turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Giresun ili sahil şeridindeki osmanlı mezar taşları

Tez çalışmamızda, Giresun il merkezi ile sahil şeridinde kalan Piraziz, Bulancak, Keşap, Espiye, Tirebolu, Görele ve Eynesil ilçelerindeki Osmanlı dönemine ait mezar taşları incelenmiştir. Bahse konu mezarlıklarda karşılaştığımız Osmanlı dönemine ait mezar taşları tespit edildikten sonra bunların resimleri çekilmiş, uygun olanlarının stampajları alınmıştır. Gerekli saha çalışmaları tamamlandıktan sonra ofis çalışmalarına geçilmiş, taşlarınkitabeleri okunup, yazıların kritiği yapılmıştır. Mezar taşlarında karşılaşılan süslemelerinçeşitleri tespit edilmiş, bunlar kendi içersisinde gruplanmıştır. Tez çalışmamızda Giresun'daki mezar taşlarının, mezar taşı literatüründeki yeri ve etkileşim alanları da belirlenmeye çalışılmıştır. Mezar taşlarındaki yazı, süsleme, malzeme vb. unsurlar değerlendirilerek, bu taşların yapıldığı dönemdeki sosyo-kültürel ortam da değerlendirilmeye çalışılmıştır.
Bizans sanatında melek tasvirleri

Bu tezde Bizans sanatındaki melek tasvirleri ele alınmıştır. Bizans İmparatorluğunun kuruluşundan yıkılışına kadar (330-1453) tasvir edilen melek figürlerinin farklı görünümler ve konular içinde betimlenişleri, bölgesel farklılıklar, etkileşimler ve kronolojik olarak ele alınmaya çalışılmıştır. Yapılan incelemede, bu kanatlı figürlerin fiziksel özellikleri tanımlanmaya çalışılmış ve bu ruhani varlıkların köklerini aldığı, mitoloji ve pagan kültürler, tek tanrılı dinlerle karşılıklı etkileşimlere de değinilerek incelenmeye çalışılmaktadır. Bizans Sanatı'nın amacı Hıristiyanlığı okuma yazma bilmeyenlere de öğretmektir. Sanat bu anlamda dine hizmet etmiştir. Bu nedenle Hıristiyanlığın üzerine oturduğu Eski Ahit konuları da incelenmiş ve sembolik anlamları olan figür ve meleklere yer verilmiştir. Melek figürlerinin tasvirleri 2-3. yüzyıldan itibaren görülmeye başlamış ve günümüze kadar Hıristiyanlığın yayıldığı her yerde var olmuştur. Başlıca görevleri habercilik olan melekler Tanrı'dan mesaj getiren varlıklar olarak tasavvur edilmiştir. Hıristiyan inatça çok sayıda melek ve düşmüş melekler olan kabul edilen şeytan ve diğer kötü ruhlar da vardır. 1100 yıl boyunca, Bizans sanatında melek figürleri, farklı teknik ve konular bağlamında, sanatçıların en çok ilgi gösterdiği temalardan biri olmuştur. İlk olarak katakomplarda resmedilmişledir. Fresk, duvar resmi, mozaik tekniğinde dini yapılarda, el yazmalarında, dokuma, litürjik madeni eşyalar ve takılar üzerinde tasvir edilen melek figürleri, kompozisyonlarda tek tek ya da kalabalık şekilde gösterilmişlerdir.
Bizans Dönemine ait 14. yüzyıl el yazmasının değerlendirilmesi (Oxford Universty, Bodleian Library, MS. Gr. Th. F 1)

Tezin konusunu Oxford Üniversitesi, Bodleian Kütüphanesi arşivlerinde yer alan 'MS. Gr. Th. F. 1' envanter nolu, 14. Yüzyıl Bizans Dönemine ait resimli bir el yazması oluşturmaktadır. Ortodoks Hıristiyanlığı kültürünün bir ürünü olan eser, kilisenin anma günleri için oluşturulmuş ve içeriğinde bulunan 368 tasvir ile resimli el yazmaları grubunda önemli bir yere sahiptir. Azizler takvimi özelliği gösteren yazma, birçok çalışma içinde çeşitli alıntılar ile kullanılmış, içerdiği yunanca metinler kısmen transkript edilmiş, sayfalarda yer alan tasvirler kısa anlatımlar ile açıklanmıştır. Ancak ne var ki eserin içerdiği ikonografik özellikleri, tasvirde yer alan figürlerin hayatları ile ilgili bilgiler, tasvirlerin üslup özellikleri ayrıntılı olarak değerlendirilmemiştir. Bu nedenle çalışmamıza konu olan eser birçok açıdan ele alınarak Bizans sanatındaki önemi ve diğer el yazması eserler arasındaki yeri belirlenmeye çalışılmıştır.
Türk tiyatrosu tarihiyazımının ilk örnekleri: On dokuzuncu yüzyıl sonu yirminci yüzyıl başı batılı araştırmacıların Türk tiyatrosu çalışmaları

Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemleri ve Cumhuriyet'in kuruluşunun ardından yirminci yüzyılın ortalarına kadar uzanan süreçte, şarkiyat, Türkoloji, halkbilim, sanat tarihi ve antropoloji gibi alanlarda bilimsel çalışmalara imza atmış Batılı araştırmacıların Türk tiyatrosu araştırmalarında ve tarih yazımındaki yerlerini tanımlamayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda Batı'da Tiyatro Tarihyazımı başlıklı birinci bölüm, bağımsız bir disiplin olma yolunda tiyatro çalışmalarını ve tiyatro tarihinin gelişiminde söz sahibi olmuş bazı geleneksel yaklaşımları, yirminci yüzyılın metin, icra, performans, dramatik edebiyat, popüler tiyatro ve tiyatronun kökenleri gibi konulara yönelik görüşler ışığında inceler. Türk Tiyatrosu Tarihyazımının Gelişimi başlıklı ikinci bölüm, şarkiyat ve Türkoloji çalışmaları ile Türk Tarih Tezi gibi, Osmanlı - Türk kimliği ve tarih düşüncesini yönlendiren ögelerden yola çıkarak, Türk tiyatrosu çalışmaları ve tarih yazımının nasıl geliştiğini, on dokuzuncu yüzyıl Osmanlı basınında yer alan tiyatro tartışmalarını ve yirminci yüzyılda üretilmiş ilk tiyatro tarihi çalışmalarını inceler. Batılı Araştırmacılar ve Türk Tiyatrosu başlıklı üçüncü bölüm öncelikle, Batı'nın on dokuzuncu yüzyıl şarkiyatçılık anlayışı ile Doğu tiyatrolarını nasıl keşfedip yorumladığını tartışır. Bölümün devamı, çalışmanın ana konusu ve amaçları göz önünde tutularak seçilen on iki araştırmacının yaşamları ve yapıtlarına yer verir. Bu araştırmacılar, Ignacz Kunos, Georg Jacob, Felix von Luschan, Adolphe Thalasso, Hellmut Ritter, Nikolay Nikolayeviç Martinoviç, Theodor Menzel, Karl Süssheim, Theodor Seif, Alessio Bombaci, Otto Spies ve Herbert Wilhelm Duda'dır. Bölümün son kısmı ise, pek çok alanda öncü çalışmalar yapmış bu Batılı araştırmacıların Türk tiyatrosu araştırmaları ve tarih yazımı içerisindeki yerlerini, alana katkılarını ve çağdaşları tarafından nasıl karşılandıklarını değerlendirir.
Bursa Emir Sultan mezarlığındaki 18. ve 19. yüzyıl mezar taşları

