turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Balıkesir mezar taşları

Türk plastik ve estetik sanatının en güzel örneklerinden biri mezar taşlarıdır. Ait oldukları dönemin sanatsal ve sosyo-kültürel anlayışının özelliklerini yansıtması bakımından ehemmiyet arz etmektedir. 'Balıkesir Mezar Taşları' adlı tez çalışmamızda, Balıkesir şehir mezkezinde yer alan; Ali Şuuri Haziresi, Asri Mezarlığı, Baş Çeşme Mezarlığı, Şeyh Lütfullah Camii ve Zağnos Paşa Camii Haziresi olmak üzere 5 farklı yerde tespit edilen 211 mezarın 109'u erkek 87'si kadın 15'inin ise kimliği bilinmemektedir. İncelediğimiz 211 mezarın 171'inde tarih mevcuttur. Tarihler genel olarak XVII. XVIII. XIX. ve XX. yüzyıllara aittir. Bunlardan 1'i XVII., 25'i XVIII., 85'i XIX., 58'i XX. yüzyıla aitken, 40 mezarın ise tarihleri belirlenememiştir. Mezarlar içerisinde en eski tarihli örnek Zağnos Paşa Camii Haziresi'nde bulunan, 1668 tarihli Sinan Paşa'ya aittir. En geç dönemli mezar 1941 yılına tarihlenen Şeyh Lütfullah Camii Haziresi'ndeki Emine Hanım'ın mezarıdır. Mezar taşlarında başlıklar, taşı tamamlayan öğe olması bakımından önemlidir. İncelediğimiz eserlerde erkek başlığı olarak 19 farklı serpuş tespit edilirken, kadın başlıklarında 3 farklı örneğe rastlanılmıştır. Mezar taşlarında ölünün kimliğine belirten, taşların yüzeylerine yazılmış kitabe metinleri bulunmaktadır. Bu metinler içerisinde yakarış, dua, kimlik, dua talebi ve tarih gibi konular belirlenmiştir. Mezar taşlarında yer alan süsleme programına bakıldığında ise yoğunlukla bitkisel süslemeler, ardından geometrik, nesnesel ve mimari motiflerin geldiği görülmektedir. Balıkesir'de incelemeye aldığımız mezarların malzeme, işleniş, form, başlık tipleri ve süsleme bakımından başkent İstanbul ile benzer özellikler göstermektedir. Yapıldıkları dönemin sanat özelliklerini taşıyan mezar taşları, Türk sanatının mezar taşına yansıyan bir yönü olması bakımından da önemli bir yere sahiptir.
Arapgir İlçesinin kültür varlıkları

Malatya il sınırları içerisinde yer alan Arapgir, Paleolitik dönemden başlamak üzere Neolitik, Kalkolitik ve Tunç Çağına kadar kültür verilerini kesintisiz devam ettirmiştir. Tarihin farklı dönemlerinde farklı yoğunluklarda yerleşim alanı olarak kullanılan Arapgir, Hurri kökenli göç dalgalarına maruz kalmış, devamında Hititler, İşuvalılar, Melidi Prensliği, Asur Devleti, Urartular, Medler, Persler, Pontus Krallığı, Roma, Bizans, Pavlikanlar, Ermeniler ve Türk-İslam fetihleriyle birlikte XI. yy. sonlarına doğru Türk kimliğini kazanmaya başlamıştır. Çalışmaya konu olan eserler Roma dönemine kadar geriye gitmektedir. Arapgir'de günümüze ulaşan eserler, Roma, Selçuklu, İlhanlı, Akkoyunlu ve Osmanlı dönemlerine tarihlenmektedirler. Ancak yoğunluklu olarak eserler Osmanlı dönemine aittirler. Özellikle ilk kuruluş yeri olan Eski Şehir denen mevkide; cami, han, hamam, çeşme ve sivil yapı grupları olmak üzere mimari yapılar yoğunluk kazanmıştır. 18. yy. dan itibaren de Yeni Arapgir denilen bugünkü mevkide imar faaliyetleri yoğunluk kazanmıştır. Arapgir ilçe sınırları içerisinde yer alan Roma döneminden kalma bir köprü ve antik yol ile birlikte, Türk-İslam dönemi eserleri ilk defa bir bütün olarak incelenmiştir. Çalışmada 2 kale kalıntısı, 13 cami, 4 zaviye, 2 türbe, 2 kilise, 3 han, 21 köprü, 5 hamam, 43 çeşme, 1 değirmen, 8 konut olmak üzere toplam 104 eser incelenmiştir. Planı anlaşılamayan kalıntı düzeyinde ulaşan veya sadece arşiv belgelerinde adı geçip günümüze ulaşamayan eserler de ayrı bir bölüm olarak düzenlenmiştir. Bunlar; 9 cami, 4 hamam, 4 kilise, 7 ermeni okulu, 2 ibtidai mektebi, 2 medrese, 2 kütüphane, 2 boyahane ve bir debağhane olmak üzere toplam 33 eser daha konu edinmiştir. Bunlarla birlikte tezde toplam 137 eser hakkında bilgi verilmiştir.
