turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Kitab-ı meva'iz - almatı nüshası

Kazakistan'ın Almatı şehrindeki El Farabi Kazak Milli Üniversitesinde bulunan Kitab-ı Meva'iz adlı Arap harfli yazma eser, çalışmanın esasını oluşturmaktadır. Başlığı bulunmayan eserin son sayfasında (M 1858) ve (M 1865 )tarihleri bulunmaktadır. Bu tarihler ve dil özellikleri, metnin Çağatay Türkçesinin son döneminde (19. yy.) yazıldığını ya da istinsah edildiğini göstermektedir. Ayet ve hadisler ışığında dini konularda vaazların yer aldığı bu eserin bir 'Kitab-ı Meva'iz ' olduğu anlaşılmaktadır. Çalışma başlıca giriş, yazım özellikleri, ses bilgisi, şekil bilgisi, çeviri yazılı metin ve gramatikal dizin bölümlerinden oluşmuştur. Ayrıca çalışmanın sonunaorijinal metnin bir kopyası eklenmiştir. Giriş bölümünde Çağatay Türkçesi, meva'izve eser hakkında genel bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde eserin yazım özellikleri incelenmiştir. Yapılan incelemede genel olarak Uygur - Çağatay yazım geleneğine bağlı kalındığı tespit edilmiştir. İkinci ve üçüncü bölümlerde eserin dil özellikleri sırasıyla ses bilgisi ve şekil bilgisi başlıkları altında incelenmiştir. Ünlü ve ünsüz değişmeleri ile diğer ses olaylarının karşılaştırmalı olarak değerlendirildiği ikinci bölümde genel olarak Çağatay Türkçesi özellikleri tespit edilmiştir. Üçüncü bölümde çekim ve yapım ekleri tasviri olarak incelenmiştir. Metindeki eklerin birkaç istisna dışında şekil ve işlev bakımından Çağatay Türkçesiyle yazılan diğer eserlerde kullanılan eklerle aynı olduğu görülmüştür. Metnin çeviri yazısı dördüncü bölümde verilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise hazırlanan dizin - sözlük yer almaktadır. Ayrıca orijinal metnin bir kopyası çalışmanın sonuna eklenmiştir. Doktora tezi olarak hazırlanan bu çalışma ile Çağatay Türkçesinin son dönemine ait bir eser olduğu anlaşılan Kitab-ı Meva'iz metnini, dil özellikleri ve söz varlığıyla birlikte bilim dünyasının hizmetine sunarak Türklük bilimine katkı sağlamak hedeflenmiştir.
Cumhuriyet dönemi Türk romanlarında modernizmin yeri

ortaya çıkışından günümüze kadar olan süreçte değişimlere uğramıştır. Bu değişim dönemin sosyal, bilimsel, teknolojik niteliklerine bağlı olarak şekillenmektedir. Buna bağlı olarak bu çalışmada romanın değişim süreci içerisinde ortaya çıkan modernist roman üzerinde durulmaktadır. Bu noktada, çalışmanın teorik kısmında, modernist romana zemin hazırlayanfarklı gelişmeler ele alınmaktadır. İlk aşamada 15. yüzyıla kadar götürülebilecekmodernizm/modernite sürecinin modernist romanı etkileyen unsurları ele alınmaktadır. Bu unsurlar: 'Hümanizm ve Rönesans, Reform, Aydınlanma Çağı, Sanayi Devrimi veKentleşme'dir. Bu süreçler modern yaşamı ortaya çıkarmış ve bu da modernist romanınaltyapısını oluşturmuştur. Bunlar ortaya konduktan sonra modernist romanın tarihsel