turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Pamphylia Lyrboton Kome kırsal yerleşimi: Geç Antik Çağ'da yerleşim kurgusu ve mimarlık

Bu tezde, Lyrboton Kome yerleşiminin kentsel dokusu, mimarisi, üretim faaliyetleri, sosyal yapısı ve Pamphylia ile diğer çevre bölgeler arasındaki yeri incelenmektedir. Lykia ve Kilikia gibi Akdeniz bölgeleriyle karşılaştırıldığında, Pamphylia'da Geç Antik- Orta Çağ kırsal mimarlık çalışmalarının henüz emekleme döneminde olduğu söylenebilir. Buradan hareketle bu tez, iyi korunabilmiş çeşitli yapı kalıntılarına sahip bir Geç Antik Çağ kırsal yerleşiminin bilim dünyasına tanıtılması açısından büyük önem arz etmektedir. Yerleşim, günümüzde Antalya'nın yaklaşık 12 km kuzeyinde, Kepez ilçesine bağlı Varsak beldesinin kuzeydoğusunda bulunan bir tepede yer alır. Yaklaşık 250x 600 m'lik geniş bir alan içine yayılan kalıntılar, nekropolis ve birkaç yapı dışında, yerleşimi kısmen çevreleyen yüksekçe ana kayanın sınırladığı alan içinde bulunmaktadır. Kalıntıların büyük bir bölümünü, bazıları iki katlı ve çatı hizasına kadar korunabilmiş konutlar, mezarlar, sarnıçlar ve çoğunun zeytinyağı üretimiyle bağlantılı olduğu tespit edilen işlikler oluşturmaktadır. Bunlar dışındaki başlıca yapılar bazilikal planlı iki kilise, iki şapel ve Hamam'dır. Yapılar yerleşim içinde çoğunlukla ana sokak aksının iki yanındaki alanlarda, birbirine bitişik ya da yakın konumda kümelenmiş gruplar halinde sıralanır. Zaman içinde eklenen mekan ve yapılarla, bu kümeler genişlemiştir. Bazı yapıların bu gruplardan ayrı, bağımsız bir şekilde yerleştiği de izlenmektedir. En geç 1. yy'dan beri iskanın bulunduğu bu yerleşimin Roma İmparatorluk döneminde Perge territoriumu sınırları içinde bir kome olarak varlığını sürdürdüğü bilinmektedir. Başta kiliseler ve şapeller olmak üzere, Roma dönemi kalıntılarına eklenen mekanlar ile yeni inşa edilen yapılar bu yerleşimin Geç Antik Çağ'da genişlediğini açıkça göstermektedir. Yüzeyde izlenebilen kalıntılara dayanarak, büyük olasılıkla 7. yy'ın sonlarında terk edildiği ya da büyük bir düşüşe geçtiği söylenebilir.
Kosova eski konutları ve Osmanlı sivil mimarisindeki yeri

Tarih boyunca pek çok kavmin istilasına tanık olduğu bilinen Balkan yarımadasında yaklaşık beş yüzyıllık Osmanlı hakimiyetinin pek çok alanda olduğu gibi maddi kültürü de etkilediği bilinir. Bugünkü Kosova toprakları ise, Osmanlıların Balkanlardaki ilk fethettikleri bölge olmasıyla ayrı bir öneme sahiptir. Bugün Kosova'da Osmanlı döneminde inşa edilmiş dini ve sivil mimariye ait çok sayıda eser bulunmaktadır. Bu eserler içerisinde konutlar, toplumun kültür yapısı ve yaşam tarzı hakkında fikir veren önemli kültür varlıkları olarak karşımıza çıkmaktadır.Kosova Eski Konutları ve Osmanlı Mimarisindeki Yeri? başlıklı araştırmamız, Kosova'da Osmanlı döneminde inşa edilmiş konutların incelendiği bir katalog çalışmasıdır. Fotoğraf ve planların metnin içine yerleştirildiği tek ciltten oluşan bu çalışmada, 18. ve 19. yüzyılda inşa edilmiş olan yedisi mevcut dördü ise temellerine kadar yıkılmış olan toplam 11 adet konut incelenmiştir. Rölöve ve fotoğraflarıyla ayrıntılı olarak tanıtılan eserler, plan ve plan elemanlarına göre gruplandırılıp kendi içinde değerlendirilmiştir.
