Washington DC'deki müze ve koleksiyonlarda bulunan Osmanlı dönemi eserleri

Bir ülkenin, insanlığın ortak geçmişşini temsil eden kültür mirasına sahip olması, bazı sorumluluk ve yükümlülükleri de beraberinde getirmektedir. Bunların başında, kültürel mirasın özenle korunarak gelecek kuşaklara aktarılması ve içerdiği bilginin bilim dünyası kadar toplumun da yararlanabileceği duruma getirilmesi gerekir. Dünya kültür mirasının çok önemli ve değerli bir bölümüne sahip olan Türkiye'nin, kültür mirasının tümünün belgelenerek, kullanılabilir bir değere dönüştürülmesi ülke kimliğinin zenginleştirilmesi bakımından çok önemlidir. Ülkemiz sınırlarında olan kültürel varlıkların tespiti kadar, legal veya illegal bir şekilde ülke sınırları dışarısına çıkarılmış değerlerimizin tespiti ve envanterlenmesi de önemlidir. Yurt dışındaki birçok müzede olduğu gibi Washington DC'deki müze ve koleksiyonlarda da İslam Medeniyetlerine ait birçok eser bulunmaktadır. Bu eserlerin Anadolu orijinli Osmanlı Dönemine ait olan kısmını tespit etmek ve envanterini çıkarmak üzere, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat Tarihi Anabilim Dalı'nda ' Washington DC'deki Müze ve Koleksiyonlarda Bulunan Osmanlı Dönemi Eserleri' başlığı altında bir döküm çalışması doktora tez konusu olarak seçilmişti. Çalışmanın amacı, Washington'daki müze ve özel koleksiyonlarda bulunan Osmanlı dönemlerine ait eserler hakkında detaylı bir çalışma yapıp, bu eserleri literatüre kazandırarak, bilim dünyasına tanıtmak, tespit edilen eserlerin malzeme, teknik, estetik ve süsleme özellikleri ele alınarak incelenmesi; Sanat Tarihi açısından benzer eserler arasındaki yeri ve özelliklerinin ortaya konulması amacına yönelikti. Washington DC ve çevresinde bulunan 76 müzede yapılan çalışmalar sonucunda, tez konusu olan Anadolu orijinli Osmanlı eserlerinin hemen hemen hepsinin 4 müzede, 'İslam Dünyası ve Asya Kültürleri Sanat Eserleri Koleksiyonları' içerisinde toplandığı, eserlerin hepsinin taşınır kültür varlığı olduğu ve taşınmaz eserin bulunmadığı tespit edilmiştir. Bu müzeler; Smithsonian Müzesi Freer Sanat Galerisi Smithsonian Müzesi Arthur M. Sackler Sanat Galerisi Smithsonian Doğa Tarihi Müzesi - Değerli Taşlar Galerisi George Washington Üniversitesi Tekstil Müzesi'dir Osmanlı eserleri iki şekilde sınıflandırılmıştır. 1. Bezeme unsurlarına göre tematik sınıflandırma. 2. Malzemelerine göre sınıflandırma. Bu çalışmada 'Malzemelerine Göre Sınıflandırma' yöntemi tercih edilmiş ve tespit edilen 156 eser; Taş Eserler (3 adet), Seramik Eserler (15 adet), Çini Eserler (8 adet), Madeni Eserler (3 adet), Hat Sanatı Yazı Aletleri (39 adet), Ciltler (11 adet), Yazmalar (26 adet), Minyatürler (16 adet), Dokuma Eserler (35 adet) başlıklarında sınıflandırılmıştır. Ancak kağıt malzemeden olan yazmalar ve minyatürler bezeme unsurlarına göre tematik sınıflandırmaya tabi tutulmuştur. Osmanlı Dönemi ise 1307- 1922 yılları arası olarak, bir bütün halinde kabul edilmiş ve çalışmaya, Washington DC'de bulunan ve bu döneme tarihlenen Anadolu orijinli 156 adet Osmanlı eserleri dahil edilmiştir. İncelenen eserlerden; 2 tanesi 14. yüzyıla, 6 tanesi 15. yüzyıla, 43 tanesi 16. yüzyıla, 17 tanesi 17. yüzyıla 16 tanesi 18. yüzyıla ve 24 tanesi de 19. yüzyıla tarihlenirken, 3 tanesi 16. veya 17. yüzyıl, diğer 3 tanesi 17. veya 18. yüzyıl, 40 tanesi de 18. veya 19 yüzyıl eseri olarak tarihlenmektedir. Bu eserlerden 49 tanesi sergide iken 107 tanesi depolarda muhafaza edilmektedir. Depolardaki eserler de zaman zaman yapılan sergilerde ilgili müze içerisinde veya ülkenin başka yerlerinde geçici sergilerde yer alabilmektedirler. ABD'de bir eserin sergiye çıkabilmesi; karar süreci, eserlerin seçilmesi, transferi, sergiye hazırlanması, salonların hazırlanması ve küratörlüğü dahil yaklaşık 4 yıl sürmektedir. Yapılan çalışma sonunda elde edilen eserlerin çeşitliliği, malzeme ve estetik zenginliği göstermiştir ki; her bir eser kendi döneminin en güzel ve nadide örneklerindendir. Eserler, bilhassa, bezeme konusunda, malzeme-teknik, dekoratif düzen açısından Osmanlı sanatının engin çeşitliliğini ve ulaştığı seviyeyi göstermektedir. Her bir örnek kendi içinde farklılık göstermesine karşın esereler arasındaki benzer özelliklerden faydalanılarak gruplamalar yapılmıştır. Tespit edilen müellifler ve ustalar sonuç bölümünde ayrıca belirtilmiştir.