Küresel vergi rekabeti sorunsalı ve ulusal vergi politikaları: Türkiye değerlendirmesi

T. C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜMALİYE ANABİLİM DALIDOKTORA TEZİKÜRESEL VERGİ REKABETİ SORUNSALIveULUSAL VERGİ POLİTİKALARI:TÜRKİYE DEĞERLENDİRMESİÖzgür SARAÇDanışmanProf. Dr. Fevzi DEVRİMİzmir - 2006 ÖzetTarihsel süreç incelendiğinde, dünya ekonomisinin ve toplumsal hayatın kendiniyenilediği ve bazı durumlarda kesintiye uğrasa da sürekli bir gelişim sergilediği görülmektedir. Gelişim sürecinde bazen buhar gücünün icadıyla, bazen yenicoğrafyaların keşfiyle, bazen alternatif bir düşünce sisteminin uygulanmasıyla, bazensebu uygulamaların terk edilmesiyle genel karakteristik özellikleri değişime uğratankırılma noktaları oluşmakta ve değişimi betimleyen yeni adlandırmalar kullanılmaktadır. Tarihsel bir geçmişşi olmakla birlikte, esas itibariyle 1980'lerde ortaya çıkan ve küreselleşme denilen olgu da bu adlandırmalardan biridir ve küreselleşme sahip olduğu dinamikler doğrultusunda toplumsal hayatı ciddi dönüşümlere uğratmaktadır. Küreselleşmenin toplumsal hayat üzerinde meydana getirdiği dönüşümlerin en öncelikli etkileri ekonomik alanda kendini göstermekte ve ekonomik alan tehdit ve fırsatların bir arada bulunduğu bir ortam haline gelmektedir. İktisadi rasyonaliteçerçevesinde, süreçte yer alan aktörler, sahip oldukları donanımları kullanarak söz konusu tehditleri bertaraf etme ve fırsatları değerlendirme yönünde etkili olan stratejilerizlemektedir. Aktörlerin izlediği bu türden stratejiler ise, birbirleri üzerine etkileroluşturmakta ve çözüm arayışlarının aciliyet kazandığı yeni sorunlar oluşturmaktadır. Bu sorunlardan biri de, adeta ulus devletlerin sunduğu hizmetlerin temel finansman aracı olması yönüyle varlık nedeni sayılan vergilendirme alanında baş göstermektedir. Küreselleşme sürecinde oluşan vergi sorunları her şeyden önce küreselkarakterlidir. Çünkü sürecin meydana getirdiği karşılıklı bağımlılık ilişkileri yaşanan sorunların etkilerini coğrafi sınır tanımaksızın genişletmektedir. Ayrıca sürecin temel dinamikleri arasında yer alan teknolojik ilerlemeler de, mevcut sorunların zaman içindeçeşitlenmesine ve birbirlerini yeniden üretir hale gelmelerine neden olabilmektedir. Küresel karakterli vergi sorunları içinde vergi rekabeti kanaatimizce özel bir konuma sahiptir. Çünkü vergi rekabeti teorisi iktisadi açısından rekabet halindekikamusal hizmet sağlayıcıların keyfi uygulamaları terk edeceği ve bu sayede verimlilik artışı sağlanacağı yönünde bulgular içermektedir. Ayrıca OECD ve Avrupa Birliği bünyesinde konuya özel bir önem verilmesi ve sağlam argümanlara dayanmaksızınengellenme girişimlerine başlanmış olması da, vergi rekabetini ayrıcalıklı bir konumuna getirmektedir. Oysa vergi rekabeti, hakim ideolojinin rekabete yüklediği işlevler üzerinden değerlendirildiğinde kolayca meşrulaştırılabilmektedir. İşte bu noktada çalışmanın hedef aldığı temel sorunsal, vergi rekabetiningelişmekte olan ülkeler açısından etkili bir kalkınma stratejisi olabilme potansiyelitaşıyıp taşımadığıdır. Vergi rekabetinde hedef alınan değişkenlerden olan doğrudan yabancı yatırımların gelişmiş ülkeler orijinli olması ve bu ülkelerde izlenen refah devleti uygulamalarının oluşturduğu bütçe baskısı, bu yönlü bir sorgulamayı haklı göstermiş ve vergi rekabetinde gelişmekte olan ülke özelliği taşıyan Türkiye'nin vergilendirme alanında ne türden stratejilere yönelebileceği doğrultusunda öneriler geliştirilmiştir. ii