Metropolitan kent çeperlerinde mülkiyet örüntüsü değişim süreci -İzmir örneği-

Bu çalışmanın başlangıç noktasını, kentsel alanlardaki arazi mülkiyeti olgusunun, fiziki planlamada çok önemli bir yeri olduğu düşüncesi oluşturmaktadır. Bu olgu, bir yandan arazi kullanım biçimini, fiziki plan kararlarını ve uygulanması sürecini etkilerken, diğer yandan da onlardan etkilenmektedir. Bu karşılıklı ilişkilerin varlığı ve önemi konusunda pek çok kişi görüş birliğinde olmasına karşın, ülkemizde özellikle de ampirik düzeyde yapılmış araştırma sayısı çok azdır. Metropoliten kentlerin değişen fiziksel büyüme biçimleri ve bu yeni büyüme biçiminin kentsel gelişme alanı olarak belirlenmiş olan ve kent çeperlerinde yer alan alanlardaki etkisi ise bu çalışmanın yoğunlaştığı ikinci nokta olmuştur. Giderek üretimde, ulaşımda ve iletişimde ileri teknolojinin kullanılmaya başlamasıyla, bazı kentsel kullanımlar, merkez kentten çıkmakta ve kent çeperlerinde yer seçmektedirler. Çeperlerdeki bu yeni kentsel kullanımlar ve yüksek erişilebilirliğe sahip merkez kentin etkisiyle, çeperlerde yer alan yerleşmelerin sosyo-ekonomik ve fiziksel yapıları değişmeye başlar. Sosyo-ekonomik yapının bir boyutunu oluşturan, arazi mülkiyeti örüntüsünün değişimi de bu süreçte yer alır. Bu değişim süreci hakkında bilgi sahibi olmak, süreci ve sonuçlarını kontrol edebilmek açısından önemlidir. Anılan değişim süreci özellikle, nazım planlarla kentsel gelişme alanı olarak belirlenmiş alanlarda çok daha önemlidir. Çünkü değişmekte olan mülkiyet örüntüsü çok yakın gelecekteki, planlama-uygulama sürecini etkileyecektir. Kuşkusuz, oluşan planlama kararları da mülkiyet örüntüsünü etkileyecektir. Gelecekte oluşabilecek problemleri önlemek ve bugün oluşmuş olanları çözebilmek için ve kentsel gelişme alanlarında oluşmakta olan yaşam çevrelerinin kalitesini artırabilmek için bu değişim sürecinin özelliklerini bilmek zorundayız. Bu çalışma, ülkemizde metropoliten kent çeperlerinde/kentsel gelişme alanlarında, mülkiyet örüntüsünün değişim sürecini ele alan ilk çalışmadır. İlk iki bölümde, çalışmanın amacı, kapsamı ve izlenen yöntem ele alınmaktadır. Üçüncü bölümde, 'metropoliten büyüme', 'kentsel saçaklarıma', 'kırsal-kentsel çeper' kavramları ile, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde metropolitenleşrne süreçleri ye fiziksel sonuçlarının genel özellikleri irdelenmektedir. Dördüncü Bölümde İkinci Dünya Savaşından günümüze dek ülkemizde oluşturulan metropoliten planlama ve kentsel arsa politikaları ele alınmaktadır. Kent çeperlerinde/kentsel gelişme alanlarında mülkiyet örüntüsünün değişim sürecine ve bu değişim süreci ile oluşmuş olan arazi kullanım ve fiziki planlama süreci arasındaki ilişkiler bütününe yönelik olarak geliştirilen hipotezler ise Beşinci Bölümde yer almaktadır. Bu çalışma İzmir Metropoliten Kentinin Kuzey Gelişme Aksında yoğunlaşmış ve beş köy araştırma alanı olarak belirlenmiştir. Bu köyler. Balatçık, Ulucak, Harmandalı, Koyundere ve Asarlık Köyleridir. Birbirine komşu olan bu beş köy, kuzey gelişme aksının tümünü içermektedir. 1957 yılından 1988 yılma dek yaklaşık olarak 11.000 parsel ve özellikleri incelenmiştir. Bu parsellerin arazi sahipliğindeki değişim süreci ve bu değişim süreci ile bugünkü arazi kullanımı ve kuzey aksına yönelik fiziki planlama süreci arasındaki ilişkiler, Altıncı Bölümde ele alınmaktadır. Sonuç bölümünde, araştırma alanına yönelik olarak elde edilen bulgular özetlenmektedir. Bugünkü koşullarda oluşan sorunların tanımlamasının yapılmasından sonra ise, bu sorunların çözümüne yönelik öneriler geliştirilmektedir. XXVI