Türkiye Cumhuriyeti ve Mısır Arap Cumhuriyeti sosyal bilgiler öğretim programı ve ders kitaplarının karşılaştırılması

Bu araştırmanın amacı 2007- 2008 öğretim senesinde Türkiye'de 6. ve 7. sınıf seviyeleri ile Mısır'da bu seviyelere denk düşen ilköğretim I. kademe 6. sınıf ile II. kademe 1. sınıf sosyal bilgiler öğretim programları ve ders kitaplarını karşılaştırmalı olarak incelemektir. İncelemeyi gerçekleştirmek için nitel araştırma prosedürleri takip edilmiş, nitel araştırma modeline dayalı doküman analizi tekniği uygulanmıştır. Veriler bu tekniğe uygun olarak toplanmıştır. Araştırmada sosyal bilgiler öğretim programları ve ders kitapları önce betimsel analize, sonra araştırmanın amaçları bölümü 3. kısmında belirtilen sorulara cevap bulmak amacıyla içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırma bulgularına dayalı olarak ortaya çıkan sonuçlar şöyle sıralanabilir:Sosyal Bilgiler Öğretim Programları Felsefi ve Teorik BoyutlarTürkiye SBÖP'si, ilerlemecilik ve yeniden kurmacılık eğitim felsefelerini esas almıştır; fakat amaç, içerik, eğitim durumu gibi temel bileşenleri üzerinde diğer felsefi akımların izleri de görülmektedir. Mısır SBÖP ise daha çok daimicilik ve esasicilik eğitim felsefelerinin etkisi altındadır. Sözü edilen felsefi yönelime paralel olarak Türkiye SBÖP'sinde yapılandırmacı öğrenme kuramının öne çıktığı, bununla birlikte davranışçılık akımının da özellikle 6. sınıfta- etkili olduğu söylenebilir. Mısır SBÖP'sinde ağırlıklı olarak davranışçılığın etkili olduğu görülmektedir. Türkiye SBÖP'sinde daha çok 'sosyal bilimler' olarak sosyal bilgiler geleneği hakimdir; ancak konuların doğasına göre 'yansımalı inceleme alanı' ve 'vatandaşlık aktarımı' yaklaşımları da kullanılmıştır. Mısır SBÖP'sinde ise 'vatandaşlık aktarımı' geleneği ağırlıklı rolünü sürdürmektedir. Temel Boyutlar Türkiye'de SBÖP amaçları, Mısır'dakinin aksine, I. kademe ve II. kademe için bütünleşik, genel ve daha öz olarak ifade edilmiştir. Bununla birlikte Türkiye SBÖP'sinde Mısır'da olduğu gibi teoloji, yöntembilim ve ekoloji disiplinlerine yönelik ayrı ayrı amaçlar bulunmamaktadır. Ancak içerikte bu üç temaya yönelik konuların varlığı program amaçlarının program içeriğini kapsayıcı genişlikte olmadığını ortaya koymaktadır. Türkiye SBÖP'sinde sosyoloji, ekonomi ve disiplinler arası alanlarla ilgili amaçlara Mısır'a göre daha fazla yer verilmiştir. Bu durum programın zenginlik, kapsam genişliği ve yeterliliği bağlamında Mısır'a göre daha kuvvetli olduğunu göstermektedir. Mısır SBÖP'lerinde ise tarih ve coğrafya disiplinlerine daha çok yer verilmiştir. Bu programların çok disiplinli yapıda oluşuyla ilgilidir. Türkiye SBÖP'sinde eğitim durumları bakımından öğrenci merkezlilik benimsenmiştir. Bu durum teorik olarak liberal anlayışın toplum hayatında ön plana çıkması, yönetilenlerin etkililiklerini artırmasıyla açıklanabilir. 