Türkiye Türkçesinde oldurganlık çatı eklerinin işlevleri ve görünümleri

Türkiye Türkçesinde oldurgan çatı kategorisinin, çatı şekillerinin sahip olduğu özel işlevlerinden dolayı türetme ya da çekim eki kategorilerinden herhangi birine konulamadığı, varlığının tartışmaya açık bir konu olarak kabul edildiği görülecektir. Bu kategoride kullanılan ve işlevlerini üzerlerinde taşıyan terimlerden birisi de oldurganlık konusudur. Oldurganlık: Oldurgan, fiillerin kendi niteliklerine ait bir terimdir. Oldurgan çatı şekilleri, leksem üretimi midir? Getirildikleri tabanlarda kalıcılaşmış oldurgan çatı şekillerinin çatı işlevinde olup olmadıkları nasıl ayırt edilir? Türkiye Türkçesinde 'oldurgan çatı' var mıdır? Oldurgan çatı şekilleri sadece yüklem durumundaki fiil kelime şekillerinde mi gözlenir? Soruları araştırmamızın konusudur. Gramerlerimizde oldurganlığın morfoloji esas alınarak işlenmesi, bazı konuların kapsam dışı kalmasına neden olmaktadır. Dil sonuç olarak işlev temelli bir olgudur ve işlevi esas alarak bazı açıklamalar yapmak mümkündür. Geleneksel dilbilgisinin çok fazla irdelemediği bir başka konu, oldurganlık morfemleriyle genişleyen eylemlerin sözdizimsel çerçevelerinin yeniden sunuluşudur. Oldurganlığın yalnızca morfolojik kategori olmadığı, leksikolojik hatta sentaktik öğelerle de karşılanabildiği düşünülebilir. Oldurgan görünümleri sorgulamadan önce bir de oldurganlığı belirleyen anlambilimsel ölçütler üzerinde durulmalıdır. Araştırmamız, Türkoloji alanında çalışanların ve öğretmenlerin eğitim-öğretim faaliyetinde kullanabileceği malzemeyi ortaya koyması, çalışmalarda kullanılabilecek örnekleri içermesi bakımından önemlidir. Yukarıda adı geçen çalışma, özellikle araştırmacılarımızın oldurgan çatı üzerinde fikir birliğine varabildikleri konuları irdelemek bakımından çalışmaya değer bulunmuştur. Çalışma Türk romanından alınan örneklerden hareketle, oldurgan çatı kategorisi ile ilgili tespitler yapmayı amaçlayan metin merkezli bir incelemedir. Çatı kavramı üzerine yayımlanmış, kaynakça bölümünde belirtilecek belli başlı dil bilgisi kitapları ve makaleler, bilimsel bildiriler taranmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde araştırmanın amacı, problemi, kapsam ve sınırlılıkları, yöntemi ve kuramsal çerçevesine yer verilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde 'oldurgan çatının ne olduğu' literatür taraması yapılarak incelenmiştir. Tezin bu bölümünde oldurganlık hakkında kaynaklarda yazılanlar özetlenmiş ve değerlendirilmiştir. Araştırmacıların çatı kavramı ve bunun tasnifi konusundaki farklı görüşlerine yer verilerek oldurgan çatı hususunda çözülemeyen, görüş birliğine varılamayan noktalara dikkat çekilmiştir. İkinci ve üçüncü bölümde, çatı kavramıyla ilgili modern teoriler ışığında oldurganlığın neden ettirgen çatı kavramı içinde değerlendirilmemesi gerektiği açıklanmaya çalışılmış ve oldurganlık ekleri sıralanarak gösterilmiş, anlam türleri belirlenmiştir. Oldurganlık çatı eklerininin işlevleri belirtilmiştir. Dördüncü bölümde, oldurgan çatı şekillerinin örnek metinler üzerinde görünümü romanlardan tanıklanan cümlelerle verilmiştir. Tezin son bölümünde ise, çalışmada elde edilen sonuçlar özet şeklinde sıralanmıştır. Kaynakça kısmında tezde istifade edilen ve atıfta bulunulan literatürün listesi verilmiştir.