süreç içerisineyerleştirilebilmesi için roman tarzları ele alınmıştır. Bunun yanında bu süreçlerin ortaya çıkardığı ve modernist romanın başlıcaöğesi olan yabancılaşma; kapsamı, tarihsel gelişimi ve farklı görünümleriyle irdelenmiştir. Modernist romanda görülebilen pasif isyan, anomi ve intihar başlıkları altındayabancılaşma şekilleri incelenmiştir. Böylece bu kısımlarla beraber modernist romanınaltyapısı ortaya konmuştur. Bu altyapı ortaya konduktan sonra roman alıntıları yapılarakmodernist romanın özellikleri ve Türk romanındaki yansımaları gösterilmiştir. Bu doğrultuda Türk romanında seçilen belirgin modernist roman örnekleri aracılığıyla bu roman tarzının içerik ve teknik özellikleri ortaya konmuştur. İçerik açısından yabancılaşma, ve arayış; teknik açıdan olay, anlatıcı ve bakış açısı, zaman, mekan, iç konuşma, bilinç akışı, kolaj, leitmotif gibi modernist roman unsurları ele alınarak örneklenmiştir.2Bu çalışmada, bu unsurlar ortaya konarak modernist romanın Türk edebiyatındaki konumu belirlenmeye çalışılmıştır. Bunun sonucunda Batı romanı kadar olmasa da modernist roman anlayışının Türk edebiyatında kendisine yer bulduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Türk dilinde başlangıçtan bugüne geçmiş zaman

Zaman, başlangıcı ve sonu olmayan, süreklilik arz eden soyut bir süredir. İnsanoğlu zaman adını verdiği bu uçsuz bucaksız kavramı üç bölüme ayırmıştır. 'Geçmiş, yaşanmış an; şimdiki, yaşanan an ve gelecek, yaşanacak an'. Geçmiş zaman, başlangıçtan yaşanılan ana kadar olan bölümdür. Yaşanmışlık, bitmişlik ifade eder. Gelecek zaman, yaşanılan andan ileriye sonsuza doğru olan bölümdür. Şimdiki zaman ise yaşanılan, sadece içinde bulunulan anı gösterir. Bu çalışmada, Türk dilinde başlangıçtan bugüne geçmişş zamanın kullanımı incelenmiştir. Geçmişini Orhun Abideleri'nin dilindeki işlenmişliği göz önüne alarak 8. yy'dan daha gerilere götürebildiğimiz Türk dilinin 21. yüzyıla kadar geçirdiği aşamalar geçmişş zaman bağlamında ele alınmıştır. Bugüne kadar Türk dilinin farklı dönemlerinde geçmişş zamanın kullanımı ile ilgili araştırmacılar birçok makale ve kitap yazmıştır. Ancak bunlar; ayrı makale ve kitaplar halinde sadece belirli bir dönemle sınırlı kalmakta, konuya bütüncül yaklaşılmasına imkan vermemektedir. Bu çalışmada geçmişş zaman, Türk dilinin ilk yazılı belgesi Orhun Abideleri'nden itibaren tarihi ve çağdaş dönemler göz önüne alınarak bütüncül bir şekilde incelenmiş, tarihi dönemlerde karşımıza çıkan ancak varlığını koruyamamış eklerin uzun bir aradan sonra çağdaş dönemlerde ağızlarda ve lehçelerde ne şekilde karşımıza çıktığı gösterilmiştir. Türk dilinin başlangıcından bugüne elimizde bulunan metinlerden hareketle geçmişş zamanı ifade eden eklerin hem şekil ve zaman hem de sıfat-fiil görevleriyle oluşturduğu zengin anlatım yolları ve cümledeki görevleri belirlenmeye çalışılmıştır.
