turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Onto-teolojinin dekonstrüksiyonu

Bu tezin konusu metafiziğin onto-teolojik inşasının ortaya konulup onto-teolojinin aşılıp aşılamayacağını değerlendirmektir. Konu iki filozof açısından incelenmiştir: Heidegger ve Derrida. Onto-teoloji kavramı Heidegger'e ait bir kavram değildir. Ancak Heidegger, metafiziğin onto-teolojik bir yapı olduğunu ileri süren bir düşünürdür. Heidegger'in metafiziğe uyguladığı destrüksyionu aynı zamanda onto-teolojinin destrüksiyonu olarak ifade edebiliriz. Heidegger'in metafizik tarihine uyguladığı destrüksiyon metafiziğin ontolojik ve teolojik karakterinin dönemler içinde onto-teolojik yapılar oluşturduğunu gösterir. Heidegger'e göre bu yapılar içinde Tanrı ilahi bir Tanrı değil, bir 'neden' olarak düşünülmüştür. Bu tanrı Heidegger'e göre Causa sui'dir. Derrida, Batı metafiziğinin bir eleştirisini yaparken birçok noktada Heidegger ile benzer bir pozisyon almıştır. Dahası Derrida, mevcudiyet metafiziğinin dekonstrüksiyonunu yaparken bu hareketin onto-teoloji'nin dekonstrüksiyonu olarak okunabileceğini ifade eder. Batı metafiziğin dışına çıkmayı hedefleyen Derrida, Tanrı söz konusu olduğunda, geleneksel metafiziğin kavramlarıyla hareket eden teolojik görüşün dışına çıkarak konuşmaya gayret eder. Derrida için de tıpkı Heidegger gibi Tanrı, mevcudiyet metafiziği içinde ilahi bir Tanrı değildir. Her iki düşünür de geleneksel metafiziğin ya da onto-teolojinin, aşılması gerektiğini ifade eder. Bu nedenle onto-teoloji'nin aşılıp aşılamayacağı konusunda hem Heidegger hem de Derrida üzerinden bir sorgulama yapabiliriz.
Structure and process: Prospects for theories of cognitive science

Bilişsel fenomenlerin açıklaması için, bilişsel bilimler teorilerinin modellerinde farklı sistem betimlemeleri önerilir. Bir görüşe göre bunlar bağdaşmayan rakip teorilerdir. Görüş, farklı perspektiflerden teorisyen ve felsefecilerce savunulmuş ve hepsi bilişin en uygun kavranışının kendi savundukları teorinin sağladığı kavrayış olduğunu iddia etmiştir. Diğer görüş ise bu teorilerin bağdaşırlığı üzerinde ısrar eder. Burada da savunulan bu görüşe göre bu farklı teoriler sadece bağdaşır değil, aynı zamanda tamamlayıcıdır. Bu teoriler arasındaki işbirliği ve bu teorilerin sağladığı kavrayışların entegre olması bilişi tam olarak anlayabilmek için gereklidir.
A critical assessment of John Rawls's theory of justice as fairness

Bu tez, John Rawls'un adalet teorisinin tarihi ve felsefi bir bağlamda eleştirel bir analizidir. Bu amaçla Bir Adalet Teorisi'nden (1971) İnsaf olarak Adalet: Yeni bir İfade (2001)'ye kadar olan eserleri incelenmiştir. Sadece Rawls'un adalet teorisi değil, aynı zamanda metafizik ve metaetiğe olan yaklaşımı da insaf olarak adaleti derinlemesine anlamak için ele alınmıştır. Rawls'un ana argümanları ve tezlerini ortaya koyarken, en önde gelen eleştirmenleriyle birlikte eleştirel bir yaklaşım benimsenmiştir. Bunun için bu çalışma, Rawls'un teorisinin çalışılabilir olup olmadığı, tam olarak neyi savunduğu, insaf olarak adalet ile neyi hedeflediği ve tutarlı olup olmadığı gibi soruların cevabını aramaktadır. Maalesef, Rawls'un tutarlı bir eşitlikçi ve aynı zamanda liberal bir adalet teorisi öneremediği görülmektedir. Dolayısıyla, o özgürlük ve eşitlik fikirlerini uzlaştıramamıştır.
Specters of justice: A philosophico-literary investigation

