turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte itiraz yargılaması

Kambiyo senetlerinin ticaret alanında güvenli ve süratli dolaşım kabiliyetini haiz olması özel bir takip türü düzenlenmesini zorunlu kılmıştır. Bu bağlamda, kambiyo senetlerine mahsus haciz (İİK m. 168 -170/b) ve iflas (İİK m. 171 vd.) yoluyla takip düzenlenmiştir. Çalışmamızın konusu kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte itiraz yargılamasıdır. Bu nedenle, itiraz kurumunun, kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte taşıdığı özellikler çerçevesinde hukuki niteliği belirlenmiştir. İtiraz yargılaması, itirazın kaldırılması yargılamasının aksine borçlunun başvurusuyla başlar. Bu açıdan, kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte itiraz nihai etkiler için yargılamayı başlatan bir gerekliliktir. Genel haciz yoluyla takipte ise, borçlunun itiraz beyanını bildirmesi yeterlidir. Hukukumuzda, kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte itiraz yargılaması basit yargılama usulüne tabidir. Bununla birlikte, icra mahkemesi sınırlı inceleme yürüttüğünden, itiraz yargılaması, esas itibariyle, basit yargılama usulünden önemli ölçüde farklılık arz eder. İsviçre Hukuku'nda ise, itiraz yargılaması genel mahkemelerde kısa yargılama usulüne göre görülmektedir; bağımsız icra organlarına bırakılmamıştır. Belirtilen hususlar çerçevesinde, hukukumuzdaki itiraz yargılamasının İsviçre Hukuku'nda kısa yargılama usulüne tekabül etmesi dikkate değerdir.
Avrupa Konseyi Çocuğun Cinsel Sömürü ve İstismara Karşı Korunması Sözleşmesi kapsamında cinsel istismar suçu

Uluslararası alanda ve Türkiye de çocuğun cinsel istismarı ve sömürüsüyle ilgili suçlar, sınırı aşan suç olarak işlenmeye başlamıştır. Bu nedenle de bu suçla mücadele konusunda hem Türkiye hem de diğer devletler önlemler almaya çalışmaktadırlar. Bu suçlarla mücadele için alınması gereken önlemler ve uluslararası alanda mücadelenin etkin olabilmesi için uluslararası sözleşmeler yapılmaktadır. Son olarak Türkiye'nin de taraf olduğu Avrupa Konseyi Çocuğun Cinsel Sömürü ve İstismara Karşı Korunması Sözleşmesi yayınlanmış ve imzalanmıştır. Sözleşme çocuğun cinsel yönden istismarını ve sömürülmesini açık bir şekilde tanımlamıştır. Sözleşmede hem istismar hem de sömürülmeden bahsedilmiştir. Sözleşme çocuk pornografisi, çocuk fuhuşu suçlarını çocuğun cinsel olarak sömürülmesi olarak düzenlemiştir. Çünkü çocuk üzerinden bu şekilde bir maddi kazanç sağlanmaktadır. Çocuk istismarının fiziksel, duygusal ve cinsel olmak üzere üç türü vardır. Cinsel istismar, psikolojik ve sosyal açıdan gelişimini tamamlamamış yaşı küçük olan bir çocuğun bir erişkin tarafından cinsel doyum için kullanılmasıdır. Çocuğun cinsel olarak istismar edilmesi birçok şekilde gerçekleşebilir. Çocuk cinsel istismarı belirlenebilmesi en güç istismar türü olduğu uzmanlar tarafından belirtilmektedir. Bunun nedeni de olayların genellikle gizli kalması, adli mercilere yansımamasıdır. Türk Ceza Kanunu'nda çocuğun cinsel istismarı altıncı bölüm kişilere karşı suçlar bölümünde düzenlenmiştir. Çalışmamızda Türk Ceza Kanunu'ndaki düzenleme ile taraf olduğumuz Avrupa Konseyi Çocuğun Cinsel Sömürü ve İstismara Karşı Korunması Sözleşmesi arasında farklar bulunduğundan sözleşmenin incelenmesi amaçlanmıştır. Her iki düzenlemenin arasındaki farklılıklar tespit edilerek açıklanmaya çalışılmış, Türk Ceza Kanunu'nda suç olarak yer alması gereken fiiller sözleşmeyle uyumluluk açısından belirtilmiştir.
Türk hukukunda işverenin iş kazalarından doğan cezai sorumluluğu

