Cadde ve sokak adlandırmalarının kentsel kimlik ve toplumsal bellek üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi; Ayvalık ve Cunda örneği

Sokaklar, kentte yaşayan insanların kamusal alana adım attıkları ilk mekan olma özelliğini taşımaktadır. Bu sebeple sokaklar; gündelik yaşamımızda, kentin kimliğinde, toplumsal bellekte önemli bir yere sahiptir. Böyle kritik öneme sahip alanlar tarihten bu yana bir takım müdahalelere maruz kalmıştır. Bu müdahalelerden biri de cadde ve sokakların adlandırılmasıdır. Cadde ve sokak adlandırmaları bir müdahale olarak değerlendirilmektedir çünkü sürekli tekrar edilebildiğinden isimler dile yerleşmekte ve geçmişşin yeniden kurgulandırılmasında, yapılandırılmasında ve algılanmasında aktif bir role sahip olmaktadır. Adlandırma eylemi tarihten bu yana nesne ve kişilere kişilik kazandırmak amacıyla yapılmaktadır. Cadde ve sokakların adlandırılması, kent kimliğinin ve toplumsal belleğin oluşturulmasında etkin bir rol oynamaktadır. Aynı zamanda yer isimleri, politik ve sosyal kimlik üzerindeki çabalar şeklinde kendini göstermekte ve hakim olan düzene karşı çıkma veya onu tekrar üretme, başka bir ifade ile yerini sağlamlaştırma amacıyla kullanılmaktadır. Bu durum kentsel planlama bilim dalı için önemli bir araştırma konusu oluşturmaktadır. Bu çalışma kapsamında özetle Ayvalık İlçesinin kimlik bileşenleri ve toplumsal bellek ögelerinin belirlenip değerlendirilmesi ve bu ögelerin cadde ve sokak adlandırmalarındaki etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda, tez çalışması giriş ve sonuç bölümleri hariç olmak üzere 3 bölümde anlatılmıştır. İlk bölümde kentsel kimlik ve toplumsal bellek bağlamında sokakların kentler, kentleri yönetenler ve kentlerde yaşayanlar için ne kadar önemli olduğu anlatılmış, ikinci bölümde dil kullanımlarının ve adlandırmaların etkileri değerlendirilerek Ülkemizde ve Dünyada sokak adlandırmalarında ne tür unsurların bulunduğu, en çok hangi adların kullanıldığı ve bu adların bireyler üzerinde nasıl etkilerinin olduğu incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Ayvalık kentinin öne çıkan özellikleri anlatılarak cadde ve sokak adlandırmaları incelenmiştir. Ayvalık'ta yapılan bu çalışmada cadde ve sokak adlandırmalarının kentsel kimlik ve toplumsal bellek bağlamında analiz edilmesi amacıyla 664 adet cadde ve sokak incelenmiştir. İnceleme neticesinde beşeri çevre özelliklerinin adlandırmalarda ağır bastığı görülmüş olup, kentteki adlandırmaların yaklaşık yarısının Kurtuluş savaşı ve Cumhuriyetle ilgili kavramlar olduğu dikkati çekmiştir. Bu kavramların içerisinde de tarihsel öneme sahip kişiler büyük bir oranda yer almaktadır. Ancak tarihsel öneme sahip kişiler içinde yerele özgü kişilerden ziyade genel ve ulusal öneme sahip adlandırmaların yapıldığı tespit edilmiştir. Yapılan incelemelerde, Ayvalık kentinin kimlik bileşenleri sınıflandırıldığında yapılaşmış çevre özelliklerine ait ögelerin oldukça fazla olduğu görülmektedir. Ancak cadde ve sokak adlandırmalarında bu ögelere çok az rastlanılmıştır. Ayvalık'ta rumların yaşadığı dönemden kalan ve bir kısmı camiye dönüştürülen birçok kilise bulunmasına rağmen bu türlü adlandırmaların cadde ve sokaklarda kullanılmadığı görülmüştür. Genellikle hastane, belediye, cami ve daha önce o cadde ve sokak üzerinde bulunan kuyu, çeşme gibi adlandırmalar bulunmaktadır. Ayrıca Ayvalık'ta cadde ve sokak adlandırmalarında kanun ve yönetmeliklere aykırılıkların bulunduğu tespit edilmiştir. Sokak adlandırmalarının %63'ünün cadde ismi ile birlikte numara aldığı, bu durumda sokakların büyük çoğunluğunun kendi kimliğini yansıtmadığı, %7'lik kısmının ise aynı ada sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu sebeple İlçe genelinde cadde ve sokak adlandırmalarında revizyona ihtiyaç olduğu görülmektedir. Bu ihtiyaç doğrultusunda yeniden adlandırılacak olan cadde ve sokakların Ayvalık'ın kimlik bileşenleri doğrultusunda adlandırılması halinde kentin kimliği ve toplumsal belleğin ön plana çıkarılmasına yardımcı olacağı düşünülmektedir.