Çağdaş felsefe metinleri başta olmak üzere pek çok felsefe metninde Shakespeare'e ve Shakespeare eserlerinin en yaygın temalarından biri olan adalet düşüncesine ilişkin pek çok gönderme ile karşılaşırız. Bu yalnızca Shakespeare'in filozoflar üzerinde bıraktığı etki ve yarattığı hayranlığa işaret etmekle kalmaz; felsefe ve edebiyat metinleri arasındaki geçişliliği de gözler önüne serer. Bu tez Shakespeare'in Titus Andronicus, Macbeth, Hamlet, King Richard III ve Coriolanus adlı oyunlarında 'hayalet olarak adalet'in izlerini sürmeyi hedeflemektedir. Derrida, Levinas, Lyotard gibi filozofların eserlerinden seçilen metinler, Mikhail Bakhtin'in edebi zaman-yer ve özellikle eşik zaman-yeri olarak öne sürdüğü kavramları ile birlikte bu çalışmanın kavramsal çerçevesini oluşturmaktadır.
Models, causes and capacities: A new account for laws of nature

İnsanlar doğada düzen olduğuna dair bir fikir birliğine vardılar. Bununla birlikte, doğadaki düzenin altında ne yattığına dair bir fikir birliğine henüz varamadık. Benim tezimin amacı doğadaki düzenin altında yatabilecek ögeleri metafiziksel bakış açısıyla irdelemektir. Bazı felsefeciler bu düzenin altında herhangi bir ögenin bulunmadığını ileri sürmüştür. Onlara göre, doğadaki düzen bizzat tabiat kanunlarıdır. Diğer bazı felsefecilere göre doğadaki bütün düzenli işleyiş tabiat kanunları değildir. Şöyle ki, bazı düzenli işleyişler rastlantısaldır. Rastlantısal olmayan tabiat kanunları mantıksal olmayan zorunluluk sağlayıcıyı ögeler tarafından desteklenmelidir. Bu tartışmada Nancy Cartwright ilgi çekici bir figürdür çünkü Cartwright, iki uç arasındaki ortak zeminde bulanan felsefecidir. Benim tezimin diğer bir amacı Cartwright'ın teorisinin tamamlanmamış olduğunu göstermek ve onun teorisini sağlam metafiziksel bir temele oturtmaktır. Ek olarak, tezim, Cartwright'ın bilimsel yaklaşımla oluşturduğu teorisinin bilimsel şekilde ölçülebilen nedensel özgülüklerle birleşip birleşemeyeceğini irdeleyecektir. Sonuç olarak, tezimin varacağı yargı, doğadaki düzenin ve tabiat kanunlarının, ne varlıkları için ne de özdeşlikleri için, nedensel özgülükler üzerine ontolojik olarak dayandırılamayacağıdır.
Aristoteles ve Spinoza'da duygulanım-akıl ilişkisi