Bursa'nın Yıldırım ilçesinde bulunan Emir Sultan Mezarlığında yapılmış olan araştırmalar sonucunda 'Bursa Emir Sultan Mezarlığında Yer Alan 18. ve 19. Yüzyıl Mezar Taşları' konulu bir tez oluşturulmuştur. Bu tez kapsamı içerisinde ilgili mezarlıkta toplam yüz doksan dört adet mezar taşı incelenmiştir. İncelenen tüm örnekler 18. ve 19. yüzyıl mezar taşlarından oluşmaktadır. Bu mezar taşlarının dokuzu 18. yüzyıla, kalan yüz seksen beşi ise 19. yüzyıla tarihlenmektedir. Bilinen en eski tarihli örnek H.1160 - M.1747 yılına tarihlenen Katalog Örnek ve Katalog Kroki No: A99, en geç tarihli örnek ise H.1318 - M.1900 yılına tarihlenen Katalog Örnek ve Katalog Kroki No: A16,36, 45 numaralı mezar taşlarıdır. İlgili mezar taşlarının altmış altısını kadın, yüz yirmi üçünü erkek ve dördünü ise bu tezde 'ortak' olarak nitelendirilen, kadın ve erkeklerin üst üste gömüldüğü mezar taşları oluşturmaktadır. Bir mezar taşının ise günümüze sadece kaide kısmı kalmış olmasından dolayı kadın veya erkek kime ait olduğu bilinmemektedir. Mezar taşlarının yüz yetmiş altı tanesi taş, geri kalan on sekizi de mermer malzemeden yapılmıştır. Mezar taşlarının yüz üç tanesi sadece baş taşından ve yetmiş üç tanesi baş ve ayaktaşından oluşmaktadır. Onsekiz mezar taşı ise sandukalı-lahitli mezar taşlarıdır. Mezar taşlarının gövde biçimine bakıldığında dikdörtgen, yukardan aşağıya doğru daralan dikdörtgene yakın, yukardan aşağıya doğru genişleyen dikdörtgene yakın, silindir ve akordeon şeklinde gövde biçimleri ile karşılaşılmaktadır. Ele aldığımız bütün mezar taşları kitabelidir. Yüz otuz dört örneğin kitabe dizilişi diyagonal, elli dokuz tanesi yataydır. Baş ve ayak taşlarının yüz elli sekiz tanesi sağlam durumdadır. Otuz altı örnek kırık veya hasarlı durumdadır. Süsleme konusu olarak bitkisel, geometrik, figürlü, nesneli ve yazılı süsleme kullanılmıştır. Bitkisel süslemelerde en çok akantus, selvi, dallar ve yapraklar, geometrik süslemelerde ay, yıldız vb. motifler, figürlü süslemelerde yılan tasviri, nesneli süslemelerde sıklıkla değişik biçimlerde vazolar, saksılar, meyve tabakları ve yazılı süslemelerde ise değişik türde yazı çeşitleri yer almaktadır. Mimari konulu süslemelere rastlanmamaktadır. Mezar taşlarında süsleme tekniği olarak oyma ve kazıma teknikleri kullanılmıştır. Oyma tekniği tüm mezar taşlarında kullanılırken kazıma tekniği bazı mezar taşlarında oyma tekniği ile beraber kullanılmıştır. Bazı mezar taşlarında ise boyama yapılarak kitabe veya başlık renklendirilmiştir. Kullanılan başlık türlerine bakıldığında erkeklerde çoğunlukla fes, kavuk, sarık ve sikke kullanılmıştır. Kadın mezar taşlarında ise çoğunlukla bitkisel tepeliklerin kullanıldığı görülmektedir.
Ürgüp yöresi havlı dokumaları

İnsanoğlu tarih boyunca doğada var olan canlıları, nesneleri irdelemiş farklı anlamlar yükleyerek nesilden nesil'e, aktarmanın yollarını aramış ve bu yollar içerisinde farklı sanatlara yönelmiştir. El dokumacılığı da bu sanatlar arasında önemli yer teşkil etmektedir. Dokumacılıkta kullanılan simge, damga ve motifler zengin bir kültürün ürünleri olarak karşımıza çıkmıştır. Halı dokumacılığında kullanılan motifler yörelere göre farklı şekillerde kullanılsa da, her yörede aynı anlamı ifade etmektedir. Mimaride kullanılan bir motifin, dokumacılıkta da kullanılması, Türk sanatının birlikteliğinin göstergesidir. Konumuz gereği yapmış olduğumuz araştırmalarda dokumada kullanılan motiflerin Türk kültür ve inanç sistemi ile sentezlenip geliştiği görülmüştür. Halı sanatının hangi kültüre ait olduğu tartışmalarına Rus Arkeolog Rudenko'nun yapmış olduğu V. Pazırık Kurganında çıkarılan dokuma parçasının düğüm tekniğinin Türk düğüm tekniği olması halı sanatının Türk kültürüne ait olduğunun belgesidir. Ürgüp halıları; renk, desen, motif ve kompozisyon açısından incelenmiş, farklı yörelere ait halılar ile karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmalar sonucu Ürgüp halılarının hangi halı gurubuna dahil olduğu incelenmiştir. Ürgüp el dokumacılığının önemini yitirmesinin nedenlerine değinilmiştir.
Nevşehir-Mustafapaşa beldesi sivil mimari eserleri üzerindeki bezemeler

