Kovara Haware u bandora we ya li ser zimane Kurdİ

Kürt basın tarihinin en önemli yayın organlarından biri de Hawar dergisidir. Bu derginin Kürt dili ve edebiyatı üzerindeki etkisi, Kürt dili ve yazınında her yönüyle kendisini hissettirmektedir. 'Hawar' Kürtçede 'çağrı', 'imdat' veya 'çığlık' anlamlarında kullanılmaktadır. Öyle anlaşılıyor ki Hawar, o dönem içerisinde Kürtçenin sahiplenilmesi için sesini duyurmaya çalışan bir 'imdat' bir 'çığlık' olmak gayesindedir. Bu dergi Celadet Ali Bedirhan tarafından Suriye'nin başkenti Şam'da, 1932 yılından 1943'e kadar toplam 57 sayı yayınlanmış olup; derginin tüm sayıları Fırat Ceweri'nin editörlüğünde, Nudem Yayınları tarafından 1998 yılında İsveç'in başkenti Stockholm'da 2 cilt halinde tekrar basılmıştır. Hawar dergisi Kürtçe-Latin harfleriyle basılan ve yayınlanan ilk Kürtçe dergi ve aynı zamanda ilk yayın olarak bilinir. Bu dergi 15 Mayıs 1932 yılında Şam'da yayın hayatına başlamış, belli dönemlerde duraklamasına rağmen 1943 yılına kadar yayın hayatını sürdürmüştür. 15 günde bir çıkan derginin, bu tarih aralığında toplam 57 sayısı okurlarıyla buluşmuştur. Dil, edebiyat ve kültürel içerikli bir yayın politikası olan dergi, bazen aktüel ve toplumsal yazılara da yer vermiş; fakat yayın politikası gereği siyasetten uzak durmuştur. Derginin amacını ve yayın politikasını derginin sahibi ve Genel Yayın Yönetmeni Celadet Ali Bedirhan derginin ilk sayısında şöyle özetliyor:'Hawar bilginin sesidir. Bilgi kendini tanımaktır, kendini tanımak da bize kurtuluş ve iyilik yolunu açar. Kendini tanıyan herkes, kendisini başkasına da tanıtabilir. Hawar'ımız her şeyden önce bize dilimizin varlığını tanıtacaktır. Zira varlığın ilk şartı dildir. Kürtçe ve Kürtlükle ilgili her şey Hawar'ın ilgi alanına girer, sadece siyasetten uzaktır, siyasete girmez. Hawar, siyaseti toplumun diğer kesimlerine bırakmıştır, siyasetle onlar uğraşsın. Biz de sadece bilim ve sanat ile uğraşacağız.' Yukarıda da görüldüğü gibi Hawar dergisinin çıkış amacı başta dil olmak üzere bilim ve sanat olup, dergi siyasetten uzak bir yayın politikası gütmüştür. Belki de siyasetle arasına koyduğu bu mesafe dergiyi dil, edebiyat ve sanat alanında etkili bir yayın haline getirmiştir. Dergi zaten bu yönüyle Kürt basın tarihinde önemli bir yere sahiptir. Kürt dilinin modern anlamda gelişmesine büyük katkılarının yanında; araştırma, inceleme, edebiyat, kültür, sanat ve toplumsal temalı yazılarıyla da önemli örnekler sergilemiştir. Dergi Kürtçenin yanı sıra, her sayısında 3-4 sayfa da Kürt dili, edebiyatı ve kültürüyle ilgili, Fransızca yazılara yer vermiştir. 23. sayıya kadar Kürtçe yazılarda, Latin ve Arap harfleri birlikte yazılmıştır. 24. sayıdan itibaren artık tamamen Latin harfleri ile yayın hayatına devam etmiştir. Derginin 57 sayıdan oluşan tamamı yaklaşık 808 sayfa tutmaktadır. İlk sayılarında daha çok, derginin sahibi ve yayın yönetmeni Celadet Ali Bedirhan ve kardeşi Dr. Kamiran Ali Bedirhan'ın yazıları yer almaktadır. 4. sayıdan itibaren başka aydın ve yazarları da, yazar kadrosunun içinde görmekteyiz. Celadet Ali Bedirhan, Dr. Kamiran Bedirhan'ın yanı sıra, Celadet Bedirhan'ın eşi Rewşen Bedirhan, Cegerxwin, Kadri Cemil Paşa, Dr. Nuredin Zaza, Osman Sebri, Qedrican, Mistefa E. Boti, Ehmed Nami, Hesen Hişyar, Lawe Fendi, Bişare Segman, Reşide Kurd, Cemile Haco, Sibhiye Diyarbekiri, Goran, Tewfiq Wehbi, Evdilxaliq Esiri, Şakir Fetah, Hevinde Sori, Lawike Kurd, Pirot ve daha birçok yazar, yazılarıyla dergide yer almışlardır. 