turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Ortaçağdan günümüze Kemah ve köylerindeki kültür varlıkları

Erzincan'a bağlı bir ilçe olan Kemah, Türk hakimiyetinden önce bile sınır boyunda stratejik bir öneme sahip olmuştur. İlçe, Müslüman Araplar, Bizans, İran ve Türkler arasındaki mücadelelerde her zaman bir uç bölge olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu özelliğiyle Kemah, tarihin hemen her döneminde sancak şehir sıfatıyla ön plana çıkmıştır. Sultan Alp Arslan'ın Malazgirt Zaferi sonrası Anadolu'yu Türklere yeni bir yurtluk olarak tahsis etmesiyle Kemah, Mengücekliler tarafından fethedilmiştir. Sanat tarihimiz açısından ilçenin önemi de bu noktada başlamaktadır. Ancak bölgede X. yüzyıldan itibaren kilise mimarisinin de görüldüğü göz ardı edilmemelidir. Gerek adeta dillere destan olmuş kalesi gerekse mezar anıtları sebebiyle ilçe mimarisiyle her zaman dikkat çekmiştir. Ne var ki ilçe, diğer kültür varlıklarının incelenmesi konusunda bir hayli ihmal edilmiştir. Kemah Kalesi Kazısı ile biraz da olsa sesini duyuran ilçenin bu anlamdaki ötelenmesi bu çalışmanın hazırlanmasıyla büyük ölçüde giderilecektir. Yollar, kaleler, orijinalliklerini büyük ölçüde kaybetmiş olan camiler, X. yüzyıldan itibaren görülen kiliseler ve şapeller, Mengücekli döneminden yakın tarihe kadar çeşitli dönemlerde inşa edilen türbeler, hanlar, hamamlar, köprüler ve geç dönem örnekleri olarak çeşmeler, evler, kamu binaları ve mezarlıklar değerlendirmeye aldığımız başlıklardır
Türk Sanatında yeni arayışlar: 1960-1980

Türkiye'nin siyasal, toplumsal ve kültürel anlamda hareketli bir dönemini oluşturan 1960- 1980 arasındaki yıllar, Türk sanatında yoğun bir arayışlar süreci olarak belirmektedir. Resmi kurumların daha eleştirel bir gözle değerlendirildiği, devlet destekli sanatsal etkinliklerin ötesinde alternatiflerin arandığı, özerk ortamların yaratılmaya çalışıldığı bu süreçte, Türk sanatçısı da daha bağımsız bir karakter kazanmış; varlığım bireysel çıkışlar ve yeni arayışlarla duyurmaya başlamıştır. Sanat eğitimini ve anlayışım Batı sanatının modelleri ve ölçütleri üzerinden kuran bir ortam içinde Batı sanatındaki gelişmeleri izleyerek Türkiye'ye benzer ifadeleri, konulan malzemeleri taşıyanlar; Batı sanatının gelişim dinamiğini reddederek kendi kültürel kimliğinin uzantısı olan anlatma biçimlerine ve konulara yönelenler ve her iki tavrın belli başlı unsurlarım birleştiren sanatçılar, 1960- 1980 arası süreçte görülen yeni arayışlarında çeşitlilik içeren bir sanatsal ortam oluşturmuşlardır. 1960- 1980 arası süreçte Türkiye'de soyut sanat ve figüratif sanat başlığı altoda biçimsel anlamda çeşitli üslupsal arayışların yanı sıra, konu bağlamında toplum ve birey eksenli üretimler, ayrıca alternatif bir sanatsal dilin gündeme geldiği kavramsal nitelikli çalışmalar görülmektedir.
Female patronage in classical Ottoman architecture: Five case studies in İstanbul

