turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Yüzyıl dönümünde bir Valide Sultan: Safiye Sultan'ın hayatı ve eserleri

III. Mehmed'in 1595 yılında tahta çıkmasıyla Valide Sultan olan Safiye Sultan, dönemin en önemli karakterlerinden biri olmuştur. III. Mehmed'in validesine olan bağlılığının fazla olması Safiye Sultan'ı padişah ve onun kararları üzerinde etkin bir hale getirmiştir. Sarayda nüfuzunu artıran Valide Safiye Sultan İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth ile yakın bir dostluk kurarak ve Venedik ile temaslarda bulunarak Osmanlı sınırları dışında da etkin bir figür olmuştur. Özellikle oğlu üzerindeki etkisi sayesinde devlet kadrolarındaki azil ve tayinlerde son sözü söyleyen kişi konumuna gelmiştir. 16. yüzyılda Hürrem Sultan ile başlayan 17. yüzyılda Valide Hatice Turhan Sultan ile sona eren, kadınların yönetimde ağırlığının olduğu dönem, Valide Safiye Sultan'ı da kapsamaktadır. Hürrem Sultan, Nurbanu Sultan, Kösem Sultan ve Hatice Turhan Sultan hakkında belirli sayıda araştırma olmasına karşın, Safiye Sultan için neredeyse hiçbir müstakil araştırma yoktur. Önemli bir Valide Sultan olmasına rağmen yeterli düzeyde araştırmanın bulunmaması, bizi bu hanım sultanın hayatını çalışmaya yönlendirmiştir. Safiye Sultan çeşitli vakıflar kurmuş, camiler ve çeşitli hayır eserleri yaptırmış bir Valide Sultan'dır. Kanuni Sultan Süleyman'ın son yıllarına, Sultan II. Selim zamanına, Sultan III. Murad ve Sultan III. Mehmed'in saltanatlarına tanık olan Safiye Sultan, torunu Sultan I. Ahmed'in, Sultan I. Mustafa ve Sultan II. Osman'ın da saltanatlarına tanık olarak, takriben yarım asır sarayda bulunmuş ve döneme etki etmiştir. Şüphesiz Safiye Sultan edindiği tecrübelerle ve yaşantısıyla kudretli bir Valide Sultan olarak anılmıştır. Çalışmamızla mevcut harem literatürüne, Safiye Sultan'ın hayatı ve Valide Sultanlık dönemine ilişkin literatüre yeni bilgiler katılacağı umulmaktadır.
Erken Osmanlı Dönemi mimarisinde taçkapılar (1300-1500)

TÜRKÇE ABSTRAKT (en fazla 250 sözcük): Anadolu Türk Mimarisinde, yapıların en önem verilen unsurlarından biri taç kapılardır. Taçkapılar, genellikle cepheden çıkıntılı yan kanatlara sahip, dikdörtgen prizma şekilli unsurlardır. Taçkapılarda giriş açıklığı az ya da çok derin bir niş içine yerleştirilmiş; bu niş de dikdörtgen bir çerçeve içine alınmıştır. Ana niş adı verilen bu bölümü örten tonozlu veya mukarnaslı kavsara; nişin dış köşelerine yerleştirilen sütunçeler; nişin yan yüzleri üzerine inşa edilen mihrabıyeler; giriş açıklığının söve ve kemerleri ile kitabeler, taçkapıyı oluşturan başlıca öğelerdir. Anadolu Selçuklu döneminde, anıtsal görünümleri ve zengin süslemeleriyle ana cepheye ve hatta tüm yapıya egemen unsurlar olan taçkapılar, erken Osmanlı döneminde sadeleşmiştir. Bu dönemde taçkapılara, daha çok camilerde yer verilmiştir. En görkemli ve gelişim çizgisinin en iyi şekilde takip edilebildiği taçkapılar, camilerin harim kuzey taçkapılandır. Camilerin yan cephelerindeki taçkapılar; avlu taçkapılan ve diğer yapı türlerine ait taçkapılar, harim kuzey taçkapılanna oranla daha küçük boyutludurlar. Erken Osmanlı dönemi taçkapılan, ana hatlarıyla Selçuklu dönemi taçkapılanna benzemekle birlikte, boyutlan, oranlan ve unsurlannın biçimleri açısından önemli farklılıklara da sahiptir. Camilerde son cemaat yerlerinin önem kazanması, taçkapılarm boyutlannı büyük ölçüde etkilemiştir. Taçkapı unsurlannın biçimlerinde, yeni arayışlar dikkati çekmektedir. Erken Osmanlı dönemi taçkapılanm en önemli kılan özellikleri, boyutlan ve biçimleri açısından düzenli bir gelişim çizgisi izlemeleri ve bu yönleriyle yapılann tarihlendirilmesi konusunda çeşitli veriler sunmalandır.
