Yaygın turizm eğitiminde nitel dış verimlilik Antalya TUREM ve HEM'nin turizm eğitimi programlarının mezunlarını izleme araştırması

SONUÇ ve ÖNERİLER Özet Dünyada olduğu gibi, Türkiye'de de turizm sektörü, ülke kalkınması için son derece önemli bir ekonomik, toplumsal ve kültürel etkinlikler alanı haline gelmiştir. Sektörün nicelik ve nitelikçe yetişmiş eleman gereksinmesi zaman içinde hızla artmıştır ve ilgili okul ve okul -dışı eğitim programlarına olan toplumsal istem de giderek artmaktadır. Bu karşılıklı isteme karşın; hem genel olarak toplumda bir turizm bilinci yaratmak ve hem de turizm sektörünün nitelikli eleman gereksinmesini karşılamak için, okul eğitimi yanı sıra, önemli bir işlevi yerine getirmesi beklenen halk eğitimi alanında yapılan çalışmalar, nicel olarak halen çok yetersiz kalmaktadır. Sırasıyla, Turizm ve Tanıtma Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığına bağlı olarak çalışan Turizm Eğitimi Merkezleri ve Halk Eğitimi Merkezleri tarafından yürütülen kamusal yaygın Turizm Eğitimi Programları, yalnızca birkaç ilimiz ile sınırlıdır. Bu programların nitel verimliliği ise özel olarak hiç araştırılmamıştır. Gerçekte, genel olarak eğitimde olduğu gibi özellikle halk eğitiminde; toplumun sürekli gelişen, değişen gereksinimlerine yanıt verebilmek için program geliştirme işinin sürekli yapılması ve bunun yine sürekli araştırma-değerlendirme etkinliklerine dayandırılması temel bir ilke kabul edilmektedir. Bu ilke ve gereksinmeden yola çıkılarak yapılan bu araştırmanın genel amacı, önemli turistik yörelerimizden biri olan Antalya'da etkinlik gösteren, TÜREM ve HSM'nce yürütülen Turizm Eğitimi Programlarının nitel dış verimliliğini değerlendirmek olmuştur. Araştırmanın çalışma evreni, TÜREM ve KEM mezunu çalıştıran 15 turizm işletmesi ile bu işletmelerde çalışan toplam 131 mezun ve bu işletmelerin ilgili bölümlerinin yöneticileridir. Mezunlar için örnekleme yapılmamış, tamamına ulaşılmıştır. Yöneticiler alt evreninde ise yine araştırma süresinde ulaşılabilen tüm yöneticilere gidilmiş ve sonuçta 15 işletmenin her birinden en az bir yönetici olmak üzere; Genel Müdür, Önbüro Şefi, Salon Hizmetleri Şefi, Housekeeper ve Mutfak Şefi olarak görev yapan 40 yönetici ile görüşülmüştür. Bilgi toplama araçları olarak kullanılan Çalışanlar Anket Formu ile Yöneticiler Görüşme Formunun uygulanması, araştırma kapsamına giren işletmelere araştırıcı tarafından gidilerek gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, ilgili çapraz çizelgeler üzerinden gerek toplam, gerekse dağılım-içi sayı ve yüzdeler bakımından açıklanmış ve yorumlanmıştır. Araştırmanın bulguları şöyle özetlenebilir: TÜREM ve HEM mezunu çalışanların, daha çok erkek; 17-20 yaşları arasında; orta öğrenimi tamamlamış ya da yarıda bırakmış; sürekli olarak Antalya il merkezinde oturan; memur, işçi ya da esnaf -zanaatkar çocukları olan ve aile gelir durumu bakımından da alt ve ortanın altı sınıf ve kent kökenli ailelerden gelen gençler olduğu saptanmıştır. Mezun çalışanların tipik sosyo-ekonomik durum özellikleri, mezun oldukları eğitim kurumuna göre bazı farklılıklar