Samarra kentinde Abbasi Dönemi Dar-ülhilafa el-Cevsakul Hakani kompleksi

Samarra, Halife Mu'tasam tarafından inşa edilen ve İslam dönemine ait İslami eser içeren tarihi bir Irak kentidir. Samarra yaklaşık yarım yüzyıl boyunca, sınırları batı tarafı Akdeniz kenarından başlayan Çin sınırlarına kadar uzanan İslam Devleti'nin başkentiydi. Samarra Kenti'ne sekiz Abbasi halifesi tarafından hükmedilmiştir. Samarra'nın, su kaynakları, verimli toprak vb. doğal faktörlerin yanı sıra siyasi ve askeri ve iktisadi açıdan stratejik konuma sahip olması nedeniyle, Samarra Kenti Halife Mutasam tarafından İslam Dünyasının başkenti olarak seçilmiştir. Ayrıca bu şehirde yapılan, cami, cadde, saray yerleşim birimi sulama sistemleri gibi en önemli projeler, Abbasi halifeleri Halife Mutasam ve Halife el-Mütevekkil tarafından gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Cevsaku'l-Hakani Sarayı şehrin en önemli yapısıydı çünkü hilafet makamının merkeziydi, ayrıca Cevsaku'l Hakani Sarayı uzun süre önemli bir rol üstlenmiştir. Öte yandan bu sarayın planı, mimari unsurları ve dekorasyonları açısından tarihi ve sanatsal öneme sahip olmuştur. Bu büyük sarayın bina ve müştemilat kalıntıları büyük bir alan işgal etmekte olup, yaklaşık bir milyon metre kare yüzölçümüne sahiptir. Sarayın planı şu bölümlerden oluşmaktadır: Birinci bölüm sarayın batı kesimidir. Bu kesim, Babul-Amma, taht salonu ve aksesuarları, harem bölümü, büyük meydan, ve saray suru dışında konumlanan batı bahçesini içerir. İkinci bölüm sarayın doğu kesimidir. Bu kesim küçük bodrum, ıstıblat, sardaklar, polo oyunu pisti, seyirciler tribünü ve yarışma pistinden oluşur. Bunlardan da anlaşılacağı üzere bu bölüm sarayın spor yarışma eğlenme ve dinlenme bölümüdür. Üçüncü bölüm sarayın kuzey kesimidir. Bu bölüm Beytul-Mal olarak bilinen devlet hazinesi, kare planlı konuk karşılama salonu, duvarlarla çevrili bir yerleşim birimi ve saray muhafızları için tahsis edilen asker kışlasından oluşmaktadır. Ancak bu bölümde henüz herhangi bir arkeolojik kazı ve araştırma yapılmamıştır. Dördüncü bölümde ise, ortasında daire planlı bir fıskiye bulunan büyük bir bahçe vardır ve yer yer yapı kalıntıları izleri de bulunmaktadır. Ancak burada da sarayın kuzey bölümü gibi araştırma ve kazı çalışmaları yapılmamıştır. Beşinci bölüm saray planının orta kesimi, büyük bodrum veya geometrik gölet adıyla tanınan derin ve büyük bir dairevi alandan oluşmaktadır. Mimari açıdan sarayın bazı kesimlerinde iki katlı binalar yapılmıştır. Ayrıca pis su akıtılması için kullanılan, sarayın toprak altı bölümlerinde bazı kubbeler de yapılmıştır. Çatı örtüsü konusunda, geniş alanların örtülmesinde kullanılan yarım kubbe üst örtülü çatılar inşa edilmiştir. Dekorasyon açısından, bu sarayda keşfedilen motiflerin çoğu, üçüncü Samarra tipi adıyla bilinen dekorasyonlardan oluşmaktadır. Ahşap malzeme ise saray kalıntılarında, sarayın bazı duvarlarında yapı malzemeleriyle birlikte kullanılmıştır. Ayrıca sarayda renk ve boyut açısından farklı ve çeşitli çömlek ve porselen parçalarının kalıntıları bulunmuştur. Bununla birlikte sarayda üstün işçilikle yapılmış çeşitli cam parçalarının kalıntılarına da rastlanılmıştır. Bu haliyle Cevsakul-Hakani Sarayı'nın büyük bir mimari kompleks olduğu söylenebilir.