Herbert Jansky'nin ana dili Almanca olanlara Türkçe öğretim metodu

Türkçenin yabancılara öğretimi alanında yazılan kitaplar işin tabiatı gereği daha çok yabancılar tarafından yazılmıştır. Bu yabancılardan biri de Avusturyalı Türkolog Prof. Dr. Herbert Jansky'dir. Jansky, uzun yıllar Viyana'da Öffentliche Lehranstalt fiir Orientaliche Sprachen'de Türkçe öğreticiliği yaptıktan sonra, burada elde ettiği tecrübelere dayanarak Türkçe öğretiminin birinci kademesi için 'Lehrbuch der Türlrischen Sprache' adlı eserini kaleme almıştır. İlk baskısı 1943'de yapılan bu eser gördüğü ilgiye paralel olarak 1986 yılına kadar tam 11 baskı yapmıştır. Bu tezde, esas itibariyle Herbert Jansky'nin Lehrbuch der Türkischen Sprache adlı eseri, yabancı dil öğretim metot ve teknikleri bakımından incelenmiştir. Herbert Jansky, Lehrbuch der Türkischen Sprache adlı eserini Avusturyalılara Türkçe öğretmek amacıyla Almanca olarak yazmıştır ve dolayısıyla söz konusu eserin hedef kitlesi Türkçe öğrenmek isteyen Avusturyalılar ile Almanca bilen yabancılardır. Eser hiç Türkçe bilmeyenlerin öğrenme ihtiyaçları göz önünde tutularak hazırlanmıştır. Eserde çocukların değiL yetişkinlerin öğrenilebilirlik düzeyleri esas alınmıştır. Eserin muhatabı olan yetişkinler kendi ana dillerinin gramerini en az ortaöğretim düzeyinde bilmesi gereken yetişkinlerdir. Türkçe öğretiminin cümle düzeyinde ele alındığı ve dolayısıyla küçük okuma parçalan ve diyalogların yer almadığı Lehrbuch der Türkischen Sprache, pedagojik bir gramerdir. Eserde Türkçe öğretimi toplam 82 ders olarak planlanmıştır. Türkçenin en önemli özelliği ses sisteminden sonra eklerdir. Eserde Türkçenin sondan eklemeli bir dil olmasından dolayı bu 82 dersin planlanmasında, bu iki özellik göz önünde tutulmuş ve seslerden hemen sonra belli bir sıra gözetilerek ekler ele alınmaya başlanmıştır. Eserde sıklık durumu dikkate alınarak toplam 85 çekim ve yapım ekine yer verilmiştir. Eserde her gramer kaidesinin ait olduğu yerde açıklanması prensibine riayet edilmiştir. Bu prensipler eksiz yapılar, yardımcı sesler, ekler ve kelimeleri ilgilendirdiğinden derslerin sıralanması ve değerlendirilmesi cümle teşkiline geçmek için bazı temel bilgilerin verildiği ilk üç dersten sonra eksiz yapılar, yardımcı sesler, ekler ve kelimeler çerçevesinde yapılmıştır. 446 Eserde eksiz yapılara öncelik verilmiştir. Bu yapılarla ilgili olarak en başta 'var' ve 'yok' kelimelerinin yüklem olduğu isim cümleleri ele alınmış ve daha sonra da yüklemi herhangi bir ek almayan diğer isim cümlelerine geçilmiştir, Ek öğretiminde ve eklerin sırasını tayinde ise eklerin yardımcı ses alıp almamaları önemli rol oynamıştır. Eklerin sıralanmasında yardımcı sesten başka rol oyanayan bir diğer unsur da eklerdeki çok şekilliliktir. 'Lehrbuch der Türkischen Sprache'da ilk sırada öğretilen eklerin çok şekilli olmayan ekler olduğu söylenebilir. Çok şekilli eklerde, öğrencinin bu şekilleri farklı ekler olarak görmemesi için önce ekin tek bir şekline yer verilmiş, daha sonra diğer şekillere geçilmiştir. Bu şekilde ünlüsü bakımından ince sıradan ve dar ünlülü, ünsüzü bakımından yumuşak ünsüzlü şekildir. Kuralları vermek için seçilen ömek kelimeler de bu tek şekle uygun olarak seçilmiştir. Bu kelimeler sadece ince dar ünlülü ve yumuşak ünsüzlü eklerin getirebileceği kelimelerdir. Ekin kalın sıradan şeklinin yerine ince sıradan ve dar ünlülü şeklinin tercih edilmesi, Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen yabancı öğrencinin ana dili olan Almancada kalın sıradan ünlülerden ı'nın olmaması sebebi iledir. Ekler konusunda bir diğer husus da bir kelimeye birden fazla ekin art arda getirilmesinden dolayı eklerin bir arada öğretilmesi meselesidir. İsim çekim ekleri konusunda hazırlanan gramer tablosunda bir isme getirilen çokluk eki, iyelik ve hal ekleri aynı tabloda gösterilmiş ve bu eklerden her biri öğretildikçe sırayla bu tablodaki yerlerine yerleştirilmiştir. Fiil çekiminde yer alan unsurların gösterilmesi için ise, çekimde yer alan bütün unsurları aynı anda bir arada gösteren tablolar hazırlanmış ve bu tablolarda fiilin bütün çekim şekillerinin kendisinden çıkarılabileceği fiilin olumsuz soru şeklinin çekimi verilmiştir. Fiil çekiminde her fiil çekimi için müstakil ders ayrılmış ve bunlar birbirini takip eden dersler şeklinde değil, eserin bütününe dağıtılarak her biri için yeteri kadar pratik yapılması sağlanmıştır. Kelimeler sıklık durumuna göre seçilmiştir. Bu çerçevede 2000 dolayında Türkçe kelime seçilmiş ve bu 2000 kelime toplam 82 ders arasında dağıülırak cümle içinde öğretilmeye çalışılmıştır. Gramer-tercüme metodunun esas alındığı 'Lehrbuch der Türkischen Sprache', çok çeşitli öğretim ve alıştırma teknikleri kullanılarak öğretimin tek düzelikten kurtarılmaya çalışıldığı bir eser hüviyeti arz etmektedir.