Çalışma hak ve hürriyetinin gerçek anlamda kullanılabilmesi, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasına bağlıdır. Kişinin sağlıklı ve güvenli bir ortamda çalışarak bireysel varlığını geliştirebilmesinin önündeki en büyük engellerden birisi ise iş kazalarıdır. Sanayi Devrimi sonrasında, üretim süreçlerinde yaşanan değişimlere bağlı olarak artan iş kazaları, son dönemde ülkemiz kamuoyunda da trajik gelişmelerle gündeme gelmektedir. İş kazalarının oluşumunun önlenmesi için iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin gerektiği şekilde alınması gerekir. Türk Hukuk mevzuatında, işverene iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin çeşitli önlemleri alma yükümlülüğü yüklenmiştir. İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine aykırı davranarak iş kazasına neden olan işverenin hukuki, idari ve cezai sorumluluğu gündeme gelecektir. Cezai sorumluluk; kusur ilkesi ve kişisel sorumluluğa dayanması, içerdiği yaptırım gücü, tabi olduğu yargılama usulü ve sonuçları itibarıyla diğer sorumluluk türlerinden farklılık gösterir. Cezai sorumluluğun doğabilmesi, ayrıca suçun asli unsurlarının varlığına da bağlıdır. İşverenin iş kazası biçiminde ortaya çıkan eylemi ile kasten öldürme, kasten yaralama, taksirle öldürme veya taksirle yaralama suçlarının işlenebilmesi mümkündür. İşverenin cezai sorumluluğu, soruşturma ve kovuşturma aşamalarından oluşan ceza yargılaması sonucunda belirlenir. İş kazalarının önlenmesi için öncelikle iş sağlığı ve güvenliği kavramının toplumsal kültürde içselleştirilmesi gerekir.
İş ve Sosyal Güvenlik Hukukunda zamanaşımı ve hak düşürücü süreler

Yaşanan ekonomik, siyasal ve sosyal gelişmelerden çalışma hayatı da etkilenerek değişmektedir. Çalışma hayatındaki bu değişim iş ilişkisinde ve sosyal güvenlik sisteminde değişiklikleri beraberinde getirmiştir. Bu değişim neticesinde işçi ile işverenin ve sigortalının, Sosyal Güvenlik Kurumunun çeşitli hak ve sorumlulukları doğmuştur. Yasal düzenlemelerle korunmaya çalışılan bu hak ve sorumluluklar süre yönünden sınırlandırılmıştır. Bu süreler zamanaşımı ve hak düşürücü süreler olmak üzere iki çeşittir. Çalışmamız kapsamında zamanaşımı ve hak düşürücü süre kurumlarının iş ve sosyal güvenlik hukukundaki uygulaması incelenmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda iş sözleşmesinden doğan alacaklar ve diğer hakların tabi olduğu süreler ile sosyal güvenlik hukukunda söz konusu olan hak ve sorumlulukların tabi olduğu süreler, bu sürelerin usul ve maddi hukuk açısından sonuçlarına yer verilmiştir.
İş Hukuku'nda cezai şart

