turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Türk dilinde edilgen çatı

Edilgen çatı, Türk dilinde yer alan çatı türlerinden bir tanesidir. Edilgen çatı, öznesi belli olmayan, eylemin gösterdiği bir işin kimin tarafından yapıldığı bilinmeyen veya söylenmemiş olan çatıdır. Türk dili, edilgenliğin ifadesinde eylemlerin üzerine gelebilen çeşitli eylemcil biçim birimler kullanır ve bu biçimbirimleri kullanırken özne-yüklem; nesne-yüklem bağlantılarını da sözdizimsel olarak değiştirebilir. Bununla birlikte Türk dili tarihine ait bazı metinler incelendiğinde Türk dilinin edilgenlik ifadesinin verilmesinde farklı biçimsel-anlamsal olanaklara ve stratejilere sahip olduğu da anlaşılır. Edilgen çatılı kuruluşlarda, etken çatıdan edilgen çatıya geçilirken nesne konumundaki bir öğe dilbilimsel olarak, cümlenin ikinci önemli öğesi olan özne konumuna yükseltilebilir. Bu işleme öğelerde değer kayması adı verilir. Bir cümlede önemli olarak vurgulanan öğe bizim için bir odak noktası oluşturur. Odak noktası ise bizim belli bir içeriğe nereden ve nasıl bakmamız, bu içeriği nasıl yorumlamamız gerektiğini gösterir. Edilgen çatılı cümlelerde de bir odak noktası oluşturmak esastır. Edilgen çatının dil tarihi seyri boyunca incelenmesi, dil bilgisi ve dilbilim çalışmaları açısından önemli ve gereklidir. Bu yönüyle bu çalışma, Türk dili gramerlerinin hazırlanmasına katkılarda bulunabilecektir. Türk dilinin takip edilebilen yazılı metinleri içerisinde Türk dilinde yer alan 'edilgen çatının' art-zamanlı olarak metinlerle incelenmesi ve bu metinlerin incelenmesi sonucunda Türk dilinde yer alan edilgen yapıların gelişim sürecinin somut olarak ortaya konması amaçlanır. Tez çalışmasının bir amacı da, Türk dilinin tarihi seyri süresince edilgen çatıyı oluşturan biçimbirimlerin ve edilgen çatının kullanım alanlarının nelerin ifadesinde ve nasıl bir yapıyla, hangi sıklıkta kullanıldığının somut olarak ortaya konabilmesidir. Konuyla ilgili en önemli değişkenler edilgenlik ve edilgenlik ve dönüşlülük eylemcil biçimbirimleridir
Gazavat-nameler ve Nabi'nin Fetih-name-i Kamaniçe adlı eserinin metni

17. yüzyılın ünlü şairlerinden Yusuf Nabinin Fetih-name-l Kamaniçe adlı eseri, gazavat-name türünün seçkin örneklerindendir. Gazavat-nameler üç şekilde kaleme alınmakladır: a. Belli bir seferi veya zaferi konu edinenler, b. Bir padişahı veya devrini konu edinenler, c. Ünlü bir komutanı ve yaptıklarını konu edinenler. Nabinin Fetih-name-i Kamaniçe'si bunlardan birincisine ait bir örnektir, Nabi bu eserinde; IV. Mehmed devrinde Lehistan'a yapılan seferi (1672) ve Kamaniçe Kalesinin fethini manzum-mensur karışık olarak kaleme almıştır. Fetih-name-i Kamaniçenin dört nüshaya göre karşılaştırılmasının yapıldığı bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır: Giriş bölümünde; Nabinin hayatı, edebi şahsiyeti ve eserlerinden bahsedilmekte, Nabi bütün yönleriyle tanıtılmaktadır. I. bölümde; gazavat-name türü hakkında genel bilgi verildikten ve değerlendirme yapıldıktan sonra, gazavat-name yazan şairler kronolojisi II. Murad devrinden başlamak suretiyle sırasıyla verilmiştir. II. bölümde; öncelikle IV. Mehmedin Lehistan Seferi üzerinde durulmuş, bu sefere ait harita, kroki ve şekiller gösterilmiş, Kamaniçe'nin fethiyle ilgili olarak yazılmış diğer eserlerden bahsedildikten sonra da, Nabfnin eseri Fetih-name-i Kamaniçe'nin nüshaları değerlendirilmiş, konusu belirtilmiş ve dil-üslüp özellikleri üzerinde durulmuştur. Daha sonra eserin metni dört nüsha karşılaştırılarak verilmiş ve nüshalar arasındaki farklar 'Nüsha Farkları' başlığı altında belirtilmiştir. 'Sonuç' başlığı allında Nabi ve eseri hakkında genel bir değerlendirme yapılmış; şahıs ve yer adları 'Dizin' iyle de çalışma tamamlanmıştır. in
Karamanlı aynİ divanı'nın cemiyet açısından tahlili

