Elektronik imza

Tezimizin konusu 'Elektronik İmza'dır. Tezimizde dört bölüm ve bir giriş kısmı bulunmaktadır. Tezimizin birinci bölümünde, elektronik ticaretin özünü teşkil eden internet ve elektronik ticaret kavramlarının gelişimi ve avantaj lan giriş mahiyetinde kısaca değerlendirilmiştir. Özellikle bilgisayarların birbirine bağlanması ile ortaya çıkan bir açık ağ sistemi olan internet; başlangıcındaki askeri ve akademik amacının dışında, küresel düzeyde her alam kapsayan ve ticari yönü de gittikçe artan bir özellik arz etmektedir. internetin dünya çapında giderek artan ve yaygınlaşan bu kullanımı, daha düşük maliyetli, daha hızlı ve bilgiye dayanan yeni bir ticaret yöntemi olan elektronik ticareti de beraberinde getirmiştir. Elektronik ticaret son on yılda büyük bir hızla gelişmiştir ve daha da artan bir hızla gelişmeye devam etmektedir. Elektronik ticaret hacmi her yıl katlanarak büyümektedir. Artık internette olmak bir tercih ya da teknolojiye ayak uydurmanın bir avantajı olmaktan çıkmış, bir zorunluluk haline gelmiştir. Kısaca, teknolojinin baş döndürücü bir hızla geliştiği ve sınırların kalktığı küresel bir dünyada elektronik ticaret mutlak hükümranlığını ilan etmek üzeredir. Elektronik ticaret, dar anlamda Internet üzerinden yapılan ticareti ifade etmektedir. Geniş anlamda ise, açık ve kapalı ağlar üzerinden, fiziki temas kurmaksızın, telekomünikasyon araçları kullanılarak yapılan ticari faaliyeti ifade eder. Genel anlamdaki elektronik ticaretin başlıca altı aracı vardır: Telefon, televizyon, faks, elektronik ödeme ve para transfer sistemleri, elektronik veri alışverişi ve internettir. Elektronik ticaret başlıca dört kategoride gerçekleşmektedir. Bunlar; işletmeden işletmeye, işletmeden tüketiciye, işletme ile devlet ve devlet ile tüketici arasındadır. Çalışmamızın ikinci bölümünde elektronik sözleşme kavramı incelenmiştir. Elektronik ticaretin hukuki temeli ve icra aracı, elektronik sözleşmelerdir. Elektronik sözleşmeler, internet üzerinden gerçekleştirilmesi nedeniyle, kendine özgü bazı özellikler arz etse de, kuruluşuna ve hükümlerine, uygun düştüğü ölçüde borçlar hukukunda düzenlenen geleneksel sözleşmelere uygulanan hükümler uygulanabilecektir. Türk Hukukunda elektronik satım sözleşmesi, kurulması ve tarafların hak ve yükümlülükleri balondan, BK ve TKHK'nun ilgili hükümlerine tabi olmalı, ancak bu hükümler uygulanırken, elektronik ticaretin kendine özgü özellikleri dikkate alınmalıdır. Elektronik satım sözleşmesi 'mesafeli sözleşme' kavramından da bağımsız olarak ele alınmalıdır. Mesafeli sözleşme, bir tüketici sözleşmesi olarak çeşitli konularda olmak üzere mesafeli yöntemlerle kurulan sözleşmeleri ifade eder. Elektronik satım sözleşmesinin kurulmasında kullanılan iletişim araç ve yöntemleri de mesafelidir. Bununla birlikte, bir elektronik satım sözleşmesi ancak tüketiciler ile işletmeler arasında gerçekleşen elektronik ticarette, diğer bir ifadeyle, tüketici konumunda olan 133bir alıcı ile kurulduğu takdirde mesafeli sözleşme niteliği kazanır. Buna karşılık, işletmeler arası elektronik ticarette kurulan elektronik satım sözleşmeleri mesafeli iletişim araç ve yöntemleri ile kurulmalarına rağmen, mesafeli sözleşme niteliğine sahip olamayacaklardır. Çalışmamızın üçüncü bölümünde çalışmamızın ana konusunu teşkil eden elektronik imzanın teknik altyapısı, dijital imza kavramı, sistemin işleyişi ve özellikleri, elektronik imza sahibi, onay kurumlan ve güvenen taraf arasındaki ilişkiler, tarafların sorumlulukları ve elektronik imzalı belgelerin geçerlilik ve delil değerini düzenleyen kuralları belirleyen hukuki altyapı Türk hukuku ve yabancı hukuklar bakımından, UNCITRAL E-İmza Yeknesak Kuralları ve 5070 sayılı EİK ve AB Direktifleri hükümleri çerçevesinde