Sınır bölgelerinde girişimcilik ve yerel gelişme: Keşan örneği

Küreselleşen dünyada, kalkınma için kabul edilen kabuller hızla değişikliğe uğramaktadır. Sınırların ortadan kalkması ile hem şehirlerin rekabet etmesi zorunluluğu hem de birlikte çalışmanın gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda, diğer bölgelerden farklı olan ve bu farkları iyi yöneten şehir ve bölgeler öne çıkmaktadır. Kalkınma için sadece yöreye ait özelliklerin var olması değil, aynı zamanda bu farklılıkları ve ihtiyaçları fark eden ve çözüm için çalışan girişimcilere de ihtiyaç vardır. Bu tezin hazırlanmasındaki temel amaç, girişimciliğin yerel gelişmeye etkisinin bir sınır kenti olan Keşan örneğinde incelenmesidir. Bölgeler, bölge dışındaki fırsatlar ve tehditler bakımından birbirinden farklıdır ve kalkınma stratejileri oluşturulurken de bu yöreye özgü özelliklerin göz önüne alınması gerekmektedir. Artık gelişmeye dair unsurların her bölge için geçerli olmadığı anlaşılmıştır. Daha önceki bölgesel kalkınma politikalarında işgücü, pazar ve hammadeye yakınlık önemli iken yeni bölgesel politikalar sosyal ilişkiler, kurumlardan oluşan yapıya dikkat çekilmektedir. İçsel Büyüme Kuramı, 1990'larda ortaya çıkmıştır. İçsel Büyüme Kuramı, ekonomik büyümenin dışsal değil de ekonomik sistemin içsel bir sorunu olduğunu vurgulamaktadır. Ortaya çıkış nedeni, sermaye akışının az gelişmiş ülkeleri kalkındırmada yetersiz kalması ve klasik teorilerin bu gelişmeyi açıklayamamasıdır. İçsel Büyüme Kuramı, gelişmede beşeri sermayenin, bilginin paylaşılmasının, yenilik yapmanın önemine dikkat çekmektedir. Girişimci; ihtiyaçları ve fırsatları fark eden, üretime-ürüne-sürecin yönetimine-pazarlamaya yenilik getiren ve cesaretiyle işe başlayan kişidir. Girişimcilik artık sermaye, emek, hammaddeden sonra dördüncü üretim faktörü olarak görülmektedir. Ürüne, üretime, pazarlamaya değer katan; yaratıcılığıyla, yenilikçi fikirleriyle girişimcidir. İş yaratan ve geliştiren kişi veya firma, istihdama katkıda bulunur, gelir artışı sağlar, mali kaynak yaratır, toplum için olumlu rol model olur. Tüm bunlar da girişimcinin yerel gelişmeye olumlu etkisinin sonuçlarındandır. Avrupa Birliği üye ülkeleri ve aday üye ülkeleri de girişimciliğin geliştirilmesi, girişimcilerin birbiriyle ilişki kurması, üniversite-kamu sektörü-özel sektör arasında ilişki kurulması amacıyla projeleri desteklemektedir. Sınırlar, ulus devletin koruyucusudur. Sınırlar çeperde olmanın çoğunlukla olumsuzluklarını yaşamıştır ve devlet müdahalesiyle geliştirilmeye çalışılmıştır. Fakat küreselleşme süreciyle birlikte ilk olarak ulus devletlerin metropoliten alanları küreselleştiği için bu alanlar ulus ekonomisinden kopmuştur. Bu süreçte gözler sınır bölgelerine çevrilmiştir. Avrupa Birliği sınırları ortadan kaldıran, ortak hedefler doğrultusunda birlikte çalışan bir yapılanmadır. Her ne kadar Avrupa Birliği ülkeleri arasında sınırlar ortadan kalkmış olsa da üye ülke çeperlerindeki görece daha az gelişmiş bölgeler varlığını sürdürmektedir. Avrupa Birliği de sınırların bu geri kalmış durumuna işbirlikleri kurarak ve projeler yaratmayı teşvik ederek çare bulmaya çalışmaktadır. Türkiye'de sınır ötesi işbirliklerinin ilk kurulduğu şehir ise Edirne'dir. Bu tezin hazırlanmasındaki amaç, girişimciliğin yerel ekonomiye etkisinin belirlenmesidir. Edirne, Türkiye genelinde sınır ötesi işbirliği faaliyetlerinin ilk başladığı yerleşimdir ve projeler yoluyla ortak çalışmalara devam edilmektedir. Edirne İlinin Keşan İlçesi; İstanbul-Tekirdağ-Yunanistan ulaşım aksı üzerinde bulunmaktadır. Keşan'ın Yunanistan'dan özellikle cumartesi günleri yoğun olarak alışveriş amaçlı ziyaretçi alması, girişimcilerin bu avantajı fark edip seçenek ve ihtiyaçlar üzerine yoğunlaşması, fonlardan yararlanmadan işlerini geliştirmeleri, çeşitli kuruluşların bu fırsattan daha fazla yararlanmak sebebiyle çalışmalar yapması; çalışma alanı olarak Keşan'ın seçilmesinde etkili olmuştur. Çalışma süreci, yazılı basın araştırması ve belirlenen gişimcilerle yapılan derinlemesine görüşme tekniği olmak üzere birbirini destekleyen ve geliştiren iki aşamadan oluşmaktadır. Yazılı basın araştırmasından; Keşan'daki kişi ve kurumların yörenin fırsatlarının farkında olduğu, bu grupların birlikte çalışmanın önemine inanıyor olduğu, sınır ötesi ticari faaliyet gösteren kişi ve