İstanbul'da yeni gelişen büyük ölçekli konut yerleşimlerinin değerlendirilmesi: Büyükçekmece ve Tuzla örnekleri

İstanbul, 2000 yılı verilerine göre 10 milyonu aşan nüfusu ile Türkiye'nin en kalabalık şehridir. Marmara bölgesinin toplam nüfusunun %58'ini ve ülke nüfusunun ise %15'ini oluşturan İstanbul ili %90.69'lık kentleşme oranı ile de ülke çapında ilk sırayı almaktadır. Bu kentlileşmiş yapı getirileri olan ekonomik, sosyal ve kültürel alanlarda da ülke çapında başı çekmektedir. İstanbul, 1950 yılında 1 milyon nüfusu ve tarihi yarımadadaki merkezi iş alanı ile tek merkezli bir kent iken, 1973 yılında Boğaziçi Köprüsü ve çevre yollarının kullanıma açılması ile hızlı bir şekilde çok merkezli bir kente dönüşmüştür. Bunun en bariz örneği, eskiden Merkezi İş Alanı olarak işlev gösteren alanların Eminönü ve Beyoğlu ilçelerinde bulunmalarına karşılık yeni inşa edilen çevre yolları ile Maslak'ın yeni bir MİA olarak gelişmesidir. Bu gelişme sonrasında kentin tarihi çekirdek alanında bulunan MİA fonksiyonları Beşiktaş ? Şişli aksı üzerinde kentin kuzeyine doğru yönelmişlerdir. Bu süreçte Asya yakasında yeni bir alt merkez olarak Kadıköy ilçesinde gelişmeler görülürken bunun simetriğinde Avrupa yakasında Bakırköy ilçesinde hızlı bir şekilde alt merkez oluşumu gerçekleşmiştir. Bunların yanı sıra dönemsel ekonomik koşullar, insanların tercihleri, teknolojik imkanlar ve kentin ulaşım altyapısındaki gelişmeler özel araç sahipliliğini tetiklemiş ve bütün bu dinamikler kentin çok merkezli bir yapıya dönüşümünü hızlandırmıştır. Özellikle 1990 larda yılında metropoliten alan boyunca şehirlerarası ve uluslararası nitelikteki iki otoyolun bulunması ve bunun çevresindeki arazi değerlerinin düşük olması kentin gelişmesini kuzeye doğru yöneltmiş ve MİA alanları da yine bu arterler boyunca gelişmeye devam etmişlerdir (Dökmeci ve Berköz, 1994). Kentin çok merkezli yapıya dönüşü bir yandan yapılan köprüler ve ana arterler ile gelişirken, diğer yandan 1990 yılı sonrasında plan kararları ile de bu mekansal yayılma stratejisi desteklenmiştir. Alt Bölge Nazım Planında sanayi alanları, liman ve benzeri fonksiyonların kentin dış ilçelerine taşınması kapsamında kararlar alınmış ve bunlar yerel yönetimlerce uygulanmıştır. Desantralizasyon süreci ile kentin fonksiyon alanları kuzeye doğru yayılmaya başlamıştır. Düşük arazi fiyatları, geniş boş araziler, doğa ile iç içe bir yaşam olanağı, öncelikli yüksek gelir gruplarının taleplerinin bu alanlara yoğunlaşması ile birlikte kentin kuzey bölgelerinde hızlı konut gelişimini tetiklemiştir. 1999 Marmara depremi sonrasında İstanbul'un kuzey ve kuzey-doğuda bulunan arazilerine talep giderek artmıştır (BERKÖZ, 2006, 2007a ve 2007b). Deprem sonrasında 2001 yılında bankacılık sektörünün yeniden yapılandırılması ve merkezi hükümetin enflasyonu düşürme hedefleri gayrimenkul sektörüne hız kazandırmıştır. Özellikle 1990 sonrasında yabancı yatırımcıların İstanbul'u tercih etmeleri ile birlikte çok büyük ölçeklerde konut projeleri yapılmaya başlanmıştır. Gayrimenkul sektörü kent mekanlarını doğrudan ve/veya dolaylı açıdan etkileyen oldukça önemli bir sektördür. Örneğin konut sektörüne yapılan yatırımların arttırılması konutların hızla çoğalmasına ve kent mekanında düşey veya yatay olarak yayılmasına neden olurken diğer bir taraftan yatırımcıların üretken sektörlerden konut sektörüne doğru çekmektedir (Fulong, 2002). Bu durumun neticesinde kısmen ve bazen çoğunlukla düzensiz ve plansız konut alanları oluşmaktadır. Tabii ki bu durum ülkelerin ekonomik, politik ve planlama yaklaşımları ile ilişkilidir. Bu tez kapsamında, İstanbul'da 2000 yılından günümüze kadar geçen süreç içinde geliştirilen büyük ölçekli konut projelerinin kentin mekansal gelişimi üzerine etkilerinin saptanması ve bu konut projelerinin geliştirilmesi için mevcut imar planlarının revizyonunun yapılıp yapılmadığı incelenecektir.