Yabancılara Türkçe öğretimi uygulamalarının kültürel farkındalık oluşturma açısından incelenmesi

Bu çalışmanın amacı kültürel farkındalık oluşturma sürecinde öğretmeni, programı, sınıf ortamını, öğrenme materyalini, öğrenme ve öğretme stratejisini, ölçme ve değerlendirmeyi, etkinlikleri, öğrencilerin sahip olduğu kültürel ögeleri ve yabancılara Türkçe öğretimi merkezini kültürel farkındalık oluşturma açısından incelemektir. Araştırmanın amacı kapsamında yabancılara Türkçe öğreten öğretmenlerle ve YTÖ merkezlerinin müdür yardımcıları ile yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır. Araştırma kapsamında öğrencilere 'Öğrencilerin Türk Kültürüne İlişkin Farkındalıklarını Belirleme Anketi' ve 'YTÖ Merkezlerinin Türk Kültürüne Yönelik Farkındalık Oluşturma Durumlarını Belirleme Anketi' uygulanmıştır. Bunların yanında sınıf içi uygulamalara yönelik araştırmacı tarafından katılımsız olarak yapılandırılmamış gözlem de hazırlanmıştır. Bunun için 'Yapılandırılmamış Gözlem Formu' kullanılmıştır. Bu çalışma karma modelde yapılmış bir çalışmadır. Çalışmada nitel ve nicel yöntemler bir arada kullanılmıştır; ancak nitel veriye nicel veriye göre daha fazla ağırlık verilmiştir. Çalışma; Çukurova Üniversitesi Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezi, Gazi Üniversitesi Türkçe Öğrenim, Araştırma ve Uygulama Merkezi, Atatürk Üniversitesi Dil Eğitim ve Öğretimi Araştırma ve Uygulama Merkezi, Gaziantep Üniversitesi Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezi ve İstanbul Üniversitesi Dil Merkezi olmak üzerek beş YTÖ merkezinde gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında YTÖ merkezinde görevli öğretmenlere 'Öğretmenler için Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu' , müdür yardımcılarına ise 'Kurum Yöneticileri için Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu' uygulanmıştır. Elde edilen nitel verilerin çözümlenmesinde içerik analizi yönteminden faydalanılmıştır. Gözlem verilerinin analizinde NVIVO Windows 10 adlı program kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde ise SPSS Windows 15 paket programı kullanılmış; frekans, yüzde ve ortalama hesaplaması yapılmıştır. Sonuç olarak öğretmenler ve müdür yardımcıları YTÖ sürecinde kültürel farkındalık oluşturmayı genellikle gerekli bulmaktadırlar. Öğretmenlere göre kültürel farkındalık oluşturma süreci kendilerine iletişim kurma, tecrübe kazanma, hoşgörülü olma gibi konularda katkı sağlamıştır. Ancak sınıf içinde öğretmenlerin kültürel farkındalığa yönelik uygulamalara genellikle yer vermedikleri gözlenmiştir. Araştırmada öğretmenlerin çoğunluğu YTÖ sürecinde kültürel farkındalığa yönelik amaçların faydalı olacağını belirtmiştir. Öğretmenler ve müdür yardımcıları kültürel farkındalığa yönelik YTÖ merkezlerinin amaçlarının olmadığını ifade etmiştir. Kültürel farkındalığa yönelik amaçların olmaması kültüre yönelik çalışmaların eksikliğinin sorumluluğunu öğretmene yüklemekte ve kültürel farkındalık sürecinin plansız bir şekilde yürümesine sebep olmaktadır. Araştırmada YTÖ merkezlerinin teknolojik araçların bulunduğu sınıflara sahip oldukları görülmüştür. Ancak YTÖ merkezlerinin hiçbirinde sınıf ortamında kültüre yönelik ögeye çok fazla rastlanılmamıştır. Öğretmenlerin çoğunluğu derslerde kültüre yönelik etkinlikler kullandığını ifade etmesine rağmen gözlemlerde çok fazla kültürel etkinliğe rastlanılmamıştır. Araştırmaya katılan öğretmenler genellikle kültürel farkındalık oluşturma sürecinde ölçme ve değerlendirmeye yönelik uygulamaları gerekli görmüşlerdir. Ancak öğretmenlerin çoğunluğu kültürel farkındalığa yönelik ölçme araçlarını kullanmadıklarını belirtmişlerdir. Müdür yardımcıları da YTÖ merkezinin kültürel farkındalığa yönelik bir ölçme ve değerlendirme sistemi olmadığını ifade etmişlerdir. Araştırmada öğretmenler, öğrenciler ve müdür yardımcıları YTÖ merkezini kültürel farkındalık açısından yeterli bulmuşlardır. Bunun yanında öğretmenler ve müdür yardımcıları YTÖ merkezine kültürel farkındalığa yönelik birçok imkanın sağlanması gerektiğini vurgulamıştır. Buradan hareketle kültürel farkındalık açısından YTÖ merkezlerinin bina, program, web sitesi, ulaşım gibi konularda çok da yeterli olmadığı söylenebilir.