Altı yaş altı üst solunum yolu enfeksiyonu olan çocukların ebeveynlerinin akılcı antibiyotik kullanımı konusunda bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi

GİRİŞ ve AMAÇ: Çocukluk dönemi antibiyotik kullanımın en sık olduğu dönemlerden biridir. Çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonu olarak adlandırdığımız nazofarenjit, tonsillo-farenjit, otit gibi enfeksiyonlar sıklıkla viral etkenlere bağlı olsa da ülkemizde ve dünyada yapılan çalışmalar ÜSYE tedavisinde antibiyotiklerin yaygın kullanıldığını göstermektedir. Akılcı antibiyotik kullanımında doktorların yanı sıra ebeveynlerin de antibiyotikler konusundaki bilgi, tutum ve davranışları önemlidir. Ebeveynlerin antibiyotik kullanma durumları; eğitim düzeylerine, sosyoekonomik durumlarına ve medya bilgilendirilmelerine göre değişiklik gösterebilmektedir. Bu çalışma; ebeveynlerin, üst solunum yolu enfeksiyonu geçirmekte olan altı yaş altındaki çocuğunda akılcı antibiyotik kullanımı ile ilgili bilgi, tutum ve davranışlarını değerlendirmek, sosyodemografik özelliklerine göre bu konulardaki farklılıkları belirlemek, Sağlık Bakanlığı'nın yürütmüş olduğu programların ebeveynlerde akılcı antibiyotik kullanımı konusundaki etkisini göstermek amacıyla yapılmıştır. GEREÇ ve YÖNTEM: Çalışmamız, S. B İstanbul Medeniyet Üniversitesi Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Acil Servisi'ne 03 .02.2019- 29.03. 2019 tarihleri arasında, altı yaş altı çocuğunda üst solunum yolu enfeksiyonu nedeni ile başvuran 340 (%85,21) anne ve 59 (%14,79) baba olmak üzere toplam 399 ebeveynin katılımıyla gerçekleştirilen bir anket çalışmasıdır. Ebeveynlere antibiyotik kullanımı konusunda 12 bilgi, 5 ebeveyn tutumu ve 3 ebeveyn davranışı olmak üzere toplam 20 soru yöneltilmiştir. Ebeveynlerin anket sorularına verdikleri doğru cevap oranları sosyodemografik özelliklerine ve akılcı antibiyotik kullanımı ile ilgili Sağlık Bakanlığı'nın yürütmüş olduğu medya kampanyalarından haberdar olup olmama durumlarına göre karşılaştırılmıştır. BULGULAR: Çalışmaya katılan ebeveynlerin bilgi, tutum ve davranış olmak üzere toplam 20 soruya verdikleri doğru cevapların sayıları sosyodemografik özelliklerine göre karşılaştırılmıştır. Ebeveynlerin tüm sorulara doğru yanıt verme oranı ortalama %78 (15,63 2,49) bulunmuştur. Bu oran sadece bilgi soruları için ortalama %72. 7 (8,73 1,78), tutum soruları için ortalama %84. 2 (4,21 0,93) ve davranış soruları için ortalama %89. 2 (2,69 0,6) olarak bulunmuştur. Verilen yanıtlar ebeveyn yaşı, hasta yakınlık derecesi ve çocuk sayısına göre incelendiğinde anlamlı fark saptanmamıştır. Doğru cevap oranlarını etkileyen en önemli sosyodemografik faktörün eğitim seviyesi ve gelir düzeyi olduğu bulunmuştur. Ebeveynlerin tek başına boğaz ağrısı, kulak ağrısı, öksürük ya da ateş varlığında antibiyotik kullanımının gerekmediğini yüksek oranda (%90-95) bildikleri, ancak yaklaşık yarısının (%41-48) soğuk algınlığı/grip ve tek başına sulu /yeşil burun akıntısında antibiyotik kullanılması gerektiğini belirttikleri görülmüştür. Streptokok kaynaklı boğaz enfeksiyonunda mutlaka antibiyotik kullanıması gerektiğini üniversite mezunu olanlar, olmayanlara göre daha fazla biliyorken; üniversite mezunu olanların büyük bir kısmının da (%60) bu soruda antibiyotiklerin gerekli olmadığını belirtmeleri, yüksek eğitim düzeyinde bile bu konuda bilgi eksikliği olduğunu göstermiştir. Ebeveynlerin büyük çoğunluğunun (%70) antibiyotik direnci ve yan etkileri konusunda bilgi sahibi oldukları görülmüştür. Ebeveynlerin antibiyotik beklentisi olsa bile doktor gerekli olmadığını söylediğinde buna güvendikleri, başka doktora başvurmadıkları ve doktor önerisi olmadan kendi başlarına antibiyotik başlamayı düşünmedikleri görülmüştür. Ebeveynlerin büyük çoğunluğunun (%81) antibiyotik tedavi uyumu ve süresi açısından bilgilerinin yetersiz olduğu görülmüştür. Ebeveynlerin akılcı antibiyotik kullanımı ile ilgili basında yer alan gelişmelerden haberdar olan ve olmayanların bilgi, tutum ve davranış sorularına verdikleri doğru cevap sayıları karşılaştırıldığında; haberdar olanların verdiği doğru cevap sayıları (15,85 2,38) haberdar olmayanlara göre (14,96 2,69) ortalama bir soru daha yüksek olduğu saptanmıştır. SONUÇ: Elde edilen sonuçlara göre; çocukların antibiyotik kullanımı söz konusu olduğunda ebeveyn eğitiminin temel hedeflerden biri olması gerektiğini; bu nedenle ebeveynler arasında yaygın olan eksik bilgilerin, hatalı uygulamaların ve uygunsuz talep nedenlerinin belirlenip, ülkemizde halka yönelik yapılması planlanan eğitim programlarında bu konulara yer verilmesi gerektiği görülmektedir. Bu programların özellikle düşük eğitim ve gelir düzeyindeki ebeveynler için ulaşılabilir nitelikte olması akılcı antibiyotik kullanımı politikası açısından daha yararlı olacaktır.