Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı alan çocuk ve ergenlerin sağlıkla bağlantılı hayat kalitesinin araştırılması

Amaç: Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite bozukluğu çocuk psikiyatrisi alanında sık görülen ve hayat kalitesini ve benlik algısını etkileyebilen bir bozukluktur. Bu çalışmada kliniğe başvuran ve DSM-IV'e göre DEHB tanısı alan ilköğretim çağı çocuklarında sağlıkla bağlantılı hayat kalitesi ile çocukların kendilik algısının arasındaki ilişkinin araştırılması ve sağlıklı kontrollerle karşılaştırılması amaçlanmıştır. Metod: Çalışmaya Marmara Üniversitesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi PolikliniğindeDEHB tanısı ile takip edilmekte olan 80 hasta alınmış ve 74 sağlıklı çocuklakarşılaştırılmıştır. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri bir formla edinilmiş, klinik değerlendirmeleri esas olarak Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu ile, Kendilik Algısı Piers Harris Çocuklarda Öz Kavram ölçeği ile ve Sağlıkla bağlantılı hayat kalitesi Çocuk SağlıkAnketi'nin 50 soruluk Ebeveyn Formu (Child Health Questionnaire Parent Form-50) ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Erkek DEHB'li çocuklar Fiziksel hayat kalitesi açısından kızlara kıyasla daha olumlu değerlendirilmiştir (p<0,05). Anne-baba ayrılığı bulunan DEHB olgularındaailelerin çocuklarının psikososyal hayat kalitesi ile ilgili daha olumsuz algıya sahip olduğu söylenebilir (p<0,05). Ders başarısının öğretmen veya aile açısından yüksek veya düşük olarak bildirilmesiyle ebeveynin doldurduğu ÇSA fiziksel ve psikososyal toplam skorlarlailişki bulunmamıştır (p>0,05) DEHB tipleri arasında fiziksel skor açısından bir farklılık görülmemiş ancak psikososyal skor hiperaktivitenin öne geldiği tipte kombine tipe ve dikkat eksikliğinin önde geldiği tipe kıyasla anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p<0,05). DEHB şiddeti ile Hayat kalitesi arasında korelasyon bulunmamıştır. DEHB'li çocuklar Fiziksel işlevsellik alt ölçeği haricinde Fiziksel toplam skor da dahil olmak üzere tüm alanlarda normal kontrollere kıyasla ÇSA-EF 50 ile ölçülen hayat kalitesi açısından daha düşük skorlanmıştır (p<0,05). DEHB'li çocuklarda 2 ve daha fazla olumsuz yaşam olayı oranı normal kontrollere kıyasla anlamlı olarak yüksek bulunmuş (p<0,05), 1 ve daha fazla olumsuz yaşam olayı olmasıpsikososyal hayat kalitesinin düşük algılanmasıyla (p<0,01) ilişkili bulunmuştur. Olumsuz yaşam olayları ebeveynlerin psikososyal ve fiziksel hayat kalitesi algısını etkiliyorgörünmektedir (p<0,01). DEHB'li çocuklar fiziksel görünüm haricinde tüm benlik algısı alt ölçeklerinde ve toplam puanda kendini kontrollere kıyasla daha olumsuz değerlendirmektedir (p<0,05). Benlik algısının Mutluluk, Fiziksel görünüm, Zihinsel ve okul durumu alanlarında kontrol grubunda yaşla birlikte kötüleşme olmasına karşın DEHB grubunda yaşla birlikte değişim gözlenmemiştir (p<0,05). DEHB şiddeti hafif ve ağır olan çocukların Benlik algısında Popularite alt ölçek puanı, DEHB şiddeti orta olan çocuklardan anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p<0,05). Hem DEHB hem de kontrol grubunda benlik algısının tüm alt ölçekleri ve toplam puanlarında olumlu olması ebeveynin psikososyal hayat kalitesi açısından çocuğu olumludeğerlendirmesiyle ilişkili olup mutluluk ve uyma alanındaki değerlendirme ise fiziksel hayat kalitesi değerlendirmesiyle ilişkili bulunmuştur (p<0,05). DEHB'li çocukların mutluluk-doyum ve davranışsal uyum alanlarında kendilerini olumlu değerlendirmesi ÇSA-F alanında olumlu skorlar vermesini etkilemektedir. Uymaalanında olumlu değerlendirme aynı zamanda psikososyal HK alanında da ebeveyninolumlu değerlendirmesini etkilemektedir (p<0,05). Sonuç: DEHB'de kız olma fiziksel hayat kalitesinin, anne-baba ayrılığı ise psikososyal hayat kalitesinin düşük algılanmasıyla ilişkilidir. Ebeveynler DEHB'li çocuklarda normal kontrollere kıyasla hem fiziksel hem de psikososyal açıdan daha düşük Hayat kalitesialgılamaktadır. DEHB'li çocuklarda daha düşkü benlik algısı olup normal kontrollerdesaptanan büyük yaşlarda kötüleşme bulgusu DEHB'li çocuklarda saptanmamıştır. Bu bulgu DEHB'nin küçük yaştan itibaren benlik algısını bozucu yönde etki gösterdiğine ve erken tedavinin önemine işaret olabilir. Olumsuz yaşam olayları kontrol grubundan farklı olarak DEHB'de HK algısıyla daha fazla ilişkilidir. Mutluluk-doyum ve davranışsal uyum alt ölçekleri HK'yi etkiliyor görünmektedir. DEHB'li aileler olumsuz yaşam olayıvarlığında çocuklarının Hayat kalitesini kötü algılamaya kontrol grubuna kıyasla daha yatkın olabilir.