Bu tezin amacı, on altı ve on yedinci yüzyıl stanbul'undaOsmanlı hanedan kadınlarının mekansal varlıkları ve mimarlığakatkıları ile ilişkili olarak görünürlüklerini tartışmak ve örneklemektir. Osmanlı hanedan kadınlarının çeşitli yollarlaiktidar ve etki sahibi olmalarına karşın, kamusal alanda görünürlük ve takdir kazanmalarının mimari banilik yoluylaolmuş olması çalışmanın dayanak noktasını oluşturmaktadır. Bu çalışmanın mekansal odağında, Topkapı sarayında yaşamakta olan hanedan kadınlarının stanbul'da yaptırmış olduğu çeşitli yapılar / yapı grupları bulunmaktadır. On altı ve on yedinci yüzyıllarda kadın baniler tarafıdanyapılmış bu seçilmiş örnekler kent içindeki konumları, araziözellikleri, ve bina programları ve tasarımları üzerinden incelenmekte ve kadın baniliğinin Osmanlı Klasik Mimarlığıüzerinde görülür ve farklı bir etkisinin bulunup bulunmadığı tartışılmaktadır. Bu yapılar ayrıca hanedan kadınlarının ellerinde bulundurdukları iktidarın kamusal göstergeleri olarak da tartışılmaktadır. Bununla ilintili olarak bu yapı ve yapıgrupları, hem kentsel dönüşüm projeleri olarak işlev görmüşhem de hanedan kadınlarının kimliğini ve iktidarını stanbulkentinin farklı bölgelerinde anıtsal ölçüde ve geniş bir halk kitlesine görünür kılmıştır.
Manisa cami ve mescitlerinin cephe düzeni

TÜRKÇE ABSTRAKTMAN SA CAM VE MESC TLER N N CEPHE DÜZENBu çalışmada Manisa'da Saruhanoğulları ve Osmanlı dönemlerinden orijinal özelliğini korumuş olan 12 cami ve 2 mescitin cephe düzenleri incelenmiştir. Manisa'nın ilk ibadet yeri, merkezi kubbeyle örtülü kare bir mekan ve onun kuzeyinde bir son cemaat yerinden oluşan bir plana sahiptir. Beylikler ve Erken Osmanlı dönemi camilerinin cephe düzeni bu örnekte de olduğu gibi genellikle kare küp gövde ve revaklı son cemaat yeri, altlı üstlüsimetrik bir düzenle yerleştirilmiş harim pencereleri, harimi örten ana ve yan kubbelerin oturduğu ve genellikle çokgen gövdeli kasnaklar ve bir ya da birkaçminare eşliğinde yükselen bir görünüme sahiptir. Doğu ve batı cepheleri aynıboyutlara ve unsurlara sahip olmalarından dolayı genellikle tekrar edilmiştir.14. yüzyılın sonunda Manisa Ulu Cami geleneksel Anadolu Selçuklu camiplanını tekrarlarken, dönemin mimarlığına, genişletilmiş merkezi mekanın ilk aşamalarından biri olarak kabul edilen bazı özellikler getirmiştir. Bu örnekte olduğu gibi 14. yy. ın sonlarında kuzey cephesini kuşatan revaklı avlu, genişletilmiş merkezi mekan ve bu mekanın kubbeleri, 16. yüzyıldan itibarenavlu revaklarının yanında doğu ve batı cephelerine, 16. yy. ın sonlarında güneycephelerine de revak inşası, harimi örten kubbeler ile onları destekleyen ve genellikle çokgen gövdeli ağırlık kuleleri, basamaklı piramidal merdivendüzenlemesi, pencere düzenleriyle gelişen ve bu piramidal yükselişe ince sivriminarelerin eşlik ettiği bir cami şekli gelişmiştir. 18. yüzyıldan itibaren Osmanlı devletinin Avrupa'daki gelişmelereaçılması mimariyi de etkilemiştir. Bu dönemde camiler genel olarak Klasik Osmanlı dönemi plan özelliklerini sürdürmelerine karşın cephe düzenlerinde Avrupa mimarlığından alınan ve dekoratif amaçla kullanılan unsurların daha çok ayrıntıda farklı görünen cephe düzenleri meydana getirdiği görülmektedir. Sonuç olarak fazla değişmeyen plan şekilleriyle Osmanlı camileri daha çok klasik dönemde eriştiği anıtsal cepheleriyle hatırlanmaktadır.
Tire Necip Paşa Kütüphanesi'ndeki cild örnekleri

