turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Sezai Karakoç'un insan anlayışı

Sezai Karakoç ülkemizde diriliş ekolünün kurucusu ve temsilcisi olarak ismini duyurmuş bir düşünür, şair ve kültür adamıdır. Diriliş düşüncesi toplumda, İslam inancını merkeze alarak yeni bir insan anlayışını hakim kılmak suretiyle medeniyet ekseninde yeniden var olmayı hedefler. Bu sebeple denilebilir ki 'insan' Karakoç için önemli bir meseledir. Ontolojik açıdan ruh ve beden diye iki ayrı ilkeden oluşan insan, Karakoç'a göre Allah'ın yaratıp bu dünyaya imtihan için gönderdiği bilinç sahibi bir varlıktır. Allah'a inanmak ve bağlanmakla özgürlüğünü elde edecek bu insan içinde taşıdığı imkan ve açılım yeteneğiyle sonsuza açıktır. Hakikati, Karakoç için Allah'tır. Bilmekten kastedilen şey de bu durumda Allah'ı bilmektir. Allah bilginin kaynağı ve nesnesidir. İnsan bu hakikatin bilgisine eşyadan tecerrüt ederek, izafi unsurlarından sıyrılarak ve kalbini arıtarak erebilir. Vahiy, ilham, sezgi, akıl ve duyular bilgi vasıtaları olarak kabul edilir. Ahlak anlayışında dinden ahlaka giden bir yol benimseyen Karakoç, davranışların ölçüsünü erdem olarak belirler. Ahlakta zirve noktaya varan peygamberlerle veliler ve mü'ininler de üstün insanlardır. Peygamber yolunun takipçisi olacak 'Diriliş Erleri', üstün insanların günümüzdeki numuneleri olarak övülür. Diriliş Erliği metafizik bir solukla insanlık özünü kendinde canlandırma işidir. Tanrı inancından yoksun her türlü felsefi sisteme karşı olan Karakoç, çağımız insanlarına Tanrı'yı merkeze oturtan yeni bir hümanizm önerir.
Türk-İslam felsefesinde Rıza Tevfik Bölükbaşı

İslam düşüncesi iki temel esasa dayanır; Kur' an ve Sünnet. İslam medeniyetinin gelişmesi ve diğer milletlerle karşılaşması sonucu bir gelişme gösterdi. Biz, Türklerin İslam'ı kabulleriyle birlikte, onların İslam düşüncesine birçok katkılarda bulunduklarını görüyoruz. Türkler, Farabi, İbn Sina ve birçok filozof ve mütefekkiri yetiştirmenin ötesinde birçoklarını da himaye ettiler. Böylece biz, Türklerin, İslam düşüncesinde önemli bir yer teşkil ettiğini görmekteyiz. Osmanlı Devletinin son dönemlerinde Batıyla olan ilişkilerin artmasıyla birlikte felsefenin yeniden yükselişi söz konusu olmuştur. Bu çalışmamızda, son dönemin büyük felsefecilerinden olan Rıza Tevfik Bölükbaşı ve onun felsefi fikirlerini inceledik. Zira Rıza Tevfik, Batıdan felsefi fikirlerin girmeye başladığı sıralarda Osmanlı mekteplerinde felsefeyi ders olarak okutan ilk şahıstır. Bu da ele aldığımız mevzunun önemini göstermektedir.
Farabi'de burhan