Bu çalışma, insanda aklın duygulanımlar üzerindeki etkisini Aristoteles ve Spinoza felsefeleri çerçevesinde ortaya koymakta ve iki filozofun düşünceleri arasında bir karşılaştırma yapma olanağı yaratmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın Aristoteles'e ayrılan ilk bölümünde öncelikle, Aristoteles'in konuyu insanın ontolojik yapısı bağlamında nasıl ele aldığı işlenmiştir. Onun insan tasarımından yola çıkılmış; duygulanım akıl ilişkisini nasıl kurduğu, insan ruhuyla ilgisinde gösterilmiştir. Aristoteles'in, duygulanım akıl ilişkisiyle ortaya çıkan karakter erdemlerini işleyiş biçimi yine bu bölümde açıklanmıştır. Bunun yanında Aristoteles'te akıl kavramı altında düşünülen us, aklı başındalık, bilim, bilgelik, sanat kavramları ele alınmış; bunlar içinde de özellikle, duygulanım akıl ilişkisinden doğan erdemleri ortaya çıkaran aklı başındalık ve us kavramlarına odaklanılmıştır. Aklın duygulanımlarda orta olmayı nasıl sağladığı; tercih, alışkanlık, huy kavramları bağlamında açıklanmış, ayrıca haz, acı ve arzu kavramlarının Aristoteles'te nasıl anlamlandırıldığı gösterilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, aklın duygulanımlara etkisi Spinoza felsefesi açısından ele alınmaktadır. Bu bölümde ilk olarak Spinoza'nın bütün bir felsefesini dayandırdığı ontolojisine odaklanılmış; Tanrı, sıfat, tavır, neden, etki, zorunluluk gibi temel kavramlar ele alınmıştır. İnsanda imgelem ve akıl'ın ne anlama geldiğine yine bu bölümde yer verilmiştir. Daha sonra insandaki üç temel duygu olarak sevinç, keder ve arzunun Spinoza etiğinde ne anlama geldiği, tüm duyguların bu üç duygunun çeşitlenmesi olarak nasıl açıklandığı gözler önüne serilmiştir. Duyguların, Spinoza etiğinin temel kavramlarından conatus ile ilişkisi de bu bölümün temel meselelerindendir. Ayrıca Spinoza'nın edilgin ve etkin duygular arasında, bilgi türlerine dayanarak yaptığı ayrım da burada işlenmiştir. Üçüncü bölümde, iki filozofa göre de, erdemin aklın duygulanımlar üzerindeki etkisini gösterdiği arzu bağlamında ileri sürülmektedir. Ayrıca iki filozof akrasia kavramı üzerinden karşılaştırılmıştır.
Sonsuzluk kavramının mantıksal ve felsefi analizi-kindİ merkezli bir inceleme

Sonsuzluk, felsefe tarihinin ilk dönemlerinden itibaren fizik, matematik ve metafizik ilimler açısından müzakeresi yapılan temel problemlerinden birisidir. Sonsuzluk ontolojik ve/ya kozmolojik bir bağlamda müzakere edilmesi öncelenmesi gerekirken itikadi bir boyut alarak insanların, Tanrı anlayışının şekillenmesine yol açmaktadır. Felsefi bir kavram olarak incelenebilecek olan 'sonsuzluk' Tanrı, evren ve insan ilişkisinin temellendirilmesinde bir mihenk taşı haline dönüşebilmektedir. İslam filozoflarına göre felsefenin amacı 'tahsilu's saada' yani ebedi mutluğa ulaşmanın bilgilerini elde etmek iken sonsuzluk kavramını yorumlarından dolayı toplumdan dışlanmakta ve ötekileştirilmekte, hatta tekfir edilebilmektedir. Bu bağlamda tezin temel konusu 'Özünde ontolojik bir mesele gibi gözüken ama aynı zamanda kozmolojik bir soru/n olarak fizik, matematik ilimlerle doğrudan irtibatı olan sonsuzluk tasavvurları, nasıl itikadi bir soruna dönüştürülüyor? sorusunun cevabını aralamaktadır. Alemin mahiyetine, yani ezeli ve/ya yaratılmış olmasına dair yapılan araştırmaların temel kavramı olan sonsuzluk yorumları niçin itikadi bir boyut alıyor ve insanların dışlanmasının, ötekileştirilmesinin ayracı olmaktadır? Alemin sonluluğu ve/ya sonsuzluğu meselesine verilen cevap, Tanrı-evren ilişkisini temellendirirken aynı zamanda kişinin Tanrı tasavvurunu da belirlemektedir. Bu soru/n çerçevesinde tezimizde bir sıfat olarak sonsuzluk kavramını Tanrı'ya atfettiğimizde neleri kastettiğimizi, bu kavramın sadece Tanrı'ya mı ait olduğunu araştıracağız. Klasik dönem İslam filozofu Kindi'yi merkeze alarak sonsuzluk kavramının İslam felsefesindeki yeri ve konumu, bunun matematiksel düşünce tarafından mukayesesini ve tutarlılık analizini yapacağız. Bu analizleri yaparken, öncelikle mantık ve matematik ilişkisi üzerinde duracağız, sonra matematiksel denklemleri ve çok boyutlu yüzeylerin geometrisini inceleyen bilim dalı olan topolojiden de istifade edeceğiz. Bu açıdan tez mantık-matematik ve felsefe ilişkisinin güncellenmesinde ve bir nevi matematik felsefesi yapma alanında ilk denemelerden biri olarak görülebilir.
Biyopolitika kavramına dair bir soruşturma

