Bireylerde kariyer algısı ve örgütlerde yetenek yönetimi uygulamalarının çalışanların öğrenilmiş çaresizlik davranışı üzerindeki rolü

Günümüzde bireyler yaşamlarının önemli bir kısmını çalışarak geçirmektedir. Bireylerin çalışma hayatlarına ayırdıkları süreler arttıkça meslekleri sadece hayatta kalmaları için maddi bir birikim sağlama aracı olmaktan çıkmış ve bireylerin en önemli kendini gerçekleştirme unsurlarından biri haline gelmiştir. Bireylerin hayatlarında, yaptıkları işin ve içinde bulundukları örgütün artan önemi bireylerin beklentilerinin karşılanmamasından kaynaklı sorunları da giderek arttırmıştır. Bu sorunlardan biri; birçok çalışanın çalışma hayatında karşılaştığı fakat yeteri kadar bilinmemesi nedeniyle bireylerin ve örgütlerin farkına varamadığı ve çözümsüz kalan psikolojik bir unsur olan öğrenilmiş çaresizlik davranışıdır. Genel bir ifadeyle çalışma hayatından kaynaklı öğrenilmiş çaresizlik davranışı bireyin çalışma hayatında karşılaştığı olumsuzluklar nedeniyle çaresizliği öğrenmesi ve içinde bulunduğu olumsuz durumu değiştiremeyeceği düşüncesine kapılarak değiştirebileceği ve kontrol edebileceği durumlar karşısında otomatiklik kaybı yaşayarak bilinçsiz ve iradesiz şekilde pes etme davranışı sergilemesidir. Çalışma hayatında bu tür davranışlarla ilişkili olabilecek birçok faktör ya da durum bulunmaktadır. Örgütlerin yetenek yönetimi ve bireysel kariyer uygulamalarına ilişkin çalışanların algısı da bu faktörler içinde yer almaktadır. Bu bağlamda bu çalışmada; çalışanların, örgütlerin yetenek yönetimi uygulamalarına ilişkin algısının ve bireysel kariyer algısının öğrenilmiş çaresizlik davranışı üzerinde etkili olup olmadığı araştırılacaktır. Çalışma amacı doğrultusunda tasarlanan araştırma özel bir denetim firmasında görev yapan 170 çalışan üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın ilk üç bölümünde, bahsedilen ilişkilerle ilgili teorik altyapı oluşturulmaya çalışılmıştır. Araştırmanın son bölümü olan dördüncü bölümde ise; bireysel kariyer algısı, yetenek yönetimi uygulamaları algısı ve çalışanların öğrenilmiş çaresizlik davranışı arasındaki ilişkiyi belirlemek için bir uygulama örneğine yer verilmiştir. Ayrıca son bölümde sosyo-demografik değişkenlerin bireysel kariyer algısında, yetenek yönetimi uygulamaları algısında ve çalışanların öğrenilmiş çaresizlik davranışında bir farklılık yaratıp yaratmadığı araştırılmıştır. Araştıma bulguları, araştırmanın konusunu oluşturan bireysel kariyer algısı, çalışanların yetenek yönetimi uygulamalarına ilişkin algısı ve çalışanların öğrenilmiş çaresizlik davranışı arasında ilişki olduğunu ortaya çıkarmıştır. Araştırma sonuçları; çalışanların yetenek yönetimi uygulamalarına ilişkin olumlu algısının yükselmesinin, öğrenilmiş çaresizlik düzeylerini azalttığı; çalışanların yetenek yönetimi uygulamalarına ilişkin olumlu algısının yükselmesinin kariyer algısını arttırdığı; çalışanların kariyer algısının yükselmesinin öğrenilmiş çaresizlik davranışı düzeyini azalttığı sonucunu ortaya koymuştur. Ayrıca gerçekleştirilen analiz sonuçları, çalışanların kariyer algılarının yetenek yönetimi uygulamalarına ilişkin algıları ile öğrenilmiş çaresizlik davranışları arasındaki ilişkide 'kısmi aracı değişken' olduğu yönündedir.