turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Nafi Arab Tahir Efendi-Zade'nin hayatı, edebİ kişiliği ve Divanı: İnceleme-transkripsiyonlu metin

Bu çalışma, 19. yüzyıl şairi olan Nafi Arab Tahir Efendizade ve onun divanı üzerinedir. Nafi Arab Tahir Efendi-zade'nin Hayatı, Edebi Kişiliği ve Divanı adlı doktora tezinde şair Nafi ile ilgili tespitler yapılmış, şairin sanat anlayışı değerlendirilmiş ve divanı incelenerek, divanın transkripsiyonlu metni hazırlanmıştır. Tez üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmamızın birinci bölümünde şairin hayatı, divanından ve kendisinden bahseden eserlerden hareketle irdelenmiş, eserinden yola çıkarak şairin edebi şahsiyeti ve dil özellikleri incelenmiştir. İkinci bölüm iki başlıkta değerlendirilmiştir. Divanın şekil ve muhteva özellikleri. Divanın şekil özellikleri başlığında nazım şekilleri ve ahenk unsurları incelenirken; muhteva özellikleri başlığında da dört ana başlık dikkate alınmıştır. Üçüncü bölüm ise divanın transkripsiyonlu metninin ve özel isimler dizininin yer aldığı bölümdür. Yaptığımız çalışmalardan hareketle divanın tek nüshası tespit edilebilmiştir. Bu tezle Gaziantepli divan şairi Nafi Efendi'nin hakkında bulunan kısıtlı kaynaklardan hareketle 19. yüzyıldaki sosyal, siyasi ve edebi hareketler içerisindeki yeri ve önemi belirlenmeye çalışılmıştır.
Aşık Şenlik'in şiir ve hikayelerinde folklor unsurları

Bu çalışma, Çıldırlı Aşık Şenlik'in edebi kişiliğinin ve eserlerinin oluşumunda folklor unsurlarının yerini, ozanın eserlerinden yola çıkarak göstermeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada 19. yüzyıl aşıklarından Kars'ın Çıldır ilçesinde yaşamış, atışmalarıyla ve zekasıyla ün yapmış Aşık Şenlik'i tanıdıktan sonra, aşığın eserlerindeki folklor unsurları tespit edilmiştir. Aşık Şenlik hakkındaki bilgilere ve eserlerine başta Prof. Dr. Ensar ASLAN'ın 'Çıldırlı Aşık Şenlik Hayatı Şiirleri Karşılaşmaları Hikayeleri' ve Prof. Dr. A. Berat Alptekin- Nizameddin Coşkun'un ortak çalışması 'Çıldırlı Aşık Şenlik Divanı' adlı kitaplardan ve onun hakkında yapılmış diğer çalışma ve makalelerden ulaşılmıştır. Eserlerde tespit edilen Dil Anlatım, Hayatın Dönüm Noktaları, Gelenek- Görenekler, Oyunlar- Eğlenceler, Halk Bilgisi, Halk İnanışları gibi folklor unsurları içerik, biçim vb. sınıflandırarak başlıklar halinde örneklendirilmiştir. Aşık Şenlik eserlerinde tamamen halk ağzını kullandığı için kitaptan alınan örneklerin altlarına Derleme Sözlüğü, Tarama Sözlüğü, Güncel Türkçe Sözlük, Kişi Adları Sözlüğü, Yazın Terimleri Sözlüğü, Atasözleri ve Deyimler sözlüğü ve Yerleşim Birimleri Sözlüğünden yararlanılarak bilinmeyen ve folklor unsuru içeren kelimelerin anlamları verilmiştir.
Edirneli Nazmİ Dİvanı