Peyami Safa'nın romanlarında kötülük olgusu

Bu tez çalışmasındaki temel amaç, farklı disiplinlerde tartışılan kötülük olgusunu Peyami Safa'nın romanlarında incelemektir. Çalışma; 'Giriş', 'Sonuç' ve 'Kaynakça' haricinde üç ana bölümden oluşmuştur. Çalışmanın çerçevesinin çizildiği 'Kötülük' isimli ilk bölümde kötülük ve kötülükle ilişkili kavramlar 'Felsefede Kötülük', 'Dinde Kötülük' ve 'Psikolojide Kötülük' başlıkları altında irdelenmiştir. Çalışmanın Peyami Safa ile ilgili temellerin atıldığı 'Peyami Safa'nın Hayatı ve Edebi Kişiliği' isimli ikinci bölümde; sanatçının hayatı, edebi şahsiyeti ve romanlarına yönelik bilgiler verilerek yaşadığı döneme ilişkin önemli bilgiler sunulmuştur. Çalışmanın temelini oluşturan Peyami Safa'nın romanları, 'İnceleme' başlığını taşıyan üçüncü bölümde; kötülük olgusu etrafında değerlendirilmiştir. 'Şahıslar Kadrosunun Kötülük Açısından Değerlendirilmesi' isimli ilk başlıkta; kötülük olgusu kahramanlar ve kahramanların birbirleri ile ilişkileri iyi ve karşıt güçler üzerinden kronolojik bir sırayla irdelenmiştir. Böylelikle kahramanların kötülüğe kazandırdıkları aktif rol sunulmuştur. Çalışmanın ikinci başlığı 'Bireysel olarak Kötülüğün Kökenleri' altında kötülük; 'Arzu', 'Beden', 'Madde', 'İrade' alt başlıklarıyla incelenmiştir. Bunun akabinde 'Toplumsal Olarak Kötülüğün Kökenleri' başlığında ise toplumsal sınırlar ve bu sınırlara ait değer yargıları çerçevesinde meydana gelen kötülükler; 'Medeniyet Krizi ve Kültürel Çatışmalar', 'Savaş', 'Aile Yoksunluğu' ve 'Evlilik ve Sadakatsizlik' isimli alt başlıklar üzerinden irdelenmiştir. Ardından bireysel ve toplumsal değişimler ile birlikte meydana gelen ahlaki, sosyal ve psikolojik kötülük; 'Kötülüğün Sonuçları ve Ceza' başlığı altında 'Ölüm' ve 'Hastalık' alt başlıkları etrafında incelenmiştir. Daha sonra 'Kötülüğün Mekan Üzerinden Kurgulanışı' başlığıyla mekanlar ve kahramanların ilişkisi kötülük olgusu etrafında irdelenmiş ve çalışma tamamlanmıştır.
Batı Türkçesinde tür değiştirme

'Batı Türkçesinde Tür Değiştirme' adlı bu çalışma ile Türkçenin Anadolu sahasındaki gelişim sürecinde kelimelerin tür olarak gösterdikleri değişmeyi ortaya koymak amaçlanmıştır. Dil üzerine araştırma yapanlar, tür değiştirmeyi bütün diller için ortak bir kelime yapma yolu olarak değerlendirmişlerdir. Ancak Türkçedekelimelerin fonetik ve morfolojik değişmeleri üzerinde çok sayıda çalışma yapılmış olmasına karşın tür olarak gösterdikleri değişmeler üzerinde pek fazla durulmamıştır. Bu sebeple çalışmamızda 'tür değiştirme' kavramıyla ifade edilen dil hadisesiningeniş bir tanımı yapılmış, kapsamı hakkında bilgi verilmiş ve tür değiştirmeninTürkçede nasıl gerçekleştiği incelenmiştir. Bunun için Eski Anadolu Türkçesindengünümüze kadar olan dönemde yazılmış eserlerden bazıları taranarak tür değiştirmeörnekleri kaydedilmiş, bu örnekler değişme gösterdikleri türlere göre -isimden fiileya da fiilden isme değişmeler gibi- sınıflandırılmışlardır. Bu çalışma ile Türkçede de azımsanmayacak oranda tür değiştirme örneğinin olduğu ortaya konmuş olmaktadır. Tür değiştirmenin, Türkçede, kelime türetme, kelime birleştirme gibi ihtiyaç duyulduğunda yeni kelime yapma yolu olarak kullanılmadığı ancak tarihi süreç içinde Türkçe ve alıntı kelimelerde gerçekleştiği anlaşılmaktadır. Örneklerden bu değişmelerin Türkçede isimden fiile, fiilden isme, isimden sıfata, isimden edata, sıfattan isme tür değiştirme şeklinde gerçekleşmiş olduğu görülmektedir.