Divan edebiyatı, döneminin sosyal hayat unsurlarını bünyesinde barındıran bir edebiyattır. Karamanlı Ayni, XV. yüzyılda Anadolu'da yaşamış Divan şairlerinden biridir. Hayatının büyük bir bölümünü Karamanoğulları Beyliği'nin merkezi konumunda olan Karaman'da geçirmiştir. Cem Sultan ve Karaman beyi Kasım Bey ile yakın ilişkiler kurarak dönemin siyasi, sosyal, kültürel ve edebi olaylarına şahitlik etmiştir. Karamanlı Ayni Divanı, içtimai hayat unsurları açısından zengin bir içeriğe sahip olması, siyasi bir divan olması, hacimli bir eser olması, Cem şairlerinin eserleri arasında günümüze ulaşan tek eser olması, Cem Sultan, Kasım Bey, Karamanoğulları Beyliği ve Osmanlı Devleti ile ilgili önemli ipuçları barındırması, tezkirelerde kendine yer bulamaması, lisansüstü düzeyde veya tahlil bazında hakkında herhangi bir çalışmanın yapılmaması bakımından çalışılmaya değer bulunmuştur. Bu çalışmanın amacı, Karamanlı Ayni Divanı'nın cemiyet unsurları açısından incelenmesidir. Bu amaçla, Ayni Divanı'nda yer alan Türkçe şiirler ele alınarak tahlil edilmiştir. Divanda yer alan cemiyet unsurları titizlikle fişlenmiş, bulgular tasnif edilerek alt başlıklar oluşturulmuş ve şiirler değerlendirilerek sonuçlara ulaşılmıştır. Çalışma sonucunda Karamanlı Ayni Divanı'nın cemiyet unsurları açısından oldukça zengin bir muhtevasının olduğu tespit edilmiştir.
Sarinci Bököy destanı'nın bağlamsal sözlüğü

Sözcükler, her zaman akla ilk gelen anlamı ile kullanılmayabilir. Pek çok sözcüğün birden fazla bağlamının olabileceğini göz önünde bulundurup sözcükleri metnin bütünüyle ilişkilendirip ona göre anlamlandırmak gerekir. Bu noktada okuyuculara ve araştırmacılara fayda sağlamak amacıyla oluşturulan bağlamsal sözlük çalışmalarından yararlanılmalıdır. Çalışmada TEBDİZ sistemi kullanılarak okuyuculara ve araştırmacılara sisteme yüklenmiş bağlamsal sözlüklerin içeriklerine ulaşma imkanı bulunmaktadır. Çalışmada Sarinci Bököy Destanı'nın en hacimli varyantı olan 6233 dizelik Alımkul Üsönbayev varyantının bağlamsal sözlüğü TEBDİZ yardımı ile hazırlanmıştır. Destan içerisindeki isim, fiil ve söz öbeği yapılarının bağlamları tespit edilerek, sayısal veriler ve örneklerle belirtilmiştir. İsim, fiil ve söz öbeği yapıları anlamları bakımından tek ve çok anlamlı olarak ayrılmış, bunların gerekli tanıkları ve sıklıkları verilmiştir. İnceleme kısmında örnekler ve metinde geçen sıklıklara da yer verilmiştir. Ayrıca Alımkul Üsönbayev'in hayatı, edebi kişiliği ve eserleri hakkında bilgiler verilerek Kırgızlar, Kırgız tarihi ve Kırgız edebiyatına da değinilmiştir. Çalışmanın son kısmında ise TEBDİZ sistemi üzerinden destanın bağlamsal dizini oluşturulmuştur. Çalışmamızda eserin sözcük hazinesi ve Alımkul Üsönbayev'in üslup özellikleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmayla birlikte, Kırgız Türkçesi ve edebiyatı alanı başta olmak üzere, bütün Türk lehçelerinin bağlamsal söz varlığına bir katkı sunmak hedeflenmektedir.
İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi 'T 3819' numarada kayıtlı şiir mecmuasının transkripsiyonlu metni ve Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesine göre tasnifi

