Kentsel dönüşüm alanlarının yer seçimine entegre olacak peyzaj planlama analizleri; Elazığ kenti örneği

İçinde bulunduğumuz yüzyılın, yarattığı değişimler ve hızlı büyüme açlığı, doğal kaynakları tüketerek önlenemeyen bir kentsel yayılmanın gerçekleştiği bir süreci yansıtmaktadır. Bu hızlı değişim ve kontrolsüz kaynak tüketimleri tüm canlı türlerinin ve yaşam kaynaklarının doğal döngüsünü tehdit ettiği gibi gelecek yaşam döngülerini de tehlike altına sokmaktadır. Bunların sağlıklı işleyen bir süreçle kontrol altına alınabilir olması ise bugünkü doğa odaklı yaklaşımların genişletilerek her ölçekte yer bulmasıyla sağlanabilir. Doğal ve kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımı başka bir deyişle, mekansal planlama adımlarının doğa tabanlı bir çerçevede geliştirilememesi, bahsi geçen tüm bu süreçleri hızlandırmaktadır. Bugün, geleneksel planlama dünyanın da gündeminde yer etmeye başlayan çevresel farkındalıktan etkilenmeye başlamış ve mekansal planlamanın rolü ve sorumluluklarının yeniden tanımlanmasını zorunlu kılmıştır. Bu çalışma ile amaçlanan ise Avrupa Peyzaj Sözleşmesi ile gündeme gelen peyzaj planlama sürecinin ülkemiz mekansal planlama sistemi içinde mümkün kılınabildiğini ve bu süreci besleyen doğa odaklı yaklaşımların planlama çıkarımlarına nasıl katkı sağladığını ortaya koymaktır. Tez çalışmasının ilk çerçevesini, bu amacı besleyen kavramsal tanımlamalar, doğa odaklı yaklaşımları kendi planlama sistemine entegre etmeyi başaran öncü ülkeler ve mekansal planlama ile peyzaj planlamanın hangi düzlemde bütünleştirilebilir olduğunu gösteren ölçekler ve politikalar oluşturmaktadır. Üst kurgu ile tezin ana çerçevesi belirlenen çalışmanın gerçekçi bir örnek alan ile bu süreci desteklemesi önemli bulunmuştur. Bu başlık ülkemizde ve dünyada sorun olarak kabul görmüş kentsel çöküntü alanlarının belirlenmesini konu edinmiş olan kentsel dönüşüm ve gelişim alanlarının tespiti çalışmaları olarak belirlenmiştir. Bu aşamada örnek alan olarak belirlenen Elazığ yerleşik alan ve çevresinde 6306 sayılı kanun kapsamında dönüşüm ve gelişim alanlarının belirlenmesine ilişkin hazırlanan 'kentsel dönüşüm strateji belgesi' çalışması ele alınmıştır. Belirlenen kentsel dönüşüm alanlarının hangi parametreler ışında tespit edildiği ve kentsel parçalarda hangi değişimlere neden olduğu alan çalışması kapsamında irdelenmiştir. Köhneleşmiş ve riskli kent parçalarının kentin kalanıyla bütünleşmesini amaçlayan dönüşüm projelerinin peyzaj planlama adımlarıyla tekrar ele alınması ve bu amaca giden yolda katkı sağlaması için 'Peyzaj Karakter Analizi' ile 'Peyzaj Fonksiyon Analizi' sürece dahil edilmiştir. Peyzaj sınıflandırması ve fonksiyonları değerlendirilmesi ile mekansal planlamaya katkı sağlayacak ekolojik odaklı politikaların geliştirilmesi, koruma-kullanma dengesinin belirlenmesi, mevcut kent karakteriyle uyumlu kent parçalarının üretilmesi ve doğa tabanlı yaklaşımların geliştirilmesi amaçlanmıştır. Öncelikle bu çalışma, çevresel sorunlardan biri olan kentsel dönüşüm sürecine ışık tutmayı ve peyzaj planlama sisteminin mekansal planlama bağını güçlendirmeyi dolayısıyla peyzajların korunmasını taahhüt ettiğimiz APS sorumluluklarını yerine getirmeyi hedeflemiştir. Belirlenen bu hedef doğrultusunda örnek alan çalışmasının, çevre ile olan ilişkisinin doğa temelli bir yaklaşımla ele alınması sağlanmıştır. Yöntem dahilinde ortaya konan çıkarımlar, örnek çalışmanın sonuçları ile karşılaştırılmış, daha da önemlisi sürece dahil edilerek ekolojik odaklı yaklaşımlarda bulunulmuştur. Bu çalışma sonucunda örnek çalışma için peyzaj politika ve çalışmalarından beslenen, doğa koruma yaklaşımlı planlama sürecinde izlenecek yollar önerilmiştir.