Felsefe tarihinin en başından beri insanların yönetimi ya da nasıl yönetileceği başlıca sorunlardan biri olarak belirmiştir. Politikanın alanının neresi olduğuna, sınırlarının nerede başlayıp bittiğine, hangi kurumları kapsadığına, kimin hangi gerekçeye dayanarak yönetebileceğine ilişkin sayısız soru ve sorun ortaya konmuştur. Bunlara verilen yanıtlarsa özellikle son yıllarda reel politika alanında yaşanan gelişmeler ve ortaya çıkan krizlerle bağlantılı olarak daha da çeşitlenmiştir. Bu çerçevede, Michel Foucault'nun son dönem çalışmalarının yarattığı etkiyle siyaset felsefesi bağlamındaki tartışmalarda merkezi bir rol üstlenmeye başlayan 'biyopolitika' kavramı, farklı düşünürlerce çeşitli anlamlarda kullanılmaya başlanmıştır. Ne var ki, kavramın anlam hazinesi genişledikçe kullanım şekli de bir ölçüde muğlaklaşmaktadır. Bu nedenle kavramın neliğine dair felsefece bir soruşturma yürütmek kaçınılmaz hale gelmiştir. Bu çalışmanın amacı, söz konusu kavramın tarihsel temellerinden başlayarak günümüz felsefi düşüncesi içerisinde nasıl bir yere konumlandırılabileceğini ortaya koymaktır. Bunun için öncelikle Giriş bölümünde siyaset felsefesi geleneğini oluşturan ve ilerleyen bölümlerdeki tartışmaları çeşitli açılardan etkileyen kimi temel isimlerin siyaset anlayışları ele alınacaktır. Daha sonra birinci bölümde, kavramın bugünkü önemini kazanmasında en büyük pay sahibi Michel Foucault'nun düşünsel çerçevesi ele alınacak ve 'iktidar' ile 'özne' kavramlarına dair yürüttüğü soruşturmanın kendisini nasıl biyopolitika kavramına vardırdığı gösterilmeye çalışılacaktır. Bu bağlamda kavramla ilişkisi içerisinde ele aldığı 'nüfus', 'pastoral iktidar', 'tutum', 'rekabet', 'insan sermayesi' gibi kavramlar da çözümlenecektir. İkinci bölümde, Foucault'ya yönelik eleştirilerle yola çıkan ancak daha sonra özgün bir hat oluşturan Giorgio Agamben'in düşünceleri ele alınacaktır. Biyopolitikayı tarihsel olarak antik dönemlere kadar geri götüren düşünürün 'zoe' ile 'bios' arasında yaptığı ayrımla kavrama yeni bir temel kazandırırken, aynı zamanda etik ve politikanın kesişim bölgelerindeki belirsizlik mıntıkalarını nasıl ortaya koyduğı gösterilmeye çalışılacaktır. Üçüncü bölümde ise yine Foucault'nun eleştirisinden hareket eden Michael Hardt ile Antonio Negri'nin biyopolitika anlayışı ele alınacaktır. Düşünürlerin, önceki isimlere kıyasla kavramın eleştirel potansiyeline kurucu bir güç katma çabası ele alınarak, günümüzün reel politika alanına dair tespit ve çözüm önerileri de kavramsal çerçeveleri dahilinde incelenecektir. Sonuç olarak, günümüz düşünce dünyasında 'biyopolitika' kavramına yönelik üç temel yaklaşımın kendine has özellikleri ve sorunları gösterilerek eleştirisi yapılmaya çalışılacaktır. Bu bağlamda çalışmanın asli amacı, 'biyopolitika' kavramı etrafında kümelenen düşünme çabalarını farklı temsilcileri üzerinden açımlayarak geleneksel 'politika'dan bir kopuşu temsil edip etmediğini, siyaset felsefesi çerçevesinde bir katkı sayılıp sayılamayacağını göstermek ve kavramı genel olarak günümüz felsefesinin genel bağlamı içerisinde konumlandırmaktır.
Gazali ve İbn Rüşd'de akli bilgiye dair şüphe ve kesinlik

