Kentsel mekanda estetik değerler

Yaşamda gerçekleştirdiğimiz her türlü teknolojik iletişimin yanında kentsel mekanlar toplumsal iletişim için kullandığımız araçlardır. Bu mekanlar içinde yaşadığımız kent ve kentlilerin kimlikleri hakkında ipuçları verirler. Herhangi bir alanda dünyanın en güzel mekanı yaratılabilir ancak ancak yaratıcı düşüncenin gerçekliği için insana ihtiyaç vardır. Mekanı yaşatacak olan insandır. Kentsel mekan-insan hayatını çevreleyen düzendir. Sosyal bir varlık olan insana konfor sağlamak için ve insan için vardır. Sadece temel gereksinmeleri sağlayan basit bir yapı değildir, birbiriyle ilişkili olan tüm kentsel olayların gerçekleştiği bir sistemdir. Toplumsal yaşam bir takım toplumsal ve bireysel gereksinmeler yaratır. Bu ihtiyaçlara cevap verebilmek üzere kentsel mekan sürekli yeniden tasarlanmıştır. Tarih içinde mekan tasarımının fiziksel boyutu sürekli kültürel yaşamın izlerini taşımıştır. Sanat, kültürün somutlaşmış sembolik formudur ve kültür mimari mekana insanın biçimlendirme düşünceleriyle yansır. İnsanın şekillendirme düşüncesi ise doğasında bulunan güzeli elde etme dürtüsünün kontrolü altındadır. Bu şekilde sanat, kültür etkisinde anlamsal, biçimsel ve plastik nitelikleriyle tasarım kurallarının kontrolü altında kent yaşamına katılır. Bu çalışmada insanda estetik ve güzellik kavramının oluşumu ve algılama üzerinde durularak, sanatsal bir yaklaşımla belirli tasarım kuralları çerçevesinde oluşturulmuş, estetik kaliteye sahip dış mekanlar örneklerle incelenmiş, elde edilen ölçütlerin alan çalışmasıyla uygulaması yapılarak estetik nitelendirme sonuçları elde edilmiştir. Genel bir anlatıma yer verilen giriş bölümünden sonra ikinci bölümde insan doğasında var olan estetik ve güzellik olgularının tanımlarına yer verilmiş, algılamanın nasıl gerçekleştiği dış mekan ve insan etkileşimi kapsamında değerlendirilmiş, estetik kavramı kentsel mekanda aranmıştır. İnsanın güzelliğin ölçütü sayma düşüncesi Antik Yunan'da doğar, sanat bu dönemde ölçü ve oranlarını insandan alır. Estetiğe ilişkin değerlendirmeler toplumdan topluma ve aynı toplum içinde kişiden kişiye farklılık gösterse de her kültür için ortak bir değerlendirme düşüncesinin varlığından söz edilebilir. Büyük bir grup için güzel olarak nitelendirilebilen bir mekan bütünün görsel kalitesini sağlayacak bir takım plastik, biçimsel ve anlamsal kuralları yerine getirmiştir. Fiziksel çevrede estetik görülen yüzeyin oranlan ve biçimsel kalitesiyle oluşur. Üçüncü bölümde mekan kavramı ve kentsel mekanın nitelikleri üzerinde durularak, kentsel mekan oluşumunun tarihi süreç içinde değişen düzenleme ilkeleri doğrultusunda Yunan Agorasından Modern zamanlara kadar farklı dönemlerdeki özelliklerine yer verilmiştir. Kentsel mekan farklı dönemlerde farklı toplumların kültürel, sosyal ve ekonomik yaşamları için önemli olmuştur. Her toplum kendi yönetimsel ve kültürel özelliklerine dayanarak tasarım ilkelerini oluşturmuştur. Yunan döneminde Agora kendine ulaşan aksların merkezi noktalarında oluşturuldu. Yunan mimarisinin klasik formları ideal bir biçimde uyumu simgeler. Roma dönemi, kentsel mekanda modular ölçülerle politik gücü vurgulayarak ihtişam yaratır. Ortaçağ kentlerinde mekanlar serbest formlarda oluşur, insan ölçeğiyle ait olma duygusu yaratılır, kuleler gibi işaret edici öğeler mekanı zenginleştirir. Rönesans meydanları anıtsal ölçek ve formlardadır, insanın dünyadaki tamalayıcı rolü anlaşılmıştır. Barok meydanlarda dini ve sivil hayat izlerini görmek mümkündür. Günümüzde modern zamanlar ise kentsel gelişme, artan insan, bina ve taşıt yoğunluğu karşısında kentsel açık alanların önemini artırma çabasındadırlar. Dördüncü bölüm tüm sanat oluşumları için düzenleyici tasarım ölçütleri olarak kabul edilen biçim, renk, oran, ölçek, doku, kontrast, ritim ve şekil zemin ilişkisi, simetri, görüş açısı gibi başlıklarla mekanın form özellikleri