turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Zaman sorunu: Şimdici ve ebediyetçi anlayışları

Bu çalışmada zamanın gerçekliği, zamanın ne olduğu ve bize nasıl belirdiği gibi temel zaman sorunları McTaggart ve Husserl'in zaman görüşleri bağlamında incelenmiştir. Sözü edilen filozoflar zaman kavramını iki farklı yolla araştırmıştır. McTaggart zaman kavramını 'varolan' ve 'gerçeklik' ayrımına dayandırarak açıklar. Buna karşın, Husserl zaman kavramını 'bilinç' ile bağıntısı içinde ele alır. Bu nedenle, nesnel zaman ve zaman akışı sorununu da farklı biçimde düşünmüşlerdir. Bu farklı yaklaşımlar çağdaş zaman felsefe çalışmalarında önemli tartışmaların gelişmesini sağlar. Şimdi'nin nesnelliği ve zamanın deneyimlenmesi sorunu bu yaklaşımlardan biridir ve bu tartışma şimdici ve ebediyetçi olarak anılan iki karşıt görüş arasında ortaya çıkar. Böylece, bu çalışmada McTaggart ve Husserl'in zaman görüşlerine dayanarak, hem ebediyetçi ve hem de şimdici görüşün çelişiki olmadan bir zaman görüşünü ortaya koyamadıklarını göstermek istiyoruz. Bunun yanında, bu çalışmada, zaman sorunun yalnızca bir temporal yargı sorunu olmadığı ama bir de zamanın transandental yönünün olduğu gösterilmeye çalışılacaktır. Bunu yapmakla, şimdi olmanın bilinç ile bağıntısı içinde açıklanabileceğini ileri süreceğiz.
Karl Jaspers'te varlık anlayışı

Tezin konusu, egzistansiyalizmin temsilcilerinden biri olan, Alman filozof Kari Jaspers'in varlık anlayışıdır. Tezin giriş bölümünde egzistansiyalizm felsefesi kısaca tanıtılmış, birinci bölümünde ise, Jaspers'in varlıktan ne anladığı ve onu nasıl algıladığı, ayrıca varlığı kavrayabilme metotları işlenmiştir. İkinci bölümde, filozofun varlık sınıflandırması ele alınmış olup, dünya varlığı, insan varlığı ve Aşkın Varlık incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise, varlığın düşünce ve hürriyet ile olan ilişkisi değerlendirilmiş, Jaspers'e göre, felsefenin ne olduğu ve işlevi açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca dini tecrübenin içselliği ile Jaspers felsefesinin içselliği karşılaştırılmışür. Karl Jaspers somut varlığa fazlaca bir önem vermemiştir. Deneysel varlık dediği somut varlık, soyut varlığa ulaşmak için bir araçtır. Jaspers'in içinde bulunduğu felsefi akım tepkisel bir felsefe olduğundan, onun felsefesini açıklamak için kullandığı kelimeler daha içsel bir anlam ifade ederler. Hatta o Tanrı dememiş, onun yerine Trancendence kelimesini kullanmıştır. Her insanın algıladığı dünya da Tanrı da, kendi dünyası ve kendi Tann'sı dır.
Thomas Reid'in din epistemolojisi