'Gazali Ve İbn Rüşd'de Akli Bilgiye Dair Şüphe Ve Kesinlik' başlıklı çalışmamızda İslam düşünce tarihinde öne çıkan iki isim, akli bilgi konusunda karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Gazali'ye göre bilgi kaynakları; taklitle gelen inançlar, beş duyu ve akıldan oluşmaktadır. Düşünürün El-Munkız adlı eserine göre taklitle gelen, yani insana kendi dışından dahil olan bilgiler, bir sorgulama neticesinde kabul edilmelidir. Gazali bundan sonra sırasıyla, insanın kendisine ait bilgi kaynakları olan beş duyu ve aklı güvenirlik testinden geçirmektedir. Ona göre beş duyu, insanı yanılttığı için güvenilir değildir. Her ne kadar beş duyuya göre daha doğru veriler elde etse de akıl da, yanılma riski barındırdığından, güvenilir değildir. O halde insanın güvenebileceği tek bilgi, aklın da üstünde olan tecrübi bilgidir. Bu, diğer bir adıyla mistik tecrübe ya da keşftir. İbn Rüşd'e göre ise beş duyu akıldan farklı olarak tikel ve somut bilgi elde eder. Dolayısıyla onun yanılması gayet normaldir. Bu durum, bilginin oluşum sürecinde beş duyuya ait bir eksiklik olmaktan öte, akli bilgiye giden yolda bir aşamayı temsil etmektedir. Akıl ise soyut ve tümel bilgileri elde etmesiyle beş duyudan ayrılır. İbn Rüşd'e göre aklın verileri, kesin öncüllere dayandığı zaman hakikati ifade etmektedir. Bu, burhan denilen metodun ta kendisidir. Düşünüre göre din ve aklın alanları birbirinden farklıdır fakat her iki hakikat de birbirine zıt değildir.
Mantık ve doğa bilimleri

