Psychological dimension of Urban design in residential areas

Kent planlama, kentsel tasarım alanları, uzun bir geçmişşten beri süregelen etkinlikleri sürecinde, insanın sosyal ve ekonomik gereksinmelerini ve politik girişimlerini dikkate alarak teknik ve estetiğin gereklerine göre kent çevrelerini düzenlemeye çalışmışlardır. Bu süreç de birçok yeni felsefi arayışlar ve yeni yaklaşımlar sınanmıştır. Kültürel kimlik, kentsel kalite, yeni yaşam stilleri ve diğer ilintili kavramların irdelenmesi, gerçekleştirilen kentsel araştırmaların inceleme aracı olmuştur. Modernizm, yapısallcılık, işlevcilik, akılcılık, insanlığın Aydınlanma Çağının bir sonucu olarak maddesel ve temel gereksinimlerine yanıt veren bir kentsel yaşamın yapılanmasında gerekli kavranılan ve felsefeleri oluşturmuşlar ve gerekli zemini sağlamışlardır. Buna karşın kentlerde görülen kalabalığın, gürültü ve çevre kirliliğinin yanı sıra önlenemeyen bir göç hareketi de süregelmektedir. Bu tablo, ekonomik, sosyal ve politik nedenlere bağlanmaktaysa da esas nedenler insanın açıklanamayan kimliğinde odaklanmaktadır (Işıkpınar, 1990). İnsan özgür bir bireydir ve kendine özgü davranış kalıplarına sahiptir. İleriye dönük sürekli planlayan ve etkin şekilde çevresini düzenleyen bir kişilik ve kimlik yapısındadır. İşte insanın çevresi ile etkileşimindeki 'saldı boyutlar' burada ortaya çıkar. Çevre, felsefi yaklaşımla bir obje olarak belirlenir ve her obje gibi, yalnızca suje olan insanın, zihninde oluştuğu zaman var olacaktır. Suje ile obje arasındaki bağ demek olan bilginin (Mengüşoğlu, 1983), konumuzda obje olan kent çevresinden suje olan kent insanına ulaşmasını en duyarlı şekliyle izleyebilmek için insan zihnini inceleyen psikolojik yaklaşımlara başvurmak gerekmektedir. Kent planlama ve kentsel tasarım uğraşlarına yeni felsefi yaklaşımlar arayışı kentsel çevrede insan faktörünün önemini ortaya çıkarmıştır. Klasik kent planlama ve kentsel tasarım yaklaşımları gerek temel felsefeleri ve gerekse yararlandıkları geleneksel yaklaşımların davranışçılık ağırlıklı yaklaşımlar olmaları açılarından deterministtirler. Kent çevresini, zihnin içsel süreçlerini gerektiği biçimde dikkate almaksızın, büyük ölçüde gözlemlere dayalı yaklaşımlarla düzenlemektedirler. Nüfus yoğunluklarının, konut ve işyeri mekanlarının, kamu yapılarının ve kamusal alanların ve benzeri kentsel olguların insan ile etkileşimini ortaya koymak sübjektivite ağırlıklı değerlendirmeler gerektirmektedir. Bilişselyaklaşım bu anlamda en etkili olanlardan biridir. Bu yaklaşıma göre insan, girdilerin yalnızca pasif bir alıcısı değil, çevreden algıladıklarını zihninde değerlendirdikten sonra tepkide bulunan bir varlıktır. Özellikle yaşam çevrelerinde değişkenlik olgusunun hızlı bir biçimde beklendiği bugünün kentlerinde sosyal hetorejenlik ve bu olgunun getireceği sorunların sayısız ve karmaşık olması sorunu daha da karmaşık bir hale getirmektedir. Bu çalışmada söz konusu heterojenlik de dikkate alınarak, bireylerin yaşadıkları mekanla ilişkilerini ortaya koyacak bir yaklaşım yöntem belirlemek ve bu konudaki gelecek çalışmalara veri tabanı oluşturmak üzere farklı sosyal, ekomik, kültürel yapılan yansıtan üç konut alanında çalışılmıştır. Çalışma kapsamında benimsenen psikolojik yaklaşım, gerek davranışçı gerekse bilişsel yaklaşımları birbirinin tamamlayıcısı olarak ele alan niteliktedir. Demografik kapsamda sosyal ve ekonomik potansiyelin saptanmasında gözlemlere dayanan davranışçılık esas alınmış, hailem katılımının sağlanmasında ise bilişsel yaklaşımdan yararlanılmıştır. Çalışmanın kuramı ampirik bir yaklaşımdan ziyade yorumlayarak -temas ederek-anlama temeline dayandırılmıştır. Bu şekilde bu alanlarda yaşayan bireylerin, belirlenen kriterler çerçevesinde, kendi alanlarına ilişkin sübjektif görüşleri değerlendirilerek kente psiko-sosyal bir perspektiften bakma olanağı yaratılmak istenmiştir.