Osmanlı-Avusturya Macaristan İmparatorluğu ilişkileri (1908-1914) ve ders kitaplarına yansımaları

Osmanlı-Avusturya Macaristan İmparatorluğu ilişkilerini, daha önce yapılmış tezler, diğer bilimsel eserler ve 1908- 1914 yılları arasında bu ilişkiye tanıklık eden arşiv belgeleri içinden keşfedip betimlemek ve geçmişşten günümüze devam eden bu ilişkinin 2016- 2017 öğretim yılında Türkiye'de ve Avusturya'da okutulan sosyal bilgiler ders kitaplarına nasıl yansıdığını ortaya koymak amacıyla nitel yönelimli olarak tasarlanan ve tarihsel araştırma ile durum çalışmasının unsurlarını barındıran bu araştırmanın yöntemi derinlemesine bilgi elde etmeye olanak tanıyan doküman incelemesidir. Ölçüt örnekleme yöntemi ile Osmanlı Arşivi'nde yer alan belgelerden ve kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi ile ders kitabı listelerinden seçilen ders kitaplarından toplanan veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun Bosna-Hersek'i ilhakı ve akabinde boykot edilmeleri, Bosna sınırının belirlenmesi, Adakale'yi işgal teşebbüsü, özellikle İşkodra bölgesinde papazlar aracılığıyla başlattığı zararlı faaliyetler, Kosova ve İşkodra vilayetlerinde bulunan Katolik rahiplerini, dolayısıyla bütün Katolikleri Osmanlı tebaası olsalar dahi himaye hakkı olduğunu öne sürme, Arnavut isyanlarına destek verme, Balkan Savaşları'nda Osmanlı aleyhine pasif kalma, postane ve vapurları aracılığıyla zararlı yayın ve kaçak silah taşıma, Osmanlı İmparatorluğu'nda yaşayan tebaasının şahsi, ticari, resmi vb. işlerine müdahil olma gibi nedenlerden dolayı Osmanlı İmparatorluğu ile sorun yaşadıkları; iki imparatorluk arasında 'hissiyat-ı dostane'ye delalet eden olayların ise daha çok doğum, evlilik olaylarında ve tahta çıkış yıl dönümlerinde tebriklerin, ölümlerde taziyelerin bildirilmesi, yapılan hizmetlerden ötürü madalya ve nişanların verilmesi, karşılıklı gönderilen hediyeler ile iki ülke topraklarına gerçekleştirilen seyahatler şeklinde olduğu tespit edilmiştir. Öte yandan 2016- 2017 öğretim yılında Avusturya'da Neue Mittelschulen ve AHS-Unterstufe'de 2., 3. ve 4. sınıflarda yer alan Geschichte und Sozialkunde/Politische Bildung dersinde okutulan Zeitbilder 2, 3 ve 4 ders kitaplarında Osmanlılarla ilgili konuların daha çok Zeitbilder 3 ders kitabında yer bulduğu ve bu kitaplarda genel olarak askeri ve siyasi ilişkilerden bahsedildiği, kültürel ve sosyal ilişkilere yer verilmediği, Birinci Dünya Savaşı'ndaki müttefiklikten de yüzeysel bahsedildiği, buna karşılık İstanbul'un fethi ve İkinci Viyana Kuşatması olaylarına daha geniş ölçüde yer verildiği görülmektedir. Türkiye'de ilk ve ortaokullarda (4., 5., 6. ve 7. sınıflarda) yer alan Sosyal Bilgiler dersinde okutulan ders kitaplarında ise Avusturya ile ilgili bilgilerin İlköğretim Sosyal Bilgiler 7. Sınıf Ders Kitabı'nda yer bulduğu, bu kitapta Osmanlılar ile Habsburglar arasında yaşanan askeri ve siyasi olaylar yanında, kültür ve sanat alanında sanatçıları ve sanat eserleriyle de anılan bir ülke olarak Avusturya'nın bu yönüne de yer verildiği ve bu hususta olan etkileşimden de bahsedildiği, ayrıca Avusturya Elçisi Busbecq'in eserinden Türklerle ilgili olumlu düşüncelere sahip olduğunu gösteren alıntılar yapıldığı ve Birinci Dünya Savaşı'ndaki müttefiklik üzerinde daha çok durulduğu, böylece Avusturya'ya yönelik olumlu duygular beslenmesine bir ölçüde katkı sağlandığı saptanmıştır.