Bu çalışmanın amacı, doğruluğundan şüphe bulunmayan ve zorunlu bilgi gerektiren 'Burhan teorisi'nin analiz edilmesidir. Araştırma, giriş ve beş bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, hedefimizin ne olduğunu ortaya koyduk ve Farabi'nin mantık alanındaki önemine değindik. Birinci bölümde, Burhanın neliği üzerinde durarak; Aristoteles ve İslam filozofları tarafından nasıl anlaşıldığını inceledik ve burhanın mantık sanatındaki yerinin ne olduğunu tespit etmeye çalıştık. İkinci bölümde, Farabi'nin çıkış noktalarının neler olduğunu tespit etmeye çalıştık. Bunları da, mutluluk arayışı olarak felsefe, ayırdetme gücü olarak mantık ve erdem öğretisini kazanma metotları olarak felsefe ve dinin Farabi düşüncesindeki yerini inceleyerek ortaya koymaya çalıştık. Üçüncü bölümde, burhana ulaşmada düşünsel birimlerin Farabi tarafından nasıl analiz edildiğini ve bunların zihinsel anlamda neler olduğunun ve nereden geldiklerini tespit etmeye çalıştık. Dördüncü bölümde, özel anlamda burhanı, genel anlamda ise kainatı işleten akli unsurların neler olduğunu ve kainatın düşünsel anlamda nasıl işlediğinin Farabi'nin felsefi sisteminde analizini yaptık. Bunu da varlığın ilk nedeninden başlayarak akıllar zincirinin varlığa, zihinsel anlamda, nasıl işlerlik kazandırdığını inceleyerek yaptık. Son bölümde, düşünsel birimlerin nasıl çözümlendiğini ve salt burhansal ilme nasıl ulaşıldığını görmeye çalıştık. Silolojik yöntemden burhana geçişi inceleyerek burhanı kesin ve değişmez ilmi bilginin yöntemi olarak ortaya koyduk. Bu şekilde incelememizin sebebi ilmi bilginin yöntemi olan Burhan'a ulaşmak için hangi aşamalardan geçilmesi gerektiğinin bilinmesi ve burhanın kapsamlı- doğru analizin yapılmasıdır.
Ben'i kurmak: Toplumsal direniş, toplumsaldan özgürleşme potansiyeli

Bu tez, hem bilinçli, hem de beden sahibi bir varlık olan insan-öznenin, bu ikili varoluşunun yarattığı gerilimin yalnızca bilinci ön plana çıkararak çözülemeyeceği fikrinden yola çıkmıştır. Bedenli varoluşumuzun ve dünyayla kurduğumuz ilişkinin yeniden kavranması, öznenin değişmez bir kategori olarak değerlendirilmesinden ve hem kendini, hem de içinde yaşadığı dünyayı dönüştürme kapasitesinin tek yönlü bir okumasından kaçınmamızı sağlamak için başlangıç noktası olarak seçilmiştir. Şeyler dünyasıyla ve toplumsal olanın içinde başka insan-öznelerle ilişkiselliğimiz, önceden belirlenmiş, tümüyle öngörülebilir, amaçsal ve lineer bir ilerlemeden çok, bir devinimi, çoklu varoluşların dinamik birliğini işaret etmektedir. Yaşamın, bu devinimin ve birliğin tüm unsurlarıyla birlikte kavranması için yaşama açılma deneyiminin değerinin teslim edilmesi temel önemdedir. Bu kavrayış biçimine, politik sorunun tam da bu deneyimde bulunduğu argümanı eşlik edecektir. Buna göre, depolitize edilmiş yaşamın karakterine kavuşturulması, yani politize edilmesi, tek tek öznelerin ve toplumun radikal dönüştürücü niteliğini açığa çıkarabilir. Çünkü ancak bu durumda, yaşamda saklı olan potansiyelin, yaşamın kıyısındaki olasılıkların görülmesi ve gerçekleştirilmesi olanağı elimize geçmişş olacaktır. Bu olanağı gerçekleştirmek içinse, yapıp etmelerimizin belirleyiciliğini onlara yeniden kazandırmak gerekir. Gündelik yaşamımızın ve eylemlerimizin her birinin yeniden politik ve belirleyici kılınması, ucu açık bir yaratıcı kendilik tasavvurunu davet etmektedir. Bu yaratıcı kendi, olasılıklarla ve sınırdaki sonsuzla birlikte tanımlandığında, yaşamın ve insanın asıl değeri tanınmış olacaktır. Tezin birinci bölümünde, modern öznenin Descartes ve Kant'taki görünümleri ele alınmış, özellikle Merleau-Ponty'nin düşünceleri çerçevesinde, dünyada olma hali ve dünyanın örtülülüğü -yaşamın gerçekleşmeyi bekleyen olanaklarla dolu olması- temaları bağlamında öznenin dünyanın derinliğinde kavranması ile tamamlanmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde, yaşamın politize edilmesi fikri temel alınarak, bakışın perspektifli niteliğinin tanınması ve hakikat, deneyim, yaratım ve özgürleşme terimleri çerçevesinde oluşun olumlanması ele alınmıştır. Üçüncü ve son bölümde ise, başka bir öznenin, ancak ortak varoluş çerçevesinde, şimdi ve buradaki eylemiyle ve yaratıcılığı temelinde tanınabileceği argümanı tartışılmıştır. Foucault, Nietzsche, Bergson ve Lefebvre, ikinci ve üçüncü bölümdeki tartışmaları belirleyen düşünürlerdir.
Farabi'de insanın gayesi