11.-15. yüzyıllar arasında Bizans mimarlığında Aristokrat konutları

Erken dönem Hıristiyan toplumu hala Antik Çağ'dan miras kalan güçlü bir kamusal karaktere sahiptir. Orta Bizans dönemi toplumunda günlük yaşam ve aile kavramına duyulan ilgi gittikçe daha özel bir durum haline geldi. Bununla birlikte, bu olgu konut mimarisine de yansıtılmıştır. Geç Antik Dönem boyunca, yayvan bir plana sahip ve peristilli avlusu olan aristokrat konutlar inşa etme geleneği terk edilmiş, bunun yerine evler daha özel ve kendi içine kapalı bir görünüm kazanmıştır. 11. yüzyıldan sonra ortaya çıkan yeni bir aristokrasi, sarayların inşasında tek bloklu ve müstahkem görünüşlü bir yapıyı tercih etmeleriyle kendine özgü karakterini ortaya koymuştur. Bizans'ın son yüzyılları boyunca, 'hane' veya 'oikos', aristokrasi için gücün, sosyal statünün ve ailenin devamlılığının bir sembolü olarak kabul edilmiştir. Bu tez, 11. yüzyıldan sonra Bizans aristokrasisinin ortaya çıkışını, doğasını ve bir kurum olarak oikos'un önemini incelemektedir. Bunu, çağdaş yazılı kaynakların analizi ile birlikte mevcut arkeolojik kalıntılara dayanarak, aristokrat konutlarının araştırılması takip etmektedir.
Kırım hanlarının imar faaliyeti ve mezar taşları

'Kırım Hanlarının İmar Faaliyeti ve Mezar Taşları' adlı tezim Kırım ve Kırım dışındaki başta Rumeli ve Rodos olmak üzere- kaynaklarda geçen ve ulaşabildiğim Kırım Hanedanına ait bütün mimari eserleri içermektedir. Yaptığım bu çalışmada, Hanedan mensuplarının ölüm yerleri ve mezar taşları kaynaklardan ve saha incelemelerinden tek tek araştırılıp, bugün mevcut olanların orijinal resim ve kitabe metinleri aktarılmıştır. Tezim üç bölümden oluşmaktadır: 1. Giriş bölümünde Kırım Hanlığı, tarihi bir çerçevede incelenmekte ve Kırım Hanlarının Hanlık dönemlerini ve müddetlerini gösteren bir liste verilmektedir. 2. Bölüm tarihi kaynaklar ve değişik arşivlerdeki kayıtları içermektedir. Bu kayıtlar beş ayrı başlık altında değerlendirilmiştir: 2.1) Hanlara sağlanan ödenekler 2.2) Kırım Hanedanı tarafından kurulan vakıflar 2.3) Hanların Kırım dışındaki sürgün ve ikamet yerleri 2.4) Kırım Hanlarının imar faaliyetleri 2.5) Hanların ve aile fertlerinin mezar taşları. Son iki başlık ve katalog kısmını oluşturan üçüncü bölüm birbirlerini tamamlamaktadır. Katalog kısmının ikinci bölümü mimari eserlere ayrılmıştır. Tezimde yer alan eserler tek tek yerinde incelenmiştir ve mümkün oldukça planlarıyla aktarılmıştır. Katalog kısmının ikinci bölümü Hanedanın mezar taşlarını içermektedir. Her mezar taşı süsleme ve üslup bakımından incelenmiş, biri Farsça diğerleri Osmanlı Türkçesi olan kitabelerin transkripsiyonları verilmiştir. Tezde 9 çizim, 6 estampaj, 135 resim ve Kırım Hanlarına ait olan bir şecere bulunmakta; ayrıca Kırım ve Rumeli'yi gösteren iki harita yer almaktadır.
