Öznel iyi oluşun, kişilik özellikleri, akılcı olmayan inançlar ve sosyal destekle ilişkisi: Bir model sınaması

Bu betimsel araştırmada kişilik özellikleri, akılcı olmayan inançlar, sosyal destek ve öznel iyi oluş değişkenleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın amaçları doğrultusunda 2015 - 2016 öğretim yılında Hacettepe Üniversitesi'nin farklı fakültelerinde öğrenim gören 420 lisans öğrencisine araştırmacı tarafından hazırlanan kişisel bilgi formu ile Öznel İyi Oluş Ölçeği, Algılanan Sosyal Destek Ölçeği, Sıfatlara Dayalı Kişilik Testi, Akılcı Olmayan İnançlar Ölçeği Kısa Formu uygulanmıştır. Yapılan analizlerde eksik doldurulan ölçeklerin çıkarılması ve normal dağılımın sağlanması için araştırma 296 öğrenciden toplanan verilerle gerçekleştirilmiştir. Değişkenler arasındaki ilişkililer yapısall eşitlik analizi yardımıyla modellenmiştir. Araştırmadan elde edilen verilerin istatistiksel çözümlemeleri SPSS ve AMOS 18,0 programı aracılığıyla yapılmıştır. Kurulan yapısall eşitlik modelinde istatistiklerin test edilmesinde hata payı 0,05 olarak alınmıştır. Yapılan analizler sonucunda öğrencilerin kişilik özellikleri arasındaki en kuvvetli ilişkinin deneyime açıklık ile uyumluluk kişilik özellikleri arasında olduğu belirlenmiştir. Duygusal denge, dışadönüklülük, deneyime açıklık, uyumluluk ve sorumluluk kişilik özellikleri gözlenen, kişilik özelliği gizil değişken olmak üzere oluşturulan doğrulayıcı faktör analizinde model-veri uyumunun sağlandığı belirlenmiştir. Öğrencilerin akılcı olmayan inançları arasındaki ilişkilerin belirlenmesi amacıyla hesaplanan korelasyonlar sonucunda inançlar arasında pozitif yönde ancak düşük düzeyde ilişkiler olduğu saptanmıştır. Onaylama, kişilerarası ilişkiler ve ben inançlarının gözlenen, akılcı olmayan inançların ise gizil değişken olarak tanımlandığı modelde model-veri uyumunun sağlanamadığı tespit edilmiştir. Öğrencilerin sosyal destek kaynakları arasındaki ilişkiler incelenmiş, arkadaş, aile ve öğretmen kaynaklı sosyal destek arasında anlamlı ilişkilerin olmadığı ya da düşük düzeyde ilişkilerin bulunduğu belirlenmiştir. Sosyal destek modeli için aile, öğretmen ve arkadaş sosyal destek kaynaklarının gözlenen; sosyal desteğin gizil değişken olarak tanımlandığı modelde model-veri uyumunun sağlanamadığı tespit edilmiştir. Öznel iyi oluş ile en kuvvetli ilişkinin sorumluluk kişilik özelliği arasında olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin öznel iyi oluş düzeylerinin, sosyal destek algıları, kişilik özellikleri ve akılcı olmayan inançlar tarafından ne düzeyde açıklandığının belirlenmesi amacıyla yapılan path analizinde ilk olarak hesaplama sonucunda anlamlı olmayan ilişkiler modelden çıkarılmıştır. Anlamlı değişkenler ile oluşturulan model sonucunda öğrencilerin duygusal dengesizlik, uyumluluk ve sorumluluk kişilik özelliklerinin öznel iyi oluşu sosyal destek aracılığı ile yordadığı belirlenmiştir. Aynı zamanda dışa dönüklük, duygusal dengesizlik, kişilerarası ilişkiler, sorumluluk, sosyal destek ve ben inançlarının öğrencilerin öznel iyi oluşlarını doğrudan yordadıkları belirlenmiştir. Söz konusu değişkenlerle oluşturulan modelde model-veri uyumunun sağlandığı tespit edilmiştir. Bu bulgular doğrultusunda öğrencilerin öznel iyi oluşlarını etkileyen değişkenlerin anlaşılmasına ilişkin öneriler alanda çalışan psikolojik danışmanlara, araştırmacılara, eğitim politikalarını düzenleyenlere yönelik olarak sunulmuştur.