Cumhuriyet Dönemi ortaöğretim felsefe dersi programlarının amaçları çerçevesinde felsefe anlayışlarının incelenmesi

Bu çalışmayı gerçekleştirmedeki temel amaç Türkiye'de farklı dönemlerde yürürlüğe giren felsefe öğretim programlarında karşılaştırmalar yaparak felsefi olan ve felsefi olmayan unsurları tespit etmek ve tespit edilen unsurların da felsefe ile olan farklılığını/uyumsuzluğunu ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda genel olarak öğretim programlarındaki 'felsefi anlayış/anlayışlar'ı kuramsal bir yapı ortaya koymadan tespit ederek bu anlayış/anlayışlara yönelik bir farklılık olup olmadığını tartışmaktır. Böylece Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar olan süreçte 1938, 1976, 1985, 1992 ve 2009 programları incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen çalışmada çeşitli felsefecilerin görüşleri, programlar üzerine yazılan yazılar, TTKB tarafından hazırlanan programlar tek tek incelenmiş ve elde edilen veriler gözden geçirilerek sınıflandırılmıştır. Tartışma ve sonuç kısmında ise Türkiye'de felsefe eğitimi Cumhuriyet Dönemi felsefe programları ile bütün olarak değerlendirilmiştir. En sonda da etkili bir felsefe eğitimi için nelerin yapılması gerektiği ortaya koyulmuştur. Çalışmanın sonucunda 1938 Felsefe Dersi Müfredat Programıyla ulus-devlet olma sürecinde Batı'yı temele alan pozitivist, pragmatist görüşlerin hakim olduğu bir felsefe anlayışı ön plana çıkmıştır. Böylece bu dönemde felsefe dersi ile bilimsel bakış açısını benimseyen, ülkeye yararlı olabilecek yurttaşlar yetiştirmek amaç edinilmiştir. 1976 Felsefeye Başlangıç Dersi Müfredat Programı ile felsefi düşünüş daha çok sosyal ve kültürel bağlamda felsefe tarihi içerisinde ele alınmaya çalışılmıştır. Ortaya konulan bu felsefe anlayışında dünya görüşü kazandırma çabası devam etmekle birlikte bu çaba milli kültüre yönelik Türk düşüncesi temelinde ağırlık kazanmıştır. 1985 Felsefe Dersi Öğretim Programında felsefe dersi ile dünya görüşü kazandırma çabası devam etmiş, özellikle evrensel olan uygarlık tarihinde Türk-İslam düşüncesinin konumu kavratılmaya çalışılmıştır. Bu yönüyle felsefe anlayışı uygarlık tarihi içerisinde bilimsel ve felsefi görüşleri ortaya koyarak topluma, farklı bilim dallarının temelindeki birlik ve beraberliği göstererek cehaletten uzak akılcı bir bakış açısı kazandırmak amaçlanmıştır. 1992 Felsefe Dersi Öğretim Programıyla konular sistematik bir şekilde ünitelere ayrılmaya başlanmıştır. Felsefenin alt alanlarına göre oluşturulan bu ünitelerde ayrı ayrı amaç ve davranışlar belirlenmiştir. Davranışçı yaklaşımın ağır bastığı bu programda, önceki programlara göre daha sınırlı, nesnel ve felsefinin neliğine daha uygun amaçlara yer verilmekle birlikte sentezci bir anlayış hakimdir. Bu felsefe anlayışında; bilime yönelik konular hala ağırlıktayken, Türk-İslam düşüncesine yönelik düşünürlerin ve Atatürk'ün görüşlerine uygun yerlerde değinilmeye çalışılmıştır. 2009 Felsefe Fersi Öğretim Programı yapılandırmacı yaklaşıma göre öğrenen merkezli olarak hazırlanmıştır. Programın amaçları ise, kazanım şeklinde düzenlenerek bir önceki programa göre daha sade bir şekilde yer almıştır. Programın felsefe anlayışı; öğrencilere felsefi düşüncenin özelliklerini kavratmak, bu düşünceyi, dinamik bir yapı gösteren milli kültürle iç içe bir şekilde yaşama uygulamaktır. Böylece değerler varlığı olan insanın, kendi içinde bulunduğu toplumsal değerlerle birlikte evrensel değerleri benimsemesi amaçlanmıştır.