Klasik Türk edebiyatının önemli kaynakları arasında yer alan mecmualar, derlendikleri dönemin şiir anlayışını, edebi zevkini, estetik beğenisini ve daha birçok özelliği hakkında bilgi sunar. Mecmualar bir şairin divanında yer almayan şiirleri ya da başka kaynaklarda adı geçmeyen şairlerin şiirlerini tespit etmeye katkıları bakımından da edebiyat tarihimiz için oldukça önemlidir. Bu çalışmanın konusunu da İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi 'T 3819' numarada kayıtlı şiir mecmuasının çeviri yazılı metni ve Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi'ne göre tasnifi oluşturmaktadır. Mecmuanın müstensih ve istinsah tarihi hakkında herhangi bir bilgi yoktur. Şiirleri yer alan şairlerin yaşadıkları yüzyıllar ile şairlerle ilgili biyografik kayıtlar göz önünde bulundurularak mecmuanın 16. yüzyılda tertip edildiği tahmin edilmektedir. Toplam 89 varak olan bu şiir mecmuasında 58 farklı şairin şiiri yer almaktadır. Bu şairler arasında en çok şiiri bulunan şair, Baki'dir. Şiirlerin büyük bir kısmı gazel nazım şekliyle yazılmıştır. Mecmuada yer alan şiirler, şairlerin yayımlanmış divanları ile karşılaştırılmış ve aralarındaki farklar dipnotlarda gösterilmiştir.
İbnü Mühenna Lügati

Doktora tezi olarak hazırlanan bu çalışma, Cemalüddin İbnü Mühennatarafından kaleme alınan Kitab Hilyetü'l-İnsan ve Helbetü'l-Lisan veya Türk dünyasında İbni Mühenna Lügati adıyla bilinen kitap üzerine yapılmıştır. Eser, tahminen XIII. yüzyılın ikinci yarısında, Irak bölgesinde yazılmıştır. Araplara yabancı dil öğretmek için hazırlanmıştır. Eserin dili Arapçadır ve üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm Farsça, ikinci bölüm Türkçe ve üçüncü bölüm Moğolca ile ilgili olup bu dillerin grameri hakkında kısa bilgiler ve çeşitli konulara göre kelime listeleriiçermektedir. Eserin, günümüze kadar 6 nüshası bulunmuştur. 5'i Avrupa'da, 1'i de İstanbul Arkeoloji Müzeleri Kütüphanesi'nde yer almaktadır. Tezimizde, İstanbulnüshası esas alınmıştır. İstinsah tarihi belli olmayan bu nüsha, yaklaşık 6300 kelime içermektedir. Farsça kısmında 2535, Türkçe kısmında 2680 ve Moğolca kısmında 1085 kelime civarında bulunmaktadır. Çalışmada, eser ve yazarı hakkında bilgiler verilecek, Arap-Türk ilişkilerinin tarihi zeminine ışık tutulacak, Araplara Türkçe öğretim metotları ve söz konusu amaçla yazılmış eserlerin tanıtımı yapılacak, eserin tamamı Türkiye Türkçesinde aktarılacak, Türkçe bölümünün dil özellikleri incelenecek ve eserin üç bölümünü kapsayan dizin bölümü yer alacaktır.
Sait Faik Abasıyanık ile Anton Çehov arasında bir karşılaştırma