Bahçesaray'daki Hansaray'ın yerleşim düzeni ve mimarisi (2 cilt)

Bu çalışmada Kırım hanlarının başkent Bahçesaray'daki sarayları ilk defa kapsamlı bir şekilde incelendi. 'Hansaray' veya 'Bahçesaray' adı altoda bilinen saray küliyesinin yerleşim düzeni ve mekan anlayışının yanı sıra saraydaki bütün mekanların mimari özellikleri ve süslemeleri ortaya konuldu. Hansaray hakkında geniş bir kaynak taraması yapıldı ve yapı yerinde detaylı olarak incelendi. Sarayın bütün kitabeleri okunup tezde her birine yer verildi. Sarayın yüzyıllar içinde geçirdiği değişiklikler belgelenmeye çalışıldı. Hansaray'ın kavramsal düzeninin daha iyi anlaşılması için devlet ve saray teşkilatına ilişkin bilgiler sunuldu. Hansaray'ın yanı sıra Kırım hanları tarafından kullanılan diğer saraylara da yer verildi. Hansaray'ın yerleşim düzeni bir taraftan Türk-Moğol geleneği, diğer taraftan da İslam ve bilhassa Osmanlı saray geleneği ile karşılaştırılarak incelendi. Hansaray'ın mekanlarının mimari düzeni ve süslemesi ise, hem Osmanlı konut mimarisi ile hem de Balkanlar'daki geleneklerle karşılaştırıldı.
Mardin'in Dara Köyündeki mezar taşları ve kitabeler

Ülkemizin güneydoğusunda bulunan Mardin iline bağlı bir köy olan Dara, zengin bir tarihi ve kültürel mirasa sahiptir. Tarihi ve coğrafi konumu itibari ile asırlarca önemli bir merkez olma özelliğini korumuştur. Bu özellikleriyle, farklı medeniyetlerin gelip geçtiği ve silinemeyecek kültürel ve tarihi izler bıraktıkları bir yer olarak günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. Mardin ve çevresinde, İslam inancı dışında farklı inançların da bulunmuş olması, kültürel etkileşimin oluşmasını sağlamış bu da sanat ve mimariye yansımıştır. Bu çok kültürlülük bir potada eriyerek harmanlanmış, sivil ve dini mimaride kendine özgü bir kimlik ortaya çıkarmıştır. Yüksek Lisans Tezi çalışma konusu olan Mardin'in Dara Köyündeki Mezar Taşları ve Kitabeler çalışması kapsamında Mardin ili Dara köyünde bulunan islami döneme ait mezar taşları ve cami kitabeleri çalışılmıştır. Bu araştırma sonunda Dara köyünde toplam 41 mezar ve 5 cami kitabesi tespit edilmiştir. Bu eserlerin dağılımı şöyledir; 19 mezar Ağa Mezarlığında, 21 mezar Zindan mezarlığında ve 5 cami kitabesi Dara camisinin üzerinde bulunmaktadır. Çalışmanın ilk aşamasına kaynak ve doküman toplamakla başlanılmıştır. Ardından tez kapsamında 2016 Eylül ayında bölgede arazi çalışmalarına başlanılmış, bu çalışmalara 2017 Mayıs, 2018 Ocak ve 2019 Mart aylarında devam edilmiştir. Araştırmalar sonucunda Dara'da tespit edilen mezar taşları ve kitabelerin fotoğrafları çekilmiş ve bazı eserlerin rölöve ölçümleri alınmıştır. Elde edilen bilgiler ışığında, ilk olarak Dara'nın coğrafi konumu ve tarihçesi hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Tezin katalog kısmında, eserler kronolojik sıraya göre düzenlenerek tanıtılmıştır. Değerlendirme bölümünde eserler kendi aralarında ve bölgedeki diğer benzer eserlerle karşılaştırılmıştır. Sonuç bölümünde eserlerin genel bir tarifinden ve özelliklerinden bahsedildikten sonra varılan sonuç kısaca belirtilmiştir. Dara'daki mezarlar, bölge kültürünün değişik zaman dilimlerinde sahip olmuş oldukları yansımalar hakkında, bize emare sunan önemli kültürel değerlerimizdir. Bu bağlamda, biz de Dara ve çevresinde bulunan, kültürel ve sanatsal varlıklarımızın, tarihteki yerlerini belirtmek amacıyla böyle bir çalışma yaptık.
