Analysis of two translations of Vladimir Nabokov's Lolita within the framework of descriptive translation studies

Tarih boyunca çeviri kuramı konusunda yapılan çalışmalara bakıldığında üzerinde en çok durulan nokta, yazınsal bir çeviri ürününün kaynak metnin dilbilimsel ve metinsel özelliklerini yansıttığı oranda kabul göreceğidir, bir başka deyişle, çevirinin başarısı kaynak metne yakınlığı ile ölçülür. Oysa son yıllarda yapılan araştırmalar, çeviri yazının belli bir kültürün yazınsal çoğuldizgesindeki konumunun, erek kültürdeki çeviri normlarına bağlı olduğu görüşünü desteklemektedir. Bu tezin amacı, artık, çevirinin yapısı ve sınırları önceden belirlenmiş bir edim olmadığını, tersine, belli bir toplumda belli dönemlerde etkin olan sosyo-kültürel, dinsel ve siyasal normların şekillendirdiği çevirmen tercihleri ve kararlarının etkisi allında gerçekleşen bir süreç olduğunu kanıtlamaya çalışmaktır. Bu çalışmada incelenen dönemler 1950'ler ve 2000'lerin başıdır. İncelenen kültür ise Türk kültürüdür. Belirlenen amaca ulaşabilmek için tezde şu bölümler ele alınmaktadır: Birinci bölümde, çeviri olgusunun incelenmesinde erek-odaklı bir yaklaşımın gerekliliğini gösterebilmek amacıyla 1970'lerden günümüze dek süren Çeviribilim ve çeviri normları ile ilgili kuramsal bilgi verilmektedir. Ayrıca çeviribilimcilerin kaynak metin ve kaynak dilin özelliklerine ve yapışma yönelik çalışmalar yapmalarıyla sonuçlanan kaynak-odaklı yaklaşıma da değinilmektedir. İkinci bölümde, Cumhuriyet Dönemi Türkiyesi'ndeki (1923 'ten günümüze kadarki dönem) sosyal, kültürel ve siyasal koşullar anlatılmaya çalışılmaktadır. Böylece, Türkiye'deki batılılaşma süreciyle birlikte söz konusu koşulların çeviri ürünler ve dolayısıyla toplumun farklı dönemlerde çeviriye bakış açısı üzerindeki etkileri aktarılmaya çalışılmaktadır. Bu tezde, erek-odaklı yaklaşımın gerekliliği ve bir toplumdaki normların çeviri üzerindeki etkileri, Vladimir Nabokov'un Lolita adlı eseri ile bu eserin iki farklı dönemde iki farklı çevirmence çevrilen metinlerin karşılaştırılması ile ortaya konulmaya çalışılmaktadır. Üçüncü bölümün amacı Vladimir Nabokov'un yaşamı ve sanatı ile Lolita adlı eseri hakkında bilgi vermek ve böylece romanı ve romanın özelliklerini anlamaya yardıma olmaktır. Ill Çalışmanın konusu Lolita 'daki göndermelerdir. Bu nedenle, dördüncü bölümde hem kavramsal olarak hem de çeviride sorun yaratan bir alan olarak göndermeler hakkında bilgi verilmektedir. Çalışmada izlenecek yöntem de bu bölümde anlatılmaktadır. Beşinci bölümde, Lolita 'daki yazınsal, mitolojik, dinsel ve sosyo-politik göndermelerin romandaki olay örgüsü açısından önemi ele alınmakta ve söz konusu göndermelerin çevrilmesinde iki farklı çevirmence benimsenen çeviri stratejileri incelenmektedir. İnceleme betimleyici niteliktedir ve incelemede takip edilen yöntem karşılaştırmaya dayanmaktadır. Karşılaştırmada bir kaynak metin, dilbilimsel materyalin metindeki dağılımı ve metinsel-dilbilimsel özellikler açısından iki farklı çevirisi ile karşılaştırılmaktadır. Çeviri metinler, Leyla Niven tarafından çevrilen ve 1959 yılında Aydın Yayınevi tarafından yayımlanan Lolita ve Fatih Özgüven tarafından çevrilen ve 2000 yılında İletişim Yayınevi tarafından yayımlanan Lolita 'dır. Tezin son bölümü, beşinci bölümde yapılan karşılaştırmalı çalışma sonucunda elde edilen bulgulara ve bu bulgulara dayanarak varılan sonuçlara ayrılmaktadır.