Çekte zamanaşımı ve özellikle icra iflas takip prosedürlerine etkisi

Zamanaşımı usul hukuku kuralları çerçevesinde borçlu tarafından ileri sürüldüğünde alacaklının alacağına kavuşmasını engelleyen bir defidir. Çeklerde zamanaşımı süresi TK 726. maddesi gereği altı aydır. Bu çalışmanın konusunu çeklerde altı ay olan zamanaşımı süresi, ve özellikle oldukça kısa olarak nitelenebilecek bu sürenin çeke dayalı icra iflas takip prosedürleri içinde ortaya çıkardığı sorunlar oluşturmaktadır. Bu kapsamda ilk olarak zamanaşımı ve çek kavramları üzerinde kısaca durulmuştur. Daha sonra altı aylık zamanaşımı süresinin işlemeye başlayacağı tarihin belirlenmesinde önem taşıyan ibraz müddetleri TK 708. maddesindeki düzenleme içerisinde ve bu hükme dair tartışmalara değinilerek ele alınmıştır. Zamanaşımı süresinin çekte bu denli kısa oluşu süreyi kesen ve durduran nedenlere özel bir önem kazandırmıştır. Bu kapsamda kambiyo senetlerinde ve bir kambiyo senedi olan çekte zamanaşımı süresini kesen nedenler(TK m. 662 )tek tek ve ayrıntılı olarak incelenmiştir. Diğer yandan altı aylık süre alacaklının altı ayı geçmeden borçlusu aleyhine TK 662. maddesinde sayılan yollardan birisiyle harekete geçerek zamanaşımı süresini kesmesini ve icra takibine giriştiği hallerde de dosyayı altı aydan fazla işlemsiz bırakmamaya özen göstermesini gerektirir. Zira bir alacağın icra takibine konu olduktan ve özellikle takip kesinleştikten sonra zamanaşımına uğraması pek karşılaşılan bir durum olmamakla birlikte, çekteki kısa zamanaşımı süresi nedeniyle anılan duruma en çok çeke dayalı icra takiplerinde rastlanması mümkündür. Bu bağlamda çeke dayalı kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla ve genel haciz yoluyla icra takibinin kesinleşmeden önce ve sonra zamanaşımına uğraması ve sonuçları da ayrıntılı olarak incelenmiştir. Kambiyo senetlerine ve bir kambiyo senedi olan çeke dayalı icra takibinin kesinleşmesinden sonra zamanaşımına uğraması halinde doğacak hukuki sonuçlar özel bir hükümle düzenlenmemiştir. Bu nedenle takibin kesinleşmesinden sonra zamanaşımına uğraması halinde doğacak hukuki sonuçlar genel haciz yoluyla takibe ilişkin İİK 71. maddesine ve o maddenin yollama yaptığı ilamların zamanaşımına uğramasını düzenleyen İİK 33/a maddesine tabi olacaktır. Ancak bu hükümlerin kambiyo senetlerinde zamanaşımını ve özellikle sürenin kesilmesini düzenleyen hükümlerle çok da uyumlu olmadığı ve kambiyo senetlerine ve bu arada çeke dayalı icra takiplerinde zamanaşımı itirazının ve sonuçlarının İcra İflas Kanunumuzda ayrı ve özel bir hükümle düzenlenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Çek hamili borçlusu iflasa tabi kimselerden olmak kaydıyla müracaat hakkını iflas yollarıyla takip yaparak kullanabilir. Son bölümde iflas takipleri açısından çekte zamanaşımı ele alınmıştır. Bu durumda da zamanaşımı süresi iflas takip talebi ve onu izleyen muamele olan ödeme emri tebliğiyle kesilecektir. İflas davasının ödeme emri tebliğinden itibaren bir yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılması gerektiği düzenlendiği halde burada da bu davanın bir yıl içinde fakat ödeme emri tebliğinden itibaren altı aydan sonra açılması halinde iflas davasında, borçlu tarafından - takibe itiraz edilmiş veya edilmemiş olsun-, zamanaşımı definin ileri sürülebileceği tespiti yapılmıştır. Yine bu bölümde ele alınan iflasın ertelenmesi kararının çekte zamanaşımı süresine etkileri mevcut icra takipleri ve henüz takibe konu olmamış çekler bakımından incelenmiştir. Son olarak alacağın iflas masasına bildirilmesi çekte zamanaşımını kesen nedenlerden biri olduğundan, zamanaşımı defiyle karşılaşmak istemeyen alacaklının, tasfiyenin ilanından itibaren, iflas kararından önce sürenin bir bölümü işlemişse kalan süre içinde, eğer süre işlemeye başlamamışsa altı aylık zamanaşımı süresi içinde alacağı iflas masasına bildirmesi gerekir.