Thomas Reid'in din epistemolojisini anlamak onun sağduyu felsefesini anlamakla doğrudan alakalıdır. Sağduyu epistemolojisinin birinci ayağını ideler teorisinin reddi, ikinci ayağını ise mevcut doğal yetilerimizin ve zihinsel faaliyetlerimizin güvenilirliğine olan kabul oluşturmaktadır. Tezimizin ilk olarak epistemolojiye dair temel bilgilere değindikten sonra Antik Yunan ve modern dönemde ideler teorisini, özelde Kartezyen sistem içerisinde Descartes'ten Hume'a kadar izlediği yolu ve gelişimini Reid'in bakış açısından ele almaya çalıştık. Bunun yanı sıra Reid'in Kartezyen sisteme alternatif olarak önerdiği sağduyu felsefesini ortaya koyduk. Bu bağlamda ilk olarak Reid'in kurduğu sistemin ilk ayağını oluşturan, Kartezyen sistemi ve ideler teorisini reddini aktarmaya çalıştık. Son olarak tezimizin ana konusunu oluşturan, Reid'in doğal teolojiye bağlı, kozmolojik ve teleolojik argümanı içeren din epistemolojisini tartıştık. Kozmolojik ve teleolojik kanıt zorunlu iki sağduyu prensibine dayanmaktadır. Bunlardan ilki 'Varlığa çıkan her şey bir sebebe dayanmaktadır' ilkesine, ikincisi ise 'Akıllı bir ilk sebep sonuçtaki hikmet izlerinden çıkarsanabilir' ilkesine dayanmaktadır. Reid doğal teolojisinde ilk olarak argümanlarını dayandırdığı iki sağduyu prensibinin zorunluluğunu ve basitliğini tartışmış, daha sonra Tanrı'nın varlığının bunlardan yapılacak zorunlu bir çıkarımla rasyonel olarak ortaya konabileceğini tutarlı bir şekilde öne sürmüştür. Biz de tezimizde Reid'in bu iddiasını yapılan itirazları da göz önünde bulundurarak detaylıca incelemeye ve tartışmaya çalıştık. Bu çalışma sağduyu felsefesi temelinde Reid'in din epistemolojisini ortaya koymaktadır.
Ernst Cassirer'de insanın anlamı

187 Jüri: Prof. Dr. Murtaza KORLAELÇİ Prof. Dr. Vahdettin BAŞÇI Doc. Dr. H. Ömer ÖZDEN Yrd. Doç. Dr. M. Hanefi PALABIYIK Yrd. Doç. Dr. Osman ELMALI Yeni Kant'çılığın çağdaş temsilcilerinden ılımlı idealist Ernst Cassirer'in İnsan anlayışının incelendiği bu tezin amacı; İlk Çağdan gönümüze kadar felsefi antropolojinin, insanın anlaşılması çabalan içinde geldiği yeri, ' Cassirer'in İnsan Anlayışı' bağlanımda belirlemektir. Dolayısıyla bu çalışmanın kapsamına, Felsefe Tarihi içinde bu alan üzerinde düşünce üretenlerden Cassirer'in dikkate değer bulduğu filozofların görüşleriyle onun insan felsefesi girmektedir. Araştırmamızda, bu denli geniş bir alan üzerinde araştırma ve çözümlemeler yapmak için kullandığımız yöntemde, felsefe tarihinin benimsediği, her filozofun kendine özgülüğü, her dönemin genel kültür özelliği, her öğretinin, önceki öğretilerden aldığı, sonrakilere yaptığı etkinin ortaya çıkartılması ikesine sadık kalmaya çalıştık. Metin içindeki kavram, deyim ve ifadelerin metodolojik ilkelere uygun olması için özen göstermeye çalıştık. Açıklama, sergileme ve tanıtım için genelden özele doğru giden bir metodoloji için 'varlık şeması'nı esas alarak, kavramların kendi bağlamları dışında bir anlam kaymasına uğrama ihtimalini önlemeğe çalıştık. Cassirer, Sembolik Şekiller Felsefesiyle varlık teorisinde geleneksel idealizmi onarımdan geçirip, felsefe tarihi içerisinde sembolik formlar felsefesinin kurucusu, ılımlı idealist bir düşünür olarak yerini alır. Cassirer, günümüz nesnel bilim anlayışına göre, ide'nin değil maddi olgunun bilimi yapılabildiği için geleneksel idealizmin bilim anlayışıyla uzlaştırılmasının mümkün olamayacağı düşüncesiyle böyle bir onarımı gerekli görür. Ya günümüz bilimine sırt çeviren bir idealizm ya da idealizmi yok sayan bir scientizm, ikilemine düşmekten kurtulamayız. Cassirer, bu açmazı çözümlemek amacıyla; geleneksel idealizmin aradığı cevher birliğinin yerine, ideal bir işlev birliğini esas almak suretiyle insanlık düşüncesini bu ikilemden kurtarıp idealizm ile yeni bilim anlayışını uzlaştırmayı denemektedir.
Frankfurt okulunun sanat anlayışı: Sanat-toplum bağıntısı açısından bir araştırma

