The analysis of planning consequences and risk of earthquake in terms of urban rent: The case study of Adapazarı

Oz Tezin genel amacı, yapılı ve toplumsal çevrede, deprem zararlarının nedenlerini ve deprem olgusunun doğasını anlamak, Türkiye'de ve dünyada kentsel deprem riskini değerlendirmek, planlanma düzenlemelerini, politikalarını ve uygulamalarını sorgulamak, sosyal, ekonomik ve doğal açılarından risk faktörlerini belirlemektir. Bununla beraber, tez artan rant değerleriyle bağlantılı olarak, deprem risk artışının planlama kararlan ile ilişkili olabileceğini varsayarak, yüksek lisans çalışması kapsamında deneysel bir yaklaşım sergiler. Bu yüzden, tez, kentsel rantlar bağlamında, planlama kararlarına ve deprem riski artışının nedensellikleri üzerinde durur. Bu çalışma deprem zararı, kentsel rantlar ve planlama kararları arasında dolaylı bir ilişki olduğunu varsayar. Deprem riskleri, sosyal, ekonomik ve teknik risk faktörleri olarak gruplanabilir. Bununla beraber, tez çalışmasının alanı, planlama kararlarının dolaylı etkisini kentsel rantlar bağlamında görmek için sosyal risk faktörleri ile sınırlandırılmıştır. Teze deneysel bir temel sağlamak ve test edilebilmesi için istastiki bir method olan regresyon ve korelasyon analizleri kullanılmıştır. Örnek çalışma alanı kapsamı Adapazarı Büyükşehir Belediyesine bağlı 26 mahalle ile sınırlandırılmış ve analiz birimi olarak mahalle idari sınırları kabul edilmiştir. İlk olarak, Adapazarın'da her mahallede, nüfus yoğunluğu, deprem zararı oranı, fiziksel yapı yoğunluğu ve arazi fiyatı verileri elde edilerek mekansallaştırıldı. Mahalle ölçeğinde veriler mekansallaştırıldıktan sonra, deprem zararı, kentsel rant ve planlama kararları arasındaki dolaylı ilişki ortaya çıkarmak için istastiki analizler olan regresyon ve korelasyon analizleri uygulanmıştır. Korelasyon ve regresyon analizleri aracılığı ile hangi planlama kararlan, kentsel rantları etkilediği ve açıklama dereceleri incelendi. Analizin ilk adımında kentsel rant ve planlama kararları analiz edildi. Kentsel rantı belirleyen başlıca planlama kararları, taban alanı katsayısı, nüfus yoğunluğu, her mahallenin kent merkezine uzaklığı değişkenleri kullanıldı. İkinci aşamada, deprem zararı ve planlama kararlan tarafından belirlenen kentsel rantlar regresyon ve korelasyon analizi yapıldı. Bu aşamada deprem VIzararını belirleyen bağımsız değişkenler olarak kentsel rant, yıkılmış yapıların kent merkezine uzaklığı ve fiziksel yapı yoğunlukları değişkenleri kullanılmıştır. Böylece dolaylı olarak planlama kararlarından gelen değişkenler ve kentsel rant ve deprem zararı analiz edildi. İlk aşama analiz sonuçları değerlendirildiğinde kentsel rant ve diğer değişkenler arasında zayıf bir ilişki olduğu ve regresyon katsayısının % 52 olduğu görülmektedir. Böyle bir sonucun elde edilmesi veri kümesinin kısıtlı olması rol oynamış olabilir. İkinci adımda kentsel rant ve deprem zararı arasındaki ilişki değerlendirildiğinde korelasyon katsayısı % 35 olduğu görülmektedir. Bu sonuçlar öne sürülen varsayımları yanlışlamaktadır. Sonuç olarak, kentsel rant ve deprem zararı ilişkisinin güçlü olduğu varsayımı analiz sonuçlarıyla yanlışlanmaktadır. Bununla beraber, tez çalışması deprem zararı düzeyi ilişkin gelecekte yapılacak çalışmaların, doğal risk faktörleri, bina yapım teknolojisi ve teknik uygulamalar üzerinde yoğunlaşması gerektiğini göstermiştir.