Kentsel dönüşüm projelerinin yaşam kalitesine etkisi: İstanbul Karaköy Salıpazarı örneği

Endüstrileşme ve tarımda makineleşme kırdan kente olan göçün en büyük etkenlerini oluşturmaktadır. Makineleşme ile birlikte tarımda işgücünü önemini kaybederken; kentlerde kurulan büyük fabrika tesislerinde ise ekstra işgücüne ihtiyaç duyulmuştur. Bir yandan kırsal alanda işsizlik artarken öte yandan kentler istihdam sunmaktadır. Bunun sonucu olarak da işgücü mekan değiştirmeye başlamış ve hızlı bir şekilde kentsel nüfus artmaya başlamıştır. Gelişmiş dünya ülkelerinde bu süreç 19. yüzyılın sonlarında; Türkiye'de ise 20. yüzyıl ortalarında başlamıştır. Kentler ve toplumlar birbirlerinden ne kadar farklı olsalar da temel sorunlar ve sonuçlar genelde benzer özellikler göstermektedir. Savaş ve doğal afetler sonucu yıp-ranmış kentsel alanlar, ekonomik yetersizlikler nedeni ile kötü koşullara sahip konut alanları, terk edilmiş eski sanayi ve liman bölgeleri kentsel dönüşümün en çok ger-çekleştiği alanlardır. Kentsel dönüşümdeki temel amaç kentleri daha nitelikli yaşam alanlarına çevirip, kentsel yaşam kalitesini arttırmaktır. Geniş, temiz cadde ve sokaklar, kolay erişilebilir eğitim ve sağlık binaları, birbirleriyle ve kentle ilişkili yeşil alanlar, homojen olarak dağılmış, yeterli ve sağlıklı yaşam koşullarının bulunduğu konut alanları kentsel yaşam kalitesinin arttırılmasında gerekli nitelik ve donatılardandır. Bu tez çalışmasında temel amaç kentsel dönüşüm projelerinin kentsel yaşam kalitesini ne şekilde etkilediğini anlamaya yöneliktir. Bu doğrultuda dünyada kentsel dönüşüm ve yaşam kalitesi kavramlarının gelişim süreçleri irdelenmiş; saha çalışma alanı olan Karaköy Salıpazarı Liman bölgesi ile ilişkilendirilmiştir. Bu çalışma ile alanın kentli açısından ne derece öneme sahip olduğunun anlaşılması ve kentte yaşam kalitesinin arttırılması amacıyla bölgenin en verimli kullanımın biçiminin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Karaköy Salıpazarı Limanı 2000'li yılların başından beri kentsel dönüşüme konu olan önemli bir kıyı alanı olarak dikkat çekmektedir. Bizans döneminden beri varlığını sürdürmekte olan liman günümüzde İstanbul'un yegane kruvaziyer limanı olma özelliğini korumaktadır. Tarihi yarımadanın karşısında; Beşiktaş, Karaköy ve Beyoğlu üçgeni arasında yer almaktadır. Ticari, tarihi ve kültürel merkezler ile çevrelenmiş olması liman ve çev-resinin önemini arttırmaktadır. Bu amaçlar doğrultusunda kavram çalışmaları yapılmış, İstanbul'da gerçekleşen bü-yük kentsel müdahaleler ve limanın gelişimine yönelik literatür çalışmaları yapılmıştır. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde tezin amacı, literatür çalışması ve sunulan hiptezin anlatıldığı giriş bölümü yer almaktadır. İkinci bölüm 'Kentsel Dö-nüşüm ve Yaşam Kalitesi Kavramları' başlığı altında ele alınmıştır. Bu bölümde çalışmaya konu olan kentsel dönüşüm ve yaşam kalitesi kavramları tarihsel gelişim süreçlerine de yer verilerek irdelenmeye çalışılmış; ardından saha çalışmasına örnek olabilmesi açısından dünya örneklerinden Hamburg ve Canary Wharf liman dönüşüm projeleri incelenmiştir. Üçüncü bölüm olan 'Alan Çalışması: Karaköy Salıpazarı Limanı ve Çevresi''nde liman ve çevresinin yapılan kentsel müdahalelere ne derece konu olduğunu ve kent için önemini kavrayabilmek adına İstanbul genelinde Cumhuriyet öncesi ve sonrası yapılan planlama çalışmaları incelenmiş; liman ve çevresi için alınan planlama kararları tespit edilmeye çalışılmıştır. Sonrasında limanın tarihsel gelişimi, limanın olduğu çevrede deniz yaya bağlantılarının ve yaya sirkülasyonun ne şekilde sağlandığı analizler yapılarak anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu bölümün sonunda 2002 yılında konu çalışma alanında gündeme gelen ve Doğuş Holding tarafınca geliştirilen Karaköy Salıpazarı Liman projesinin tarihsel süreci haber kaynakları dikkate alınarak kronolojik olarak incelenmiştir. Akabinde geliştirilen projenin amaç ve hedefleri, proje kararları ve bölgenin imar durumu ile yapılaşma şartları irdelenmiş, son olarak konu çalışma alanında esnaf ve ziyaretçilerle yapılan 130 kişilik anket ile halkın bölgeden beklentileri sunulmaya çalışılmıştır. Son bölümde 'Değerlendirme ve Sonuç' başlığı altında konumunun önemi tekrar vurgulanmaya çalışılmış ve projeye tasarım aşamasında yol gösterici olması için öneriler getirilmiştir.