Türk edebiyatından Abdülhak Hamid Tarhan'ın eseri Duhter-i Hindu ve Alman edebiyatından Hermann Hesse'nin Siddhartha eserinin dini ve felsefi açıdan karşılaştırılması

Başlığı 'Türk Edebiyatından Abdülhak Hamid Tarhan'ın Eseri Duhter-i Hindu ve Alman Edebiyatından Hermann Hesse'nin Siddhartha Eserinin Dini ve Felsefi Açıdan Karşılaştırılması' olan yüksek lisans tezinde yer alan eserlerden Duhter-i Hindu 1875 tarihinde, Siddhartha ise 1922'de basılmıştır. Türk Edebiyatında Şair-i Azam sıfatı ile üne kavuşmuş olan Abdülhak Hamid Tarhan'ın bu eseri basılan dördüncü tiyatro eseridir. 1946 yılında Glasperlenspiel isimli eseriyle Edebiyat Nobel Ödülünü 1954'te de bilim ve sanat alanında Pour le Merite Ödülü'nü alan Hermann Hesse'nin Siddhartha romanı verdiği eserler arasında yedinci sırayı almaktadır. Abdülhak Hamid Tarhan, Birinci ve İkinci Meşrutiyetleri ve Cumhuriyeti görmüştür. Bu devirlerdeki Tanzimat, Edebiyat-ı Cedide, Milli Edebiyat ve Cumhuriyet devri edebiyatlarını yakından tanıyan sanatçı kimliğine sahiptir. Hermann Hesse 20. yüzyılın en önemli yazarlarından biridir. Her iki birinci ve ikinci dünya savaşlarından sonra halkın bir kısmının, özellikle genç neslin düşünsel ve kısmen ahlaki bakımdan yeni konulara odaklanma ihtiyacını karşılamıştır. Uzun seneler diplomat olarak hem doğu hem de batı ülkelerinde bulunması nedeniyle Abdülhak Hamid iki edebiyatı da tanımış; Türk şiirine batıdan yeni konular, serbest düşünce ve şekiller getirirken; batı yazarlarından etkilenerek yazdığı oyunlarla Türk tiyatrosuna felsefi düşünceyi sokmuştur. Hermann Hesse, Nasyonal Sosyalistlerin Almanya'da iktidarı ele geçirmelerini büyük bir endişeyle izlemiştir. Almanya'daki gelişmeyi kendi biçimiyle karşı çıkarak yönlendirmeye çalışmıştır. O dönemde Yahudi ve Nasyonal Sosyalistler tarafından takibe alınan diğer yazarları etkili bir şekilde dile getirdi. Makber şiiri ile üne kavuşmuştur. Abdülhak Hamid TBMM III., IV. ve V. dönemlerde İstanbul milletvekili olarak görev yapmıştır. İstanbul'da doğan Abdülhak Hamid İran'da Tahran büyükelçisi olan babası ile küçük yaşta Tahran'a gitmiş, daha sonra kendisi Paris büyükelçiliğinde katip, Londra, Viyana, Berlin, Poti, Golos, Bombay gibi şehirlerde de bizzat konsolos olarak çalışmıştır. Batılı bir anlayışla şiire nazım yenilikleri getiren ilk şairdir. Tiyatro eserlerinde nazım ve nesir türünü birlikte kullanmıştır. Bir bakıma tiyatro türünü adeta şiirlerle süslemiştir. Hesse bencil kimlikle hükümler veren, savaşa ve yıkıcı zihniyete davetiye çıkaran iktidarlardaki insanların sebep oldukları savaş felaketinin ortadan kaldırılması için önce insanın kendi dünyasını yapılandırması ve eğitmesi sonra bu öz bilgi ve kendinde keşfettiği gerçeklerle dünyaya bakmasını en önemli unsur olarak değerlendirmiş ve 'başkasıyla değil kendinle savaş' ana fikrini eserlerine mal etmiştir. İnsanlığı huzurluklardan çıkarıp, kurtarmayı hedeflemiştir. Topluma yaklaşımı önce birey üzerinden olmuştur. Almanya'da Calw kasabasında dünyaya gelen Hesse Maulbronn, Tübingen, Basel, Gainhofen, Bern, Montagnola, Florenz, Venedig gibi şehirler ve Hindistan'a bizzat seyahat etmişse de yazdığı eserlerle Amerika'da dahil olmak üzere dünyanın birçok yerine ulaşmış eserleri yok satmıştır. Karşılaştırmayı esas alarak bu, değerleri sayılamacak kadar çok olan iki farklı ülke yazarlarının Duhter-i Hindu ve Siddhartha eserlerinin önemi ise ortak buluştukları nokta olan Hindistan ülkesinin kültür, din ve göreneklerini esas almalarındadır. Dıhter-i Hindu farsça bir sözcüktür ve 'Hint kızı' anlamına gelmektedir. Siddhartha ise Budizmin kurucusu Buddha'nın ismidir. Buddha, Sanskrit dilinde 'uyanmak, idrak etmek, bilinçlenmek' anlamına gelen 'budh' fiilinin geçmişş zaman kipidir. 'Uyanmış, idrak etmiş, bilinçlenmiş' demektir. Eserlerin başlıkları konuların içerikleri hakkında ipucu vermektedir. Abdülhak Hamid eserde köle Hint kızı Surucuyi kimliğinde öncelikle açıkça Hindistanda'ki Sütti geleneğini göz önüne sererken, arka planda da gizlice İstibdat yönetiminin baskılarını, kölelik gibi toplumun en alt tabakasının zahmetli yaşamını, kadın olmanın ağır sorumluluklara rağmen uğratıldığı haksızlıkları, İngilizlerin sömürgecilik iktidar anlayışını, din farkı ya da yaş farkı ile kurulan evliliklerin sakıncalarını çok yönlü bir doğa teması ve İslam mistisizmi görüşü altında dile getirmiş ve bu aksak konuların değiştirilmesi konusunda devrimci gibi aktörlük yapmıştır. Sütti geleneğine göre kocası ölen kadın da diri diri yakılmaktadır. Bu caniyane gelenek eserde işlenmiştir. Hesse'nin bütün çabası da dünya savaşları gibi insanlığa musallat olan felaketlerin yeryüzünden def edilmesini ve kişilerin tek tek manevi yollarla kendilerini düzeltmelerini, barış, huzur, erdem gibi değerleri arayarak, arınarak, günahlardan sıyrılarak, gerektiğinde aç, açık, yoksun kalma bahasına çilelere katlanarak yüce ruha ulaşmasını salık vermektedir. Bunun için Buddha yaşamış bir idol olarak esere yemesi içmesiyle, giyimiyle, yaşamıyla, öğretileriyle, meditasyonlarıyla, yüce ruhla iletişimi ve aydınlanma sonucu yüzünde ve vücudunda ortaya çıkan vasıflarıyla detaylı olarak anlatılmıştır.