Anadolu Selçuklu devri çini mozayik mihrapları

ANADOLU SELÇUKLU DEVRİ ÇİNİ-MOZAYİK MİHRAPLARI İbadet edilen mekanda, ibadet yönünü gösteren mihraplar, yüzyıllarca Türk İslam sanatında önem verilen bir yer olmuştur. Anadolu'da Selçuklular döneminde yapılmış olan ve yapıldığı dönem ile adeta bütünleşen çini mozayik mihraplar camii, mescit, medrese ve türbe olarak adlandırılan yapılar içinde bulunmaktadır. Anadolu dışında erken İslam sanatında bugün bilinen en erken tarihli çinili mihrap 9. yüzyıla tarihlenen Tunus'ta Kayrovan Şeydi Ukba Camii'nin mihrabıdır. Bu mihrabın kemerindeki çiniler kahverengi, kırmızı, sarı ve turuncu renkte lüster tekniği ile işlenmiştir. İran'da Büyük Selçuklu devrinde 13. yüzyılın ilk yarısında başlayan lüster çinili mihraplar Selçuklu devrinin getirdiği bir yenilik olmuştur. Ancak çini mozayik mihrapların ilk örnekleri İslam dünyasında ilk kez Anadolu Selçuklularında görülmektedir. Bu nedenle Selçuklu devri çini mozayik mihrapları Anadolu'nun İslam mimarisine getirdiği büyük yenilik olarak dikkat çekmektedir. Anadolu Selçukluları'nın yapmış oldukları çini mozayik mihrap formlarının erken İslam sanatından etkilenerek şekillendiği Samarra'daki isimsiz bir mihrap (8. yüzyıl) örneğinden anlaşılmaktadır. Selçuklu çini mozayik mihraplarda esas çini, sahte, kakma, ajur, lüster ve sıraltı teknikleri kullanılmıştır. Ayrıca mihrapların süsleme repertuvarlarında kullanılan geometrik, bitkisel ve yazı kompozisyonlarının büyük çoğunluğu Anadolu'nun farklı dönem ve bölgelerine dağılmış olan mihraplar ile değişik yapı ve malzeme üzerinde de tekrarlanmış olması bir yandan bezeme geleneğindeki bütünlüğü ortaya koymakta, diğer yandan dönem ve bölgeler arasındaki bağlantıyı gözler önüne sermektedir. Çini mozayik mihrapların bezemelerinde genel olarak sonsuz kompozisyonlar yer almıştır. Söz konusu kompozisyonlarla geometrik desenlerinin bitkisel ve yazıya oranla daha fazla yer tutması ise bu kompozisyonların akıcı, sınırsız ve yenilenme özelliklerine, temel geometrik şekillerin İslam sanatı içinde taşıdıkları kozmik anlamlar ile bazı felsefi ve dini kavramlara bağlanmaktadır. Ayrıca bezemelerin büyük çoğunluğunun Doğu-İslam ülkelerindeki çeşitli yapı ve değişik malzeme üzerinde, Anadolu'dan önce kullanılmış olması da Anadolu Selçuklu çini mozayik mihraplarında bulunan çini motiflerindeki Türk-İslam geleneğinin etkisini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, Anadolu'da yeni olan, mihraplarda ilk kez çini mozayik tekniğinin uygulanmış olmasıdır. Mihraplarda çini mozayik tekniğinin kullanılması Anadolu Selçuklu döneminin bir buluşu olarak tarihe damgasını vurmuştur. Böylece çini mozayik mihrapları İslam mimarisine kazandıran Anadolu Selçukluları tarihte ilk kez Türk İslam sanatı içinde ve doğudan batıya geniş bir coğrafyada yüzyıllarca devam eden önemli bir geleneğin temsilcisi olmuşlardır.