Kökü çok daha eskilere dayanmasına ragmen, yazılı kaynakların tesbitedilemeyisinden dolayı Türk tarihinin bir yönü hep eksik kalmıstır. PazırıkKurganı'nda kırık bir çanak içerisinde iki satırlık bir bas saglıgı ile baslayan yazılıtarihimiz, Göktürkler döneminde anıt taslarla abidelesmis, Uygurlar döneminde ise matbaanın kullanılıp eserlerin cildlerle muhafaza edilmeye baslanmasıylabüyük bir ilerleme kaydetmistir. Türklerin islamiyet'i kabulüyle beraber yazıya, kitaba ve kitap san'atlarına verilen önem iyice artmıs Osmanlı medeniyetiyleberaber zirve noktasına ulasmıstır. Çalısmamız dolayısıyla Tire Necip Pasa Kütüphanesi'ndeki eserleri incelerken ecdadımızın kitap san'atlarında ulasmıs oldukları ustalıga bizzat sahitolma bahtiyarlıgına eristim. Arastırmanın birinci bölümünde cild sanatı hakkında genel bilgilere yer verilmistir. Katalog bölümünde üzerinde çalısılan eserin ismi, dili, konusu, ölçüleri, sayfa sayısı, ketebesi, müellifi belirtilerek eserin künyesiverildi. Eserin yapım teknikleri, süsleme unsurları ve ketebesine dayanılarak cildindeğerlendirimesi yapıldı.
Güncel sanatta anlam dönüşümü

Araştırma, göstergebilim ve post-yapısallcı düşüncenin anlamın yapıta ikincil ve bu açıdan mutlakiyetten yoksun olduğu iddiasını benimseyerek 'sanatçı - sanat yapıtı - izleyici' üçgeninde anlamın tesisini sorunsallaştırmaktadır. İlksel anlatıdan günümüze anlam üzerinde belirleyici olan mimesis, ikonografi, estetik ve metin gibi çeşitli faktörlere işaret edilerek güncel sanat söz konusu olduğunda anlam üzerindeki bu geleneksel tahakkümün nasıl dönüştüğü gösterilmektedir. Böylece güncel sanat yapıtında anlamın bağlamsal niteliğine dikkat çekilerek, anlam çözümlemesi yapma konusunda elverişli olan farklı yöntemler aracılığıyla anlamın çoğulluğu vurgulanmaktadır.
13-16. yüzyıl Anadolu dokumalarında geleneksel desenlerin analizi