Bu çalışma, Frankfurt Okulu'nun düşünsel üretimiyle sanat-toplum ilişkisinin çakıştığı alanı kendisine malzeme olarak alır. Bunun iki nedeni vardır: Birincisi, Frankfurt Okulu'nun düşünce bütünlüğünün en kapsamlı biçimde sanat-toplum ilişkisi bağlamında anlaşılabilir olmasıdır, ikincisi ise, sanat-toplum ilişkisi sorununa getirilmiş en kapsamlı açıklamalardan birinin Frankfurt Okulu tarafından gerçekleştirilmiş oluşudur. Çalışmanın bu noktadan hareketle iki temel tezi vardır, ilki, sanatın içinde bulunduğu toplumun antitezi olarak, verili olanın evrenselliğinin sorgulanmasına ve 'öteki'nin verili olan içinde varlığını sürdürebilmesine aracı olduğudur. İkincisi, modern toplumun yapısının, kendisini oluşturan parçalar üzerinde gitgide daha belirgin bir egemenlik kurduğu, genelin tikeli kuşatmışlık düzeyinin giderek artmakta olduğudur. Çalışmanın yöntemi, onun tezlerinin sistematik bir tarzda 'toplum', 'sanat' ve 'kültür endüstrisi' ana başlıkları altında, Okul düşünürlerinin yapıtlarına dayandırılarak denenmesidir. Bu amaçla ayrıca elden geldiğince geniş bir çerçevede ikincil kaynaklara başvurulmuştur. Bu çalışmada, aynı zamanda, sanat ile toplumun çakıştığı alanın insan olduğu, insanın hem sanat-toplum ilişkisinden etkilenen, bu ilişki tarafından belirlenen bir öge, hem de bu ilişkiyi etkileyebilen, değiştirebilen ve hatta belirleyebilen bir özne olduğu vurgulanmaktadır.
The Growing Desert: Nihilism and metaphysics in Martin Heidegger's thought

Bu çalışmada, Heidegger'in nihilizmi metafiziğin, metafiziksel Varlık deneyiminin, özsel boyutu olarak kavrayışını tetkik ediyor, ve akabinde, bu olguya Heidegger'in ne tür karşılıklar verdiğini ele alıyoruz. Heidegger nihilizmi metafiziksel düşünme biçimi içindeköklenmiş olarak düşünür, bu nedenledir ki metafizik ve nihilizm asli bir özdeşlik arz ederler. Çerçevesi içerisinde Varlık'ın, açık veya örtük olarak, sanattan bilime, Batı kültürünün tüm sahalarında, deneyimlenip, ifadelendirildiği bu düşünme biçimi bize Batı geleneğinin derin tarihini ya da hareketini vermektedir. Heidegger bu hareketi giderek büyüyen bir tehdit olarak, gerçekte Batı tarihinin en tekinsiz olanağında, yani Varlık'ın tecellisi için bir açıklık alanı olarak insani özün mutlak imhasında, nihayete varacak bir şey olarak, telakki eder. Heidegger bu altta yatan olguya çeşitli isimlerle işaret eder: Varlık'ın unutulmuşluğu, Varlık'ın terketmişliği, dünyanın karanlıklaşması, Gestell ve mahvoluş bunlardan yalnızca birkaçıdır. Bu gelenekte Varlık, Platon ve Aristo ile birlikte, bir hiç haline gelmekte, yani, her türlü derinliğine mütalaanın dışında bırakılmakta, sırf bir soyutlamaya indirgenmektedir. Nihilistik olan her şey yeterince derinliğine nüfuz edildiğinde Varlık'ın hakiki manasına bir yabancılaşmayı bağrında barındırdığı ortaya çıkar. Bu nedenle, sadece Hiçliği Varlık'ın gizlenme boyutu olarak keşfetmekle, ve böylece derin bir manada sonluluğumuza açık olmakla, kalmayan, aynı zamanda, içinde, sayesinde ve ona yönelik bir şekilde insan varlıklar olarak varoluş halinde bulunduğumuz Varlık hediyesine mütefekkirane ve müteşekkirane mükabele edecek, metafiziğinin hakimiyet alanı dışında bir düşünme biçimi geliştirmeliyiz. Batı tarihinin bu en uzun son evresinde, Nihilizmin geleceksel potansiyellerine karşılık olarak, Heidegger'in düşüncesinin geleceksel karakteri, O'nun öteki başlangıcı ibda edecek yeni bir düşünme biçimi arayışı, felsefesinin karakteristiği olan tuhaf bir gerilimi içinde saklamaktadır.
Muhammed İkbal'de benliğin ölümsüzlüğü

