferheng-i Türki'nin ses bilgisi özelliklerine ayrılmıştır. Bu bölümde, Ferheng-i Türki'nin Türkçe malzemesi ses-yazım ilişkisi ve ses bilgisi özellikleri bakımında tarihsel ve karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Dördüncü Bölüm, FT'nin mukaddime ve ünlüler kısmının çevirisidir. Burada Türkçe malzemenin yazı çevrimi yanında özgün yazılışları ve Farsça karşılıkları da belirtilmiş, Farsça kısmın Türkiye Türkçesine çevirisi yapılmıştır. Açıklanması gerekli görülen sözcükler dipnotlar halinde incelenmeye çalışılmıştır. Yazarın yanlış yazım ve çevirileri ile gövde metin dışında yazılı sözcük ve ibarelere de dipnotlarda dikkat çekilmiştir. Tezin Beşinci Bölümü dizinlere ayrılmıştır. İlk dizin, Türkçe malzemenin yazma sırasına göre hazırlanmış dizinidir. İkinci dizinde ise, Türkçe malzemenin alfabetik sıraya göre gramatikal dizini verilmiştir.
Ali Şir Nevaİ ve Terceme-i Hadİs-i Erbaİn adlı manzum hadis tercümesi

Ali Şir Nevai ve Terceme-i Hadis-i Erbain adlı manzum hadis tercümesi adlı çalışmamız giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte kırk hadis çalışmalarının ne zaman ortaya çıktığı, Fars, Arap ve Türk edebiyatındaki yeri ve önemi, alim ve edipleri kırk hadis yazmaya iten sebepler, şekil yönünden sahip oldukları farklılıklar ve bu alanda yazılmış meşhur eserler tespit edilmeye çalışılmıştır. Birinci bölümde; Nevai'nin hayatı, tahsili, dini görüşleri, edebi yönü ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde; Terceme-i Hadis-i Erbain'in temel aldığı kaynaklar incelenmiş, ardından eserde yer alan hadisler tek tek çıkarılmış, kaynakları tespit edilmiş, son olarak da eser dil ve edebiyat açısından değerlendirilmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümde; eserin latinizesi ve nesre aktarımı yapılmıştır. Ayrıca ekler bölümünde de eserin Atatürk Üniversitesi Merkez Kütüphanesinden alınan orijinal metninin görüntülerine yer verilmiştir.
Türk dilinde güzel: Kavramsal bir inceleme

Türk dilinde ''güzel'' anlamında kullanılan ve günümüze ulaşan pek çok sözcük bulunmaktadır. Güzel sözcüğü kısaca ''göze ve kulağa hoş gelen, hayranlık uyandıran, çirkin karşıtı, iyi, hoş, tatlı'' gibi anlamlara gelmektedir. Türk dilinin dönemlerine bakıldığında ''güzel'' anlamına gelen yabancı sözcüklerin de dilimize girdiği görülmüştür. Zamanla ''güzel'' anlamını yitiren sözcüklere de rastlanmıştır. Kavram ise bir nesnenin veya düşüncenin zihindeki soyut biçimidir. Bu çalışmada Türk dilinin dönemlerine ve eserlerine bakılarak öncelikle ''güzel'' anlamına gelen sözcüklerin neler olduğu tespit edilmiştir. Giriş Bölümünde, ''güzel'' kavramı ile ilgili kaynaklara ve çalışmada kullanılan yönteme ilişkin bir değerlendirme yer almaktadır. Birinci Bölümde, incelenen eserlerden hareketle sözcüklerin kökenlerine bakılarak Türkçe, Arapça ve Farsça sözcükler tespit edilmiştir. İkinci Bölümde, bu sözcüklerin hangi ekler ile birlikte kullanılmış olduğu örneklerle gösterilmiştir. Üçüncü ve son bölümde sözcükler, güzel sözcüğünün geldiği anlamlara göre sınıflandırılmış ve örnekler verilmiştir. Sonuç Bölümünde ise tezin genelinde elde edilen sonuçlar değerlendirilmiştir.
Hidayet Divanı

BÜYÜKAKKAŞ, Ahmet, Hidayet Divanı, Doktora Tezi, Danışman: Prof. Dr. Aysu Ata, ss. XV. yüzyılın ikinci yansında yaşayan Emir Hidayetu'l-lah, Akkoyunlulara mensup bir şairdir. Divanın dili Eski Anadolu Türkçesinin ses ve şekil özelliklerini taşımaktadır. Azeri Özellikler bakımından ise, Dede Korkut, Kadı Bürhaneddin gibi eserlerden farklı değildir. Bu çalışmada divanın Topkapı Sarayı Hazine Kitaplığı 919 numarada kayıtlı nüshası ile Chester Beatty Kütüphanesi T.401 numarada kayıtlı nüshasının çeviri yazılan karşılaştırmalı olarak yapılmış ve ortak bir metin oluşturularak dizini hazırlanmıştır. Tezimiz, Hidayet Divanı'nın ve yazarının tanıtıldığı Giriş bölümü, gazel, muhammes, müstezad. mesnevi türlerinin bulunduğu toplam 238 şiirden oluşan çeviri yazılı Metin ve bu metne dayanan gramatik Dizin ile Notlar ve Kaynakça bölümlerinden oluşmaktadır.
Abdurrahman Samİ'nin dört eseri: Dİvan, Mevlİd, Mir'at-ı Eyyam, Name-i Muharrem