Altay dağları eteklerinde Pazırık Bölgesinde Rus arkeoloğu Rudenko tarafından beşinci Pazırık kurganından çıkartılan Pazırık halısı dünyanın bilinen ilk düğümlü ve aynı zamanda en eski Türk halısıdır. Kapalı düğüm ile dokunmuş olup, M. Ö. 5 .-3. yüzyıllara tarihlendirilmektedir. İç zemini 24 kareye bölünmüş olup her karenin içinde Hun Gülü motifi yerleştirilmiştir. İnce sular bitkisel motifler ile süslenirken, büyük sulardan biri 14 tane at üzerinde 14 tane de atın yanında yürür şeklinde tasvir edilmiştir. Diğer büyük su ise 24 tane geyik figürü ile süslenmiştir. Bu halının Hun Türklerine ait olduğu düşünülmektedir. Pazırık halısından sonra Selçuklu halıları en eski Türk halılarıdır. Motifleri genellikle geometriktir. Geometrik şemaya uydurulmuş bitkisel motifler de kullanılmıştır. Selçuklu halıların en büyük özelliği bordürlerindeki Kufi tarzdaki iri stilize yazılardır. Renkleri genellikle kırmızı ve mavinin tonlarıdır. Sonra sarı, yeşil ve beyaz renkler gelir.14. yüzyılda Selçuklu halılarının yanında hayvan figürlü halılar ortaya çıkmıştır. Bu halılarda zemin karelere bölünüp, hayvan figürleri ile dolgulu sekizgenler yerleştirilmiştir. Bazı örneklerde hayvan figürleri geometrik çerçeveler içine konulmuş, bazılarında ise geometrik bölümlemeler kullanılmaksızın serbest bir şekilde yerleştirilmiştir.15. yüzyıl ortalarında hayvan figürlü halıların yerini geometrik motifli halılar almaya başlar. 15. yüzyılın sonunda hayvan figürlü halılar kaybolarak, geometrik motifli halılar hakim olur. Desenler sekizgen, baklava ve geometrik formların oluşturduğu motiflerden oluşmaktadır. Bu halılar klasik Osmanlı dönemi halılarının hazırlayıcısı olmuştur. Türk halı sanatının en parlak dönemi 16. yüzyıldır. Bu dönem Uşak halıları ve Osmanlı Saray Halıları olarak iki gruba ayrılır. Uşak halılarından Madalyonlu ve Yıldızlı olanlar yaygın olan tiplerdir. Uşak halılarında madalyonlar ve zeminde ise bitkisel motifler kullanılmıştır. Osmanlı saray halıları, sarayın ihtiyacını karşılamak için yapıldığından dolayı Osmanlı Saray halıları denmiştir. Bu grup halılarda desen olarak natüralist yaprak, nar, lale, sümbül, bulut, karanfil, rumi, çiçek açmış bahar dalları kullanılmıştır.
Afyonkarahisar-Boyalıköy Kureyş Baba külliyesi

Türklerin 1071 Malazgirt Zaferi'nden çok önceki tarihlerde Anadolu topraklarıPers ve Arap akınlarına sahne olmuştur. Bu akınlara Emeviler Dönemi'nde Seyit Battal Gazi, Abbasiler Dönemi'nden itibaren de Kavusoğlu Haydar ve Afşin Bey gibi Türk akıncı komutanları da katılmış Afyon'da Karahisar Kalesi ele geçirilmiş Amorium kentikuşatılmıştır. Abbasi akınların sonucunda Bizans yerleşimlerin çoğunlukla harapolduğu, günümüzde Afyon kent sınırları içinde yer alan Amorium'un teknokent olarak ayakta kaldığı bilinmektedir. Malazgirt Zaferi'nden sonra Türk akınları artmış, Orta Asya'dan yayılan sufi hareketleri bu akınlarla Anadolu'nun uç bölgelerine ulaşarakyerleşilen bölgelerin Türkleşme, İslamlaşma, kolonizasyon ve şenlendirilmesinde büyük katkıları olmuştur. Tezin konusunu oluşturan ve Afyon Boyalıköy'ünde yer alankülliyenin, merkezden uzakta, günümüzde 100 haneli ücra bir alanda konumlanmışolması, sufi hareketlerin iskanlaşma politikasına uygun bir yerleşme politikasının bu bölgede uygulandığına işaret eder. Kureyş Baba Külliyesi'nin herhangi bir yapısındangünümüze herhangi bir kitabenin ulaşmamış oluşu, külliyenin tarihlendirilmesinde ve külliyenin ana yapısının işlevi hakkında tartışmalara neden olmuştur. Bu tez kapsamında, Afyon'da yer alan Kureyş Baba Külliyesi'nin yapıları tek tek, kendi yapıtipileriyle konum, plan, mekan, tarihi ve siyasi koşulları dikkate alarak karşılaştırılmış ve külliyenin tarihlendirilmesi ve işlevini hakkında değerlendirmelerde bulunulmuştur.
Urartularda dini yapılar