Çalışmamızın konusu, Muhammed İkbal'in insanın ölümsüzlüğü konusundaki düşüncelerini, onun Benlik felsefesi doğrultusunda araştırmaktır. Böylece ölümsüzlük hakkında Muhammed İkbal'in, klasik ölümsüzlük görüşlerine alternatif olabilecek yeni ve farklı bir ölümsüzlük teorisi geliştirip geliştirmediğini belirlemeye çalıştık. Çalışmamızı giriş, üç bölüm ve sonuç olarak düzenledik. Giriş bölümünde, Felsefe Tarihi'nde Platon'dan başlayarak etimolojik ve felsefi açıdan ölüme hangi anlamların verildiğini, genel hatlarıyla belirlemeye çalıştık. Birinci bölümde, ölümsüzlük düşüncesinin temel nedenlerini ve ölümsüzlük hakkında ileri sürülen görüşleri açıkladık. İkinci bölümde, Muhammed İkbal'in hayatını ve felsefesini kısaca aktardıktan sonra, insanın/benliğin gerçekliğini, niteliklerini ve tabiatını, İkbal'in ölümsüzlük düşüncesini merkeze alarak açıkladık. Son olarak, benliğin ölümsüzlük arzusunun temeli ve bu arzunun gerçekleşme sürecinin zorunlu realitesi olan benliğin evrimleşme sürecini, Muhammed İkbal'in görüşleri doğrultusunda açıkladık. Üçüncü bölümde, zaman ve aşk karşısında benliğin ölümsüzlük imkanını ve sonlu benlik olarak insanın, Tanrı'ya dolayısıyla miraca ve böylece ölümsüzlüğe yükselişinin nasıl gerçekleşeceğinin üzerinde durduk. Benliğin bu yükselişi ya da evrimi gerçekleştirerek ölümsüzlüğü başarması için amel mefhumunu hayatının vazgeçilmez unsuru olarak fiziksel ölüm durumuna kadar aktif tutması gerektiği üzerinde durduk. Daha sonra ise kaynağı Nihai Benlik ya da Mutlak Ego/Tanrı olmak üzere, Muhammed İkbal'e göre benliğin ölümsüzlüğünün sırlarının; güzellik, arzu, aşk, kudret, hedefler doğrultusunda benliğin diriliş mücadelesi olduğunu ve bu mücadeleyi benliğin nasıl kazanacağını açıkladık. Son olarak Muhammed İkbal'de hayatın ve ölümün, anlamının ve değerinin, benliğin ölümsüzlük mücadelesiyle ve dirilişle ortaya çıkacağını açıkladık. Sonuç bölümünde, Muhammed İkbal'de Benliğin Ölümsüzlüğü düşüncesinin, klasik ölümsüzlük görüşlerine alternatif, farklı ve felsefi tutarlılık içeren yeni bir ölümsüzlük teorisi olduğu sonucuna ulaştığımızı açıkladık.
İslam ahlak felsefesinde bilgi ve hürriyet

