Türkçe'nin ikinci dil olarak ediniminde adıl-düşürme değiştirgeni

Kırkıcı, Keriman, Türkçenin kinci Dil Olarak Ediniminde Adıl-Düşürme Değiştirgeni, Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Doç. Dr. Leyla Uzun, 103 s. ÖzetD 2 olarak Türkçenin ediniminin, adıl-düşürme değiştirgeni üzerinden araştırıldığı bu tezdeanadilleri adıl-düşüren Türkçe-türü diller ve Çince-türü diller olmak üzere iki ayrı katılımcı sınıfıyla çalışılmıştır. Katılımcılar, Ankara Üniversitesi TÖMER'de D2 olarak Türkçe öğrenen ve temel, orta ve yüksek olmak üzere üç ayrı düzeyde Türkçe sınıflarına devam eden gruplardan oluşmaktadır. Katılımcılara biri 35 tümcenin bulunduğu ve Türkçenin bir özelliği olan sıfır adıl, özne-eylemyerdeğiştirmesi ve that-izi durumlarına ne tür tepkiler verecekleri ölçülen bir dilbilgisel yargı testi ile 18 tümcenin bulunduğu ve her bir tümce ile bağlantılı sorulara üç seçenekten doğruolanını seçmeleri istenen sıfır adıl ile adılsılların gönderimsel özelliklerine ilişkin bilgiyiölçen ikinci bir dilbilgisel yargı testi uygulanmıştır. Adıl-düşürme değiştirgeninin ayarlanmasında Çince-türü dilleri konuşan bireylerin D2 olarak Türkçeyi edinimlerinde, D1 olarak Türkçe-türü dilleri konuşan katılımcılara kıyasla daha başarılı oldukları gözlenmiştir. Bunun sonucunda da, D1in etkisinin olmadığı görülmüş ve alanyazında kimi görüşlere koşut biçimde dolaylı erişim varsayımının desteklenmediğisonucuna varılmıştır. Gerek Türkçe-türü adıl-düşüren dilleri konuşan Grup 1'in, gerekse Çince-türü adıl-düşüren dilleri konuşan Grup 2'nin adıl-düşürmeye yönelik sorularda, düzeylerine bağlıbaşarımlarının hemen hiçbirinde düzenli bir artış ya da azalma göstermedikleri gözlenmiştir. Bundan dolayı da D2 ediniminin, ED ve D2 verileri arasındaki doğrudan etkileşim ile oluştuğu düşünülmektedir ve en azından adıl-düşürme değiştirgeni bakımından EDye erişim konusunda tek bir sonuca varılamayacağını görülmüştür. Katılımcıların hiçbiri özne-eylem yer değiştirmesi ile adıl-düşürme arasında ve that-izisüzgeci ile adıl-düşürme arasında bir ilişki kurmamıştır. Bu sonuca göre de, D2 edinimindeadıl-düşürme değiştirgenin ayarlanmasının, that-izi süzgeci ya da özne eylem yerdeğiştirmesigibi sözdizimsel özelliklerden bağımsız olduğu düşünülmüş ve erişimsizlik varsayımıdesteklenmişir. Yani adıl-düşürme değiştirgeninin ayarlanmasının, ED-temelligerçekleşmediği sonucuna varılmıştır. D2 ediniminde D1in aktarımının olmadığı bu tezde ayrıca UYUM özelliği ile de desteklenmektedir. Zira D1lerinde UYUM olan konuşucular, yine güçlü UYUM sergileyen Türkçeyi D2 olarak edinimlerine, D1lerinede UYUMsergilemeyen Çince-türü dillerin konuşucularından çok daha başarısız olmuşlardır ve bu sonuç da bizleri yine erişimsizlik varsayımına götürmüştür. Hem Türkçe-türü dilleri konuşan katılımcıların, hem D1 olarak Çince-türü dilleri konuşan katılımcıların D2 olarak Türkçeyi edinimlerinde, özne konumunda adılıngönderimine ilişkin sorulardaki başarım oranının düzeylere göre düzenli bir artış sergiledikleri görülmüştür. Ancak D1 aktarımı da göz önünde bulundurulduğunda, Türkçe-türü dillerin konuşucularının Çince-türü dilleri konuşanlara oranla daha başarılı oldukları fark edilmiş ve Çince-türü dillerin konuşucularının başka bir AÖyü öncül olarak seçme eğiliminde oldukları gözlenmiştir. Bunun sebebi olarak da Çince-türü dillerde adılın söylem gönderimli olması düşünülmüştür. Zira Çince-türü dillerin tersine Türkçede böylesi bir bağlamanıngerçekleşmesi olanaklı değildir. Bu bulgular, D2 olarak Türkçeyi edinen konuşucularınıngönderim ilişkilerinde D1e başvurduklarını göstermektedir ve bir D2 öğrenicisinin EDyeerişiminin, D1in değiştirgenlerinin D2 verisini işleme aracılığıyla gerçekleştiğini savunandolaylı erişim varsayımını desteklemektedir. Çalışmada Türkçe-türü dillerin konuşucuları, özne konumunda adılsılın gönderiminedüzeylere göre düzenli başarım artışı sergilerken, Çince-türü dillerin konuşucuları bu türsorularda düzeylere göre düzenli bir başarım artışı sergilememiş ve yüksek oranda başka birAÖyü seçme eğiliminde bulunmuşlardır. Bu sonuç bizleri D1 olarak Türkçe-türü dilleri konuşan katılımcıların, Çince-türü dilleri konuşan katılımcılardan doğru öncülü seçmede daha başarılı olduklarını ve Çince-türü dillerin yüksek oranda D1 aktarımında bulunduklarını göstermektedir. D2 ediniminin adıl-düşürme değiştirgeni üzerinden araştırıldığı bu tezde, D1 olarak Türkçe-türü dilleri ve Çince-türü dilleri konuşan katılımcıların, D2 olarak Türkçeyiedinimlerine yönelik uygulanan her iki testin farklı erişim varsayımlarını desteklediği görülmüştür. Değiştirgen türüne göre erişim varsayımları farklılığının literatürde degörülebilmesi (Cook, 1995; Hawkins,2001), adıl-düşürme değiştirgeni üzerinden D2 edinimine yönelik tek bir yargıya varmanın, var olan yaklaşımlar ile mümkün olamayacağınıdestekleyen bir sonuç olmuştur.