Kant'ın ifadesiyle mantıktan yoksun tecrübe ''kör''dür (Grünberg, 2005, s. 373). Bundan dolayı mantık, konusu ne olursa olsun, tüm bilimler için tartışmasız ortak bir nitelik durumundadır (Özlem, 1996, s. 19). Mantık, bilginin biçimini analiz eder. Yani güvenilir çıkarımlar yapmak ve doğru düşünmek için uyulması gerekli kuralları içerir (Taylan, 2011, s. 24). Mantık, doğa bilimlerinin deney ve gözlem sonucu elde ettiği verileri akılsal olarak temellendirir, düzenler ve genellemelerine yardım eder. Dolayısıyla bu ilişkiyi açık bir şekilde ortaya koymak önem taşımaktadır. Bu bağlamda 'doğa bilimlerinin yöntemlerinde mantık nasıl kullanılmaktadır? araştırmanın problemini oluşturmaktadır. Araştırmanın amacı, doğa bilimlerinin, mantık disiplinin içeriğinden yöntemlerinde nasıl faydalandığını ortaya koymaktır. Bu çerçevede araştırmada fizik, kimya, astronomi ve biyoloji bilimleri ile mantık ilişkisi ele alınmıştır. Kavramsal çerçeve bölümde mantık ve konuları tanıtılmıştır. Fizik, kimya, astronomi ve biyoloji bilimlerinin tanımları, tarihçeleri ve kullandıkları yöntemler tanıtılmıştır. Ayrıca bu konuları tamamlar nitelikte olduğu düşünüldüğü için bilimlerin tarihçeleri, bilimsel yöntem ve bilim felsefesinin yöntem fikrine nasıl yaklaştığını göstermek amacı ile de bilim felsefesi bölümü eklenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi modelinden yararlanılmıştır. Bu bağlamda nitel araştırma; gözlem, görüşme ve doküman analizi gibi nitel veri toplama yöntemlerinin kullanıldığı bir araştırmadır (Yıldırım & Şimşek, 2016, s. 41). Doküman incelemesi ise çalışılacak konular ile ilgili olarak yazılı ve basılı belgelerin analizini içerir (Yıldırım & Şimşek, 2016, s. 189). Huygens, ses olaylarıyla ışık olayları arasındaki benzerlikten ilham alarak, ışığın 'suyun atılan bir taşın meydana getirdiği' merkezleri bir daireler şeklindeki dalgaların sonucu olduğunu sezmiştir. Bu örnek, fizik bilimin mantığın bir konusu olan analojiden yararlandığını ortaya koyan araştırma bulgularından bir tanesidir. Araştırmanın son bölümü sonuç ve öneriler bölümüdür. Bu bölümde fizik, kimya, astronomi ve biyoloji bilimlerinin mantığın tanım, bölme, sınıflama, önerme, kıyas ve akıl yürütme gibi konularını kullandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Örneğin, biyoloji bilimi canlı-cansız arasındaki farkı ortaya koymak için tanım, beş tümel ve sınıflandırmadan faydalanmaktadır. Beşeri bilimler için benzer bir çalışma yapılması araştırmanın önerileri arasındadır.
İslam düşüncesinde tıbb-ı Ruhanİ geleneği -Kınalızade Ali Efendi örneği

'İslam Düşüncesinde Tıbb-ı Ruhani Geleneği -Kınalızade Ali Efendi Örneği' başlıklı bu çalışma, nihai hedefi yetkinlik-mutluluk olan insanın bu amaç doğrultusunda kendini tanıması, ahlaki düzeyinin farkına varıp eksikliklerini ve bunların sebeplerini tespit edip, kemale ulaşmak için yapması gereken fiilleri belirlemesine katkıda bulunmak amacıyla hazırlanmıştır. Örneklem için Kınalızade'nin Ahlak-ı Ala'i isimli eserinin seçilmesinde bu eserin felsefi yöntemle Türkçe yazılan ilk ahlak kitabı olması yanında, Osmanlı dönemi ahlak klasikleri arasında en çok okunan eser olması ve daha yazıldığı yüzyılda birçok istinsahının yapılmış olması etkili olmuştur. Çalışmada önce ahlak ve mizaç, ruh ve nefs kavramları üzerinde durulmuş, ahlaki hastalıkların tanımları yapılmış, tıp tarihinin duayeni kabul edilen Hipokrat'tan bu yana konuya ilişkin eser vermiş filozofların alana yaptıkları katkılara değinilmiştir. Son olarak da Kınalızade'nin Ahlak-ı Ala'i isimli eserinde ruhsal tıp konusunu nasıl işlediği incelenmiştir.
Skepticism, its sources and possible solutions: A comparison of Wittgenstein Quine