Bu çalışmanın gayesi İslam Ahlak Felsefesinde Bilgi ve Hürriyet kavramlarının ele alınışını ortaya koymaktır. Bilginin kaynağı, değeri ve faydasının İslam ahlak felsefesindeki rolünün yam sıra, hürriyet kavramının da, maddi ve manevi boyutlarıyla, ahlak felsefesi açısından incelenmiştir. Araştırma bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında, ahlak felsefesinin tanımı ve özellikleri üzerinde durulduktan sonra İslam ahlak felsefesinin, ahlak felsefesindeki yeri tetkik edilmiştir. İslam Ahlak felsefesinin temel kaynağı olarak Kur 'an ve Sünnet, yardımcı kaynakları olarak da, İslam Felsefesi, Kelam, Tasavvuf ve Fıkıh olarak ele alınmıştır. Giriş bölümü tezin tezlerinden biri olan 'İslam ahlak felsefesi' kavramının belirginleşurilmesine yöneliktir. Birinci bölümde, İslam Ahlak Felsefesinde Bilgi ve Ahlak ilişkisi ele alınmaktadır. Bilgi ve ahlak ilişki, İslam ahlak felsefesinde hem kaynak ve hem de fayda açılarından ele alınmıştır. Kelam itikadı meseleler kadar, ahlaki tartışmaların da yoğun olduğu bir disiplin olarak, bilgi ve ahlak ilişkisini hem kaynak ve hem de fayda açısından ele alır. Bünyesinde, nesnel ve öznel bilgi anlayışlarını bulundurur. Tasavvufta da, bilgi, sezgisel olarak ahlaki ilkeleri belirler. Öte yandan da, insan, fayda açısından bilgi ile olgunlaşır, olgunlaşması, erdemle ve manevi hürriyetle özdeştir. İslam felsefesi tarihinde, Teorik Felsefe ve Pratik Felsefe veya Nazari-Ameli Hikmet ayrımları çizgisinde nefs ve özellikleri, insan nefsinin bilici ve yapıcı özellikleri doğrultusunda bilgi ve ahlak ilişkisi ele alınmıştır. İkinci Bölümde ise Bilgi ve Erdem başlığı altında, bilginin erdemlerle olan gerek kaynak ve gerekse fayda açısından ilişkisi tespite çalışılmıştır. Bitkisel, Hayvani ve İnsani Nefs, insanda, şehvet, öfke ve düşünme kuvvetlerinin ortaya çıkmalarım sağlar. Erdemler ise şehvet, öfke ve düşünmenin, bilginin kontrolünde dengelenmesi ile ortaya çıkar. Bilginin olmadığı yerde de erdemlerden sapmalar, reziletler oluşur. Bilgi ışığında erdemler öğretilebilir mi sorusu üzerinde durulmuştur. Ayrıca Mutluluk konusu da hem bilgi ve hem de hürriyetle iUşkilendirilmiştir. Üçüncü Bölümde de, İslam Ahlak Felsefesinde, Hürriyet kavramı çeşitli yönleri ile tetkik edilmiştir. Hürriyetin çeşitli türleri ahlakla irtibatlandırılarak incelenmektedir. Maddi, manevi, dış, iç, biyolojik ve irade hürriyetleri, insan davranışları açısından, felsefi, kelami ve psikolojik boyutları ile incelenirken, kötü huylardan ve bencilliklerden kurtulma ve ahlaki açıdan olgunlaşıp, bilgi ve doğru davranışla bütünleşmenin bir hürriyet olarak algılandığı, manevi hürriyet temsilcisi olan tasavvuf açısından ele alınmıştır. Sonuç ve genel değerledirme ise, çalışmanın sonuçlarını ve tahlilini içermektedir.
İbn Sina felsefesinde madde ve suret

