Kamusal açık alan olarak meydanlarda kentsel yaşam değerlendirmesi: Sivas tarihi kent meydanı örneği

Tarih boyunca kamusal alanlar hiçbir ayrım gözetmeden toplumun bir arada bulunmasını ve ilişki kurmasını sağlayan en önemli odak noktaları olmuştur. Kamusal alanın mekansal boyutu olan meydanlar da sahip olduğu fiziksel, sosyal ve kültürel koşullar ile insanların birbirleri ile etkileşim halinde olmasına, kentsel yaşamın canlanmasına ve gelişmesine katkı sağlayan mekanlardır. Meydanlar sadece bireyler için bir karşılaşma alanı olarak değil paylaşımda bulundukları, birlikte ürettikleri bir yer olma görevini de üstlenirler. Bu sebeptendir ki, meydanların ana unsuru öncelikle 'insan'dır. Tüm bu nedenlerden dolayı kamusal açık alan olarak meydanların kentsel yaşama dahil olabilmesi için sadece fiziksel boyutu ile değil insanlarla kurduğu ilişkiler üzerinden de değerlendirilmesi gerekliliği doğmaktadır. Odağı insan olan kamusal açık alanlar oluşturmak bireyin çevre ile nasıl bir etkileşim halinde olduğunun, çevreyi nasıl değerlendirdiği ve şekillendirdiğinin bilinmesi ile başlamaktadır. Çevresel psikoloji yaklaşımının vurguladığı birey-çevre etkileşiminin anlaşılması için önce insanın davranışının anlaşılması gerektiği görüşü bu noktada önem kazanmaktadır. Bu kapsamda tez çalışmasının amacı; meydanların fiziksel nitelikleri ile meydanı kullanan insanların davranışları ve tercihleri arasındaki ilişkiyi çevresel psikoloji yaklaşımı doğrultusunda ele alarak meydanların kentsel yaşamı ne düzeyde desteklediğini saptamak ve seçilen çalışma alanı üzerinden değerlendirmektir. Bu amaç doğruştusunda araştırmanın ''Meydanların kentsel yaşamı teşvik eden özellikleri nelerdir?'' temel sorusuna cevap verilmeye çalışılmıştır. Çalışma alanı olarak, içerisinde önemli tarihi eserleri barındıran yoğun ağaçlı bir park iken uygulanan düzenleme projesi ile kentin kimlik öğesi olması hedeflenen Sivas Tarihi Kent Meydanı seçilmiştir. Tez kapsamında kentsel yaşam düzeyi, üç aşamadan oluşan karma yöntemli analiz yaklaşımı ile değerlendirilmiştir. Davranış haritalama, davranış örüntüleri gözlemi ve anket çalışmasından oluşan bu yöntem ile Sivas Tarihi Kent Meydanı'nın kentsel yaşamı teşvik eden ve kısıtlayan özellikleri belirlenmiştir. Uygulanan üç farklı analizin sonuçlarından elde edilen bulgular karşılıklı incelenerek meydanın kentsel yaşam değerlendirmesi gerçekleştirilmiştir. Ortaya çıkan sonuç doğrultusunda meydanın kentsel yaşamı destekleyen özellikleri ön plana çıkarılırken, eksiklikleri veya ihtiyaçları tespit edilerek kentsel yaşama daha çok dahil olabilmesi adına atılabilecek adımlar için önerilerde bulunulmuştur. Çalışmanın sonucunda araştırma temel sorusunun cevabı olarak meydanların kentsel yaşamı teşvik edebilmesi ve kentsel yaşama dahil olabilmesinin farklı kullanım amaçlarına hizmet edebilmesi, davetkar etkinliklere sahip olması, uzun süreli vakit geçirmeyi destekleyecek mekan ve öğelere sahip olması, kalabalık grupların kullanımına olanak sunması, esnek ve erişilebilir mekan ve öğeleri barındırması, mevsimlere uygun kullanım alanları ve öğeler içermesi, yeşil alan ve ağaç miktarının doğru ve yeterli şekilde kurgulanması ile mümkün olacağı belirlenmiştir. Tüm bu özellikleri barındıran meydanların daha çok tercih edilerek kent yaşamında önemli bir yer edeceği tespit edilmiştir.