göstermektedir. TÜREM mezunlarına göre, HEM mezunlarının daha büyük çoğunlukla erkek; yaşça daha büyük; Öğrenim düzeyleri daha düşük; daha büyük çoğunlukla Antalya il merkezinde oturan; daha çok işçi ailelerinden gelen; ailede turizm sektöründe başka bireylerin de çalışma oranı çok daha az; aile gelir durumları daha düşük olduğu bulunmuştur. TÜREM mezunları, eğitim programının Önbüro, Salon Hizmetleri, Kat Hizmetleri ve Mutfak olmak üzere dört bölümünden birinden; HEM mezunları ise yalnızca Salon Hizmetleri ya da Kat Hizmetleri Bölümlerinden birinden mezun olmuşlardır. Çünkü HEM'nde diğer bölümlerde eğitim verilmemiştir. Araştırma kapsamına giren işletme yöneticilerinin, yöneticilik yaptıkları bölümlerdeki çalışma süreleri çoğunlukla 2-4 yıl ve daha azdır. işletme yöneticileri yaklaşık yarı yarıya lise ya da yüksekokul mezunu olmakla birlikte, oranlar yöneticilik yapılan otellere ve bölümlere göre farklılaşmaktadır. Yöneticilerin genelde çoğunluğu, halen herhangi bir turizm eğitimi almamıştır; bu yönde tek farklılık bir otelde gözlenmiştir. TURE ve HEM mezunu çalışanların, ilgili eğitim programına katılmada birinci derecede önemli olarak belirttikleri nedenler en çok, 'kısa zamanda meslek sahibi olma isteği' ve 'eğitimin ücretsiz olması'dır. İkinci derecede önemli katılma nedeni en çok, 'kısa zamanda para kazanma isteği', üçüncü derecede önemli katılma nedeni ise yine en çok, 'kısa zamanda para kazanma isteği' ve 'Turizm alanında çalışma isteği'dir. İki eğitim kurumu mezunları arasında bu yönde önemli bir farklılık yoktur. İlgili eğitim programlarında yaptıkları Bölüm seçimini kendi tercihleri ile yapma dışında, TÜREM' de kurumca verilen karara göre yöneltme durumu söz konusudur ve bu durum bölümlere göre değişmektedir. Salon hizmetleri ve mutfak bölümlerinin, daha çok tercih edildiği görülmüştür. TÜREM ve HEM mezunu çalışanların çoğunluğu, eğitim aldıkları bölüm seçiminden halen hoşnuttur; yalnızca kat hizmetlerinde çalışanlarda hoşnutluk oranı düşmektedir. Her iki kurumdan mezunların hiçbiri, iş bulmada güçlük çekmemiştir. Eğitim görülen bölüm ile halen çalışılan bölüm arasında genel olarak büyük bir uyura bulunmaktadır. TÜREM ve HEM mezunu çalışanların büyült çoğunluğu, sözleşmeli statüde ve sigortalı olarak çalışmakta; yaklaşık tamamı aldıkları ücreti yetersiz bulmakta; yine yaklaşık tamamı fazla çalışma yapmakta, fakat bunların da büyük çoğunluğu fazla çalışma ücreti alamamakta; ve yarıdan çoğu yıllık izinlerini kullanama- maktadır, işletmeye kar-zarar ortaklığı durumu yaygın olmayıp yalnızca TÜREL mezunlarının küçük bir kısmında görülmüştür. TUREK mezunu çalışanların yarıdan çoğu ve HELİ mezunu çalışanların tamamı, eğitimde aldıkları kuramsal bilgilerin çalışma yaşamı için yeterli olmadığı görüşündedir. her iki kurum mezunu çalışanlara göre; kuramsal bilgi de yetersizliklerinin birinci derecede önemli nedeni en çok, programın konu içeriğinin yetersizliği; ikinci derecede program süresinin; üçüncü derecede ise öğretmenlerin ve öğretim yöntemlerinin yetersizliğidir. Bu arada, daha az bir oranda olmakla birlikte, kaynak yetersizliği de belirtilmiştir. Yine, TÜREM