Cumhuriyetin ilk yıllarının romanımıza yansıması (1923-1938)

Ulusal bağımsızlık mücadelesinin kazanılmasından sonra 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edilerek çağdaş ve yeni Türkiye kurulmuştur. Cumhuriyet, köklü bir düzeni ve siyasal yapı değişikliğini beraberinde getirdiğinden, daha çok batıdan gelen unsurların da etkisiyle, kültürel yapımızda ve sosyal hayatımızın her alanında bir değişime neden olmuştur. Cumhuriyet'in ilk yıllarından beri süregelen bu hızlı değişmeler yazarlarımızı da etkilemiştir. Toplumun aynası görevini üstlenen aydınlarımız, değişmelerin toplumu nasıl ve ne kadar etkilediklerini eserleriyle yansıtmışlardır. Bu çalışmanın konusunu, Cumhuriyet'in ilanından Atatürk'ün ölümüne kadar olan süreçte, toplumda yaşanan değişmelerin romanımıza yansıması oluşturur. Çalışmamızda, her yazarın toplumdaki değişmeleri değerlendirişi farklı açıdan olacağından bir yazarın romanını ele almak yerine, dönemin değişik yazarlarının değişik romanları incelenmeye çalışılmıştır. 1923- 1938 yıllan arasında yayımlanan romanlardan yazarlarımızın din, eğitim, kadın, Anadolu, yeni yaşayış tarzı, halk-aydın ilişkisi ekonomik ve ahlaki meseleler gibi konular üzerinde yoğunlaştıkları görülür. Yazarlardaki ortak nokta, Osmanlı İmparatorluğu'nun çağdışı kurumlarının yıkılmasına ve Atatürk inkılapları doğrultusunda kurulan Türk toplumunun yapısının değişmesine olumlu bakmalarıdır. Devrin ruhu, seçilen romanlarda açıkça görülmektedir. Bu nedenle de Cumhuriyet dönemini konu olan romanlarımız edebiyatımız açısından önemli bir yere sahiptir.
Ahmedİ Divanı'nda dünyevileşme

Klasik edebiyat eleştirilerin aksine, çeşitli divanlardaki şiirlerden, yazılardan yola çıkıp inceleme yaptığımızda, hayatla içiçe bir edebiyattır. Şairler, yazarlar toplumsal sorunları, kaygıları, temayülleri, değişiklikleri, zevkleri eserlerine yansıtırlar; lakin şiirlerin ve yazıların konuları bununla sınırlı değildir. Şöyle ki, şairlerin mizaçları neye yatkınsa şiire veya yazıya bunu da katarlar. Yani edebi bir eser vücuda getirilirken tek bir ölçüt esas alınıp da şiirler veya yazılar buna göre değerlendirilemez. Şiirlere birçok açıdan yaklaşmak, doğru yorumlar yapmak için önemlidir. Çalışmamızda işlemeye çalıştığımız 'dünyevileşme olgusu' da bu ölçütlerden/açılardan bir tanesidir. Yaşadığı dünyadan, andan keyif alma, her şeyi doya doya yaşama, hayatın güzel yönlerini görme bir yaşam felsefesidir. Bunu tercih etmek ve şiirlerine yansıtmak da Divan şairi için hem koşullarla alakalı hem de mizaçla alakalı bir durumdur. Yani eğer zevk ü sefa içerisinde bir saltanat hakimse, şair böyle bir ortamda yaşıyorsa bu durum şairin dünyevi keyiflere meyletmesi için bir vesiledir. Bunun yanı sıra şairin keyfe düşkün bir meşrepte yaratılması da bu durumu etkiler. Ama aksi de elbette mümkündür. Yani şair hem yaşadığı koşullar gereği hem de yaratılışı gereği dünyevi keyiflerden el etek de çekebilir. İşte bu iki durum şairin şiirlerine yansır. Buna göre de şiir dini şiir ve la-dini şiir olarak ikiye ayrılır. Çalışmamızda şair Ahmedi'nin dünyaya ait mutlulukları, zevkleri nasıl işlediği, hayattan nasıl keyif aldığı ve rüzgar misali gelip geçen bir ömrün Ahmedi'ye göre nasıl değerlendirilmesi gerektiği anlatılmıştır. Şiirler çoğunlukla Ahmedi'nin dünyevi bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Tezin amacı Ahmedi'nin gazellerindeki dünyevileşme unsurunu/unsurlarını ortaya çıkarmak, bunların nasıl işlendiğini divanındaki şiirlerinden yola çıkarak anlatmaktır.