Dokuma sanatlarından minyatüre Türk kültüründe at

Tarihsel süreç içerisinde simgesel anlamları içeren birçok şekiller, damgalar ve bu şekiller içerisinde bulunan hayvan motifleri, özellikle de at motifleri, gelenek, görenek, inanç, din, doğa olayları, insanların içinde bulundukları ruh halleri gibi birçok etkenlerden dolayı yaşadıkları dönemi yansıtan motifler oluşturmuşlardır. Tarih öncesi dönemlerden bu yana, insanın var olmasıyla birlikte doğan ve gelişen bu simgeler günümüze kadar gelen ve aynı anlamları içeren fakat dönemlere göre biçimsel olarak farklılaşarak hemen hemen her dönemde karşımıza çıkmaktadır. Orta Asya'dan Anadolu'ya kadar uzanan coğrafyada bulunan sanat, din, inanç, töre, edebiyat, sosyoloji, psikoloji gibi kültür ürünlerinde yer alan at Türk mitolojisinde ve Türk Sanatlarının hemen her dalında karşımıza çıkmaktadır ve bu at motifi süslemenin de ötesinde, menşeisi tarih öncesine dayanan kültürel, dini, felsefi, sosyal ve mitolojik boyutlarıyla toplumun yaşam biçiminde büyük rol oynar. At motiflerinin petrogliflerden ve Türk edebiyatından dikili taşlara, kurganlardan at heykel formlu mezar taşlarına, dokuma sanatlarından seramik, çini levhalar ve minyatüre kadar birçok sanat dalında yer almaktadır. Antik dönem, Ortaçağ ve sonraki dönemlerde de önemli bir sembol olarak kullanılan at motifini Orta Asya Türklerinin birçok eşyalarında ve sonraki dönemlerde de görmekteyiz. Özellikle Büyük Selçuklu dönemi ve Anadolu Selçuklu dönemleri seramik ve çini levhalarında ve Osmanlı dönemi minyatürlerinde sıkça at motifine rastlamaktayız. At, aynı zamanda hükümdarlık gücünü simgelemiş ve birçok hükümdarların atlı tasvirleri sikkeler üzerinde de yer aldığını görmekteyiz. Görülüyor ki at Türklerin savaştaki üstün başarılarının vazgeçilmez, Türk kültürünün en önemli parçası olmuştur.
Nitelik olarak kitsch

Sanatta köklü değişimlere neden olan modernite, sanatçı, sanat yapıtı ve alımlayıcı giriftliğinden doğan pek çok problematiğin zeminidir. Alımlayıcı faktöründen kitlesel beğeniye, orijinal yapıttan, sahici durmayan fakat sanatmış gibi görünen üretimlere değin işgal edilmiş söz konusu zeminde karşımıza çıkan 'Kitsch' olgusu, sanatın tüketilmesi hali olarak önem arz eder. Bu bağlamda hazırlanmış olan 'Nitelik Olarak Kitsch' isimli tez çalışmasında sanatçı üretiminde bir zorunluluk, sanat alımlayıcısının tüketiminde bir ihtiyaç olarak beliren 'Kitsch' kavramını tartışmaya açmak kaçınılmaz olmuştur. Üretilmiş olan yapıtların sanat değerini sorgulayarak meta değerinin etki alanını daraltmak; alımlayıcı farkındalığını geliştirerek kitsch'i bir ihtiyaç olmaktan çıkarmak; sanatsal etik çerçevesinde sanatçı öznelliğini savunmak yapılmış olan tartışmanın çatısını ve araştırmanın yönünü belirlemiştir. Elde edilen veriler ışığında 'Kitsch', bir sorun olmaktan ziyade, sanatın sosyo-kültürel dinamiği ve ekonomi-politik işlevi hakkında pratik bir çözüm arayışı olarak karşımıza çıkmaktadır. Teorik anlamda 'Kitsch', yüksek sanat ile düşük beğeni arasındaki etik-estetik bir problem olarak tartışılmaya devam edeceğe benzemektedir...
