Okuma-yazma öğretimi metodları ve çözümleme metodunun Türkçe öğretimine uygulanması

Her dilin olduğu gibi Türkçede de dinleme, konuşma, okuma ve yazma olmak üzere dört temel beceri vardır. Dinleme ve konuşma, doğuştan itibaren aile çevresinde öğrenilmeye başlanırsa da okulda disiplinli olarak bir program çerçevesinde daha ileri seviyelere ulaştırılır. Okuma ve yazma gelişmiş bir dilin iki temel unsurudur. Okuma-yazma öğretimi bugüne kadar iki metotla yapılmıştır: birleştirme ve çözümleme metodu. Bu iki metodu açıklamadan önce okuma-yazmanın dayandığı psikolojik temelleri açıklamakta fayda vardır. Okuma-yazma algılama ve sesleri harflerden tecrit etme esasına dayanır. Bu bakımdan algı hakkındaki bilgilerimiz okuma-yazma bakımından çok önemlidir o Psikolojik araştırmalar zihnin eşyayı özellikleri ile bütün halinde veya o eşyanın özelliklerine ait ayrı ayrı aldığı duyumları birleştirerek algıladığım ve kav radığını ortaya koymuştur. Dış dünyayı bu iki yolla tanırız. Bunun anlamı şudur: Zihin hem birleştirme ve hem de ayırma gücüne sahiptir. Dış aleminden alman duyumlar toptan ise bunu çözümler, bu duyumları teker teker almışsa bunu da bir bütün haline getirir. Kısaca zihin alman duyumları bir işleme tabi tutar ve anlamlandırır, bir başka söyleyişle de kavrar. Ancak psikolojik araştırmalar çocuklarda bütün halinde algılamanın hakim olduğunu ortaya koymuştur. Buna göre çocuklar bir nesneyi bütün halinde kavrarlar. Ayrıntıları farkedecek olgunlukta değillerdir. Bir bütünü meydana getiren parçalarını görebilmek için muayyen bir olgunluk seviyesine ulaşmaları gerekir. Bir bütün, o bütünü meydana getiren parçalarına göre daha anlamlıdır. Anlam ifade eden bir bütünü yeteri kadar anlam ifade etmeteyen parçasına göre kavramak ve anlamak daha kolaydır. Birleştirme metodu önce harflerin seslerini öğretmeye dayananır. Buna göre önce alfabedeki harflerin seslerinin söylemeleri öğretilir. Sonra bu sesler birbiriyle bMeştirilir ve elde edilen hecelerin okuması öğretilir. Bu heceler de birleştirilmek suretiyle kelimelerin okumasına geçilir. Öğrenciler okumayı öğrenikten sonra bu defa da yazmayı öğrenmeye başlarlar. Kısaca bu sistemde öğrenciler önce okumayı sonra da yazmayı öğrenirler. Birleştirme metodunun temel anlayışına göre zihin gördüğü harfleri yazılış sırasına göre algıladıktan sonra bunları birleştirerek seslendirir. Buna göre zihin, adeta bir toplama işlemi yapar. Bir kelimeyi okurken de her harfi yazılış sırası ile zihinde birleştirir ve sese çevirir. Çözümleme metodu, çocukların dış alemi toptan algıladıkları esası üzerine kurulmuştur. Buna göre çocuklar detaylı düşünme ve algılama seviyesinde değildirler. Onların algılan toptandır. Ayrıntıları görmekten henüz uzaktırlar. Bu itibarla da okuma-yazma öğretimine cümlelerden ve kelimelerden başlamalıdır. Öğrenciler bu bütünü meydana getiren parçaları görme olgunluğuna ulaştıkça yazılı sembollerin bir anlama bağlı olduğu fikrini daha kolay kazanırlar. Birleştirme metodunda her harfin adı öğretilerek okumaya başlanır. Bu öğretim tarzında zihin, harflerin adını, seslerinden tecrit etmeden öğrenir. Bunun sonucu olarak