Kuzey Irak'taki Kürtler ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin aldığı kararlar

Çalışmama önce Kürt kimliğinin ne olduğunu belirtmekle girmeyi uygun gördüm. Ardından konum olan Kuzey Irak'taki Kürtler'in özelliklerini birinci bölümde topladım. Burada Kürt dili, dini seçimleri, Kuzey Irak'taki Kürtler'in sosyal, ekonomik ve anayasal konumlarını inceledim. Hiç şüphesiz ki, dünyada yaşayan yaklaşık 25 milyon Kürt'ü bir arada tutan en büyük etken, dilleri... Ağırlıklı olarak Kurmanci ve Soranı' lehçesiyle konuşan Kürtler, bundan başka Dimili, Zaza, Gori, Kermanşahi gibi lehçeler de kullanıyorlar. Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki Kürtler'in Kurmanci lehçesini, Kuzey Irak'ın doğu ve güneyinde yaşayanların ise Sorani- ce'yi kullanmalarına ragmen bu insanlar neredeyse birbirlerini hiç anlamıyorlar. Yüzyıllar boyunca yazı dili olmayan, yalnızca konuşma dili olarak kullanılan Kürtçe'de edebi eserler Farsça'nın bölgedeki büyük etkisi nedeniyle Kürt aydınları eserlerini daha çok Farsça yazmışlardır. Örneğin, 16. yy'da yaşayan şeref Han Şerefname adlı Kürt tarihini Farsça yazılmıştır. Kürtler de dini yapı da dillerindeki lehçe gibi farklılık gösteriyor. Kürtler'in büyük bir çoğunluğu Safi mezhebine bağlı Sünni Müslüman. Geri kalanı ise Alevi, Hakaik ve Yezidi inancını benimsemişler. Kürtler'in siyaseti, ulusal bir devlet kurmak için yaptıkları ayaklanmalarda da büyük rol oynamıştır, işte bu nedenle 'Kürtler'de siyaset' başlığı altında, direnişlerini, direniş örgütleri ve partilerini, ayaklanmalarını incelemeyi uygun buldum. Kürtler'de siyasi tin oluşumunu, 1920'de yeraltından Irak hükümetine karşı sürdürülen Kürt otonomi mücadelesiyle başlattım. Bu mücadele başlarda geleneksel dini liderlerle yapılmasına karşın 1937'den 1946'ya kadar ulusal örgütlenmelerin faaliyetlerine başlamasıyla liderler tarafından yönetilmeye dönüşmüştür. İşte bu nedenle 1946 -1975 yılları arasında tek bir politik güç olan Irak Kürdistanı Demokrat Partisi, ulusalcı mücadelede büyük kitleleri ardından sürüklemiştir. Kürt siyasetinde birçok parti kurulması-na rağmen belli başlı 6 parti siyaset yapmıştır. Bunlar, Irak Kürdi stam demokrat Partisi (1946), Kurdistan Yurt severler Birliği (1975), Irak Kürdistan Sosyalist Partisi (1979), Irak Komünist Partisi Kürdistan Seksiyonu (1934), Kürdistan Sosyalist Partisi (1976), Kürdistan Halk Demokrat Partisi'dir. (1981). Kürtler'in bağımsızlığa ve devlet kurmaya yönelik ayaklanmalarım 1919'da Osmanlı imparatorluğu'nun Birinci Dünya Savaşı'nda yenilgiye uğramasıyla daha da çok arttığından, ayaklanmaları kronolojik olarak bu dönemden başlattım ve günümüze kadar getirdim. Ardından da Kuzey Irak'ta 19 Mayıs 1992'de yapılan ilk parlamento ve başkanlık seçimlerini inceleyerek, çok az da olsa bu noktalara gelinmesinde önemli rol oynayan Kürt Lobisi 'ne değinerek birinci bölümü bitirdim. Araştırmamın ikinci bölümünde, 1980'de İran-Irak ve 1990'da Körfez Savaşı'yla tüm dünya ülkelerinin gündemine giren Kürtler'e ayırdım. İran-Irak Savaşı'in başta ABD olmak üzere tüm Batı ülkeleri dikkatle izlemiştir. ABD'nin gerek İran-Irak gerekse Körfez Savaşı'nda oynadığı aktif rol, Ortadoğu pazarlığına dayanmaktadır. 