Ottoman olfactory traditions in a palatial space: Incense burners in The Topkapi Palace

Bu tezde Osmanlıların evsel alanda ıtriyat kullanma geleneği Topkapı Sarayı Müzesi koleksiyonunda bulunan bir grup buhurdan aracılığıyla incelenmektedir. Daha önce yayınlanmış olan çalışmalardan farklı olarak buhurdanlar, tarihsel arka planları ve çeşitli duyulara hitap eden diğer çevre unsurlarıyla birlikte değerlendirilmektedir. Osmanlı'da evsel alanda tütsü kullanma geleneğinin ortaya çıkardığı çeşitli manaları anlamak için bu çalışmada, Topkapı Sarayı örnek bir evsel mekan olarak ele alınmaktadır. İslam, 'güzel' kokuya önem atfeder. Dolayısıyla Müslüman toplumlar parfüm ve tütsüyü cami, türbe ve ev gibi hem kamusal hem de evsel alanlarda sıklıkla kullanmıştır. Osmanlılar bu konuda istisna değildir. Görsel kaynaklara bakıldığında buhurdanların, Osmanlı elitlerinin ve sultanlarının konaklarında kullanıldıkları görülmektedir. Bunun yanı sıra, birincil kaynaklarda da Osmanlı toplumunda tütsü kullanımından bahsedilmektedir. Günümüzde Topkapı Sarayı Müzesi'nin altı farklı seksiyonunda buhurdanlar bulunmaktadır. Bu araştırmayla buhurdanları nicel olarak incelemekten ziyade daha önce ayrı ayrı yayınlanmış olan otuz adet buhurdan belirlenip detaylı bir biçimde incelenerek biçimsel, fonksiyonel ve sembolik anlamları üzerine bir takım genel sonuçlara varmak hedeflenmiştir. Netice olarak bu çalışmayla, Osmanlı'da evsel alanlarda tütsü kullanımına yeni bakış açıları getirmek ve Osmanlı koku kültürü çalışmalarına katkıda bulunmak amaçlanmaktadır.
1400- 1500 yılları arasında Osmanlı mimarisi' nde kullanılan çinilerde Hatayi motifi

Bu çalışmada, '1400- 1500 Yılları Arasında Osmanlı Mimarisi'nde Çinilerde Kullanılan Hatayi Motifi' ele alınarak, hatayi motifinin tarihçesi, kullanım alanları ve kullanım biçimleri irdelenmiştir. Hatayi motifinin yer aldığı çini bezemeli yapılar İstanbul, Edirne, Bursa şehirlerinde yer alan 9 yapı ile sınırlandırılmıştır. Bursa Yeşil Cami, Bursa Yeşil Türbe, Edirne Muradiye Cami, İstanbul Yavuz Sultan Selim Cami, İstanbul Yavuz Sultan Selim Türbesi, İstanbul Şehzade Mehmet Türbesi, İstanbul Eminönü Rüstem Paşa Cami, İstanbul Kadırga Sokullu Cami ve son olarak İstanbul Kasımpaşa Piyale Paşa Cami bu kapsamda incelenmiş; genel olarak çini kullanımı, teknikleri ve motifleri ele alınarak, hatayi motifinin tespit edildiği çiniler detaylı olarak incelenmiştir.