Bu yüksek lisans tezinde, Türk ve Rus edebiyatının ünlü yazarlarından, Sait Faik Abasıyanık ve Anton Pavloviç Çehov'un hayatları, edebi kişilikleri, yaratıcılıkları ve hikayeleri karşılaştırılmış ve incelenmiştir. Bundan amaç, iki yazarı yakınlaştıran benzerlik ve onları ayıran farklılıkların olup olmadığının ortaya çıkarılması olmuştur. Belirtmek gerekir ki bugüne kadar Sait Faik Abasıyanık ile Anton Çehov'un karşılaştırılması ile ilgli herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Bu bağlamda farklı kültürlere ait eserler incelenerek Sait Faik'in Anton Çehov'dan etkilenmeleri ve bununla birlikte Rus yazarın Türk edebiyatındaki yerini ayrıntılı şekilde ortaya çıkarmaya amaçlanmıştır. Abasıyanık ile Çehov'un yaratıcılıklarının arasındaki ilişki araştırılmaya değerdir. İki farklı dönem ve kültüre ait olan iki yazarın karakterleri ve edebi kişilikleri farklı olsa da neticede benzerliklerden de söz etmek mümkündür.
A comparative study on the portrayals of modern intellectuals in major works of James Joyce and Oğuz Atay

Bu çalışmada ünlü İrlandalı yazar James Joyce'un Sanatçının Bir Genç Adam Olarak Portresi adlı romanı ve Dublinliler ana başlıklı öykü kitabından 'Küçük Bir Gölge', 'Acı Bir Olay' ve 'Ölüler' isimli öyküleri ile ünlü Türk yazar Oğuz Atay'ın başlıca romanlarından Tutunamayanlar, Tehlikeli Oyunlar, Eylembilim ve tek tiyatro oyunu Oyunlarla Yaşayanlar'da yansıtılan modern aydın insan profilleri karşılaştırmalı bir şekilde incelenecektir. Bu çalışma, bu iki yazarın kendi kültürel, politik, sosyal ve ekonomik ortamlarında modernleşme sürecinin modern aydın tipi üzerindeki etkilerini yansıtmadaki farklılıklarını ve benzerliklerini araştırmaktadır. Bu amaçla, söz konusu eserlerden seçilmiş belirli modern aydın tiplerine modernizm ve modern birey teorileri ışığında bir çözümleme uygulanmıştır. Bu tezde, özellikle 20. yüzyılın ilk yarısında baş gösteren sosyal ve kültürel bunalımların yaratmış olduğu modern aydın kesiminin içinde bulunduğu hiçlik, anlam arayışı ve tutunamama gibi deneyimlerin, modernist edebiyatın en önemli konularından biri olduğu gerçeği üzerinde durulacaktır. Modern aydının içinde bulunduğu çıkmaz öncelikle James Joyce eserlerinde modernist bir edebi tarzda görülmektedir. Kendisi de ciddi bir Joyce okuru olan Oğuz Atay ise bu konuyu yine James Joyce eserlerine metinlerarası göndermeler yaparak ve Türk toplumuna uyarlayarak yansıtmıştır. Ancak bu çalışma, bu iki yazarın yaratılarında, farklı kültürel ortamlarda da olsa, modernizmin benzer sonuçlar doğurduğunu ortaya çıkarmayı amaçlamakla birlikte, Oğuz Atay'ın Joyce etkisiyle kalmayıp onun aydın anlayışını kendi kültürüne, toplumsal ve ulusal yapısına uyarlayarak kendi aydın tipini yarattığını göstermektir.
Tatarca sarf-nahiv, yazı çevrimi, Türkiye Türkçesine çevirisi, sözlükler

