Çocukta davranış problemlerine yönelik modüler aile eğitim programının geliştirilmesi

Bu araştırmanın amacı 6-12 yaş arası çocuklarda görülen uyum ve davranış problemlerine yönelik ebeveynlerin mevcut tutumlarını belirlemek, bu doğrultuda bir aile eğitim programı geliştirmek ve geliştirilen programın, ebeveynlerin çocukta uyum ve davranış problemlerine yönelik tutumları ve akademik başarıları üzerindeki etkisini belirlemektir. Çalışma, bir karma yöntem araştırması olup, bu kapsamda çalışmada açımlayıcı sıralı karma desen benimsenmiştir. Çalışmanın deneysel işlem basamağında öntest-sontest kontrol gruplu seçkisiz desene başvurulmuş; çalışmanın nitel basamağında ise yapılandırılmış görüşme tekniğinden yararlanılarak, birebir - yüz yüze görüşme türü tercih edilmiştir. Araştırmanın ihtiyaç analizi aşamasında, yedi bölgede toplamda 21 ilde 6-12 yaş arası çocuğa sahip 968 ebeveynden veri toplanmıştır. Çalışmada üç modülden oluşan Çocukta Uyum ve Davranış Problemlerine Yönelik Aile Eğitim Programı deneysel işlem olarak üç ilde uygulanmıştır. Bu kapsamda ÇUDPAEP Adana ilinde 41, İzmir ilinde 43 ve Şanlıurfa ilinde 48 ebeveyn olmak üzere toplamda 132 kişi ile tamamlanırken; ÇUDPAEP sonrası 86 ebeveyn, 95 çocuk ve 3 eğitici ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın nicel verilerinin toplanması için Çocukta Uyum ve Davranış Problemlerine Yönelik Ebeveyn Tutum Envanteri ve Çocukta Uyum ve Davranış Problemlerine Yönelik Ebeveyn Başarı Testi geliştirilirken; nitel verilerin toplanması için ebeveyn, çocuk ve eğiticilere yönelik görüşme formları hazırlanmıştır. Çalışmada ÇUDPETE'nin geliştirilmesinde Fleiss Kappa, AFA, DFA ve güvenirlik analizleri gerçekleştirilirken; ÇUDPEBT'nin geliştirilmesinde ise madde ve test istatistiklerinden yararlanılmıştır. İhtiyaç analizi için toplanan veriler ile deneysel işlem aşamasında öntest ve son testlerden elde edilen veriler üzerinde normallik varsayımlarının test edilmesinin ardından, eşli gruplar t-testi, bağımsız gruplar t-testi, tek yönlü varyans analizi ve pearson korelasyon analizi gerçekleştirilmiştir. ÇUDPAEP sonrası gerçekleştirilen görüşmelerde ise içerik analizine başvurulmuştur. Çalışma sonucunda Adana, İzmir ve Şanlıurfa illerinde ÇUDPAEP modüllerine yönelik eğitim alan ebeveynler ile bu eğitimi almayan ebeveynlerin çocukta uyum ve davranış problemlerine yönelik tutum puanları arasında, deney grubunun lehine anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Her üç modülde de deney grubunun öntest ve son test tutum puanları son test lehine anlamlı farklılıklar gösterirken, kontrol grubunun öntest ve son test tutum puanları arasında anlamlı fark görülmemiştir. ÇUDPAEP modülleri kapsamında eğitim alan ebeveynler ile bu eğitimi almayan ebeveynlerin çocukta uyum ve davranış problemlerine yönelik akademik başarı puanları deney grubu lehine anlamlı farklılıklar göstermiştir. Her üç modülde de deney grubunun öntest ve son test başarı puanları son test lehine anlamlı farklılıklar gösterirken, kontrol grubunun öntest ve son test başarı puanları arasında anlamlı fark görülmemiştir. Çalışma sonrası gerçekleştirilen görüşmelerde ebeveyn, çocuk ve eğiticiler genel olarak ÇUDPAEP modüllerinin verimli geçtiğini düşünmüş ve bu kapsamda programın ebeveynlere çocukta uyum ve davranış problemlerine yönelik demokratik tutum kazandırmada etkili olduğunu belirtmişlerdir. Yine görüşmelerde programın süre, kazanım/içerik ve etkinlik sayısı gibi hususlarda bir takım eksiklikler barındırdığı belirtilirken, erkek ebeveyn katılımının artırılması gerektiği en çok vurgulanan öneri olmuştur.