Üsküdar ilçesindeki çocuk oyun alanlarının yeterlilik ve kalite açısından incelenmesi

Kentlerin serbest ve açık alan sistemlerinin bir parçası olan çocuk oyun alanları, 0-15 yaş grupları arasındaki çocukların yararlanabileceği oyun alanları olarak tanımlanmaktadır. Bir veya birkaç konut yerleşmesinin yararlanabileceği, çeşitli fonksiyonlara cevap verebilecek şekilde düzenlenmektedirler. Küçüklerin oyun alanlarının sağlanmasının yanında, yetişkinlerin de küçük çapta belirli sportif davranışlarını karşılayacak biçimde düzenlenen bölümleri içerirler. Büyüklükleri, ilgili konut birimlerinin yapı ve nüfus yoğunluğu, sosyal ve ekonomik koşulları ve bunların ileriye dönük nüfus projeksiyonlarına göre saptanması gereken aktif açık alanlardır. Araştırmanın amacı, hızlı büyüme süreci içindeki İstanbul kentinde, giderek kaybolan rekreasyon alanlarının ayrılmaz bir parçası olan çocuk oyun alanlarının, kent planlama kriterleri temel çerçevesi içinde irdelenen tasarım kriterlerine göre, seçilen Üsküdar İlçesi Örnek Alanı bütününde inceleyerek yeterliliklerini, kalitelerini ve kullanım özelliklerini ortaya koymaktır. Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, giriş, çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi hakkında bilgilerin verildiği bölümdür. İkinci ve üçüncü bölümlerde, çocuk ve oyun ilişkisi, oyun alanı türleri ve oyun alanlarının tasarım kriterleri üzerinde durulmuştur. Bu bölümlerde ortaya konulan tasarım kriterlerine göre, Üsküdar İlçesindeki çocuk oyun alanlarının kalite, yeterlilik ve kullanım özelliklerini saptamak için yapılan alan çalışması ve sonuçları ise dördüncü ve beşinci bölümlerde verilmiştir. Yapılan alan çalışmasında ilk olarak, mevcut veriler, tarafımdan yerinde toplanmıştır. İlçede yer alan 149 adet çocuk oyun alanı tek tek dolaşılıp birebir gözlem yapılarak fiziksel çevreye ilişkin bilgiler toplanmıştır. Bu bağlamda, çocuk oyun alanları, donatı sayısı ve türleri, donatı estetik durumu, sert zemin- yeşil alan durumu, alan, konum ve ulaşım özelliklerine bağlı olarak incelenerek bu özelliklere ilişkin ele alınan kriterler çerçevesinde kalite ve yeterlilik saptamaları yapılmıştır. Kulanım özelliklerini belirlemek için, çocuk oyun alanı kullanıcıları olan, çocuklarını oyun alanlarına getiren ebeveynlerle 100, çocuklarla 150 olmak üzere 250 kişiyle anket yapılmıştır. Objektif bilgi toplamaya yönelik, ebeveynlerle ve çocuklarla yapılan anketler için farklı formlar hazırlanmıştır. Ebeveynlerle yapılan anketin içerdiği bölümler:. Çocuklarını oyun alanlarına getiren ebeveynlerin özelliklerinin saptanması.. Oyun alanı kullanım özelliklerine yönelik olarak, kullanım sıklıklarının belirlenmesi. Oyun alanında kalınan süre.. Tercih nedenleri.. Oyun alanının çevresel etmenler ve donatı özelliklerine göre güvenlik durumunun değerlendirilmesi.. Çocuklarının en çok tercih ettiği oyun elemanı.. Eksikliği duyulan donatılar ve mevcut donatıların yeterliliği.. Bakım ve temizliğinin değerlendirilmesi.. Çocukları için yapılmasını istedikleri oyun alanları, beklentileri. Çocuklar ile yapılan anketin içerdiği bölümler:. Kullanıcı özelliklerinin saptanması.. Oyun alanlarına gitme sıklıkları.. Tercih