Bu çalışmada, Farabi felsefesinin ana iskeletini oluşturan ahlak düşüncesinden hareketle insanın gayesine ilişkin görüşleri üzerine yoğunlaşılmıştır. Bu görüşleri daha anlaşılır kılmak için Antik düşüncedeki insan telosunun ne'liğini soruşturduktan sonra klasik dönem Farabi öncesi Kindi ve Razi'nin düşüncelerinden yola çıkılarak Farabi'de insanın gayesi üzerine durulmuştur. İnsanın gayesinin belirlenmesine ilişkin böyle bir seyir esasında insanın nihai gayesinin ne olduğuna dair görüşleri serd etmektir. Bu bağlamda çalışmanın esas sorunsalı, Farabi'nin felsefesinden hareketle insan davranışlarının gayesel sebebini oluşturan bileşenler arasında yer alan mutluluk, metafizik, erdemler, ilimler gibi unsurların muhtevasını epistemolojik ve ontolojik bir bağlam dahilinde ortaya çıkarmaktır.
Ebu Bekir er-Razi'nin haz ve elem teorisi

et-Tıbbu'r-ruhani adlı eserinde ahlak felsefesinin konusu olan haz ve eleme dair teorisini açıklayan Ebu Bekir er-Razi doğal durumu haz ve acının olmadığını belirtmiş, hazzın kendi başına var olan bir şey olmadığı, yaşanan doğal duruma geri dönme olduğu kanaatine varmıştır. İnsan doğal durumdan uzaklaştığı zaman elem meydana gelir. Elem meydana geldiğinde ondan önceki duygunun haz olduğu anlaşılır. Fakat 'doğal durum' tanımı Razi'ye göre ne haz ne de elemin olmadığı durum olarak tanımlamıştır. Yani doğal durum haz ve elem duygusunun bulunmadığı nötr durumdur. Bu yüzden de doğal durumdan ayrılma, elem duygusunun meydana gelmesi, tekrar geri dönme ise hazzın meydana gelmesidir. Farkındalık hissi ise doğal durumdan çıkmakla oluşur. Hazzın meydana gelmesi ise tekrar doğal duruma dönme ile gerçekleşir. Kısaca Razi hazzın ve elemin var olmadığı durumu doğal durum, doğal durumdan uzaklaşma elemin meydana gelmesi, tekrar doğal duruma dönüş sürecini ise haz olarak nitelendirmiştir. Doğal duruma varıldığında ise haz alma sona erir. Haz ve elemin şiddeti ise doğal duruma uzaklaşma ve yakınlaşma anına göre hesaplanır. Uzaklaştıkça elem, yakınaştıkça ise haz artar.
Kültür endüstrisi kavramından hareketle çağdaş sanatta öznenin yeri

