Güveni kötüye kullanma suçu

Ceza Hukuku, toplumsal açıdan önemli kabul edilen 'güveni' ve 'mülkiyeti', güveni kötüye kullanma suçu kapsamında, cezai yaptırımlara bağlayarak korunmak istenmiştir. Ceza hukuku mevzuatımızı güveni kötüye kullanma suçu açısından incelediğimizde, bu suçun farklı yasalarda hem genel hem de özel biçimde düzenlendiğini görmekteyiz. Örneğin, 765 sayılı TCK. nın 50 8. maddesinde genel bir hüküm niteliğinde 'emniyeti suistimal', 765 sayılı TCK. nın 5 09. maddesinde açığa atılan imzanın suistimali, 765 sayılı TCK. nın 511/ 1. maddesinde kaybedilmiş eşyayı usulsüz temellük ve 765 sayılı TCK. nın 511/2. maddesinde ise hata neticesi ele geçen mallarda mülkiyet iddia etmek suçlan düzenlenmiştir. Diğer yandan, mevzuatımızda güveni kötüye kullanma suçu özelliği göstermekle birlikte kendine özgü bit takım özelliklerinden dolayı özel güveni kötüye kullanma suçu olarak nitelendirdiğimiz suçlar da vardır. Bunlara örnek olarak, 765 sayılı TCK. nın 202. maddesinde düzenlenen memurların görevleri nedeniyle işledikleri zimmet suçunu, Askeri Ceza Kanunu'nun 131. maddesinde düzenlenen asker kişilerin işledikleri güveni kötüye kullanma suçunu, Bankalar Kanunu'nun 22. maddesinin 3. fıkrasında düzenlenen banka mensuplarınınişledikleri güveni kötüye kullanma suçunu ve Sermaye Piyasası Kanunu'nun 47. maddesinin 5. fıkrasındaki düzenlemeyi gösterebiliriz. Güveni kötüye kullanma çağdaş dönem hukukunun ortaya çıkardığı suç tiplerindendir. Eski zamanlarda diğer suçların içinde yer aldığı düşünülen güveni kötüye kullanma suçu yakın zamanlarda bağımsız olarak ele alınmaya başlanmıştır. Güveni kötüye kullanma suçu herhangi bir kişi tarafından işlenebilir. Güveni kötüye kullanma suçunda mağdur, 765 sayılı TCK. mn deyimiyle suçtan mutazarrır olandır. Yargıtay kararlan incelendiğinde, günümüzde de güveni kötüye kullanma suçunun daha çok hırsızlık ve dolandırıcılık suçları ile karıştırıldığı görülmektedir. 765 sayılı TCK. da suçun maddi unsurunu oluşturan hareketler 'satma, rehnetme, sarf ve istihlak, ketim ve inkar etme, tahvil ve tağyir etme' şeklinde seçimlik olarak belirtilmişti. Buna karşılık 5237 sayılı TCK. suça konu mal üzerinde yapılabilecek tasarruf biçimlerini tek tek saymak yerine, 'zilyedliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunma' veya 'devir olgusunu inkar etme' deyimlerine yer vermektedir. Güveni kötüye kullanma açısından, biri hakkın kullanılması, diğeri de malın sahibinin rızası olmak üzere iki tane hukuka uygunluk sebebi kabul edilebilir. Güveni kötüye kullanma suçu kasten işlenebilen bir suçtur. İştirak şekillerinin bütün çeşitleri güveni kötüye kullanma suçunda gerçekleşebilir. Doktrindeki yazarların büyük çoğunluğu, güveni kötüye kullanma suçunda tam teşebbüsün mümkün olmadığı, buna karşın eksik teşebbüsün mümkün olduğunu belirtmektedirler. Güveni kötüye kullanma suçu açısından suçların içtimainin bütün türlerinin gerçekleşmesi mümkündür. 765 sayılı TCK. gibi 5237 sayılı TCK. da ayrı bir madde ile (765 sayılı TCK. m. 510, 5237 sayılı TCK. m. 155/2) sadece güveni kötüye kullanma suçuna ait bir ağırlatıcı neden düzenlemiş, buna karşın hafifletici neden açısından malvarlığına karşın işlenen visuçların geneline uygulanan indirim sebepleriyle (765 sayılı TCK. m. 522, 523, 524/ 2, 5237 sayılı TCK. m. 167/ 2, 168) yetinmiştir. Güveni kötüye kullanma suçu, 1987, 1989, 1997, 2001 ve 2003 TCK. Tasarılarında 'inancı kötüye kullanma suçu' şeklinde düzenlenmiştir. 1987 TCK. Tasarısı'nda 'Basit inancı kötüye kullanma' 170. maddede, 'Nitelikli inancı kötüye kullanma' ise 171. maddede düzenlenmiştir. 1989 TCK. Tasarısı'nda ise suçun basit hali 203. maddede, nitelikli hali ise, 204. maddede düzenlenmiştir. 1997 TCK. Tasarısı'nda suçun basit hali, 210. maddede, nitelikli hali ise, 211. maddede düzenlenmiştir. 2001 TCK. Tasarısı'nda suçun basit hali, 215. maddede, nitelikli hali ise, 216. maddede düzenlenmiştir. 2003 TCK. Tasarısı'nda suçun basit hali, 215. maddede, nitelikli hali ise, 216. maddede düzenlenmiştir. 765 sayılı TCK. da, güveni kötüye kullanma suçunun basit şekli ile nitelikli şeklinin kovuşturulması birbirinden farklıdır. Suçun basit şeklinin kovuşturulması, suçtan zarar görenin şikayetine bağlı iken, suçun nitelikli halinin kovuşturması re'sen yapılır. Önemle belirtelim ki, 765 sayılı TCK. nın 510. maddesinde düzenlenen güveni kötüye kullanma suçunun, 765 sayılı TCK. nın 524/2. maddesinde (5237 sayılı TCK. nın 167/2. maddesinde) belirtilen kişilerce işlenmesi durumunda kovuşturma şikayete bağlıdır. Tezi Hazırlayan Tez Danışmanı Tez Kabul tarihi ve No Jüri Üyeleri : İSA ÇELİK : Prof. Dr. M. Emin Artuk : 12 .09.2005-2005/18. : Prof. Dr. M. Emin Artuk, Yrd. Doç. Dr. N. İlker Çolak, Yrd. Doç. Dr. İsa Döner