Türkiye'de sosyal girişimcilik ve yarattığı etkilerin değerlendirilmesi

Sosyal girişimcilik son yıllarda toplumsal sorunların çözümünde bir araç olarak görülmekte, dünyada ve Türkiye'de örnekleri artmaktadır. Toplumsal sorunların artması ve kamunun bu toplumsal ihtiyaçları karşılamada yetersiz kalması nedeniyle sosyal girişimcilik yükselen bir değer olmaktadır. Toplumsal sorunları tek tek ele almaktansa temelden ve sürekli bir değişim yaratmak ve bu değişimi yaygınlaştırarak uzun vadede sorunların ortadan kaldırılması amacındadır. Bu nedenle de sosyal girişimcilik değişimin ve kalkınmanın bir aracı olarak görülmektedir. Sosyal girişimcilik ticari girişimciliğin risk alma, yenilikçi olma ve kar elde etme gibi özellikleri ile harmanlanmış olup; temel hedefi sosyal misyon ile yola çıkıp sosyal bir değer yaratmaktır. Sosyal girişimlerin hedefinde toplumda bir etki yaratmak varken, ticari faaliyetleri ise bu hedefi gerçekleştirmek için kullanmaktadırlar. Elde etkileri karı yeniden sosyal amaçları için kullanıp kalıcılıklarını ve sürdürülebilirliklerini sağlamaktadırlar. Sosyal girişimler toplumu ilgilendiren her konu ile ilgilenmekte ve sorunların çözümü için çaba göstermektedirler. Sosyal girişimcilik kar amacı gütmeyen, ticari ve kamu sektörü içinde faaliyet gösterebilen sürdürülebilir, yenilikçi ve sosyal değer yaratan faaliyetler olarak tanımlanmaktadır. Sosyal girişimleri diğer hayırsever ya da ticari faaliyetlerden ayıran en önemli özellik etki yaratacak fırsatları görüp, yenilikçi yollar uygulayarak sürdürülebilir sosyal etki yaratmasıdır. Toplumsal sorunların çözümü ve toplumsal kalkınma için gerekli olan etki sosyal girişimler tarafından yaratılmaktadır. Bu çalışmada da kalkınmanın bir aracı olan sosyal girişimciliğin, Türkiye'de yarattığı etkiler incelenerek toplumda nasıl bir fayda sağladığı değerlendirilmektedir. Bu çerçevede öncelikle sosyal girişimciliğin kavramsal arka planı oluşturulmuştur. Tezde ilk olarak sosyal girişimciliğin farklı tanımlarına yer verilmiş olup kavramsal olarak ele alınmıştır. Sosyal girişimciliğin faaliyet alanları, boyutları, farklılıkları ve sosyal girişimleri oluşturan temel özelliklerden bahsedilmiş, çoğu sosyal girişimcilik tanımlarında bahsedilen sosyal bir etki yaratma hususu ele alınmıştır. Sosyal girişimciliğin toplumda bir etki yarattığından ve uzun vadede bir değişime ve kalkınmaya neden olacağından bahsedilmektedir. Bu etkinin nasıl yaratıldığı ve hangi konular üzerinde bir değişime neden olduğunun anlaşılması amacıyla tezin ikinci bölümünde dünyadan ve Türkiye'den de örnekler verilerek sosyal girişimlerin kalkınmaya olan etkisinden bahsedilmiştir. Tezin son bölümünde ise öncelikle ön araştırmalar ile belirlenen Türkiye'deki sosyal girişimlerin durumu değerlendirilmiş olup, sonrasında ise sosyal girişimlerin etkisinin değerlendirilmesi amacıyla uygulanan anket çalışması ve analizleri yer almaktadır. İki aşamalı olan bu kısımda hem çalışmanın örneklemini belirleyebilmek hem de Türkiye'deki sosyal girişimlerin faaliyetlerini ve durumunu anlayabilmek adına öncelikle ASHOKA'ya bağlı olan sosyal girişimler ve TÜSEV'in sosyal girişimcilik projesi sonucu oluşturulan internet sitesi aracılığı ile Türkiye'de 54 adet sosyal girişim örneği belirlenmiştir. Bu sosyal girişimlerin kuruluş yıllarına göre, kurum türüne göre, faaliyet alanına ve meydana getirdikleri projelere göre bir genel değerlendirilmesi yapılmıştır. Değerlendirmenin ikinci aşamasında ise 54 adet sosyal girişime anket yolu ile ulaşılmış 24 adet organizasyondan geri dönüş alınarak sosyal girişimlerin etkisinin değerlendirildiği nitel ve nicel analizler yapılmıştır. Yapılan ön değerlendirme, nitel ve nicel analizler sonucunda Türkiye'deki sosyal girişimlerin yarattığı etkiler belirlenmeye çalışılmıştır. Türkiye'de sosyal girişimlerin sayısı 2000'li yıllardan bu yana artış göstermekte olup, pek çok farklı toplumsal sorunun giderilmesi için uğraşmaktadırlar. Sosyal girişimler Türkiye'de sosyal içermenin ve fark yaratmanın bir aracısı, özellikle dezavantajlı gruplar ve gençler için istihdam ve maddi kazanç sağlamaya neden olan bir etken ve kamuda ve özel sektörde değişiklikler yaratan organizasyonlar olarak öne çıkmaktadır. Bu üç faktör sonucu Türkiye'de sosyal girişimlerin yarattığı en önemli faktör ise sosyal içerme ve fark yaratmadır. Sosyal girişimler projeler, eğitim ve seminerler ile farkındalık sağlamakta, toplumsal sorunların çözümü için ortak bir bilinç oluşturarak, duyarlılık ve katılımı sağlamaktadır. Sonuç olarak, sosyal girişimlerin etki yarattığı bilinmekle beraber hangi konularda ve nasıl bir etki yarattığının anlaşılması amacıyla yapılan bu çalışmada Türkiye'de sosyal girişimler en fazla sosyal içerme ve farkındalık konusunda bir değişim sağlamaktadır. Uygulanan faaliyetler ile toplumsal sorunlara karşı bir farkındalık oluşturmakla birlikte, yararlanıcıların da topluma katılımını sağlamaktadır. Uzun vadede sosyal sorumluluk bilinci sağlayarak, yurttaş katılımı ile toplumsal kalkınmanın temelini oluşturmaktadır.