Alışveriş merkezleri kullanımını ve kullanım yoğunluğunu etkileyen faktörler: Örnek alanlar Galleria ve Akmerkez Alışveriş Merkezi

Globalleşme ve yeniden yapılanma, istanbul'da yeni ticaret merkezlerine olan ihtiyacı artırmıştır. 1980 sonrasında uygulanan neoliberal politikaların sonuçlarının ve yabancı sermaye yatırımlarının serbestleştirilmesinin yansımaları ancak 1990'larda görülmeye başlamış ve 1988 yılında açılan Galleria alışveriş merkezinin ardından 15 yıllık süre içinde, başta istanbul olmak üzere Ankara, izmir, Adana, Bursa ve diğer illerimizde alışveriş merkezleri yapımı yükseliş sürecine girmiştir. Bu çalışma, alışveriş merkezleri kullanımını ve kullanım yoğunluğunu etkileyen faktörlerin incelenmesini amaçlamaktadır. Bu çalışma aynı zamanda, yeni alışveriş merkezleri yer seçimi ve pazar alanlarının incelenmesini de amaçlamaktadır. Sosyal yaşamda kültürel gelişmeler ve görgü faktörü, ekonomik yaşamda gelir ve zaman faktörü nedeniyle iki yönlü olarak ortaya çıkan gelişmeler birçok olay gibi 'tüketim alışkanlıklarını da ' değiştiriyor. Alışverişte modernlik demek, alışveriş merkezlerinin sunduğu her türlü olanaktan faydalanmak anlamına gelmeye başlamıştır. Bu çalışmada; alışveriş kavramı, alışveriş merkezlerinin tarihsel gelişimi, alışveriş merkezi tipleri, Amerika ve Avrupa'daki alışveriş merkezleri gelişimi ile Türkiye'deki alışveriş merkezi gelişimi incelenmiştir. Alışveriş merkezlerinin yer seçimi aşamaları, alışveriş merkezleri tasarım ilkeleri ve planlama kriterleri detaylı olarak açıklanmaya çalışılmıştır. Perakendecilik sektörünü etkileyen demografik, sosyal ve ekonomik faktörlerin Avrupa ülkelerinde ve Türkiye'de nasıl değişim gösterdikleri incelenmiştir. Alışveriş merkezlerinin tarihsel gelişim süreci içerisinde, İstanbul'daki Merkezi iş Alanı'nın 1950'lerden günümüze hangi değişimleri geçirdiği, tek merkezli yapıdan çok merkezli yapıya geçişi aşamalar halinde sunulmuştur. Çalışmanın amaçlarından olan; alışveriş merkezleri yer seçimi kararı verilirken uygulanabilecek modeller hakkında bilgi sahibi olunabilmesi için 'Merkezi Yer Kuramı' ile başlayan çalışmalar ve bu çalışmadan kaynağını alarak geliştirilen diğer yer seçimi modelleri açıklanmıştır. Bu çalışmada; 1996 ve 2003 yılında Galleria ve Akmerkez Alışveriş Merkezi'nde kullanıcılar ile yapılan anket çalışmaları sonucunda kullanıcıların kişisel özellikleri, alışveriş merkezlerine geliş amaçları incelenmiştir. Yılllara ve merkezlere göre kişisel özelliklerin ve amaçların ne yönde değiştiği sorgulanmıştır. Bu çalışma kapsamında; alışveriş merkezlerini kullanan kullanıcıların özelliklerini incelemek sureti ile alışverişi etkileyen faktörler katlı regresyon yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Genel görünüm olarak, alışveriş merkezleri; çoğunlukla 20-44 yaşları arasındaki, bekar, çoğunluğunu bayanların oluşturduğu, 25 yıldan fazla süredir istanbul'da yaşayan, lise mezunu, 4 kişilik ailelere sahip, memur ve öğrencilerin çoğunlukta XIIBu kullanıcılar; genelde haftada bir alışveriş merkezlerine giden, çoğunlukla alışveriş yapma amacına sahip, özel oto ile seyahat eden, trafikte 30 dakika zaman harcayan, merkezi dolaşmak için ise 1-2 saat vakit ayıran, merkezleri kalitesinden dolayı ziyaret eden kişilerdir. Alışveriş merkezleri kullanıcıları ile yapılan anketler sonucunda; yaş, semt, araç sahipliği, eğitim, doğum yeri, yolda harcanan süre, geliş amacı ve merkez özelliklerine bağlı olarak alışveriş merkezlerine gitme sıklığının değiştiği görülmüştür. Araç sahipliği; eğitim düzeyi, geliş sıklığı, meslek, yaş, yolda harcanan süre, hanehalkı sayısı ve tercih sebeplerine bağlı olarak değişir. Alışveriş merkezlerini tercih sebebi; yaş, merkez özellikleri, amaç ve araç sahipliğine bağlı olarak değişir. Merkezde geçirilen sürenin; araç sahipliğine, yolda harcanan süreye ve alışveriş merkezlerine geliş sıklığına bağlı olarak değiştiği görülür. İkamet edilen semt; doğum yeri, merkez özellikleri ve merkezden beklentilere bağlı olarak değişmektedir. Bu çalışmada, iki farklı alışveriş merkezinde yapılan anketler değerlendirilerek, bunlara bağlı olarak kurulan katlı regresyon modellerinin sonuçları yorumlanmış ve sunulan öneriler ile çalışma tamamlanmıştır. xm