Bu çalışmada, kültür endüstrisinin, çağdaş sanatın oluşumuna etkilerini ortaya koyarak, sinema ve müzikte özneye düşen roller açığa çıkarılmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda, öznenin çağdaş sanattaki üretici ve tüketici rollerinde kültür endüstrisinin etkileri analiz edilmiştir. Birinci bölümde, öznenin tarihsel dönüşümünü açığa çıkarmak için Aydınlanma dönemini hazırlayan koşulları ve Aydınlanma ile birlikte öznenin yeni dünya düzeninde merkeze getirilmesi konu edinmiştir. İkinci bölümde, kültür endüstrisi kavramını literatüre kazandıran Frankfurt Okulu'nun düşünce geleneği temele alınarak, Adorno ve Horkheimer'in kültür eleştirileri kapsamlı olarak incelenmiştir. Son bölümde, kültür endüstrisinin çağdaş sanattaki etkileri analiz edilmiştir. Bu bağlamda sinema ve müzikte, üretici ve tüketici öznenin değer yargılarının kültür endüstrisi tarafından şekillendiği açığa çıkarılmaya çalışılmıştır.
Ahlakın kaynağı olarak aklın ve dinin rolü: Ebu Bekir er-Razİ ve Gazalİ örneği

Bu çalışmada Ebu Bekir er-Razi (ö. 313 /925) ve Gazali'nin (ö. 505 /1111) ahlak felsefelerinin genel karakterini, konuyla alakalı olarak aklın fonksiyonlarını, iyi ve kötü hakkındaki düşüncelerini ve eylemlerin iyi-kötü ya da ahlaki-gayr-ı ahlaki şeklinde nitelendirilebilmesinde akıl ile vahyin konumlarını ele aldık. Razi'nin, felsefi sisteminde akla son derece önem verdiğini, aklın insana sağladığı imkanlardan bahsettiğini tespit ettik. Razi'ye göre; insanoğlu eylemlerini, diğer canlılardan üstün olmasını sağlayan aklın rehberliğinde gerçekleştirmelidir. Ebu Razi'nin akla bu denli bir rol verirken, diğer bir ifadeyle epistemolojik anlamda güvenilir bilgi üretme hakkı tanırken, onun bu işlevini olumsuz yönde etkileyecek bazı nefsani güçlerden de bahseder. Bunlardan bir tanesi hevadır. O, hevayı insanı kötü yola sevk eden, insanın gerçek doğruyu bulmasını engelleyen bir unsur olarak görmektedir. Burada filozof, hevayı kontrol altına almanın ve sınırlandırmanın her akıl sahibi kişiye zorunlu olduğunu düşünür. Gazali de genel olarak felsefesinde aklın sunduğu imkanlardan ve bilgi üretebileceği alanların sınırlarından bahsederken ayrıca vahyin önemine vurgu yapmıştır. Ona göre aklın değeri bilinmeli ve şerefinden asla şüphe edilmemelidir. O aklı, dinin dayanağı ve ilahi teklifin muhatabı sayar ve din ise ancak akıl ile ortaya çıkıp varlığını onunla sürdürebilir. Gazali aklı, bir bilgi kaynağı olarak görmesine rağmen, metafizik alana ilişkin bazı konularda aklın tek başına hakikati ortaya koyamayacağını, aklın da sınırlarının olduğunu düşünmektedir. Gazali, ahlakın kaynağı meselesiyle ilgili olarak da 'ahlaki değerler fiillerin bizatihi özellikleridir ya da bu değerler fiillerin değişmez nitelikleridir' fikrine karşı çıkmış, iyilik ve kötülüğün tayin edicisinin de din olduğunu ifade etmiştir. Her iki düşünürün güvenilir bilgiye ulaşma noktasında akla önem verdikleri tespit edilmiştir. Onlara göre aklın insanın gerek dış dünyasını idrak edebilmesi gerekse de tanrıya ilişkin bilgilere ulaşması noktasında aklın yetkinliği merkezi konumda bulunmaktadır. Razi aklın güvenilir bilgi üretmesine hevanın engel olacağını düşünürken, Gazali ise aklın iç ve dış faktörlerin etkisinde kaldığından dolayı her zaman ortaya koyduğu bilgilere güvenilemeyeceğine dikkat çeker. Böylece her iki düşünür de aklın gerek içsel gerekse de dışsal faktörlere bağlı olarak ortaya koyduğu hükümlere bazen güvenilemeyeceğini ifade etmiş olurlar.
Platon'da varlık, iyi ideası ve İslam düşüncesine etkisi

