The Role of accumulation connections in re-production of spatial organization. The industrial capital as an apparatus for regulations about the city

Birikim ilişkileri ve mekan organizasyonu konusu farklı disiplinlerin çerçevesi içinde, ayrı ayrı ve son derece zengin bir kuramsal çeşitlilik içinde inceleme konusu yapılmıştır. Ancak, her iki mesele arasındaki doğrudan belirleyicilik ilişkilerini kendine konu edinen çalışma çok sınırlıdır. Söz konusu sınırlılık sadece bilgi- kuramsal anlamda çözümleme anlayışı ile ilişkili olarak değil, her iki alanda yer alan düşünme sistematiği açısından da karşımıza bu biçimde gelmektedir. Bu çalışma, yukarıdaki sınırları esneterek farklı disipliner tartışmaları birbiri içinde çarpıştırmanın yollarım aramaktadır ve bu anlamda yeni bir adım atma çabasında olduğu söylenebilir. Çalışma, yukarıda vurgulanan arayışı son dönemde sıklıkla gündemde duran bir konu olarak, dışa açılma politikaları özelinde sanayi kapitalinin ve kentsel mekan organizasyonunun yeniden yapılanması meselesi üzerinden gerçekleştirmektedir. Ulusal kalkınmacı politikalardan, liberal dışa açılma politikalarına geçiş yapan toplumsal formasyonlarda özellikle kalkınmacı dönemde koruma altında bulunan sanayi kapitalinin, dışa açılma süreçleriyle birlikte ciddi uyum problemleri içine girdiği bilinmektedir. Liberal düzenlemeler altında, ulusal coğrafyada birçok yeni büyüme kutbu ortaya çıkarken, eski büyüme kutuplarının gerileyebildiği de gözlenen bir gerçekliktir. Ulusal mekanda oluşan bu değişim tablosu, ağırlıkla kapitalin uyum meselesinde gösterdiği performansa işaret eden bir tarzda ifade buluyor ise de; bu performans çeşitliliğinin gerisinde ciddi devlet müdahaleleri yer almaktadır. Bir başka deyişle, ulusal devletler, yemden yapılanmada mekansal işbölümü ve gelişmeyi, çeşitli kalemlerden oluşan teşvik ve kaynak aktarımlarıyla belirleme gücüne sahiptir. VI Türkiye coğrafyasına bakıldığında, 1980 sonrası yeniden yapılanma süreçlerinin yukarıda aktarılan genel kurallardan bağımsız gelişmediği ve bu coğrafya üzerinde geçmişşteki birçok iktisadi ve mekansal ilişki biçiminin değişime uğramış olduğu tesbiti kolaylıkla yapılabilir. Ege bölgesi ve İzmir kenti, bu yeniden yapılanma sürecinde, yapılan düzenlemelere 'uyum' sağlama konusunda sıkıntı yaşayan bir örnek olarak öne çıkmaktadır. Söz konusu sıkıntıyı, bölge kapitaline ilişkin temel iktisadi göstergeler üzerinden okumak olası olduğu gibi, özelde bir politik ve idari merkez olan İzmir kentinin mekansal yeniden üretim krizini gözleyerek tesbit etme olanağı da vardır. Gerçekliğin bu içice geçmişş yapısall niteliğinin kavranmadığı koşulda, gerek bölgenin gerekse İzmir'in ulusal ölçekteki performansım yükseltmek olası olmadığı gibi, krizi aşmada her iki alanda geliştirilecek stratejilerin de birbiriyle eşgüdümlü ve bağlantılı olması gerektiği bilinci yerleşememektedir. Yeniden üretim krizini aşma amaçlı olarak sanayi kapitalinin geliştirdiği stratejiler, ağırlıkla mekansal desantrilizasyon politikalarına doğru yönelmiştir. Kentin yakın ve uzak çevresini kuşatan organize sanayi bölgeleri ve bunlarla bütünleşmiş yeleşim alanları projesi, kuşkusuz üretim ve dolaşım ilişkilerini rahatlatmayı ve kentin boşalan parçalarını yeniden yapılandırmayı öngören bir öneridir. Ancak, özellikle kapitalin 1980 sonrası yapılanma özelliklerine dayanarak, bu senaryonun gerçeklenme olasılığının henüz çok düşük olduğu vurgulanabilir. Bu tür bir sonucu belirleyen etmenlere iki örnek şu biçimde verilebilir. Birincisi, İzmir sanayi kapitalinin 1980 sonrası risk koşulları altında değişen sektörel gelenekleridir. İkincisi ise, yine bu risk koşullan çerçevesinde giderek artan küçük kapitalli, muhtemelen fason çalışan ve merkez kente bağımlılığı yüksek firma sayısındaki artıştır. Kentin mekan organizasyonunun biçimlenmesinde, sanayi alanlarının yer seçiminin de ciddi bir payı olduğu vurgulanır ise, kapitalin mekansal senaryolarının gerçeklenmesi önündeki en büyük eşiklerin, bizzat kapitalin 1980 sonrası yapılanma biçimlerinden kaynaklandığı ve bu yapılanma stratejisinin, alternatif mekansal dönüşümlerin de yolunu kestiği saptaması geliştirilebilir.. Mevcut planlama pratiği açısından ise, her iki alandaki gerçeklik durumunu kavrama ve müdahalede bulunma yetisinin son derece sınırlı kaldığı ve bu nedenle kente yönelik bir yapısal değişim önerisinden çok parçaların revizyonuyla yetinildiği vurgulanabilir. Yeniden üretim krizinin aşılmasında, artık sadece krizi temsilen iki üç tarafın bir araya gelmesinin yeterli olmadığı, farklı gerçeklikler arasındaki ilişkileri kavrayabilen bir düşünme sistematiğinin oluşması gerektiği ve bu tür kapsamlı meselelerde, uygun ve ahlaki müdahale etme süreçlerini politik zeminde de geliştirebilen bir plancı kimliğinin yapılandırılmasında zorunluluk bulunduğu söylenmelidir.