'İdare' anlayışının yerini 'yönetim' anlayışına bırakması, yönetenlerin yetkilerinin yönetilenlerle daha çok paylaşıldığına işaret etmesi bakımından önemlidir. Türkiye SBÖP'sinde Mısır'dakinin aksine süreci ölçmeye yönelik çoklu ve alternatif değerlendirme yöntemlerine yer verilmiştir. Bu durum öğrenmenin ve eğitimin kalıcılığının sağlanması bakımından olumludur. Sosyal Bilgiler Ders Kitapları Türkiye SBDK'larında kazanımlar boyutunda programla ders kitapları arasında uyumsuzluk göze çarpmaktadır. Bundan dolayı, SBDK'larda mevcut içerik kazanımların gerçekleşmesi bakımından kafi görünmemektedir. Türkiye SBDK'ları daha zengin bir içeriğe sahiptir; bu içerik Mısır'ınkilere göre daha bilimsel ve nesnel yaklaşıma sahiptir. Mısır SBDK'ları 'öteki'ne karşı son derece reaksiyoner bir söylem kullanmaktadır. Dört asır egemenliği altında bulunduğu Osmanlı Devleti ile Batı, kendilerine karşı en olumsuz söylemler kullanılan 'öteki'lerdir. Halbuki Türkiye SBDK'ları bunlara karşı durumsal/dönemsel olarak değişen iki farklı dil kullanmaktadır. Örneğin Batı, hem bugünkü medeniyetin kurucusu, hem de Osmanlı Devleti'ni ortadan kaldırmaya çalışan emperyalizmin beşiğidir. Bu farklı yaklaşımların oluşumunda ülkelerin söz konusu devlet ve coğrafya ile yaşadıkları tarihi tecrübenin önemli rolü vardır. İki ülkenin ders kitaplarında çeşitli temaların karşılaştırılması yapılmıştır. Bu temalardan biri de dindir. Mısır SBDK'larında din kategorisine Türkiye SBDK'larındanyaklaşık üç kat daha fazla yer ayrılmıştır. Ancak İslamiyet alt kategorisine Türkiye SBDK'larında daha fazla yer verilmiştir. Bu kategoride Mısır SBDK'larındaTürkiye'dekinin aksine tamamen olumlu bir söylem kullanılmaktadır. İki ülkenin SBDK'larında vatandaşlık kategorisinde de önemli farklar olduğu göze çarpmaktadır. Türkiye SBDK'larında vatandaşlık haklarına Mısır SBDK'larına göre daha fazla vurgu yapılmaktadır. Buna paralel olarak vatandaşlık yükümlülüklerine, kural ve kanunlara daha az yer verilmektedir. Türkiye ve Mısır SBDK'ları öngördükleri eğitim durumu açısından da farklı özelliklere sahiptir. Felsefi ve kuramsal temelleri farklı programlara göre hazırlanan bu kitaplar, farklı strateji, yöntem ve teknikler kullanmayı gerektirmektedir. Bu bağlamda Türkiye SBDK'larında, Mısır'dakinin aksine, öğrencilere bilimsel olarak kaynak sorgulama ve kaynak kullanma alışkanlığı verilmektedir. Türkiye 6. sınıf SBDK'ları Mısır'daki gibi sunuş yolu ile öğretim stratejisi ve düz anlatım tekniğine uygun yapılandırılmıştır. 7. sınıf ders kitabı ise buluş yolu ile öğrenme stratejisi, tartışma ve örnek olay yöntemlerine uygunluk göstermektedir. Türkiye SBDK'larında ünite sonu değerlendirmelerde kitaplar arasında tutarsızlık bulunmaktadır. Türkiye SBDK'ları baskı kalitesi yönünden Mısır'ınkilerden daha iyi durumdadır. Bununla beraber her iki ülkenin ders kitaplarında pedagojik, teknik ve estetik tasarım ve baskı kalitesi açısından farklı seviyelerde eksiklikler vardır. Sonuç olarak iki ülkenin SBÖP'leri ve SBDK'ları arasında ortak özelliklerin yanında belirgin farklar da vardır. Bu farkların ortaya çıkmasında Mısır ve Türkiye'nin farklı mecralarda seyreden siyasi tarihlerinin, günümüzdeki uluslararası ilişki ve ittifaklarının, sosyal, ekonomik ve kültürel özelliklerinin belirleyici olduğu söylenebilir