Urartu Krallığı'nın, denetlenmesi oldukça zor olan yüksek yaylalar, sıradağlar ve derin vadilerden oluşan Doğu Anadolu ve çevresinde iki yüzyılı aşkın süre boyunca egemenlik sürmüş bir uygarlık olduğunu görmekteyiz. Urartu Krallığı var olduğu çağlarda, çağdaşı olan Asur ile hep bir siyasi mücadele içinde olmuştur ve yaşadıkları bölgelerin coğrafi koşullarından faydalanarak Asur tehlikesine karşı hep güçlü bir savunma göstermiştir. Urartu Krallığının zorlu coğrafi koşulları sebebiyle, Urartu yerleşim merkezleri ve bölgeleri arasında kurulan bağlantıya baktığımızda, Urartu merkezi yönetim sisteminin sürekliliği ve etkinliğinde çok önemli bir yere sahip olduğunu görmekteyiz. Yüksek dağların arasında bulunan veya yapılan geçitler ve yollar bölgeler arasında kurulan ilişkinin temel unsurlarıdır. Urartularda yeni fethedilen yerlerde imar çalışmaları önemli yer tutmuş ve mimari açıdan kent, kale ve saray gibi yapı kompleksleri kurularak kazanılan bölge yerleşime uygun hale getirilmiştir. Bu kompleks mimari tarzın içinde var olan önemli yapı topluluklarından biri de Urartuların dini tapınım yerleri olan tapınaklar olmuştur. Tapınaklar Urartu dini mimari yapıları içinde en önemli yapılar olup bunların yanında açık hava tapınım yerleri de Urartu dini mimarisi içinde önemli yere sahip mimarlık örnekleridir.
Gümüşhane ili Kelkit ilçesi zilli kilim motiflerinin biçimsel ve plastik değerler açısından incelenmesi

Bu tez çalışmasında Zilli Kilim motiflerinin biçimsel ve plastik değerler açısından İncelenmesi yapılmıştır. Araştırma yöntemi olarak nitel tarama yöntemi kullanılmıştır. Yerli ve yabancı nitel kaynaklar sınıflandırılıp kronolojik olarak düzenlenmiş, çalışmanın ana konusunu oluşturan Zilli Kilim motifleri geçmişşten günümüze kadar gelmiş biçimsel değerlerinin yanında plastik değerler açısından incelenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde araştırmanın amacı, önemi, kapsamı ve yöntemi aktarılmıştır. Zilli Kilimlerin tarihçesi, kilimlerde kullanılan dokuma iplerinin hazırlanışı ve Zilli Kilimlerde kullanılan motifler ve oluşumları ile ilgili kaynak taramalarına yer verilmiştir. İkinci bölümde Zilli Kilim motiflerinin biçimsel açıdan değerlendirmesi yapıldı. Çalışmanın üçüncü bölümünde Zilli Kilim motiflerinin plastik değerler olarak nokta-çizgi, doku, ışık-gölge, renk, ritim, yön- hareket, değer, ölçü-aralık açısından değerlendirilmesi geçmişşten kalan tekniklerle ve kök boyalardan oluşan dokuma öreklerinin fotoğrafları üzenden değerlendirmesi yapıldı
Kemankeş Kara Mustafa Paşanın baniliği