Kahramanmaraş camilerinde süsleme

Adlı bu çalışmada Kahramanmaraş merkezinde yer alan on bir adet caminin mimari özelliklerine kısaca değinilerek, malzeme, teknik ve tezyinat detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Konumuz kapsamındaki yapıların bir kısmı zaman zaman bilinçsizce onarımlara maruz bırakılarak, hem orijinalliklerini yitirmişler hem de yapılan bu onarımlar sebebiyle eserler üzerine değişim yaşanmasına neden olmuştur. Dulkadiroğulları devri ile başlayan dini mimari örnekleri, Osmanlı ve Cumhuriyet döneminde devam etmiştir. En erken tarihli eser, Dulkadiroğlu Beyliği döneminde yapılan Ulu Camii, ve tezyinat açısından süslemenin en yoğun görüldüğü yapıdır. Bu çalışma ile İl merkezindeki yapılar dini mimari örneklerinden olan camilerin tezyinatları ele alınmıştır. Orta Asya'dan Anadolu'ya gelinen süreçte, mimari geleneği bu bölgede devam ettiren Dulkadiroğlu Beyliği ile yapılar kendine özgü bir nitelik kazanmıştır. Böylece bu camilerin bezeme unsurları detaylı bir şekilde tanıtılmaya çalışılmıştır.
Kütahya merkezde bulunan Bizans Dönemi taş eserleri

Bu çalışmada Kütahya Merkez'de bulunan Bizans dönemine ait 157 adet taş eser incelenmiştir. İncelenen taş eserlerden 31 adedi farklı araştırmacılar tarafından daha önce yayınlanmıştır. Daha önce yayınlanan taş eserlere incelenmemiş 126 adet taş eser eklenerek bir değerlendirme yoluna gidilmiştir. İncelenen taş eserler arasında sırasıyla sütun kaideleri, çift sütun kaideleri, postamentler, sütun gövdeleri, payeler, çift sütunlar, impostlar, sütun başlıkları, templon payeleri, başlığı ile monolit işlenmiş templon sütunu, templon levhaları, vaftiz havuzları, zeytinyağı veya şarap işliklerinde kullanılan vida ağırlık taşı ve işlevi belirlenemeyen taş eserler bulunmaktadır. Bizans dönemine ait taş eserlerin çoğu Kütahya Kalesi'nin burç ve duvarlarında, tarihi yapılarda, çeşmelerde, türbelerde ve mezarlıklarda devşirme malzeme olarak kullanılmıştır. Taş eserlerin bir bölümü ise Kütahya Kalesi içerisinde ve yamaçlarında, sokaklarda, parklarda ve bahçelerde dağınık halde bulunmaktadır. İncelenen taş eserler işlevlerine göre statik, liturjik ve diğer taş eserler başlıkları altında sınıflandırılmıştır. Eserlerin türlerine göre alt başlıklar halinde önce değerlendirmeleri yapılmış sonrasında kataloglarına yer verilmiştir. Bu taş eserler malzeme, teknik, üslup, motif ve kompozisyon özelliklerine göre ayrıntılı olarak değerlendirilerek belgelenmiştir. Taş eserlerin üretimlerinde genellikle mermer kullanılmıştır. Ayrıca kireçtaşından yapılmış örnekler de mevcuttur. İncelenen taş eserlerden bazılarının üzerinde kazıma veya kabartma tekniğinde yapılmış çeşitli haç motifleri ile bitkisel ve geometrik kompozisyonlar yer almaktadır. Bizans dönemine ait bu taş eserlerin Kütahya ve çevresi, İstanbul, Anadolu ve yurt dışındaki benzer örnekleriyle karşılaştırılarak tarihlendirilmesi ve Bizans sanatı içerisindeki yeri ve öneminin tespit edilmesi amaçlanmıştır.