Bu tezde, XVI. yüzyıl şairlerinden Edirneli Nazmi'nin Divanı çalışılmış, tenkitli metin oluşturulmuştur. Tenkitli metin oluşturulurken İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi'nden 2 nüsha, Bursa Yazma ve Eski Basma Eserler Kütüphanesi'nden bir nüsha ve M. Fuad Köprülü neşri esas alınmıştır. Yapılan araştırmada, Edirneli Nazmi Divanı'nın mürettep ve mükemmel nüshasının olmadığı tespit edilmiş ve mevcut dört nüsha üzerinden mükemmele yakın bir nüsha oluşturulmaya çalışılmıştır. Çalışma üç bölümden meydana gelmiştir. Giriş bölümünde; XVI. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin durumu hakkında genel bilgi verilmiştir. Daha sonra Türki-i Basit kavramı üzerine yapılan tartışmalar değerlendirilmiş ve varılan kanaat sunulmuştur. İlk bölümde şairin, hayatı, edebi şahsiyeti ve eserleri; ikinci bölümde, şiirlerinin şekil, muhteva ve üslup özellikleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde Divan'ın tenkitli metni verilmiş; sonuç kısmında elde edilen veriler değerlendirilmiştir. En son bölümde ise; Türki-i Basit şiirlerinin fonksiyonel sözlüğü yapılmıştır. Elde edilen mevcut nüshalara göre Edirneli Nazmi Divanı'nda toplam 7002 gazel, 16 kaside, 7 terkib-i bend, 7 terci-i bend, 524 murabba, 62 muhammes, 12 müseddes, 5 müsebba, 5 müsemmen, 5 mütessa, 7 muaşşer, 2 tahmis, 23 müstezad, 425 müfred, 364 tarih, 53 kıt'a, 16 mesnevi bulunmaktadır.
Necip Fazıl Kısakürek'in tiyatro eserlerinde tarih

Necip Fazıl Kısakürek edebiyatımıza şiirden sonra en çok tiyatro sahasında eserler kazandırmıştır. Tiyatro Necip Fazıl'ın hem sanat hem de düşünce yönünü ortaya koyan bir sahadır. Necip Fazıl Kısakürek fikirlerini ifadede tiyatroyu araç olarak kullanır. Tarihi de düşünce dünyasının önemli bir şubesi olarak tiyatro eserlerine malzeme edinir. Bu çalışma, Necip Fazıl'ın tiyatro eserlerinde tarihe yönelişini ele almaktadır. Çalışmada yazarın konusunu tarihten alan 5 tiyatro eseri yapı ve muhteva açısından incelenmiş ve yazarın tarih görüşünün tiyatro eserlerindeki yansımaları üzerinde durulmuştur.
Yahya Akengin'in hayatı, şiirleri ve sanatı üzerine bir araştırma

Hisarcıların önemli bir ismi olan Yahya Akengin'in hayatının ve şiirlerinin incelenmesi için hazırlanan bu çalışma, şairle ilgili detaylı bir bilgi ortaya koymayı amaçlamaktadır. Birinci bölümde şairin hayatı ve mizacına; ikinci bölümde sanat, şiir, dil ve şahsiyetler hakkındaki görüşlerine; üçüncü bölümde ise şiirlerinin içerik, şekil ve dil yönünden incelenmesine yer verilmiştir. Sanatçının hayat hikayesi, sanat, şiir, dil, diğer şair ve yazarlar hakkındaki görüşleri, kendisiyle yapılan çeşitli röportajlardan hareketle oluşturulmuştur. Şairin tüm şiirleri, konularına göre sınıflandırılmış, bunlarla ilgili çeşitli tespitlerde bulunulmuş ve sonuca ulaşılmıştır.
Türkçedeki yerleşim kültürüyle ilgili kelimeler

Bu çalışmada, Türklerin eski yaşayış tarzları olan bozkır kültürünün zannedildiği gibi kültürsüzlük ve medeniyetsizlik olmadığım bir kere daha ortaya koyabilmek için, türkçenin yerleşim kültürüyle ilgili kelimelerini tesbit etmeye ve bu kelimeleri anlam ve etimoloji olarak açıklamaya çalıştık. Giriş bölümünde, Türklerin eski hayat tarzlarım anlatmaya, kültür ve medeniyet olarak hangi durumda olduklarım tarif etmeye çalıştık. Sözlük bölümünde, kaynaklan tarayarak bulduğumuz, kelimeleri etimolojik ve semantik olarak, alfabetik sırayla verdik. İndeks bölümünde de, Sözlük bölümünde verdiğimiz kelimeleri anlamlarına göre indeksledik.
Ali Kemal ve Türk edebiyatı