Nevşehir Mustafapaşa Beldesindeki sivil mimari eserleri üzerinde bulunan bezemelerkonu olarak seçilmiştir. Seçilen bu bezemeler sivil mimarlık ürünü evlerdeki; taş, ahşap, aşıboya ve metal malzemelerdir. Kapadokya Bölgesi içerisinde yer alan bu beldenin sivil mimari yapıları üzerinde bulunan bezemeleri ile ilgili olarak daha önce detaylı ve bilimsel bir çalışma yapılmamıştır. Bu nedenle yöredeki bezemelerin bölge içerisinde karşılaştırılarakKapadokya Bölgesi içerisindeki yerini göstermek gerekmektedir. Amaç; her geçen gün doğa ve insan tarafından tahrip edilen sivil yapılardakibezemelerin katalog halinde belgelenerek diğer örneklerle bağının belirlenmesidir. Bu doğrultuda Mustafapaşa Beldesindeki bütün sivil ve kamu yapıları taranmıştır. Detaylıfotoğrafları çekilerek ayrıntılı bir şekilde tanımları yapılmıştır. Tespit edilen bu bezemeler malzemesine göre gruplandırılmış ve değerlendirilmiştir. Sonuç olarak Mustafapaşa'da inşa edilen evlerin bezemelerinin bölgesel özelliklerinin yanında dış etkilerle birlikte sentezlendiği görülmüştür. XIX. yy sonları ve XX. yy başlarına tarihlenen yapıların ortaya çıktığı dönemdeki sosyo-kültürel ortamın sivil yapılara yansıması olarak görebileceğimiz bu anlayış, Anadolu'nun bu köşesindemimari bezeme açısından zengin bir ortam meydana getirmiştir.
Midyat süryani dini mimarisinde süsleme

En eski inançların, büyük dinlerin ve kültürlerin buluşup kaynaştığı Tur Abdin Bölgesi; Kadim halklardan biri olan Süryanilerin dini inançlarına, mimarilerine ve kültürlerine ev sahipliği yapmaktadır. Araştırmamıza konu olan manastır ve kiliseler, Tur Abdin Bölgesi'nde yer alan Midyat merkez ve köylerindeki Süryani dini mimarisinin önemli yapılarını içermektedir. Midyat'taki yapılar, Erken Hristiyan mimarisi örnekleri olmalarının yanı sıra çeşitli kültürel miraslarla beslenmiş özel bir mimari yapılanmanın ürünleri olarak değerlendirilmektedir. Bölgedeki anıtsal mimarlık örnekleri bugüne kadar belli başlı konularda incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Ancak, Midyat, Süryani dini mimarisinin incelendiği bilimsel çalışmalarda süslemeye yeterince yer verilmediği, yazılan kaynakların daha çok bölgedeki mimari eserlerin yapısını ele aldığı görülmektedir. Bu bağlamda 'Midyat Süryani Dini Mimarisinde Süsleme' adlı tezimizin amacı; Süryani dini mimarisinde süslemeyi en iyi şekilde ifade eden yirmi iki adet manastır ve kilise örneğinin süsleme dokuları tek tek incelenerek, dönemin Süryani süsleme sanatı açıklanmaya çalışılmaktadır. Yapılan çalışma neticesinde, araştırma konumuzu oluşturan yapılarda yoğun bir şekilde geometrik motif ve kompozisyonlar, bitkisel motif ve kompozisyonlar, figürlü bezemeler, yazılı bezemeler ve haç motifleri görülmektedir. Söz konusu yapıların süsleme anlayışının, özgün bir üslupta ve mahalli etkiler taşıdığı, komşu sanat çevrelerini de etkiler nitelikte olduğu sonucuna varılmaktadır.
1990 sonrasında Türkiye'de video sanatı ve kimlik sorunsalı