firmaların Keşan'ın gelişimine etkisi olduğu çıkarımı yapılmıştır. Derinlemesine görüşme tekniğinde asıl amaçlanan standart veri yerine daha detaylı, kişilere ve sürece dair bilgilerin toplanması olduğu için kantitatif araştırma yöntemi yerine kalitatif araştırma yöntemi seçilmiştir. Araştırmacının Keşanlı olması ve çalışma süreci boyunca sürekli olarak Keşan'da bulunup burada çalışması araştırma sürecini kolaylaştırmıştır. Bu durum, girişimcilerin görüşmeye daha kolay ikna olmasına imkan tanımış ve araştırmacının süreci bir bütün olarak ele almasını sağlamıştır. Hizmet sektörü içinde yer alan ve ticari faaliyet gösteren girişimci kişi/firmalara, Ticaret ve Sanayi Odasının kayıtlarından yararlanarak kartopu örnekleme metoduyla ulaşılmıştır. Derinlemesine görüşme tekniği kullanılarak görüşülen 10 girişimcinin nasıl girişimci oldukları, sınır ötesi faaliyete başlama hikayeleri, bu süreçte kimlerden nasıl destek gördükleri, kamu ve diğer özel sektörle ilişkileri, yaptıkları yenilikler, karşılaştıkları sorunlar ve diğer girişimcilerle ilişkileri hakkında bilgiler alınmıştır. Bilgileri daha standart hale getirmek amacıyla kodlama sistemi oluşturulmuş, veriler 4 ana bileşen altında gruplandırılmıştır. Görüşülen girimcilerin büyük çoğunluğu Keşan ve komşu ilçe ve köylerden Keşan'a gelip iş kurmuş kişilerdir. Bir kısmı aile şirketlerinin devamını sağlamaktadır ve sınır ötesi faaliyete başlayan kişiler de bu yeni kuşak aile fertleridir. Girişimcilerin kimisi Yunanistan'dan gelen ziyaretçileri fırsat olarak görüp Yunanistan'da tanıtım ve reklam yapmıştır, kimisi de diğer girişimcilerin yönlendirmesiyle sınır ötesi ticaret işine başlamıştır. Sınır ötesinde yerel televizyon ve radyolarda reklam yapılması olumlu etki göstermiştir. Özellikle sınır ötesine yapılan ziyaretler, kişiler üzerinde olumlu etki bırakmıştır. Girişimciler hep iyi ilişkiler kurduklarını, olumsuz bir davranışla karşılaşmadıklarını belirtmişlerdir. Özellikle mobilya sektöründe alınan malların sınır ötesinde evlerine kadar teslim edilmesi alışverişi olumlu yönde etkilemiştir. Bu malların taşınması esnasında, daha küçük ürünler satan kişiler de ürünlerini göndermektedir. Kişiler arasında bu yönde de işbirliği ağı oluşturulmuştur. Girişimciler gerek pazarlamada gerekse de üründe yenilik yapmışlardır. Orada bulunan ürünlerin alınıp buraya adapte edilmesi de görülmüştür. Kişiler yenilikleri genellikle fuarlar aracılığıyla takip etmektedir. Keşan Ticaret ve Sanayi Odasının girişimcilik konusundaki ve hukuki mevzuata dair eğitimleri, yönlendirmeleri kişiler üzerinde olumlu etki yapmıştır. Görüşülen girişimciler her ne kadar farklı sektörlerde faaliyet gösteriyor olsa da sorunlar birbirinin benzeridir. Malların serbest dolaşıp malları taşıyan araç ve kişilerin serbest dolaşamıyor olması en büyük sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Keşan Ticaret ve Sanayi Odası'nın vize alma aşamasında destek vermesi üyelere kolaylık sağlamaktadır. Gümrük işlemlerinin İpsala Gümrük Kapısı'ndan Tekirdağ Merkez İlçe'ye alınmış olması ulaşım masrafını arttırmakta, zaman kaybına sebep olmaktadır. Gümrük işlemleriyle ilgili bazı girişimciler aracı firmalarla çalışmaktadır. Kendi malını kendi taşıyan ve tüm gümrük işlemlerini kendisi yapan firmalar da mevcuttur. Taşıma yapan tırlara konan kotalar da bir diğer sorundur. Yunanistan ve Türkiye için belirlenen giriş çıkış yapacak ticari araç sayısı nakliyatta sorun yaratmaktadır. Yunanistan ağırlıklı olarak diğer Avrupa Birliği ülkelerine taşıma yaptığı için kotalardan etkilenmemektedir. Yabancı dil bilmemek de karşılaşılan diğer sorundur. İngilizce bilenler bu sorunu aşmaktadır. Bazı sektörlerden çoğunlukla Türk kökenli Yunanistan vatandaşları alışveriş yaptığı için bu sektörlerde yabancı dil bilmemekten kaynaklanan sorunlar daha azdır. Fakat, özellikle Türk kökenli Yunanistan vatandaşları ile iş ilişkisi kuran kişilerin işleriyle ilgili temel Yunanca kelimeleri konuşabildikleri görülmüştür. Açılan kurslara devam eden ve kendi çabalarıyla Yunanca konuşmayı öğrenen girişimcilere de rastlanmıştır. Sonuç olarak, Keşan'daki fırsatları gören ve bu fırsatları sınır ötesi ticaret faaliyeti ile birleştiren girişimciler Keşan'ın yerel gelişimini desteklemektedir. Girişimcilere destek veren tüm kamu kurum-kuruluşları da bu sürece destek sağlamaktadır.