Türkiye'de sosyal konutun gelişimi ile ilgili yasal düzenlemeler ve kent planlaması açısından değerlendirilmesi

Barınma; beslenme ve giyinme ile birlikte insanoğlunun temel gereksinimlerinden birini oluşturmaktadır. Barınma işlevini yerine getiren, konut adını verdiğimiz fiziksel çevrelerdir. Konut, 'en alt düzeyde de olsa güvenlik, sağlık, rahatlık ölçünlerine uygun olan; iş yerine kolayca erişebilir uzaklıkta bulunan; su, kanalizasyon, elektrik, ulaşım, alışveriş, kültür ve eğlence kolaylıkları olan; altyapı ölçünlerine uygun düşen oturma birimi' olarak tanımlanmaktadır. Ülkemizin son kırk yıllık dönemde toplam nüfusun içindeki kentsel nüfus oranı beş katma çıkmıştır. 1995 verilerine göre ülkemiz nüfusunun % 3 5'i kentlerde yaşamaktadır. Yapılan tahminler, önümüzdeki 15 yıl içinde nüfusumuzun dörtte üçünün kentlerde yaşayacağına yöneliktir. Yalnızca kentleşmenin önümüzdeki yirmi yıllık dönemde doğuracağı yeni konut gereksinmesinin, bugünkü kentsel konut varlığımızın iki katına eşit olacağı tahmin edilmektedir. Türkiye'nin özellikle kentsel alanlarda yüz yüze kaldığı konut sorunu önemli boyutlara ulaşmıştır. Planlı dönem süresince konuta yapılan yatırım yaklaşık kırk milyardır (1990 DPT verileri itibariyle). Ancak yapılan bu yatırımlar kırdan kente göç edene cevap vermeye yetmemiş, kentlerimizde ruhsatlı yapılar ile gecekonduların yan yana gelişmesine yol açmıştır. Ülkemizdeki gelir dağılımında yaşanan dengesizliğin etkileri, konut sorununda da kendini göstermektedir. Dünya standartlarına göre; bir ülkede yaşayan hanehalklarının en düşük gelirli % 20'lik dilimi, milli gelirin % 6'sını almalıdır. Yine dünya standartlarına göre hanehalklarının en yüksek gelirli % 10'luk dilimi ise, milli gelirin % 40'ını almalıdır. Ancak ülkemizde, hanehalklarının en düşük gelirli % 20'sine düşen milli gelir payı % 3.5; hanehalklarının en yüksek gelirli % 10 'ununa düşen milli gelir payı ise % 41 .50'dir. Bu verilere göre, toplumun %20'lik diliminin geliri beklenenden daha düşüktür. Kendi imkanları ile konut sahibi olamayan bu dar gelirli aileler için barınma sorununa yönelik özel yaklaşımlara ihtiyaç vardır. Üretilecek konutlar, 'çevresel, toplumsal, sağlıksal ölçünler açısından insan onuruna en yakışır ortamda insanın barınma gereksinmesini karşılamak amacı ön plana çıkan mekanlar olmalıdır. Sosyal Konut adını verdiğimiz bu tür fiziksel çevrelerin ekonomik olması ilk bakışta ortaya çıkan özellikleridir. Ancak yaşanabilir mekanlar olması gerekliliği ve yalnız dört duvardan ibaret olmayıp, çevresiyle de ele alınması gereken bir olgu olduğu unutulmamalıdır. Fakat, bugüne kadar Sosyal Konut konusu mekan tasarımı, standartlar, ekonomik kriterler yönünden ele alınmıştır. Halbuki, Sosyal Konut Alanlarının, teknik ve sosyal altyapısını tamamlanan, içinde bulunduğu kentle bütünleşen, toplumsal gereksinimlerini en ekonomik biçimde karşılayan mekanlar olması gereklidir. Bu yüksek lisans tez çalışmasının amacı, Sosyal Konut olgusuna Planlama Hiyerarşisi içinde, ülkesel, bölgesel ve kentsel düzeyde yaklaşarak, Planlama Sisteminin yardımıyla zorunlu kılmaktır. Tez çalışmasında kullanılan temel yöntem, mevcut uygulamaları hukuki düzenlemeler ile ilişkilendirmek olmuştur. Bu yöntemin seçilmesindeki amaç, kurumsal yapı ve hukuki yapıdaki değişimlerin uygulamalar üzerindeki etkilerini değerlendirmek, böylece Planlama Hiyerarşisi'ni kullanarak öneride bulunmaktır. Seçilen yöntem doğrultusunda, ikinci bölümde sosyal konut kavramı tanımlanmış, sosyal konut konusu ile ilgili kurumsal yapı ve Kalkınma Planlan üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde yasal düzenlemelerin sosyal konut üretimi üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Bölüm 4'de, sosyal konut politikalarının uygulamalarını yönlendirici bir araç olarak Planlamanın önemine değinilmiştir. Son bölümde ise, çalışmanın genel değerlendirilmesi yapılararak, Planlama Hiyerarşisi içinde önerilerde bulunulmuştur.