İş uyuşmazlıkları

Bu çalışmanın konusunu iş uyuşmazlıkları oluşturmaktadır, iş uyuşmazlıklarının çeşitliliği karşısında kavrama ilişkin kesin bir tanım vermek güçtür. Bu konuda verilecek tanımlarda çok çeşitli türdeki iş uyuşmazlıklarını kapsama dahil edebilmek için geniş kapsamlı bir tanımın tercih edilmesi isabetli olur. Bu yaklaşımla iş uyuşmazlığı bireysel ya da toplu iş sözleşmelerinin bağıtlanması, varlığı veya sona ermesinden kaynaklanan her türlü uyuşmazlık biçiminde tanımlanabilir. Söz konusu tanım, hak ve menfaat uyuşmazlıkları ile sendikal haklara ilişkin uyuşmazlıkların hepsini içermektedir. Hak uyuşmazlıkları kaynağı ne olursa olsun hakların ihlalinden doğan uyuşmazlıkları ifade eder. Bu haklar bir kişinin hakları olabileceği gibi, aynı durumdaki kişilerden oluşan bir grubun hakları da olabilir. Hak uyuşmazlıklarına bazı ülkelerde bireysel iş uyuşmazlığı adı da verilmektedir. Menfaat uyuşmazlıkları kural olarak, menfaatlerin hakka dönüştürülmesi aşamasında ortaya çıkan uyuşmazlıklardır. Daha çok işçi topluluğunun menfaatlerinin toplu pazarlıkla hakka dönüştürülmesi durumunda anlam ifade ederler. Bu nedenle bazı ülkelerde toplu iş uyuşmazlığı olarak adlandırıldıkları da görülür. Sendikal haklara ilişkin uyuşmazlıklara gelince, bu uyuşmazlıklar, sendikal ayrımcılıktan kaynaklanan uyuşmazlıklar ve toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkili sendikanın belirlenmesi konusunda ortaya çıkan uyuşmazlıklar olmak üzere iki gruptan oluşur. Yukarıda anılan bütün bu uyuşmazlıkların çözüm yöntemleri ülkeden ülkeye değişmektedir. Belirtelim ki, hak uyuşmazlıkları genellikle bu konuda oluşturulan özel görevli mahkemelerde çözülür. Buna karşılık menfaat 370 uyuşmazlıklarının çözümü ise, kural olarak tarafların pazarlık ederek asgari bir müşterekte anlaşmaları yoluyla sağlanmaktadır. Tarafların birbirlerini ikna etmeye zorlamak amacıyla yasal olarak kendilerine tanınmış grev ve lokavt gibi iş mücadelesi araçlarını kullanmaları mümkündür. Sendikal haklara ilişkin uyuşmazlıklara gelince, sendikal ayrımcılıktan kaynaklanan uyuşmazlıklar esas itibariyle hak uyuşmazlıkları çerçevesinde yer aldıkları için esasen onların çözümünde uygulanan yöntemlere tabidirler. Ancak, birçok ülkede önemleri nedeniyle bu türemiş uyuşmazlıklarına uygulanacak kuralların özel olarak düzenlendiği görülmektedir. Bu konuya ilişkin olarak özel yargılama usulü oluşturulması da mümkün ve isabetli olabilir. Yetki uyuşmazlıklarının çözümünde ise başlıca iki sistem söz konusudur. Yetki uyuşmazlıkları toplu iş sözleşmesi sisteminin merkezileştiği ülkelerde genellikle serbesti sistemi adı verilen ve sendikalar ve üst kuruluşlarının kendilerinin belirledikleri kural ve yöntemlere göre çözümlenir. Buna karşılık toplu iş sözleşmesi sisteminin merkezileşmediği, çok parçalı yapıya sahip olduğu ülkelerde yetki uyuşmazlıklarının devletin müdahalesini içeren ve bu nedenle yasal ve idari sistem olarak anılan başka bir sistemle çözümlendikleri görülmektedir. Belirtelim ki, iş uyuşmazlıkların yukarıda belirtilen şekillerde türlere ayrılması aslında çözümlerinde uygulanması tercih edilen yöntemlerin farklılığından kaynaklanır. Başka bir deyişle iş uyuşmazlıklarının türlere ayrılmasında pratik nedenler teorik nedenlerin önüne geçmektedir. Bu çalışmanın konusunu, iş uyuşmazlıklarının çözüm yöntemlerine göre belirlenen söz konusu türlerinin çeşitli yönleriyle ortaya konması oluşturmaktadır.