Borçlunun, borca aykırı davranması halinde alacaklı, sözleşmede kararlaştırılmış olan cezai şartın ödenmesini talep edebilecektir. Böylelikle alacaklı, sözleşmenin ihlal edilmesi halinde zararın ve borçlunun kusurunun ispat edilmesinin aranmadığı bir hukuki imkana sahip olmaktadır. Cezai şart, sadece alacaklının ortaya çıkan zararını telafi etmek amacına sahip değildir. Bunun yanı sıra en önemli işlevi, borçlunun üzerinde kanundaki yaptırımlar dışında baskı kurmak suretiyle, borcun ifasının güvence altına alınmasıdır. Keza bazı durumlarda, cezai şartın cezalandırma amacı olduğundan da söz etmek gerekir.'İş Hukuku'nda Cezai Şart' başlıklı çalışmamızda, cezai şart kavramı öncelikle genel hükümler çerçevesinde ele alınmıştır. Bu çerçevede cezai şartın amacı ve hukuki niteliği ile cezai şart türleri dışında, özellikle cezai şartın miktarı ve aşırı miktardaki cezai şartın indirilmesi konuları üzerinde durulmuştur. Daha sonra cezai şartın sıklıkla yer aldığı iş sözleşmeleri, özellikle genel işlem koşulları, feshe ilişkin ilkeler ve fesih türleri bağlamında inceleme konusu yapılmıştır. Ayrıca çalışma konumuzun kapsamı gereği, toplu iş sözleşmesinde yer alan cezai şart da değerlendirilmiştir. Son olarak cezai şart kararlaştırılmasının özellik arz ettiği, iş sözleşmesi sona erdikten sonra geçerli olan rekabet yasağı ile eğitim gideri karşılığı geri ödeme klozu konuları incelenmiştir. Bu çalışma yapılırken, Yargıtay kararlarından da mümkün olduğunca yararlanılmıştır. Ayrıca çalışmamızda, yeri geldikçe İsviçre ve Alman Hukuku ile karşılaştırma da yapılmıştır.
Türk hukukunda kamu külfetleri karşısında eşitlik ilkesi

İdarenin hukuksal sorumluluğu; kamusal faaliyetler sonucunda, idare ile yönetilenler arasında yönetilenler zararına bozulan ekonomik dengenin yeniden kurulmasını, idari etkinliklerden dolayı bireylerin uğradığı zararın idarece tazmin edilmesini sağlayan bir hukuksal kurumdur. Bu kurum, kamusal faaliyetler nedeniyle yönetilenlerin malvarlığında ortaya çıkan eksilmelerin ya da çoğalma olanağından yoksunluğun veya uğranılan manevi zararların giderilebilmesi için aranılan koşulları, uygulanması gereken kural ve ilkeleri içine almaktadır. İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir. Kusursuz sorumluluk, risk ilkesi ve kamu külfetleri karşısında eşitlik olmak üzere iki ilkeye dayanmaktadır. Kamu külfetleri karşısında vatandaşların eşitliği ilkesi; idarenin, nimetleri tüm toplum tarafından paylaşılan hukuka uygun eylem ve işlemlerin külfetlerinin belli kişi veya kişilerin üzerine kalmamasını, uğranılan zararın idarenin bir kusuru olmasa bile tazmin edilmesini öngörmektedir. Kamu hizmetlerinin görülmesi sırasında genel külfetler dışında fertlere ve ferdi mülkiyete verilen zararların, eylemle zararlı sonuç arasında nedensellik bağının bulunması koşuluyla kusursuz sorumluluk esaslarına göre kusur aranmadan hizmetin sahibi idarece tazmin edilmesi hukukun genel ilkeleriyle hakkaniyet kuralları gereğidir. Aksine bir durumda; bu hizmetten doğan zarar bir veya birkaç kişiye yüklenmiş olacaktır. Adaletin sağlanması ve idarenin sorumluluğunun belirlenmesi açısından, kusursuz sorumluluğu açıklayan temel ilkenin tespiti önem arz etmektedir. Bu nedenle çalışma kapsamında kamu külfetleri karşısında eşitlik ilkesi, kusursuz sorumluluğunun temeli olarak anlatılmaya çalışılmıştır.
Türk ve Kazak Hukukunda yabancı sermayeli şirketlerin kuruluşu