Bu çalışmanın amacı Antik Yunan'ın önemli bir sistem filozofu olan Platon'un varlık, bilgi üzerine düşüncelerini kapsamlı bir şekilde ele almak ve Platon'un, İslam felsefesi içinde yer alan Meşşai filozofları üzerinde etkisini incelemektir. Öncelikle Platon öncesi dönemin varlık ve bilgiye dair düşüncelerine yer verildikten sonra Platon'un bu konulardaki fikirleri tartışılmıştır. Sonrasında, kısaca İslam düşüncesine giriş ve felsefi kaynakları incelenmiştir. Daha sonra Meşşai filozofları olan Kindi, Farabi, İbn Sina ve İbn Rüşd'ün genel felsefeleri ile Platon'un görüşleri arasındaki benzer ve farklı yönler ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Klasik felsefede ve İslam felsefesinde inayet: İbn Sİna örneği

İnayet kavramı, felsefenin en temel kavramlarından biridir. Çok geniş bir anlam zenginliğine sahip olan inayet kavramı, Tanrı-alem ve insan ilişkisine ışık tutmaktadır. Antik çağdan beri inayet düşüncesine ilişkin lehte ve aleyhte çeşitli görüşler ortaya konulmuştur. İslam filozofları arasında Kindi, inayeti nizam delili, tedbir kavramıyla; Farabi, sudur teorisi ve erdemli toplum düşüncesiyle ilişkilendirerek değerlendirmektedir. Amiri'ye gelince o da meseleye sudur teorisi ekseninde yaklaşmaktadır. İbn Sina'ya geldiğimizde inayet, İbn Sina felsefi sistemi içerisinde ontolojik, epistemolojik ve ahlaki boyutları olan merkezi bir kavram halini almıştır. Ona göre inayet, Allah'ın her şeyi mutlak bilgisiyle bilmesi, yaratması ve yarattıklarının varlığını sürdürmesi ve mümkün en mükemmel iyilik düzenini var etmesidir. İbn Sina, ayrıca inayetin neredeyse bütün tanımlarında iyilik düzenini vurgulamakta, kötülük problemini de İlk Sebeb dışındaki varlıklardaki çokluk ve bilkuvveliğe dayandırarak çözmeye çalışmaktadır. Kötülüğün alemin tamamında var olan inayetin genişliği içerisinde bir nevi yok mesabesinde olduğunu göstermeye çalışarak bu problemi minimize etmektedir. Sonuç olarak şu söylenebilir ki, onunla birlikte inayet, kötülük problemi içerisindeki dar bağlamından sıyrılmakta ve felsefenin bütün konularıyla ilişkili olan varlık, zorunluluk gibi bir kavram haline gelmektedir. Başka bir deyişle İbn Sina felsefesinde bütün yollar bir şekilde inayete çıkmaktadır.
Strengthening the pre-established harmony response to the epistemic challenge of evolution in non-naturalist metaethical realism

Bu tez, metaethical realism'e karşı olan evrimsel 'debunking' argümanlarına popüler non-naturalist bir yanıtı olan, 'pre-established harmony' yanıtını özetlemektedir. 'Pre-established harmony' yanıtının iki esasta başarısız olduğunu ileri sürüyorum: antroposentrik ve 'question-begging' . Her iki problemin üstesinden gelebileceğimizi ve 'pre-established harmony' yanıtlarının değiştirilmemiş temel özelliklerinden ayrılıp yerine 'question-begging' varsayımı için bir proxy fonksiyonu varsayımı koyabileceğimizi iddia ediyorum. Kullanımı önceki 'pre-established harmony' yanıtlarından daha az antroposentrik olduğu için, 'The Combined Evolutionary Aim' olarak adlandırdığım bu tür bir proxy fonksiyonunu öneriyorum.
Orinyasyenlerden Gottlob Frege'ye kardinal sayılar ve aritmetiğin küme kavramıyla temellendirilmesi

Orinyasyenlerin sayı kavrayışından Gottlob Frege'nin aritmetik felsefesine tek bir şey hiç değişmedi: kardinal sayıların ordinal sayılara önceliği. Bu çalışmanın konusu yalnızca budur.
Tanrı ve mükemmellik kavramı

