Japon halk mimarisinde köy evi

Bu çalışmada, Japon Kültürü'nün temel ögelerinin doğup geliştiği Japon köy evi olan minkayı ve onun etrafındaki gündelik yaşamı, mimari özellikleri ve örnekleriyle birlikte ele almak, halk mimarisi ve mimarlık tarihi açısından önemini ortaya koymak, yapılan koruma ve yeniden değerlendirme çalışmalarını incelemek amaçlanmıştır. Dolayısıyla bu araştırmada, Japon köy evlerinin tarihi ve coğrafi gelişim süreci, çeşitleri, mimari, dini, kültürel özellikleri işlenerek, korunması ve modern dönemde sosyal hayata yeniden kazandırılması konusunda yapılan çalışmalar ele alınmıştır. Literatür taramasında, Japon köy evi konusunda Japonya'da yapılan araştırmalar, Japonya kültürü ve mimarisi hakkında Türkiye'de yapılan çalışmalar incelenmiştir. Alan araştırmasında, her şeyden önce on altı yıllık Japonya yaşamı ve bu süre içerisinde Tokyo Üniversitesi, Mimarlık ve Mühendislik Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Ana Bilim Dalı'nda tamamladığım yüksek lisans çalışması ve akabinde devam ettiğim doktora çalışması ile, bu sırada gözlemlediğim ve incelediğim mimari yapılar, Japonya Mimarisi hakkındaki bilgi ve tecrübelerimin temelini oluşturmuştur. Bu çalışmada örnek olarak ele alınan yapılar yerinde incelenmiş, incelemede aynı sıra ve usul esas alınmış, yapıların; yapım tarihi, plan tipi, yapı malzemeleri, tasarımda kullanılan teknikleri, yapı elemanları ayrıntılı olarak tanımlanmıştır. Ayrıntılı tanım yapılırken örnek yapıların planları çizilmiş ve fotoğrafları çekilmiştir.'Minka' kelimesinin birinci hecesi olan 'Min' halk, 'Ka' da mesken demektir. Dolayısıyla, kelime anlamı itibarıyla 'minka', 'sıradan halkın yaşadığı mesken' i ifade etmektedir. Bu sıradan halktan kasıt, daha çok kırsal kesimde yaşayıp, tarımla veya ormancılıkla, balıkçılıkla veya ticaretle uğraşan halktır. Coğrafi konumuna göre bu uğraşların hepsi ile ilgileniyor da olabilir. İşte bu insanların meskenlerinin genel adı 'minka''dır. Yani, minkalar, doğa ile iç içe yaşayan insanların meskenleri ve iş alanları olduğu için, içerisinde bulunulan doğa şartları, doğal malzemeler ve hayatı sürdürmek için edinilen mesleğe göre şekil aldığından yerine ve yöresine göre çok çeşitlilik göstermektedir. Dolayısıyla mimarı da mühendisi de çoğunlukla orada oturan insanlar veya o yörede bu işi uğraş alanı edinmiş ismi bilinmeyen marangoz ve ustalardır. Ancak yine de minkaları farklı açılardan değişik sınıflamalarla ele almak mümkündür. Biz bu çalışmada minkaları, ikamet edenlerin uğraş alanlarına göre, oda planı ve plan tiplerine göre, çatı örtü malzemesine göre ve Japonya'nın sekiz coğrafi bölgesine göre olmak üzere dört ana başlık altında ele alarak inceledik. Minkalarda binanın yapı malzemelerinin hemen hepsi mevcut şekliyle yaşayanların gözleri önündedir. Ana iskelet malzemesi ahşaptır. Ahşabın yanında, toprak, taş, kum ve çakıl, kamış, saz ve ağaç kabukları, kiremit, kağıt ve cila minkanın geleneksel yapı malzemeleridir. Minka kurulumunda malzemelerin birbiriyle ilişkilendirilmesinde genel olarak bağlama ve geçme teknikleri kullanılmıştır. Ahşap olarak kurulan gövde iskeletinde kolon ve kirişlerde metal çivi kullanılmamış, geçme tekniği uygulanmıştır. Çatı iskeletinde de genel olarak hem iskelet bileşenleri ve hem de iskeletin bitkisel malzeme olan çatı örtüsü yine bitkisel ipler ile birbirine bağlanmıştır. Kolon veya sütun gibi taşıyıcı unsurların toprak zemin ile temas noktalarında, ara malzeme olarak temel taşları kullanılmıştır. Ahşap ve bitkisel yapı unsurlarının dayanıklılığını artırmak için ya cila kullanılmış veya genellikle oturma odasında bulunan ısınma ocaklarına baca yapılmayarak çıkan dumanın gövde ve çatı iskeletinin tamamına ulaşmasına olanak verilip, bu malzemelerin islenmesi sağlanarak rutubete ve böceklenmeye karşı dumanın doğal koruyucu olması sağlanmıştır. Aynı amaçla minkalarda genel olarak oda bölümlenmelerinde sabit duvarlar yerine hareketli sürgülü kapılar tercih edilmiş, yine odalarda tavan da kullanılmamıştır. Japon köy evlerinin korunması ve modern dönemde sosyal hayata yeniden kazandırılması konusunda merkezi ve yerel hükümet düzeyinde yapılan çalışmalar, tarih ve kültür mirası tescili, restorasyon ve rekonstrüksiyon, minkaların orijinal yerinde veya taşınıp yeniden kurularak oluşturulan açık hava müzesi kurulması şeklinde olmuştur. Sivil toplum kuruluşları da hükümetler düzeyinde yapılan çalışmalara kaynak sağlama ve mali katkıda bulunma şeklinde gerçekleşmiştir. Bu çalışma ile Japonya'da geleneksel köy evlerinin üç şekilde modern yaşam içerisinde varlıklarını sürdürmekte oldukları tespit edilmiştir. Bunlardan birincisi, bünyelerine teknoloji ve malzeme gelişimine paralel olarak yeni malzemeler ilave ederek, yani bitkisel çatı örtüsü yerine kiremit veya metal malzemenin girmesi gibi, varlıklarını bulundukları mekanda sürdürmeleri şeklidir. İkincisi, doğal ortamında, gerekli restorasyon ve rekonstrüksiyon çalışmaları ile, fonksiyonel farlılıklarla birlikte modern yaşama katılarak, yani, kanalizasyon, elektrifikasyon ve diğer altyapı ilaveleri ile köy evi, iç turizmin ihtiyaçlarını karşılayan müze, kafe veya restoran olarak varlıklarını sürdürmeleri şeklidir. Üçüncüsü, doğal ortamından alınarak ve aslına uygun şekilde büyükşehir merkezleri veya yakınlarında, büyükşehir insanlarının, araştırmacıların ve turistlerin istifade ettikleri açık hava müzeleri veya eko müzeler olarak varlıklarını devam ettirme şeklidir. Sonuç olarak, minkaları dünyanın sanayi ve teknolojik olarak en gelişmiş ülkelerinden bir tanesi olan Japonya'da geleneksel sivil mimarinin temel yapısı olarak niteleyebiliriz. Minkalar, dikey mimari ve onu mümkün kılan çevreye zararlı beton, demir, çelik gibi yapı malzemeleri ve yine bu dikey mimarinin sonucu olan kalabalık ve stresli toplum bireylerine, doğa ile barış içerisinde insan yaşam alanları oluşturmanın mümkün olduğunu hatırlatmakta, bu açıdan değişik boyutlarda daha fazla ilgi ve incelemeyi hak etmektedirler.