Mardin Müzesi'ndeki İslami Dönem sikkelerinden örnekler

Sikke, hemen her dönemde hükümdarların, iktidarların ve devletlerin maddi ve kültürel sembolü durumundadır. Üzerlerinde taşıdıkları yazılar, motifler ve figürler basıldıkları dönemin üslubunu, inanış biçim ve şekillerini yansıtmaktadır. Bu küçük metal parçalar, Tarih, Sanat, Dinler Tarihi, Filoloji ile Sanat Tarihi bilim dallarına önemli katkılar sağlaması bakımdan ve kesin bilgiler sunması açısından belge niteliği taşımaktadırlar. İMardin Müzesi'ndeki İslami Dönem Sikkelerinden Örnekler? başlıklı bu çalışma, beş ana bölümden meydana gelmektedir. 1. Bölümde konunun tanımı, önemi, sınırları, konu ile ilgili yayınlar, metot ve düzen ile Mardin müzesi hakkında genel bilgi başlıklarında bilgiler verilmiştir. 2. Bölümde sikke tanımı, sikke tarihçesi, basım teknikleri ve incelenen dönemlerin kısa tarihçeleri verilmiştir. 3. Bölüm katalog kısmından oluşmaktadır. Kronolojik bir sıraya göre düzenlenen sikkelerin her birinin detaylı incelemesi ve dönem değerlendirmesi yapılmıştır. 4. Bölümde incelenen örnekler malzeme, darphaneler, süsleme ve yazı başlıklarında genel olarak değerlendirilerek, analoji yapılmıştır. 5. Bölümde İslami dönem sikkelerinin özellikleri vurgulanarak, elde edilen bulgular ortaya konulmuştur. Sonuç olarak, müze katoloğu olmaktan ziyade, sikkelerin ayrıntılı incelenip, yazıların okunarak, süsleme ve kompozisyonların tasnif edilmesi kapsamında, bilimsel değerlendirmelerini ortaya koymayı amaç edinilen bu çalışmayla, Mardin müzesinde bulunan İslami döneme ait sikkeler ayrıntılı bir biçimde yazı, form, süsleme, kompozisyon ve ikonografik anlamlarıyla ortaya konulmuştur. İslami dönem sikkeleri kapsamında incelediğimiz Mardin Müzesi sikkeleri farklı dönemlere göre sikke çeşitlemesi bakımından özel bir koleksiyon olarak önem taşımaktadır.