Tez çalışmamızda ele aldığımız madde ve suret kavranılan Yunan filozofların düşüncelerinden günümüze kadar gelen araştırmaların temelini teşkil etmiş olup felsefe tarihinde önemli bir yere sahiptir. Madde ve suret kavranılan her ne kadar Yunan filozoflan tarafından çeşitli şekilde ortaya atılmış ise de Aristoteles tarafından sistematik hale getirilmiştir. Bundan dolayı, birinci bölümde Aristoteles felsefesinde madde ve suretin yeri ve önemi incelenmiştir. Aristoteles ay-altı ve ay-üstü alem diye adlandırdığı hiyerarşi bir sistemine ait olan şeylerin birer varlık olarak madde ve surete sahip olup olmadıklarını, eğer sahip ise ne şekilde, eğer sahip değilse de nedenini gibi çeşitli yönden ele alarak teferruatlanyla ortaya koymaya çalışmıştır. Bu kavramlar, aynı zamanda Yunan felsefesinden nasibini almış olan İslam felsefesinde de büyük bir önem taşımaktadır. Platon ve Aristoteles'in ortaya koyduklan sistemi geliştirerek büyük bir ilerleme kaydetmiştir. Çalışmamızın esas kısmını teşkil eden ikinci bölümde de İslam felsefesini sistematik hale getiren büyük filozof İbn Sina felsefesine yer aynlmıştır. İbn Sina, Platon ve Aristoteles felsefesinden yola çıkarak madde ve suret kavramlanna geniş yer ayırmaktadır. İbn Sina' run en büyük özelliklerinden biri de her iki filozofun felsefe sistemini uzlaştırarak bir varlığın ne şekilde var olduğunu ve varlıkta madde ve suretin önemini ortaya koyduğu el-llahiyyat, en-Nefs, et-Tabi 'yyat ve en-Necat gibi birçok esirinde incelemiştir. 64
Levinas'ın felsefesinde zaman sorunu

Aristoteles'ten itibaren zaman, hareketlerin sayısı olarak görülmüş ve Augustinus ise zamanı ruhsal bir süreç olarak tanımlamıştır. 19. yy. da özneye bağlı zaman kuramları geliştirilmiştir. Heidegger de kendi özne kuramına bağlı olarak zaman anlayışı geliştirmiş ve zamanın çizgisel bir doğrultuda ilerlemediğini savunmuştur. Levinas ise Batı felsefesinde zaman kuramlarının yanlış bir özne kuramına bağlı olarak geliştirildiğini ve bu nedenle de yanlış olduğunu söylemiştir. Levinas'a göre Batı felsefesi Başka'yı Aynı'da asimile etmiş ve bu nedenle özneyi yok etmiştir. Böyle bir durumda zaman olamaz. Zaman, Başka'nın ve öznenin varlığını koruduğu bir düzlemde özne ile Başka arasında kurulmuş olan ilişkidir.
Pathos kavramının Aristoteles'in felsefesindeki yeri

Bu tezin amacı, pathos kavramının Aristoteles'in felsefi düşünüşündeki yerini ortaya çıkarmaktır. Bu amaçla ilk iki bölümde, kavramın Aristoteles öncesi düşünüşte hangi anlamlarıyla öne çıktığı ve üzerine ne türden tartışmaların yürütüldüğü incelenmiştir. Bu sayede Aristoteles'in tartışmalarını hangi zeminler üzerinde yürüttüğü ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Son bölümde ise kavramın Aristoteles'te kullanılan tüm bağlamları geniş bir şekilde tartışılmıştır. Pathos kavramının Aristoteles'in felsefesindeki yerinin önemi kavramın üç farklı bakış açısından incelenmesiyle ortaya konmuştur. Bu bakış açılarının birincisi, kavramın metafizik temellerine; ikincisi ruh-beden ilişkisi ve yetileri açısından insana; üçüncüsü ise duygu durumlarının etkilenimler olarak incelenmesi açısından sosyal yaşama yöneliktir. Pathos kavramının temel karşılıklarından biri etkilenimdir. Bir etkilenim tarzı olan duygu durumlarının incelenmesinin diğer alanlar olmaksızın yapılamaması, tezin ulaştığı önemli bir sonuçtur. Tezde ulaşılan en önemli sonuç ise Aristoteles'in felsefi düşünüşünde evreni anlamak ve insanın evrendeki yerini belirlemek açısından pathosun temel bir kavram olduğudur. Bu sayede kavramın neden Aristoteles sonrası felsefenin tüm alanlarında öne çıkan bir etkiye sahip olduğu da anlaşılabilecektir.
Peyami Safa düşüncesinde medeniyet ve din

