Algının grameri: Ernst Cassirer'in sembolik formlar öğretisinde zihin fonksiyonları olarak ifade, temsil ve anlam

Felsefede Kant sonrası belirginleşen idealist eğilimler 19. yüzyılda Kant'a geri dönüş çağrılarını ortaya çıkarmış, pek çok filozof bu çağrıya kulak vererek felsefenin içinde bulunduğu krize çözüm arayışı içine girmiştir. Bu arayışın ortaya çıkardığı en önemli ekol yeni-Kantçılıktır. Yeni-Kantçılık özellikle Friedrich Albert Lange ve Otto Liebmann'ın başlattığı bir felsefi harekettir ve bu hareket içinde temelde iki tür Kant'a dönüş söz konusudur: Güneybatı Alman Okulu ve Marburg Okulu. Ernst Cassirer özellikle 1917'ye kadar, içinden yetiştiği Marburg Okulu'nun Kant yorumuna sadık bir Kantçı olarak karşımıza çıkar. Sembolik Formlar Felsefesi adlı eseriyle Hegel ve Goethe etkisinde bir kültür idealizmine temayül eden Cassirer Kantçı felsefenin en önemli birkaç isminden biridir. Cassirer'i ne var ki, orijinal bir düşünür haline getiren asıl unsur onun ne Kantçı gelenek ile ilgisinde ne de bir kültür filozofu olarak söylediklerinde aranabilir. Onu burada daha çok bilinç üzerine söyledikleri orijinal kılıyor. O, Kant'ı terketmeksizin onun ötesine geçebilmiş tek düşünür belki de. Söz konusu benzersizlik onun 'ifade-algısı' ve zihnin 'mitik ifade fonksiyonu' mefhumlarında karşımıza çıkar. Onun zihin felsefesi, zihni Kant gibi salt teorik bir yapı olarak görmez. Bu bakımdan zihin, dış dünya ile yalnızca teorik bir nesnelleştirme zemini üzerinde ilişki kurmaz. Zihin aynı zamanda dünyayı, kendisinin de onun organik bir parçası olduğu bir anlam bütünü olarak kavrar ve 'anlar.' Cassirer'in problemi bu noktada ortaya çıkmakta ve o, bu 'anlam ile doluluğun' zihnin bütünü açısından, bir başka deyişle mitik olduğu kadar teorik zihin için de ne demek olduğunu sormaktadır. Burada ontolojik değil, fenomenolojik bir sorgulama sürdürülür. Ancak fenomenoloji Cassirer'de bir yöntem olmaktan çok, Hegel'de olduğu gibi, bilinci açıklama tarzıdır. Ancak Cassirer, Hegel'den faklı olarak objektif Geist'tan hareketle öznelliğin alanına bir kapı aralamak ister, yoksa öznellikten hareketle objektif Geist'a varmak değil. Burada fenomenolojinin ters yönde işletildiğine tanık oluruz. Fenomenolojik bir yaklaşım olmadan bilincin, mitik anlamı nasıl ortaya koyduğu anlaşılamaz. Aksi halde algı yalnızca nesneler dünyasının algısı olarak kalır. Sözgelimi ontoloji insanı yalnızca böyle bir nesneler dünyasından ibaret bir çevre içinde kavrayacağından, zihnin mitostan teoriye doğru mevcut olan sürekliliğini göremez. Kartezyen bir bakış altında, onun verili bir teorik kavrama yetisinden ibaret olduğunu düşünür. Bu süreklilik, buradaki çalışmada da gösterilmeye çalışıldığı gibi, Cassirer'i bir başka noktada orijinal bir düşünceye taşır: Ona göre mitos fonksiyonu zihnin belirli bir aşamasında sınırlı kalmaz, o temsil fonksiyonu ve teorik fonksiyon aşamalarına etki etmeyi sürdürür; bir başka deyişle, bizim nesnelerle içine girdiğimiz ilişki salt şeysel bir ilişki değildir. Bu interaksiyonda algıya belli belirsiz bir ifade niteliği sinmiştir. Bunun ne anlama geldiği çalışmanın ilerleyen aşamalarında açıklanıyor. Biz, tıpkı kendi dilimizi konuşmak için onun gramerini öğrenmediğimiz gibi, dünyayı da ifade karakteri olarak algılamayı 'öğrenme'yiz. Bu nedenle bu çalışma algının anadilini, öğrenilmemiş, içine doğulmuş olan gramerini konu edinmektedir.