Hersekzade Ahmet Paşa Külliyesi

Hersekzade Ahmet Paşa Külliyesi XVI. yüzyıl'da inşaa edilmiş ancak günümüze korunarak gelememiş külliye örneklerinden biridir. Gerek geçen zaman, gerek bölgede yaşanan önemli depremler ve gerekse yeterli özenin gösterilmemesi gibi nedenler bu durumda etkili olmuştur. Dönemin yazarlarından varlığını öğrendiğimiz hanların ve mektep binasının bugün izlerine dahi rastlanmamaktadır. Külliye mevcut durumu itibariyle Cami, Hamam ve Su Deposundan ibarettir. Cami birkaç kez tadilat geçirerek orjinalliğini kaybetmiştir. Merkezi planlı, ufak ve oldukça sade bir yapı olan Hersekzade Ahmet Paşa cami kubbeli iken geçirdiği ağır hasarlar nedeniyle kırma çatı ile örtülmüştür. İç mekanda mihrap ve minber dışında özgünlüğünü koruyan öge yoktur. Cami bahçesindeki Hersekzade'ye ait olan mezar yapısı ise, külliye topluluğu içinde ve aynı zamanda genel mezar yapıları içinde ilginç bir örnektir. Bir set üzerindeki mezara dokuz basamakla çıkılır. Basamaklardan sonra bir kapıdan girilen mezar yapısının üzeri açıktır. Caminin bahçesinde Hersekzade'nin mezarından başka iki mezar daha bulunmaktadır. Hamam, cami gibi ufak ve sade bir yapıdır. XII. ve XIII. yüzyıl. hamamlarında olduğu gibi cümle kapısından direk soyunmalık kısmına girilir. Bütün mekanlar ufak bir kare içine sıkıştırılmış gibidir. Bugün bir harebeye dönmüş yapının içinde inşaa edildiği döneme ait hiçbir iz kalmamıştır. Beden duvarları ve mekanların üzerini örten aynalı tonoz, kubbe ve beşik tonoz yine de zamana karşı direnerek bize yapı hakkında az da olsa bilgi vermektedir. Külliye grubunun bir diğer yapısı su deposudur. Almaşık duvar tekniği ile inşaa edilmiş olan deponun üzeri tonozla örtülerek, dıştan kiremit ile kaplanmıştır. Mermer bardaklığı ve oturma sekisinin bir kısmı bugün orjinal halinden kalan kısımlarıdır.
Erzurum çifte minareli medrese taş süsleme örnekleri

Erzurum Çifte Minareli Medrese Taş Süsleme ÖrnekleriGeleneksel Türk el sanatlarımız içinde önemli bir yer tutan taş işçiliği, zengin motif ve kompozisyon örnekleri ile mimari süslemelerde en çok kullanılan unsur olmuştur. Erzurum Çifte Minareli Medrese'si taş süslemeleri Anadolu Selçuklu döneminin motif ve kompozisyon çeşitliliğini sergilemektedir. Hatuniye Medresesi olarak ta bilinen Medrese'nin taş süslemeleri araştırma evrenini oluşturmuştur. Erzurum Çifte Minareli Medrese kümbetinin içindeki beş niş tezyinatı, beş sütun başlığı ile medrese içinde yer alan iki sütun kompozisyonu ve beş bordür süslemesi araştırma örneklemi olarak ele alınmıştır. Örneklem içinde yer alan süsleme elemanları çizim, fotoğraf ve ölçüm yolu ile belgelenmiş ve motif ve kompozisyon tabloları oluşturulmuştur. Verilerin değerlendirilmesi sonucu, Erzurum Çifte Minareli Medrese taş süslemelerinde ağırlıklı olarak bitkisel ve geometrik motiflerin kullanıldığı, bitkisel bezemelerde palmet ve rumi, lotüs, akantüs yapraklarının kullanıldığı anlaşılmıştır. Geometrik bezemede; geçmeler ile sekizgen, yıldız, çengel ve kare gibi elemanların yer aldığı belirlenmiştir. Örneklem olarak ele alınan On bir örnekte bitkisel motiflere beş örnekte geometrik motiflerle, bir örnekte bitkisel ve geometrik formların bir arada kullanıldığı anlaşılmıştır. Taş süslemede alçak ve yüksek kabartma teknikleri kullanılmış olup ele alınan örneklerden beş tanesi ters kabartma, altı tanesi alçak kabartma, altı tanesi yüksek kabartma tekniğinde yapıldığı görülmüştür. Eserde Taş ustalarının imzaları olmayıp bazı süslemelerin yarım kaldığı anlaşılmıştır. Erzurum Çifte Minareli Medrese mimari özellikleri ve taş işçiliği yönlerinden en çok Sivas Gök Medrese ile benzerlik gösterdiği ve İlhanlı etkileri de sezilen süslemelerin Anadolu' Selçuklu Mimarisinin eşsiz örneklerinden değerli bir kültür mirası olduğu anlaşılmıştır.