Nahçıvan Etnoğrafya Müzesi'ndeki düz dokumalar ve anadolu dokumaları ile karşılaştırılması

Bu çalışmanın konusunu 'Nahçıvan Etnografya Müzesindeki Düz Dokumalar Ve Anadolu Dokumaları İle Karşılaştırılması' başlığı altında Kafkasya'nın değişik bölgelerine ait olan ve müzede sergilenen düz dokuma yaygılar oluşturmaktadır. Bir katalog çalışması kapsamında değerlendirilebilecek olan bu tez çalışması içerisinde müzede bulunan (28) adet örnek ele alınmıştır. Bu örnekler katalog numarasına göre, yöre tespiti, renk, desen, uygulanan dokuma tekniği, malzeme, kompozisyon gibi teknik ve estetik özellikleri bakımından tanıtılmaya çalışılmıştır. Değerlendirme kısmında incelenen düz dokumaların yöresel, estetik ve teknik özellikleri saptanarak bu dokumaların Türk dokuma sanatı içerisindeki yeri belirlenmeye çalışılmıştır. Karşılaştırma kısmında incelenen kilimler, kompozisyon, desen, renk, bordur uygulaması ve dokuma kalitesi balonundan Anadolu kilimleri ile karşılaştınlmıştır. Bu karşılaştırma sonucunda Kafkas ve Anadolu kilimleri arasındaki benzer ve farklı özellikler tespit edilerek açridanmıştır. Tezin son kısmında konuyla ilgili bir bibliyografya ile çizim ve fotoğraf listesi verilmiştir. Bu listelerde belirtilen çizim ve fotoğraflar levhalar halinde düzenlenerek tezin son kısmına eklenmiştir.
Filibe'deki camilere yapılan harcamalar (1884-1886)

Osmanlı arşivlerinin en önemli yazılı kaynakları Şer'iyye Sicilleri'dir. Ancak üzerinde çalışma yaptığımız muhasebe defterleri de büyük önem arz etmektedir. Tez konusu olan Defter; Filibe ahalisinin hukuki, dini, iktisadi, ticari ve sosyal ilişkilerini gösteren yazılı bir belgedir. Osmanlı kurumlarının araştırma yapılarak ortaya konulması, günümüz toplumları için kaçınılmaz bir ihtiyaçtır. Bu çalışma, Filibe'nin iki yıllık bir süre zarfında resmedilmesi ve şehirde o döneme ait Osmanlı kurumlarının envanteri çıkarılarak incelenmesi, camilere yapılan harcamaların ve vakıf malları ile gelirlerinin tespiti gayesiyle yapılmıştır. Çalışma, temel olarak iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Filibe tarihi üzerinde durulmuş, kısaca fetihten önce ve Osmanlı dönemlerinde Filibe şehri ve bu şehirdeki Osmanlı kurumları ele alınmış, şehrin sosyal hayatı tanıtılmaya çalışılmıştır. Bu çerçevede Müslüman ve gayrimüslim unsurların uyum içinde bir hayat yaşadıkları görülmektedir. İkinci bölümde 'Filibe Umum Masarifat Defteri'nin tanıtımı yapıldıktan sonra Defter'in latinizesi gerçekleştirilmiş, ardından Defter'in analizi ve değerlendirilmesi yapılarak sonuca ulaşılmıştır.
