Aşık Edna Murat'ın hayatı-edebİ şahsiyeti-eserleri

bu konuyu seçmedeki amacımız, çalışmamızla özelde Çankırı, Şabanözü aşıklığını ve Aşık Edna Murat'ın hayatını, edebi şahsiyetini, eserlerini değerlendirmek; genelde Türk kültür ve edebiyat ürünlerinden olan Özdemir'in şiirlerinin kaybolup gitmesini önleyerek Türk milli kültürüne, Türk edebiyatına katkı sağlamak ve şiirleri incelemek suretiyle de 20. yüzyıl aşık edebiyatının, aşıklık geleneğinin değerlendirilmesine yardımcı olmaktır. Tezimiz, Türk edebiyatı içerisinde aşık edebiyatının mahiyeti, Çankırı, Şabanözü aşıklık geleneği ve aşıklarından başlayarak Özbekli Aşık Edna Murat'ın hayatı, edebi şahsiyeti ve şiirlerini incelemeye yönelik hazırlanmıştır. Aşığımızın yaşadığı coğrafyanın onun hayatı, sanatı, eserleri üzerindeki tesirini değerlendirmede kolaylık sağlayacağı düşüncesiyle girişte Çankırı ve Şabanözü ile ilgili tarih, coğrafya, kültür, dil vb. yönlerden umumi bilgiler verilmiştir. Girişin son kısmı aşıklık geleneğinin tarihi gelişimi, Çankırı aşıklık geleneği ve aşıklarına ayrılmıştır. Birinci bölümde aşığın hayatı, şahsiyeti, yetiştiği kültür muhitinin aşıklığı ve aşıklık geleneğindeki yeri incelenmiştir. İkinci bölümde şiirler, ahenk unsurları, şekil özellikleri, dil hususiyetleri, edebi sanatları, anlatım özellikleri ve konuları bakımından değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde şiirler, konularına ve ölçülerine göre tasnif edilerek toplu olarak verilmiştir. 1943 yılında dünyaya gelen Aşık Murat Özdemir köy kültürü altında yetişmiş, daha sonra 1961'de Ankara'da yaşamaya başlamıştır. Ancak köyüyle bağını hiçbir zaman koparmamıştır. Sanatının teşekkül yerlerinden olan köy icra ortamlarında halen şiirlerini söylemektedir. Köyünde ev oturmalarındaki sohbet ortamları, köy odasında yapılan sohbetler, anlatılan tarihi ve menkıbevi hikayeler, ayin-i cemlerdeki dini sohbetler ve okunan şiirler onun zihnine çocukluk dönemlerinde kazınmış ve tüm edebi dünyasının temel taşlarından olmuştur. Özdemir, Fuzuli'nin Saadete Ermişlerin Bahçesi'ni, Hazreti Yusuf kıssası üzerine hikayeler ve şiirleri, Karacaoğlan'ı, Kerem Bey'i, Kesik Baş hikayesini, Hz. Ali cenklerini, Kumru ve Gülizar'ı, Hazreti Peygamber ve ehlibeytin hayat hikayelerini köy odasında dinlediğini dile getirmektedir. Ayrıca Özdemir, ustası Aşık Sultan'ı bu muhitlerde tanımış, ondan şiir ile ilgili ilk bilgileri edinmiştir. Bu kültür muhitlerinde sanatının temellerini atan aşık, şehre yerleştikten sonra da buralarla bağını koparmamıştır. Ankara'ya geldikten sonra oto boyacılığı yapmıştır. Aşık, çocukluğunda bir kaza geçirmiş ve kalça çıkığı oluşmuş; bundan dolayı bir bacağı engellidir. Oto boyacılığı sağlığını olumsuz etkilediğinden bir yıl sonra oturak zanaatı olarak kunduracılığa başlamıştır. 1977'de engelli kadrosuyla Dışkapı SSK Hastanesi'ne işe başlamış, buradan emekli olmuştur. Halen kunduracılığa devam etmektedir. Özdemir, şehirde pek dışarı açılmamış; ancak bazı radyo ve tv programlarına katılarak şiirlerini söylemiştir. Bazı yöresel toplantılara, açılışlara da katılmış ve katılmaktadır. Özdemir, kendisini sohbet aşinası olarak nitelemektedir; Dışkapı'daki kunduracı dükkanını bir edebi muhit haline getirmiştir. Dükkanına aşık, şair, hoca gibi birçok sohbet ehli kişi gelmekte ve burada şiir üzerine sohbetler kurulmaktadır. Özdemir'in incelediğimiz 312 şiirinden 99 şiirde aşk, sevgili, güzellik; 92 şiirinde din ve tasavvuf konuları işlenmiştir. Konu bakımından yoğunluğu bunlar oluşturur. Allah, Hz. Muhammed, Hz. Ali ve ehlibeyt sevgisi şiirlerde sık işlenen konulardandır. Aşk, sevgili, sevgilinin vefasızlığı, güzelliği; ayrılık, ölüm, felek, dünyanın geçiciliği, yoksulluk da şiirlerde işlenen temalardandır. Şiirlerde sevgiliye, dini sömürülere, fakirliğe dair taşlamalar da vardır. Aşığın 237 şiiri 11'li hece ölçüsüyle yazılmıştır. En fazla kullanılan ölçü 6 +5=11'li hece ölçüsüdür. İkinci olarak 68 şiirde 8'li hece ölçüsü kullanılmıştır; aşığın ölçüsüz şiiri yoktur. Şiirlerde durak kullanılmıştır; ancak bazı şiirlerde durak değişebilmektedir. Serbest duraklı şiirler az da olsa vardır. Şiirlerde kafiyeden ziyade rediflerle ve tekrarlarla ahenk sağlanmaya çalışılmıştır. Bu, düşünceyi serbest bırakmak, söylemek istediğini daha açık söyleyebilmek düşüncesinden kaynaklanır. Özdemir'in şiirlerinde nasihate dayalı, öğüt verici ve telkin edici bir üslup vardır. Düşüncenin ağır bastığı şiirler kuru değildir. Redifler, tekrarlar, ayak ve kavuştaklarla şiirlerde ahenk kurulmuştur. Kullanılan kafiye genellikle yarım kafiyedir. Aynı şiirde tek tip kafiye kullanımına pek rastlanmaz. Özdemir, aşık edebiyatının şekil ve tür hususiyetlerinin tüm mahiyetlerini bilmekten ziyade şekil ve türleri geleneğe dayalı, gelenekten öğrendiği gibi kullanmaktadır. Şiirlerinin geneli koşma tarzındadır. En çok kullandığı türler güzelleme, taşlama, ağıttır. Özdemir'in şiir dili sade halk dilidir. Yöresel kelimeler, söz kalıpları şiirlerde kullanılmıştır. Bir kelimenin yöresel söyleyişi ölçüye ve ahenge uygun biçimde değişik şekillerde kullanılabilmektedir. Şiirlerde ortak dilde kullanımdan düşmüş bazı Türkçe kelimeler, Arapça ve Farsça'dan dilimize girmiş kelimelerin yöresel biçimleri ve ağız hususiyetleri görülür. Devrik cümle de aşığın üslubunda belirleyici biçimde kullanılmıştır. Aşık Murat Özdemir, halen Ankara'da ikamet etmekte ve şiir yazmaya devam etmektedir.