Video sanatı, taşınabilir kameraların ortaya çıkışı ye yaygınlaşması ile birlikte oluşan, ancak kökeni fotoğrafa ve modem sanat akımlarına kadar dayanan bir sanat biçimidir. Video sanatına zamanla, monitörden kameraya kadar birçok teknolojik gelişme ile birlikte bilgisayar teknolojisi de eklenmiş ve video sanatının kapsamı genişlemiştir. Video sanatı, video performans, video enstalasyon ve video film gibi farklı biçimlerde ortaya çıkmış ve yaygınlaşmıştır. Ancak video sanatıma oluşumunda etkili olan en önemli gelişmelerden biri, televizyonun bir medya olarak ortaya çıkması ve yaygınlaşmayıdır. Sanatçılar, televizyona ve onun körüklediği kitle kültürüne, televizyon monitörü ve videoyu, kimi zaman, televizyon kanallarını da kullanarak tepkilerini görseleştirmişlerdir. Araca eleştiri, yine aracın kendisi kullanılarak getirilmiştir, ilerleyen dönemlerdeki konular, videonun olanaklarını araştırmaya ve farklı sosyolojik konuları yansıtmaya yönelik olmuştur. Video bu dönemlerde, bir ayna gibi, yansıtıcı olarak algılanmış ve kullanılmıştır. 'Türkiye'de 1990 Sonrasında Video Sanatı ve Kimlik Sorunsalı' başlıklı çalışmada, 1960'larda başlayan ve yaygınlaşan video sanatının kökeni televizyona bağlı olarak incelenmiş, dünyadaki tarihsel gelişimi yansıtılmış ve Türkiye'deki video sanatı tarihsel bir perspektif ile gösterilmeye çalışılmıştır. Video sanatının Türk sanat ortamındaki yeri ve ele aldığı kavramlar ortaya konmuştur. Bu dönemde Türkiyeli sanatçılar özellikle kimlik konusu üzerine eğilmişlerdir. Kimlik konusu, kültürel kimlik, kent kimliği, etnik kimlik, göç, öteki, cinsiyet gibi kavramlar bağlamında ele alınmıştır. Türkiye'de video sanatının öncülerinin multi-medya çalışmaları 1980'Ierin sonunda görülmeye başlanmıştır. Ancak 1970'ierde Avrupa'da yaşayan Türk sanatçılar da bu alana ilgi duymuş ve yurt dışında video çalışmaları gerçekleştirmişlerdir. İ990'lann başında ise, videonun olanakları sanat alanında daha sık kullanılmaya başlanmıştır. Ancak video sanatının Türkiye'de yükselişe geçtiği dönem 20 ÖO'ii yıllar olmuştur. Özellikle genç sanatçıların ilgisi, gerçekleştirilen çeşitli sanat etkinlikleri ve bu dönemde açılan güncel sanat merkezleri, diğer güncel sanat biçimleri ile birlikte video sanatının da sergilenme alanı bulduğu bir ortam yaratmıştır. Bunun yanı sıra 1990 sonrasında, özellikle 2000'li yıllarda gerçekleştirilen yurt dışı etkinliklerde de Türk video sanatı örnekleri yer almıştır. 1990'lann sonu ve 2000'li yıllarda Türkiye'de, sadece video sanatına yer veren etkinliklerde gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında, Dünya'da video sanatının kökeni, gelişimi ve tarihçesinin ardından, Türkiye'de video sanatının yaygınlaştığı ortam ve bu ortamda sanat alanındaki genel sorunsallar anlatılmıştır. Türkiye'deki video sanatının tarihsel gelişimi ve sorunsallarının ardından, kimlik konusunu, etnik kimlik, cinsiyet ve göç olguları bağlamında ele alan sanatçılardan belirlenen örneklere yer verilmiştir.
Nevşehir açık hava fresklerinin figür incelemesi ve sembolik anlamları