DOKTORA TEZİ ALİ KEMAL ve TÜRK EDEBİYATI Ahmet Fikret KILIÇ Danışman: Prof. Dr. Şerif AKTAŞ 1995, Sayfcu 259 Jüri: Prof. Dr. Şerif AKTAŞ Ali Kemal'in Türk Edebiyatına dair düşüncelerini ihtiva eden bu çalışma, Türk Dili, Türk Edebiyatı, Estetik ve Güzel Sanatlar olmak üzere üç ana bolümden ibarettir. Birinci bölümde, Ali Kemal'in, tarih ve tabu tekamülün şartları içerisinde değerlendirdiği Türkçe'nin mahiyeti, gelişim ve problemleri ile ilgili düşünceleri tesbit edildi. Yine bu bölümde Türkçe'nin. İslamiyet'ten sonra kazandığı yeni mana ve şekle ait dikkatleri incelendi. İkinci bölümde, İslamiyet'le beraber gelen yeni bir din ve medeniyetin hazırladığı zeminde, yeni bir zevk ve anlayışın mahsulü olarak vücut bulan edebiyata dair düşünceleri ele alındı. Yazarın, bu dönem edebiyatına ve mensuplarına ait kanaatleri bir araya getirildi. Yazarın, 19. asırda Batı İle sıklaşan münasebetlerden sonra ortaya çıkan ve yeni fikirlerle yeni heyecanların ifadesi olabilecek edebiyatın teşekkülüne ait düşünceleri incelendi. Edebiyatımızın Servet-i fünun ve Meşrutiyet sonrasına kadar kazandığı yenilikler, sembol sayılabilecek şair ve edipler çevresinde nakledildi. Üçüncü bölümde Ali Kemal'in estetik, güzel sanatlar ve özellikle edebiyata dair görüşleri anlatıldı. Sanat ve edebiyatın hem güzel, hem faydalı olması gerektiğine dair görüşleri; asra uygun, ihtiyaca cevap verebilecek eserlerin meydana getirilebilmesi ile ilgili teklifleri ortaya konuldu.
Mensur Varka ve Gülşah hikayesi

Tezimizin konusunu, XVII. yüzyılda yazılmış olan mensur Varka ve Gülşah hikayesinin yazı çevriminin yapılması ve incelenmesi oluşturmaktadır. Arapça bir sözcük olan hikaye, Arap Edebiyatının ilk çağlarında taklit özelliği taşıyan eserlere dense de, zamanla bu özelliğini kaybetmiş ve anlatı niteliğindeki eserlere denmiştir. Divan şairleri aruz vezniyle şiir yazmayı bir hüner saydıkları ve nesri nazma kıyasla daha küçük gördükleri için mensur eser örneklerine daha az rastlanmaktadır. Mensur hikaye örneklerinden birisi olan Varka ve Gülşah Hikayesi, H. 1078 yılında yazılmıştır. Eserin yazarı belli değildir. Kaynağını Arap Edebiyatında bilinen hikayelerin oluşturduğu Varka ve Gülşah hikayesinin, ilk olarak İran Edebiyatında oluşturulduğu düşünülmektedir. Türk Edebiyatında bu hikayenin ilk örneği Yusuf-ı Meddah'a aittir. Yusuf-ı Meddah'tan sonra yazılmış olan Varka ve Gülşah hikayeleri, onun eserinin bir tekrarı olmaktan kurtulamamıştır. Tez konumuz olan Varka ve Gülşah Hikayesi, bu eserin bilinen tek mensur örneğini oluşturmaktadır. Sade bir Türkçeyle ve tamamı nesir olarak yazılmış olan esere ara sıra manzum parçalar eklenmiştir. Mensur Varka ve Gülşah Hikayesi, Yusuf-ı Meddah'ın mesnevisinden nesre çevrilmiştir. Eserdeki manzum parçalar da Yusuf-ı Meddah'ın Varka ve Gülşah mesnevisinden alınmıştır. Akıcı bir üslupla yazılmış olan hikaye, hem Eski Anadolu Türkçesinin hem de Klasik Osmanlı Türkçesinin dil özelliklerini içermesi bakımından önemli bir eserdir. Mensur Varka ve Gülşah Hikayesi ve eserin yazarıyla ilgili olarak kaynaklarda herhangi bir bilgi mevcut değildir. Hikayenin edebiyat araştırmacıları tarafından bilinmesinin yanı sıra, eserle ilgili bir araştırma yapılmamıştır.
Gurerü'l-Ahbar