Az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler, sermaye kıtlığından dolayı, yabancı sermaye yatırımlarına büyük ihtiyaç duymaktadır. Buna paralel olarak söz konusu ülkelerde enflasyon, işsizlik ve ödemeler dengesi bozukluğu, ihracat piyasasındaki payların yetersizliği, yüksek faizli dış krediler ile döviz kıtlığı kalkınmayı engellemektedir. Ancak söz konusu ülkelerin yabancı sermaye yatırımlarını çekebilmesi için bir takım tedbirlerin alınması önem taşımaktadır. Her şeyden önce, az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler, bu sorunun çözümü için hukuk sistemlerinde, yabancı yatırıma ilişkin mevzuat ile yatırım alanında imzaladığı milletlerarası sözleşmelerle yabancı yatırımcılara güven sağlamalıdırlar. Nitekim, yabancı yatırımcının, kar ve kazanç yanı sıra, yatırım yaptığı ev sahibi ülkede aradığı şartlardan en önemlisi güvencedir. Türkiye ile Kazakistan, gelişmekte olan ülkeler olarak, yabancı sermaye yatırımlarını çekebilmek için, yabancı yatırımcılara çekici şartlar ile güvence sağlamaktadır. 2003 yılında, Türkiye ile Kazakistan'ın yabancı sermaye mevzuatları köklü değişime uğramış, bir takım olumlu yenilikler getirilmiştir. Bu yeniliklerle iki ülkede de yabancı sermaye yatırımlarının artışı hedeflenmektedir. Çalışmanın amacı, hukuki açıdan Türkiye ile Kazakistan'da yabancı sermaye yatırımlarının önemini vurgulamakla, iki ülkenin de ev sahibi ülkeler olarak yabancı yatırımcı bakımından istikrarlı olduğunu belirtmektedir. Bu amaçla, öncelikle Türkiye ile Kazakistan'da yabancı sermaye yatırımlarının tarihçesi, yatırım mevzuatları, yabancı sermayeli şirketlerin kuruluşu, kuruluş şekilleri, yabancı sermaye yatırımlarının hukuki yönleri, iki ülkede de yatırım alanında mevcut sorunlar ile alınacak tedbirler irdelenecektir. Daha sonra Türkiye ile Kazakistan'ın yatırımla ilgili taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerine geniş yer verilecektir. vı
Hakem yetkisinin incelenmesi

Günümüzde uygulamada, hakem yetkisi meselesi önemli davaların birçoğunda farklı aşamalarda, farklı sebeplerle tartışılmaktadır. Hakem yetkisi tahkim yargılaması henüz başlamadan, tahkim yargılaması sırasında ve tahkim yargılaması bittikten sonra, inceleme konusu haline gelebilecektir. Sistemin, hangi sebeple, hakem yetkisinin bu farklı aşamalarda incelenmesine olanak verdiğini, bu aşamalarda inceleme yapmaya yetkili merciin kimler olduğunu ve bu incelemeyi yaparken korunan değişik menfaatleri Türk hukuku, karşılaştırmalı hukuk ve kurum metinlerindeki değişik düzenlemeler dikkate alarak incelendiğinde hakem yetkisi üç farklı merci tarafından, farklı aşamalarda incelenebileceği görülmektedir. Bu sebeple söz konusu çalışmada hakem yetkisinin farklı aşamalarda farklı merciler tarafından ve gözetilen farklı menfaatleri göz önünde bulundurarak belirlenmesi incelenmeye çalışılmıştır.
İşçinin mesleki yetersizliği nedeniyle iş sözleşmesinin feshi