Devleti padişahlarından IV. Murad ve I. İbrahim'in vezirliklerini yapmış olan Kemankeş Kara Mustafa Paşa'nın kurmuş olduğu vakıflar üzerinden Anadolu'da ve Balkanlar'da yapmış olduğu imar faaliyetleri çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Kemankeş Kara Mustafa Paşa beş yıl boyunca vezirlik makamında bulunmuş ve bu süreç içerisinde Anadolu'da ve Balkanlar'da çok sayıda inşa faaliyeti gerçekleştirmiştir. Sanat tarihi ve mimarlık açısından önem arz eden bu mimari eserler şu ana kadar yeterli bir araştırmaya tabi tutulmamıştır, bu bakımdan değerlendirilmesi gereken önemli bir konudur. Değerlendirmeler yapılırken Paşanın kurmuş olduğu vakıflar ve bu vakıflar için hazırlanmış vakfiyeler ön planda tutularak, onarım yaptırdığı, inşa ettirdiği, kullanım amacını değiştirdiği, günümüze ulaşan ve ulaşamayan tüm eserleri, çağdaş eserlerle karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. XVII. yüzyılın ilk yarısında yapılan mimari faaliyetler geleneksel özellikler taşısa da kısa sürede büyük değişimlerin ortaya çıkacağını hissettiren yenileşme ve yavaş yavaş batılılaşmanın kendini gösterdiği bir dönemdir. Kemankeş Kara Mustafa Paşa'nın yaptırmış olduğu yapılar geleneksel üslup ile yapılmış olsa da geniş zaman yelpazesinde yapılmış olan onarımlarda batılı tarzda eklentilere rastlanmaktadır. Kemankeş Kara Mustafa Paşanın imar ve inşa faaliyetleri, devletin içerisinde bulunduğu ekonomik sıkıntıya rağmen yoğun bir uygulama alanı bulur. Devletçi bir karaktere sahip olan paşa devletin tüm sorunlarını ele almış özellikle de ekonomik açıdan dönem koşullarında devleti çok rahatlatmıştır. Bu dönem İmar faaliyetleri, sultan, yönetici sınıf, halk ve bu üçünün ortak girişimleriyle oluşturulmuştur. Özellikle yönetici sınıf tarafından yapılan bu faaliyetler öncelikli olarak prestij, devletin kalkınması ve halkın ihtiyaçları ön planda tutularak yapılmıştır. Kemankeş Kara Mustafa Paşa'nın yaptırmış olduğu mimari eserlerden, Galata Kemankeş Kara Mustafa Paşa Cami İstanbul'da inşa edilip günümüze ulaşan tek örnektir. Başkent İstanbul'da büyük çapta bir onarım ile mescitten camiye dönüştürdüğü Fatih İskender Paşa Cami günümüze ulaşan bir başka önemli yapıdır. Başkent dışında Anadolu'da ve Balkanlar'da da cami, okul, köprü, han, hamam, arasta, yol, cadde ve darphane yapısı inşa ve imar faaliyetleri olsa da bunların büyük çoğunluğu günümüze ulaşamamıştır. Paşa tarafından inşa ve imarı yapılan, günümüzde mevcut olan beş eserden dördü aslına uygun olarak işlevini sürdürmektedir. Günümüze kadar ulaşamayan örnekler ise plansız ve çarpık kentleşme ile tarih bilincinden yoksun toplumsal anlayış sonucu yok olmuştur.
Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman Han minyatürlerinin doğa ve bitki örtüsünün incelenmesi

