1980 sonrası Türkiye'de feminizmin görünümü

Kadınlara sorunlu varlıklar olarak bakılması, kadınla ilgili her şeyin sorun olarak değerlendirilmesi, kadınların sürekli baskı altında tutulması, terbiye edilmesi gereken yara m aka lla lar olarak tana mlanmasa gibi toplumsal yarga lara üst üstekoyduğumuzda, kadın karşısında ataerkil yapının temel dinamiklerini ve korkularınıanlayabiliriz. Yasak meyveyi yedirerek ilk insana n cennetten ata lmasa na neden olanHavva ve onun ka zlara na yönelik intikam duygulara , hemen her zaman ve toplumdakada na n ikincil konumunda kendisini göstermektedir. Feminist hareket, tarihin bilebaşlamadığı zamana ait kolektif bilinci sarsma girişiminde bulunduğundan, insanlık tarihinin ezeli ve ebedi en zor mücadelesi olarak varlık göstermiştir. Temel olarak kadınların ezilme ve eşitsizlik ilişkileri üzerine odaklanan akıl sahibi öznenin başlattığı feminist hareket, belli sosyal, siyasal, tarihsel ve ekonomik koşullarda farklı biçimlere bürünmüştür. Dolaya sa yla belli şartların var olduğu bir noktayı başlangıç kabul edip diğer tüm şartlarda feminist hareketin olup olmadığına dair bir değerlendirme yapmak, sosyolojinin varlığını temelinden sarsmaktadır. Bu anlamda mevcut durum içerisinde feminist hareketin varlığını ya da yokluğunu değerlendirmekten çok, hangi koşullarda nasıl bir feminizmin olduğunun analizi üzerine yoğunlaşmakta fayda vardır. Bu çalışmada da Türkiye'de feminizminbugününü çözümlemek ada na geçmişşiyle ve belli konjonktürel farklarla karşılaştırma hedefi güdülmüştür. Modern anlamda feminizm, ortaya çıktığı dönemden bu yana çeşitli oluşumlarınka ya sında köşesinde ya da bazılarının tam ortasında yer almıştır. Bu ayrımlar ile çeşitli toplum ve fikirler de özgülüklere tana k olan feminizm, bunun yana nda, tarihin en başından bu yana hemen her yerde ve zamanda, erkek merkezli değerler etrafında örülen yapa da, kada na n ikincil konumunu ve gündelik hayat a kada n bakış açısıylasorgulayan bir teori olmasa anlama nda evrensel bir teoridir. Batı'da feminizm, toplumsal hareketlerin yükselişe geçtiği, büyük siyasal, ekonomik ve toplumsal dönüşümlerin alt-üst oluşların yaşandığı 18. ve 19. yy. laradenk düşmektedir. Özgürlük, hak ve adalet kavramlarını merkeze alarak asimetrik ilişkileri sorgulayan feminizm, erkeklerle eşit konumda haklar adına mücadele etmiş ve isteklerini de siyasal ve hukuksal zeminde gerçekleştirmeye çalışmıştır. Türkiye'de feminizmin çekirdeğini oluşturan Osmanlı'da feminizm, Osmanlı'nın son dönemindeki modernleşme faaliyetleri içinde varlık kazanmıştır. İlk feministbilincin oluşmaya başladığı bu dönem, özellikle üst tabakadan ve yönetimlebağlantılı olan kadınları toplum sahnesine çıkarmıştır. Kurtuluş mücadelesineeklemlenen bu hareket, Cumhuriyet'in kuruluşundan sonra tek parti iktidarı karşısında suskunlaşmış, merkezi gücün ona lütfettiği konumlarda, muasır medeniyet seviyesine ulaşmak hedefi doğrultusunda belli toplumsal görevler üstlenmiştir. Bağımsız bir bilincin oluşması açısından verimsiz geçen bu ya llardan sonra çok partili hayatta ve 1980'lere kadar olan dönemde feminist hareket, döneminnimetlerinden faydalanmakla birlikte belli üst anlatıların markajına girmiş ve bunların rengine boyanmaktan kurtulamamıştır. Ancak 1980'lerden sonra feminizmin özgün yapa sa na almasa nda daha önceki kazana mlara n etkisi yadsa namaz. Bilinç edindirme çalışmaları sonucu özgünlük ve özgürlük kazanan hareket, ataerkilyapa na n hiç sorgulanmayan mahrem alanlara na sorgulayarak, örgütlenmeler kurarakkampanyalar aracılığıyla sokağa çıkmış ve artık görünürlük kazanmıştır. Takip eden yıllarda kazanılanların kalıcılığını sağlayan kurumsallaşma faaliyetleri görülmüş ve devlet politikalarına yansımıştır. Demokrasi ve insan haklara aça sa ndan özgür iradenin ve bu doğrultuda bireyin ortaya çıkmasında önemli bir işleve sahip feminizm, belli bir a rk ya da sa na fla sa na rla kalmadan ezilen tüm kada nlara n ve hatta ataerkil yapının ötekileştirdiği herkesinsözcülüğüne soyunmuştur. Sivil toplum kuruluşlarının yükselişe geçtiği 1980 sonrası dönemde feminizm, kadın sivil toplum kuruluşlarının hedeflerini ve bu yöndeki faaliyetlerini belirler. Feminizmin amaca kada nlara , erkeklere ve onlara nbelirlediği dünyaya karşı dayanışmaya çağırmaktır. Toplumsal imkanlar dahilinde henüz bağımsızlaşmaya ihtiyaç duyan feminizm, özgür iradeler adına umut vaat etmektedir.