4857 sayılı İş Kanunu'nda yer alan iş güvencesi hükümleri ile iş sözleşmesinin feshinin geçerli bir nedene dayanma zorunluluğu getirilmiştir. İş Kanunu 18. madde uyarınca işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Kanun metninde işçinin mesleki yetersizliği ve performans düşüklüğü tanımlanmamış, hangi hallerde işçinin yetersizliği ve mesleki yetersizlik nedeniyle iş sözleşmesinin geçerli feshi yoluna gidilebileceği açıkça hükmedilmemiştir. Madde gerekçesinde verilen örneklerde işçinin mesleki yetersizliğinden kaynaklanan sebepler; ortalama olarak benzer işi görenlerden daha az verimli çalışma, gösterdiği niteliklerden beklenenden daha düşük performansa sahip olma, işe yoğunlaşmasının giderek azalması, işe yatkın olmama, öğrenme ve kendini yetiştirme yetersizliği halleridir. Bu çalışmayla hukuk ve işletme bakış açıları birlikte ele alınarak, bir yandan yargı sürecinde yer alanlara ileri uzmanlık gerektiren işletme performans uygulamaları hakkında, diğer yandan işletme uygulayıcılarına da çalışanların iş sözleşmeleri feshedilmeden önce dikkat etmeleri gereken yasal düzenleme, yüksek mahkeme içtihatları ile doktrin görüşlerine dair sistematik ve derinlemesine bilgi sunulmaktadır. Bu kapsamda çalışmada öncelikle fesih kavramından bahsedilmiş, haklı nedenle fesih, bildirimli fesih ve bildirimli feshin geçerli nedene dayandırılması ve koşulları açıklanmış, işletmelerde performans değerlendirme sistem ve yöntemleri ile performans kriterleri incelenmiş, işçinin şahsından kaynaklanan nedenlerle iş sözleşmesinin geçerli sebeple feshi; işçinin davranışlarından ve yetersizliğinden kaynaklanan geçerli nedenler olarak karşılaştırmalı biçimde açıklanmış, işçinin yetersizliğinden kaynaklanan nedenler de fiziki yetersizlik ve mesleki yetersizlik olarak farklı başlıklar altında irdelenmiş, bu anlamda haklı neden-geçerli neden ayrımına değinilmiş ve son olarak işçinin mesleki yetersizliği nedeniyle iş sözleşmesinin feshi usulü ve koşulları inceleme konusu yapılmıştır.
Konut ve çatılı işyeri kira sözleşmelerinin kiraya verenden kaynaklanan sebeplerle sona ermesi

Artan nüfus oranı, teknolojik gelişmeler ile birlikte özellikle şehir merkezlerine alınan yoğun göç, barınma ve geçinme ihtiyacı sebebiyle konut ve işyerlerine olan talebin artmasına sebep olmuştur. Bunun sonucunda ise, toplumda birçok birey, kiraya veren ya da kiracı sıfatıyla hukuki problemler yaşamaya başlamıştır. Kiraya veren ya da kiracı sıfatıyla yaşanan ihtilafların sıklığından dolayı, özellikle de kira sözleşmelerinde daha zayıf konumda bulunan kiracının menfaatlerinin korunması amacıyla bazı düzenlemeler getirilmiştir. Öncelikle 818 Sayılı Borçlar Kanunu, akabinde ise 6570 Sayılı Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun sayesinde kira sözleşmelerine ilişkin uyuşmazlıklara çözüm aranmıştır. Sonrasında ise, yürürlükte olan kanunların menfaat dengesi gözetmede ve özellikle kiracıyı korumada yetersiz kalması sebebiyle 1 Temmuz 2012 tarihinde, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu yürürlüğe girmiş ve halen yürürlüktedir. Çalışmanın konusu 'Konut ve Çatılı İşyeri Kira Sözleşmelerinin Kiraya Verenden Kaynaklanan Sebeplerle Sona Ermesi'dir. Kiraya verenden kaynaklanan tahliye sebepleri, Türk Borçlar Kanunu'nda sınırlı sayıda yer almış olup; bu tahliye sebepleri gereksinim, yeniden inşa ve imar ile yeni malikin gereksinimidir. Çalışmanın amacı; kiraya verenden kaynaklanan sona erme sebeplerini, uygulama, doktrin ve yargı kararları çerçevesinde incelemektir.
Kira sözleşmesinin kiracı tarafından devri (TBK M. 323)

Kiracı bakımından kira ilişkisinin devri, TBK'nın m. 323 hükmünde düzen-lenmiştir. Bu hüküm, TBK m. 205 hükmünde düzenlenen sözleşmenin devrinin özel bir düzenlemesidir. Bu sözleşme kapsamında kiracı kira ilişkisini devreder ve bu devir ile beraber devre konu kira sözleşmesinden doğan tüm haklar, borçlar ve taraf olma sıfatı devralan kiracıya geçer. Çalışmamızda da kira ilişkisinin kiracı tarafından devri incelenmiştir. Bunun yanında, kira ilişkisinin kiracı tarafından devri bakımından ortaya çıkan hüküm ve sonuçlar ele alınmış, TBK m. 323 ve TBK m. 205 hükümlerinin benzer kurumlardan farkları ve benzerlikleri ortaya konmuştur.
Acentelik ve tekel yetkisi veren diğer sözleşmelerde rekabet yasağı

