Halka açık anonim ortaklıklarda yöneticilerin mali hakları

Bu çalışmada, halka açık anonim ortaklıklarda pay sahipleri-yöneticiler-yönetim kurulu üyeleri arasında yaşanan menfaat çatışmalarının uzalaştırılmasında önemli bir mekanizma olarak değerlendirilen mali haklar inceleme konusu yapılmıştır. Pay sahipliği yapısının yaygın olduğu anonim ortaklıklarda, şirket yönetim kademesinde bulunan kişilerin, blok pay sahipliği yapısı bulunan ortaklıklardan farklı olarak, ortaklıkta pay sahipliği oranları düşük olmakta, bu tür şirketlerde yönetim, başında CEO'nun bulunduğu profesyonel bir yönetim kadrosuna teslim edilmektedir. Bu türden bir yönetim anlayışının varlığında, şirket yönetim kurulu üyelerinin de pay sahipliği oranlarının azlığına ve CEO'nun şirket işleri ve yönetim kurulu üyeliği seçimindeki etkin rolüne bağlı olarak menfaat çatışmaları yaşanmaktadır. Zira yöneticiler her zaman pay sahiplerinin menfaatleri için hareket etmeyebilmektedirler. Bu sorunun çözümüne yönelik olarak, şirket yöneticilerinin pay sahipleri lehine hareket etmeye teşvik edilmelerinin sağlanması ve mali hakların da bu amaca hizmet edecek şekilde düzenlenmesi gereği doğmuştur. Ancak mali hakların, belirtilen fonksiyonları yerine getirebilmesi için iyi şekilde yapılandırılmaları, sabit ve değişken kalemlerin uygun şekilde belirlenmesi, mali hakların belirlenmesi sürecinin başarılı ve tarafsız bir biçimde yönetilmesi, ayrıca mali hakların yöneticiler tarafından olası kötüye kullanımlarını önleyecek mekanizmaların geliştirilmesi gerekmektedir. Mali hakların yapısı, türleri, etkileri, belirlenme süreci, pay sahiplerinin mali haklar üzerindeki rolü ve mali haklara bağlı olarak ortaya çıkan sorunlara ilişkin olarak en geniş çalışma ve düzenlemeler konunun doğup geliştiği ABD hukukunda olmuş, daha sonra AB'nin 2004/ 913 sayılı Tavsiye Kararı ile sonrasında çıkarılan 2005/ 162 sayılı Tavsiye Kararı ve bunlara ilave hükümler getiren AB Komisyonunun 29.04. 2009 tarihli kararı ile AB mevzuatında da detaylı olarak yer almıştır. Ülkemizde ise, yöneticilerin mali haklarına ilişkin düzenlemeler oldukça sınırlıdır. TTK. SPKn ve Kurumsal Yönetim İlkelerinde bir takım düzenlemeler bulunmakla birlikte, gerek ABD, gerekse AB düzenlemelerindeki detayda bir düzenlemenin mevcudiyetinden bahsetmek mümkün değildir. Bunun temel nedeni, ülkemizde halka açık şirketlerde dahi yapının halen aile şirketi görünümünde olması ve şirkette büyük pay sahibi olanların aynı zamanda yönetim kademesinde de bulunması nedeniyle, yöneticileri pay sahipleri lehine hareket etmede bir teşvik mekanizması olarak görülen mali haklar paketlerine duyulan ihtiyacın azalmasıdır. Ancak sermaye piyasasının ülkemizde de gelişip derinleşmesi, halka açıklık oranlarının artması ve şirketlerin aile şirketi profilinden sıyrılmaları ile şirket yönetimleri daha profesyonel hale gelecek, bu durumda şirketlerin iyi yönetilebilmeleri, yöneticilerin iyi teşvik edilmesi ve pay sahiplerinin menfaatlerinin korunması için iyi yapılandırılmış mali haklar paketlerine duyulan ihtiyaç da artacaktır. O halde ülkemizde de, fazlaca üzerinde durulmamış olan konunun daha etraflıca incelenmesi, konuya ilişkin hükümlerin ise Kurumsal Yönetim kodlarına konulmasının uygun olacağı düşünülmektedir.