Ahmet Cevat Emre hayatı ve eserleri (1876-1961)

1 Eylül 1876 tarihinde Girit-Resmo'da kiliseden çevrilmiş bir tekkede doğan Ahmet Cevat Emre, üç buçuk yaşında yetim kalarak çocukluk yıllarını annesi ve anneannesi ile geçirdi. Ahmet Cevat Bey'in farklı şehirlerde geçen eğitim hayatı İstanbul Harbiye Mektebi'nde okuduğu yıllarda II. Abdülhamit dönemi baskı ve sansürüyle sekteye uğradı. II. Abdülhamit ile İttihat ve Terakki Cemiyeti arasında yaşanan gerginlikler sırasında beklemediği bir anda cemiyet üyesi olarak tutuklandı, daha sonra idamdan müebbet kalebentliğe çevrilen cezasını çekmek üzere İttihat ve Terakki üyesi olan yetmiş yedi aydın ile birlikte Trablusgarp'da sekiz sene kadar sürgün hayatı yaşadı. Böylece, yüzbaşı olma hayalini de yitirdi. Padişahın ikinci aff-ı şahanesinden sonra daha serbest bir yaşam süren Ahmet Cevat Bey'in sorumlulukları, Trablusgarp Valisi Recep Paşa'nın hamisi olduğu günlerde annesi ve nişanlısının ailesinin Fizan'a gelmesiyle arttı. Burada çeşitli işlerde çalışırken çocukluktan beri öğrendiği Arapça, Rumca, Fransızca, İtalyanca ve Rusça dilleri ona yeni iş kapıları açtı. Recep Paşa ile yaşadığı bir anlaşmazlık sonrasında ani bir kararla Girit'e gitti. Girit'te kaldığı üç buçuk senede tercümanlık yaparak geçimini sağladı. İkinci Meşrutiyet'in ilanı ile, on bir sene sonra İstanbul'a ayak bastı. Gazetelerde yazdığı yazılar ve düşünce hayatı ile Osmanlı Devleti'nin kurtuluş çarelerini ararken dönemin eğitimcisi Mustafa Satı Bey'in dikkatini çekti ve Darulmuallimin'de öğretmenliğe başladı. Bu sıralarda ilk çeviri kitabını yayımlayan matbaacı İbrahim Hilmi Bey ile tanıştı. İbrahim Hilmi Bey, ömrünün sonuna kadar hem editörü hem dostu olarak bütün eserlerini yayımladı. Öğretmenlik yaptığı yıllarda Hüseyin Cahit Bey'in Türkçe kitabında gördüğü eksikler onun gramer kitabı yazmasına vesile oldu ve daha sonra da Latin Alfabesi Komisyonuna seçilerek Türkçe gramerin oluşumuna katkı sağladı. Ahmet Cevat Bey, Balkan Savaşlarına tepkisiz kalan Avrupa Devletlerinin Osmanlı Devleti'ne yardım etmesi için Berlin, Londra ve Paris'e giderek birebir temaslarda bulundu, Türklere yapılan zulümleri anlatmak isterken hayal kırıklığına uğradı ve emperyalizme savaş açtı. Böylece Avrupa ülkelerinden etkilendiği kooperatifçilik düşüncesi ile bu yıllarda, kooperatist olarak her zaman hayalini kurduğu 'Kendi malımızı kendimiz üretelim.' düşüncesini gerçekleştirmek için çabaladı. Darulfünun'da Alman Türkolog Prof. Dr. Friedrick Giesse'nin asistanlığını yaptı ve doçentlik seviyesinde -muallim- bir unvanını aldı. I. Dünya Savaşı'nın son günlerinde yazdığı okul kitaplarını Kafkasya'ya götürdüğü sırada Bakü'deki dil çalışmalarına katıldı. 1918 yılında Akşam gazetesinde İttihat ve Terakki yönetimi ve Enver Paşa hakkındaki olumsuz yazıları onu Darulmuallimin'den tanıdığı Mustafa Suphi ile birlikte komünist teşkilatında çalışmaya sevk etti. Ancak, komünizmin propagandasını yapmakla birlikte Mustafa Kemal Paşa'dan da hiçbir zaman ayrılmadı. İstanbul'a geldikten sonra Muhit dergisinde yazdığı yazılar ile Mustafa Kemal Paşa'nın Latin alfabesini kabul etmesi için kendisine destek verdi. Yeni alfabenin kabul edilmesinde Mustafa Kemal Paşa tarafından oluşturulan dokuz kişilik komisyonda yer alarak yeni harflerin gramer raporunu hazırladı. 1930 yılında Muhit dergisinde ilk kez 'Kemalizm' kelimesini kullanarak Türk devriminin ideolojisinin oluşturulmasına katkı sundu. Muhit'te demokrasi, tek dereceli seçim, kadınların seçme hakkını kullanabilmesi ve laiklik kavramlarının temellerinin atılması konularında makaleleri ile dikkat çekti. Fikir ve düşünceleri ile devrim ideolojisinin temellerinin atılmasında Kadro, Fikir Hareketleri, Yeni Adam ve Ülkü dergilerine öncülük etti. 1933- 1951 yıllarında -Türk Dili Tetkik Cemiyeti Kurucu Üyesi- Türk Dil Kurumu Gramer Kolubaşkanı olarak çalıştı. 1935- 1939 (5. Dönem) yılları arasında Çanakkale milletvekilliği görevini yaptı. Atatürk'ün vasiyeti olarak tanımladığı 'Tarih Öncesi Tezi'ni ispat etmek için çalıştı. Atatürk ölmeden yetmiş gün önce kendisine 'Eski Türk Yazısının Menşei' adlı çalışmasını sundu ve eski Türk yazısının Sümerlere ait olduğunu, Sümerlerin de Türk olduğunu iddia etti. Ahmet Cevat Emre'nin Atatürk'ün ölümünden sonra da devam eden dil çalışmaları yabancı dilbilim uzmanlan tarafından takdir topladı. Dil alanındaki çalışmalan 10 Aralık 1961 tarihinde vefat edene dek sürdü. Osmanlı ve Cumhuriyet döneminde yazdığı eserler ve Türk halkına sunduğu katkılar ile kendisini 'Kelime İşçisi' olarak tanıtan büyük dil bilgini Ahmet Cevat Emre'nin birçok yerli ve yabancı dil bilimi uzmanına ışık tutan dil çalışmalan üniversitelerde okutulmaya devam etmektedir. Günlük konuşma dilimizde, farkında olmadan kurduğumuz cümlelerde yaşattığımız 'Gramerci Cevaf'ı saygı ve şükranla anıyoruz.