Akşehir ve Doğanhisar mihrapları

Akşehir ve Doğanhisar mihraplarını konu alan bu çalışma; giriş, katalog, değerlendirme ve sonuç başlıklarıyla dört ana bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde, 'Giriş' Ana başlığı altında 'konunun tanımı, önemi ve sınırları', 'ilgili kaynaklar', 'metod', 'mihrap elemanları' ve 'İslam mimarisinde mihrap ve Anadolu'daki mihrapların tarihçesi' üzerine genel bilgiler verilmiştir. Burada İslam mimarisinde mihrabın kelime kökeni ve simgesel anlamı kaynaklar yardımıyla açıklanmaya çalışılmış ve devamında Anadolu mihraplarının malzeme ve tasarım özellikleri üzerine durulmuştur. Giriş bölümünün sonunda katalog düzenini gösteren şematik bir çizim yer alır. İkinci bölüm, tezin 'Katalog' örneklerinin açıklandığı kısımdır. Burada incelenen 17 adet mihraptan dört tanesi Anadolu Selçuklu dönemine, iki tanesi Beylikler dönemine, 11 tanesi de Osmanlı dönemine tarihlenmektedir. Katalogta 13. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar uzanan mihrapların konumları göz önüne alındığında harime girişi sağlayan ana kapının aksında bulunma kaygısı olmadığı görülmektedir. Katalog içinde açıklanan mihraplar ait oldukları 'yapının inşa tarihi', 'yaptıranı', 'yapanı' ve 'mimari özellikleri' hakkında genel bilgiler verildikten sonra 'yapıdaki yeri', 'malzeme özellikleri', 'teknik özellikleri' ve elemanların süsleme özelliklerine göre ayrıntılı olarak tasvir edilmektedir. Üçüncü bölümde, Akşehir ve Doğanhisar mihraplarının malzeme ve süsleme özelliklerine göre kendi aralarında değerlendirilmesi yapılmıştır. Burada mihrap elemanları biçimlendiriliş ve süsleme kompozisyonları bakımından ele alınarak tipolojik şekilde gruplara ayrılmıştır. Bu kısımda Akşehir ve Doğanhisar mihraplarının tüm dönemler içerisinde gösterdiği biçimsel gelişimi taç, tepelik, çerçeve, alınlık köşelik, kavsara, niş, sütunçe ve oturtmalık bölümlerine ayrılarak ortaya konmaya çalışılmıştır. Ayrıca bitkisel, geometrik, yazı, nesnel ve mukarnastan oluşan süsleme kompozisyonları belirli gruplar altında açıklanmaya çalışılmıştır. Dördüncü bölümde, Akşehir ve Doğanhisar Mihraplarının tasarım ve süsleme özellikleri üzerine tespit edilen bulgular yer almaktadır.
A Study of the urban form of Byzantine Constantinople

Eski dünyanın en önemli kara ve deniz yollarının kavşak noktasında yer alan Konstantinopolis, M. Ö. 7. yy.'da küçük bir Megara kolonisi olarak kurulduğundan beri bir ticaret ve ulaşım merkezi olarak önemli bir rol oynadı. imparator Konstantin'in, şehri Doğu Roma İmparatorluğu' nun başkenti olarak seçmesi, kentin tarihindeki en önemli dönüm noktasını oluşturur. Konstantin şehri, daha önceki Roma dönemi şehri merkezi alınarak kurulmaya başlandı ve şehir imparator Teodosyus devrine kadar geçen 75 yıldan kısa süre içinde, kalın surlarla çevrili 13,5 km Mik bir alan üstüne yayılmış ve Greko-Romen kültürünün en güzel örnekleriyle süslenmiş ihtişamlı bir metropol haline geldi. Şehrin çok özel coğrafi konumunu ve topografik alt yapısı, temel plan