Tarihi yapılara yeni ilavelerinin İstanbul örneğinde değerlendirilmesi

Jüri Yrd. Doç Dr. Mustafa İNCESAKAL Yrd. Doç Dr. M. Emin BAŞAR Mimari mirasımızı gelecek kuşaklara aktarmayı hedefleyen koruma eyleminin bir uygulama türlerinden biri de, yüksek katlardan oluşan yapı dokusu arasında kalmış tarihi yapılara yeni kat ilavesi ile yeniden kullanılmasıdır. Bu tür uygulamalar, koruma eylemi bağlamında sıkça tartışılan sorunlardandır. Tartışmalara paralel olarak bazı illerimizde bu tür uygulamalara izin verilmez iken; İstanbul, İzmir, Bursa illerimizde sıkça karşılaşılmaktadır Kültür dünyamızda bizim için değerli her nesne gelecek kuşaklara aktarılmaya değer bulunarak, koruma kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Çalışma kapsamında öncelikle, koruma kavramı, korumanın önemi ve koruma nedenleri ele alınmıştır. Tarihi yapılarımızda meydana gelen yıpranma türleri sınıflandırılmış, yıpranma nedenlerine paralel olarak müdahale yöntemleri, restorasyon eylemi ağırlıklı açıklanmıştır. Tarihi yapılardaki bakım, basit onarımlar ve rekonstrüksiyonlar haricinde tüm müdahalelerin restorasyon eylemi kapsamında değerlendirildiği vurgulanmıştır. Tarihi yapılara ek yapmayı gerektiren nedenler ve yapılan ek türleri sınıflandırılmış, konuyu görsel olarak desteklemek için yurt içinden ve yurt dışındanözel örneklere yer verilmiştir. Tarihi yapıların kütlesine yapılan ekler; 'yatay ekler, düşey ekler, karma ekler, yeraltından yapılan ekler ve avlu-revakların kapatılması' olarak sınıflandırılmışlardır. Tarihi yapı ile kütlesel biklitelik oluşturacak modern ek katın tasarımında kullanılan yöntemler açıklanarak; bu yöntemlerden tarihi yapıp taklit etmenin tarihsel yanılgılara sebep olacağı vurgulanarak olumsuz bir yaklaşım olarak değerlendirilmiştir. Tarihi yapı ile benzerlik kurulması, yorumlanması, ek yapının nötr yüzeyli olması ve zıt kompozisyonlar, olumlu yaklaşımlar olarak değerlendirilmişlerdir. Bu tür uygulamalarda çevre silueti, kütlesel ilişkiler, malzeme, mimari kompozisyon yeni tasarımı yönlendiren başlıca tasarım verileri olarak çalışma kapsamında ete alınmışlardır. Tarihi yapılara modern kat ilavelerinin en çok izin verildiği İstanbul ilinde yapılan alan çalışmalarında, çok sayıda uygulama arasından konuya özel olan 21 örnek, çalışma kapsamında değerlendirilmeye alınmıştır. Değerlendirme, 'tarihi yapının özgünlüğünün korunması ', 'tarihi yapı-ek yapı arasında kütlesel ilişkisi', 'ek yapının yapım teknolojisi', 'üslup' ve 'fonksiyon' ana başlıklarında yapılmıştır. Koruma eyleminin temel amaçlarından birisi olan tarihi yapının özgünlüğünün korunması, önemi gereği değerlendirmeye ağırlıklı etki etmiş, değerlendirme sonucunda İstanbul ilinde yapılan uygulamalar hakkında genel yargılara varılmıştır. Örneklerin tamamının, kentin diğer bölgelerine oranla arsa ve emlak değerlerinin yüksek olduğu semtlerde yer aklığı gözlemlenmiştir. Buna paralel olarak uygulamaların birçoğunda, iç mekanların tamamen değiştirilmiş olduğu, bina derinliklerini artırıldığı, mimari kompozisyonların alan kullanım haklarım zorladığı tespit edilmiştir. Bu gibi nedenlerden dolayı uygulamalarda, koruma kaygısından daha çok mekan kazanımı kaygısının öncelikli olduğu sonucuna varılmıştır. Bazı uygulamalarda ek katların tarihi yapıdan kütlesel ölçü olarak büyük oldukları gözlemlenmiş, buna neden olarak ise; tarihi yapıların çevrelerinde yüksek katlı yapı önemi getiren plan kararları olduğu sonucuna varılmıştır. Uygulamalarda modern eklerin, tarihi yapıdan mimari kompozisyon, malzeme, yapım teknolojisi gibi niteliklerle dönemsel farklılıkları ortaya koyma çabaları olumlu bir sonuç olsa da; Avrupa'dan seçilen örnekler kadar başarıya ulaşamadıkları sonucuna varılmıştır. Hİstanbul ilinde bu tür uygulamaların yapımına halen devam edilmektedir. Sorunun öncelikle kentsel bir sorun olduğu bilinerek, imar planı kararları üretilirken tarihi yapılar çevresinde yüksek katlı atışlara gidilmemelidir. Yeni uygulamalar, tarihi yapının iç mekan, dış mekan ve çevresel özgünlüklerini olabildiğince koruyan uygulamalar olmalıdır. Yapılan yeni ilavelerle tarihi bölümler dönemsel olarak birbirlerinden görsel olarak ayrılmalıdır, Bu ayranlar malzeme nitelikleri, mimari kompozisyonlar, kütlesel hareketler ile sağlanabilir, Uygulamalardaki amaç, kültürel kimliğimizin bir parçası olan bu tür mimari mirasımızı gelecek kuşaklara özgün nitelikleriyle aktarmak olmalıdır.