İstanbul Teknik Üniversitesi sanat koleksiyonu envanteri ve geliştirme önerileri

Türk resim sanatının temelleri Mühendishane-i Berri-i Hümayun'da, günümüz İstanbul Teknik Üniversitesi'nde, 1793'te verilmeye başlanan Batı perspektif kuralları doğrultusunda resim eğitimiyle atılmıştır. Bu bakımdan, Türkiye'nin ilim ve bilimde öncü kuruluşu olan İTÜ'nün sanat ile olan ilişkisi üniversitenin kurulma yıllarına kadar uzanmaktadır. Avrupa'daki Aydınlama Dönemi ile beraber, bilimin öncüleri olarak kabul edilen üniversitelerde koleksiyonlar oluşturulmaya başlanmıştır. Sistem oluşturma, akılcı araştırma ve ansiklopedik yaklaşım koleksiyonların oluşmasını bilimsel yönde etkilemiştir. Bu bağlamda modern tanımı ile 'koleksiyon', kurumlar veya kişiler tarafından seçilmiş, bir araya getirilmiş, sınıflandırılmış, korunmuş; gizli ya da halka açık sunulan bir grup nesne veya somut olmayan kültürel varlıklar grubudur. Sadece kişisel zevklere göre biriktirilmiş nesneler topluluğu 'koleksiyon' olarak addedilemez. Tarihte ve günümüzde koleksiyonlar birer ayrıcalık ve prestij göstergesi sayılmış; gerektiğinde ise maddi açıdan yararlanılan birer değer olmuşlardır. Koleksiyonlar birbirinden farklı tür ve içerikte olabilirler, fakat yönetimlerindeki esaslar aynıdır. Koleksiyon yönetimi, kurumun misyonuna ve ihtiyacına uygun olarak nesneleri seçmesine yön gösterir ve koleksiyonun bütünlüğü için bir kılavuz oluşturur. Aynı zamanda, kurumun ve koleksiyonun uzun vadede korunması ve geliştirilmesini amaçlar. 'Koleksiyon Yönetimi' kavramı müzeciliğin ve müzecilik biliminin gelişmesi ile önem kazanmış ve bir takım uluslararası standartların ve uygulamaların oluşturulmasını sağlamıştır. Koleksiyon yönetimi, bu konudaki literatürün de desteklediği temel standartlar doğrultusunda, her kurum ve koleksiyona özel olarak tasarlanmalı ve uygulanmalıdır. Koleksiyon yönetiminin en önemli unsurlarından biri olan envanterin de uluslararası standartlara uygun olarak kayıt altına alınması gerekmektedir. İstanbul Teknik Üniversitesi Sanat Koleksiyonu envanteri ve koleksiyon yönetimi için öneriler bu çalışmada müzecilik biliminin standartları doğrultusunda ele alınmıştır. Araştırmanın kapsamında, İTÜ yerleşkeleri içinde yer alan tüm plastik sanat eserleri, İTÜ Sanat Koleksiyonu'nun içeriğini oluşturmaktadır. İTÜ Sanat Koleksiyonu envanteri hazırlanırken bütün eserler sergilendikleri yerlerde fiziksel olarak tespit edilmiş, fotoğraflanmış ve ölçülmüştür. Envanterde çıkan bulgular bilimsel olarak, koleksiyon literatürü doğrultusunda kayıt altına alınmış ve incelenmiş; geliştirme önerileri de yine bilimsel kaynaklara dayanarak sunulmuştur. İTÜ Sanat Koleksiyonu'nun bir envanterini ve kataloğunu oluşturmanın yanı sıra, koleksiyonda bulunan eserlerin sergilenmeleri ve korunmaları ile ilgili öneriler ve söz konusu koleksiyon özelinde hazırlanan koleksiyon yönetim politikası ve planı taslağı da tez içinde yer almıştır. Tüm bu çalışmalar ve öneriler sürecinde İTÜ'nün misyonu ve vizyonu doğrultusunda, bilim ve teknolojide öncü bir teknik üniversitenin 'sanat' koleksiyonu bilimsel olarak değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bu çalışma sonunda da, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Nurullah Berk, Abdurrahman Öztoprak, Ercüment Kalmık, Şadan Bezeyiş, Günseli Kato, Rudolf Belling, Mehmet Aksoy, Ferit Özşen ve Mehmet Erkök gibi sanatçıların eserlerini içeren İTÜ Sanat Koleksiyonu envanteri bir katalog haline getirilip, bu tezin ekinde sunulmuştur. İTÜ içinde 2014'de kurulan Rektörlük Sanat Galerisi ile İTÜ Sanat Koleksiyonu işbirliği de ayrıca bu tez kapsamında yer almaktadır. RSG İTÜ'de sanat ortamının gelişmesi açısından önemli bir oluşumdur ve RSG'de sergilerden sanatçıların İTÜ'ye hediye ettikleri eserler de bu anlayışla İTÜ Sanat Koleksiyonu kataloğuna dahil edilmiştir. Araştırma sonucunda İTÜ gibi alanında lider, çağdaş ve yenilikçi bir kurumun sanat koleksiyonunun yönetimine, planlamasına, sergilenmesine ve korunmasına önem vermesi ve uygulamaya almasının gerekliliği ortaya koyulmaktadır. Bu çalışmanın ayrıca, İTÜ içinde yer alan diğer tüm koleksiyonların yönetimleri için de bir kılavuz olması temenni edilmektedir.