Divan edebiyatı münakaşaları (1902-1928)

Divan Edebiyatı; 12 asır devam eden Türk Edebiyatı tarihinin neredeyse yarısına hakim olmuş bir edebiyat döneminin adıdır. Anadolu'da ilk örneklerine 13. yüzyıldan itibaren rastladığımız bu edebiyat, Türklerin İslam medeniyeti dairesine girdikten sonra ortaya koydukları bir edebiyat anlayışıdır. Tanzimat Fermanı ile yeni bir medeniyetin kapısına gelen Türk aydını, ilk iş olarak, eski medeniyetin bütün unsurları ile birlikte, edebiyatını da tenkit etmiştir. Eski medeniyetin edebiyatı olarak görülen divan edebiyatına karşı, ilk ve en şiddetli tenkit, Tanzimat edebiyatının ilk dönem sanatçılarından gelmiştir. Başı da Namık Kemal, Ziya Paşa ve arkadaşları çekmektedir. 1860 - 1901 yılları arasında gerçekleşen bu mühim tenkit, değerlendirme ve münakaşalar zaten bir başka çalışmanın da konusu olmuştur. Bizim ele alıp incelediğimiz dönem 1902 - 1928 yılları arasıdır. 1902'den 1908'e. yani II. Meşrutiyet'in ilanına kadar geçen dönemde edebi faaliyetler açısından bir suskunluk yaşanmıştır. Meşrutiyet'in ilanı ile beraber bu sessizlik ve suskunluk, yerini tam bir kargaşaya bırakmıştır. Bu defa da sınırsız bir hürriyet anlayışı ortalığa hakim olmuştur. Fakat kısa süren bu kargaşa dönemi de yerini daha ciddi gelişmelere terk etmiş, edebi faaliyetler ve edebi topluluklar yeniden canlanmaya başlamıştır. Sadece İstanbul'da, bir anda, edebi yazılara ağırlık veren yüzlerce dergi çıkartılmıştır. Bu dergilerde, eski yazarların yanında yeni ve genç isimler de yazılarını neşretmeye başlamıştır. Bazı dergiler etrafında meydana gelen toplanmalar ve oluşturulan yeni gruplarla eskiler arasında, divan edebiyatının şekline ve muhtevasına yönelik, eski-yeni, dünküler-bugünküler veya hece-aruz gibi bir takım konularda sütunlara yansıyan münakaşalar ve değerlendirmeler olmuştur. Edebi çalışmaların yoğunlaştığı gazete ve dergilerde neşredilen, fakat bir müddet sonra buralarda unutulup kalan bu makaleler, röportajlar, anketler vb. diğer yazılar, bizim çalışmamızın ana eksenini oluşturmuştur. Süreli yayınlarda neşredilen bu değerlendirme yazılarının dışında, gene o dönem içinde çıkan edebiyat tarihleri ve diğer kitaplar da titizlikle taranmıştır. Çalışmamızın başında, münakaşaların yapıldığı tarihi zeminle ilgili gerekli bilgiler verilerek konunun daha kolay anlaşılmasına çalışılmıştır. Ele aldığımız dönemdeki divan edebiyatı ile ilgili tenkit, değerlendirme ve münakaşaların, şekil, dil ve üslup ile muhteva konularında yoğunlaştığı görülmüştür. Çalışma içinde ayrıntılı olarak ele alınan ve değerlendirilen yazılarla ilgili vardığımız sonuçları özet olarak şu cümlelerle ifade edebiliriz: Yeni medeniyetle beraber kabul edilen yeni zevkler ve hayat tarzı iyice yerleştiğinden, zaten ihtiyaçlara cevap veremeyecek noktaya gelmiş olan divan edebiyatı geleneği büyük ölçüde bitmiştir. Buna rağmen, köklü bir geleneğe sahip olan bu edebiyat anlayışı, yeniden canlandırılamamış, fakat sahip olduğu dil. vezin, kafiye ve diğer nazım şekilleri gibi konular, bu geleneği sürdürmeye çalışanlar tarafından bir müddet daha kullanılmaya devam edilmiştir. Bu birkaç zayıf temsilcinin çabaları hiçbir sonuç vermemiştir. Ayrıca, incelediğimiz dönemde, divan edebiyatı bütün özellikleri ile tenkit ve tartışma konusu olmasına rağmen kesinlikle reddedilmemiştir. Tam tersine, kültür ve medeniyetimizin mühim bir değeri olduğu sürekli vurgulanmıştır.