Bugüne kadar Eski Anadolu Türkçesiyle ilgili pek çok eser incelenmis ve bu eserlerden hareketle dönemin dil ve gramer özellikleri tespit edilmeye çalısılmıstır. Biz de bu çalısmamızda, bugüne kadar yapılan diger çalısmalara bir katkısağlam ak amacıyla Gurerü'l-Ahbar isimli eseri incelemeyi uygun bulduk. nceledigimiz eser, 16. yüzyıla ait dini içerikli bir nasihatnamedir. Osmanlı Türkçesinin baslangıç döneminde yazılmıs olan eser, Süleymaniye Kütüphanesinin Ayasofya bölümünde 001970 demirbas numarasıyla kayıtlıdır. Tamamlanma tarihi 980 (1572) olarak belirtilen eserin yazarıyla ilgili herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Eserin Ahmet Seyhzade isimli bir kisi tarafından istinsahedildigi anlasılmaktadır. Çalısma; Yazım özellikleri, Gramer, Metin, Dizin ve Arkaik Kelimelerolmak üzere bes kısımdan olusmaktadır. Çalısmamıza öncelikle Gurerü'l-Ahbar isimli eserin yazı çevirimi yapılarakbaslanmıs, bunu gramer ve dizin kısmının hazırlanması takip etmistir. Yaptıgımız incelemeler sonucunda Gurerü'l-Ahbar isimli eserin, Eski Anadolu Türkçesinin karekteristik özelliklerini tasıdıgını ve sahip olduğu sözvarlıgı açısından zengin bir eser olduğunu söyleyebiliriz.
Ahmet Reşit Rey'in hayatı ve eserleri üzerine bir inceleme