Çalışmamızın konusu, aslı İstanbul Üniversitesi Kütüphanesinde bulunan Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman Han minyatürlerindeki doğa ve bitki örtüsünün incelenmesidir. Matrakçı Nasuh'un eserdeki 130 minyatüründe gördüğümüz resim dilinin kendine özgü belirli öğeleri, göstergeleri ve ölçütleri vardır. Araştırmamızda bu eserde doğal çevrenin iklim koşullarına uygun olarak resimlendirilmesinde süsleme amacını aşan, gerçekçi bir yansımanın söz konusu olduğu ortaya çıkmıştır. Bu minyatürler doğa ve bitki örtüsü içinde bulundukları coğrafi alandaki değişiklikleri de yansıtmaktadır. Bakış açısı öncelik, perspektif gibi bazı kurallar bir yana bırakılıp, bitki örtüsü açısından bakıldığında bunların araziye yerleştirilmelerinin kapladığı alanların, renklerin, bitki türlerinin ve bitki örtüsü yoğunluğunun temel göstergeler olarak öne çıktığı gözlemlenmektedir. Bu nedenle Menazilname'de kapsanan alanı bölebileceğimiz iklim bölgelerinde süreklilik gösteren renk, tür ve sayısal yoğunluk göstergelerinde iklim değişikliklerine koşut tutarlı değişiklikler de görülmektedir. Çalışmamızda, bitki analitik çizim katalogu bölümündeki bitki türlerinin çizimlerinin yardımıyla eserdeki minyatürler de yer alan bitki türlerinde ortaya çıkan süreklilik ve farklılıkları başka bir açıdan bakarak inceledik. Bitki örtüsünün minyatürlere yansımasında değişik sanatçıların üslup özelliklerini ve farklılıklarını ortaya çıkarmaya çalıştık. Görüldüki; bu eserdeki gözleme dayalı çalışma ve ana üslup birliği Nasuh'un saptadığı ana ilkeler doğrultusunda yürütülen çalışmanın bir sonucudur. Dönemin yazma eserlerin de görülen sağlam birlik. burada da Nasuh'un imzasını taşımaktadır.
Ord. Prof. Dr. A. Süheyl Ünver'in geleneksel Türk sanatları tarih yazımına katkısı: Necmeddin Okyay defterleri

Bu çalışma, Ord. Prof. Dr. A. Süheyl Ünver'in Türk kültürü merkezli araştırmalarının sonucunda oluşan arşivinin, geleneksel Türk sanatları tarih yazımına katkısını konu almaktadır. Bu bağlamda, Süleymaniye Kütüphanesi Süheyl Ünver Arşivi'nde bulunan Hezarfen Hattat Necmeddin Okyay ile ilgili defter ve dosyaları incelenmektedir. Süheyl Ünver, Osmanlı İmparatorluğu ile Cumhuriyet Türkiyesi arasında bir kültür-sanat köprüsü kurmuş, çok yönlü bir bilim insanıdır. Araştırmacı, eğitimci kişiliğiyle ve gerçekleştirdiği yayınlarla geleneksel Türk sanatlarının günümüze ulaşmasında ve yaygınlaşmasında büyük hizmetlerde bulunmuştur. Binlerce defter ve yüz binlerce nottan oluşan zengin arşivi bunun en önemli parçasıdır. Süheyl Ünver Arşivi çeşitli kişi ve kurumlar arasında dağılmıştır. Türk sanat tarihi ile ilgili notlarını içeren bölümü Süleymaniye Kütüphanesi'nde, yeni kurulan Ord. Prof. Dr. A. Süheyl Ünver Araştırma Merkezi'nde korunmaktadır ve araştırmacıların hizmetindedir. Arşivin Türk sanat tarih yazımındaki yeri bugüne kadar incelenmemiştir. Bu çalışma, belirtilen alandaki boşluğu doldurmak üzere bir girişimdir. Bu bağlamda öncelikle Süheyl Ünver'in hayatı, eğitim çalışmaları ve Türk sanatları üzerine yayınları değerlendirilmiş; arşivinin oluşum süreci araştırılarak, Süleymaniye Kütüphanesi'ndeki Süheyl Ünver Arşivi ayrıntılı olarak incelenmiştir. Hattat Hezarfen Necmeddin Okyay defter ve dosyaları, bu arşivin geleneksel Türk sanatları tarih yazımına katkısı bağlamında örneklem olarak ele alınmış ve tüm belgelerin detaylı analizi gerçekleştirilmiştir. Tez çalışmasında temel kaynak olarak arşiv belgeleri kullanılmıştır. Süheyl Ünver Arşivi'nde Necmeddin Okyay ile ilgili saptanan üç defter ve beş dosyanın içerikleri ayrıntılarıyla ele alınmıştır. Ağırlıklı olarak Süheyl Ünver'in Necmeddin Okyay ile gerçekleştirdiği sohbetler sırasında tuttuğu notlardan oluşan bu belgeler, geleneksel Türk sanatları -özellikle hat sanatı alanında- engin bir bilgi kaynağı durumundadır.
Bizans dünyasında Mecdelli Meryem ve tasvirleri