1932 yılında yayın hayatına başlayan Hawar dergisi, o dönem içerisinde Kürtçe için önemli olan birçok konuya el attı. Belki bunların en önemlisi de Kürtçeye uygun yeni bir alfabenin yapılmasıydı ki; bu o zaman Kürtçe için artık bir ihtiyaç haline gelmişti. Derginin yayın hayatına başladığı tarihe kadar Kürtler, birçok alfabe kullanmışlardı. O dönemde de çoğunlukla Arap alfabesi kullanılıyordu. Bununla birlikte Kürtçenin bütün seslerini karşılayan ve gösteren bir alfabe oluşturulamamıştı, yapılan alfabelerde de bazı eksiklikler ve yetersizlikler mevcuttu. Hawar dergisinden 3 yıl önce Sovyetler Birliği'nde yaşayan Kürtler tarafından çıkarılan ve Erivan'da yayın hayatına başlayan Reya Teze adlı gazete, Kürtçenin hemen hemen tüm seslerini gösteren 37 harften oluşan yeni bir alfabe ile basılıyordu. Latin ve Kiril harflerinin bir karışımı olan bu alfabe, harf sayısı fazla ve şekil bakımından da biraz karışık görünüyordu. Hawar dergisi, günümüzde kullanılan Kürtçe Latin alfabesini, ilk sayısından itibaren kullanmış ve okurlarına öğretmiştir. Türkiye'nin latin alfabesine geçmesiyle birlikte, Türkçe Latin alfabesine yakın olma amacıyla da hazırlanan bu alfabe, günümüzde de Kürtçe'de en çok kullanılan alfabe olma özelliğini korumaktadır. Diğer yandan, o döneme kadar Kürtçe için yazılmış dört başı mamur bir gramer kitabı yoktu. Bu da yazında birçok yanlışa ve karışıklığa yol açmaktaydı. Celadet Bedirhan Hawar dergisinde, Kürtçe gramerinin temellerini oluşturdu ve bu gramer kurallarını dergide yayınladı. Daha sonra tamamlanarak kitap haline getirilen bu gramer, günümüzde de kendi alanında çok önemli bir kaynak kitap olarak kabul edilmektedir. Hawar dergisi Kürtçedeki eksiklikleri bilimsel bir tarzda ele almış, bu eksikliklerin giderilmesi için çalışmalar yapmaktaydı. Kürtçe modern bir sözlük oluşturma gayesi de bu çalışmalardan biriydi. Bunun için dergi ilk sayıdan itibaren Kürtçe bir sözlüğün temelini oluşturacak bir 'lügatçe' yayınlamaya başlamış; fakat derginin yayın hayatı sona erdiğinden bu çalışma tamamlanamamıştır. Yine de bu çalışma, daha sonra yapılacak birçok modern sözlüğe bir nevi temel teşkil etmiştir. Şüphesiz ki Kürtçe üzerine yerli ve yabancı araştırmacılar, dilbilimciler tarafından birçok çalışmalar yapılmış, birçok kitap yazılmıştır. Bununla birlikte Kürtçeyi Latin alfabesiyle tanıştıran, bu tanışmayla birlikte modern öykü, şiir, makale, tiyatro gibi çağdaş edebiyatın ürünlerini okurlarıyla buluşturan ve aynı zamanda Klasik Kürt Edebiyatını da modern edebiyat ürünleriyle birlikte verip yeni nesillere aktaran ve bu yönüyle adeta bir Kürt Dili ve Edebiyatı okulu misyonunu yüklenen Hawar dergisi üzerinde akademik alanda bilimsel bir araştırma, şimdiye kadar Türkiye'de yapılmamıştır. Kürtçenin Latin alfabesiyle yazıldığı Hawar dergisinin tanıtımının yanında, derginin Kürtçe üzerine yaptığı çalışmalar, dile verdiği önem, Kürtçeye dil ve edebiyat alanında sunduğu katkı, kullanılan dil ve bu dil ile oluşan edebiyat ekolünü, akademik anlamda araştırmak, bu tezin amaçlarındandır. Kürtçe söz konusu olunca gramer ve kelime dağarcığı bakımından hemen hemen herkesin referans kabul ettiği Hawar dergisinin Kürtçeye verdiği önem, Latin alfabesinin Kürtçeye uyarlanması, Kürtçe dilbilgisi, Kürtçe sözlük gibi çalışmaları ile birlikte; bu çalışmaların Kürtçe üzerindeki etkileri, Kürt diline katkıları ve günümüze kadar olan yansımaları çalışmamızın ana eksenini oluşturacaktır.