tasarımla ilgili her alandan örneklerle incelemektedir. Biçim bir organizasyon, kabuldür. Kütle boşluk ve yüzey gibi 3 elemandan oluşur. Algılamada en etkin özellik olarak ön plana çıkar. Ölçek oranla birlikte güzelliği yaratır, geometrik teorilere dayanarak estetik kaliteyi ve tasarım bütününün uyumunu kontrol eder. Renk yapısall özellikleri nedeniyle insanda duygusal ve psikolojik etkiler uyandırır. Doku maddenin görülen ve hissedilen özelliğidir. Ritim bir grup etkisidir, aralıklar ve yönlerden doğar. Kontrast karmaşa ve sakinliğin uyumlu ve doğru dengesidir. Şekil zemin ilişkisi bir objenin zemin üzerindeki kontrastıyla oluşur. Tasarımda şekil gözlemciyi ilgilendiren bölüm, zemin arka planda kalan, önemsiz fon alanıdır. Simetri elemanların anlaşması, tasarımın farklı bölümlerindeki ilişkinin sağlanmasıdır. Ölçeklerin dengesiyle adalet sağlanır. Görüş açısı bir tasarımın insanın görüş kapasitesi içinde kalmasını sağlar, bu şekilde 45 içinde düşeyde 65 içinde yatayda görülmesi veya saklanması istenen şeylerin kontol edilebilmesini sağlar. Beşinci bölümde mekan algılamasında etkili olan mekanın fiziksel form özellikleri yanında görsel etkinliğe sahip su, heykel, bitkiler ve döşeme elemanlarından oluşan tasarım öğelerinin psikolojik ve görsel potansiyelleri kapsamında kentsel mekana kazandırdıkları estetik değerler düzenleyici etkileriyle örneklendirilmiştir. Tasarım öğeleri mekana kimlik kazandırır, görsel açıdan zenginleştirir. Su, heykel, bitki ve döşeme elemanları plastik değere sahiptir, çevrenin kültürel, fiziksel karakterini ön plana çıkararak mekanı domine eder, yaşanılır kılar ve kalitesini artırır. Su, hava, ateş, toprakla birlikte yeryüzündeki temel 4 unsurdan biridir. Hayatın kaynağı, sürekliliği, saflık ve temizlik sembolü, ruhsal gençlik kaynağıdır. Suyun etkileyici dünyası tarih boyunca her kültürü etkilemiş, her toplum kendi çizgisinde su ve mimariyi buluşturmuştur. Çeşmeler mimari formlarda, doğal anlamı ve özellikleriyle psikolojik görüntüler yaratır. xıuHeykel insan düşüncesinin 3 boyutlu formudur. Şekiller, çevrenin ve de yaratıcısının karakterine göre oluşur. Heykel formlarla insan zamanının en yüksek kültürel değerlerini yansıtır. İyi bir heykel konu, form ve teknoloji-malzeme uyumundan oluşur. Yaya mekanlarında insanlar sürekli bakacak şeyler peşindedir. Sanat bu yaratıcı, esprili, yararlı ve simgesel objelerle kent hayatına katılır. Bitkiler insanda güzellik duygusunu harekete geçirir. Beton, kalabalık ve sert bir ortamda yaşayan insan, kentin tüm yapaylığının yanında doğallığın peşindedir. Bitkiler yaşayan tasarım elemanlarıdır, bu özellikleriyle diğer tasarım öğelerinden ayrılırlar. Yaşam döngüsünün kendisidirler ve çevremizi bitkilerle dekore etme anlayışımız doğal vahşi yaşam ile organize kent yaşamının birbirine karışmış sembolik anlamlarıdır. Bitkilerin mimari ve plastik özellikleri biçim, renk, doku, hacim, ölçek ve dinamiklik yoluyla insanlarda etkiler yaratır. Döşemeler görsel ve yapısall özelliklerini değiştirerek mekansal ve anlamlı tanımlamalar yapan, yönlendirmeyi sağlayan sert peyzaj elemanlarıdır. Akslar, merkezi ve odak noktalar renk ve dokudaki değişimler kullanıcıya tasarım mesajlarını iletir. Tasarım bütününe bir düzen kazandırır, arka planda bulunan ve birleştirici düşüncelere ihtiyaç duyan elemanları birbirleriyle ilişkilendirir. Yaya ve taşıt trafiğinin ayrımın kentsel mekanlarda daha nitelikli tasarımlara olanak tanır. Altıncı bölümde görsel açıdan değerlendirme ölçütleri saptanarak, kişilerin algılama genellemelerini oluşturmak amacıyla İstanbul Bakırköy meydanında kullanıcıların meydanın form özellikleri ve su, heykel, bitkiler ve döşeme elemanları gibi tasarım öğeleri hakkındaki değer yargıları anket uygulamasıyla elde edilmiş, uygulama çalışmasının sonuçları grafik ve istatistik yöntemlerle düzenlenmiştir. Son bölüm değerlendirme ve sonuç bölümüdür.