Ergani'de eski Türk inançlarının izleri ve halk hekimliği

nançlar, bir milletin mitik ve mistik özelliklerini yansıtan temel yapılardır. Tarih, bu yapıları yasam kosulları içinde sekillendirir ve aktarır. nsanlar kendigeçmişsleri ile ilgili her seyi merak eder. Bu merak, onu atalar kültüne götürür. Milletlerin kültür haritasında mevcut olan her seyi anlamlandırması bazen kolay olmayabilir. Özellikle inanç meselesi bunun en basında gelir. Çünkü inanca bağlı ritüel ve pratikler, bir milleti digerinden ayıran en belirgin özelliktir. Folklor çalısmaları içinde inançlara bağlı kültürü tespit etmek, aktarmak belli bir birikim ve ciddi bir çalısma metodolojisi gerektirir. Buna bağlı olarak var olan inançiçinde arkaik kalmıs düsünce ve ritüellerin bir kalemde batıl inanç veya hurafe olarak adlandırılması bizce oldukça basit bir sınıflamadır. Çünkü hiçbir pratik temelsizdegildir. Her inanç ve ritüelin dünden bugüne tasıdıgı degerler vardır. Batıl inanç vehurafe sayılan pratiklerin temel kaynagının mitlerde aranması gerektigidüsüncesindeyiz. Bu çalısmaya bizi tesvik eden esas neden hiç süphesiz bu basit sınıflandırmadır. Bize göre geleneksellesen ve bir sekilde kendini koruyarak ve degiserek yasamayadevam eden her pratigin eski yasantılardan tasıdıgı bir iz vardır. Bu çalısma, bu izlerinpesinde olma gayretidir. Yine bize göre haksız olan bu basit sınıflamanın dısında yeni bir adlandırmadır. Çalısmamız dört bölümden olusmaktadır. lk bölümünde üzerinde çalıstıgımızErgani yöresi ile ilgili maddi bilgilerin bir özetini vermeye çalıstık. Bu bölümarastırmanın anlam kazanmasında tarihi ve cografi yapı içinde Ergani'nin genel özellikleridir. kinci bölümde, Türk inanç motifleri içinde belirgin bir yere sahip olan Gök Tanrı dini ve bu dine bağlı olan iyelerin yöreye yansımasını vermeye çalıstık. Burada daha önce bu alanda yapılmıs olan çalısmaların dikkate alındıgını, verilen bilgilerin bu dogrultuda degerlendirilmeye çalısıldıgını hatırlatalım. Yörenin, yapılan bu ritüellerbakımından zengin olduğunu söyleyebiliriz. Üçüncü bölüm, hayatın geçis dönemleri ile ilgilidir. Yöre insanının dogum, yasam ve ölüm konusundaki uygulamaları belli bir tarihi çizgi içinde verilmeye çalısıldı. Hayatın geçis döneminde uygulanan yöntemler, bir anlamda geçmişsin bir aynası olarak kabul edilebilir. Çünkü her insan bu alanda daha önce atalarındangördügünü yapmaya öncelik verir. Son bölüm, inançlara bağlı olarak devam ettirilen ocaklar ve halk hekimligikonusuna ayrıldı. Bu bölümde özellikle maddi varlıgını devam ettiren unsurlar üzerinde durmaya gayret ettik. Ancak modern tıptaki gelismelerin halk hekimligini büyük ölçüdeetkiledigini unutmayalım. Bu bölümdeki uygulamalar genelde kırsal alanda devam ettirilmeye çalısılan uygulamalardır. Çalısmanın sonuna kaynakçayı, kaynak kisilerin listesini, arastırmadakullandıgımız bazı soruları ve genel bir değerlendirmeyi ekledik. Kaynak kisilerinseçiminde genellikle elli yas sınırının olması ve özellikle okuma yazma bilmeyenlerintercih edilmis olması arastırmanın amacı açısından bilinçli bir çabadır. Bu çalısma, bir yöre arastırması olduğundan genel olarak eski Türk inançlarını özel olarak Ergani folklorunda eski Türk inançlarının izlerini kapsamaktadır