1980 ortalarında hem iran'a hem de Irak'a yönelik iki başlı politika izleyen ABD, bölgede özellikle Kürt- ler'den çekinmiştir. Çünkü; Bağdat'taki rejimi kızdırmak ABD'nin işine gelmemiştir, zaten aynı dönemde Kürtler de yer yer ayaklanma başlatmışlardır. Ayrıca 1972'de ABD'ye güvenerek Molla Mustafa Barzani liderliğinde Irak rejimine karşı ayaklanan ancak 3 yıl sonra Amerikan'ın desteğini çekmesiyle Saddam'ın ordusuyla karşı karşıya katılan Kürtler, zulümden kurtulmak için iran ve Türkiye sınırına dağlara kaçmışlardır. işte bu tutumun öcünü almak isteyen Kürtler, ABD'nin İran-Irak Savaşı'ndaki planım bozabilecek statüde olduklarından bu savaşta da önemli rol oynamışlardır. Bu nedenle ABD, 1984'te Irak'la diplomatik ilişkilerini yeniden canlandırıp savaşın bizzat içine girmiştir. Çünkü İran'daki Şii rejiminin güçlenmesi, bölgedeki diğeri ülkeleri de hayli tehdit etmeye başlamıştır. Savaş, ABD'nin önce Stinger füzelerini Bahreyn'e satılacağını, İran'dan petrol ithalatına da son verildiğini açıklaması üzerine 8 yıl sonra kritik bir noktaya girmiştir. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, bu gelişmeler üzerine 20 Temmuz 1988'de Savaşı sona erdirecek 598 sayılı kararını almıştır. Tüm bu gelişmeleri olurken Washington, Sovyetler Birliği ile ezelden beri rekabet halinde olduğu Ortadoğu bölgesinde savaş sonrası ortaya çıkacak yeni dengeleri gözetmektedir. Kısacası, ABD, siyasi boşlukta Kürt halkının savunuculuğunu Sovyetler'e kaptırmaktan yana değildi. İran-Irak Savaşı'nda savaşı iki tarafta kazanma dı. Ancak savaş sonrası komşu ülkeleri tehdit eden İran tehlikesi ortadan kalktı. Oysa bu süre içinde Batı'nın da desteğini alan Irak, hem silah hem de ordu gücünü arttırmıştı. İran-Irak Savaşı sırasında kimyasal silah kullanıldığı tüm delilleriyle ortaya çıkmasına rağmen hiç kimse Irak'a karşı bir şey yapamadı. Hatta 1989 yılında Paris'te toplanan ve 140 ülkenin katılımıyla gerçekleşen Kimyasal Silahlar Konferansı'ndan da sonuç alınamadı. Irak'a kimyasal silahlar konusunda hiçbir şey yapamayan Batı ve Birleşmiş Milletler, bir anlamda Halepçe Katliamı'nın da zeminini hazırlamış oldu. Nitekim, iran'la barış anlaşması imzalayan ve bir yandan farklı politikaları gütmeye hazırlanan Irak, ateşkesin yürürlüğe girmesinden tam 5 gün sonra Kürt halkına saldırı başlattı. Günlerce tüm dünya ülkelerinin medyasından düşmeyen Halepçe Katliamı'nda 5 bin savunmasız masum insan öldü, yaklaşık 12 bini de yer alandı. 