Klasik Türk şiirinde efsanevi kuşlar

L SANS TEZKLAS K TÜRK Ş R NDE EFSANEV KUŞLARKÜBRA ESK GÜNDANIŞMAN : Yrd. Doç. Dr. Lütfi ALICIYıl : 2006, Sayfa: 119 Jüri : Yrd. Doç. Dr. Lütfi ALICI : Doç. Dr. Ahmet EY C L : Yrd. Doç. Dr. Hasan ALTINZENC RKlasik Türk şiiri mazmun, motif, imaj ve sembollerin sıklıkla kullanıldığı; çok zengin kaynaklardan beslenen bir şiirdir. Divan şiirinin tam olarak değerlendirilebilmesi için bu şiirin beslendiği kaynaklar ve yararlandığı malzemeler tespit edilerek incelenmelidir. Klasik Türk şiirinin kaynakları ve kullandığı malzemeler arasında mitoloji ve mitolojik unsurlar önemli bir yer tutmaktadır. Tezin amacı, efsanevi kuşların ve diğer kuşlarla ilgili unsurların divanlardaki kullanım özelliklerini ve sıklığını incelemeye yöneliktir. Bu çalışmada, çeşitli kaynaklara dayalı olarak kuşlar tanıtılmıştır. Daha sonra taradığımız yüzyıllarını en iyi temsil eden on beş divandan seçtiğimiz örnek beyitler aracılığıyladivan şiirinde zikredilen kuşların hangi özellikleriyle nasıl ele alındığını, şiire kazandırdığı mana ve ifade zenginlikleri ile şaire sunduğu anlatım imkanlarını tespit etmeye çalışacağız. Ayrıca bu kuşlarla ilgili çeşitli tamlama ve ifadelerin kullanım sıklığını vereceğiz.
06 Mil YzA 2327 nolu mecmua çeviri ve incelemesi

Klasik Türk Edebiyatı alanında, şairlerin şiirlerinden oluşan 'mecmualar' bizlere her alanda bilgi sunan önemli kaynaklardan biridir. Bu çalışmamızda mecmuaya yer verilmektedir. Mecmuanın kim tarafından ve ne zaman kaleme alındığına dair herhangi bir bilgiye ulaşılamamıştır. Ancak mecmuada bulunan şiirler, XV, XVI ve XVII. y. y. şairlerine aittir. Tezimizin ana bölümünde tavsifi yapılacak olan mecmuada, Neva, Hüseyni, Bestenigar, Rast, Saba, Uşşak makamında güfteler ile bazı ilahiler yer almaktadır. Yer alan güfteler; Hüdayi, Eşrefoğlu Rumi, Nasuhi, Üftade, Niyazi Mısri vs. Mecmuada 'Allah'ı övmek, O'na dua etmek ve en büyük aşkın Allah aşkı olduğu' konularına yer veren ilahiler, aruz kalıbı ve hece ölçüsüyle yazılan beyit ve dörtlüklerden oluşmaktadır. Dili sade ve anlaşılır olan mecmuada, dört arapça şiir ve hadisler yer almaktadır. Çalışmamız iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde mecmuanın tanımı, türü, şekli, muhtevası ve Klasik Türk Edebiyatı için önemi hakkında bilgi verilip ikinci bölümde ise mecmuanın transkripsiyonlu metni ile şairlerin şiirlerinin ilk parçalarından oluşan tablo yer almaktadır.
