Sermayenin sosyal doğası, sosyal sermaye ve bireysel çıkar: Muğla sermaye grupları örneği

Marxist analizde sermayenin sosyal olduğuna ilişkin hiçbir bir şüphe yoktur. Sermayenin yaratılması ve birikimi, aslında artı değer üretim sürecini yani üretim ilişkilerini kapsayan üretim sürecini yansıtan bu sosyallik sayesinde mümkün görülmektedir. İlişkisel anlamda sermayenin, tam anlamıyla sosyal karaktere sahip olduğu bu süreç olmaksızın birikmesi mümkün görülmemektedir. Bu nedenle Marxist anlamda sosyal ve sermaye özünde birbirinden ayrı düşünülemez. Buna karşılık, halen popüler olan sosyal sermaye kavramı; sosyali, sermayeyi yaratan ilişkilerin kalbinden çekip çıkararak dışsal bir şekilde ilişkilere ve bağlara indirgemektedir. Bu ikinci görüş, sermayeyi oluşturan sosyal ilişkilere değil de özellikle küresel ekonomik kriz çağında insan hayatının tüm yönleri hızla metalaşırken, kara dönüşmeyen hiçbir kolektif bilinçden ayrı düşünülemeyecek yüz yüze ilişkiler temelli ağlara odaklanmaktadır. Bu tez, sosyal sermaye kavramını, sermayeye dışsal olan ve kendisini sermayeye dönüştürme potansiyeli taşıyan sosyal yetenekler anlamında kullanarak yereldeki sermaye gruplarının sermaye birikimi sürecinde sosyal ilişkilerine yatırım yapmaya çalışan üyeleri üzerindeki etkilerini ortaya koymaya çalışmaktadır. Bu nedenle bu tür bir kavramsallaştırmanın yararlığının test edilmesi düşünülmüştür. Yerelde belirli bir sermaye birikimine ulaşan sermaye sahipleri, görünen o ki ulusal ve uluslararası sermayelerle rekabet etmekte ve bilinçli bir şekilde kendilerini büyük sermayelerle bir araya getirecek 'köprüler'i bulma arayışı içerisine girmektedirler. Dolayısıyla bu grupların üyesi olmak, kendilerine belirli bir güç algısı ve politik gücü sağlayacak olan ulusal ve belirli uluslararası bağlantılara ulaşmayı mümkün kılmaktadır. Sonuç olarak çalışma, yapı tarafından sunulan fırsatları bilme ya da toplumsal uzamdaki farklı alanlara ilişkin habituslarının dayatması kaynaklı kar sağlamaya çalışan fraksiyon üyelerini ortaya çıkarmaktadır. Muğla'da sermaye birikimi belirli bir büyüklüğe ulaşmış olup birikim zorunluluğu, hem sermaye sahiplerini farklı yatırım alanları arayışına hem de farklı güç odakları ile yakın ilişkiler kurmaya itmiştir. Bu süreç boyunca, bazı sermaye sahipleri iktidara yakın sermaye grupları içerisinde yer almış, bazıları yerel yönetimle iyi ilişkiler kurmuş ve özellikle üretici kısmı kendileri için uluslararası bağlantı ve pazar olanağı sağlayan 'cemaat'e yakın olan sermaye grupları içerisinde yer almışlardır. Sermayenin saçılması sürecinde, Muğla'daki sermaye grubu üyeleri sosyal ağlarını etkin bir şekilde kullanarak sermayelerini genişletmeye çaba göstermişlerdir. Bu bağlamda Muğla'daki sermaye sahipleri, atalarından ve babalarından devraldıkları ilişkileri kullanmaya çalışmakta ve yereldeki sermaye sahiplerini daha geniş sermaye birikim süreçlerine bağlama rolünü yararlı bağlantılar kurma yoluyla sağlayan yereldeki 'tertius'larla iyi ilişkiler kurarak yereldeki sermaye grupları içerisinde yer almaya çalışmaktadırlar. Granovetter sonrası sosyal ağ kuramcılarından Burt ve Lin, çalışmalarında (özellikle Burt, 1992, 1995 ve Lin, 1999) bağlayıcı ve özellikle köprü kuran sosyal sermayenin arttırılmasının sosyal uyumu ve ekonomik kalkınmayı artırabileceğini iddia etmektedirler. Ancak, sosyal sermayenin kalkınma süreci ile ilişkilendirilmesi sorunlu görülmektedir çünkü girişimci/kapitalist veya sermaye grubu üyelerinin bu türden bir sermaye sahipliği bulunmamaktadır kaldı ki bu aktörlerin temel amacı kendi sermayelerini büyütmektir. Bu nedenle, sosyal sermayenin büyüme üzerindeki etkileri çerçevesinde bireysel, grup içi ve/veya yerel büyüme etkileri tartışılabilir. Ayrıca Burt'ün 'tertius gaudens' olarak gördüğü başarılı kapitalist/girişimci (Burt, 1995: 34) yerel kalkınmadan ziyade bireysel, grup içi ve/veya yerel büyüme üzerinde etkili olmaktadır. Sonuç olarak, sermaye fraksiyonları üyeleri için sosyal sermaye ya da sermaye fraksiyonu üyelerinin ilişkilerine yaptıkları yatırımlar, Bourdieu'nün de iddia ettiği gibi bir 'özel mal' olarak görülmelidir ve bu özel malın kullanımı yerel kalkınmadan ziyade yerel büyüme etkilerini ortaya çıkarmaktadır.