İflasın ertelenmesi bağlamında kayyımlık

İflasın ertelenmesi kurumu, hukukumuzda uzun zamandan beri mevcut olan, ancak 4949 sayılı Kanun'la işlerlik kazanmış bulunan bir hukuki çaredir. İflasın ertelenmesi, ticaret mahkemesine, borca batık durumda olan bir sermaye şirketi veya kooperatif hakkında iflas kararı vermekten, belli şartların varlığı halinde geçici olarak sarfınazar etme imkanını veren ve iflasın önlenmesine hizmet eden bir kurumdur. Bu kurum, sermaye şirketi veya kooperatifin menfaatinin olduğu kadar, ertelemeden önceki ve sonraki alacaklıların ve ülke ekonomisinin menfaatlerinin korunması amacına da hizmet eder. İflasın ertelenmesi, asıl olarak iflas yargılaması içerisinde olmakla beraber, ondan kısmen bağımsız bir prosedürü ifade etmektedir. Mahkeme, erteleme kararı ile birlikte kayyım atanmasına karar verir (m.179/a). Kayyım, Arapça kökenli bir sözcük olup; belli bir malın yönetilmesi veya belli bir işin yapılması için görevlendirilen kimse anlamına gelmektedir. İflasın ertelenmesi prosedüründe atanacak kayyım, vesayet hukukunun dışında, borçlu ile alacaklıların ve hatta kamunun menfaatlerini aynı ölçüde gözetmek, korumak ve dengelemekle görevlendirilmiş resmi bir devlet organıdır. Kayyım olarak atanabilmek için gereken şartların, hukukun genel ilkeleri ve kayyımlık görevinin gerektirdiği niteliklerden hareket ederek belirlenmesi gerekir. Borçlunun ve alacaklıların, atanacak olan kayyımın belirlenmesi hususunda yapmış oldukları önerilerin, hakim açısından hiçbir bağlayıcılığı yoktur. Mahkemenin kayyım atanmasına ilişkin kararı, nitelik itibari ile yargısal işlemler kategorisine dahil bulunan bir çekişmesiz yargı işlemidir. Kayyımlık görevi, kamu görevinin belirleyici unsurları olan aslilik ve süreklilik niteliklerini bünyesinde barındırmaktadır. Bu nedenle, kayyımın üstlendiği görev; bir kamu görevi niteliği taşımaktadır. Kayyım, 1982 Anayasası'nın 128'inci maddesine göre, diğer kamu görevlisi statüsündedir; memur ya da işçi değildir. Kayyım, ücret alma, avans ve teminat isteme ve istifa haklarına sahiptir. Buna karşılık, kendi kendisiyle hukuki işlem yapma yasağına uymak, yakınlarına ait işleri görme yasağına uymak, görevini bizzat yerine getirmek, bilgi vermek ve ihbarda bulunmak, eşit işlem yapmak ve sır saklamak yükümlülüğündedir. İcra ve İflas Kanunu'nun 179/a maddesinin ikinci fıkrasına göre; kayyımı atayan mahkeme, yönetim organının yetkilerini tamamen elinden alıp kayyıma verebileceği gibi, yönetim organının işlemlerinin geçerliliğini kayyımın onayına bağlı da tutabilir. Bu ihtimaller kısmen birlikte karma olarak kullanılabileceği gibi, iflasın ertelenmesi kurumunun niteliği ve amacıyla bağdaşabilecek diğer ihtimaller de bulunabilir. Hakim, kayyımın görev ve yetkileri konusunda geniş bir yelpazeye sahiptir. Kayyım, iflasın ertelenmesine karar veren ve kendisini atayan ticaret mahkemesinin denetimi altındadır. Kayyımın kusuruyla, alacaklılara, borçluya veya şirket ya da kooperatifle ilişkisi bulunan üçüncü kişilere verdiği zarardan dolayı tazminat davası, ancak Devlet aleyhine açılabilir. Devletin, zararın meydana gelmesinde kusuru bulunan kayyıma rücu hakkı vardır. Kayyım, Türk Ceza Kanunu'nun 6/c maddesinin öngördüğü düzenleme çerçevesinde, bu kanunun uygulanması bakımından bir kamu görevlisidir; taşıdığı sıfat ve görevlerinin niteliğiyle bağdaştığı ölçüde her suçu işleyebilir.