Sözleşme sırasında ve sözleşme sonrasında rekabet yasağı kural olarak rekabet hukuku kurallarına aykırıdır. Ancak hukuk düzenleri piyasaya, tüketiciye ve sözleşmenin taraflarına yarar sağlayan bu duruma belirli sınırlar dahilinde izin vermiştir. Sözleşme sırasındaki rekabet yasağı tekel hakkı olarak TTK 104. maddenin ve rekabet yasağı anlaşmasını düzenleyen TTK 123. maddenin rekabet kurallarıyla yakın ilişki içerisindedir. Acentelik, franchise, tek satıcılık ve bayilik sözleşmesi süresince de taraflar rekabet yasağı altındadır. Sözleşme sonrası rekabet yasağı ise 6102 sayılı TTK'da ilk kez düzenlenmiştir. TTK 123. maddede anlaşmanın zayıf tarafı acenteyi korumak amacıyla anlaşmanın sınırları belirlenmiştir. Benzer özelliklere sahip franchise sözleşmesi, tek satıcılık sözleşmesi ve bayilik sözleşmesi açısından da aynı amaçla TTK m. 123 hükmünün kıyasen uygulanması mümkündür.
Ekonomik kolluk faaliyetleri ve yargısal denetimi

varlığını sürdürebilmek için kamu düzenini sağlamakla yükümlüdür. Kamu düzeninin önemli bir unsuru olan ve bozulduğunda diğer kamu düzeniunsurlarını da etkileyecek olan ekonomik kamu düzeni korunduğu sürece tam olarak kamu düzeni sağlanabilecektir. Bu sebeple ekonomik kolluk faaliyetleri ülkedeki ekonomik kamu düzeninin sağlanması açısından büyük bir önem arz etmektedir. Ülkemizde de 1982 Anayasası 5. maddesinde belirtildiği üzere devletin temel amaç ve görevlerinden birisi de ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmak, insanın maddi ve manevi varlığını geliştirmesi için gereken şartları hazırlamaktır. Devletin bu amaçlarını gerçekleştirebilmek için zaman zaman ekonomiye müdahalelerde bulunması gerekmektedir. Bu müdahaleleri ise devlet ekonomik kolluk makamlarınınfaaliyetleri vasıtasıyla gerçekleştirebilecektir. Ekonomik kolluk faaliyetlerinin bu kadar önemli bir göreve sahip olması bu faaliyetlerin denetimini de önemli hale getirmiştir. Ekonomik kolluk makamlarınınve bu makamların faaliyetlerinin en adil, tarafsız ve bağımsız şekilde denetlenmesi ise yargısal denetimle söz konusu olacaktır.
Genel işlem koşulları

Sözleşmelerin kurulmasında egemen olan öneri ve kabul ile oluşan ve tarafların karşılıklı müzakereleri neticesinde gerçekleşen bireysel sözleşme anlayışı bugün artık terk edilmektedir. Bu sözleşmelerin yerini, içeriğini genel işlem koşullarının oluşturduğu formüler sözleşme denilen sözleşmeler almaktadır. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a 2003 yılında eklenen bir madde ile sözleşmelerdeki haksız şartlar hüküm altına alınmıştır. Türk Borçlar Kanunu'nda da genel işlem koşulları 6 madde ile düzenlenmiştir. Bu çalışmada TBK ile getirilen yenilikler ele alınmıştır.
Anayasaya uygunluk bakımından önleyici denetim

