Kent merkezlerinde sokak yayalaştırmaları: Alsancak/ İzmir örneği

Kentlerde otomobil ağırlıklı ulaşım sistemlerinin aktivite merkezlerinde, hem fiziki çevre hem de insan üzerinde yarattığı mekan, sağlık ve ekolojiye ilişkin olumsuz etkiler, yayaların sokaklardan uzaklaşmasına neden olmaktadır. Son 40 yıldır otomobilin yarattığı bu olumsuzlukları çözmek amacıyla yayalaştırma çalışmaları yapılmaktadır. Günümüz uygulamalarında ise sokakların işlevleri, kullanım koşulları ve kullanıcılarına yönelik olarak çalışmalar yapılmaya başlanmıştır. Türkiye'de ilk yayalaştırma girişimleri, 1970'li yılların sonunda ulaşım sisteminde yaşanan sorunların giderilmesi amacıyla ortaya çıkmıştır. Ülkemizde, yalnızca kent merkezlerini canlandırmak, çevre koşullarını iyileştirmek, merkezin ekonomisini geliştirmek ve trafik yönetimini sağlamak amacıyla gerçekleştirilen çeşitli uygulamaların halen yayaları ihmal ediyor olması, kent sokaklarında yaşanan sorunların devam etmesine neden olmaktadır. Oysa ki yayalaştırma çalışmalarının, sokakların gerçek sahibi olan yayaların ihtiyaçları ve sıkıntıları dikkate alınarak yapılması gerekir. Yayanın rahat ve güvenle kullanabileceği, başka bir deyişle her kullanıcı grubunun ihtiyaçlarına cevap verebilecek, demokratik sokaklar oluşturmak gerekmektedir. Bu çalışmada, yukarıda belirtilen sorunlardan ve yaya gereksinimlerinden hareket edilerek öneri bir tasarım süreci yaratılmaya çalışılmış ve söz konusu sürece ilişkin tasarım kriterleri, yerel özellikleri ve kullanıcı gereksinimleri dikkate alınarak 'Alsancak Yaya Bölgesi' için geliştirilmiştir. Buna yönelik olarak, Alsancak yaya bölgesi sorunlarını ve kullanıcıların ihtiyaçlarını belirlemek, projeye kullanıcılarınIll katılımını sağlamak amacıyla Kıbrıs Şehitleri Caddesi, 1379 Sokak ve Gül Sokak'ta görsel analiz ve anket çalışmaları yapılmıştır. Kullanıcıların yaş ve cinsiyet gruplarına göre kullanım süreleri, sıklıkları, amaç ve gereksinimleri çeşitlenmektedir. Bu doğrultuda, adı geçen üç aksta toplam 120 kişiye yapılan ankette genç, yetişkin ve yaşlı grupları içinde cinsiyet ayrımına göre sınıflandırarak anket dökümleri yapılmıştır. Ayrıca yapılan ankette soruların amacına göre dört ana başlık oluşturulmuştur. Kullanıcı türünü, yaya yolunun anlamını, yaşanan sorunları ve kullanıcıların ihtiyaçlarını belirlemeye yönelik olarak sorulan soruların neticesinde Alsancak yaya yollarına ilişkin karar ve öneriler geliştirilmiştir. Alsancak bölgesinde, mevcut yayalaştırma çalışmalarında saptanan başarısızlıkların ana nedeni, kentliye hizmet götürme yarışında olan belediyelerin kent imajını yaratmak için yayalaştırmayı araç olarak kullanmasıdır. Bu anlayış yayalaştırmaya dair noktasal kararlar alınmasına, bunun sonucu olarak da kent ulaşım sisteminde, trafik tıkanıklığına ve yayayı rahatsız edici sorunların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu yanlış tutumdan ötürü, Alsancak yaya yollarında ve çevresinde trafik tıkanıklığı, otopark sorunu ve yayalar üzerindeki olumsuz etkilerini gözlemlemek mümkündür. Bu sorunların çözümü ulaşım sorununa bütüncül bir yaklaşım ile mümkündür. Öncelikle ülkesel boyutta ulaşım planlaması içinde yayalaştırma konusuna ilişkin kanunların ve yönetmeliklerin hazırlanması, bu kanunlar doğrultusunda belediyelerin yerel özellikleri korumak amacıyla tasarım rehberlerini oluşturmaları gerekmektedir. Bu amaçla var olan fakat aralarında organizasyon birliği olmayan ulaşım ve trafik birimlerinin görev ve yetki dağılımının yapılması, bu birimlerin yayalaştırma çalışmalarının hangi aşamalarında rol alacaklarının belirlenmesi gerekmektedir. Alsancak yaya bölgesine ilişkin yapılan çalışmanın çıkış noktası, kent merkezlerinde yaya haklarını koruyan, kullanılabilir, yaşanabilir ve güvenli sokakların oluşturulması anlayışıdır. İzmir genelinde ve Alsancak yaya yollarında, kullanıcıların güvenliğini, gereksinimlerini ve rahatlığını sağlayacak şekilde eleIV alınan düzenlemeler, kent sokaklarının anlamı ve kullanımı geliştirecek, böylelikle yerel yönetimler kent imajım yaratmada da önemli bir adım atmış olacaklardır. TC VÇKSOCOCREttM KURUL W