nedenleri.. Oyun alanında kalınan süre.. Oyun alanına kimlerle gittikleri ve kimlerle oynadıkları.. Oyun alanlarındaki boşalan miktarlarının değerlendirilmesi.. En çok sevdikleri oyun elemanlarının ve aktivitelerin belirlenmesi.. Diğer oyun alanlarını kullanım sıklığının belirlenmesi.. Çocukların oyun alanlarında eksikliğini duydukları, yapmak istedikleri aktiviteler.. Tasarımını kendilerinin yapmaları halinde, yapacakları oyun alanı özellikleri, beklentiler.. Hayallerindeki çocuk oyun alanı resimleri. Sayılan bu ana başlıklardaki kriterlerden yararlanılarak bağımlı ve bağımsız değişkenler oluşturularak bunlar arasındaki ilişkiler SPSS programında analiz edilerek, çapraz tablolar ve grafikler oluşturulmuştur. Son olarak, tüm bu çalışmalarda elde edilen bulguların değerlendirmesi yapılmıştır. Oyun alanlarının çoğunun kötü ve orta kalitede oldukları saptanmıştır. Üsküdar ilçesindeki çocuk oyun alanları gerek sayı gerek alan bakımından nüfusa oranla standartların çok altındadır. Bu alanların hiçbiri, ilgilendirdikleri çocuk nüfuslarına (0- 15) göre, yeterli m2/çocuk oranını vermemektedir. Mevcut çocuk oyun alanlarının hepsi okul öncesi (4-6) yaş grubundaki çocukların gereksinimlerini karşılayacak niteliktedirler. 0-3 yaş grubu çocuklar için oyun alanlarının hiçbiri özellikle zemin ve donatı güvenliği açısından uygun değildir. Okul çağı çocuklarından, 7 ile 12 yaş grupları arasında oyun alanı kullanımı görülmekte, fakat 13-15 grubu çocukların oyun alanlarına gitmedikleri görülmektedir. Bu grup çocukların ihtiyaç duyduğu spor oyunları için geniş alanlara ihtiyaç duyulmaktadır. Çoğu çok dar olan oyun alanları, bu ihtiyaca cevap vermemektedir. Oyun alanlarının büyük bir kısmı 250 m2 den küçüktür. Oyun alanlarının yerleşme içindeki dağılımları rastlantılar sonucudur. Homojen bir dağılım göstermemektedir. Birkaç bölgede yoğunluk varken bazı bölgelerde hiç oyun alanı yoktur. Bölgedeki yerleşme üniteleri ve mahallelere göre ulaşılabilirlikleri ve etki alanları göz önüne alınmaksızın düzenlenmişlerdir. Çocuk oyun alanlarının çoğunluğunda geleneksel oyun araçlarından oluşan, standart tek tip ve daha çok okul öncesi dönem çocuklarına göre donatılar mevcuttur. Donatılar, farklı yaş gruplarındaki çocukların fiziki ve diğer eğitsel konulardaki gelişimleri dikkate alınmadan seçilmiştir. Sayılan tüm bu yetersizliklerden dolayı oyun alanlarının kullanılma süreleri çok kısadır. Oyun alanlarına gelen ebeveynler ve çocuklar ancak 1- 2 saatlerini oyun alanında geçirmektedirler. Yeni oyun alanları için yer bulunması, tasarımının yapılması, oyun elemanlarıyla donatılması ve mevcut oyun alanlarıyla birlikte bunların işletilmesini sağlamak ve bakımını yapmak Üsküdar Park ve Bahçeler Müdürlüğü'nün sorumluluk alanındadır. Kısıtlı olanaklara sahip olan belediyelerin bu konudaki hizmetleri yetersizdir. Bu kısıtlı olanaklara rağmen yapılan bir oyun alanı kısa bir zamanda harap haline gelmektedir. Belediyelerin, çocuk oyun alanlarını düzenli bir şekilde planlaması gerekliliğine karşın, düzenlenen oyun alanlarının, kullanıcılar tarafından iyi kullanılması gerekmektedir. Halkın oyun alanı kullanımı konusunda bilinçlenmesi gerekmektedir.