Centering people and participation in migratory heritage and socially engaged art

2015 yılındaki 'Göçmen Krizi' olarak adlandırılan süreçten bu yana kültürel miras çalışmalarında baskın söylem, Suriye ve Irak'ın kaybolmak üzere, tahrip edilmiş ve risk altındaki taşınamaz mirasına odaklanmıştır. Bu tez, bu 'yitik' kurguya alternatif bir anlatım sunar. Göç eden mirası ve yeni bir modern sanat türü olan toplumsal içerikli sanat arasında bir diyalog içinde katılımı ve insanları merkez alır. Bu tezin ilk bölümü göçle ilgili ve kültür merkezli araştırmalardaki insanlarla ve katılımcı uygulamalarla alakalı birçok terimi tanımlar, örneğin; halk, topluluk, göçmen, sığınmacı, mülteci, katılım, işbirliği, sorumluluk, sosyal yardım, kapasite oluşturma ve, beceri merkezli. Daha sonra, insanları ve katılımcı uygulamaları ön plana alan miras politikası gelişiminin bir tarihini sunar. ICOMOS'un hakka dayalı ve ICCROM'un insan merkezli yaklaşımları bu kronolojide en yeni gelişmelerdir ve bu tezde kültürel çeşitlilik, kültürel haklar ve göç eden mirası arasındaki bağlantıyı kurmak için kullanılmışlardır. Avrupa'da sanat ve kültüre dayalı üç inisiyatif örneği, hem katılımcı araştırma hem de girişimci ve katılımcılarla yapılan mülakatlar aracılığıyla incelenmiştir: bi'bak, Berlin'de hareketlilikle alakalı programlar sunan sanatçıların işlettiği bir mekan, Making Waves, Berlin'de yeni gelenler için bir tekne inşa etme atölyesi ve Pages, Amsterdam'da Arapça kitaplar satan bir kitapevi ve kafe. Sherry Arnstein'in Vatandaş Katılım Merdiveni'ni kullanarak her proje katılım süreci, aracılık derecesi, güç ve topluluğa dayalı göç mirası üretimi açısından değerlendirilmiştir. Son olarak, kişisel miras kavramı UNESCO gibi uluslararası örgütler tarafından üretilen etnik, milli ve dünya mirasını oluşturan söylem ve politikalara bir alternatif ya da imkan dahilinde tamamlayıcı bir çerçeve olarak önerilir. Bu tez ivedi bir sosyal mesele haline gelen göçe yanıt olarak yeni bir yaklaşımı 'toplumsal içerikli mirası' ortaya koyar.
