XIX. ve XX. yüzyılda Kütahya'da edebİ muhİt

araştırmada XIX. ve XX. yüzyıl kaynaklarında adı geçen Kütahyalı şairlerin, Kütahya'da meydana gelen edebi muhitlerin tanıtılması ve Kütahya'nın Türk edebi hayatındaki yerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Ayrıca, araştırma Kütahyalı şair envanterinin oluşturulması ve Kütahya'nın edebi zenginliğinin ortaya konulması bakımından önem arz etmektedir. XIX. ve XX. yüzyıllarda yaşanan sosyal, siyasal ve ekonomik değişikliklere bağlı olarak Kütahya'daki edebi kimlikte de önceki yüzyıllardan farklı gelişmeler yaşanmış, özellikle XX. yüzyılda tezkirecilik geleneğinin zayıflaması ve yeni kaynakların ortaya çıkışı Kütahya'daki edebi ortamı etkilemiştir. Çalışmamız XIX. ve XX. yüzyıl kaynaklarıyla sınırlandırılmıştır. XIX. ve XX. yüzyıl kaynaklarında bulunmayan fakat bu dönemde yaşamış ve eser verdiği bilinen sanatçılar da diğer kaynaklardan faydalanılarak çalışmamıza konu edinilmiştir. Önceki yüzyıllarda Kütahyalı şairler, XIX. ve XX. yüzyıla göre daha azken nitelik olarak çok daha güçlüdürler. Bunda XIX. asır Osmanlı siyasetçi ve edibinin, edebiyat ve olaylara bakışı ile bir önceki dönemdekilerin bakışları arasında bazı farklılıkların olması önemli etkendir. XX. yüzyılın başlarında Türk edebiyatında değişik zevk, tarz ve fikir çatışmaları devam etmekle beraber tarihin akışı, yeni yaşam tarzı ve halkın zevki sorunları önemli ölçüde gidermiştir. XX. yüzyılda Kurtuluş Savaşı, Cumhuriyet'in ilanı gibi gelişmeler edebiyatı derinden etkilemiştir. Araştırmamız, XIX. ve XX. yüzyılda Kütahyalı şairler ve Kütahya'da edebi muhit hakkında muhtelif bilgilerin yer aldığı giriş bölümü ile XIX. ve XX. yüzyılda Kütahya'nın ve Kütahyalı şairlerin tanıtıldığı dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, XIX. ve XX. yüzyıl kaynakları ve bu kaynaklarda Kütahyalı şairlerden; ikinci bölüm, kaynaklar açısından Kütahyalı şairlerden; üçüncü bölüm, kaynakların şairleri sosyal, kültürel ve edebi açıdan değerlendirmesinden; dördüncü bölüm ise Kütahya'da gelişen edebi muhitten oluşmaktadır. Yetiştirdiği şairlerle her dönemde Anadolu'nun önemli kültür merkezlerinden biri olan Kütahya'da XIX. yüzyıl kaynaklarında Kütahyalı yirmi altı şair ve görevleri nedeniyle Kütahya'da bulunan yirmi dört şair olmak üzere elli şairin adı zikredilmiştir. XX. yüzyıl kaynaklarında ise Kütahyalı otuz iki şair ve görev icabı Kütahya'da bulunan yirmi yedi şair olmak üzere elli dokuz Kütahyalı şairden bahsedilmiştir. Araştırma sonucunda, XIX. ve XX. yüzyılda Kütahya edebi muhitinde yer alan şair sayısı yüz dokuzdur. Görev icabı Kütahya'ya gelen şairlerden bazıları Kütahya'ya yerleşmiş, bazıları ise görevleri sona erdiğinde memleketlerine dönmüştür. XIX. ve XX. yüzyıl tezkirelerinde bu şairlerden otuz ikisinin adına rastlanmıştır. Özellikle XIX. ve XX. yüzyıllarda tezkirecilik geleneğinin zayıflamasıyla diğer şairler hakkındaki bilgilere antoloji niteliğindeki kaynaklardan ve dönemin diğer kaynaklarından ulaşılmıştır. Dönemsel olarak yaşanan gelişmeler her ne olursa olsun Kütahya tarih boyunca yetiştirdiği şairler ve görev icabı Kütahya'ya gelen şairlerle birlikte önemli bir edebi muhit olmuştur. Sonuç olarak bu çalışmada, XIX. ve XX. yüzyılda Kütahya'da çok önemli bir edebi muhit oluşturulduğu ortaya konulmuştur.