Bu tezde, 1922 yılında Kırım'ın Akmescit civarındaki Totay Köyü'nde basılmış olan 'Tatarca Sarf-Nahiv' kitabı incelenmiştir. Eser Şevki Bektöre tarafından ilkokullar için hazırlanmıştır. Kitabın ilk bölümüne geçmeden önce 'Giriş' bölümünde Kırım ve Kırım Tatarlarının kısa tarihi, Kırım Tatarcası'nın genel ses özellikleri, yazar Şevki Bektöre ve 'Tatarca Sarf-Nahiv' adlı kitabı hakkında bilgi verilmiş, ardından yazı çevrimi ve Türkiye Türkçesi'ne çevirisi sunulmuştur. Bu bölümden sonra eserdeki tüm kelimeleri kapsayan 'Kırım Tatarcası-Türkçe' sözlük yer almaktadır. Bu sözlüğü hazırlarken çeşitli sözlüklerden yararlanılmıştır. Ayrıca eserde bulunan gramer terimleri de 'Kırım Tatarcası-Türkçe' ve 'Türkçe-Kırım Tatarcası' olarak küçük iki sözlük olarak düzenlenmiştir.
Millet Kütüphanesi Ali Emiri Manzum 567'deki Lugaz Mecmuası (vr.334b-383b): İnceleme-metin

Lugaz mecmuaları, Divan edebiyatının bir türü olan 'lugaz' adlı manzum bilmecelerin toplandığı mecmualardır. Bu mecmualarda çeşitli örneklerine rastladığımız lugaz türü, Divan edebiyatına 15. yüzyılda Arap ve özellikle Fars edebiyatından girmiş bir nazım türüdür. Özel isimler dışında akla gelebilecek her şeyin sorulduğu beyitler halinde düzenlenmiş bilmecelerdir. Maksat dikkatleri çekmek, zihin alıştırmaları yapmak ve yaptırmak, insanların düşünürken eğleneceği ve kendilerini geliştirebileceği bir alan oluşturmaktır. Biz de 18. yüzyılda zirveye çıkmış olan lugaz türü, beğeni kazanmış örnekleriyle zaman içinde mecmualardaki yerini almaya başlamıştır. Şairlerin divanlarında genellikle 'Elgaz' başlığı altında yer alan, bir şair tarafından müstakil olarak yazılan yahut şairi bilinmeyen lugazlar, mecmuaları derleyen kişilerin edebi zevkine göre lugaz mecmualarında bir araya getirilmiştir.
Kişilerarası ilişkiler kuramları çerçevesinde Yusuf Atılgan'ın romanlarının incelenmesi

Kişilerarası İlişkiler Kuramları Çerçevesinde Yusuf Atılgan'ın Romanlarının İncelenmesi adlı çalışmamızda, romanlardaki ana karakterlerle yardımcı karakterler arasındaki ilişki boyutları incelenmiştir. İnsanların kişilerle olan ilişkilerinin altında yatan sebepleri daha iyi anlayabilmek için kullanılan kişilerarası ilişkiler kuramları, edebi eserlerin yorumlanmasına geniş birkaçı kazandırmıştır. Kişilerarası ilişkiler kuramları, karakterler arasındaki ilişki düzeylerinin açık bir şekilde görülmesine yardımcı bir işlev niteliğindedir. Çalışmamızda da bu kuramlar tek tek ele alınarak açıklanmıştır. Bilişsel kuramlar, duygusal kuramlar ve psikanalitik kuramlar çerçeve olarak ele alınmış ve romanlardaki karakterler arasındaki iletişim incelenmiştir. Yusuf Atılgan, insanın en çarpıcı yanlarını doğallığıyla anlatabilen, insan ruhunun derinliklerine inebilen bir yazardır. Romanlarındaki farklı anlatımı ve üslubuyla dikkatleri üzerine çekmeyi başarmıştır. Hatta o dönem için yazdıkları eleştirilmiş, hor görülmüş bir kimliktir. Tüm bunlara rağmen son dönem Türk edebiyatının öncü isimlerinden biridir. Bu yüzden romanlarının, romanlarında yaşayan insanların bu boyutta incelenmesi, onun yazar kimliğinin dışa vurumunda etkili bir örnek teşkil edecektir. Aylak Adam, Anayurt Oteli, Canistan romanları kişilerarası ilişkiler kuramları baz alınarak incelenmiştir. Ana karakterlerin yaşayışları ve bununla şekillenen insanlarla olan iletişimleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Kişilerarası ilişkiler kuramları, karakterlere gerek psikanalitik boyutta gerekse iletişim boyutunda oldukça geniş birkaçı ile bakabilmeye yardımcı olmuştur. Bu çalışma ile Yusuf Atılgan'ın romanlarındaki karakter boyutuna, kişilerarası ilişkiler kuramları çerçevesinde yer verilmiştir.
Kütahya Emet yöresi ağzı

