Rehenden dİrokİ di romana 'Xewna Zelamen İranİ' Mardİn İbrahİme

Birçok tarihi olay genel anlamda edebiyat için hem malzeme hem de büyük bir ilham kaynagı olabilir. Roman yazarları önemli tarihsel olayları, ya da unutulan bazı olay ve olguları, tarih yazarlarının çok önem vermediği, ya da önem vermemekten ziyade, bilinçli olarak göz ardı ederek tarihe kaydetmedikleri olay ve olguları edebiyat konusu haline getirirler. Demek ki çoğu edebiyatçının temel ilham kaynagı tarihsel olaylara bağlı olabiliyor. Fakat şu gerçeği unutmamak gerekiyor ki roman yazarları, tarihçi değillerdir. Çünkü her iki dal arasında belirgin bir fark vardır. Ondan dolayı da Aristo gibi bir filozof bu farkı ''Şiir Sanatı'' adlı kitabında çok dikkat çekici bir tarza aydınlatmış ve Aristo'ya göre tarih yazarları sadece geçmişşte yaşanmış olan olayları dile getirebilir ve kaydedebilirler. Ancak diğer taraftan edebiyatçılar ya da roman yazarları yaşanmamış ya da yaşanabilecek olay ve olguları da dile getirebilecek imkanlara sahiptirler. Bu anlamda edebiyat ile tarih dalları arasında belirgin bir fark vardır ve bu farkta edebiyatın olay ve olgulara yaklaşımında hiçbir kalıp ve dogmayı tanımadığı gibi, yaşanmamış ya da yaşanabilecek olay ve olguları öngörebilme imkanlarına sahip iken, buna karşılık tarih hiçbir şekilde geleceğe ilişkin bir öngörüde bulunamaz ve edebiyatta var olan hayal gücünü kullanma, fantazi ve estetik güzelliği kendi tarih yazımı çalışmasına dahil edemez. Yukarıda belirttiklerimizden yola çıkarak, diyebiliriz ki tarih yazarları ile roman yazarları arasındaki fark; sıradan insanlara göre edebiyatçılar başka insanların yaşadığı acıları dile getirebilir ve herkesi bu konulardan haberdar edebilirler. Çünkü bir bütün olarak insanların kendilerine özgü oldukça önemli hikaye, anı ve yaşanmış acıları vardır ve her insanın bu yaşanmışlıkları dile getirme gücü, uslubu ve hitabı yoktur. Tam da bu noktada roman yazarı kendisinin yaşadığı çağ ile kendisinden once yaşanan çağı, kendisine en iyi malzeme olabilecek bazı önemli olay ve olguları kendi romanına konu ederek yaratmak istediği eseri yazmaya başlar. Bundan dolayı da denilebilir ki romanda geçen olaylar ile tarih sayfalarında yazılı olanlar bir değildir. Roman bazı olayların bir araya getirilmesi ile yaratılan bir eser olduğu gibi, romanda yazılı olan gerçekler agırlıkta yazarın hayal gücünün bir ürünü ile yoğrulmuş ve gerçek hayatta yaşadıklarımız ve hissettiklerimizden farklı olabilmektedir. Örnegin tarih, olay ve olguların oldukça genel bir fotoğrafını çeker, ama roman yazarı oldukça ince ayrıntılarla uğraşmakta ve kendi tarihi karakterinin hayatını her anlamda dile getirmeye çalışmaktadır. Örneğin tarih bize Ahmede Xane'nin falan yıl yaşadığını söyler, ya şair Nali'nin falan yıl da vefat ettiğini söyler. Fakat edebiyatçı yatıp kalkmasından tutalım, aşkına, acısına ve günlük hayatın en sade yönlerine ve hayatını idame ettirme tarzına kadar en yalın ve akıcı bir dille bu şairlerin hayatını konu eder ve anlatımını yapar. Sonuç olarak diyebiliriz ki roman, edebiyatın en önemli dallarından biri olduğu gibi, tarihi olay ve olguların gücünü de arkasına alarak, birkaç olay, yer ve tarihi karakterleri de kendi çalışmasının temel aracı haline getirerek tarihi bir romanı elde etme uğraşında olur. Yine her romanı daha fazla anlamak ve kavramak ve romanda var olan gizli gerçekleri anlamak için, edebiyat araştırmacısının ve eleştirmenin ilkeler de ciddi bir yoğunlaşmayı yaşaması ve önemli olguları ve faktörleri gözden kaçırmaması gerekmektedir. Bunların başında da gelmektedir. Romanın kimliği üzerine yapılan yoğunlaşmalar bizi romanın konu ettiği tarihi olaylara götürür. Çünkü romanda bahsedilen konu İranlı üç adamın rüyasıdır ve bu tarihi olay bir diğer rivayet olan Hz. Mesihin Orşelimde doğacağını konu edinen rivayetten bir alıntı gibidir. Dolayısıyla bu hikaye oldukça yalın bir şekilde İncilden bir alıntıdır. Yani genel anlamda bu romanda tarihi bir kaynak olarak kutsal kitap olan İncilden faydalanılmıştır. O zaman Üç İran'lının rüyası romanı her anlamda tarihi bir romandır. Aynı zamanda tarihi bir roman olmakla birlikte, bu romanda hayal gücü ve geniş fantaziler vardır. Özellikle romanın son bölümünde, Kürt ulusalcılığı ve yurtseverliğinin de oldukça yalın bir şekilde ön plana çıkması roman içerisindeki diğer önemli konuların başında gelmektedir. Kürt yurtseverliği ve ulusalcılığının yanı sıra Mardin İbrahim'in edebi eserinin bir de insani boyutu vardır. Çünkü romanında insanlığın yaşadığı acı ve gam dolu olaylara yer vermiş ve hiçbir ayrıcalık gözetmeksizin diğer halkların yaşadığı acıları bir taraftan dile getirirken, diğer taraftan da kendi halkının yaşadığı trajedilerin anlatımını yapmaktadır. Dolayısıyla farklı etnik kökenlerin yaşadığı acılar ile kendi yurtsever ve ulusalcı düşüncelerini bir araya getirerek, insani bir edebiyat çalışmasını geliştirmek kolay olmasa gerek. Bunun için de denilebilir ki, roman yazarı belli bir düzeyde başarılı bir çalışma yapmış, birbirine zıt konuları bile iç içe işleyerek bir arada ustaca birbirine bağlamayı bilmiş, bir taraftan yutsever ve ulusalcı düşünceler, diğer taraftan da Kürtlerin göçüne ve serhıldan dan sonra yani 1991 sonrasında Baas rejiminin kırılmasını dile getirmektedir. Ayrıca biyografi eleştirisi temelinde de şunları belirtebiliriz; yazarın hayatı yalın bir şekilde romanın ta kendisinde ve insan bunu açık bir şekilde hissedebilmektedir. Dolayısıyla roman yazarı, kendi yaşadıklarını bir biçimde romana aktarmıştır. Yine kadın katliamı Arap kültürü olmakla birlikte, Arap kültüründen Kürt kültürüne sızmıştır ve bu gerçek açık bir şekilde romana yansıtılmıştır. Ayrıca Ahmede Xane romanda bir şair ve tarihi kişiliğiyle Kürt ulusalcılığı düşüncesinin önderi olarak tanıtılmaktadır. Yine şunu da belirtebiliriz ki, roman yazarı tarihi olayların temelinde, yanlışlıkla tarihi bir ismi, tarihi bir yeri ve tarihi yılları dile getirmektedir.