Sivas su yapıları

Sivas zengin tarihi geçmişşi ile bu tarihi geçmişşin izlerini taşıyarak günümüze getirebilmiş önemli kentlerimizden biridir. Şehir tarihin ilk çağlarından beri yerleşim birimi olarak birçok medeniyete beşiklik etmiştir. Burada kurulan bu medeniyetler askeri, siyasi, ekonomik ve kültürel açıdan önemli bir merkez olmuştur. Tarihin her döneminden günümüze taşıdığı zengin mirasıyla dikkatti çeken Sivas şehrinin il merkezinde yer alan tarihi su yapıları tezimizin konusunu oluşturmaktadır. Bu çalışmada Sivas il merkezinde bulunan su yapıları hamamlar, köprüler ve çeşmeler bütün yönleriyle ele alınarak incelenmiştir. Tez; giriş, su mimarisi ve gelişimi, katalog, değerlendirme ve sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. Birinci bölümde; konunun tanımı ve önemi, araştırma yöntemi, konuyla ilgili kaynakların değerlendirmesi ve Sivas'ın Tarihçesi ve Coğrafyası başlıkları ele alınmıştır. İkinci bölümde; Su mimarisi ve gelişimi başlığı altında hamam, köprü, çeşme mimarisi ve gelişimi ele alınmıştır. Üçüncü bölümde; tezin kataloğunu oluşturmaktadır. Katalog kısmı iki ayrı başlık altında incelenmiş olup günümüze ulaşan eserler ve günümüze ulaşmayan eserler olarak değerlendirilmiştir. Bu başlıklar ise kendi başlıkları altında hamamlar, çeşmeler ve köprüler olmak üzere üç alt başlığa ayrılmış ve eserler bütün yönleriyle tanıtılmıştır. Dördüncü bölümde; Sivas il merkezinde yer alan su yapıları hamamlar, çeşmeler ve köprüler başlıkları altında yapılar: tipoloji, malzeme, yapı elemanları, süsleme ve kitabe alt başlıklarına ayrılarak ele alınıp değerlendirilmiştir. Beşinci bölümde; incelenen bütün yapılar hakkında tespit edilen özellikler doğrultusunda bulgular ortaya konulmuştur.
Hakas Milli Bölge Etnografyası Müzesi'ndeki Okunyev Dönemi taş heykelleri

Proto-Türk Döneminde İç Asya'nın Hakas - Minusinsk Havzası'nda büyük sayıda bulunan esrarengiz taş heykelleri ve stelleri araştırarak semantik anlatımını yaparak ve Türk bilim dünyasına katalog olarak sunması bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Katalogtaki 128 taş heykel ve steller hem bulunma yeri hem de zaman dilimiyle sınırlandırılmıştır. Mezar envanteri, radyo-carbon araştırılması, şekil, teknik, plastiğe ve en önemlisi konu olarak benzerlikler gösteren arkeoloji anıtları bir araya getirerek Okunyev arkeoloji kültürünü ayırmıştır. Proto-Türklerin yaklaşık M. Ö. II. yüzyılda Hakas - Minusinsk Havzası'nda yaşadığını kanıtlayan bulgular vardır. Bazı araştırmalar Proto-Türklerin söz konusu coğrafyada M. Ö. X. yüzyıldan itibaren yayılmış olduğu söylemektedir. Bu araştırmanın sorularından biri Proto-Türk kökenli insanların Hakas-Minusinsk Havzasında en az M. Ö. 2000 yıldan itibaren yaşadıklarına dair fikir vermektedir. Tarihi akrabalık ilişkileri dil kaynaklarından değil, Dünya algılıma yolu benzerliklerinden kurulabilir. Bize göre, Katalogtaki taş heykellerinin ana konusu 'Kozmolojik Evren' modelidir. İşte bu dünya modeli, Dr. Emel Esin ve Prof. Dr. Yaşar Çoruhlu tarafından tarif edilmiş Türk kozmolojisiyle birçok noktada birleşmektedir. Kozmolojik Evren modeli iki unsuru birleştirerek ortaya çıkmaktadır. Okunyev Kültürü'nün ayrılmaz parçası olan Okunyev işareti sembolüne Dünya'nın yatay planı olarak sayılması uygun gördük. Ayrıca taş heykellerin dikey oluşumunu Dünya'nın dikey planı olarak düşündük ve bunlar birleştiğinde 'Kozmolojik Evren Modelini' elde ettik. Okunyev taş heykelleri ve stelleri daha önceki araştırmacılar tarafından sunulmuş ana üç gruba ayrılmaktadır. Bunların arasında Çernovaya Grubu'nun Kompleks alt grubunda olan ritüel taş heykellerini daha yakından bakmak uygun gördük. Kompleks Grubu'ndaki taş heykellerin dikilişi Kızlasov'a göre yılın özel günlerinde yapılmıştır. Bu günler güneş durumları ve güneş ılımlarıdır. Ayrıca bu ritüel taşlar ortak bir tasvir konusu taşımaktadır. Bize göre bu taşlar Okunyev mitolojisinin bir 'kitabı' olarak düşünülmüştür ve bunlarla, Dünyanın oluşumuyla ilgili görsel model verilmiştir.