Devletin temel niteliklerinden olan hukuk devleti ilkesinin unsurları arasında bulunan anayasasının üstünlüğü ilkesini uygulamaya geçirmenin ve korumanın en etkin yolu anayasaya uygunluk denetimidir. Anayasaya uygunluk denetimi, iktidarın sınırlandırılmasının bir aracı olmasının yanı sıra hukuk güvenliğinin ve bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin de teminatıdır. Anayasaya uygunluk denetimi, benimsendiği ülkeler ve uygulama şekilleri bakımından farklılıklar göstermektedir. Çalışmamıza konu olan anayasaya uygunluk bakımından önleyici denetim modeline, denetime konu olan hukuki işlemlerin yürürlüğe girmesinden önceki safhada başvurulur. Bu nedenle önleyici denetimin, 'siyasi' bir denetim olduğu ve yargının yasamaya müdahalesi nedeniyle kuvvetler ayrılığı ilkesinin ihlali anlamına geldiği şeklinde eleştirilerde bulunulsa da, Kıta Avrupası anayasa yargısı sisteminde farklı hukuki işlemler bakımından uygulandığı görülmektedir. Türkiye açısından bakıldığında, giderici denetim modelinin benimsendiği fakat birçok kez önleyici denetimin uygulanabilirliğinin de tartışıldığı görülmektedir. Anayasaya uygunluk denetiminin işlevselliğini sağlamaya yönelik olarak oluşturulan kazanılmış hak olgusu, yokluk kararı ve içtihat ile oluşturulan yürürlüğün durdurulması kurumu, Anayasa Mahkemesinin meşruiyetini tartışmalı hale getirmiştir. Bu nedenle yargı denetiminin pozitif düzenlemeler çerçevesinde yapılması gerekliliği, önleyici denetim ihtiyacını ortaya koymuştur. Hukuk devleti ve hukuk güvenliğinin korunması ve sürekliliğinin sağlanması amacıyla çalışmamıza konu olan önleyici denetim modeli, karşılaştırmalı hukuktaki örnekleriyle birlikte incelenecek ve bir model önerisinde bulunulacaktır.
Anonim ortaklıkta payın cebri icra yoluyla devri

Anonim ortaklıklarda, ortaklar pay sahipliği ile hak ve borçlara ehil olmakta, ortaklıkta söz hakkı almakta ve ortaklık yönetimine katılmaktadır. Bu nedenle pay sahipliğinin devri anonim ortaklık için büyük önem taşımaktadır. Pay sahipliğinin devri devreden ve devralanın iradeleri sonucunda gerçekleşeceği gibi iradeleri dışında cebri icra yoluyla da gerçekleşebilecektir. Cebri icra yoluyla payların devri; haczedilen, rehnedilen, hapis hakkı kurulan paylar veya miras yoluyla kalan ve iradi şekilde paylaştırılamayan paylar bakımından söz konusu olmaktadır. Bu payların devri, açık artırma usulünde ihale anı, pazarlık usulünde satış anı ile gerçekleşecektir. Bu doğrultuda çalışmanın birinci bölümünde genel olarak halka açık ve halka kapalı anonim ortaklığa değinilerek pay kavramı, pay sahipliği ve pay sahipliği sıfatının devren ve aslen kazanılması halleri açıklanmıştır. Ayrıca pay ayrımı yöntemleri, pay türleri ele alınarak, anonim ortaklık payları, senede bağlanmış paylar, senede bağlanmamış paylar ve ilmühabere bağlanmış paylar olarak incelenmiştir. İkinci bölümde pay devrine ve cebri icra hukukuna ilişkin genel bilgilere yer verilmiştir. Payın devri ele alınırken pay türleri bakımından uygulanan devir usulleri farklılık gösterdiğinden her bir pay türü bakımından devir usulü ayrıca açıklanmıştır. Payın devir yollarından biri olan anonim ortaklık payının cebri icra yoluyla devrinin daha iyi anlaşılabilmesi için, cebri icra hukukuna ilişkin genel bilgiler de bu bölümde işlenmiştir. Üçüncü bölümde anonim ortaklık payının cebri icra yolu ile devri incelenerek, payın haciz yoluyla devri, payın hapis hakkı kullanımı ile devri, rehnedilmiş payın devri ve son olarak miras kalan payın iradi şekilde paylaşılamaması nedeniyle; payın mahkeme kararı ile devri incelenmiştir. Çalışmamız yasal mevzuat ve yargı içtihatları ışığında ele alınmıştır.