zihin, anlamın kelimeye değil harflere bağli olduğu fikrini kazanır. Bu usulle okuma öğrenenler, okuma sırasında harfleri arka arkaya seslendirmeye çalışırlar. IVOkuma hızı bu bakımdan düşük kalır. Anlama ile okuma hızı arasındaki ilişki göz önünde tutulursa okunanı anlama yetersiz olur. Çözümleme metodu ile harflerin sesleri bir anlama bağlı olarak cümle ve kelime içinde öğretilir. Zihin harfleri seslerden tecrit ederek kavrar. Bunun anlamı şudur: Her sesi bir harfe bağlı olarak ayn ayn öğretmeye gerek yoktur. Bir cümle veya kelime içinde birden fazla harfin sesi kolayca kovranır. Esasen dilimizdeki sessizlerin kendi başlarına söyleme sesleri olmadığından yalnız başına okunmalan-söylenmeleri mümkün değildir. Bütün bu işlemlerin nihai hedefi öğrencilere hızlı ve anlamlı okuma alışkanlığı kazandırmaktır. Çözümleme metodu ise bu amacın gerçekleşmesin daha kolay sağlar. Okuma-yazma öğretiminde 6-7 yaşındaki çocuklar için çözümleme metodu, yetişkinler için birleştirme metodu daha uygun görünmektedir. Bunun için okuma ve yazma öğretimine harflerden başlamak yerine çocuk için anlam taşıyan kelimelerden ve kısa cümlelerden başlamak daha uygun olur. Yalnız başına anlamı olmayan harfleri ve heceleri öğrenmek daha motivasyonsuz bir çalışmayı gerektirir. Anlamlı söz birimleri daha kolay öğrenilirler. Çözümleme metodunun uygulanmasının bir takım öğretim basamaklan vardır. Çözümleme metodu kelime, hece ve harf dönemlerinde birleştirme metodu ile bir likteeklektik olarak- kullanılmaktadır. Bu dönemlere kısaca temas edelim: Hazırlık devresinde, öğretmen öğrencilerine sözlü ifadelerini geliştirici, el-göz koordinasyonunu sağlayıcı, kalem tutma, defter kullanma, çizgi çizme becerileri kazandırncı hazırlıklar yaptırır. Cümle devresinde, alfabedeki harflerin hepsinin bulunmasına dikkat ederek yaklaşık 25-35 kadar cümle ezberletilir. Cümle devresinin ne kadar süreceğini bir zamanla tayin etmek doğru değildir. Cümleleri kelimelerine, kelimeleri hecelerine ve heceleri de harflerine ayırma öğrencilerin bütünün parçalarını görebilme olgunluğuna erişmesi ile ilgilidir. Bu olgunluğa ulaştıklan anlaşıldığında çözümleme işlemine geçilir. Çözümlemenin her basamağında okuma ve yazma birlikte götürülür. Öğrencilerin cümle içinde geçen kelimeleri görebilme seviyesine ulaşmalarından sonra her cümle kelimelerine ayrılır. Bu kelimelerin yerleri değiştirilerek yeni cümleler elde edilir, bunlar okutturulur ve yazdırılır. Öğrencilerin kelimeleri meydana getiren heceleri görebilme seviyesine ulaşmalarından sonra kelimelerine çözümlenmiş cümleler hecelerine ayrılır. Bu hecelerle yeni kelimeler yapılır, bu kelimelerle de yeni cümleler kurulur. Nihayet son olarak heceler harflerine ayrılır. Harfler de birleştirilerek hece ve kelimeler elde edilir. Bütün bu işlemlerin yapılması esnasında yeter seviyeye gelen öğrenciler kelime devresinden başlamak üzere okumaya ve yazmaya başlarlar. Geri durumda olan öğrencilerle özel olarak ilgilenilir. Esasen her iki metotla da okuma-yazma öğretilir. Ancak sağladığı kolaylıktan ve elde edilen neticelerin faydasından dolayı çözümleme metodu tercih edilmelidir. V