İlköğretim okullarında öğretmenlerin belirli beden dili davranışlarının 5. ve 8. sınıf öğrencileri üzerindeki etkileri

Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin öğrencilerle iletişimlerinde belirli beden dili davranışlarının öğrenciler üzerindeki etkisi konusunda 5. ve 8. sınıf öğrencilerinin görüşlerini yansıtmaktır. Eğitim sisteminin en dinamik ve en etkili parçası okuldur. Okulda öğretmenlerin, öğrencilerle olan ilişkileri ve iletişimleri kesintisiz ve yoğundur. Öğretmenlerin bu iletişim ortamında birçok duygu ve düşüncelerini belirli beden dili davranışları yolu ile kodlayıp ilettikleri gözlenmektedir. Araştırmanın evrenini, Ankara ili Mamak ilçe merkezindeki 21. bölge resmi ilköğretim okullarının 5. ve 8. sınıfları oluşturmaktadır. Araştırmacı ; evrenin tümünü zaman ve maddi olanakları nedeni ile araştırma kapsamına alamadığından ; 21. bölgede bulunan 19 ilköğretim okulunun öğrenci sayısı en fazla olan dört okul çalışma evreni olarak ele alınmıştır. Bu okullarda okuyan beşinci ve sekizinci sınıf öğrencilerinden birer şube random yöntemi ile seçilerek 270 öğrenci örnekleme alınmıştır, öğrencilerin yaş gruplarına göre gelişim, fiziksel ve psikolojik özelliklerinin değişiklik gösterdiği, öğrencilerin belirli beden dili davranışlarından farklı etkilenebilecekleri düşünülerek, beşinci ve sekizinci sınıf öğrencileri örnekleme alınmıştır. Erkek ve kadın öğretmenlerin dengeli şekilde dağılımı sağlanarak 4 erkek, 4 kadın öğretmenin sınıf öğretmenliği yaptığı şubeler araştırma kapsamına alınmıştır. Ankette öğretmenlerin tanımlanan 20 beden dili davranışını göstermelerinin, öğrenciler üzerindeki etkileri aranmıştır. Bunun için ' mutlu olurum ', 'alınırım', 'utanırım', 'üzüntü duyarım', 'suçluluk duyarım', 'korkarım', 'kızarım' ve 'hiç etkilenmem ' seçenekleri verilmiştir. Öğrencilere dağıtılan 270 anketten 235' i geri dönmüş ve bunların 227 tanesi değerlendirmeye alınmıştır. Araştırmanın bulguları ışığında şu sonuçlara ulaşılmıştır. 1. Öğretmenlerin, öğrencilerle iletişimlerinde, anlaşma, uyum, ilgi, saygı ve yakınlık gibi anlamlar belirten beden dili davranışlarının öğrencileri olumlu etkilediği; hoşnutsuzluk, saldırganlık, soğukluk, küçümseme gibi anlamlar belirten beden dili davranışlarının ise öğrencileri olumsuz etkilediği görülmektedir. 2. Öğrencilerin, öğretmenlerin bazı beden dili davranışlarından farklı şekilde etkilendikleri görülmektedir. Buna göre; öğretmenlerin beden dilinin anlamı ve kullanımı konusunda belli bir tecrübeye gereksinimleri olduğu söylenebilir. 3. Kız öğrencilerin, öğretmenlerin yüz ifadelerinden, erkek öğrencilere göre daha fazla etkilendikleri belirlenmiştir. 4. Öğretmenlerin, bedensel temas, el-kol hareketleri ve bacak hareketlerinden erkek öğrencilerin olumsuz etkilendikleri görülmektedir. 5. Sekizinci sınıf öğrencilerinin; öğretmenlerin belirli beden dili davranışlarından etkilenmeleri ile beşinci sınıf öğrencilerinin etkilenmelerinin yaş grupları açısından farklı olduğu saptanmıştır. 6. Öğretmenlerin özellikle bedensel temas ve mesafe boyutunda beşinci sınıf öğrencilerinin, sekizinci sınıf öğrencilerinden daha olumlu etkilendikleri saptanmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre, şu öneriler geliştirilmiştir: 1. Öğretmenler öğrencilerle iletişimlerinde, olumlu anlamlar bildiren beden dili davranışlarını kullanarak, okulda sağlıklı iletişim kurulmasına yardımcı olmalıdırlar. 2. Öğretmenler, öğrencilerin bedensel tepkilerini izleyerek yorumlamalı ve bunları doğru anlamlandırabilmek için öğrencilerini iyi tanımaya çalışmalıdırlar. 3. Öğretmenler, öğrencilerin kişiliğini, kültürel yapısını ve cinsiyetini göz önüne alarak beden dilinin kullanımında daha fazla dikkat ve özen göstermelidirler. 4. Okulda olumlu bir çalışma ortamının sağlanabilmesi ve öğrencilerin eğitim amaçları yönünden güdülenmesi bakımından; öncelikle okul ve sınıfın yapısından, işleyişinden sorumlu olan öğretmenlerin beden dili bilgisi ve kullanımı konusundaki becerilerinin geliştirilebilmesi için hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim semineri düzenlenmelidir. 5. İnsanlar arasındaki bedensel mesafenin, baş hareketlerinin ve yüz ifadelerinin bedensel iletişimde çok önemli bir payı olduğundan; öğretmenlerin bu boyutlardaki beden dilinin anlamı, kullanım sıklığı ve öğrencileri etkilemelerine ilişkin kapsamlı araştırmaların yapılması, okuldaki iletişim sürecine farklı bir bakış açısı getirebilir.