mezunu çalışanların üçte ikiden çoğunluğu ve HEM mezunu çalışanların yaklaşık tamamı, eğitimde kazandıkları uygulama becerilerini çalışma yaşamı için yetersiz değerlendirmişlerdir. Her iki kurum mezunu çalışanlara göre; uygulama becerilerindeki yetersizliklerinin nedenleri, aynı önem sırası ile en çok, program süresinin azlığı, bir uygulama okulunun bulunmayışı ve araç-gereç eksikliğidir. Ancak bu yetersizlik nedenlerinin belirtilme sıklığı, TÜREM ve HEM mezunları arasında biraz değişmekte; ek olarak, özellikle ESM mezunları tarafından daha çok belirtilen 'staj yaptıkları kurumlarda kolaylık görememek'te, önemli bir yetersizlik nedeni olmaktadır. TÜREM ve HEM mezunu çalışanlar, yine çoğunlukla, turizmde başarılı insan ilişkileri için uygun davranışlar kazanma boyutunda da kendilerini, dolayısıyla eğitim programlarını yetersiz değerlendirmektedir. Bu yetersizliğin birinci ve ikinci derecede önemli nedeni, her iki kurum mezunlarına göre, program süresinin azlığı ile verilen bilgilerin kuramsal kalmasıdır, üçüncü derecede önemli neden ise TÜRELİ mezunlarına göre en çok, uygulama eksikliği; HEM mezunlarına göre öğretilenlerin gerçek yaşama uygun olmamasıdır. Yabancı dil bilgisinin çalışma yaşamı için yeterliğine ilişkin kendi değerlendirmeleri, TÜREM ve KEM mezunu çalışanlar arasında önemli ölçüde farklılaşmıştır. TÜREM mezunlarının yaklaşık yarısına; fakat, ESM mezunlarının tamamına göre yabancı dilleri yetersizdir. TÜREM ve HEM mezunu çalışanlar, büyük çoğunlukla, işverenleri olarak turizm işletme yöneticileri tarafından da yetersiz değerlendirildikleri kanısındadır. Turizm işletme yöneticilerinin, TÜREM ve HEM mezunu çalışanları için yaptığı değerlendirmelerde ise; belirtilen en büyük yetersizlik yabancı dil ve pratik eksikliği olmuştur. Yalnızca yabancı dil eksikliği, ESM mezunları için biraz daha yüksek oranda belirtilmiş; TÜREM mezunu çalıştıran beş yıldızlı büyük otellerde beklentilerin her iki bakımdan daha yüksek olduğu görülmüştür. Turizm işletmecilerine göre; TÜREM ve HELI'nde verilen Turizm Eğitiminin eksik yönlerinin giderilmesi için alınması geroken önlemler, bu kurumlarda öncelikle bir 'uygulama oteli' modelinin geliştirilmesi ve yabancı dil eğitimine de ağırlık verilmesidir. Yeterli yabancı dil eğitimine önem verilmesi gereği, özellikle Sheraton, Talya ve Sera gibi beş yıldızlı otel yöneticileri tarafından daha çok önerilmiştir. Çalışanlar ve işverenlerce yapılan bu değerlendirmelerde görülen tüm yetersizliklere karşın, araştırmanın önemli bir bulgusu; Turizm işletmeleri Yöneticilerinin TÜRELİ ve HEM mezunlarını işe almada tercih etmeleridir. TÜREM ve HEM mezunu çalışanlar, yine de, turizm eğitimi alt-yapısına sahip, çabuk kavrayan; kısmen de olsa yabancı dil bilen ve eğitimin gerekliliğini bilen elemanlar olarak değerlendirilmekte ye tercih edilmektedir. Sonuçlar Bu araştırmadan çıkarılabilecek sonuçlar aşağıdaki noktalarda toplanabilir: lo TÜREM ve HEH tarafından düzenlenen yaygın Turizm Eğitimi Programları, özellikle, alt ve ortanın altı sınıf ailelerden gelen ve örgün öğrenimine devam edemeyip, kısa zamanda bir meslek kazanarak