İstanbul'da yaşayan 6-18 yaş arası kız çocuklarında ergenlik gelişim basamaklarının değerlendirilmesi

Puberte insan yaşamının çocukluktan erişkinliğe geçilen, sekonder cinsiyet özelliklerinin ve üreme yeteneğinin kazanıldığı önemli bir dönemidir. Bu fizyolojiksürecin zamanlaması ve hızı karmaşık genetik-endokrin mekanizmalar ile belirlenmekte ve çevresel faktörlerden de etkilenmektedir. Puberte evreleri, bölgeseldeğişimler gösterdiği gibi, aynı toplum içerisinde zaman içinde değişkenlik gösterebilmektedir. Sosyoekonomik şartların ve sağlık koşullarının iyiye gitmesi sonucu batı toplumlarında menarş yaşı, 19. yy'dan 21. yy'a her 10 yılda 0.3 ay erkene kaymıştır.1970'li yıllarda sosyoekonomik durumun stabilizasyonu ile bu seküler eğilimdeduraklama olduğu bildirilmektedir. Amerika ve Avrupa'da 20 yılı aşkın bir süredirmedian menarş yaşında değişiklik olmadığı ancak meme gelişiminin daha erken yaşlarda başladığı yolunda değerlendirmeler mevcuttur. Meme gelişiminin daha erken ortaya çıkması artan obezite prevalansı, ve yiyeceklerin endokrin bozucular ile muhtemel kontaminasyonu ile ilişkilendirilmektedir. Ülkemizde ergenlik yaşı ile ilgili bilinen ilk sistematik çalışma Neyzi ve ark tarafından 1973 yılında İstanbul'da 1468 kız çocuğunda yapılmıştır. O tarihten bu yana ülkemizde kız çocuklarınınergenliğe giriş yaşı ile ilgili birkaç çalışma yapılmış ise de aynı metodoloji ileİstanbulda kapsamlı bir çalışma yapılmamıştır. Bu bilgiler ışığında planlanan çalışmamızda, Nisan-Haziran 2009 tarihleri arasında, İstanbul'da yaşayan 6-18 yaş arası sağlıklı kızlarda pubertal gelişim evreleri değerlendirildi. Sonuçlar 1973 yılında yapılan ilk kapsamlı puberteçalışması ile karşılaştırıldı. 4868 çocuğun katıldığı çalışma sonucunda medianmenarş yaşı 12.74 yıl olarak bulundu. Median B2, B3, B4, B5 yaşları sırası ile 9 .65,10.10, 11 .75, ve 14.17 yıl olarak saptandı. Tanner Pubik kıllanma evrelemesindemedian yaşların P2, P3, P4, ve P5 için sırası ile 10 .09, 11 .19, 12 .33, ve 14.68 yıl olduğu gözlendi. 1973 yılındaki çalışma ile kıyaslandığında median menarş yaşınınsadece 0.1 ay, B2 yaşının ise 0.4 ay erkene kaydığı görüldü. Yüksek sosyoekonomik5sınıftaki kızların B4, B5 ve menarşa daha erken ulaştığı saptandı. Tüm yaşlarda adetgörmüş olan kızlar henüz görmemiş olanlara göre daha yüksek VKİ ne sahipti. VKİ SDS ile sosyoekonomik düzey arasında pozitif ilişki vardı. Düşük sosyoekonomik gruptaki kızların VKİ SDS'leri (-0.15); orta, yüksek ve en yüksek gruplara gore daha düşük idi.(orta = 0 .07, yüksek = 0 .11, en yüksek = 0 .26). Menarş yaşı ile tavuk, balık, süt gibitüketilen gıdalar arasında ilişki tespit edilmedi. Prematür telarş prevalansı % 8.9, prematür pubarş prevalansı ise % 4.3 olarak tespit edildi. Prematür telarş prevalansı ile VKİ-SDS arasında güçlü bir ilişki bulundu. Prematür telarş ile IUGR olma, prematür doğum, sosyoekonomik durum, ilk diş çıkarma yaşı ve anne menarş yaşı arasında ilişki olmadığı gözlendi. Yaygın kanının aksine; süt, yumurta, tavuk, balık tüketme miktarı ile prematür telarşarasında ilişki tespit edilmedi. Sonuç olarak, ülkemizde pubertede seküler eğilimde bir sona gelindiği, ancakmuhtemelen obezite prevalansındaki artış ile ilişkili olarak kızlarda meme gelişiminin daha erken başladığı söylenebilir. Ayrıca, bazı gıda maddelerinin sıkçatüketimi ile erken ergenliğin ilişkili olduğu yolundaki spekülasyonların da doğru olmadığı görülebilmektedir. SED, obezite gibi toplumlarda zamanla değişen faktörler göz önüne alınacak olursa bir toplumda pubertal gelişimin belirli zaman aralıkları ile değerlendirilmesi, o toplumda pubertede seküler eğilimin belirlenmesi açısından önem kazanmaktadır.