XVII.-XVIII. yüzyıl metinlerinde kelime grupları

Aynı cinsten iki kelimenin arka arkaya gelerek kurduğu tekrar grupları, genelde kuvvetlendirme, çokluk, devamlılık gibi fonksiyon icra ederken, eşmanalı, zıtmanalı ve ilaveli tekrarlar olarak karşımıza çıkıyor. Tekrarlar Türkçe, Arapça, Farsça veya bunların karışımı kelimelerle kurulabiliyor. Bağlama grubu ise, bağlama edatları ile yapılıp, ve, ile, ila şeklinde, unsurları bir bir lerine bağlıyorlar. Birleşik isimler ise, bir nesnenin ismi olmak üzere yan yana gelen birden fazla ismin meydana getirdiği kelime grubudur. Bunlar aynı zamanda karşımıza yeni bir kavram oluşturarak çıkarlar. Bunlar : a. isim tamlaması kalıbında birleşik kelimeler; b. Sıfat tamlaması kalıbında birleşik kelimeler; c. Zarf grubu kalıbında birleşik kelimeler. Bir şahıs ismiyle bir unvan veya akrabalık isimlerinin meydana getirdiği kelime grubuna ise, asıl birleşik isimler, diyoruz. Bu grup eksiz bir birleşimdir, öncesi- sim, sonra akrabalık veya unvan ismi gelir. Asıl unvan grubu ise, bir isimle bir unvan, akrabalık veya ta'zim bildiren bir kelimenin meydana getirdiği gruptur. Osmanlı toplumu için unvanlar veya ta'zim kelimeleri oldukça fazla yer tuttuğu için, bu grup oldukça geniş yer alır. Bazen de rütbe, makam, bildiren bir kelime veya kelime grubu ile bir unvan grubunun müştereken kurduğu birleşik isimler de vardır. Aynı resmi ta'zim lakabını veya rütbeyi taşıyan kimseler, emekli olmaları halinde kendileriyle aynı makamı kullanmış, aynı rütbeyi kazanmış kişilerden ayır edilmek için, bir de unvan grubu eklenerek 128 konuya açıklık getirilirdi. Gümrük Emini Hasan Ağa; Giü'irük Emini Meşhur Hasan Ağa, gibi. Osmanlı toplumunda soyadının olmayışı kişinin nesebi ne bağlılıkla anılmasını doğurmuştur. Bilinen en eski de eden gelen ad, diğer nesillerin, tanınmasına ışık tutmuş tur, önceleri bu şekil için, zade, bin, ibn, gibi kelimeler kullanılırken, bugı'n özellikle Anadolu'da soyadlarma eklenen oğlu kelimesi de, eskiden de revaçta olan biryükünye unsuru idi. Bu grup bir isim veya birleşik isimle ona bağlı zade, ibni, oğlu gibi Arapça, Farsça ve Türkçe şekillerden oluşur ki, buna künye bildiren sıfat takımı diyoruz. Yine bu grubu kuran kelimeler arasında birader ve kayın' ı da görmekteyiz. Yine Osmanlı toplumunda rütbe ve makamın yanında lakaplarda, mühim yer tutardı. Bugünkü toplumun bile vazgeçemediği lakap unsuru, kişiyi bazı yönlerden niteleyen bir raümeyiz vasıf karekteri taşır. Dolayısıyla lakap kişiyi fiziki özellik, huy, tabiat, mensup olduğu millet, halk içindeki itibarı, ilmi seviyesi, bedeni hüner veya kusur, fevkalade meslekler yönüyle tanıtan bir sıfat durumunda kullanılmıştır; Abaza Mehmed Ağa, Arnavud Kara Osman, Çatalbaş Ahmed Paşa, Hain Ahmed Paşa, Helvacı Mehmed, Köse Mihal, Serhoş İbrahim Paşa, Türk Ömer Efendi, Yiri Abdurrahman vb. Türkçede kaide olarak asıl unvan unsurunun isimden sonra geldiğini biliyoruz. Fakat zamanla dilimize yabancı tertiplerin girmesiyle, Sultan Orhan, Sultan Selim, Şehzade Murad, Şah ismail gibi şekillerin varlığını da görürüz. Bunlara aksi tertipte unvan öbekleri diyoruz. Dilimizde sayılar üç şekilde karşılanmaktadır: a. Tek kelime ile; b. Sıfat tamlaması ile; c. Sayı grubu ile. 129 Sayı grubunda, küçük sayı ve büyük sayı olmak üzere iki unsurdan meydana gelir. Eğer küçük sayı önde olursa sıfat tamlaması; iki yüz gibi, büyük sayı önde olursa sayı grubunu meydana getiriler. Her ikisi de önünde oldukları nesneyi sayı yönüyle nitelerler. isnat grupları işe, biri diğerine isnat edilen iki unsurdan meydana gelirler. Genelde bir partisip grubunun kı saltılmışı gibi görünürler. Bu yüzden bir kısaltma grubu saymak mümkündür. Akkuzatif grubu ise, akkuzatifli bir isim unsuru ile onun arkasından gelen bir isimle kurulan gruptur. İkinci unsur, isimle yapılan bir birleşik fiilin isim kısmı olur. ve dolayısıyla geçişli fiil ifadesi taşır. Bu grup da, bir 'olan' düşmüş kısaltma grubu gibidir. Keza bulunma ve ayrılma halleriyle bir isim unsurunun konduğu gruplar da lokatif ve ablatif gruplarıdır. Ablatif grubunun unsurlarından bazısı isim, bazısı yer ismi olabilir. Fiil grubu ise, fiil isimleri üzerine kurulan kelime grubudur. Fiil isimleri en sonda bulunur. Cümle dışı unsurlardan ise, ünlem grubunu saymak mümkündür. Genelde bre, be gibi ünlem kelimeleri üzerine kurulur. Kelime grupları, cümlede isim, sıfat, zarf olarak kullanılırken, ismin fiil, nesne, yer tamlayıcısı şekillerin - de de kullanılırlar. Tekrar grupları genelde zarf, bağlama grubu, fiil, hal ekleriyle yer tamlayıcısı veya nesne yahut zarf veya yüklem ismi olarak kullanılırlar. Birleşik isimler genelde ismin her halinde, unvan g- rupları genelde fail. esas olmak üzere ismin halleriyle diğer şekillerde kullanılırlar. Çayı grupları e a yaygın şekilde isim tamlaması veya sıfat tamlamasının tamlayan unsuru olarak kullanılırlar. Fiil grubu genelde fail, zarf grubu sıfat olarak kullanılırlar.