Nevşehir'deki kayalık açık hava müzesinin ve Kapadokya bölgesindeki doğal şekillerin oluşumu günümüzden yaklaşık 12 milyon yıl önce yer kabuğunun derin kırıklarla yarılmasıyla başladığı çeşitli kaynaklarda belirtilmektedir. Bu kırıkların araladığı yarıklardan dışarı çıkan volkanik eriyik madde ile yeryüzü şekillerinin biçimlenmesinde etkili olmuşlardır. Halk dilinde peribacaları olarak da bilinen bu doğal kayalıklar çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır. Roma Devletinin, ağır baskıları, Anadolu'da bulunan Hıristiyanları büyük şehirlerden kaçarak kayalık gizli alanlara kaçıp buralarda ibadet etmelerine neden olmuştur. Zaman zaman baskılar azalmış zaman zaman artmış ve mezhep çatışmaları sebebiyle kiliselere sığınanların sayısı çoğalmıştır. Bu dönemlerde kiliselerde, kutsal kitaplarda Özellikle İncil olmak üzere Tevrat'tan sahneler duvarlara dini amaçlı olarak resmedilmeye başlanmıştır. Nevşehir bölgesi fresklerinin 9-12 yüzyıl arasına tarihlendiği birçok kaynakta belirtilmektedir. Nevşehir'in açık hava müzesi olmasının sebebi bu doğal kayalıklar ve bu kayalıklarda yaşayan medeniyetlerin bıraktığı izlerdir. Bu izler, çoğunlukla kayalıkların içlerine yapılan yaşam alanları ve ibadet amaçlı kiliseler ve yer altında oluşturulan yaşam alanları, yollar ve geçitlerdir. Bu yaşam alanları ve kiliselerde İsa ve Meryem ile yaşantılarına ait birçok fresk, mezar, su kanalları ve şarap mahzenleri bulunmaktadır. Nevşehir açık hava müzelerindeki bu zengin tarihin içinde, kiliselerde bulunan fresklerdeki figürlerin sembolik anlamlarının dönem bazında incelenerek, sanat tarihi ve Müze Eğitimi ve Uygulamaları alanında verilen derslerde pekiştirmek, anlaşılır hale getirmek amacıyla hazırlanan bu çalışmada, Kapadokya bölgesinde bulunan yaklaşık olarak 400 adet kilise ve şapelden; özellikle Gülşehir Aziz Jean Kilisesi freskleri incelenmiştir. Bu inceleme sonucunda İncil'de anlatılan konuların sahneleri, semboller ve anlamları üzerinde durulmuştur. Kilisede bulunan figürler, semboller, haç işareti ve halelerin detaylarında bulgular saptanmış, sonuç bölümünde daha detaylı okunabilirliği sağlamak için sahnelerin ve kullanılan sembollerin özelliklerine vurgu yapılmıştır.
Muş İli ve bağlı ilçelerde tarihi mezar taşları

Bu çalışmada Muş ilinde geniş bir alanı kapsayan geleneksel sanat abideleri arasında yer alan mezar taşları incelenmektedir. Çalışma Muş ili ile Hasköy, Bulanık, Korkut, Malazgirt ve Varto ilçeleri, belde, köy ve mezralarını kapsayan yüzey alan çalışmasıdır. Bu çalışma Muş ilinin tarihi ve kültürel yapısı bağlamında mezar taşlarının Türk sanat tarihi içindeki önemini ele almış ve bu çerçevede günümüze kadar sağlam gelebilmiş baş, ayak ve sandukalardan oluşan incelenmeye değer tüm mezar taşlarını kapsamaktadır. Ulaşılan ve incelenmeye değer görülen mezar taşları, kapsamlı değerlendirmeye alınmış, fotoğrafları çekilmiş ve tasnif edilmiştir. Mezar taşlarının incelenmesi sonucunda bölge insanı açısından önem arz eden şehit, alim, şeyh ve zat diye bilinen kişilerin kimlikleri ortaya çıkarılmıştır. Mezar sahibinin dünya hayatına ilişkin bilgilerine ulaşılmış, mezar taşlarının yüzeyinde bulunan süsleme unsurları değerlendirilmiş ve mezar yapımında kullanılan mazlzemeler ortaya konulmuştur. Mezar yapımında kullanılan taşların genellikle yöreye özgü taşlar oluğu anlaşılmıştır.
Anadolu'da Osmanlı dönemi sıbyan mekteplerinin mimari gelişimi