Bu çalışmada 19. yy.'ın sonu ile 20. yy.'ın başlarında yaşamış, son dönem mutasavvıflarından Abdurrahman Sami Efendi'nin dört eseri incelenmiştir. Araştırmalarımız neticesinde, Abdurrahman Sami Efendi, çok sayıda eser yazmış, hem zahiri hem de batıni ilimlere vakıf, donanımlı bir tarikat şeyhidir. Çalışmamıza konu olan eserleri ise başta Divan'ı olmak üzere manzum eserlerinden Mevlud-i Mücteba, Mir'at-ı Eyyam ve manzum-mensur karışık bir eser olan Name-i Muharrem'dir. İncelemeye çalıştığımız bu eserlerden akademik olarak ilk defa bu çalışma ile bahsedilmiştir. Eserlerin metinleri transkripsiyonlu olarak ortaya konmaya çalışılmıştır. Amacımız, Türk-İslam Edebiyatı sahasında, ismi zikredilmeyi hak edecek bir mutasavvıfın ve eserlerinin ilim dünyasında tanıtılmasına vesile olmaktır.
Ahmet Paşa Divanı'ndaki soyut kavramlar

Tezimizin konusunu XV. yüzyıl Divan şiirinin önemli şairlerinden Ahmet Paşa'nın Divanı'ndaki soyut kavramlar teşkil etmektedir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Ahmet Paşa'nın hayatı, sanatı, eserleri hakkında bilgi verilen birinci bölüm; tezkireler ve muhtelif araştırmalar birleştirilerek oluşturulmuştur. Soyut kavramların incelendiği ikinci bölüm için Divan birçok kez okunmuş, soyut kavramlar fişlenmiş, alfabetik olarak tasnif edilmiş, kavramların sözlük anlamları verildikten sonra şair tarafından Divan'da kaç kez kullanıldığına yer verilmiş, her bir kavramın benzetileni, sıfatı, maddeler halinde yine alfabetik olarak sıralanmış, bir, bazen iki beyit örnek alınarak beyitler açıklanmış, hangi açıdan benzetmeye konu olduğu üzerinde durulmuştur. Beyitlere kolayca ulaşılabilmesi için de beytin altına Divan'da kaçıncı şiir olduğu, beyit numarası, hangi sayfada geçtiği yazılmıştır. Benzetmelerin yapıldığı bütün beyitlere yer vermek mümkün olmadığından kalan soyut kavramların geçtiği beyit ve sayfa numaraları üçüncü bölümde verilmiştir. Bu bölümde yapılan soyut kavramların tespiti, nerelerde, nasıl, ne manada kullanıldığının izahıdır. Bunun için de bizi şairin dünyasına götürmeleri, şiirlerin anlaşılmasının sağlanması için daha önce bu alanda oluşturulan eserler incelenmiştir. Bibliyografyadaki eserler çalışmanın ilerlemesine vesile olmuşlardır. Üçüncü bölümde benzeyen- kendisine benzetilen ve kendisine benzetilen- benzeyen tablosu çıkarılarak Divan'daki bütün soyut kavramların geçtiği beyitlere kolayca ulaşılması sağlanmış, şairin hangi benzeyeni kaç kez kullandığı, hangi benzetilenin hangi soyut kavram için seçildiği tabloda ayrıntılı olarak verilmiştir. Sonuç bölümünde çalışmanın kısa bir değerlendirilmesi yapılmış, şairin şiir anlayışı ve soyut kavramların işlenişi hakkında bilgi verilerek çalışma sonlandırılmıştır.
İhsan Deniz'in şiir poetikası

İhsan Deniz, 1980 Dönemi şairlerinden biridir. Metafizik şiir anlayışının Cumhuriyet sonrası Türk şiirindeki en önemli temsilcilerindendir. Şiirlerinde aşk, ölüm, yalnızlık, şehir insanın sancıları ve arayış gibi temler başlıca yer alır. Bu tezde İhsan Deniz'in şiirlerinin poetikası, metafizik şiir bağlamında ele alınmıştır. Tezin birinci bölümünde poetikanın ilk ortaya çıktığı dönemden günümüze değin yaşadığı değişim ve gelişim ele alınmıştır. Tezin ikinci bölümünde 1980 dönemi şiir anlayışına ışık tutulmuştur. Tezin üçüncü bölümü, İhsan Deniz'in hayatının anlatımı ile başlayıp yetişmesinde emeği olan dergiler ve kendi poetik metinleri incelenmiştir. Tez, Türk şiirinin son zamanlardaki dönemine ve İhsan Deniz'in şiirine ışık tutma hüviyeti taşımaktadır.