Tarih ve dinler içinde kadının varlığı, yeri ve rolü, uzun yıllardır tartışılan ve araştırılan bir konudur. Günümüze ulaşabilen belge ve aktarılan bilgiler ışığında, Bizans kültüründe ve sanatında da 'kadının yeri' üzerine incelemelerde bulunup araştırmak önem arz etmektedir. Söz konusu bilgi ve belgelerde, kültür ve sanat tarihi kapsamında değerlendirilebilecek bazı kadınlar ve kadın figürlerinin öne çıktığı görülür. Bu tezde, çok tanrılı ve tek tanrılı dinlerde kadının toplum içindeki rolü tartışılarak, Hıristiyanlık için önemli bir kadın olan Mecdelli Meryem'in Kanonik ve Apokrif İnciller'de kendine nasıl yer bulduğu detaylı olarak açıklanmaya çalışılmıştır. Tarihsel bir kişilik olan Mecdelli Meryem'in, İnciller'de hem nereli olduğunun hem de isminin belirtilmesi sebebiyle önemli kadınlardan biri olduğu anlaşılmaktadır. Katolik Hıristiyanlığı ile Ortodoks Hıristiyanlığı'nda Mecdelli Meryem'e atfedilen farklı özellikler olduğu görülmüştür. Bizans'ta Mecdelli Meryem anlatılarının, Katolik Batı Hıristiyanlığı'ndan daha geç döneme tarihlendirildiği ve anlatıların farklılaştığı görülür. Bizans'ta Mecdelli Meryem ile ilgili bulunan en erken tarihli bilginin VII. Yüzyıla tarihlendirildiği düşünülmektedir. Mecdelli Meryem'in İnciller'de yer alan anlatılarına göre; erken, orta ve geç Bizans döneminden günümüze ulaşmış, tespit edilebilen farklı malzemeler üzerindeki tasvirleri incelenmiştir. Elde edilen veriler, kadın araştırmaları ve sanat tarihinde kadın figürlerinin yeri dikkate alınarak değerlendirilmiştir.
Süleymaniye Camii Haziresi

Mezar taşları bir milletin tarihini en net ifadelerle açıklayan tarihi belgelerdir. Şüphesiz bunun en büyük kanıtı, üzerinde açık bir şeklide yer bulan tarih kitabeleridir. Tarihin karanlık çağlarından aydınlığa kavuşturulduğu ilk belgeler de mezar taşları olarak karşımıza çıkmaktadır. VIII. yüzyıldan itibaren tarihimizin karanlık kısmını aydınlatan bu belgeler, dönemin devlet yönetimi, siyasi yapısı ve sosyal hayatını yansıtmakla beraber; hitabet sanatının da ilk örneklerini oluşturmaktadırlar. Dolayısıyla mezar taşları, tarihi birer belge olmanın yanı sıra, o dönemin sosyal, kültürel, siyasi ve dini yaşantısı hakkında da bilgiler veren tarihi vesikalardır. Yapıldıkları dönemin modasını, yani sanatını yansıtan mezar taşları, Sanat Tarihi bilimi açısından da oldukça önemlidir. Geçmişi bizlere bu kadar samimi ve net bir şekilde aktaran mezar taşları ile ilgili yapılan çalışmalar, günümüzde hızlanmış olsa da halen daha yeterli seviyeye ulaşamamıştır. Süleymaniye Camii Haziresi'nde yer alan mezar taşlarını incelediğimiz çalışmamızda; hazirede bulunan mezar taşlarını bütün detaylarıyla tanımlayarak açıklamaya çalıştık. Osmanlı dönemi mezar ve mezar taşı geleneğinin tam olarak tanımlanabilmesi için titizlikle yürüttüğümüz çalışmamızın, bundan sonra yapılacak olan diğer mezar taşı çalışmalarına kaynaklık etmesini temenni ediyorum.