Functional change expansion areas of central business districts

Şehir merkezleri, diğer anlamıyla Merkezi iş Alanları çeşitli akademisyenlerin yanı sıra, özellikle coğrafyacılar ve şehir plancıları tarafından da geniş çapta incelenmiştir. Bu çalışmalar şehir merkezlerinin genel özelliklerini, ya da zaman içinde merkezlerde meydana gelen değişimleri ele almayı amaçlamıştır. Her ne kadar söz konusu çalışmalar tezde özetlenmişse de, yukarıda sözü geçen özelliklerin Türkiye'deki şehir merkezlerinin yapısı ve gelişimlerine özgü olanlarının üzerinde durulmaktadır. Günümüzde, planlarla önerilen merkez gelişimi ile mevcut merkezin gelişimi arasındaki farkın büyük olması, diğer bir anlamda, planlarda MİA'larının gelişme yön ve eğilimleri üzerine verilen kararların gerçekleşememesi sorunu karşısında, plancıların kent planlarını yaparken izlemeleri gereken yolun belirlenmesi çalışmanın hedeflerinden biri olmaktadır. Plancıların, şehir merkezlerinin yayılması, bu yayılmanın nedenleri ve sonuçları konusunda yeterli bilgiye sahip olmamaları, bu durumun bir nedeni olarak görülmektedir. Ayrıca, konu ile ilgili literatürün çoğunlukla gelişmiş ülkelerdeki şehir merkezleri üzerine olması, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin şehir merkezlerinde neler olup bittiği konusunda yeterli bilgi verememektedir. Kent planları, plancılar tarafından hazırlanırken, genellikle merkezlerin kent nüfusu ile doğru orantılı olarak dairesel vibiçimde gelişeceği öngörülmektedir. Fakat, deneyimler göstermektedir ki. gerçekleşen merkez gelişimi ile plancıların planlarla önerdikleri birbiriyle uyuşmamaktadır. Dolayısıyla bu konuda şehir merkezlerine form veren dinamiklerin analizini yapmak yararlı olacaktır. Bu şekilde, önerilen merkez gelişimi ile mevcut şehir merkezinin büyüme tercih ve eğilimlerinin birbiri ile uyuşması olanaklı olabilecektir. Dolayısı ile çalışma, plancıların, şehir merkezlerinin gelişimi konusunda gelecekte ortaya çıkabilecek sorunları önlemek ve de mevcut yapıdaki problemleri çözebilmek konusundaki sorumluluklarını ortaya koymaktadır. Analizler, özellikle perakende ticaret, servisler ve konut kullanışları olmak üzere üç temel merkez aktiviteleri üzerinde odaklaşmaktadır. Bu konuda, merkezlerin yayılmasına neden olan merkez aktivitelerin yer seçim kriterlerinin bir sonucu olarak ortaya çıkan fonksiyonel dönüşüm olayı vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, bu çalışmanın temel amacı, geleneksel şehir merkezlerinin, plancıların genellikle önerdikleri boş kentsel alanlarda gelişmediği fakat, genellikle diğer arazi kullanış türlerini işgal ederek yayılmış olmaları üzerinde odaklaşmaktadır ki bu tür kullanışların başında konutlar gelmektedir. Mevcut dokuda kullanım değişimi şeklinde ortaya çıkan bu yayılma, trafik sıkışıklıkları, otopark sorunları, gürültü, kalabalıklaşma v. b. gibi problemleri de beraberinde getirmektedir. Çalışmada, şehir merkezlerinin fiziki ve sosyo-ekonomik yapısına form veren bu eğilimlerin öneminin net bir şekilde ortaya konulması hedeflenmiştir. Daha ötesi, çalışmada şehir plancılarına gerekli olan belirli bakış açıları da sunulmaktadır. B1r1nc 1 bölümde şehir merkezlerinin tarihsel gelişimi ele alınmış, şehir merkezinin tanımı, özellikleri ve temel merkez kullanışlarının yer seçim kriterleri belirlenmiştir. Bu bölümde ayrıca, merkezin yayılması, nedenleri ve sonuçları da ele alınmaktadır. İkinci bölümde şehir merkezleri üzerine yapılan çalışmaların bir özeti yer almaktadır. ülkemizin üç büyük kentindeki merkez gelişimi, ve merkez aktivitelerin yayılma eğilimleri üçüncü bölümün konusu olmaktadır. Dördüncü bölümde, İzmir şehir merkezinin fonksiyonel dönüşüm yolu ile yayıldığı örnek çalışma alanına ilişkin saptamalar, analizler ve sonuçlar yer almaktadır. Beşinci ve son bölümde ise plancıların şehir merkezlerinin gelişimi konusunda dikkate almaları gereken temel noktalar ve mevcut problemlerin çözümü konusunda ışık tutabilecek olan planlama önerileri sunulmuştur.