Kütahya Emet Yöresi Ağzı adlı bu inceleme, Emet ilçesi ve köylerinde yaşayan insanların ağız özelliklerini, burada kullanılan dilin söyleyiş açısından yazı dilimizden farklı yönlerini ele alan bir çalışmadır. Bu çalışma, dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde araştırma yöresinin tarihi, coğrafi ve kültürel özellikleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, Emet'e bağlı 37 köyün 16'sından toplanan metinlerin ses bilgisi açısından değerlendirilmesine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde, yine Emet ve Emet'e bağlı 37 köyün 16'sından toplanan metinlerin şekil bilgisi açısından değerlendirilmesine yer verilmiştir. Dördüncü bölüm ise yöreden toplanan metinler ve özellikle bu yöre halkı tarafından kullanılan kelimelerin bir araya getirilmesiyle oluşan sözlük kısımlarından oluşmaktadır. Türk dili, kaybolmaya yüz tutmuş yöresel ağız yapısı ve birbirinden farklı ifade zenginliği ile diğer tüm dillerden ayrı bir yapıya sahiptir. Bu araştırmada da yöresel ağızlardan biri incelenerek Türk dilinin zengin yapısının gün yüzüne çıkartılması amaçlanmıştır.
Halil Nuri Bey Divanında dini edebi muhteva

Bu tez 18. yüzyılda yaşamış olan Vakanüvis Halil Nuri Bey'in hayatını ve divanının tahlilini içermektedir. Şairin bulunduğu dönem, devlette bulunduğu mevki ve ailesinin bulunduğu muhit dolayısıyla divanı tahlil edilmeye çalışılmıştır. Halil Nuri'nin divanında kullandığı dil ve sanat özellikleri ele alındığında zamanının Sebk-i Hindi ve Türki-i basit akımları arasında kaldığı ve her ikisinde de güzel manzumeler vücuda getirdiği görülmüştür. O; Oğlu Nebil Bey'e, Kani'ye, Fuzuli'ye ve devrinin diğer şairlerine nazireler yazmıştır. Şeyh Galip'e imrendiğini, kendisine nazire yazmasını istemekle aşikar hale getirmiştir. Halil Nuri şiirlerinde, kendi karakterini göstermekle birlikte Klasik Türk Edebiyatının malzemelerini de ustalıkla işlemiştir. Bir kültür çalışması olan bu tahlilin bu alanda yapılan çalışmalara küçük de olsa bir katkı sağlaması en büyük dileğimizdir.
Günümüzde meddahlık