Tonus'taki Türk Dönemi yapıları

Bu çalışmada, Sivas Sancağına bağlı Tonus Kazası'nda bulunan Türk devri eserleri tez konumuz olarak seçilmiştir. Tonus Kazası'nda günümüze ulaşan bir adet belediye binası, on bir adet cami, beş adet çeşme, iki adet hamam ve dört adet köprü tespit edilmiştir. Tüm yönleriyle incelenen bu anıtların Türk mimarisi içerisindeki yeri belirlenmeye çalışılmıştır. Yapılar üzerinde tespit edemediğimiz verilere, öncelikle birincil kaynaklardan, daha sonra konumuzla ilgili araştırma ve yayınlardan faydalanılarak sağlıklı bilgiler vermeye gayret edilmiştir. İncelenen anıtların büyük bir bölümü, Osmanlı son dönemi mimarisinin taşrada uygulanan örneklerini teşkil etmektedir. Özellikle ahşap direklerin taşıdığı ahşap tavanlı camilerde uygulanan; plan, malzeme ve süslemeler bu kanıyı destekler niteliktedir. Mahalli özellikte inşa edilen çeşmelerin, belirli bir forma bağlı kalındığı söylenemez. İncelenen köprüler ise daha çok üzerine kuruldukları yatağın genişliğine göre şekillenmiştir. Çalışma içerisinde, abidevi boyutlarda inşa edilen köprülerin yanı sıra küçük ebatlı köprülerde bulunmaktadır. Sadece belirli bir bölgede tespit edilen hamamlar, genel özellikleri bakımından Türk hamam mimarisinin temel özelliklerini taşımaktadırlar.'Tonus'taki Türk Dönemi Yapıları' adlı çalışma dört ana bölümden oluşmaktadır. Bunlar; giriş, katalog, değerlendirme ve sonuç bölümleridir. Birinci bölümde; konunun tanımı, sınırı, önemi, araştırma yöntemleri, konu ile ilgili kaynaklar, Tonus Kazası'nın tarihi ve coğrafyası açıklanmaya çalışılmıştır. İkinci bölüm; tezin kataloğunu oluşturmaktadır. Katalog bölümü; belediye binaları, camiler, çeşmeler, hamamlar ve köprüler olmak üzere beş ana başlık altında ele alınmış ve eserler alfabetik sıraya göre tanıtılmıştır. Katalog bölümünde, 23 adet yapının röleveleri alınarak autocad çizimine aktarılmış olup, mimari, süsleme, malzeme ve teknik özellikleri ile yapılan onarımlardan bahsedilmiştir. Ayrıca kitabesi mevcut durumda olmayan anıtlar, arşiv belgeleri, mimari ve süsleme öğeleri dikkate alınarak tarihlendirilmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölüm, 'değerlendirme' başlığı altında; Tonus Kazası'ndaki Türk dönemi mimari eserleri içerisinde olan her bir yapı türü plan, malzeme, süsleme, kitabe ve yapı elemanları gibi alt başlıklarda incelenerek dönem özelliklerini ve Anadolu Türk Mimarisi içindeki yeri belirlenmeye çalışılmıştır. Yapılar, katalog sırasına göre değerlendirilmiştir. Dördüncü bölüm olan 'sonuç' kısmında; araştırma kapsamında incelenen tüm yapılar hakkında tespit edilen bulgular ortaya konmuş ve temenniler dile getirilmiştir.