Bu çalışma ile Medeniyet ve Din konularının Peyami Safa düşüncesinde nasıl yer aldığı ve Medeniyet ile Din arasında nasıl bir ilişki kurulduğu tespit edilip ortaya çıkarmak amaçlandı. Bu bağlamda önce genel bir değerlendirme ile Medeniyetlerin doğuşu ve dayandıkları etmenler üzerinde duruldu. Ardından Peyami Safa'nın düşünce dünyasında Medeniyet ve Din, birer olgu olarak incelendi. Daha sonra Peyami Safa'nın Doğu-Batı sentezi, İlim-Din münasebeti ve Türk İnkılabı ile ilgili fikirlerinden faydalanarak yazarın düşüncesindeki Medeniyet ve Din ilişkisi tespit edilmeye çalışıldı.
İbn Rüşd'ün İbn Sina'yı eleştirisi

Bu çalışmanın amacı İbn Rüşd'ün Metafizik alanında yazdığı Tefsiru MaBa'de't-Tabia adlı eserinde İbn Sina'ya yöneltmiş olduğu tenkitleri ortaya koymaktır. Tezin araştırma aşamasında İbn Rüşd ve felsefi sistemi, Aristoteles ve Metafizik düşüncesi, İbn Sina ve felsefi sistemi incelenmiştir. Yapılan araştırmalar sonucunda elde edilen bilgiler doğrultusunda İbn Rüşd'ün İbn Sina'ya yönelttiği eleştiri konuları belirlenmiştir. Belirlenen konularda Aristoteles'in felsefi düşünce sistemi temel alınarak İbn Rüşd'ün İbn Sina'ya yönelik eleştirilerinin doğruluk veya yanlışlık payı değerlendirilecektir. Çalışma iki bölüme ayrılmıştır. Birinci bölüm Aristoteles ve felsefesini tanımaya yönelik olup, ikinci bölümde eleştiri konuları başlıklar halinde verilmiştir. İkinci bölüm on eleştiri başlığından oluşmaktadır. Çalışma sonundaki değerlendirme kısmında eleştirilerin mahiyetleri irdelenip, filozofların farklı bakış açılarının felsefisistemlerini ne kadar etkilediği ortaya çıkarılacaktır.
Aristoteles'in ontolojisinde form kavramının işlevi