araştırılmıştır. E-ticaretin gelişebilmesi ve kullanıcılar tarafından benimsenebilmesinin ilk şartı, açık ağ sistemine güven duyulmasının sağlanmasıdır. Bu amaçla, e-ticaretin gerçekleştiği ortamda, taraflar arasında iletilen bilginin gizliliği, bütünlüğü ve tarafların kimliklerinin doğruluğu, kurulacak teknik ve hukuki bir altyapı ile garanti edilebilmesi ihtiyacı duyulmaktadır. İşte e-imza, bu ihtiyacın karşılanması amacıyla kullanılan bir teknolojidir. Elektronik imzanın, kişilerin biyometrik özelliklerine dayalı biyometrik yöntemler, kredi kartlarında kullanılan PIN kodları, elle atılmış imzanın tarayıcıdan geçirilerek elektronik ortama aktarılmış hali, bilgisayar ekranında bu amaçla yapılmış bir kalemle atılan imza tekniği veya 134 çift anahtarlı kriptografiyle oluşturulan dijital imzayı da içeren bir üst kavram olarak karşımıza çıktığı görülmektedir. Elektronik imza tanımlarında herhangi bir teknolojiye üstünlük tanınmadan, sadece ondan beklenen fonksiyonlar dikkate alınarak tanım yapılması 'teknolojik tarafsızlık' kavramıyla açıklanabilir. Böylece elektronik imza alanında gerçekleşen değişikliklerin kanun değişikliğine gerek kalmaksızın uygulanabilmesi sağlanmış olmaktadır. Kanuni düzenlemeler, bu anlamda teknolojinin gerisinde kalmamış ve her değişikliğe uygulanabilir bir duruma getirilmiştir. Elektronik imza, şimdiye kadar imzalamada kullanılan ve ileride kullanılabilecek tüm yöntemleri kapsar bir şekilde hukuki düzenlemeye kavuşmuştur. İradeyi açıklamak için kullanılan kalıba şekil denir. Şekil konusunda elektronik sözleşmelerde de Türk Borçlar Hukukundaki genel kural olan şekil serbestisi geçerlidir. Ancak, Kanunun aradığı hallerde resmi ve yazılı şekil şartının yerine getirilmesi gerekmektedir. Sözleşmeler kurulurken yazılı şekil aranmasa da ispat aşamasında elektronik imzaların imzalanması gerekmektedir. imza konusunda elektronik imza, dijital imzayı ve diğer biyometrik tabanlı imzaları kapsayan bir üst kavramdır. Dijital imzalar için onay kurumlarının varlığı gerekmektedir. Onay kurumları, kişiler adına, açık ve gizli anahtar adı verilen bir çift şifre üretir, saklar ve yönetimini yapar. Özel anahtar/gizli anahtar kişiye özgüdür ve özenle saklanması gerekir. Açık anahtar ise kamunun erişimine açık olarak onay kurumlarınca yayımlanır. Kişi bir 135 elektronik belgeyi imzalamak istediği zaman, ilk önce matematiksel bir algoritma kullanarak mesajın özetini çıkarır. Buna hash değeri denir. Sonra bunu onay kurumunun verdiği özel anahtarıyla şifreleyecektir. Daha sonra şifreli hash değerini alıcının genel anahtarıyla şifreleyip mesajı gönderecektir. Mesajı alan kendi özel anahtarıyla mesajı deşifre eder. Sonra aynı algoritmayla mesajın özetini çıkarır. Mesajı alan göndericinin genel anahtarım kullanarak gönderenin bulduğu hash değeriyle kendi bulduğu değeri karşılaştırır. Sonuçlar aynıysa, mesaj değişikliğe uğramamış demektir. Çalışmamızın dördüncü bölümünde, elektronik imzalı belgelerin ispat hukuku yönünden değerlendirilmesi yapılmıştır. Kanun koyucu 5070 sayılı EİK ile güvenli e-imza ile imzalanmış belgelere kesin delil niteliği vermiştir. Güvenli e-imza dışında kalan e-imzalar bakımından ise kanunda bir düzenleme olmadığı için HUMK md. 367'ye müracaat edilecek ve bu hüküm doğrudan uygulanacaktır. Ancak md. 367'nin uygulanabilmesi için şu ihtimallerden birinin gerçekleşmesi gerekir: Güvenli e-imza dışında kalan e-imzalara ilişkin bir delil sözleşmesi olması, karşı tarafın güvenli e-imza dışında kalan e- imzaların delil olarak kullanılmasına muvafakat etmesi veya senetsiz ispatı caiz olan durumlardan birinin söz konusu olması gerekmektedir. Güvenli e-imza dışında kalan e-imzalar açıklanan gerekçeler sonucunda takdiri delil olarak nitelendirilmelidir. 136