1990 yılında yaklaşık 1 milyon silahlı askeri bulunan Irak Bağdat'ta yapılan Arap Birliği Zirvesi'nde, Arap ülkelerinin OPKC kotalarına uymayarak fazla üretim yaptıklarından ve bu sebeple petrol fiyatlarının düşük olduğunu söyleyerek Körfez Krizi'in'n de ilk adımım atılmış oldu. Söz konusu ülkeler Suudi Arabistan ve Ku- weyt'ti. Irak, zirvede şikayet ettiği bu iki ülkenin fazla petrol üretimi yapmasına hiç kimsenin ses çıkarmadığını görünce Arap Birliği'ne bir memorandum verdi. Me-morandum'da yer alan maddelerden biri de Irak-Kuveyt sınırının yeniden tespit edilmesiydi. Kuveyt memorandumda ki maddeleri reddetti ve Irak'ın Kuveyt sınırına 30 bin kişilik kuvvetini yığması yi a Birleşmiş Mi 11 etiler'e başvurdu. Irak, bu hareketle çileden çıktı. Sorun Arap Birliği ve Suudi Arabistan'ın devreye girip arabuluculuk yapmasıyla çözümlenmek istendi. Irak, Rumeyla petrol bölgesi, Warbah ve Bubiyan adalarım Kuveyt'in terketme- sini istedi. Kuveyt ise bu isteği reddedince Körfez Savaşı başqlamış oldu. Savaşın başlaması ve Irak'ın birçok ülkeyi karşısına almasını fırsat bilen Kürtler, bağımsızlık için ayaklanma fırsatım da yakalıyordu. Ancak bu arada kendi aralarında da ikiye bölünmüşlerdi. İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana Ortadoğu bölgesinde Kürtler'i piyon olarak kullanan ABD, Körfez Savaşı döneminde bu stratejisini de sürdürdü. Saddam'ı yok etmek için Kürtler'e güvene- meyen ve yalnızca piyon olarak kullanan ABD'nin bu düşüncesini, 1992'de Kuzey Irak'ta yapılan seçim sonuçlarında kanıtlıyordu. Çünkü Talabani ve Barzani, seçimlerinden neredeyse eşit oy alarak çıkıyorlardı. Konu her ne kadar Kuzey Irak'taki Kürtler'i ve BM'nin bu konuda aldığı kararları içeriyorsa da Körfez Savaşı'nda aktif rol oynayan Türkiye ve aldığı kararlar, attığı adımlar da bu bölümün içinde zaman zaman geçmişştir. Türkiye'nin, Kuzey Irak'taki stratejisi, son olarak Eylül başlarında aldığı 'Kuzey Irak'a girişlerde vize uygulaması' ile 'Kuzey Irak'ta bir Kürt Devleti kurula maz' olduğudur. Nitekim, Talabani ve Barzani'nin temsilcileri aracılığıyla 23 Temmuz 1994'te Paris'te Kürt devletinin kruluşunun temel belgesi olacak Anayasa taslağını hazırlatmasına tepki göstermiş, 'İmzalarsanız bu iş biter' sözüyle tüm dünyaya tavrım göstermiştir. 13 Eylül 'de Paris'e gitmeye hazırlanan liderler, Türkiye'nin kararlı tutumu karşısında bu düşüncelerinden vazgeçmişşlerdir. Bu karar Türkiye'nin son zamanlarda aldığı en önemli kararlardan biridir. Kararla, Kuzey Irak'taki Kürtler'e 'Siz bağımsız devlet kurma sevdasından vazge-çin. Burası Irak'ın parçasıdır' mesajı verilirken, batılı ülkelere de 'Elinizi buradan çekin' uyarısı yapılmıştır. Araştırmamın Körfez Savaşı dönemi ağırlıklı olması nedeniyle bu bölümün sonuna 1990 -1994' ü kapsayan bir kronolojik açıklamayı da ekleme ihtiyacı duydum. Son olarak Üçüncü bölümde de BM'nin aldığı kararların tam metnine yer verdini. Ancak, bu kararlar araştırma içinde konuyla bağlantılı olarak geçmişştir. 1979- 1992 ABD-Irak Kronoloji'si her ne kadar Kürtler'le doğrudan ilgili değilse de Washington'daki yönetimlerin bölgeye ve Saddam Hüseyin rejimine karşı yaklaşımlarına ışık tutacak nitelikte olduğundan, araştırmanın son bölümünde bunu da eklemeyi uygun gördüm.