Anadolu'da Selçuklu Çağı cami ve mescit mimarisi

Türklerin 1071 yılında Malazgirt Zaferi ile sonuçlanan başarısı üzerine Anadolu toprakları bu savaşa katılan Beylere ve Komutanlara ikta olarak hediye edilmiştir. Bunun üzerine Anadolu coğrafyasında Ahlatşahlar, Artuklular, Çaka, Çubukoğulları, Danişmendliler, Dilmaçoğulları, İnaloğulları, Mengücekliler ve Saltuklular gibi Beylikler kurulmuştur. Bu Beylerden biri de hiç şüphesiz Süleyman Şah olmuştur. Malazgirt Savaşı'nda gösterdiği büyük yararlılıklar O'nu Anadolu topraklarında söz sahibi yapmıştır. Böylelikle 1071 yılından 1308 yılına kadar geçen toplam 237 yıllık sürede Anadolu'da Türk varlığı başlamıştır. Bir başka deyişle çeşitli soyadlarıyla Orta Asya bozkırlarında başlayan serüven zaman içinde İslamla şereflenmiş ve Selçuklu namıyla İran, Irak ve Suriye'den Anadolu coğrafyasına taşınmıştır. Bu tarihi, siyasal, sosyal, kültürel ve ticari serüven 21. yüzyılda halen daha Anadolu'da Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile devam etmektedir. Zaman zaman kendi aralarında, bazı zaman ise özellikle Bizans ile geçen savaşlı yıllardan sonra Anadolu Selçukluları en verimli çağını 13. yüzyılda geçirmiştir. Siyasi başarılar bu dönemde elde edilmiş, topraklar genişletilmiş, ekonomi güçlendirilerek halkın yaşam kalitesi artırılmış, fen ve edebiyat alanlarında deha isimler yetiştirilmiş, mimari alanda atılımlar yapılmıştır. Ancak 13. yüzyıl ortalarında kaybedilen bir savaş bu gelişmeye dur demiş ve Moğolların Anadolu topraklarındaki istilasına sebep olmuştur. Yüzyılın sonu tamamen hüsranla geçmişş, 14. yüzyıl başlarında 1308 yılında ise devlet yönetimi tamamen iflas etmiştir. Böylece Anadolu'da artık resmen İlhanlı hakimiyeti başlamıştır. Yukarıda kısaca anlatılmaya çalışılan Selçuklu öncesi Birinci Dönem Anadolu Beylikleri olarak nitelendirdiğimiz dönem ile Selçuklu Devleti tarafından yaptırılan dini ibadet alanları tezin ana çalışma konusunu oluşturmuştur. İbadet alanlarının en önemlilerini camiler ve daha sonra mescitler meydana getirmiştir. Bunlara diğer yapı türleri olan medrese, kervansaray, zaviye, hanikah, köşk ve tersanelerdeki mescitlerde ilave edildiğinde 1071- 1308 yılları arasında namaz kılınan her yer çalışma kapsamına dahil olmuştur. Bu çalışma ile söz konusu cami ve mescitlerin mevcut durumları tespit edilmiş, plan-mimari-süsleme açısından detaylı olarak incelenmiş ve Türk-İslam mimarisindeki yerleri tespit edilmeye çalışmıştır. Kendilerinden önceki mimari gelişimden aldığı etkiler ile kendilerinden sonrakileri etkileme süreçleri değerlendirilmiştir. Çalışmanın tüm verileri çağdaş kaynaklar, arşiv belgeleri, fotoğraf ve çizimlerle desteklenmiştir.
