Tip 1 diyabetes mellitus tanılı olgularda çölyak hastalığı sıklığının araştırılması

Tip 1 Diyabetes Mellitus (Tip 1 DM) belirli HLA tiplerini taşıyan bireylerde viral, kimyasal veya toksik etkilere bağlı pankreas beta hücrelerinin yıkımı ile gelişen, insülin yokluğu veya yetersizliği ile karakterize otoimmün bir hastalık olup, çocukluk çağında en sık görülen kronik endokrin hastalıktır. Bu çalışma, Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Endokrinoloji Polikliniğinde, Ocak 2007- Aralık 2018 yılları arasında tip 1 DM tanısı alan ve diyabet süresi en az 1 yıl olan, düzenli takip edilen olgularda, tanı anında ve izlemde çölyak hastalığı gelişme sıklığının saptanması, çölyak hastalığının tip 1 diyabetli olgularda büyüme ve metabolik kontrol üzerine etkisinin değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmaya alınan 243 olgunun (124 erkek, 119 kız) çalışma anında ortalama yaşı 12,3 4,9 desimal yıl, tip 1 DM tanı alma yaşı ortalama 7,6 4,6 desimal yıl ve çalışma anında diyabet süresi ortalama 4,4 2,6 yıl idi. Olguların tip 1 diyabetes mellitus tanısı aldıklarında ortalama glikolize hemoglobin düzeyi % 11,9 2,57 idi. Çalışmaya alınan 243 tip 1 diyabetli olgunun %7'sinde (17 olgu: 10 erkek, 7 kız) çölyak hastalığı saptandı. Bu olguların çölyak hastalığı tanı yaşı ortalama 7,8 4,9 desimal yıl, çalışma anında diyabet süresi ortalama 4,8 2,9 desimal yıl idi. Çölyak hastalığı tanısı alan olguların %88'i (15 olgu) diyabet tanı anında, %12'si (2 olgu) ise izlem sırasında (biri izlemin 2. yılında diğeri ise 3. yılında) tanı almıştı. Çölyak hastalığı tanılı olguların %94'ü (16 olgu) asemptomatik iken, %6'sında (1 olgu) çölyak hastalığına özgü belirti ve bulgular mevcuttu. Çölyak hastalığının tip 1 diyabetli olgularda büyüme ve metabolik kontrole etkisini değerlendirmek amacıyla çölyak hastalığı tanısı alan olgular benzer yaş ve cinsiyette çölyak hastalığı olmayan diyabetik olgularla karşılaştırıldığında; diyabet tanı anı ve çalışma anındaki antropometrik bulgular her iki grupta benzer bulundu. Olgular arasında diyabet tanı anı ortalama glikolize hemoglobin düzeyi açısından anlamlı fark bulunmazken, çalışma anında son 1 yıllık ortalama glikolize hemoglobin düzeyi ve hipoglisemi sıklığı çölyak hastalığı tanısı olan olgularda anlamlı yüksek bulundu. Çalışma anında çölyak hastalığı tanılı olguların halen %47'sinde çölyak serolojik testleri pozitifti. Glutensiz diyete uyumun büyüme ve metabolik kontrole etkisini değerlendirmek amacıyla serolojik testleri pozitif ve negatif olgular karşılaştırıldığında; antropometrik bulgular ve hipoglisemi sıklığı açısından gruplar arasında fark yoktu. Olgular metabolik kontrol açısından değerlendirildiğinde; son kontroldeki ortalama glikolize hemoglobin düzeyi ve son 1 yıllık ortalama glikolize hemoglobin düzeyi seroloji pozitif grupta yüksek bulunmasına karşın, fark anlamlı değildi. Sonuç olarak, çalışmamızda tip 1 diyabetli olgularda çölyak hastalığı sıklığı %7 sıklık oranıyla literatür verileriyle benzer bulundu. Çalışmamızda çölyak hastalığı tanısı alan diyabetik olguların büyük çoğunluğunun diyabet tanı anında, az sayıda olgunun ise izlemin ilk 4 yılında tanı aldığı saptandı. Çölyak hastalığı tanılı diyabetik olgu sayımızın az olduğu bu çalışmada, çölyak hastalığının doğrudan veya glutensiz diyete uyumsuzluğa bağlı olarak yalnızca diyabetin metabolik kontrolünü olumsuz etkilediği, buna karşın büyüme üzerine olumsuz bir etkisi olmadığı belirlendi. Bu sonuçlar açısından geniş serili ve uzun dönemi kapsayan çalışmalara ihtiyaç vardır.