19. yüzyılda geleneğe

Bu çalışmanın amacı, 19. yüzyılın felsefe ve dinsel düşünce geleneğine başkaldıran Kierkegaard, Marx ve Nietzsche'nin düşüncelerindeki başkaldırının kaynağını araştırmak ve bu filozofların başkaldırıları ile bu geleneklerin neden olduğu bunalımı aşmak için önerdikleri yollan Heidegger ve Derrida'nın bu konudaki görüşleriyle karşılaştırarak, görüşlerinin çağımız için önemini göstermektir. Çalışmanın ilk bölümünde Kierkegaard' in, tekliğinde kişinin varoluşunu temele alarak sistemci felsefe geleneğinin nesnel hakikat anlayışına ve bu nesnel hakikat anlayışıyla dinsel dogmaları kanıtlamaya çalışan Hiristiyan düşünce geleneğine başkaldırması ele alınmaktadır. Kierkegaard' in bu iki geleneğin hakikat anlayışına karşı çıkmasının temelinde, onun insan görüşü bulunmaktadır. Çünkü, ona göre, bu iki geleneğin insan anlayışında, canlı, yaşayan insan göz önünde tutulmamakta, insanın varoluşu anlaşılmaz kalmaktadır. İkinci bölümde Marx'in felsefe ve dinsel düşünce geleneğine başkaldırısı, onun ideoloji eleştirisiyle bağlantılı olarak ortaya konmaktadır. Marx, insanın kendisine ilişkin yanlış tasarımlar olarak gördüğü ideoloji biçimlerinin tüm tarih boyunca insanı kendisine yabancılaştırdığını düşünmektedir. Bu nedenle o, insanın neliğine ilişkin belirli bir görüşle, inşam kendisine yabancılaştıran düşüncelerin ve bu düşüncelerle biçimlenmiş olan kurumların egemenliğine başkaldırmaktadır. Bu bölümde ayrıca, Marx'in, kendi insan görüşünden hareketle, insanın kendisine yabancılaşmasına bu geleneğin inşam belirleme biçiminin yol açtığı konusundaki görüşü de ortaya konmaktadır. Marx'ta inşam kendisine yabancılaştıran bu tasarımlardan kurtulmak, aynı zamanda insanın kendisine yabancılaşmasını aşmak demektir. Üçüncü bölümde düşünceleri ele alınan Nietzsche, metafizik düşünce geleneği ile Yahudi-Hristiyan düşünce geleneğinin hakikat tasarımına dayanan insanı belirleme biçimine başkaldırmaktadır. Yaşamın ve yaşama anlam katan yaratıcım insanın değerini düşüren geleneğin hakikat tasarımı, Nietzsche'ye göre, kültürde çöküntüye ve nihilizme neden olmaktadır. Nietzsche, yine kendi insan görüşünden hareketle, insanın değerini düşüren bu geleneğin düşünme biçiminin kültürde neden olduğu çöküntüden kurtulmak İçin, kültürün seviyesini yükselten yaratıcı insanların yetiştirilmesinin eğitimin amacı haline getirmek gerektiğini düşünmektedir. Çalışmanın dördüncü bölümünde ise, çağımızın bunalımı ve bu bunalımın aşılması sorunu çerçevesinde Heidegger ve Derrida'nın düşünceleri ele alınmaktadır. Bu filozoflar Kierkegaard, Marx ve Nietzsche'nin geleneğe başkaldınrken dayandıkları türden bir insan görüşüne sahip olmadıklarından, geleneğin neden olduğu bunalımın saptanmasına ve bunalımdan çıkış yolunun gösterilmesine ilişkin düşünceleri belirsiz kalmaktadır. Bu çalışmanın sonunda da, Kierkegaard, Marx ve Nietzsche'nin geleneğe başkaldırmalarının, onların insan anlayışlarının bir sonucu olduğu ortaya konmaktadır. Kierkegaard, Marx ve Nietzsche, Hannah Arendt'in de dediği gibi, geleneğin insani yetiler arasında kurduğu hiyerarşiyi sorgulamakta ve inşam İnsan yapan şeyin ne olduğunu ortaya koymaya çalışmaktadırlar. Böylece bu filozoflar, özellikle Marx ve Nietzsche, insanı insanlıktan çıkaran koşullara ilişkin eleştirilerinden hareketle, kendi insan görüşleri temelinde, bunalımdan bugün için de anlamlı görülebilecek çıkış yollarına işaret etmektedirler.