Sosyal bilgiler dersi (4. ve 5. sınıf) öğretim materyallerinde empati becerisinin amaç, kapsam ve etkililik boyutlarında incelenmesi

Bu araştırmada, 4. ve 5. sınıf Sosyal Bilgiler öğretim materyallerinin, empati becerisi açısından amaç, kapsam ve etkililik boyutlarında incelenmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışmasına uygun olarak düzenlenen araştırmanın çalışma grubu iki bölümden oluşmaktadır: 1. Araştırmada 2004- 2005 öğretim yılında uygulamaya konulan İlköğretim Sosyal Bilgiler Programı'na göre hazırlanan, 2009- 2010 öğretim yılında Milli Eğitim Bakanlığı, Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından onaylanmış 4. ve 5. sınıf Sosyal Bilgiler öğretmen kılavuz kitapları, ders kitapları ve çalışma kitapları kullanılmıştır.2. Araştırmanın çalışma grubunu 35, 4. ve 5. sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada 7 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmada Sosyal Bilgiler öğretmen kılavuz kitapları, ders kitapları ve çalışma kitapları doküman incelemesi yöntemiyle ele alınmış, öğretmenlerle yapılan görüşmeler sonunda ses kayıtları yazıya dönüştürülmüştür. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Farklı yayınevlerinin ilköğretim Sosyal Bilgiler 4. ve 5. sınıf öğretmen kılavuz kitapları, ders kitapları ve çalışma kitaplarında sosyal ve tarihsel empati etkinliklerinin bulunduğu, sosyal empati etkinliklerinin tarihsel empati etkinliklerine göre fazla olduğu tespit edilmiştir. Farklı yayınevlerinin 4. ve 5. sınıf öğretmen kılavuz kitapları, ders kitapları ve çalışma kitaplarında yer alan metinlerde bilgilendirici metin, siz olsaydınız ne yapardınız tarzında sorular ve örnek olayların ağırlıkta olduğu tespit edilmiştir. Farklı yayınevlerinin 4. ve 5. sınıf öğretmen kılavuz kitapları, ders kitapları ve çalışma kitaplarında bulunan görsel empati etkinliklerinin sayısının yetersiz olduğu, bulunan etkinliklerin ise resim ve fotoğraf yoğunluklu olduğu görülmektedir. Farklı yayınevlerinin 4. ve 5. sınıf öğretmen kılavuz kitapları, ders kitapları ve çalışma kitaplarındaki empati becerisini kazandırmaya, geliştirmeye yönelik yöntem, teknik ve etkinliklerin soru-cevap, siz olsaydınız ne yapardınız ve drama etkinliklerinin ağırlıklı olduğu belirlenmiştir. Farklı yayınevlerinin 4. ve 5. sınıf öğretmen kılavuz kitapları, ders kitapları ve çalışma kitaplarındaki empati becerisini değerlendirmeye yönelik yöntem, teknik ve etkinliklerin yetersiz olduğu tespit edilmiştir. Öğretmenlerin sosyal empati ve tarihsel empati hakkındaki görüşleri alınarak, sosyal empati becerisi hakkında kısmen bilgi sahibi oldukları, tarihsel empati becerisi hakkında ise yeterince bilgiye sahip olmadıkları görülmüştür. Öğretmenlerin Sosyal Bilgiler dersinde empati becerisinin kazandırılmasının önemli olduğunu ve Sosyal Bilgiler dersinin bu beceriyi kazandırmada çok uygun olduğunu dile getirmişlerdir. Öğretmenler empati becerisini kazandırmak ve geliştirmek için drama ve örnek olay, değerlendirme aşamasında ise gözlem ve açık uçlu sorular gibi yöntem, teknikleri kullandıklarını; bunları seçme nedenlerinin ise empati becerisini kazandırmaya uygun olmasından kaynaklandığını ifade etmişlerdir. Öğretmenler ağırlıklı olarak Sosyal Bilgiler öğretmen kılavuz kitabı, ders kitabı ve öğrenci çalışma kitabını empati becerisini kazandırması açısından yetersiz bulmuş, bunu kitaplardaki empati etkinliliklerinin yetersizliğine bağlamışlardır. Öğretmenler empati becerisini kazandırma aşamasında karşılaştıkları sorunları öğrencilerin bencilce davranması ve empati etkinliklerinin uygulanmasındaki zorluklar olarak nitelendirmişler, bu sorunların ağırlıklı olarak öğrenciden ve aileden kaynaklandığını dile getirmişlerdir. Karşılaşılan sorunların çözümünde olaya anında müdahale ettiklerini belirtmişler, Sosyal Bilgiler ders saattin arttırılmasını ve sınıf mevcutlarının azaltılmasını tavsiye etmişlerdir. Öğretmenlerin empati sürecine girip kendilerini Talim Terbiye Kurulu üyesi gibi düşünmeleri ve bu durumda empati becerisini kazandırmak, geliştirmek ve değerlendirmek ve Sosyal Bilgiler öğretmen kılavuz kitabı, ders kitabı ve öğrenci çalışma kitabını empati becerisi açısından daha nitelikli kılmak adına neler yapacakları sorulduğunda, çok çeşitli cevaplar vermişler, sıklıkla kitaplara günlük hayatla ilişkili olaylara yer vermek, kitapları görsel açıdan zenginleştirme ve kitapların yanında ek materyaller vermek istediklerini ifade etmişlerdir.