Şeyh Eşref b. Ahmed'in Nasihat-name' si

Şair Şeyh Eşref b. Ahmed'in Nasihat-name adlı bu eseri adından da anlaşılacağı gibi dini-ahlaki öğütler veren bir mesnevidir. Eser 155 varaklık bir mecmuada altı adet mesnevi ve bir terci ile birlikte yer almaktadır. Şeyh Eşref b. Ahmed hakkında biyografik eserlerde ve edebiyat tarihlerinde herhangi bir kayda rastlayamadığımız gibi kendi eserlerinden de şair hakkında bir bilgi elde edemedik. Mesnevinin metnini bilinen iki nüshaya dayanarak tesis ettik. Bu nüshalardan ilki M. Fuad Köprülü'den Yapı Kredi Bankası'na intikal eden yazmalar arasında bulunmaktadır ve (Demirbaş No: 133), (107) numarada kayıtlıdır. Bu nüsha Nasuh b. Ahmed tarafından 1452'de Edirne'de istinsah edilmiştir. Diğer nüsha ise Milli Kütüphane'de A.3238/l'de kayıtlıdır. Bu nüsha yapı Kredi Nüshası'na göre daha düzensiz, dağınık ve eksiktir. Bu yüzden çalışmamızda Yapı Kredi Nüshası'nı asıl nüsha olarak kabul ettik. 503 beyitten oluşan Nasihat-name Fa i la tün fa i la tün fa i lün vezniyle nazmedilmiştir. Şeyh Eşrefin Nasihat-namesi de diğer nasihat-nameler gibi okuyucuya bilgi vermek, onu eğitmek amacıyla yazılmış dini-ahlaki bir eserdir. Şair, nasihat-namelerin bir kısmında olduğu gibi hikayeler anlabp bu hikayelerden ders çıkarmak yerine okuyucuya doğrudan öğüt vermeyi tercih etmiştir. Şeyh Eşref Nasihat-name'de günümüzde de geçerli olan ahlak kurallanyla ilgili öğütler vermiştir: Bir işte başarılı olmak için o işi ciddiye almak gerektiği, ticaret yaparken adaletli davranma, cömertliğin cimrilikten üstün oluşu, konuşurken sözlerini seçerek söyleme, kimsenin arkasından konuşmama, her konuda iyi niyetli olma, düşmana karşı ihtişamlı görünme, evine gelen dostuna iyi davranma, sırnnı kimseye vermeme, tanımadığın kişiyle yola çıkmama, her söylenen söze inanmama, suyu boşuna harcamama, yetim ve zavallıyı koruma, komşuna iyi davranma, verdiği sözü tutma, yalan söylememe, hile yapmama, kendine lazım olmayan bir şeyi ihtiyacı olana vermek, edep ve güzel ahlakın zenginlik ve soyluluktan değerli olduğu, her işte insaflı davranma, kişilerden yapamayacağı şeyler beklememe... 3 Allah'ın verdiği nimetlere nankörlük etmeyip şükretme, Allah'ın emirlerini yerine getirmesen de getirene yardımcı olma, dünya malına değer vermeme, Allah'tan başka kimseden korkmama, hayattayken öbür dünyada işine yarayacak ameller işleme, Allah'ın insanları yeryüzüne doğru yoldan giderek ebedi mülke hazırlık yapmaları için gönderdiği, hayatın bir düş kadar geçici olduğu, yanlıştan ölüm gelmeden önce dönmek gerektiği Ölümü unutmama, dünyadan giderken iyi bir ad bırakma gibi dini öğütleri şair, ayet ve hadislere telmihler bazen de iktibaslar yaparak vermiştir. Şeyh Eşref, aynca çocuk terbiyesi, çocuklann eğitim ve öğretimleri, eş seçimi ve eşlerin birbirine karşı davranışları, evlatlann ana-babaya olan hakları gibi aile hayatıyla ilgili konulara da değinmiştir. Bu öğütler bize o asırlardaki aile hayatı, gündelik hayat ve dini hayatla ilgili bilgiler veriyor. Şair, çocuk eğitimi ile ilgili yazdığı beyitlerde onların dersten sıkıldıklarında dikkatlerini dağıtmak hem de zihinlerine işlerlik kazandırmak amacıyla bilmece sorulabileceğini söylüyor. Şeyh Eşrefin 392 -423. beyitler arasında verdiği 12 bilmeceyi de o asnn sözlü edebiyat geleneği içerisinde incelemek gerektiğini düşünüyoruz.