Türkiye şehirlerinin yenilikçilik potansiyellerinin değerlendirilmesi

Dünya ekonomisindeki gelişmeler ve artan rekabete bağlı olarak 'yenilikçilik' konusuna ilgi giderek artmaktadır. Akıllı bir şehrin çağrışımı teknoloji ve yönetimin yanı sıra politikada şehirdeki yeniliği temsil eder. Her şehrin kendine özgü bağlamı, o şehrin teknolojik, örgütsel ve politika yönlerini şekillendirdiğinden, akıllı bir şehir, teknolojik yenilik, yönetimsel ve örgütsel yenilik ve politika yeniliği arasında bağlamsal bir etkileşim olarak kabul edilebilir. Özetle, hızlı şehirleşmenin kriz geçirmesini önlemek, şehirlerin yenilikçi bir şekilde işletilmesinden geçmektedir. Akıllı şehir uygulamalarında yenilikçi yaklaşımların başarı faktörleri arasında çoğunlukla ilk sırada yer aldığı görülmektir. Kurumların şehir teknolojileri konusundaki gelişmeleri yakından takip ederek ve içselleştirerek, bunları şehrin ihtiyaçlarına göre hızlı bir şekilde adapte edebilmek için değişim ve yenilik yönetimi gibi konulara önem vermeleri gerekmektedir. Literatürde yeniliği ölçen ve ülkelerin/bölgelerin/şehirlerin yenilikçilik performanslarını ortaya koyan birçok değişken bulunmaktadır. Bilgi yoğun sektörlerdeki istihdam, AR&GE harcamaları, patent başvuru ve tescil sayıları, girişimci, araştırmacı ve akademisyen sayıları, ileri teknoloji ihracatı gibi ekonomik değişkenlerin yanında kütüphane, opera, sanat galerisi, festival sayısı gibi değişkenler bunlardan bazılarıdır. Yenilikçiliğin en önemli değişkenleri olarak değerlendirilen; AR&GE harcamaları, ileri teknoloji ihracatı ile bilgi ve teknolojideki insan kaynaklarının işgücü içerisindeki payı değişkenleri oldukça önem arz etmektedir. Gelişmiş AB ülkelerinde, GSYH içinde AR&GE paylarının yüksekliği dikkat çekmektedir. AB'ye yeni katılan ülkeler ve Türkiye'de ise bu oranlar, AB-27 ortalamasının altında seyretmektedir. Doğal olarak, gelişmişlik ile AR&GE harcamaları arasında doğrusal bir ilişkiden söz edilebilmektedir. İleri teknoloji ihracatının ihraç edilen mallar içerisindeki payının yine aynı şekilde gelişmiş ülkelerde yüksek olduğu görülmektedir. Bu oranlar bakımından Türkiye ise, gelişmiş ülkelerin oldukça gerisinde kalmaktadır. Tezin temel amacı yenilikçi şehirlerin gelişmekte olan ülkeler açısından ekonomi-şehir ilişkisini irdelemektir. Belirlenen problem ve amaç kapsamında yenilikçi şehirler üzerine oluşan literatür ve uygulamalardan yola çıkarak Türkiye için Yenilikçi Şehir potansiyelini ölçmek için hangi değişkenler kullanılabilir ve hangi şehirler bu değişkenler açısından daha avantaja sahiptir soruları üzerinden giderek 'Türkiye'deki Şehirlerin Yenilikçilik Potansiyelleri Nedir? araştırma sorusuna yanıt aranmış ve Yenilikçi Şehir olma potansiyeli yüksek şehirler ortaya konmuştur. Tezin hedefleri literatüre gelişmekte olan ülkelerde bilgi yoğun sektörler ile yenilikçi şehir ilişkisi ile kavramsal altyapısı konularına katkı sağlamak, dünyada Yenilikçi Şehir olarak öne çıkan şehirlerin gelişim süreçlerini değerlendirmek ve Türkiye'nin 81 şehrinin Yenilikçilik potansiyelini ölçmektir. Tez, Yenilikçi Şehir potansiyeli yüksek şehirlerin belirlenmesi, alt başlıklarda ve değişkenler bazında eksiklik ve olanakların tespit edilmesinde katkı sağlamaktadır. Böylelikle, geleceğin şehirlerinin gelişim stratejilerinin oluşumu ve ulusal kaynakların sağlıklı yönlendirilmesi konularında yeni çalışmalara ışık tutması beklenmektedir. Tezin sonuçları dünya standartları ile kıyaslandığında Türkiye'de şehirlerin çoğunun Yenilikçilik potansiyellerinin oldukça düşük olduğu görülmektedir. Ülke genelinde sosyo-ekonomik gelişmişlik seviyesi ile Yenilikçi Şehir olma potansiyeli arasında büyük ölçüde benzerlik tespit edilmiştir. Türkiye'de Yenilikçilik potansiyeli en yüksek şehrin İstanbul olduğu ortaya çıkmıştır. Ancak, literatür ve dünya örneklerine göre ülkelerin tek merkezli yenilikçi şehir anlayışlarının yerine alternatif yenilikçi şehirlere sahip oldukları görülmektedir. Bu sebeple, İstanbul'un yanında potansiyelleri yüksek olan Ankara, İzmir ve Antalya'nın gelecek çalışmalarda detaylı incelenmesi önerilmektedir.