Akşehir'deki Türk mimari eserleri

Akşehir ilk çağlardan beri Orta Anadolu'nun önemli yer leşin merkezlerinden biri olmuştur. ilçedeki Türk Kültürünün t emeli, Anadolu Selçuklularına dayanmaktadır. Bu dönemden günümüze ulaşabilen en eski yapı Ulu Camidir. Plan ve iç avlu uygulaması ile, Selçuklu Ulu Camiler geleneğinin uygulandığı en büyük ve tek eserdir. ilk şekli hakkında kesin bilgi sahibi olamadığımız eser, aslında araştırmamıza göre mihrap duvarına dik olarak uzanan destekler ve bunlar arasına atılan kemerlerle beş şahına bölünmüş olmalıdır. Caminin orijinalliğini koruyabilen bölümlerinden birisi çinili mihrabı diğeri tuğla örgülü minaresidir. Akşehir ' de Selçuklu döneminde inşa edilen kare ve kubbeli mescidlerin çoğu I. Alaeddin Keykubad zamanında yaptırılmıştır. Örtü elemanları, kubbe doğrudan duvarlara oturtulmuştur. Geçişlerde sivri tromp ve Türk üçgenleri kullanılmıştır, Yukardaki pencereler küçük mazgal, aşağıdakiler dikdörtgen biçimindedir. Yapı elemanı olarak genellikle duvarlarda taş, örtü ve geçiş elemanlarında tuğla kullanılmıştır. 1337 yılında Hamit Oğulları döneminde tamamlanan Anbardar Abdülkerim Ağa Camiinin almaşık duvar örgüsü, mihrap önündeki üç kubbesi ve minaresi orijinal kalabilmiştir. Akşehir'de Hasan Paşa tarafından 1510 yılında yaptırılan imaret Cami, tamamen kesme taşlarla örülmüş üç kemer gözlü son cemaat yeri, kübik mekanı örten büyük kubbesi ve köşelerde dilimli ve geçiş elemanları ile orijinalliğini korumaktadır. 1863 yıllarına tarihlediğimiz Tahta Kale Camii, iç mekan da değişiklik gösteren bir uygulama ile dikkati çekmektedir. Akşehir'de medrese mimarisi hususunda fikir veren, eser Selçuklu döneminde yapılmış Sahib Ata Fahreddin Ali Külliyesidir. Açık avlulu dört eyvanlı medrese şeması geleneğini devam ettiren yapı, Konyadan sonra Sahib Ata'nın yaptırdığı medreseler içerisinde külliye bünyesinde yer alan tek medresedir. İlçede biri baldaken, diğeri kübik gövde olmak üzere iki türbe formu geliştirilmiştir. Baldaken olan Şeyh Syyüb Türbesi tamamen tuğla, diğer Taş Medrese Türbesi, Şeyh İbrahim, Nasreddin Hoca, Seyyid Mahmud Hayrari, Hıdırlık, Molla - Taceddin ve Mustafa Türabi Türbesinde ise gövdelerde taş, örtüde tuğla kullanılmıştır. Akşehir Türbelerinden günümüze ulaşabilen dört sanduka ahşaptandır. Diğerlerinin de aynı oldukları düşünülmektedir. Bunlar XIV. Yüzyılın ortalarına tarihlenmektedir. İlçede 1392- 1904 yılları arasında yapıldığı anlaşılan iki katlı Hacı Rüştü Beg Hanı bulunmaktadır. Akşehir'de biri küçük tekke veya saray diğerleri büyük çifte olmak üzere dört hamam günümüze kadar gelebilmiştir. Bunların kubbeleri dışardan ve içerden kasnak olmaksızın doğrudan duvara oturmaktadır. Bunlardan Kozağaç Hamamı dışında, Şifa, Orta ve Yukarı hamamlar, tipoloji olarak dört eyvanlı ve köşe halvet hücreli klasik Türk hamamları tarzında inşa edilmiştir. Genellikle, Akşehir'in hemen her tarafına meydan, duvar ve konak çeşmeleri yapılmıştır. Bunlardan Ali Uslunun evin deki, Yağcılar ve Hacı İbrahim Efendi Çeşmeleri mermerden ; Ökesli Ali Efendi, ibre, Beğ, Hacı Hamza çeşmeleri taştan inşa edilmiştir. Hemen hemen hepsi XVIII. Yüzyılın sonlarından XIX. yüzyılın ikinci yarısına kadar bir devlet mimarisi gibi, gelişen Türk Ampir Üslubunda yapılmışlardır. Akşehir içinde fazla değişikliğe uğramamış iki köprü bulunmaktadır. Bunlardan ilki imaret köprüsüdür. Malzeme ve mevkinin eskiliği ile yapıyı XV-XVI. yüzyıllar arasına tarihliyebiliriz. Kileci köprüsünün ise, kullanılan malzeme yeni olmasından XX. yüzyılın başlarında yapıldığı tahmin edilmektedir. ilçede tarihi ilk çağlara kadar uzanan iç kaleden yalnız bir duvar parçası kalmıştır. Vaktiyle iç ve dış olmak üzere iki surdan oluştuğu sanılmaktadır. Bugün mevcut olmayan eserler başlığı altında 12 cami ve mescid, 18 medrese, 1 şifahane, 5 zaviye, 3 kütüphane 3 han, 2 hamam ve 9 çeşme hakkında bilgi verilmiştir.