Kıbrıs ağzı ve Türkiye Türkçesi dil özelliklerinin karşılaştırılması

Akdeniz'in küçük bir yıldızı; Kıbrıs Adası. Tarih boyunca stratejik bir önem taşıyan ve bu bakımdan da birçok ülkenin dikkatini çeken minik bir ada. Osmanlı imparatorluğu'nun burada üzerindeki egemenliği Kıbrıs halkı üzerinde kalıcı izler bırakmıştır. Fakat ne yazık ki Türk kültürü ve güzelim Türkçemiz çeşitli etnik nedenlerden dolayı arı bir dil olmaktan uzaklaşmış ve farklı bir ağız özelliğini ortaya çıkarmıştır. 'Kıbrıs Ağzı ve Türkiye Türkçesi'nin Dil Özelliklerinin Karşılaştırılması' adı altında hazırlanan bu çalışma 6 bölümden oluşmaktadır. Her bölüm içerdiği özellikler bakımından aşağıdaki gibidir. I. BÖLÜM Bu bölümde Kıbrıs sözcüğünün kaynağı, coğrafi durumu, stratejik önemi, Osmanlıların adaya yerleşmesi, adada yaşayan Türklerin ve Rumlar'ın kökeni, adanın İngiliz egemenliğine girişi ve diğer toplumlarla Kıbrıs Türkleri arasındaki dil-kültür ilişkisine yer verilmiştir. Tarihi bir gelişim izleyen bu bölümde kültür konusuna da değinilmiştir. Bir toplumun özünü ve tarihi birikimini oluşturan kültürle; yine toplumların kalbini oluşturan dil incelenmiş ve dil-kültür etkileşimi dile getirilmiştir. II. BÖLÜM Bu bölüm tanımlardan oluşmaktadır. Dil, Türkiye Türkçesi, Türkçe'nin lehçeleri, şive, ağız yanında, bu çalışmanın konusunu oluşturan Kıbrıs Ağzı konusunda tanımlayıcı bilgiler verilmiştir. 129 Dilsiz bir toplum, ruhsuz bir insana benzer. Her toplumun kendi kültürünün özelliklerini yansıtan bir dili vardır. Zaman, dili hem olumlu hem de olumsuz yönde etkileyen önemli bir etkendir. İşte zamanla dilde meydana gelen bu değişiklikler şive, ağız ve lehçelerin oluşmasını sağlamaktadır. Kıbrıs Ağzı da tıpkı Türkiye'nin kuzeyinde kullanılan Karadeniz Ağzı gibi İstanbul Türkçesi'nden sadece söyleyişte farklılıklar göstermektedir. III. BÖLÜM Bu bölümde Kıbrıs Ağzı ile Türkiye Türkçesi arasındaki ses bilgisel özellikler bir bütün halinde incelenmiştir. Alfabemizi oluşturan ünlü ve ünsüz sesler çeşitli dil kuralları adı altında örneklerle verilmiştir. Ayrıca bu bölümde Kıbrıs Ağzı'na ait ses bilgisel özellikler gösterilirken Türkiye Türkçesi'yle de bir karşılaştırma yapılmış bulunmaktadır. IV. BÖLÜM Bu bölümde sözcük türlerinde görülen farklılıklar üzerinde durulmaktadır. 'ile' bağlacı ve 'ile' edatı arasındaki farklılıklar örnek cümleler üzerinde Türkiye Türkçesi'yle karşılaştırmalı bir şekilde verilmiştir. Büyük Ünlü Uyumu Kuralı'na uymayan 'ile' sözcüğü, Kıbrıs Ağzı'nda farklı biçimlerde bu uyuma uymaktadır. Yine bu bölümde 'ken' ulacı da örnek cümlelerle Türkiye Türkçesi'yle karşılaştırmalı bir biçimde gösterilmiştir. V. BÖLÜM Bu bölüm Kıbrıs Ağzı'na İngilizce'den ve Rumca' dan geçen sözcüklerle Kıbrıs Ağzı'nda kullanılan bazı sözcüklerin Türkiye Türkçesi'yle karşılaştırmalı bir biçimde incelendiği bölümdür. 130 Dildeki etkileşimlere de yer verilen bu bölümde İngilizce'nin ve Rumca'nın Kıbrıs Ağzı'na etkisi örnek sözcüklerle verilmeye çalışılmıştır. Kıbrıs Ağzı'nın ses bilgisel dil özelliklerini taşıyan bazı sözcüklerin de Türkiye Türkçesi'ndeki karşılıkları örnek sözcükler üzerinde gösterilmiştir. VI. BÖLÜM Bu bölümde Kıbrıs Ağzı ile Türkiye Türkçesi arasındaki farklılıklar ses bilgisel özellikler yazılı ve sözlü edebiyatımızdan örneklemelerle gösterilmiştir. Sözlü edebiyatımızın bir ürünü olan maniler halk arasında yaşamaktadır. İşte ağızdan ağıza gelerek söylenen ve ilk söyleyeni belli olmayan, halka mal olmuş bu manilerin Kıbrıs Ağzı'ndaki varlıkları Türkiye Türkçesi'yle karşılaştırmalı olarak bu bölümde ele alınmaktadır. Yazılı edebiyatımızda ağız özellikleri ise 'tiyatro' edebi üzerinde gösterilmiştir. Kıbrıslı araştırmacı yazar Özden Selenge'ye ait olan 'Ağustos Böceklerini Unutma' adlı tiyatro eseri Kıbrıs Ağzı'nın ses bilgisel özelliklerini en iyi biçimde okuyucuya aktaran eserlerimizden biridir. Kıbrıs Ağzı ve Türkiye Türkçesi bir anneyle çocuk gibidir. Burada etkileyen durumunda olan Türkiye Türkçesi anneyi, etkilenen durumunda olan Kıbrıs Ağzı da bir çocuğu simgelemektedir. Bu nedenle ne Türkiye Türkçesi Kıbrıs Ağzı'ndan ne de Kıbrıs Ağzı Türkiye Türkçesi'nden ayrılamaz. Toplumların kültürünü yansıtan bir ayna olan dil gibi, Kıbrıs Ağzı da Kıbrıs halkının kültürünü ve tarihini yansıtmaktadır. Bu çalışma Kıbrıs Ağzı ve Türkiye Türkçesi dil özelliklerini karşılaştırmalı bir biçimde sözcük, cümle ve sözlü-yazılı edebiyat ürünleri üzerinde incelemektedir. Sonuç olarak denilebilir ki dil-kültür ilişkileri toplumların kültür, yaşantı ve konuşma biçimlerini etkileyen ve yön veren önemli bir etkileşim kaynağıdır. 131