Kuştepe mahallesi örneğinde farklı konut dokuları arasındaki arayüzlerin incelenmesi

Günümüzde kent mekanının, küreselleşmenin etkisiyle günden güne geçirimsizleştiği ve kesintiye uğradığı görülür. Kent, duvarlar/ dikenli tellerle çevresinden ayrışmış güvenlikli yerleşim alanları, kontrol noktalarıyla biçimlenen geçiş mekanları, özelleştirilmiş kentsel mekanlar ve içine kapanmış gecekondu mahalleleriyle beraber giderek çitlenmekte ve çevresinden kopuk adacıklar olarak biçimlenmektedir. Bu adacıklar gerek özel olarak tanımlanmış sınırları gerekse belli davranış kalıplarına göre biçimlenen mekansal örgütlenmeleriyle hem mekanı hem de kullanıcıların kimliklerini katı biçimde sınırlamaktadır. Burada bireyin çevresine yabancılaştığı, farklılıklarla bir araya gelemediği ve kendi öznelliğini ortaya koyamadığı bir durum söz konusudur. İnsanın kendi zamanını ve mekanını üretemediği bu yerlerde yaşam, zaman ve mekan kesintiye uğrar. Tüm bunlardan kentteki sınırların bireylerin kimlik sınırlarıyla iç içe geçtiği anlaşılır. Kimlikler arası sosyo/ kültürel farklılıklar mekansal sınırlarla ve düzenlemelerle ortaya koyulur ve yeniden üretilir. Bu da bize sınırların doğal bir şekilde ortaya çıkan fiziksel ve sabit yapılar olmadığını, sosyo-kültürel ayrımlara dayanan ve farklılaşma pratikleriyle ortaya çıkan çok boyutlu ve dinamik yapımlar olduğunu gösterir. Mekanda sınırlar aracılığıyla icra edilen farklılaşma pratikleriyle beraber birbirinden çok farklı sınır durumları ve biçimleri ortaya çıkar. Böylece sınırları sadece farklılıkları ayıran, fiziksel engeller olarak değil farklılıkların bir araya geldiği zaman-mekan aralıkları olarak düşünmek mümkün hale gelir. Sınır boylarından genişleyen arayüzlerle beraber yaratıcı kullanımlar, farklı kentsel / mekansal deneyimler, öngörülmeyen etkileşimler gibi çok çeşitli imkanlara yer açan farklı zaman-mekanlar ortaya çıkar. Böylece kentteki süreksizliklerin ve sınırların aralanmasıyla beraber bireylerin yaratıcı biçimde kent yaşamına katılmaları mümkün olur ve kentte zaman-mekan- yaşam birlikteliği yeniden kurulur. Tüm bu açılardan sınırların kentte ortaya çıkan farklı biçimlerini ve dönüştürücü potansiyellerini araştırmak son derece önemli hale gelir. Kuştepe, birbirinden çok farklı kentsel dokuların çok çeşitli sınır biçimleri ortaya koyarak yerleşime eklemlendiği ve bir arada yer aldığı kendine özgü, heterojen bir yapıda gelişmiştir. Yerleşim, önemli kentsel dinamiklere, özgün yerel koşullara bağlı olarak hem farklı tarihsel dönemlere ait dokuların ortaya çıktığı, hem de mekansal yönden farklılaşan bir gelişim ortaya koymuştur. Yerleşimin merkezi yapısı ve ulaşım yollarına yakınlığı gibi nedenlerden dolayı Bomonti ve Kağıthane'deki sanayi gelişiminin, Mecidiyeköy'deki MİA yapılanması, Büyükdere Aksındaki gelişmeler gibi farklı kentsel gelişmelerin ve dinamiklerin etkisi altında kaldığı görülür. Bununla beraber yerleşimin topoğrafik koşulları, kendine özgü sosyo-kültürel yapısı ve kuruluş hikayesi kendine özgü yerel koşulların belirlediği bir mekansal gelişim göstermesine neden olmuştur. Böylece hem kentsel dinamiklerin hem yerel koşulların üst üste bindiği, çok çeşitli kentsel dokuların ve sınır biçimlerinin bir arada bulunduğu kendine özgü bir doku ortaya çıkmıştır. Özellikle yerleşimdeki konut alanları, ortaya çıkan bu mekansal çeşitliliğin ve farklılaşmanın en fazla görünür olduğu yerler olmuştur. Yerleşimde, bahçeli kooperatif evleri, gecekondular, düzensizleşen konutlar, apartmanlar, toplu konut siteleri, son dönem kentsel dönüşümle ortaya çıkan apartmanlar ve rezidanslar gibi çok çeşitli konut biçimleri bir arada bulunmaktadır. Bu konut dokuları ile beraber yerleşimdeki sınırlar, katı/ görünmez engelleyici sınırlardan, iç-dış, özel-kamusal arasındaki ayrımların belirsizleştiği sınır mekanlarına varan bir çeşitlilik gösterir. Bununla beraber yerleşimde özellikle gecekonduların ve düzensiz konutların çevresiyle kurduğu ilişki mekansal yönden kendine özgü bir dile sahiptir. Bu konut alanlarında yerleşim sakinlerinin pratikleriyle beraber, mekansal yönden zengin ve çok farklı kullanımlara imkan veren bir mekan üretimi söz konusudur. Burada yerleşim sakinleri ortak kullanımlarla beraber sokakları, atıl kalan boş alanları kendilerine mal ederek ortak yaşam kültürlerine ve gündelik kullanımlarına göre yeniden biçimlendirirler. Böylece özel-kamusal, iç-dış ayrımlarının ötesinde biçimlenen, farklı ilişkilerin ve kullanımların üst üste bindiği akışkan ve gözenekli bir mekan ortaya çıkar. Tüm bu nedenlerden dolayı yerleşim, hem kentte ortaya çıkan sınırların farklı biçimlerini ve mekansal değişimini ortaya koymak hem de sınırların aralanmasıyla ortaya çıkan sınır mekanlarının mekansal pratiklerini ve deneyimlerini incelemek için önemli bir kaynaktır.