İlköğretim (6, 7 ve 8. sınıf) Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin bağdaştırmalar yönünden incelenmesi

Bu çalışmada, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları ilköğretim 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerde öğrencilerin soyut düşünme becerilerini geliştirilmesi sürecinde, temel ölçütlerden biri olan bağdaştırmalara ne ölçüde yer verildiği ve yer verilen bağdaştırmaların niteliği araştırılmıştır. Metinlerdeki bağdaştırma örnekleri tespit edildikten sonra, belirlenen uzak ve yakın bağdaştırmalar kendi aralarında bir analize tabi tutulmuştur. Çalışmanın evrenini, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları ilköğretim 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitapları oluşturmaktadır. Çalışmanın örneklemi ise incelenen ders kitaplarındaki temalarda yer alan 56 okuma metninden meydana gelmektedir. Çalışmanın üçüncü bölümünü oluşturan kavramsal çerçeve bölümünde, Türkçe öğretiminde eğitim ortamları içinde, yazılı ve basılı araç gereçlere, görsel araçlara, işitsel araçlara, görsel ve işitsel araçlara ve diğer eğitim ortamlarına yer verilmiştir. Bağdaştırmaların anlam bilimi içindeki yerini belirlemek amacıyla tümce anlambilimi, sözcük anlambilimi, sözcük ve anlam, sözcüğün anlam değeri, temel anlam, yan anlam, aktarmalar, benzetme, çok anlamlılık, eş anlamlılık, tasarımlar ve çağrışımlar, duygu değeri, anlam açısından özel adlar, yerlileştirme, bağlam, ters anlamlılık ve bağdaştırmalara yer verilmiştir. Bağdaştırmalar yakın bağdaştırma ve uzak bağdaştırma olarak ikiye ayrılmaktadır. Yakın bağdaştırma, anlam belirleyicileri, anlam ayırıcıları arasında uyum bulunan birleştirmelerdir. Uzak bağdaştırma ise anlam belirleyicileri, anlam ayırıcıları arasında uyum bulunmayan birleştirmelerdir (Aksan, 2006: 83 -84). Yine bu bölümde, çalışma ile doğrudan ilgili olduğu düşünülen Piaget'nin bilişsel gelişim kuramı ve eğitime yansımaları ile ilgili bilgilere yer verilmiştir. Bu bağlamda, 12-15 yaş grubu çocuklarda dilsel ve bilişsel gelişim özellikleri incelenmiştir. Soyut düşünme becerisini geliştirmede metnin işlevi araştırılmıştır. Bağdaştırma kullanımı ile soyut düşünme arasındaki ilişkilere yer verilmiştir. Araştırmanın dördüncü bölümünü oluşturan bulgular bölümünde, MEB Yayınları ilköğretim 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde, uzak ve yakın bağdaştırmaların dağılım oranları analiz edilmiştir. Elde edilen bu oranlar sınıf düzeyleri, metinler arası, temalar ve farklı metin türleri çerçevesinde karşılaştırılmıştır. Uzak ve yakın bağdaştırmaların dağılım oranları, her sınıf düzeyinde ayrı ayrı tespit edilmiş, elde edilen bulgular, konu ve temalara göre ayrı ayrı belirlenmiştir.6. sınıf düzeyinde, 210 yakın, 19 uzak bağdaştırma, 7. sınıf düzeyinde 252 yakın, 26 uzak bağdaştırma, 8. sınıf düzeyinde ise 287 yakın, 18 uzak bağdaştırma kullanıldığı tespit edilmiştir. Tartışma ve sonuç bölümünde ise metinlerdeki uzak ve yakın bağdaştırmaların dağılım oranları ile ilgili bulgulardan yola çıkılarak, bağdaştırmaların dağılım oranları, sınıf düzeylerine bağlı olarak konu ve temalar çerçevesinde değerlendirilmiştir. Yakın ve uzak bağdaştırmaların 6-7 ve 8. sınıflara dağılım oranları incelendiğinde sınıf düzeylerine paralel olarak yakın bağdaştırma sayılarında bir artış olduğu görülmektedir. Kullanılan uzak bağdaştırma sayısının en fazla 7. sınıfta (26) olduğundan dolayı zihinsel gelişimle paralellik gösterecek şekilde artmadığı görülmektedir. Sonuç olarak bu çalışmada, ilköğretim 6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin soyut düşünme becerilerinin geliştirilmesinde önemli bir işleve sahip olan uzak ve yakın bağdaştırmaların, MEB Yayınları ilköğretim 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki dağılım oranları ve etki düzeyleri ile ilgili bilgilere ulaşılmıştır.