Gerek sözlü edebiyat gerekse yazılı edebiyat ürünleri; bir milletin tarih boyunca meydana getirdiği ve meydana getirildiği dönemin toplumsal yapısı ile bu ürünleri meydana getiren halkın düşüncesini, inancını, zevkini, sanatı ve anlayışının estetik seviyede yansıtıldığı birer aynadır. Anlatım ve gösterim açısından Meddahlık geleneği ve meddah Hikayeleri bugüne kadar nasıl ele alınmış ve incelenmiştir. Hikayeler icra şekli ve konuları ile hangi temel dinamiklere yaslanmaktadır? Meddahlık geleneğinin günümüzdeki durumu nasıldır? İşte bu çalışmayla bu sorulara cevap aramaya çalışılmıştır. Bir açıdan ''sosyal tarih'' olarak değerlendirebileceğimiz Meddahlık Geleneği ve Meddah Hikayeleri, sosyal ve kültürel alanı çevreleyen anlamlar ve değerler haritasında önemli bir yer işgal etmektedir. İGünümüzde Meddahlık? ismini taşıyan bu çalışmamız, Giriş ve Sonuç bölümleri dışında üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde meddah kavramından hareketle bu kavramın tanımı, meddah hikayeleri, yapı ve şekil özellikleri, konuyla ilgili çalışmalar, halk tiyatrosu, anlatı kavramı, kültür, popüler kültür, gelenek ve değişim, değerler sistemi, modernizm ve küreselleşme kavramları ele alınarak kavramsal bir çerçeve sunulmaya çalışılmıştır. İGeleneksel Türk Tiyatrosu İçerisinde Meddahlık? ismini taşıyan birinci bölümde, Geleneksel Türk Tiyatrosu üzerine değerlendirmeler ve bu konuya bakışlardan hareketle tiyatro gösterimi açısından meddahlık, metin, izleyici ve oyuncu yönüyle değerlendirilerek icra ve bağlamın önemi ve icra ortamı olarak kahvehaneler ile sözlü ve yazılı kültür ortamlarından bahsedilmiştir. İMedya ve İletişi Çağında Halk Kültürü ve Meddahlık Geleneği? başlığını taşıyan ve tezimizin esasını teşkil ettiğini düşündüğümüz ikinci bölümde öncelikle halk kültürü ürünlerinin sunumu ve tanıtılması açısından büyük öneme sahip olan festivaller, şenlikler eğlence kavramından hareketle ele alınmıştır. Daha sonra Günümüz meddahlığı günümüz temsilcileri ve bu temsilcilerin geleneğe bakışı ile düşünceleri geleneksel Türk tiyatrosunun dün, bugün ve geleceğe ait bakış açıları ile birlikte değerlendirilerek ortaya konulmaya çalışılmıştır. Sonuç bölümünde ise yapılan çalışmalarla ilgili genel bir değerlendirme yapılmıştır.
Afyon ve yöresi halk bilimi ürünlerinde eski Türk inançlarının izleri