Sıbyan mektepleri İslam ve Türk eğitim sisteminin temel basamağını oluşturan eğitim kurumlarıdır. Osmanlı döneminde özellikle Anadolu coğrafyasında yaygın olarak inşa edilen mektepler, ilköğretim düzeyinde verilen eğitimin yanı sıra yapıldığı devrin mimari üslubunu yansıtmaları bakımından önem taşımaktadır. Bu tez ile Anadolu'da Osmanlı dönemi boyunca hemen hemen her kent, kasaba ve köyde inşa edilen sıbyan mekteplerinin tespiti, incelenmesi ve Osmanlı mimarisi içerisindeki öneminin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda Osmanlı Dönemi'nden günümüze ulaşabilen 116 sıbyan mektebi incelenmiştir. 15. yüzyıl ile 20. yüzyıl arasında inşa edilen bu sıbyan mektepleri geniş bir tarihsel sürece sahiptir. Osmanlı'nın başlangıcından itibaren kullanıldığı bilinen bu yapıların inşasının 16. ve 18. yüzyıllarda yoğunlaştığı görülmektedir. Çalışma kapsamında incelenen sıbyan mektepleri yer aldıkları yerleşim özellikleri, banileri, mimarları, vakfiye ve arşiv belgeleri ile plan, malzeme ve süsleme özellikleri ile değerlendirilmiştir. Osmanlı kültürünün bir parçası olan mektepler külliye elemanı ve bağımsız olmak üzere iki farklı yerleşim özelliğine sahiptir. Külliyelerde yer alan sıbyan mekteplerin konumu bani ve mimarin tercihleri ile topografik şartlar doğrultusunda belirlenirken, külliye bünyesinde yer almaması sebebi ile bağımsız olarak adlandırılan sıbyan mektepleri ise mahalle içerisinde cami, medrese, türbe, tekke, sebil ve çeşme gibi toplumsal yapılarla birlikte konumlandırılmıştır. Toplumun her kesimi tarafından inşa ettirilen sıbyan mekteplerinin sürekliliği için vakıflar kurularak vakfiyeler hazırlanmıştır. Vakfiyelerde mekteplerde verilecek eğitim, öğrenci ve görevlilerinin nitelik ve ücretleri belirtilmiştir. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri'nde yapılan taramalar sonucunda tespit edilen tamir belgeleri ile yapıların inşasından sonra da bu yapılara önem verilerek gerekli onarımlarının yapıldığı anlaşılmaktadır. Mekteplerin plan şemaları verilen eğitime göre şekillenirken, mimari ve süsleme programları ise inşa edildikleri dönemin özelliklerini taşımaktadır. Sıbyan mektepleri mimarisini farklı başlıklar altında değerlendiren bu çalışmada mekteplerin Osmanlı mimarisi içerisindeki önemi, gelişimi ve dönüşümü hakkında elde edilen bilgiler ışığında ulaşılan sonuçlara yer verilmiştir.
Kars Müzesinde bulunan tarihi banknot paralar

Kars Müzesi, bünyesinde bulundurduğu geniş envanteri ile Kars'ın kadim geçmişşi hakkında engin bilgiler vermektedir. Kültürlerin kavşak noktasında olması ve jeostratejik konumu ile tarihte birçok topluma ev sahipliği yapan Kars, 19. yüzyıl ve 20. yüzyılın ilk çeyreğinde farklı devletlerin göz diktiği topraklar olmuştur. Dolayısıyla Kars çeşitli savaşlara tanıklık etmiş tarihi kentlerden biridir. Özellikle 1877- 1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan I. Dünya Savaşı'na kadar geçen sürede Kars toprakları Rus işgaline maruz kalmıştır. Söz konusu dönemlerde yaşanan savaşlar sonrasında, Kars Müzesi bu tarihe ışık tutan geniş bir sergiye sahip olmuştur. Bu durumun sonucunda Kars Müzesi, envanterine kayıtlı çeşitli dönemlere ait arkeolojik ve etnografik eserler barındırmaktadır. Müzeden alınan izinler neticesinde 2020 yılında yukarıda bahse konu dönemlere ait 40 adet kağıt para tespit edilmiştir. Bu bağlamda 'Kars Müzesi'nde Bulunan Tarihi Banknot Paralar' tez konusu olarak belirlenmiştir. Tez konusu kapsamında belirlenen banknot paraların envanter bilgileri üzerinde çalışılmış, banknotlar farklı açılardan ele alınarak değerlendirilmiştir. Yapılan çalışmada, banknot paraların genellikle savaş ve ekonomik kriz dönemlerinde tedavüle çıkarıldığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca banknotların, ait olduğu devletin arması ve devlet lideri veya önemli kişilerin portrelerini üzerinde taşıyan, ülke bağımsızlığını ve gücünü sembolize eden, resmi belge niteliğinde oldukları görülmüştür. Banknot para konusu yükseköğretim kurumlarının lisansüstü programlarında öğrenim gören sanat tarihi öğrencileri tarafından daha önce tez olarak çalışılmamış bir konudur. Tez konumuz belirtilen dönemle ve banknotlarla ilgili Kars Müzesi'nde yapılan ilk çalışma olması bakımından önemlidir.