Ruşen Eşref - Tevfik Fikret'e Dair hatıralar

1892- 1959 yıllan arasında yaşamış olan Ruşen Eşref, Türk basın ve edebiyat tarihinde iz bırakmış simalardan biridir. Telif ve tercüme 25'e yakın esere imzasını atan Ruşen Eşref, edebiyatın özellikle anı ve röportaj sahalarında kendine yer edinmiştir. Onun Tevfık Fikret - Hayatına Dair Hatıralar adlı anılarının sistematik tahlilinin yapıldığı bu tez bir Giriş kısmı ve dört bölümdür. Giriş kısmında, anı türünün batı edebiyatında ortaya çıkışı ve edebiyatımızdaki gelişimi verilerek bazı önemli anı kitaplarına kısaca değinildi. Birinci Bölümde, yaptığı röportajlarla edebiyat tarihine önemli bir kaynak sağlayan Ruşen Eşref tanıtıldı. Ruşen Eşref, genç yaşlarda Tevfık Fikret'i tanır ve ondan çok etkilenir. Yazarlığa başladığı yıllarda Kurtuluş Savaşı'na katılır ve bir gazeteci olarak cepheden haberler geçer. Cumhuriyet'ten sonra milletvekilliği ve büyükelçilik gibi görevlerde bulunur. Uzun yıllar yurtdışında görev yaptıktan sonra yurda döner ve vaktini anılarını kaleme almakla geçirir. İkinci Bölümde, hem genel olarak Türk edebiyatındaki anılarda hem de Ruşen Eşrefin anılarında Fikret'ten nasıl bahsedildiği incelendi. Ali Ekrem, Ahmet Reşit, Mehmet Rauf gibi edebiyatçıların anılarında yer yer Fikret'e karşı kırgınlıkları ve kızgınlıkları belli olur. Bununla beraber Hüseyin Kazım, Hüseyin Cahit ve Yusuf Ziya için Fikret, büyük bir mürşittir. Halit Ziya, Yahya Kemal ve Yakup Kadri ise, ona eleştirel gözle bakar. Yakup Kadri'ye göre Fikret, sadece hürriyet ve adalet içinde yaşamak imkanı bulduğu için vatanını sever. Hüseyin Cahit, Fikret'in ülkeden kaçma planları yaparken geri dönmeyi düşünmediğini kaydeder. Böylece Fikret'e biri coşkuyla, diğeri eleştirel ruhla bakan iki edebiyatçı ortak bir noktaya işaret eder. Fikret'ten bahseden hemen bütün edebiyatçılar, onun kişiliği hakkında yorumlar yapar. Ruşen Eşrefzade anılarında Fikret'in hemen her cephesini işlemeye çalışır. Ona göre Fikret'in edebiyatımızdaki yeri asla küçümsenemez. Fikret çok iyi bir müdür, iyi bir ressam ve kişiliğiyle kusursuz bir insandır. Vatanseverliği de en ufak bir kuşku götürmez. Üçüncü Bölümde, Ruşen Eşrefin Tevfık Fikret - Hayatına Dair Hatıralar adlı eseri yeni yazıya aktarıldı. Dördüncü Bölümde, aktarılan eserde adı geçen tanınmış şahıslar hakkında kısa biyografik bilgiler verildi. Tezin kısaca genel bir değerlendirilmesinin yapıldığı SONUÇ bölümünden sonra çalışma sırasında faydalanılan KAYNAKLAR bulunmaktadır. Son olarak Ruşen Eşrefin anılarında cevap yazdığı Hamdullah Suphi'nin iki makalesi EKLER kısmında verilmiştir.