şemasının ve genel düzenlenmenin meydana gelmesinde belirleyici oldu. Buna rağmen şehir dokusu ve genel görünüm, imparatorluğun uzun tarihi içinde değişen çeşitli sosyo-ekonomik ve kültürel faktörlerle ilişkili olarak önemli değişiklikler gösterdi. Şehrin idari prestij merkezi, 1. tepe üstünde merkezde yer alıyor ve ekonomik faaliyet alanları ile konut alanları bu merkezin çevresinde şehrin sınırlarına doğru yayılıyordu. Daha henüz 5. yy.'da belirlenen bu homojen şehir dokusu 11. yy.'a kadar değişmeden kaldı. Ancak 6. yy.'dan itibaren şehrin genel görünümündeCreko- Romen unsurlar giderek geri planda kalırken Hristiyan karakteristik ağırlık kazandı. 12. yy. 'in başında imparatorluk sarayının ve bunun sonucu idare ve prestij merkezinin şehrin kenarına taşınması geleneksel şehir dokusunun parçalanması sonucunu doğurdu. 1204'teki Latin İstilasının ve onu izleyen Latin krallığı döneminin sebep olduğu büyük yağma ve yıkım şehrin sonunun başlangıcı oldu. Bunu izleyen Paleologlar sülalesi döneminde imparatorluğun içinde bulunduğu kötü ekonomik ve politik durum nedeniyle şehrin yeniden imarı ve eski parlak günlerine dönmesi mümkün olmadı. Bunun sonucu olarak şehir, 1453'te Türkler tarafından fethedildiğinde, geleneksel dokusu tümüyle tahrib olmuş, fonksiyonlarının çoğunu ve bütünlüğünü kaybetmiş, büyük ölçüde boşalmış ve harabeye dönüşmüş bir haldeydi.
Bursa Türk İslam Eserleri Müzesi'ndeki tarikat eşyaları

Osmanlı Devleti'nin (1299-1923) ilk başkenti olan Bursa, önemli bir ticaret ve kültür merkezi olmanın yanında, gerek coğrafi gerekse siyasi konumundan dolayı pek çok tarikatı kendine çekmiştir. 12. yüzyılın sonlarındaki Moğol istilası sonrasında Anadolu'ya gerçekleşen göçler neticesinde meydana gelen siyasi ve sosyal ortam, tasavvufi akımların Anadolu'da gelişip yayılmasını sağlamıştır. Gerçekleşen göçler sırasında birçok derviş zümresi Bursa'ya gelerek buraya yerleşmiş ve böylece Bursa, Anadolu'da gelişen tasavvufi hareket ve düşüncenin merkezi konumuna gelmiştir. Çalışmamızda Bursa Türk İslam Eserleri Müzesi'nde bulunan Bektaşi, Mevlevi, Mısri, Celveti, Rifai ve Nakşibendi tarikatlarına ait 16 -20. yüzyıllara ait olduğunu savunduğumuz 34 eser ele alınmıştır. Kimler tarafından yapıldığını bilemediğimiz; fakat tekkelerde yetişen dervişlerin eseri olduğunu düşündüğümüz tarikat eşyaları maden, ahşap, dokuma gibi çeşitli malzemelerden üretilmiştir. Kullanım alanlarına göre farklı materyaller ile olasılıkla tekkelerde üretilen eserlerden bazılarının üzerinde tarikatların inanç ve öğretilerini yansıtan semboller bulunmaktadır. Tarikat ritüellerinin ve dervişlerin yaşamının vazgeçilmezi olan bu eşyalar birer obje olmanın dışında taşıdıkları özel anlamlarla tarikat dünyasının ayrılmaz birer parçası durumuna gelmiştir. Bu tez ile Bursa Türk İslam Eserleri Müzesin'de sergilenen tarikat eşyalarının ikonografisi çözümlenmeye çalışılmış ve tarikat kültürüyle biçimlenen bu eşyaların bezeme özelliklerinin kültür ve sanat tarihimizdeki yeri değerlendirilmiştir.
