Ceza Muhakemesindeki gizli tanık ifadelerinin adil yargılanma hakkı çerçevesinde değerlendirilmesi

Demokratik hukuk devletlerinde delilden sanığa ulaşmak esastır. Tanık beyanı delili, günümüz ceza muhakemesi sistemlerinde, maddi gerçeğin ortaya çıkarılabilmesi için başvurulması kaçınılmaz bir ispat aracıdır. Son yıllarda özellikle organize suçlulukla mücadelede karşılaşılan sorunlar, tanık müessesesinin ceza muhakemesindeki işlevinin korunabilmesi amacıyla bu alanda bir takım yeni düzenlemeler yapma ihtiyacını doğurmuştur. Bu itibarla, 5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu, 05.01. 2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Türk hukukunda tanık koruma alanındaki en kapsamlı düzenleme olan kanun, ceza muhakemesinde yaptığı tanıklık nedeniyle tehlikeye maruz kalan tanıkların korunabilmeleri amacıyla uygulanacak olan koruma tedbirlerini hükme bağlamıştır. Tanık Koruma Kanunu, maruz kalınan tehlikenin ağırlığına ve ciddiliğine göre, tanığın, adli sicil, askerlik, vergi, nüfus, sosyal güvenlik ve benzeri bilgi ve kayıtlarının değiştirilmesi ve düzenlenmesinden, fizyolojik görünümün estetik cerrahi yoluyla değiştirilmesine kadar bir dizi fiziki koruma tedbirinin yanı sıra, ceza muhakemesine ilişkin bazı yöntemlerle de tanıkların korunmasını öngörmektedir. Ceza muhakemesine ilişkin tanık koruma tedbirleri, Kanunun 5. maddesi 1. fıkrasının ve bentlerinde yer almaktadır. Bu hükümler uyarınca, gerektiğinde tanığın adres ve kimlik bilgileri gizli tutulabilmekte, duruşmada hazır bulunma hakkına sahip bulunanlar olmadan veya ses ve görüntüsü değiştirilerek özel bir ortamda dinlenebilmektedir. Bu tedbirlerin uygulanmasıyla tamamen anonim hale gelen tanığın, beyanlarının muhakemeye dahil edilmesi, sanığın savunma hakkını kısıtlamakta ve bu durum Tanık Koruma Kanunu'na yöneltilen eleştirilerin odak noktasını oluşturmaktadır. Bazı hukukçulara göre, hakkında kimliğinin gizli tutulması tedbiri uygulanan tanığın, diğer bir deyişle gizli tanığın, beyanlarının hüküm verilirken kullanılması sanığın adil yargılanma hakkını ihlal etmektedir. Bu yöndeki görüşler, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatları ile bağdaşmamaktadır. AİHM, kimliği gizli tutulan tanık beyanının hüküm verilirken kullanılmasının, tek başına Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesini ve sanığın adil yargılanma hakkını ihlal etmeyeceği görüşündedir. Bununla birlikte yargılamanın adil olup olmadığı noktasında muhakemenin bütününü ele alan AİHM, ulusal mahkemelerin kararlarında gizli tanık beyanından yararlanırken savunma hakkına getirilen kısıtlamanın meşru sınırlar içerisinde kalması için bazı kriterler ortaya koymaktadır. Bu kriterleri şu şekilde sıralamak mümkündür:1)Tanığın kimliğinin tamamen gizli tutulabilmesi için öncelikle önemli ve yeterli bir neden bulunmalıdır.2)İddia tanıklarına soru sormak veya sorgulatmak hakkı çok zorunlu olmadığı takdirde sınırlandırılmamalıdır.3)Kimliği tamamen gizlenen tanık ifadesinin sanığın mahkumiyetinde kullanılmasının, savunma açısından ortaya çıkardığı zorluklar başka usul tedbirleri ile yeterince dengelenmelidir.4)Mahkumiyet kararı, tek başına veya belirleyici ölçüde kimliği açıklanmayan tanık ifadesine dayandırılmamalıdır. Sonuç olarak, ceza muhakemesindeki gizli tanık müessesesinin Adil Yargılanma Hakkı karşısındaki durumunu, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarını referans alarak incelediğimizde, mahkemelerin ve bu konuda memur olan diğer devlet görevlilerinin, 5726 sayılı Tanık Koruma Kanun'unu yukarıda sayılan ölçütlere bağlı kalmak suretiyle iyi tatbik etmeleri durumunda, sanık haklarına getirilen sınırlamanın en temel insan hakları normlarından olan adil yargılanma hakkının sınırları dahilinde kalacağı değerlendirilmektedir.