SKEPTICISM, KAYNAKLARI VE OLASI ÇÖZÜMLER: Bir Wittgenstein ve Quine Karşılaştırması Başak Demet Özonur Descartes tarafından ortaya atılan skeptisizm problemi felsefeciler arasinda büyük bir tartışma konusu olmaya devam etmiştir. Descrates'ın duyuların dış dünya ile ilgili bilgimize sağlam bir temel oluşturmak açısından güvenilir olup olmadığıyla ilgili sorgulamasına farklı tepkiler Wittgenstein' m ve Quine'in teorilerinde de görülebilir. Bu iki felsefecinin düşünüşleri arasında bir takım benzerlikler bulmak mümkündür. Bu benzerlikler her iki düşünürün de skeptik tuzağa düşmekten kaçınmak için 'foundationalist' bir epistemoloji anlayışı yerine 'naturalist' bir anlayış önermelerinden kaynaldanmaktadır. Wittgenstein ve Quine'in felsefeleri arasındaki bu paralelliğin tersine vardıkları sonuçlar öz itibarı ile birbirlerinden farklıdır. Quine'in 'naturalist' epistemolojisi bilginin skeptik probleme rağmen nasıl mümkün olduğunu göstermeyi amaçlarken, Wittgenstein' in teorisi skeptisizm problemini bu problemin hatalı bir formülasyonun sonucunda ortaya çıktığım göstererek eritmeyi hedefler. Bu nedenle, Wittgenstein' m skeptisizm problemi ile ilgili eliştirel görüşleri Quine'in, içinde önemli skeptik öğeler içerdiğine inandığım teorisine de uygulanabilir. iki felsefecinin epistemoloji anlayışları arasındaki bu fark dil ile ilgili açıklamalarında da gözlemlenebilir. Dolayısıyla, bu tezde Quine'in ve Wittgenstein' in skeptisizm problemine tepkileri onların dil teorilerinin karşılaştırılması yoluyla incelenmiştir. iv
Ahmet Hamdi Akseki'nin ahlak görüşü

Ahmet Hamdi Akseki, Osmanlı'nın son dönemi ve cumhuriyetin ilk yıllarında yaşamış olan önemli alimlerimizden biridir. Batı'da aydınlanma ile başlayan fikir hareketleri, dinden bağımsız bir ahlak fikrini ortaya çıkarmıştır. Akseki Batı'daki bu felsefi ahlak ekollerini incelemiş ve eleştirmiştir. O, bu incelemeler ve eleştirilerinde daima dini merkezde tutmuş, ahlakın dinden ayrı olamayacağını ifade etmiştir. Felsefi ahlak ekollerinin ahlakın kaynağı olarak temel aldıkları esaslardan bazılarının ahlakın kaynağına temel olamayacağını, bazılarının ise yetersiz olduğunu belirtmiştir. Akseki, felsefi ekoller içerisinde, Kant'ın akıl üzerine temellendirdiği 'vazife ahlakı'nı 'en sağlam görüş' olarak nitelendirmiştir. Akseki, akıl temeline dayanan Kant ahlakına yaptığı eleştiride, ahlakın dine dayanmasının, akla dayanmasından daha sağlam bir temel olduğunu ifade etmiştir. Dini, harici bir unsur olarak görüp ahlaki vazifenin dine dayanmaması, insanın kendi aklına dayanması gerektiğini söyleyen Kant'a yaptığı itirazda, ahlaki vazifenin dine dayanmasının insanın akli mahiyetine hiçbir zarar vermediğini belirtmiştir. Akseki, felsefenin ahlak için belirlediği; akıl, ödev, irade-ihtiyar, sorumluluk ve yaptırım gibi esasların İslam tarafından ihmal edilmediğini, hatta bu esasların dinin işaret etmiş olduğu esaslar olduğu için daha kuvvetli ve sağlam olduğunu belirtmiştir. Ona göre, dine dayanan İslam ahlakı ile felsefenin belirlemiş olduğu esaslar arasında bir çelişki olmayıp, İslam bu esasları daha kuvvetli hale getirmiştir.
Hegel felsefesi'nde nesnel tin açısından ahlak ve politika