15. YY. ve 20. YY. arası batı sanatındaki figür-fon ilişkisinin tek figürlü resimler özelinde incelenmesi

Betimlenen varlık anlamına gelen figür, en çok insan figürü anlamıyla karşımıza çıkar. Tarih öncesi devirlerde mağara duvarlarına büyüsel amaçlarla yapılan insan resmi, günümüz sanatına değin sonsuz değişimlere uğrayarak varlığını sürdürmüş ve sanatçıyı etkilemiştir. İnsan figürü, tek figür ve çok figür şeklinde iki ayrı metotla ele alınmıştır. Özellikle resimlerimin de konusu olan tek figür, natürmort ile ilişkilendirilerek, bir manzara önünde, bilinen veya bilinmeyen bir mekan içinde ve portre şeklinde gibi değişik fonlarda betimlenmiştir. Rönesans ile figür, Yunan ve Roma sanatındaki ideal ölçü ve biçimiyle ele alınmıştır. Giotto ise iki boyutlu tuval üzerinde üç boyutluluk yakalamıştır. Böylece idealize edilen anıtsal tek figür resmedilmiştir. Michelangelo'nun etkisi ile iki ayrı boyut kazanan figür devleşmiş ve hareket kazanmıştır. Modele özgü kişisel özelliklerin resmedilmesi Kuzey sanatı ile kendini gösterirken, Maniyerizm'le birlikte figür ideal ölçülerinden farklı, sarmallar şeklinde resmedilmiştir. Barok döneminde ise figürde hareket etkisi ve kısaltımlar kullanılmıştır. Rembrandt özellikle tek figürü ele aldığı resimlerinde modelin ruhsal derinliklerine inmiştir. Yeni-Klasikçilik'le figürde tekrar Yunan ve Roma sanatına dönme eğilimi başlamıştır. Figür resmin temel öğesiyken, Romantizm'le birlikte mekan ve manzara daha baskın hale gelmiştir. 19. yy'da ise gelişen Gerçekçilik akımı, insanın güncel uğraşlarıyla nesnel bir anlatımda resmedilmesi şeklinde karşımıza çıkar. İzlenimcilik akımıyla figür, manzara ve yüzeyin dokusu içinde kaybolmuştur. 20. yy. la kadar oluşan daha sonraki akımlarda ise figür resmin öğesi konumundadır. Tek figür kullanımda fondaki farklılıklar; resmin konusuna, çevreye, döneme, sanatçının algılaması ve yorumlaması gibi unsurlara göre değişmektedir. Sanatçının kişiye verdiği önem, statü ve zenginlik bu açıdan önemlidir. Bu yönleriyle kendi resmimi de irdelediğim çalışmamda, sonuç olarak şunu diyebiliriz ki insan figürü sanat tarihinin başlangıcından itibaren sanatçının en büyük konusu olmuştur ve bundan sonra da konu olmaya devam edecektir.
Osmanlı'da kubbe gelişimi ve Osmanlı mimarisinde görülen kubbe içi süslemenin plastik değerler açısından incelenmesi

Bu araştırmanın konusunu; kubbenin tarihsel gelişimi ve kubbe içi süsleme programlarından oluşmaktadır. Özellikle Osmanlı mimarisinde görülen kubbelerin yapısı ve tezyinatı incelenip, plastik değerlerle olan ilişkisi incelenmiştir. Kubbe; inşa edilen yapıların üst örtüsünde kullanılan, yapıya hem teknik hem de süsleme anlamında değer katan önemli bir yapı elemanıdır. Tarih boyunca farklı medeniyetler tarafından tercih edilen önemli bir unsur olmuştur. Fonksiyonel işlevi sayesinde daha büyük ve anıtsal yapıların inşa edilmesini kolaylaştıran bu yarım daire şeklindeki unsur, mekana ferahlık ve estetik değer de kazandırmıştır. İnşa edilen yapılarda görülen kubbelerin, malzemesi, süslemesi ve şekli gibi etmenler medeniyetlerin