Descartes'ın bilgi kuramı

bilgi kuramının temeli kuşkudur. Her şey kuşkudan yola çıkarak kanıtlar kendini. Kuşkusuzluğun olmadığı yerde bilgi de yoktur. Aristoteles'in deneyin bilgisinden, sanatın bilgisine sonra da en üst bilgi olan felsefenin bilgisine yükselen sıradüzenli bilgi anlayışını eleştirir filozof. Birbirinden daha yüksek bilgi alanları yoktur onun için. Onun felsefesi bir karmaşa alanı olarak gördüğü eski felsefeye özellikle felsefeyi yinelemeleriçine hapsetmiş Skolastik felsefeye tepkidir. Felsefe alanındaki bugelişigüzelliğe karşı o kesinliğe ulaşma çabasında olacaktır. Bu yüzdenherkesin hemfikir olacağı kesinliği arar. Gelişigüzellikten kurtuluş ancak, bilginin alanına yöntemli yönelişle olur. Bu yüzden Descartes'ın bilgi kuramının dayandığı ayaklardan biri kuşkuysa öbürü yöntemdir diyebiliriz. Descartes usun insanlar arasında eşit paylaştırıldığı ama herkesin bu yetiyietkin kullanmadığı düşüncesindedir. Us her şeyi tüm boyutlarıylabilebilecek sihirli bir güç olmadığına göre yöntem zorunludur. Descartes'ınyöntem anlayışı her şeyi en baştan belirleyen bir buyurganlığı değil, usuetkin ve tutumlu kullanmayı önerir. Her çalışmanın belli kalıplar içinesokulabileceği gibi bir gerçekdışılığa düşmez, yöntemli olmanın evrenselkurallarını ortaya koyar. Descartes bilgi kuramına kuşkuyla başlar demiştik. Kendi varlığı dahil her şeyden kuşkulanan filozof sonunda aradığı kesinliğe ulaşır: düşünen, kuşkulanan bir töz olduğuna. Kuşku kumu atıp kile ulaşmasını sağlamıştır.'Ben' in varlığına ulaştıktan sonra Descartes'ın bilgi kuramı özneden yola çıkarak Tanrı'nın ve şeyler dünyasının varlığını kabul edecektir. Bilgikuramını 'ben'e dayandırmak yeni düşüncenin bilgiye yönelişindekideğişimin bir göstergesi, gelişmeye başlayan bireyci anlayışın felsefedekiyansımasıdır. Evrensel kuşkuyla kile ulaşmanın bir anlamı da bilgiyimuğlaklaştıran karmaşık düşüncelerden kurtulup basiti temelekoymaktır. Descartes Aristoteles'ten miras kalan soyutun, kendiniherkese kolayca sunmayanın gerçek bilgi olduğu düşüncesine karşıdır. Bilgi bundan sonra belli bir grubun malı olmayacaktır. Bu anlamdaokumuşların zihnini okumamışlardan daha karmaşık olduğunu düşünürfilozof. Bu basite dayanış yeni düşüncenin yapısını sezdiren bir diğer4gelişmedir. Bilgi sınıflar arası ayrım gözetmeyen us sayesinde, verilenyetiyi iyi kullanabilen herkesin ulaşabileceği bir konuma getirilmiştir. Descartes'da bilgiye ulaşmanın üç yolu vardır: sezgi, tümdengelim vetümevarım. Sezgiyle elde edilen bilgi birdenbire oluşan, kendini doğrudansunan bilgidir. İnsanın kendini düşünsel bir töz olarak bilişi sezgisel bir bilgidir. Sezgi daha basite götürmenin olası olmadığı açık ve seçik bilgidir ve bu özelliğiyle öbür bilgilerimizin kaynağını oluşturur. Sezgiden sonrafilozofun en çok önem verdiği bilgi elde etme yolu tümdengelimdir, diğer bir deyişle çıkarıştır. Tümdengelimle bildiğimiz de kuşkusuzdur ama sezgidenfarklı olarak ona bir seferde ulaşılmaz. Şeyler arasındaki ilişkileri araştırıpbağlantılar kurarak gidimli düşünce yoluyla ulaşmak gerekir. Tümdengelimebaşvurmak ussallığımızın zorunlu bir koşuludur. Çünkü her şeyi sezgininçabukluğunda bilemeyiz. Sezgi basit ve temel olanı tümdengelim karmaşıkolanı ama araştırma sonucu kendisini kesin olarak bize sunanı bilmemizisağlar. Descartes son olarak tümevarım üzerinde durur amatümevarım onda farklı bir anlam kazanır. Descartes'ta tümevarım şeyler arasındaki ilişkileri araştırdığımız uzun düşünme süreçlerinde belleğimizinzayıflığı nedeniyle düşebileceğimiz yanlışlardan kaçınma yoludur. İncelediğimiz konulara geri dönüp bağlantıları kontrol etmek, yanlışyapmamak için tekrarlarla belleği sürekli diri tutmak anlamına gelir. Filozof bilgi biçimlerini üçe ayırdığı gibi zihnin işlevlerini de anlık, duyum ve imgelem olmak üzere üçe ayırır. Sezgisel ve tümdengelimselbilgilerimiz doğuştandırlar ve anlıkta bulunurlar. Sezgi ve tümdengelimanlığın işidir. Anlık aslında tek başına gerçeği kavrayabilir ama şeylerdünyasına açılırken duyumdan edindiğimiz fikirlere yönelir. Üçüncü türfikirlerimiz ise imgelemsel olanlardır. Doğuştan olmayan, edinilmiş ve imgelemsel fikirler bizi yanıltabilir, bu yüzden anlık tarafından düzeltilirler. Son karar yeri anlığımızdır. Descartes bu düşüncesiyle usa ağırlık veren ama şeyler dünyasını da hiçe saymayan bir tutum alır. Somuttankopmayarak usçuluğunu dengelemeye çalışır. Ama onun şeyler dünyasınayönelişi her zaman çekinik bir yöneliş olacaktır. Çünkü filozof edindiğimizfikirlerin bizi yanıltabildiği görüşündedir. Bu durumda Aristoteles'teki, nesnelliği olduğu gibi bilebildiğimiz görüşü ortadan kalkar. Bilgimizgörecelidir. Özne kendi bilme koşullarına göre gerçekliğe ulaşabilir. Böylece insan her şeyi bilebildiğine dair temelsiz inancından uzaklaşmış,5kendi koşullarını daha gerçekçi bir biçimde değerlendirmiş olur. Bunun yanında, Descartes'taki görecelik kavramı onun öznelci bir filozof olduğunu göstermez. O her zaman genel ve kesin olana ulaşmaya çalışmıştır. Şeyler dünyasında bulamadığı kesinliğe deneyin sunduğunu usladüzelterek ulaşmaya çalışır.