Ahmet Reşit Rey, İstanbul'da doğmuş, eğitimine Çankırı'da başlamış, daha sonra İstanbul'da devam etmiştir- Mekteb-i Sultani' den 18 yaşında mezun olan Ahmet Reşit bir süre sonra Mabeyn katipliğine getirilmiştir. Bu sırada Servet-i Fünun ve Malumat dergilerinde şiir ve makaleleri yayımlanır. Birçok edebi tartışmaya katılır. Bu tartışmalardan rahatsız olan saray, bir süre sonra Ahmet Reşit Rey' i Manastır valiliğine gönderir. Manastır'da bir süre valilik yapan Ahmet Reşit, daha sonra Ankara valiliğine tayin edilir. Ankara'dan sonra Halep ve İzmir valiliklerinde bulunan Ahmet Reşit, Balkan Savaşı'ndan sonra, bir süre dahiliye nazırlığı yapar. Babıali Baskını adı verilen olaydan sonra yurt dışına çıkmaya mecbur edilir. Mısır'a giden Ahmet Reşit, oradan Avrupa'ya geçer. Avrupa'da bulunduğu sırada Mahmut Şevket Paşa'nın öldürülmesi olayına adı karıştığı için İstanbul'da gıyaben yargılanır ve idama mahkum edilir. İdam cezası yerine getirilemez. LDünya Savaşı'nın ardından barış görüşmeleri için Paris'e gönderilen Türk heyetine katılması istenir ve görüşmelere katılır. Görüşmelerden sonra altı yıllık bir ayrılığın ardından İstanbul'a geri döner. Bir süre padişahın gayr-i resmi danışmam olur. Sevr Antlaşması için gönderilen heyete dahil edilir. Fakat anlaşmayı imzalamaz ardından İstanbul'a geri döner ve bütün görevlerinden istifa ederek kendi köşesine çekilir. 1956 yılında vefat eder. Servet-i Fünun nesline dahil ettiğimiz Ahmet Reşit, eserlerinde 'sanat sanat içindir' anlayışına bağlı kalır. Şiirleri Servet-i Fünun şiirinin özelliklerini taşır. Ona göre şiir, tabiatta bulunan güzellikleri anlatmaktır. Şiirleri şekil bakımından kusursuz olsa da his bakımından kurudur. Çünkü o duygudan ziyade mantık adamıdır. Şiirleri kadar makaleleriyle de dikkati çeker Ahmet Reşit. Tenkidi şahsilikten çıkararak belirli kurallara bağlamaya çalışmıştır. Türk edebiyatım değerlendiren makalesinde Servet-i Fünun edebiyatını XDC. yüzyıl edebiyatı olarak görür. Bu tez Ahmet Resifin hayatı ve eserleri üzerine bir incelemedir. Ahmet Reşit'in edebi şahsiyeti incelenmiş ve değerlendirilmiş, siyasi kişiliğine değinilmemiştir. Ahmet Reşit'in eserleri incelenirken genellikle asıl kaynaklara gidilmiş, bu kaynaklar dışındaki eserler tereddütle karşılandığı için ayrıca belirtilmiştir.
Dolab dergisinin çeviri yazısı ve edebiyatla ilgili metinlerin incelenmesi

Dolab dergisi, on dokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatını yansıtması açısından önemli bir dergidir. Dergicilik teriminin henüz oluştuğu bu yüzyılda, ilk süreli yayınlardan olan Dolab dergisi dönemin edebi zenginliği, sosyal ve siyasi yapısı hakkında bilgiler içerir. Tanzimat dönemi için önemli sayılabilecek şair ve yazarların eserlerini içeren derginin Türk edebiyat tarihi içerisindeki yeri tartışılmazdır. Bu çalışmada, Hicri 1290- 1291 (Miladi 1873 -1874) yıllarında yayımlanan Dolab dergisinin yayımlanmış tüm sayılarının günümüz harflerine aktarımının yapılması ve dergide yer alan edebi metinlerin tespit edilip sınıflandırılarak hem içerik hem de şekil olarak incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın sonucunda, Türk edebiyatına çeviri yazı ve inceleme alanında zenginlik kazandırılmış olacaktır. Aynı zamanda on dokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatı hakkında bilgiler elde edilecektir. Çalışmanın giriş bölümünde, on dokuzuncu yüzyıldaki Osmanlı Devleti'nde etkinlik gösteren süreli yayınlar tanıtılmıştır. Bu bölümde aynı zamanda çalışmanın konusundan, öneminden, amacından ve yönetimden bahsedilerek derginin bölümleri hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde, Dolab dergisinin birinci sayısından on sekizinci sayısına kadar olan tüm sayılarının çeviri yazısı yapılmıştır. İkinci bölümde, Dolab dergisi ile derginin yazar ve şair kadrosu tanıtılmıştır. Bu bölümde, son olarak dergideki edebi yazılar tespit edilerek türlerine göre sekiz türe ayrılmıştır. Sınıflandırılan bu metinler, her türde ayrıca konu olarak sınıflandırılarak hem içerik hem şekil yönünden değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda, dönemin edebiyatla ilgili alanlar başta olmak üzere siyasi, sosyal, eğitim alanlarındaki durumu ortaya konmuştur. Aynı zamanda Dolab dergisinin Klasik edebiyatla olan ilişkisi hakkında ve yazar ve şairlerin Türk edebiyatı ve dili hakkındaki görüşlerinden o dönem hakkında bilgiler elde edilmiştir. Sonuç bölümünde Dolab dergisi ve dönem hakkında daha önce yapılan inceleme ve tespitlerden yola çıkarak genel değerlendirmeler yapılmıştır.
Nedİm dİvanı'nın dil özellikleri