Tez, giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde Tanrı hakkında düşünürken mükemmellik kavramının neden makul bir çıkış noktası ya da yöntem olabileceği üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde, mükemmellik kavramının ne olduğu ve neyi gerektirdiği ele alınmıştır. Bu bağlamda bir takım kavramlar ve bunların mükemmellikle olan ilişkisi felsefi olarak irdelenerek mükemmelliğin kavramsal çerçevesi ortaya konulmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde, bu çerçeveye bağlı olarak mükemmel bir varlığın tabiatının nasıl olması gerektiği üzerinde durulmuştur. Böylece, mükemmel bir varlığın tabiatını oluşturan niteliklerin neler olduğu, bu niteliklerin mükemmellik sezgisine bağlı kalarak ontolojik ve semantik statüsünün nasıl olması gerektiği ve sınırlı olup olamayacağı tartışılmıştır. Üçüncü bölümde, mükemmel niteliklere sahip olmanın böyle bir varlığın varoluşsal gerçekliğini gerektirip gerektirmeyeceği üzerinde durulmuştur. Bu bölümde, mükemmellik kavramıyla Tanrı'nın varlığını kanıtlamaya çalışan bir akıl yürütmenin ontolojik kanıt tartışmaları dikkate alınarak ne ölçüde sağlam olduğu ele alınmıştır. Sonuç bölümünde ise, Tanrı tasavvurunun oluşturulmasında son derece önemli olan mükemmelliğe dair rasyonel sezgilerimizin Tanrı'nın nasıl bir mahiyete ve varlığa sahip olduğunu temellendirme noktasında önemli bir zemin sağlayabileceği üzerinde durulmuştur
İnsan hürriyeti açısından Tanrı'nın ön bilgisi

Yavuz, Zikri, İnsan Hürriyeti Açısından Tanrı'nın Ön Bilgisi, Doktora, Danışman: Prof. Dr. Recep Kılıç, 191 s. Birinci bölümde kipsiz zaman anlayışının yanlış olduğunu ve zamanın dışında bir Tanrı'nın her şeyi bilen olamayacağını, aynı zamanda her şeyi bilen bir Tanrı'nın kipli olguları bilemeyeceğinisavundum. Klasik teizmin Tanrı tasavvuru ilahi her şeyi bilmenin Tanrı'nın özsel bir niteliği olduğunu ileri sürer. Her şeyi bilen olma bütün doğru önermeleri bilme olarak tarif edilir. Bununla birlikte gelecek hakkındaki önermeler ve fiillerin doğru olduğu klasik teizmin temel en temel doğrulukiddiasıdır. Tanrı gelecek hakkındaki önermeleri ve fiilleri önceden bilir. Tanır S'nin A'yı Z zamanındayapacağını önceden bilmektedir. Dolayısıyla ilahi ezelilik doktrini tarafından varsayılan kipsiz zamanteorisi insanın yapmış olduğu eylemler hakkında sorumluluğunu ortadan kaldırmaktadır. Bağdaşmacıanlayış nihai anlamda sorumluluğu özgür bir eylemin kriteri olarak kabul etmemektedir. Nihaianlamda sorumlu olma kavramının arkasındaki sezgi inandırıcı ve reddedilemez nihai anlamdasorumlu olma araştırmam boyunca özgür eylem için gerekli bir kriter olduğu iddia edilmiştir. Bölüm iki de her şeyi bilme ile insan özgürlüğünü bir arada telif etmeye çalışan iki klasik görüşü mülahaza etmeye çalıştım. Bir yandan Ockham'ın özgür failin geçmişşin değişmesinigerektirmeyen sınırlı bir kudrete sahip olduğunu ifade etmeye çalışırken, diğer yandan Luis deMolina'nın Tanrı'nın bütün mümkün dünyalar hakkında bilgiye sahip olduğunu ifade eden orta bilgi teorisini açıklamaya çalıştım. Karşıt-durumsal özgürlük liberal anlamda özgür iradeyi varsaymaktadır. Liberal anlamda özgür irade hem tutarlıdır hem de makuldür. Bu anlayışa göre fail, yaptığı fiilin aksiniyapabildiği ve meydana gelen olayın nedeni ise nihai anlamda sorumludur. Böylece Frankfurtçuanlamda liberal anlayışın tutarlı olduğunu söylemek olanaklı görünmemektedir.
Farabİ felsefesinde insan tasavvuru

