Hatay ve Gaziantep yörelerinde oynanan, Kırıkhan oyununun, müzik, ritim, dans bakımından analizi ve yöresel uygulanışının karşılaştırılması

Bu çalışma, halay türünün icra edildiği Hatay ve Gaziantep yörelerinde oynanan ''Kırıkhan'' oyununun ritim, müzik ve dans bakımından karşılaştırılarak, tarihsel süreç içinde sosyal, kültürel vb. etkileri sonucu değişiminin incelenmesi amacı ile yapılmıştır. Yapılan bu çalışmada, literatür tarama, gözlem ve görüşme yöntemleri kullanılmıştır. Tezin çalışma aşamasında, Hatay ve Gaziantep illerine gidilmiştir. Yörede yaşayan kaynak kişilerle görüşülerek alan araştırması yapılmıştır. Bu görüşmeler sonrasında elde edilen bilgiler hem yazılı olarak kaydedilmiş, hem de görüntü kaydı alınarak tez çalışmasında sunulmuştur. Ayrıca, Türk Musikisi Konservatuarı Türk Halk Oyunları bölümü akademisyenlerinin görüşleri alınmış ve bu bilgilerin ışığı altında değişimleri tespit edilmiştir. Araştırma sürecinde, oyunun doğuş yeri olan Hatay ili Kırıkhan ilçesine gidilmiş ve tarihsel gelişimi tetkik edilmiştir. Hatay yöresinde yapılan alan araştırmasında yeni verilere rastlanmıştır. Kaynak kişi ve kaynak eserlerden edinilen bilgiler doğrultusunda Kırıkhan oyununun ''1970 yılında mahalli uzman Reşit DİP tarafından ilk defa derlendiği ortaya çıkmıştır (KALAYCIOĞLU, 1998: 85). Araştırma için saha çalışması yapıldığında bu oyunun haricinde ''1970 yılından önce yörede Kırıkhan ilçesine ait olan ve halen geleneksel biçimde daha farklı icra edilen, ancak kayda alınmamış Kırıkhan oyununa da rastlanmıştır. Bu oyun kaynak kişilerin icrası ile DVD kaydı olarak belgelenmiş ve fotoğraf çekimleri ekte tez çalışması ile birlikte sunulmuş, oyunun müziği ve ritmi notaya alınmıştır. Gaziantep yöresinde yapılan alan araştımasında ise, 1960'lı yıllarda mahalli uzman Mehmet Yaşar ÇANLIOĞLU' nun çalışmaları sonucunda ilk defa Gaziantep yöresi oyunu olarak sahnelenen ve bu yörenin oyunu olarak günümüze kadar ulaşan oyunun bu tarihten önce Gaziantep'te oynanılmadığı ve kayıtlarının bulunmadığı ortaya çıkmıştır. ÇANLIOĞLU, 60'lı yıllarda ''Hatay-Kırıkhan oyununu alarak derlediği ve Halk oyunlarına kazandırdığını'' ifade etmiştir. Bu sebeple, 1970 yılından önce icra edilen oyunun aslının Kırıkhan ilçesine ait geleneksel oyunu olduğu bu şekilde belgelenmiştir. Hatay yöresinde 1970 yılından sonra oynanan oyunun Gaziantep yöresinde derlenen oyundan alındığı, müzik, ritim ve oyun yönünden bazı farklı yönlerinin olduğu çalışma sonucunda görülmüştür, 1970 yılından önce oynanan oyunun, 1970 yılından sonra oynanan Kırıkhan oyunundan tamamen farklı icra edildiği tespit edilmiş ve bu çalışmanın DVD ekinde mahalli uzman Mehmet KONUŞKAN' ın icrası sunulmuştur. Çalışmada, 1970 yılından itibaren Hatay ve Gaziantep'te düzenlemeli olarak oynanan Kırıkhan oyununun müziği ve ritmi notaya alınmış, oyunun bölümleri açıklanmıştır. Farklı figür ve oyunların bu oyun üzerine eklenmesi bakımından inceleme ve karşılaştırma yapılarak ortak noktaları ortaya çıkarılmış, oyunlar üzerindeki sosyal, kültürel, coğrafik ve tarihsel etkileşim ve değişim anlatılmaya çalışılmıştır. Yörelerdeki kaynak kişilerin icraları kayda alınmış ve oyunların oynanılış biçimi dikkate alınarak farklılıkları tarafımdan karşılaştırılarak DVD kaydıyla, yine ekte verilmiştir.