Yüzyıllar boyunca süregelen Türk edebiyatı birçok ünlü şair ve yazar yetiştirmiştir. Bu şairler ve yazarlar da bazıları dili etkili kullanması, eserlerindeki tasvirlerle okuyucunun ruhuna dokunarak yaşadıkları dönemdeki diğer şairlerden ve yazarlardan sıyrılmış adını günümüze kadar duyurmayı başarabilmiştir. Bu şair ve yazarlardan birisi de gerek şiirlerinde kullandığı akıcı ve özgün diliyle gerekse de günlük hayatın içinden seçtiği canlı tasvirlerle, bağlı olduğu divan edebiyatı geleneğinin kalıplarından sıyrılarak kendi üslubunu oluşturmuş olan Nedim'dir.18. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde yaşamış olan Nedim'in şiirleri, yaşadığı çağdaki birçok şairin şiirlerinden daha sadedir. Türkçe kelimeler kullanmaya özen gösteren şair, halkın kullandığı kelimeleri şiirlerinde sıkça işlemiştir. Yapılan bu çalışma Nedim Divanı'ndan yola çıkarak 18. yüzyıl Osmanlı Türkçesinin ses ve şekil bilgisi hakkında bilgiler içermektedir. Söz konusu eserde incelemeler yaparken 'Ölçünlü Dil' deki kullanımlara yer verilmiştir. Ayrıca metin içerisinde ilgili görülen yerlerde eklerin Eski Türkçedeki, Karahanlı Türkçesindeki, Harezm Türkçesindeki ve Eski Anadolu Türkçesindeki durumlarına da yer verilmiştir. Eserinde Türkçeye ve Türkçe şiirler yazmaya özen gösteren şairin dili, Arapça ve Farsçanın hakimiyeti altında kalan Türkçenin 18. yüzyıldaki değişimi ve gelişimi hakkında bilgiler içermektedir.
Tokat ve Diviriği kaynaklı cönkler

ve içerisinde 371 şiir vardır. 336 şiirin söyleyeni bellidir, 35 şiir anonimdir. Cönkler, Tokat ve Sivas-Divriği yörelerine aittir. Şiirler 1802- 1928 yılları arasında tutulmuştur. İçerisinde Düvazimam, Redif Destanı, Geyik Destanı, Dualar, maniler, Evlilerin Halleri başlıklı yazılar bulunmaktadır. Şiirler önce Arapça'dan Türkçe'ye çevrildi. Sonra mahlası belli olanlar ve olmayanlar olarak ikiye ayrıldı. Mahlası belli şiirler kendi aralarında tasnif edildi. Sonra ayaklarına göre sıralandı. Anonim olanlar da önce konularına sonra ayaklarına göre alfabetik olarak tasnif edildi. Şiirlerin her birine bir numara verildi. Sayfanın sol tarafındaki numaralar, cönklerin sayısını, sağ alt köşesindeki numaralar sayfalarım göstermektedir. Şiirler hece ölçüsüyle yazılmıştır. Aruz ölçüsüyle yazılmış çok az şiir mevcuttur. Siklerin okunamayan kısımları boş bırakıldı... İmlaları bozuk olan kelimeler düzeltildi. Dizelerdeki fazla heceler çıkarılıp, ölçüye uyduruldu. Şiir incelemelerinden sonra sözlük ve dizin çalışmasına geçildi.
Zülfü Livaneli anlatılarında yapı ve izlek

