Boşanmanın çocuklara ilişkin hukuki sonuçları

Boşanma, olumsuz sonuçlarını, taraf olmasalar da en çok çocuklar üzerindedoğurmaktadır. Bazen, çocuklar anne baba arasında kalmakta birinden birine taraf olmaya da zorlanmaktadır. Anne ve baba sonuçta boşanmayı bir çıkış yolu olarak ister istemez arzulamakta, fakat çocuğun isteği göz önüne alınmamaktadır. Bu durum, özellikle anlaşmalı boşanmalarda daha da önem gösterir. Anlaşmalı boşanmalarda, çocuk bazı çıkarlar karşılığında bir eşya gibi anne baba arasında paylaşılmakta, boşanma davasına bakan hakimler de bu durumun çocuğun yararına olup olmadığınıaraştırmaksızın anlaşmayı onaylamaktadırlar. Bazı yerlerdeki mahkemelerin iş yükününçokluğu, bu araştırmanın yapılmamasının haklı gerekçesi olmamalıdır. Çünkü, aile birliğinin sona ermesinin çocuk üzerinde çok büyük etkileri vardır. Bu durum, çocuğun psikolojik yapısını, sosyal hayatını, eğitimini doğrudan doğruya etkilemektedir. Çocuğun yararlarını doğrudan etkileyen böyle bir karar verilirken, bunun üzerinde daha bir önemle durulması gerekmektedir. Hakim, çocuğun zararına olabilecek durumlara yolaçmamalı, mutlaka çocuğun yararının hangi yolda olduğunu araştırmalı, kararını ondan sonra vermelidir. Çalışmamızın ilk bölümünde bu nedenle, boşanmanın çocukların kişilik gelişimleri ve sosyal hayatlarına etkilerine değinilmiş, psikoloji ve sosyoloji biliminin verilerine yer verilmiştir. Çünkü, boşanma, çocuğu sadece hukuki yöndenetkilememekte, çocuğun hayatında bir takım psikolojik ve sosyolojik sonuçlar da doğurmaktadır. Tez çalışmasında asıl olarak, boşanma sonucunda çocukların velayetinin ana ve babadan hangisine verileceği, velayet kendisine verilmeyen tarafın, çocukla kişisel ilişkilerinin nasıl düzenleneceği ve çocuğun masraflarına katkısının nasıl sağlanacağı ve bu hususlar düzenlenirken hakimin göz önünde tutması gereken ölçütlerin neler olacağı üzerinde durulacaktır. Bu ölçütler belirlenirken de, Yargıtay'ın özellikle son yıllara aitkararlarındaki uygulama örneklerinden yararlanılacaktır. Tez konusu, Medeni Kanunun 182 ve 183. maddelerinde düzenlenmiştir.182. maddenin 1. fıkrasında boşanma veya ayrılığa karar verilirken, mahkemenin, olanakbulundukça ana ve babayı dinledikten ve çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayetmakamının düşüncesini aldıktan sonra ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan ilişkilerini düzenleyeceği belirtilmiştir. Maddenin2. fıkrasında ise; velayetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişiselilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımındanyararlarının esas tutulacağı, velayet kendisine verilmeyen eşin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorunda olduğu, 3. fıkrasında;hakimin, istek halinde irat biçiminde ödenmesine karar verilen bu giderlerin gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini kararabağlayabileceği belirtilmiştir. Hakime bu düzenlemeler konusunda geniş bir takdir yetkisi verilmiştir. Hakim, velayet hakkını, çocuğun yararını gözeterek, istediği eşeverebileceği gibi, velayet kendisine verilmeyen eşin çocukla kişisel ilişkilerini de çocuğun yararlarını esas tutarak istediği gibi düzenleyebilir. Tarafların istekleriyle de bağlı değildir. lgili hükümlerin, hakimin takdir yetkisi başlığını taşıması da bunu göstermektedir. MK.'un 183. maddesinde ise, durumun değişmesi halinde düzenlemelerin değiştirilmesi veya gerekli önlemlerin alınması düzenlenmiştir. Hakim, taraflardan birinin isteği üzerine veya kendiliğinden harekete geçebilir. Uygulamada, hangi düzenlemelerin çocuğun yararlarına uygun olduğuaraştırılmadan, tanık beyanları ve tarafların beyanlarıyla yetinilmekte, kararlar bunlar göz önünde tutularak verilmektedir. Bu durum, çocuğun yararının korunmasını da yeterince sağlayamamaktadır. Mahkeme kararlarıyla, çocuk arada bırakılmakta, yapmış olmak için yapılan düzenlemeler çocuğa faydadan çok zarar vermektedir. Tezde bu sorun da ele alınacak, çözüm olarak, bu konuda bilirkişilere, örneğin, çocukpsikologlarına çocuğun yararının hangi düzenleme ile sağlanabileceğine ilişkin araştırma yaptırılabileceği önerilecektir. Hakim, bu araştırmaları serbestçedeğerlendirerek, çocuğun yararına olan düzenlemeye karar verebilecektir.