Bursa İnegöl ilçesi Tuzla mahallesi'ndeki Boşnak folklor ürünlerinin incelenmesi

Yapılan araştırmalarda Bursa'nın İnegöl ilçesine bağlı olan Tuzla Mahallesi'ndeki Boşnakların geçmişşten günümüze kadar süren gelenek ve görenekleri derlenip incelenmiştir. Bu çalışmada Boşnakların gelenek ve göreneklerinin belirlenmesinde yazılı ve sözlü kaynakların kullanılması büyük önem taşımaktadır. Yapılan derlemelerde gelenek ve göreneklerin nesilden nesile aktarılmasında sözlü kaynakların önemli bir katkısı vardır. Yazılı kaynaklarda yer almayan birçok folklor ürünü sözlü kaynaklar aracılığıyla aktarılmıştır. Saha çalışmasında Boşnakların folklor ürünlerinin aktarılmasında birçok teknik kullanılmıştır. Araştırma alanında derleme sırasında gözlem, görüşme, örnek olay teknikleri kullanılarak derleme yapılmıştır. Yapılan araştırmada Boşnakların gelenek ve görenekleri verilmeden önce birinci bölümde: Boşnakların tarihi, Müslümanlaşması, Türkiye'ye göçleri ve son olarak Bursa'ya göçleri hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonraki aşamada da Tuzla Mahallesi'nin tarihi ve köyün adıyla ilgili değişiklikler, coğrafi yapısı, ekonomik durumu, nüfusu, eğitim durumu, sosyokültürel hayatı hakkında bilgi verilmiştir. Derlemenin asıl önemli kısmını oluşturan ikinci bölümde ise Tuzla Mahallesi'ndeki Boşnakların bütün gelenek ve görenekleri yazılı ve sözlü kaynaklardan elde edilen bilgiler doğrultusunda aktarılmıştır.
Türk edebiyatında ütopik temalar olarak eşitlik ve özgürlük: Bir karşılaştırma; 1970 - 1980 ve 1980 - 1990

Bu tezin başlıca amacı, örnek alan olarak seçilen Türk romanı ve Türkiye'nin içinde bulunduğu toplumsal ve ideolojik koşullar ve bu koşulların değişimi bağlanımda, genel olarak ütopyaların ve ütopyacılığm, daha özel olarak ütopik izleklerin ve her tür ütopyacı düşünüş ve tutumu besleyen ütopik formların izini sürmektir. Bu amaca bağlı olarak, 1970- 1980 ve 1980- 1990 dönemleri olmak üzere, iki ayrı dönemde, karşılaştırmalı bir biçimde, ütopik izleklerin -örneğin gelecek tasarımları, geçmişşin idealleştirUmesi, mitik bir altın çağa duyulan özlem ve arayış gibi- Türk romanındaki izleri ve bu izlerin nerede belirginleşip, nerede iyiden iyiye silikleştiği gösterilmeye ve bunun nedenleri tartışılmaya çalışılmıştır. Tezin birinci bölümünde, ütopyalar üstüne genel, kavramsal bir çerçeve oluşturulmuş, ütopya tarihine genel olarak bir göz atıldıktan sonra, ütopyanın yerini nasıl 'anti-ütopya'ya bıraktığı ile anti-ütopyacı eğilimin ütopyalara yönelttikleri eleştirilere, eleştirel olarak değinilmiştir. Tezin ikinci bölümünde, Türkiye'nin modernleşme serüveni bağlanımda romanın serüveni izlenerek, bu serüven içinde ütopik ideal ve izlekleri içeren ilk örnekler değerlendirilmiş ve bunların anlamlan tartışılmıştır. Üçüncü bölüm Türkiye toplumsal tarihinin en ütopik dönemi olarak kabul edilen 1971 sonrasına ayrılmış, 1980'e değin, öncelikle toplumsal hareketlerin ana dinamiklerine değinilerek, bu hareketlerin roman içindeki yansımaları ve bu ideallerin Türk romanında kendini nasıl gösterdiği araştırılmıştır. Dördüncü bölüm 1980 sonrasına, yani Türkiye'de bütün