Çağdaş yazınımızın adından sıklıkla söz ettiren yazarlarından olan Zülfü Livaneli'nin yapıtları, kişiliğini ve dünya görüşünü gözler önüne seren anlatı dünyası 1980 sonrası Türk romancılığının göstergesi niteliğindedir. Sanatkarın; deneme, hikaye, roman, anı, senaryo türünde toplam 17 eseri bulunmaktadır. Çalışmada, yazarın yaşam hikayesinden başlanılarak anlatıları üzerinde yapısall inceleme yapıldı. Anlatılar; kimlik, olay örgüsü, kişiler dünyası, zaman ve mekan başlıkları altında incelendi. Çalışmanın ikinci kısmında ise Zülfü Livaneli'nin sanat ve toplum merkezi çerçevesinde kendi bakış açısı yorumlanarak eserlerinde arka planındaki izleksel kurguya yer verildi. Eserler 10 ana izlek başlık altında ele alındı. Sanatkar, çocukluğundan beri ilgi duyduğu, yaşamının kaynağı olan müziğin notalarını, harfler olarak anlatılarına aktarır. Sözcükler ve dizgeler, onun okuyucuya, dinleyiciye, izleyiciye iletmek istediği mesajları içerir. Yazarın, çeşitli, türlerden oluşan geniş anlatı yelpazesinde, anı ve denemelerinde ele aldığı konulara değinilip, roman ve hikayeleri bilimsel açıdan değerlendirildi.
Türk saz şiirinde yergi, ironi ve mizah

Halk şiiri ve onun bir bölümünü oluşturan saz şiiri, Türk halkının hayata bakışını, olay ve olguları değerlendirişini, inancını, duygu ve düşünce yapısını, kısacası bir bütün olarak kendisini yansıtan önemli bir kültür hazinesidir. Bu bağlamda saz şiirinin kökeni, tarihi süreç içindeki gelişimi ve halk edebiyatındaki yeri incelenerek halk kültürünün geçmişşten günümüze akseden yönleri tespit edilmektedir. Saz şiiri şekil, muhteva ve estetik ögeleri bakımından değerlendirildiği gibi ayrıca anlamsal katmanının tamamlayıcısı olarak yergi, ironi ve mizah bakımından da irdelenmektedir. Her üç kavramın birbiriyle örtüşen ve birbirinden ayrılan yönleri ortaya çıkarılarak sınırlarının belirginleştirilmesi sağlanmaktadır. Ayrıca bunlarla yakın bir bağı olan benzer kavramlar, farklı bağlamlardaki kullanım özelliklerini yansıtan somut örnekler aracılığıyla ele alınmakta ve terminolojik bir çerçevede incelenmektedir. Çalışmamızda geçmişşten günümüze kadar farklı dönem ve ortamlar dahilinde saz şiirinin zengin yergi örnekleri, ustaca ironik söylemler ve keskin bir zekanın yansıması olan mizahi unsurları incelenip Türk halk kültürü için taşıdıkları önem tespit edilmektedir. Ferdi, içtimai ve siyasi konular başta olmak üzere inanç, gelenek, aile, ekonomi, tabiat gibi dikkat çeken konular yergi, ironi ve mizah bakımından kayda değer bilgiler sunduğu için bilimsel bir çerçevede değerlendirilmektedir. Saz şiiri aracılığıyla halkın hayatı ve dünyayı algılayış biçimini aksettiren unsurlar; sosyal hayat, din-ahlak, siyaset, yönetim, bürokrasi, ekonomi, aile, kişiler, sevgili, felek, doğa, hayvanlar, ayrılık ve ölüm gibi konular çalışmamızın kapsamı içindedir. Söz konusu başlıklar dahilinde belirlenen ögeler aracılığıyla Türk halkının geçmişş dönemlerden beri şiir dünyasına akseden değerleri göz önüne serilerek günümüz dünyasıyla örtüşen ve ondan ayrılan yönlerini görmek mümkün olabilmektedir. Yergi, ironi ve mizah bağlamında değerlendirilen saz şiiri, içinden çıktığı toplumun zamana akseden gerçekliğini ve kültürel özelliklerini göstermesi bakımından ayrıca önem arz ettiği için bu çalışma içinde değerlendirilmektedir.
Varlık dergisinin ilk 150 sayısındaki edebiyat yazılarının sınıflandırılması