Bu çalışmanın amacı, Hegel'in felsefi sisteminde 'ahlak' ve 'politika' kavramlarını ve aralarındaki edimsel ilişkiyi ortaya koymak olmuştur. Hegel'in bu konudaki görüşleri, Hukuk Felsefesi isimli eserinde karşımıza çıkar. Hegel'in Hukuk Felsefesi'nin konusu 'nesnel tin'dir. Nesnel tin, Hegel'in Felsefi Bilimler Ansiklopedisi isimli eserinin üçüncü kitabı olan Tin Felsefesi'nin bir bölümüdür. Bu ilişki Hegel'in Tin Felsefesi eserinin de incelenmesini gerektirmiştir. Hegel ahlakı, bireysel öznellik zemininde, 'amaç ve sorumluluk', 'niyet ve refah', 'iyi ve vicdan' kavramları çerçevesinde ele almıştır. Hegel için ahlak, daha öznel ve soyut bir düzlemde insan davranışlarına odaklanırken, politik gerçeklik ise, toplumsal ve kurumsal bağlamda ahlaki davranışlara odaklanır. Bu çalışmada, Hegel'in bu temel ayrımından hareketle, insanın ahlaki ve politik gerçekliğine dair, derin ve sistematik bir kavrayış edinmeye çalıştık.
Kant, Bolzano ve Frege'de yargıların temellendirilmesi ve a priorilik sorunu

Bu çalışmada, Kant, Bolzano ve Frege'nin, yargı ve a priorilik anlayışları incelenmiştir. Söz konusu filozoflarda yargıların kuruluş zemini birbirlerinden farklıdır. Bu farklılık, anılan filozofların tasarım anlayışlarıyla ilgilidir. Tasarımların bu filozofların felsefelerindeki yeri, hem yargı; hem de a priorilik anlayışlarını belirlemektedir. Bu nedenle analitiklik ve a priorilik her birinde farklı biçimde kurulmuştur. Kant'ta yargılar transendental zeminde, Frege'de ise dilsel-mantıksal bir zeminde alınır. Kant ile Frege arasında Bolzano yer alır. Bolzano bir yandan Kant'a diğer yandan Frege'ye yakın görüşleri ile bu filozoflar arasında geçişi sağlar. Bu bağlamda bu tez söz konusu filozofların yargı ve a priorilik anlayışlarını ortaya koyarak, transendentallıktan, dile dönüşün gerekçelerini anlamayı amaçlamaktadır.
Salih Zeki's Darülfünun Konferansları and his treatment of the discovery of non-euclidean geometries

Bu tez Salih Zeki'nin 1914 1915 yıllarında Osmanlı Devleti'nde vermiş olduğu bir grup dersten ibaret olan Darülfünun Konferansları'nı incelemektedir. Bu dersler geometri ve tarihi, özellikle de gayri Öklidyen geometrilerin keşfi üzerinedir. Tezin amacı bu derslerin geometri tarihini açıklamakta ne derece yeterli ve geçerli olduklarını ortaya koymaktır. Salih Zeki'nin derslerini incelemeye bir hazırlık olarak geometrinin tarihine ve gelişimine dair farklı görüşler değerlendirilecek ve karşılaştırılacaktır. Bu karşılaştırmanın sonuçları Darülfünun Konferansları'nın incelenmesinde bir rehber niteliği taşır. Ayrıca, bu tez aslen Osmanlı Türkçesi olarak yayınlanmış olan derslerin İngilizce bir özetini sunmak yoluyla, Salih Zeki'nin fikirlerini ulaşılabilir ve anlaşılabilir kılan bir kaynaktır.