Axiologie des composes et des figements dans le Francais contemporain: Unessai de lexicologie appliquee

Çağcıl Fransızca'da Bileşkebirimlerin Değerbilimi: Uygulamalı Bileşkebilim Üzerine Bir Deneme Bu çalışmada, bileşik sözcüklerin değerbilimi İşlevsel Dilbilim örneğinden yola çıkılarak ele alınmıştır. Bilişsel yöntemlerde, öğrencinin bilgiyi etken bir biçimde edindiği gerçeğinden yola çıkarak, dilin birimler düzeyinde değil, bağıntılar aracılığıyla öğretilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmada, İşlevsel Dilbilim Okulu'nun geliştirdiği bileşkebilim ve değerbilim gibi kavramlarının yabancı dil öğretim yöntemlerinde kullanılabilirliği üzerinde durulmuştur. İşlevsel Dilbilim Okulu'nun öncüsü Andre Martinet, anlambilimi, ses bilgisi gibi bir dile ilişkin olmayan, genel anlam olgularını inceleyen bir bilim dalı olarak tanımlamıştır. Bu bağlamda Martinet, anlambilimi dilbilimin konusu dışında bırakarak değerbilim kavramım önermiştir. Değerbilim, bir dilin, aym üst ulama bağlanan sözcüklerini belirgin karşıtlıklar çerçevesinde incelemiş ve değerbilimsel tanımı sözlüksel tanım öğelerinden ayırmıştır. Türetme ve bileşim olgularını kapsaysan bileşkebilim alanında, Thierry Debaty-Luca, türetme olgularını İşlevsel Dilbilim ilkeleri ışığında çözümlemiştir. Bu çözümlemede, belirli sayıda olduklarından kapalı sınıflar oluşturan türetme eklerinin değerleri belli bir anlam değişmezi çevresinde belirlenmiştir. Bu çalışmada kapalı sınıflara uygulanan yöntemin açık sınıflara uygulanabilirliği sınanmıştır. Bileşkebirimlere ilişkin değerbilimsel bir çözümleme örneği oluşturulmuş ve elde edilen sonuçların yabancı dil öğrenim yöntemlerine aktarılması amaçlanmıştır. Bu çalışma altı ana bölümden oluşmaktadır: 161 Giriş bölümünde, yabancı dil öğrenim yöntemlerinde sözcük öğretimine ilişkin yaklaşımlar ve açık dizelgeler oluşturan anlambirimlerin sözcük öğretiminde belli ölçütler çerçevesinde sınırlandırılması ele alınmıştır. Birinci bölümde, değerbilimsel incelemeye konu olan bileşkebirimlerin tamını, türleri, bileşkebirimi anlambirimden ve dizimden ayıran özellikler üzerinde durulmuştur. Bunun yam sıra bileşkebirimlerin oluşum modellerine yabancı dil öğretiminde yer verilmesinin, öğrencinin bileşim yoluyla yeni sözcükler türetmesine katkıda bulunacağı görüşüne varılmıştır. İkinci bölümde, İşlevsel Dilbilim okulunda değerbilimin tanımı ve yeri, bu örneğe göre yapılmış çalışmalar ele alınmış ve bileşik sözcükler için bir uygulama örneği önerilmiştir. Bunun yanı sıra, alan kavramı ve değerblimsel çözümleme örneklerinin bağıntıları üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde, belirlenen amaç doğrultusunda, bütüncenin oluşturulması ele alınmıştır. İletişimsel-kavramsal yaklaşım ilkeleriyle hazırlanmış, Libre Echange 1, II, HI, Nouveau Şans Frontieres I, n, İÜ, IV yöntemleri taranarak 669 birleşkebirimi kapsayan temel bütünceye ulaşılmıştır. Ancak kaynak olarak aldığımız Petit Robert (1996) sözlüğünde, temel bütüncemizde yer alan bileşkebirimlerin % 22 ,12'sinin tanımsız, % 28 ,5'sinin bağlam içinde verildiği saptanmıştır. Bu durum temel bütüncemizin birimlerinin birçoğunda belirgin anlam karşıtlıklarına ulaşmamızda yeterli veri sağlamamıştır. Bu nedenle, temel bütüncede yer alan 24 bileşik sözcüğe Petit Robert sözlüğünü tarayarak elde edilen 35 bileşkebirimi ekleyerek çözümleme bfitfincesine ulaşılmıştır. Dördüncü bölümde, çözümleme bütüncemizde yer alan bileşkebirimler, bir anlam değişmezi çevresinde, bileşkebilimsel alanlara bağlanmıştır. Belirleyen ya da162 belirlenen birimlere göre çeşitli bileşkebilimsel alanlarda incelenmiştir. Değerbilimsel çözümleme için iki aşamalı bir örnek oluşturulmuştur.. Birinci aşamada, bileşkebirimlerin sözdizimsel ölçütlere göre belirlenmesi ve sözlüksel betimlemelerden yola çıkarak tanımlanması,. İkinci aşamada ise, tanımlanan sözcüklerin bağlandıkları bileşkebilimsel alanlar içinde belirgin karşıtlıklara ulaşılması amaçlanmıştır. Birinci düzeyde, çözümleme bütüncemizde yer alan sözcüklerin birçoğunun başvurduğumuz sözlükte tanımlanmamış olması değerlerin saptanması için bir ara alan oluşturma zorunluluğu doğurmuştur. Bu bağlamda, bileşik sözcükleri oluşturan birimlerin sözlüksel betimlemelerinden yola çıkarak, bileşkebirimlerin tanımlan oluşturulmuştur. Tanımların oluşturulması sürecinde, bileşkebirimi oluşturan sözcüklerin arasındaki bağıntılar, anlambirimciklerin gerçekleşimi açısından incelenmiştir. Buna göre;. Bazı bileşkebirimlerin anlamı, sözcüklerin anlambirimciklerinin toplamından oluşmaktadır.. Bazılarının anlamı ise bileşkebilimsel bağlamda oluşan yeni anlambirimciklerin katılımıyla oluşmaktadır. Bu anlambirimcikler, bağiamsal bileşkebilimsel anlambirimcikler olarak adlandırılmıştır. Beşinci bölümde, anlambirimciklerin bileşkebilimsel bağlamda gerçekleşiminden elde edilen sonuçlar üç aşamada değerlendirilmiştir. 1. Bileşkebirimi oluşturan belirleyen ve belirlenen birimlerin anlambirimciklerinin tümünün gerçekleşmesi durumunda nedenliliğin saydam; 163 2. Belirleyen ya da belirlenen birimlerden birinin anlambirimciklerinin bileşkebilimsel bağlamda gerçekleşmesi durumunda nedenliliğin yan saydam; 3. Belirleyen ya da belirlenen birimlerin anlambirimciklerinin hiçbirinin bileşkebilimsel bağlamda gerçekleşmemesi durumunda nedenliliğin geçirimsiz olduğu sonucuna varılmıştır. Elde edilen sonuçlar yabancı dil öğrenim yöntemlerine uygulandığında, nedenlilik kavramının, bileşik sözcüklerin öğretimi alanında bir aşamalarıma sunabileceği görüşüne varılmıştır. Ve yine hazırlanan soruştum aracılığıyla nedenliliğin saydam olduğu alanlarda bileşkebirimlerin öğrenciler tarafından kolaylıkla tanımlanabildiği, nedenliliğin azalmasıyla güçlüklerin ortaya çıktığı gözlemlenmiştir.