AFYON VE YÖRESİ HALK BİLİMİ ÜRÜNLERİNDE ESKİ TÜRK İNAÇLARININ İZLERİ Erdal ADAY Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Haziran 20003 Danışman : Yrd. Doç. Dr. Mehmet SARI Orta Asya'dan gelen Türkler kültürlerini de Anadolu'ya taşımışlardır. Anadolu'nun her köşesinde benimsedikleri değişik inanç sistemlerinin izlerini görmek mümkündür. Bunun yanında çok eski bir geçmişşe sahip olan Türkler, doğal olarak birçok inanç sistemini benimsemişler ve o bulundukları yerlerdeki inanç sistemleriyle yeni bir mozaik oluşturmuşlar, kültürlerine parçalar katmışlardır. Her yeni sistem kendinden önceki inancın gereklerini yasaklamış fakat her türlü baskıya rağmen bir önceki inanç kendine Türk sosyal ve kültürel hayatında yer bulmuştur. Bu çalışmamızda, insan hayatında önemli geçiş dönemleri olarak adlandırdığımız doğum, evlenme, ölüm ve her birinin alt bünyeleri içinde ortaya çıkan bir takım pratikler tespit edilmiştir. Milletimizin binlerce yıldan beri süregelen çok zengin bir inanç sistemi vardır. Bu eserde bu inanç sisteminin Afyon ve yöresindeki izleri tanıtılmaya çalışılmıştır. Giriş bölümünde tezimizin konusunun nasıl belirlendiği, bu çalışmayı ortaya koymaktaki amacımızın ne olduğu, bu çalışmada nasıl bir yöntem izlendiği belirtilmiş ortaya çıkan sonuçlan daha iyi değerlendirebilmek için yörenin tarihi, coğrafi, kültürel yapısı tarih öncesinden başlanarak günümüzde yörenin sosyal yapısı da verilmiştir. Yöre halkının kültürü tarihi ve coğrafya ile olan ilişkisi belirtildi. Birinci bölümde toplumları bir araya getiren değerlerin yanında, inançlannda önemli bir yer tuttuğu bilindiği için Halk bilimi ve Din; buna bağlı olarak Türk dinleriIll içinde yer alan Tengri, iyeler, kişioğlu ve kam tipinin fonksiyonu tanıtıldı. Bunların yöre insanı üzerindeki etkiler tespit edilmeye çalışıldı. İkinci bölümde, insanların hayatlarında dönüm noktaları olarak adlandırılan geçiş dönemlerinin, doğum ad verme, evlenme, askerlik, ölüm gibi geçişlerde insan hayatına yön veren eski inançlar tespit edilerek, yöre insanının hayatına etki eden inançlara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise, yöre insanlarının duygu, düşünce ve davranışlarına derin etki yapan uğur ve uğursuzluk, rüya, renk, nazar, halk hekimliği ve halk takvimi ile ilgili pratiklere yer verilerek 'Diğer İnanç ve Gelenekler' bölümünde incelenmiştir. Afyon ve yöresindeki inançlarla ilgili olarak yaptığımız bu çalışma sonucunda Türk sosyal ve dini hayatının bir bütünlük arz ettiğini söylemek mümkündür. Eski Türkler birçok inanç sistemini benimsemişlerdir. Yörede ise Gök-Tann inancının izlerinin Afyon ve çevresinde de yaşadığını söyleyebiliriz.
Bosnalı Aleaddin Sabit Dİvanı'nın tahlili

Bu çalışma, XVII. yüzyılın ikinci yarısı ile XVIII. yüzyılın başlarında yaşamış olan Bosnalı Aleaddin Sabit'in, Divanı'ndaki tüm şiirlerin beş ana başlık altında genel bir tahlili olarak hazırlanmıştır. Daha çok Bosnalı oluşu ve kendine has üslubu ile araştırmacıların dikkatini çeken, aynı zamanda döneminin güçlü şairlerinden biri kabul edilen Sabit'in şiirlerinden hareketle, çoğu makale olmak üzere birçok çalışma yapılmışsa da genel bir tahlil çalışmasının varlığı tespit edilememiştir. Bu çalışmada, Sabit'in Divanı'nda yer alan tüm şiirleri incelenmek suretiyle, içinde yaşadığı dönem ve topluma ait inanç, duygu, düşünce, tabiat, aşık-sevgili-rakip tipleri ve diğer şahsiyetler, sosyal ve siyasi hayattaki gelişmeler, sanat ve spor faaliyetleri, hastalıklar ve tedaviler, yiyecek ve içecek, kullanılan para, ticaret hayatı, ulaşım, kullanılan eşyalar, haberleşme, rezm ve bezm, davranış biçimleri, adet, gelenek ve inanışlar, inşai unsurlar vs. türlü hususlar ile ilgili unsurlar tespit edilmek suretiyle ele alınmıştır. Sabit'in Divanı'nın bu şekilde incelenmesiyle ortaya konulan bu çalışma, dönemindini, tasavvufi, sosyal, kültürel vd. birçok özelliğinin yanı sıra, kişiliği ve özel hayatıyla ilgili bilgileri de yansıtması açısından önemli olmakla birlikte; gerek sahayla, gerekse başta tarih ve folklor olmak üzere, farklı disiplinlerle ilgili yapılacak olan çalışmalara katkı sağlayacak olması bakımından da mühimdir.