Farabi'nin siyaset felsefesi ile Türk devlet anlayışının benzerlikleri

Farabi'nin Siyaset Felsefesi İle Türk Devlet Anlayışının Benzerlikleri' adlı bu çalışma başlıca üç bölümden meydana gelmektedir. Çalışmada, 'Farabi'nin Siyaset Felsefesi ve Türk Devlet Anlayışı ayrıntılı bir şekilde ele alınarak karşılaştırma ve bir takım tespitler yapılmıştır. Birinci bölümde, ilk olarak; kuramsal ve kavramsal çerçevede Farabi'nin siyaset felsefesi ve siyaset felsefesinin kaynakları ana başlığı altında incelenmiştir. Buna paralel olarak siyaset kelimesinin kökeni, tanımı, Farabi ve felsefesi, Farabi'nin siyaset felsefesinin kaynakları incelenmiştir. Farabi ve felsefesinin içinde; Farabi'nin hayatı, ilim sınıflandırması, varlık felsefesinin içinde ise; metafizik, varlık türleri, bilgi felsefesinin içerisindeyse; varlığın bilgisi-ideal akıl kuramı, bilgi türleri-reel akıl kuramı irdelenmiştir. Farabi'nin siyaset felsefesinin kaynaklarında da; İlkçağ felsefesi, Ortaçağ felsefesi, İslam felsefesi ele alınıp açıklanmıştır. Tezin ikinci bölümünde, Farabi'nin siyaset felsefesi açıklanmaya çalışılmıştır. Buna bağlı olarak ise, Farabi'de siyaset ve din ilimleri, Farabi'de siyaset ve ahlak, ahlakın kaynaklarına bağlı olarak; yaradılış, toplumların ortaya çıkışı, mutluluğun oluşması ele alınmıştır. Farabi'nin siyaset felsefesi başlığı altında şehirde erdem faktörünün eğitim öğretim ile ortaya çıkarılması, erdemlerin yasalar, adalet ile korunması, erdemli şehirler-erdemli olmayan şehirler, yönetici ve özellikleri, toplum ve felsefesi irdelenerek anlatılmıştır. Tezin üçüncü bölümünde ise, Farabi'nin siyaset felsefesi ile Türk devlet anlayışının benzerlikleri karşılaştırmalı olarak ayrıntılı bir şekilde ele alınıp incelenmiştir. İlk olarak Türk Devleti'nin kozmolojik kökenleri ve eski Türk kozmolojisi ile çalışmanın 'kavramsal çerçevesi' oluşturularak dünya devleti fikri, kavramsal açıdan Türk devlet yapısı, Türk devlet anlayışında temel değerler, Türk devlet anlayışı ve Farabi'nin tutumu olarak incelenmiştir. Kavramsal açıdan Türk devlet yapısında 'il', 'Kağan' Kağan'ın görevleri ve özellikleri ele alındıktan sonra doğru töre ile düzeni sağlamak ve adaleti gerçekleştirmek, halkı tok ve bayındır kılmak, devlet düzeninin devamı için fetihlerde bulunmak, erdem, alplık, bilgelik, adil olmak gibi kavramsal içerikler incelenmiştir. Yine Türk devlet anlayışının temel değerleri bağlamında kut anlayışı, töre atalar, adalet Tanrı, ölümsüzlük konuları ele alınmıştır. Üçüncü bölümün en sonunda ise, Türk devlet anlayışı ve Farabi'nin tutumu karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Türk devlet anlayışı ve Farabi'nin tutumu toplum, töre, başkan, erdem, adalet, Tanrı, dünya anlayışı bakımından Türk düşüncesi ve Farabi'nin siyaset felsefesiyle olan etkileşimleri, benzerlikleri ve farklılıkları temelinde ele alınıp ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Tezin son olarak sonuç bölümünde, insanın içinde yaşamını devam ettirdiği toplumun bir parçası olduğunu düşündüğümüzde, içinde bulunduğu toplum ve o toplumun kültüründen kaçınılmaz olarak etkileneceği ifade edilmiştir. Bu bağlamda Farabi'nin öncelikli olarak Türk kültürünü almış buna bağlı olarak İslam ahlakıyla gelişmiş ve eski Yunan felsefesinden haberdar olan bir düşünür olarak ortaya koyduğu siyaset düşüncelerinin ifade edilen üç unsurdan etkilendiği ifade edilmiştir. Yine Platon'daki 'Filozof Kral''ın ve Türk düşüncesindeki 'Bilge Kağan''ın, Farabi'de İslam'ın etkisiyle 'Peygamber Kral'a dönüştüğü genel hatları ile ifade edilmiş ve Farabi'nin siyaset düşüncesi üzerinde Türk düşüncesinin de etkisi olduğu elde edilen bilgiler çerçevesinde ortaya konulmuştur.