Lesing'in Laokon'unda sanatların bağımsızlığı

Lessing'in Laokoon'unda sanatların bağımsızlığı, Gotthold Ephraim Lessing'in 1766 senesinde kaleme aldığı Laokoon oder Über die Grenzen der Malerei und Poesie adlı eseri üzerinden sanat dallarının özerkliğini ve bu özerklik içerisinde onların kendilerine özgü yasalarını incelemektedir. Tezin amacı 18. yüzyılda edebiyat ve sanat eserlerinin yaratılmasında onların sınırlarını belirleyen bir takım kurallar olduğu ve bu kurallar sayesinde ancak bağımsız sanat eserlerinden söz edilebileceğini vurgulamaktır. Bu amaçla yer yer Lessing'in Laokoon'undan uzun alıntılara yer verilecek, tarih içerisindeki örneklerinden yararlanılacaktır. Tez, düşünce seyri açısından tarihsel bir izlek üzerinde önce Laokoon eserinde öne sürülen iddiaların kendinden önceki temsilcilerine yer vererek dönemin düşünce dünyasına ve sanat anlayışına dair bazı ipuçları sunacaktır. Bunu, eserdeki örneklerden hareketle sanat dallarının özgünlüğünü belirleyen sınırların ve kuralların, resimsel şiir yahut şiirsel resim gibi karmaşaların önüne geçilmesinde ne denli önemli ve vazgeçilmez olduğuna yönelik bir çalışma izleyecektir. Ardından 18. Yüzyıl Almanya'sı ile Yunanlılık ilişkisi üzerinde durulacak, Aydınlanma Döneminde Laokoon'un edebiyat ve sanat çevrelerinde nasıl yankı bulduğuna, dönemin ruhuna yönelik Laokoon Tartışmaları'nın nasıl şekillendiğine ve önemine dair bir sonuca varılacaktır.
Anadolu Selçuklu Devri Kayseri yapılarında taş süslemeciliği

Jüri: Yrd. Doç. Dr. Hüseyin YURTTAŞ Kayseri, İç Anadolu'nun tarihi kentlerinden biridir. Selçuklu hakimiyeti ile Anadolu'nun en önemli merkezlerinden biri olmuş, çok sayıda sivil ve dini mimari esere kavuşmuştur. Bu dönemde, Anadolu sanatında görülen ve bütün İslam aleminde eşine az rastlanan verimlilik Kayseri'de kendini açıkça hissettirmektedir. Kayseri'deki Anadolu Selçuklu yapılarında zengin bir dekorasyon göze çarpar. Bu dekorasyonun büyük bir kısmını da taş tezyinat oluşturur. Geometrik, bitkisel, figürlü plastik ve yazının kullanıldığı süslemelerde Anadolu Öncesi Türk Sanatı ve İran Sanatı'nın etkileri de görülebilmekte; ancak bu etkiler taş üzerinde Anadolulu kimliğe büründürülerek verilmektedir. Anadolu Selçuklu Devri Kayseri yapılarının taş tezyinatı zengin bir çeşitlilik taşır. Tezyinatta, Anadolu Selçuklularının dünya görüşünü hissedebilmek mümkün olduğu gibi, sanatkarların şahsi hayal ve tasavvurlarını da sezebilmek mümkündür. Anadolu Selçuklu eserlerinde ön cephenin daima önemle belirtilmiş olması ve bu cephede yer alan taç kapının tezyinatın ağırlık noktasını teşkil etmesi, Kayseri yapılarında da görülmektedir. Anadolu Selçuklu çağı, cami, medrese, türbe, köşk ve kervansaray gibi yapılarında taçkapı başta olmak üzere; mihrap, sütun, sütun başlıkları, kemerlerde görülen Anadolu Selçuklu klasik üslubu ile beraber taş tezyinatta Kayseri yapılarında, bu yöreye özgü özellikler de görülmektedir. Bunlardan en önemlisi süslemeyi oluşturan motiflerin çift konturlu olarak ele alınmış olmasıdır. Bir diğer önemli yan ise, kitabelerin açık renk malzeme üzerine yazılmasıdır. Anadolu Selçuklularının başkenti Konya'dan sonra ikinci derecede önem arz eden Kayseri, bu önemi gereği çok sayıda Anadolu Selçuklu eserine sahiptir. Dolayısıyla Kayseri'deki Selçuklu eserleri diğer bölgelerdeki aynı dönem eserlerini, plan ve mimaride etkilediği gibi, süslemede ve taş tezyinatta da etkilemiştir. Bu bakımdan Kayseri'deki Anadolu Selçuklu Devri eserleri Türk sanatı için de önemli bir yere sahiptir.
