İngiliz kadın seyyahlarından Lucy Mary Jane Garnett'in Seyehatnamesi ile Balıkhane Nazırı Ali Rıza Bey'in hatıralarına göre XIX. yüzyılın sonunda Türk gelenekleri ve görenekleri

Çalışmamızda, Mary Lucy Jane Garnett'in ve Ali Rıza Bey'in görüşlerine göre, 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başı döneminde Osmanlıların hayatında önemli olan bazı gelenek ve görenekler gösterilmiştir. Sırayla, bir insan hayatının temel geçiş noktaları üzerinde kümelenmiş gelenekleri ele alınmışta. Bu iki yazarın eserlerinde tespit edilmiş gelenek ve görenek betimlemesi çalışmamızın esas kısmını oluşturmuştur. Bu tür gelenek ve görenek daha çok kadınlara ilişkin olduğu için Osmanlı kadınlarının durumu hakkında bilgi ve hem Garnett'in, hem de Ali Rıza Bey'in Osmanlı kadını ve toplumdaki pozisyonu üzerinde düşünceleri ve yorumları eklenmiştir. Tezin ilk bölümünde yazarların hayat hikayelerine, yaşadıkları dönemin özelliklerine ve yazdıkları eserlerine dair bilgi bulunmaktadır. Yabancı gezginlerin eserlerinin incelemesiyle doğrudan ilişkisi olan oryantalizm söyleminin incelenmesi bu bölümünün önemli kısmını oluşmaktadır. Tezimizin ikinci bölümünde Osmanlı gelenek ve göreneklerinin incelenmesi bulunmaktadır. İnceleme, doğum, evlenme ve ölüm ile ilgili gelenekleri içeren üç esas kısma ayırılmıştır. Garnett ve Ali Rıza Bey, farklı kültürden gelen insanlar olduklarından, yaşadıkları ve gördükleri olaylara aynı gözle bakmamışlardır. Osmanlı geleneklerine bakış açıları arasındaki farklar, diğer etkenlerden yanı sıra, içine yoğruldukları farklı kültür değerlerinden ve yazdıkları metinlerin içeriğinden ve ifade tarzından kaynaklanmaktadır. Ali Rıza Bey'in yazıların amaçların biri kaybolmuş olan ve değişmekte olan eski hayat tarzının ve geleneklerin gelecek nesilleri için kaydedilmesi olmuştur. Vurguladığı konular arasında değişime uğramış veya kaybolmuş törenler, gelenekler veya eleştirmesi gereken konular yer almaktadır. Ali Rıza Bey'in eserleri sadece betimleme değil, kişisel yorumlan ve biraz da nostalji içeren canlı metin olarak nitelendirilebilir. Garnett amatör bilim adamı olduğu için, eserleri bilimsel çalışma ve olağan gezi notları arasında yer almaktadır. Eserlerinde Osmanlı kadınları hakkında daha çok tanıtım amaçlı olan, okuyucuları için çekici gelebilen ve yanlış düşünceleri ve önyargıları yadsıyan bilgiler üzerinde odaklanmıştır. Avrupa'da yaygın olan ve oryantalist söylemden etkilenenbasmakalıp düşünceleri ve önyargıları kadın gezginlerin ve Garnett'in sert eleştirilmiş konular arasındadır. Garnett'in Osmanlı kadınları ve gelenekleri hakkında söylediği ifadelerin her ne kadar başat oryantalist söylemine ilk bakışta aykırı gözükmelerine rağmen, idealize eğilimi sayesinde genelleme ve basmakalıplardan ibarettir. Onun ifadeler de oryantalist söyleminde üretildiği, hatta olumlu olduğundan daha tehlikeli ve yanıltıcı olabilen sabir fikirler ve basmakalıplardır. Ali Rıza Bey kadar ayrıntılı betimlemeleri getirememesi rağmen, kadın ve yabancı olarak farklı bakış açısından ele alınmış birçok ilginç bilgi okuyucularına sunabilmiştir. Son Osmanlı nesline ait olan bir aydının ve Viktoryan dönemin İngiliz amatör bilim adamı olan bir kadın gezginin gözüyle Osmanlı gelenek ve göreneklerinin incelemesi, hem bir kültürün tanımasında hem de kültürler arası ilişkiler kurmasının anlamasında önemli rol oynamaktadır.