Yeni planlama yaklaşımına doğru; kentsel strateji çerçevesi ve stratejik tasarım yönetimi

Hızlı ve büyük ölçekli dönüşüm süreçlerinin yaşandığı kentlerimizde, mevcut ve gelecekteki kentsel sorunların, klasik mekansal planlama yaklaşımı ve imar planları ile çözülmesi gün geçtikçe zorlaşmaktadır. Durağan ve mevcut sorunları geleceğe taşıyan bir imar planlama yaklaşımı yerine, kentlerimize özgü problemleri çözmeyi amaçlayan, demokratik, sosyal, ekonomik, stratejik mekansal planlama yaklaşımları ile tasarım, planlama ve yönetim süreçlerinde yenilikçi araçlar ve deneyimler dikkate alınarak kendimize özgü planlama yaklaşımları geliştirilmelidir. Tezin amacı, stratejik mekansal planlama yaklaşımı olarak 'Kentsel Strateji Çerçevesi', süreç yönetim yaklaşımı olarak ise 'Stratejik Tasarım Yönetimi' yaklaşımlarını gündeme getirmektir. Kentlerimizdeki yapı ve yaşam kalitesi, kimlik, koruma, kapasite, katılım, estetik ve mekansal kurguya ilişkin sorunların çözümünde, yukarıdan aşağıya ve aşağıdan yukarıya planlama mekanizmaları eş zamanlı olarak yürütülmelidir. Bu amaçla 'Kentsel Strateji Çerçevesi'; yeni bir kent vizyonu çerçevesinde kent formunun nasıl gelişeceğine ilişkin öngörülerin, stratejik önceliklerin ve zorunlulukların belirtildiği, ada, mahalle ve kent ölçeğindeki mekansal bileşenleri kapsamalıdır. 'Stratejik Tasarım Yönetimi' ise karmaşık kentsel sorunların çözümü için tarafların beklentilerini dikkate alan, uzlaşmaya açık, katma değer yaratan esnek bir süreçtir. Mekansal gelişim ve dönüşüm stratejileri ile çözüm üreten, esnek planlama ve tasarım ilkeleri geniş katılımlı ortamlarda, ortak akılla geliştirilmelidir. Bu amaçla, 'Stratejik Tasarım Yönetimi' çerçevesine ilişkin uluslararası örnekler incelenerek, Türkiye kentleri için örnek olabilecek yenilikçi yöntemler ve araçlar; 'Analiz, Katılım, Planlama ve Tasarım, Örgütlenme, Finansman ve Uygulama' başlıkları altında araştırılmıştır. Tezin amacı, kentlerimiz için stratejik mekansal planlama ve stratejik tasarım yönetimi çerçevelerinin ortaya konulmasıdır. Dünyada ve Türkiye'de kentleşme süreçlerinin geldiği son durum, kentsel dönüşüm yaklaşımları ve yeni planlama arayışları incelenerek hazırlanan tez, yedi bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde problem tanımı, tezin amacı ve tez kurgusu açıklanmaktadır.'Dönüşen Kentler' isimli ikinci bölümde, Dünyada yaşanan hızlı kentleşme süreçleri ve yeni planlama yaklaşımları ve metotları geliştirilmesinin gerekliliği ve yeni kent modelleri özetlenmiş, Türkiye'de kentleşme sürecinin üç dönemi, ortaya çıkan temel riskler ve bugün yaşadığımız kentsel dönüşüm yaklaşımının temel özellikleri ortaya konulmuştur. Dünyadaki ve Türkiye'deki 'Yeni Planlama Yaklaşımları'nın sunulduğu üçüncü bölümde, yeni planlama arayışlarından, yoğunluk, mahalle, ulaşım, canlandırma konularını ön plana alan Yeni Şehircilik ve Kentsel Rönesans yaklaşımları ve kentlerimizin geleceği için DESTEK Platformu tarafından ortaya konulan gönüllülük esaslı, yerinde yenileme yaklaşımın açıklanmaktadır.'Kentsel Dönüşüm Deneyimleri' isimli dördüncü bölümde ise ulusal ve uluslararası ölçekteki kentsel dönüşüm deneyimleri araştırılmıştır. Ulusal örnekler, proje geliştirme yaklaşımlarına göre sınıflandırılırken, uluslararası örneklerde üç farklı ölçekteki yapısall dönüşüm stratejileri incelenmiştir. Bölüm sonucunda ise dönüşüm süreçlerinde dikkate alınması gereken dersler ortaya konulmaktadır. Kentlerimiz için yeni planlama yaklaşımı önerisi niteliğindeki beşinci bölüm, 'Kentsel Strateji Çerçevesi'ni tartışmaya açmaktadır. Kentlerimizdeki yapı ve yaşam kalitesi, kimlik, kapasite, estetik ve mekansal kurguya ilişkin sorunların çözümünde, yukarıdan aşağıya ve aşağıdan yukarıya planlama mekanizmalarının eş zamanlı olarak yürütülmesini öneren yaklaşım; ada, mahalle ve kent ölçeğindeki mekansal bileşenleri kapsamaktadır. Altıncı bölüm 'Stratejik Tasarım Yönetimi' ise yapı ve yaşam kalitesi riski yüksek kentsel dokuların yeniden, sosyal ve ekonomik koşullar da dikkate alınarak, katılımcı bir yaklaşımla yeniden dönüştürülmesi için yenilikçi yöntemler ve araçları sunmaktadır. Analiz, Katılım, Planlama ve Tasarım, Örgütlenme, Uygulama süreçlerine ilişkin yenilikçi araç önerileri geliştirilmiştir. Sonuç bölümünde ise 'Kentsel Strateji Çerçevesi' ve 'Stratejik Tasarım Yönetimi'ne ilişkin öneriler değerlendirilerek kentlerimizin geleceği için temel çıkarımlar ve öneriler özetlenmiş, yeni bir planlama yaklaşımının gerekliliği tartışmaya açılmıştır. Tez, deneyimlediğimiz uzun ve kapsamlı dönüşüm sürecinde, planlama, tasarım ve yönetim süreçlerine ilişkin yenilikçi araç ve yöntemlerin araştırılması için daha sonraki çalışmalar için de açılım yaratmayı amaçlamaktadır.