Çankırı Osmanlı Dönemi mezar taşları

Çankırı şehir merkezindeki mezarlıklar, hazireler ve türbeler ve müzede bulunan Osmanlı dönemine ait mezar taşlarının tespiti ve tescili bu çalışmanın konusunu teşkil etmektedir. Konu ile ilgili daha önce herhangi bir bilimsel araştırma bulunmaması, bu çalışmanın önemini ortaya koymaktadır. Araştırmaya, Çankırı il merkezinde bulunan örneklerin tespiti ile başlanmıştır. Bu bağlamda mezarlıklar, hazireler, türbeler ve müzede saha çalışması yapılmıştır. Saha çalışmasında eserlerin fotoğrafları çekilmiş, ölçüleri alınmış, kısa tanımları yapılmıştır. Saha araştırmasından sonra konu ile ilgili kaynaklar incelenmek üzere çeşitli kütüphanelerde tarama yapılarak, kullanılacak kaynaklar tespit edilmiş; böylece tezin yazım kısmına geçilmiştir. Tezin birinci bölümü olan giriş kısmında konunun amacı ve önemi ortaya koyularak, sınırlandırılması yapılmış; kullanılan kaynaklar tanıtılmış; çalışma yöntemi hakkında bilgi verilmiş; Çankırı'nın kısa tarihçesi aktarılmıştır. İkinci kısmı oluşturan 'Türklerde Defin, Mezar ve Mezar Taşı Geleneği' başlığı altında İslam öncesi ve sonrası dönemlerde, Türk medeniyetlerinde ölü gömme adetleri hakkında bilgi verilmiş, Osmanlı dönemi mezar ve mezar taşı sınıflandırması aktarılmıştır. Çalışmanın üçüncü kısmı olan 'Katalog' bölümünde; Sarı Baba Mezarlığı, İmaret Mezarlığı, İmaret Cami Haziresi, Karataş Cami Haziresi, Şeyhoğlu Cami Haziresi, Şeyh Kasım Türbesi ve Çankırı Müzesi'nde bulunan örneklerin, tipleri, malzemeleri, boyutları, kitabeleri, tarihleri ve süslemeleri hakkında bilgiler verilmiş; fotoğraf ve çizimleri verilmiştir. Dördüncü kısım olan 'Değerlendirme' bölümünde mezar tipolojisi, mezar taşı tipolojisi yapılmış; mezar taşları, başlık, malzeme, kitabe, tarih cinsiyet, süsleme bakımından değerlendirilmiştir. Beşinci bölüm olan 'Sonuç' kısmında çalışmanın sonucunda ulaşılan bilgiler verilmiş ve çalışma sonuçlandırılmıştır.
