Social and demographic characteristics and fertility behaviour of main language groups in Turkey

Bu çalışmada, Türkiye'deki dil gruplarının toplumsal ve demografik nitelikleri ve doğurganlık davranışları incelenmektir. Analizin ana amacı, belirli bir dil grubundan olmanın, farklılaştırıcı toplumsal ve demografik nitelikleri ve doğurganlık davranışlarım da beraberinde getirip getirmediğinin araştırılmasıdır. Dil gruplarının doğurganlık davranışları analiz edilmeden önce, toplumsal, ekonomik ve demografik nitelikleri incelenmiştir. Kültürel değişkenlerin demografik davranışı önemli ölçüde etkiledikleri bilinmektedir. Kültürel farklılaşmalar bir tür grup kimliğidir ve demografik değişime ve farklışmaya yol açmada en az sosyoekonomik tabakalaşma kadar önemli rol oynarlar. Ülke içinde, din, dil ve etnik alt grupların- yol açtıkları sosyo-demografik farklılaşmalar bazen ülkeler arası farklılaşmaların büyüklüğünü dahi geçebilir. Farklı dil gruplarının varlığı Türkiye nüfusunun özelliklerinden biridir. Bunlar arasında büyük çoğunluk Türkçe dil grubudur, bunun dışında, farklı büyüklüklerde Kürtçe, Arapça, Rumca, Gürcüce, Çerkezce, Ermenice ve İbranice dil grupları vardır. Bu dil grupları Türkiye'nin zengin ve karmaşık kültürel yapışım oluşturur. Bu çalışma, başlıca Türkçe ve Kürtçe dil gruplarını kapsamaktadır, çünkü diğer dil gruplarının nüfus büyüklükleri, analiz için yetersiz kalmıştır. Dil gruplarının toplumsal, ekonomik, coğrafi ve demografik niteliklerini tanımlamak ve doğurganlık düzeylerini belirlemek amacıyla, 1993 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmasının veri seti kullanılmıştır. Daha önce de belirtildiği gibi, kültürel farklılaşmalar, doğurganlık farklılaşmalarının önemli belirleyicileri arasındadır. Buna rağmen, Türkiye demografik literatüründe, kültürel farklılaşmaların önemli bir parçası olan dil gruplarının demografik özelliklerine ve özelde de, doğurganlıklarına ait pek az çalışma bulunmaktadır. Tez beş bölümden oluşmaktadır. Bu bölümlerde sırasıyla, etnik çalışmalarla ilgili kuramlar ve Türkiye'deki etnik ve dil gruplarına yönelik çalışmalar özetlenmiş, araştırmadan elde edilen anadil frekansları verilmiş ve dil gruplarının oluşturulma süreci anlatılmış, doğurganlık analizi ile ilgili teknikler açıklanmış, dil gruplarının, bölgesel dağılım, eğitim, sosyal güvenlik, aile planlaması yöntemleri kullanımı vb. gibi seçilmiş bazı nitelikleri ile dil gruplarının kuşak ve dönem doğurganlık hızlan, P/F oranlan, yaşa özel doğurganlık hızları ve toplam doğurganlık hızlan verilmiştir. Sonuçlar söz konusu iki grubun toplumsal, ekonomik ve demografik niteliklerinin birbirinden farklı olduğunu ortaya koymuştur. Kürtçe dil grubu Türkçe dil grubuna göre daha kötü şartlar altında yaşamaktadır. İki grubun doğurganlık düzeyleri ve davranışları arasında farklılıklar vardır ve Kürtçe dil grubunun doğurganlığı Türkçe dil grubundan daha yüksektir. Doğu'da yaşıyor olmanın beraberinde getirdiği çevresel, sosyoekonomik ve kültürel etkiler, iki dil grubunun da bu bölgede yaşayan nüfusunun doğurganlıklarının daha yüksek olmasına yol açmaktadır. Aynı şekilde okur-yazar olmamanın getirdiği koşullarda doğurganlığı arttırıcı etki göstermektedir. Son olarak iki grubun doğurganlık düzeylerinin farklı olmasına rağmen, ikisinin de doğurganlıkları azalmaktadır.