İlköğretim 6. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metin altı soruları üzerine bir inceleme

Bu araştırmada, eğitim-öğretim uygulamaları doğrultusunda problem durumları belirlenip bu problem durumlarına ilişkin geliştirilen yöntemlerle yapılan araştırmaların ortaya koyduğu yeniliklerin anlama sorulan örneğinde Türkçe ders kitaplarına hangi oranda yansıtıldığı ölçülmeye çalışılmıştır. Çalışmanın gerekçesi, ana dili eğitiminde kullanılan Türkçe ders kitaplarının öğrencinin dili kullanmadaki yeterliliğinin göstergesi olan yüksek seviyeli düşünme becerilerini hangi düzeyde gerçekleştirip gerçekleştiremediğidir. Bu amaçla, veri toplama araçları geliştirilerek elde edilen veriler araştırmanın sınırlılıkları doğrultusunda işlenmiştir. Öncelikle, soru sorma becerileriyle ilgili literatür tartışılarak değerlendirilmiş ve bu değerlendirme çalışmasında sorular, öğretmen, öğrenci ve ders kitabı yazan açılanndan tanımlanmaya çalışılmıştır. Kuramsal alt yapı oluşturulduktan sonra araştırmanın sınırlılıkları çerçevesinde, Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu tararından 2000- 2001 öğretim yılında ilköğretim 6. sınıflarda okutulmak üzere 2513 sayılı Tebliğler Dergisi ile önerilen Türkçe ders kitaplan araştırma evreni olarak belirlenmiştir. Bu evrenden raslantısal örneklem yoluyla 3 kitap seçilmiş ve seçilen kitaplardaki anlama sorulan, bilişsel alan davranışlanna, cevap kaynaklarına, hazırlanış şekillerine ve soruluş amaçlarına göre bir tasnife tabi tutulmuştur. Araştırma bulguları ışığında, Temel Eğitim Okulları Türkçe Eğitimi Programında ifadesini bulan, soruların öğrencileri daha üst öğrenmelere götürmesi gerektiği ilkesine, örnekleme giren Türkçe ders kitaplarında yeterli derecede işlerlik kazandırılamadığı görülmüştür. Her üç kitaptaki sorular, örnekleme alınan diğer kitaplardaki sorularla birlikte ve kendi içerisinde ayrı olmak üzere sınıflamaya dahil edilmiştir. Bu sınıflamanın birinci aşaması olan soruların bilişsel alan davranışlanna göre dağılımı, şu biçimdedir: Kitaplarda yer alan soruların yandan fazlası (%53,4) ezbere ve hatırlamaya dayalı bilgi basamağı sorularıdır. Kavrama basamağı sorularının toplam soru sayısına göre oranı ise %24'tür. Örnekleme giren kitaplarda düşük seviyeli bilişsel etkinlikleri ölçmeye yönelik soru oranı bu derece yüksek görünmesine karşın, yüksek seviyeli bilişsel etkinlikleri ölçmeye yönelik soru oranı düşük çıkmıştır. Yüksek nitelikli bilişsel işlemlerin karakteristik örnekleri sayılabilecek sentez ve değerlendirme becerisine yönelik soru oranı %5'tir. Bu yapı diğer sınıflamalar için de geçerli sayılabilir. Cevap kaynaklarına göre yapılan sınıflamada da ezbere ve hatırlamaya dayalı metin içi sorularının oranı %77,4'tür. Yüksek seviyeli zihinsel etkinliklere kapı aralayabilecek metinlerarası soruya ise, incelenen kitaplarda hiç yer verilmediği görülmüştür. Soruluş amaçlan açısından yapılan sınıflamada bilişsel alan bilgi basamağının tipik bir göstergesi ya da davranış boyutu olarak isİmlendirebileceğimiz 'kimlik' ve 'listeleme' sorulannın %36, 2 ve %14, 6 oranında çıkmış olması, bu sınıflandırma sonuçlarıyla diğer sınıflandırma sonuçlannın benzer özelikler taşıdığına örnek gösterilebilir. Hazırlanış şekilleri açısından yapılan sınıflamada ise, soruların tamamını klasik soru türünde olduğu görülmektedir.