kimliğinin tespit edilmesinde belirleyici rol oynamıştır. Kubbenin gelişmesiyle birlikte, kubbe geçiş elemanları olarak isimlendirilen yardımcı unsurlar da gelişmiştir. Bu sayede oluşan sorunlara getirilen çözümler mimarinin gelişimine katkı sağlarken, aynı zamanda medeniyetler arası etkileşimi de artırmıştır. Kubbenin yapısall gelişim süreci boyunca, medeniyetlerin değişen sanat ve kültür anlayışları kubbelere de yansımıştır. Araştırmamızda kubbelerde uygulanan süsleme teknik ve motifleri incelenerek, örneklendirmeler yapılmıştır. Tezyinatta uygulanan süsleme motifleri ve kompozisyonları dönemlere ayrılarak ele alınmış, yapılar üzerinden örneklendirmeler yapılmıştır. Araştırmamızın örnek sahasını Osmanlı mimarisi oluşturmuştur. Kubbe, yüzyıllar boyunca kullanılmış ancak altın çağını Osmanlı döneminde yaşamıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluşundan yıkılışına kadar geçen sürede, mimariyle birlikte kubbenin kullanım alanları ve gelişim süreci ele alınmıştır. Osmanlı mimarisi; erken, klasik ve geç dönem mimarisi olarak üç ana başlık altında ele alınmış, cami, medrese, hamam, han ve türbe yapılarında karşımıza çıkan kubbelerin kullanım şekli, yapısı ve süsleme programları örneklendirmeler yapılarak ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Yapılar; İstanbul, Edirne, Bursa ve İznik gibi Osmanlı mimarisinin filizlendiği ve ilk denemelerin uygulandığı illerden seçilerek, belli başlı yapılar incelenmiştir.
Gaziantep Türk-İslam mimarisi

Osmanlı Dönemi öncesine kadar; gerek Müslüman, gerekse gayrimüslim devletler arasında sürekli el değiştiren Gaziantep şehri, Osmanlı dönemi ile birlikte bayındır bir hale gelmiştir. Kent, genelde devletlerin sınır şehri olarak kalmış, Osmanlı döneminde istikrarın sağlanmasıyla birlikte, gelişerek önem kazanmıştır. Gaziantep'in gelişmesi ve zenginleşmesi, mimari eserlere doğrudan etki etmiş, özellikle il merkezinin cami, medrese, han, hamam gibi yapılarla donatılmasına mahal vermiştir. Gaziantep Türk-İslam Mimarisi adlı tezimizde, Gaziantep il merkezi, ilçeleri ve köylerinde yer alan, Türk-İslam mimari eserleri incelenmeye çalışılmıştır. Osmanlı dönemi öncesindeki eserlerin çoğunun tarihi, net olarak bilinmemektedir. Gaziantep'teki en erken tarihli yapının Hz. Ömer dönemine kadar gittiği söylense de bu gerçekle pek bağdaşmamaktadır. İncelediğimiz yapıların tarih aralığı, 12. yy.'la 20. yy.'ın ilk çeyreği arasındadır. Bu geniş zaman diliminde konumuz kapsamındaki 115 eserden; 42'si cami, 6'sı mescit, 1'i zaviye, 1'i imaret, 2'si medrese, 2'si mektep, 6'sı türbe, 11'i hamam, 7'si çeşme, 6'sı kastel, 7'si köprü, 21'i han, 2'si bedesten 1'i kaledir. Özgünlüğünü büyük ölçüde koruyarak gelen 115 yapının yanı sıra, çeşitli sebeplerle tamamen ortadan kaldırılmış veya orijinalliği tamamen kaybetmiş bir o kadar da yapı bulunmaktadır. Yapıların günümüze gelememesinin sebepleri arasında; deprem, yangın gibi doğal afetler; bilinçsiz onarımlar ve rant uğruna bilinçli şekilde yıkımları sayabiliriz. Bunların yanında, kuşkusuz en büyük sebep ise Gaziantep'in Kurtuluş