Dünyada ve ülkemizde müzik telif hakları

Sözlük anlamı ile telif hakkı, bir sanat ya da düşün eserini yaratan kimsenin bu yapıttan doğan haklarının tümüdür. Telif hakkı eser sahibini korur ancak korunan eser sahibinin eserleridir. Telif haklarının kaynağı, 15. yy'da Avrupa'da matbaanın icadına bağlanmıştır. Ne var ki basım tekniği, yüzyıllarca önce Avrupalıların bilmediği dönemlerde Çin ve Kore'de kullamlmaktaydı. Bazı uzmanlar ise telif hakkı fikrinin her zaman mevcut olduğunu ama uzun süre kanunlarla ifade edilmediğini öne sürmüşlerdir. Bugün gelişmekte olan her ülke milli üretimini arttırma ve dünyadaki bilgi kaynaklarına giriş sağlama zorunluluğu ile karşı karşıyadır. Bu gelişmeler, dünyanın her yerinde eğitim kurumlarına ve yaratıcı topluluklarına büyük yükler getirmiştir. Telif hakkı, insan zihninin ifade tarzlarım koruyarak, ülkelere kendi isteklerini fikirlerini ve başarılarını bütün dünyaya iletme fırsatım verir. Dünyada müzik alanındaki telif kavramım başlatan kişi büyük Fransız besteci CLAUDE DEBUSSY' dir. Paris'te bir lokantada kendi eserlerinin hiçbir şekilde ödeme yapılmadan icra edilmesi onu rahatsız eder ve mekan sahipleri ile mahkemelik olur. Böylece dünyada müzik telifini yaratan süreç, bir Fransız mahkemesinin kararıyla başlamıştır. Telif haklan konusunda ciddi çalışmaları olan ve ülkemizdeki meslek bMMerinin de üyesi olduğu başlıca 2 konfederasyon bulunmaktadır: - CIS AC - BIEM Aynca dünyada telif haklan üzerine yaptığı çalışmalarla eser sahibinin her türlü maddi ve manevi haklanm koruyan birçok meslek birliği bulunmaktadır. Bunlardan başlıcalan şöyle sıralanabilir: - AMRA, Amerika Birleşik Devletleri - GEMA, Almanya - PRS, İngiltere - SACEM, Fransa - IMRO, İrlanda - PvAO, Rusya - SGAE, İspanya - KODA, Danimarka Ülkemizde ise telif haklarının başlangıcı dünyadakinin aksine çok yenidir. 1850 tarihli telif hakkıyla ilgili ilk hukuk metni 1957 tarihli Telif Nizamnamesi - 1910 tarihli Hakkı Telif Kanunu 1 95 1 tarihli 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu 1986 tarihli Sinema, Video ve Müzik Eserleri Kanunu Yukarıda adı geçen kanunlar, ülkemizde şimdiye kadar gerçekleştirilen telif haklan kanunları kronolojisi olarak açıklanabilir. Bunların yanı sıra ülkemizde halen faaliyet gösteren çeşitli meslek birlikleri bulunmaktadır, bunlardan bazıları kuruluş tarihleri ile birlikte şöyledir. - MESAM (Türkiye Musiki Eseri Sahipleri Meslek Birliği, 1 987) - MSG (Müzik Eseri Sahipleri Grubu, 1 999) - MÜ- YAP ( Bağlantılı Hak Sahibi Fonogram Yapımcıları Meslek Birliği, 2000) Müzik alanında birden fazla meslek birliği olmasının getirdiği bazı olumsuzluklar da mevcuttur. Rekabet, genel olarak pek çok hizmetin iyileşmesini sağlarken, öte yandan da eser sahiplerinin, eserleriyle ilgili olarak kullanılan eserlerin tespit edilmesini ve bu eserlere ilişkin bu kurumlarla lisans sözleşmesi yapılmasını çok daha güçleşmiştir. Ülkemizdeki telif haklarıyla ilgili sevindirici bir haber ise geçtiğimiz Mart aymda TBMM'den geldi. Korsan yayınla mücadele edilmesi amacıyla bazı kanunlarda değişik yapılmasını öngören yasa tasarısı, TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi. Kültür ve Turizm Bakanı Erkan Mumcu, fikri mülkiyet konusunda örnek alınacak bir yasa çıkardıklarına inandığını ifade etti. Tüm bunlardan yola çıkarak telif hakkı kavramının insan haklarının önemli bir parçası olduğunu söylemek yanlış olmaz. Mevcudiyet sebebi ise dürüstlük ve ananevi 'şahsi mülkiyet' kavramı ile izah edilebilir. Fikri haklan koruma yolunda gerek ulusal gerekse uluslararası alanda büyük çapta örgütlenme gerçekleştirilmiştir. Teknolojik gelişmenin açtığı yeni ufuklar ve şartlara göre bu hakların korunması için yeni düzenlemelere devam edilmeli ve gereken tedbirler alınmalıdır. Sanatın ilerleme ve gelişmesinde büyük katkıları olduğu da yadsınamaz.