Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesinde E. H. 1487 numarayla kayıtlı bir Mecmua-i Tevarİh

Bu çalışma kapsamında çeviri yazısını sunmayı ve incelemeyi amaçladığımız Mecmua-i Tevarih adlı eser Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'nde E. H. 1487 numarayla kayıtlıdır. Kurgu ve içerik açısından planlı/düzenli ilerleyen mecmua padişaha sunulmak üzere tertip edildiği için özenli bir cilt ve yazıya sahiptir. Kaside ve tarih manzumelerinden oluşan mecmuanın mürettibine dair herhangi bir bilgi yer almamaktadır. Yalnızca başlangıçta yer alan duanamede, rüya gören Süleyman adlı bir zatın ismi geçmekte, sonundaki 'li-muharririhi' kısmında da mürettibe dair bir ipucuna rastlanmamaktadır. Çalışmamıza konu olan Mecmua-i Tevarih adlı eser, mecmua geleneği içerisinde özel bir yer teşkil etmektedir. Mecmuada II. Mustafa dönemi (1695-1703) olaylarına dair yeni ve tafsilatlı bilgiler yer almakta, XVII. yüzyılın ikinci yarısını kapsayan dönemdeki siyasi-sosyal aksaklıklar samimi bir dille yansıtılmaktadır. Mecmuada bulunan tarih manzumelerinde padişahın yanında sefere giden kişilerin bir kalenin fethi esnasında şahit oldukları ana dair canlı tasvirleri yer almaktadır. Nitekim eserde şiiri bulunan zatlar II. Mustafa'nın yakın çevresinden ve ilmiye sınıfındandır. Giriş, İnceleme, Metin ve Sonuç olmak üzere dört bölümden oluşan çalışmamızda, esas kısmı, detaylı analizlere yer verdiğimiz İnceleme kısmı oluşturmaktadır. Giriş kısmında II. Mustafa'nın hayatı ve bu dönemdeki gelişmeler hakkında kısa bilgiler yer almaktadır. İnceleme kısmını oluşturan ikinci bölüm 'Türler Açısından Mecmuada Yer Alan Tarihler', 'Şekil Özellikleri', 'Muhteva Özellikleri' ve 'Şairler ve İletişim Ağları' olmak üzere dört alt başlıkta ele alınmaktadır. 'Türler Açısından Mecmuada Yer Alan Tarihler' kısmında Mecmua-i Tevarih'in genel özellikleri verilerek eserin tarih mecmuaları içerisindeki konumu belirlenmekte, manzumelerde yer alan tarih düşürme türleri örneklerle açıklanmaktadır. Şekil özellikleri kısmında nazım şekilleri, vezin, kafiye ve redif tablolar aracılığıyla incelenmektedir. Muhteva özelliklerinin incelendiği kısımda, mecmuanın başında bulunan Duaname, içinde barındırdığı rüya anlatısı ile birlikte kurgusal açıdan bölümlendirilerek analiz edilmektedir. Cülusiyeler değerlendirilirken II. Mustafa'nın cülusiyelerdeki tasviri, şiire yansıyan özellikleri ve cülusun sosyal hayatta ve saray çevresinde nasıl karşılık bulduğuna bakılmaktadır. Muhteva özelliklerinin incelendiği devam eden kısımda şairlerin talep, beklenti ve şikayetlerini dile getirdikleri arz-ı haller, içeriklerine göre sınıflandırılarak yazılış amaçları ve üsluplarına göre detaylıca ele alınmaktadır. Tarihi olayların mecmuadaki aktarımları manzumeler ve tarih kaynaklarındaki bilgiler karşılaştırılarak açıklanmaktadır. Muhteva özelliklerinin son kısmında ise şairler ve iletişim ağları tespit edilmektedir. Üçüncü bölümü oluşturan 'Metin' kısmında, titizlikle hazırlanan çeviri yazı metni ve metne dair hususlar yer almaktadır. Hazırlanan şairler indeksi, şairleri ve şiir numalarını bulmada kolaylık sağlamaktadır. Sonuç kısmında mecmuaya dair çıkarımlarda bulunularak elde edilen verilerle özel bir mecmua olan eser yorumlanmaktadır. Takip edilen bu yolla mecmuanın klasik Türk edebiyatına ve XVII. yüzyıl hakkında çizilen genel çerçeveye katkı sağlaması beklenmektedir.