Harbi'dir. Mimari eserlerin büyük çoğunluğu bu harpte yara almış veya yıkılmıştır. Şehrin çeşitli yerlerindeki bazı mimari eserlerde, hala savaşın izlerini görmek mümkündür. Mimari eserler, günümüzde bu izleri gazilik nişanı olarak gururla taşımaktadır. İslam'ın Anadolu'ya yayılmasıyla birlikte, bölgeyi elinde tutan Zengiler, Eyyubiler ve Memlukler; hem Güneydoğu Anadolu bölgesinin bir kısmında, hem de Gaziantep'te bir takım mimari miraslar bırakmıştır. Bu devletlerden kalan miras, bölgedeki Beylikler ve Osmanlı mimari eserlerini de etkilemiş ve yörede şahsına münhasır bir üslup oluşmuştur. Payitaht'tan uzak olan Gaziantep'te, doğrudan Osmanlı etkisiyle yapılmış mimari eser, bir elin parmaklarını geçmez. Gaziantep'in kendine özgü üslubu, her yapı türünde kendini göstermektedir. Elbette bunda Gaziantep'in yerel banilerinin, mimarlarının ve ustalarının da katkıları vardır. Bu çalışmamız ile Gaziantep'in maddi kültürel değerlerine ve mimari mirasının zenginliğine bir nebze katkı sağladığımız inancındayız. Yapıların birçoğunun tarihi, banisi, mimarı ve ustası bilinmemektedir. Buna rağmen elimizden geldiğince, elde ettiğimiz veriler ışığında, yapılar değerlendirilmeye ve tarihlendirilmeye çalışılmıştır. Şüphesiz ilerde bulunacak yeni verilerle birlikte, karanlık olan bilgiler aydınlığa kavuşacaktır. Bu uğurda gelecek araştırmacılara, küçük de olsa bir katkımız olacağı inancıyla çalışmamızı sunuyoruz.
Three capitals, five hospitals: A comparative study of early Ottoman and late Byzantine hospitals

Hastaneler, dönemlerinin hakim mimari yaklaşımlarını ve sanatsal eğilimlerini yansıtan mimari formlar olmalarının yanı sıra, ait oldukları toplum hakkında önemli ipuçları veren sosyal yapılardır. Erken dönem Osmanlı hastaneleri ve geç dönem Bizans hastaneleri hakkında karşılaştırmalı bir çalışma olan bu tez, bu hastanelerin sosyal ve kurumsal yapılarına odaklanmaktadır. Geç dönem Bizans hastanelerinin günümüze ulaşamamış olması fiziksel özellikler açısından bir karşılaştırmayı imkansız kılmaktadır. Ancak yine de, Bizans ve Osmanlı hastanelerinin mimari ve dekoratif özelliklerine ve mekan düzenlemelerine dair kanıtlar çalışmaya dahil edilmiştir, zira fiziksel özellikler söz konusu iki kültürün hastane kurma pratiklerine dair önemli ipuçları verebilmektedir. Bu çalışma için erken dönem Osmanlı, geç dönem Bizans hastanelerinin seçilmiş olmasının sebebi ise bu hastanelerin, Bizans imparatorluğunun düşüşe geçtiği, Osmanlılar'ın ise bir imparatorluk olarak doğduğu dönem olarak bilinen ve İslam ile doğu Hristiyan dünyası arasındaki karşılaşmaların en yoğun olduğu döneme denk gelmiş olmalarıdır. Bununla birlikte, bu çalışma Bizans ve Osmanlı toplumlarını birbirinden çok farklı iki dünya, söz konusu hastaneleri ise bu iki dünyanın kendilerine has kurumları olarak sunan bir yaklaşımı benimsemez. Bu çalışma, erken dönem Osmanlı ve geç dönem Bizans hastaneleri arasındaki farkları ve benzerlikleri, fiziksel özellikleri ve sosyal yapıları bağlamında, ortak bir tarihin ve asırlara yayılan kültürel etkileşimlerin ürünleri olarak incelemeyi amaçlar.