Formun ne olduğu üzerindeki tartışma, Platon ile başlamıştır. Platon, felsefesini ve varlık görüşünü, idea üzerine kurmuştur. Aristoteles ise, Platon'un idea'ya ilişkin görüşlerini hatalı bulmuş ve eleştirmiştir. Kendiontolojisinde, bu eksikleri ortadan kaldırmaya çalışmıştır. Buna bağlı olarak, kendine özgü bir form anlayışı ortaya koymuştur. Öncelikle formu, yaşadığı dünya içinde anlamlandırmaya uğraşmıştır. Platon'da olduğu gibi, Aristoteles felsefesinde de, formun önemli bir yeri olduğunu görüyoruz. Bunun nedeni, Aristoteles'in ilk ilkelere ulaşma çabasıdır. O'na göre varlığın ne olduğu sorununu çözmek için, önce ilk prensibi ortaya koymak gerekir. Böylelikle bilgi de mümkün olacaktır. Aristoteles'in varlığın ilk prensibi dediği ilke, formdur. Aristoteles, forma böyle bir anlam yüklemekle, aynı zamanda onu varlık anlayışının çıkış noktası yapmaktadır. Dolayısıyla Aristoteles'in varlık görüşü, forma yüklediği anlam ile sıkı bir bağ içerisindedir. Aristoteles'in felsefesini kendine özgü kılan şey, O'nun Platon'a karşı, realist bir tavır alışıdır. Aristoteles, ideal bir dünya yaratma çabasındaolmamıştır. Bu tavır alış ise, yine O'nun formu tanımlayış şekli ile bağlantılıdır. Buna göre form, varlığın sahip olduğu değişmeyen öz, asılcevherdir. Böyle olduğu için, form, bireysel varlığın dışında bağımsız olarakvarolamaz. Öyle olursa işlevselliğini yitirir. Buradan yola çıkarak çalışmamızda sürekli olarak, formun işlevselliğini irdeledik. ÇünküAristoteles'in düşünce şekli, fonksiyonalisttir. Bu yaklaşım, form söz konusu olduğunda kendini daha çok gösterir. Formun işlevselliği, Aristoteles'indevinim ve değişimi ortaya koyuşunda, varlık hiyerarşisini belirlemesinde ve hatta teleolojisinde tekrar tekrar kendini gösterir. Formun Aristoteles'in ontolojisindeki ehemmiyeti ve işlevsel yanı, özellikle teleolojik bakış açısına dayanak olması ile ortaya çıkmaktadır. Aristoteles'e göre, evrende her varlık, belli bir amaç taşır ve bu amacı gerçekleştirmeye çalışır. Bu amaç, saf formun mükemmelliğine ulaşmaya çalışmaktır. Varlıklar, bunu ancak, kendi mükemmelliklerine; yani potansiyel olarak taşıdıkları forma ulaşarak gerçekleştirebilirler. Ancak potansiyel olarak forma sahip olan varlıkların maddeleri de bulunur. Böyle olduğu için, evrendeki varlıklar, tam bir mükemmelliğe ulaşamazlar. Canlı varlıklarda, mükemmelliğe ulaşma çabası; ruh aracılığıyla gerçekleşir. Çünkü ruh, canlı varlıklarda bedenin formudur. Canlı varlıklarda bulunan ruh, her türde farklı bir işlevi yerine getirir. Bu form ne kadar eksiksizolursa, o forma sahip varlık, varlık hiyerarşisinde, o kadar üst sırada yer alır ve mükemmelliği gerçekleştirmiş olur.
Ali Sedad'ın 'Kava'idü't-Tahavvülat fİ Harekati'z-Zerrat' adlı eseri ve termodinamiğin Türkiye'ye girişi

Ali Sedad Bey'in, 1883 yılında basılan kitabı; 192 sayfa, altı ana bölüm ve 25 alt bölümden oluşmaktadır. Modern bilimlerle ilgili olduğu görülen 10 alt bölüm, tezimizin birinci bölümünde ele alınmıştır. Yeni bilimlerin sonuçlarından destek alınarak; Eş'ari atomculuğu odağında yeni bir kelami okumanın yapıldığı diğer 15 alt bölüm ise tezimizin ikinci bölümünde ele alınmıştır. Ali Sedad Bey, kitabında, ulaşmak istediği sentezde kullanmak için termodinamik bilimine ilişkin bilgiler vermektedir. Enerjinin Korunumu Yasası ve enerji dönüşümlerin altında yatan gerçek sebebin atomların hareketi olduğu özellikle vurgulanmaktadır. Eş'ari kelamına sıklıkla atıf yapan Ali Sedad Bey, evrendeki tüm olayların ilahi bir gücün müdahalesi ile geçtiği düşüncesi ile termodinamik ilkeler arasında bir bağlantı kurmaktadır. Kelamcıların evren tasavvurlarına uygun biçimde; evrenin kadim Allah ve diğer hadis varlıklar biçiminde ikiye ayrıldığını görüyoruz. Ali Sedad Bey, Allah dışındaki hadis varlıkları tamamen atomlardan oluşan maddi cisimler olarak görmektedir. Bu doğrultuda, hadis varlıkların; asla soyut olamayacaklarını ve sonsuzluk kavramlarını çağrıştıran özelliklere sahip olamayacaklarını savunmaktadır. Tezimin konusu olan kitabın yazarı, modern bilimlerin rasyonel sonuçlarının, İslami öğretiler ile örtüştüğünü ifade etmektedir. Zamanın bilimlerinden destek alarak; mütekellimlerin kadim öğretisini yeniden canlandırdığı görülen Ali Sedad Bey, yeni ilm-i kelamın kurucusu kabul edilebilir.