YÜKSEK LİSANS TEZ OZU VARLIK DERGİSİNİN İLK 150 SAYISINDAKİ EDEBİYAT YAZILARININ SINIFLANDIRILMASI Serap Cavkaytar Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temmuz, 2001 Danışman Yard. Doç. Dr. Muharrem Dayanç Bir ülkenin sanatsal ve kültürel alam incelenirken dergi ve gazeteler en önemli malzemelerdendir. Çünkü buralarda ele alman konular ülkedeki kültürel ve sanatsal durumun da yansımalarıdır. Dergi ve gazeteler bazı zamanlarda da bir yol göstericidirler. Yayın hayatına 15 Temmuz 1933'te Ankara'da başlayan Varlık dergisi, 1933 'ten günümüze kadar kesintisiz ulaşan tek dergidir. Bu çalışmaya konu olan derginin ilk 150 sayısı fişleme metodu kullanılarak konulara göre sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırma sonucu dergideki edebiyat yazılan on iki ana başlık altında incelenmiştir. Bu bölümlerde, Türk edebiyatına yön veren edebiyat tartışmaları, dönemin edebiyatçılarının edebiyata, şiire, romana, hikayeye, tiyatro ve eleştiriye yaklaşımları ile Türk edebiyatının bugünlere gelmesinde büyük rolü olan çeviri çalışmaları ve Türkçenin sadeleşme seyri ele alınmıştır. Ayrıca dergide büyük bir yer tutan şiir, hikaye, piyes gibi edebi örneklerin de çalışmanın sınırlı olması nedeniyle sadece kimlikleri belirlenmiştir. Dergide tahlil edilen edebi kişi ve eserler ile tanıtılan kitaplar da bir bölümde ele alınmıştır. Bu çalışma ile Varlık dergisinin incelemeye konu olan 1-150 sayılarının çıktığı 1933 Temmuz 'undan 1939 Ekim'ine kadarki sürede Türk edebiyatının içinde bulunduğu durumun dergideki yansımaları saptanmıştır. Ancak bu saptama sadece Varlık dergisi ve ilk 150 sayısı ile sınırlandırılmıştır.
14. yüzyıla ait bir Kısas-ı Enbiya'nın bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü

Arap ve Fars edebiyatının ardından Türk edebiyatında da örnekleri görülenKısasü'l Enbiya, geleneksel İslam edebiyatında pek çok örneği olan bir peygamberlertarihidir. Peygamberlerin menkıbevi hayatlarının anlatıldığı bu türdeki eserler, her dönemde özellikle İslami kesimden geniş bir okuyucu kitlesi tarafından zevkleokunmuştur. Bu çalışmanın konusu olan 14. Yüzyıla Ait Bir Kısas-ı Enbiya adlı eser, Eski Anadolu Türkçesinin en hacimli metinlerinden biridir. etin, dönemin söz varlığının ortaya konulması açısından önem taşımaktadır. Bu çalışmada adı geçen eserin söz varlığının incelenmesinin ardından metnin bağlamlı ve işlevsel sözlüğü hazırlanmıştır. Eserde yer alan sözcükler ve söz grupları, metin içerisinde kazandığı bağlamsalanlama bağlı kalınarak eş zamanlı yöntem uygulanarak anlamlandırılmıştır. Bağlamlı Dizin ve İşlevsel özlük çalışmaları, sözcüklerin sözlük anlamlarının yanında, metin içerisinde kazanmış oldukları yeni anlamlara da yer vererek alan araştırmacılarına çok yönlü b r bakış açısı kazandırma amacıyla hazırlanmaktadır. Bu tez çalışmasında, metni oluşturan her bir kelimenin sözlük anlamlarının yanında, metin içerisinde kazandığı farklı anlamların da ne kadar önemli olduğu ortaya çıkmıştır. Bu çalışmanın 14. yüzyılda Eski Anadolu Türkçesi söz varlığının ortaya konulmasına katkıda bulunarak Türk dili alanında yapılacak çalışmalara kaynaklık edeceği düşünülmektedir.