ütopik eğilimlerin bastırıldığı döneme ayrılmıştır, öncelikle 1980 darbesinin siyasal ve toplumsal yaşama etkileri değerlendirildikten sonra, darbe sonrası koşullarda Türk romanı ütopik izlekler doğrultusunda değerlendtolmiştir. Tezin sonuç bölümünde baştan beri izlenen iki ayrı dönem, birlikte ele alınarak roman içinde ütopik eğilimin nerede ve nasıl kırılmaya uğradığı ve bir tür anti-ütopik ya da ütopya dışı tepkinin kendini cisimleştirme fırsatı bulduğu gösterilmeye çalışılmış ve Türkiye'de ütopyacıhğm gelişmemesi ve dolayısıyla romancılığımızda belirgin izlerin bulunmamasının temel nedeninin Türk modernleşmesinin temel dinamikleri olduğu işaret edilerek tez tamamlanmıştır. i 443
Gün Doğuşu Mecmuasının çeviri yazısı ve edebİ metinlerin incelenmesi

Çağdaşlaşma olgusu içerisinde süreli yayınlar, dönemlerine ayna tutan önemli arşiv belgeleridir. Çağdaşlaşma bağlamından hareketle yayımlandıkları dönemin tarihini, siyasi yapısını, toplumsal dönüşümlerini, edebi ve düşünsel yapılarını yansıttığını söylemek yerinde bir tespit olacaktır. Burada kitleleri bilinçlendirme noktasında etkili bir güce sahip olan edebi içerikli süreli yayınlara ayrı bir parantez açmak gerekmektedir. Tanzimat'la beraber toplumu bilinçlendirme ve eğitme gayesinde olan Osmanlı aydınlarının bu emellerine kısmi de olsa edebi metinler aracılığıyla ulaşıldığı söylenilebilir. Bu metinlerin topluma ulaşması da ancak süreli yayınlarla mümkündür. Şu halde sözü geçen metinlerin aydınlanma hareketlerine lokomotif olduğu düşünülebilir. Çalışmaya 1919 yılında yayımlanan Gün Doğuşu dergisinin elde olan sekiz nüshasının tamamının eski harflerden günümüz harflerine aktarımı ile başlanmıştır. Ardından söz konusu dergide yer alan metinler şekil ve tür özelliklerine göre sınıflandırılarak muhtevaları edebi açıdan değerlendirilmiştir. 'Giriş' ve 'Sonuç' bölümleri haricinde üç bölümden oluşan çalışmanın 'Giriş' bölümünde Türk basın tarihinin gelişim safhaları hakkında bilgilere yer verilmiştir. Birinci bölümde ise derginin ismi, yayın hikayesi, şekil ve tür özellikleri, kurmaca ve kurmaca dışı metinlerin sınıflandırılması, şair ve yazar kadrosu, görsel malzemeler, ilanlar ve reklamlar başlıkları altında inceleme genişletilmiştir. İkinci bölümde türlerine göre ayrılan metinlerin dönemine etkisi araştırılmıştır. Üçüncü ve son bölümde söz konusu dergideki metinlerin çeviri yazısına yer verilmiştir. Sonuç bölümünde çalışmanın asıl konusu olan metinleri edebi değerlendirme süzgecine alarak buradan elde edilen çıktılar yorumlanmıştır. Gün Doğuşu Meşrutiyet Dönemi dergilerinden farklı olarak belirli bir görüş ve düşünce etkisi altında kendisini sınırlamamış olup yayınladığı bilimsel ve edebi metinlerle öğretici bir nitelik arz etmektedir. Böylelikle içeriğinde yer verdiği geniş kapsamlı metinler üzerinden dönemin izlerini yansıtmıştır. Ayrıca çağdaş ve öğretici kimliğiyle dikkat çeken dergi bir kütüphane kurma girişiminde bulunmuş fakat Kurtuluş Savaşı'nın başlaması nedeniyle bu emeline ulaşmamıştır. Tüm bu özellikleriyle çalışmaya konu olan dergi edebiyat tarihinin aydınlatılması bakımından değerli bir kaynaktır.