Anadolu Selçuklu Dönemi Konya yapılarında taş ve tuğla süsleme

Jüri: Yrd. Doç. Dr. Hüseyin YURTTAŞ Anadolu Türk-İslam Devri yapılarındaki taş ve tuğla süsleme genel özellikler yanında, bölgesel özellikler de gösterir. Bugüne kadar taş ve tuğla süsleme ile ilgili sanırlı sayıda araştırma yapılmıştır. Bu konuda yaptığım çalışma Konya'daki XIII. Yüzyıl eserlerindeki tezyinatın gelişimi ve Konya'ya has özelliklerin ortaya çıkarılmasını amaçlar. Anadolu'da yerli malzemenin taş olması sebebiyle taş malzeme ağırlıklı olarak kullanılmıştır. Bunun yanında dayanıklılık özelliği de tercih sebebidir. Taş malzeme, dini yapılar başta olmak üzere diğer gruptaki yapılar ile pencere, kemer, kubbe, tonoz, minare gibi mimari elemanlar üzerinde kullanılmıştır. Anadolu'daki tuğla malzeme üzerindeki örnekler ise İran bölgesi Büyük Selçuklu eserleriyle bağlantı içindedir. Taş malzeme üzerindeki motifler öncesi ve sonrası olan zengin bir uzantıya sahiptir. XIII. yüzyıl, Türk mimarisi için altın bir çağdır. Bu dönemde süsleme büyük bir gelişim kateder. XIII. yüzyılın ilk çeyreğine kadar olan dönem içinde süsleme şeritlerinde boşluk-doluluk dengesi gözetilmiş, geometrik motifler sıkça kullanılmıştır. Dönemilerledikçe geometrik ve bitkisel örnekli şeritler dengelenmeye başlamış, XIII. yüzyılın son yarısında ise bitkisel motifli örnekler ağırlık kazanmıştır. Anadolu'nun her bölgesi süslemede kendine özgü biçimlere sahiptir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki eserlerde iki renkli taş süslemeciliği ile zengin tezyinatının etkileri görülür. Bu etkiler, Konya eserlerinde kullanılmıştır. Yapılan çalışmada süslemenin kronolojik gelişimi malzeme açısından verilmektedir. Ayrıca XIII. yüzyıl Anadolu Selçuklu Devri Konya eserlerindeki geometrikten bitkisel motiflere geçiş döneminin örneği somut bir şekilde Türk Sanatı içerisindeki yeriyle beraber sunulmuştur.
Batılılaşma sürecinde Osmanlı tezhip sanatı (1789-1922)

19. yüzyıl tüm dünyada değişimin yaşandığı bir dönem olmuştur. Avrupa, Asya, Uzakdoğu ve Amerika kıtası kendi yapısına ve durumuna göre bir değişim sürecinden geçmişştir. Ortak payda, bunun çok çetin ve sancılı yaşanmasıdır. Bu yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu, Batı ile ilişkisini Batılılaşmaya dönüştürmüş ve güç kaybının etkilerini en ağır şekilde yaşamıştır. Osmanlı sanatı da değişimin içinde yer almış hatta, bu değişimin en çarpıcı ifadelerinin gerçekleştiği bir alan olmuştur. Batılılaşmanın başlangıcı elbette ki Sultan III. Selim dönemi değildir. Ancak Batılılaşmanın kurumsallaşmasının adımı onun döneminde atılmıştır. Sultan III. Selim'in saltanatının başlangıcı olan 1789'dan, Osmanlı İmparatorluğu'nun tarih sahnesinden çekildiği 1922 yılına kadar olan tezhip örnekleri araştırma konusu olarak seçilmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun en uzun ve en hızlı yüzyılındaki tezhip sanatının değerlendirmesi hem sanat tarihi hem de sosyal ve siyasi tarih açısından yapılmaya çalışılmıştır. Bu çalışma ile süreç içindeki tüm tezhipli eseler, işçilik kaliteleri, kullanılan motifler, el yazma türleri ayırd edilmeden bir bütün olarak ele alınmıştır. Yurtiçi ve yurt dışındaki çeşitli koleksiyonlar taranırken kesin tarihli olanların seçilmesine özen gösterilmiştir. 19. yüzyıl tezhip sanatının değişimi ile ilgili hem genelde hem de özelde bilgi birikimine ulaşılmasına gayret edilmiştir. Çoğu genel kabullerin doğruluk payları da sonuçta tartışılır hale gelmiştir. Dönemin kültürel, sosyal ve siyasi tarihi ile ilgili verilerin tezhip sanatında karşılığının olup olmadığı yönünde de bir değerlendirme yapılmaya çalışılmıştır. Osmanlı tarihinde, Kırım Savaşı, II. Meşrutiyet gibi önemli mihenk noktalarının etkileri izlenebildiği gibi, sosyal alandaki değişimin yansımaları da yorumlanmaya gayret edilmiştir.