Bu çalışma, Farabi felsefesinde insanın ne olduğunu, varlık sahasında nerede durduğunu, varlığında ne gibi potansiyelleri barındırdığını, Tanrı ve diğer varlıklarla irtibatının nasıl olacağını, gayesi olan mutluluğu ve onu, bu mutluluğa ulaştıracak öğelerin neler olduğunu ontolojik, epistemolojik ve psikolojik açıdan irdelemektedir. Farabi, felsefi sisteminde varlığı, manevi olanla açıklar. Onun sistemi, manevi olandan maddi olana doğru iner. Maddi olandan da tekrar manevi olana doğru yükselir. Bu iniş ve yükseliş, belli prensiplerle olmaktadır. Evren, ahenkli bir biçimde sürekli hareket halindedir. Varlığı vücuda getiren Tanrı'dır. Tanrı, bütün var olanları ilmi, kudreti ve adaletiyle kuşatmıştır. Farabi, bu temel gerçekten hareketle sistemini, metafizik temellere dayandırmıştır. Bu durum, bütün varlıkların Tanrı'yla ve birbiriyle ilişkisinin nasıl olduğunu belirlemeyi gerekli kılmıştır. Farabi, insanı, evrenin bir cüzü olarak, iki alemin kesiştiği yerde konumlandırır. İnsanı, varlıklar içerisindeki bu özel konumu ayrıcalıklı kılar. İnsan, kendisinin bir cüzü olduğu evreni ve bu evren içindeki yerini kavrayarak türünün son olgunluğu olan mutluluğa ulaşacaktır.
Kapadokyalı babalardan Nyssalı Gregory: Hayatı ve teslis doktrinine etkisi

Hıristiyanlıkta teslis doktrini IV. yüzyıl itibariyle şekillenmeye başlamıştır. Bu dönemde yaşayan Kapadokyalı Babalar ve onlardan biri olan Nyssalı Gregory, bu doktrinin terminolojisinin oluşumunda önemli katkılarda bulunmuştur Bu çalışmada Nyssalı Gregory'nin teslis öğretisinin şekillenmesindeki etkileri, kavramsal açıdan yaptığı katkılar ve teslis unsurları olan Baba, Oğul ve Kutsal Ruh konusundaki düşünceleri incelenecektir. Çalışmanın ilk aşamasında Nyssalı Gregory'nin sosyo-kültürel arka planı hakkında bilgi verilerek düşüncelerinin şekillenmesine etki eden ortam değerlendirilecektir. İkinci aşamasında ise ilk olarak teslis doktrininin tarihsel arka planı ve dönüşüm süreci tartışmalar üzerinden ele alınacaktır. Böylece IV yüzyılın tartışma konuları daha net bir şekilde görülecektir. Sonrasında IV. yüzyıldaki teslis tartışmaları ve formülünün temel kavramları olan ousia ve hipostasiz kelimelerine Nyssalı Gregory'nin yaklaşımı ve kavramlara yüklediği anlamlar açıklanacaktır. Bu kavramlara yüklediği anlamlar nedeniyle Nyssalı Gregory'nin triteizm ile suçlanması ve Gregory'nin karşı itirazları değerlendirilecektir. Son olarak ise Gregory'nin, teslisin unsurları olan Baba, Oğul ve Kutsal Ruh konusundaki görüşleri açıklanacaktır. Nyssalı Gregory, döneminin teolojik problemlerinden olan Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'un birbirleri ile ilişkileri ve konumlarına açıklık getirmeye çalışmıştır. Ousia ve hipostasiz kavramlarının ayırım ve sınırlarını belirleyerek teslis doktrininin ve terminolojisinin oluşmasında önemli bir rol oynamıştır. Bu çalışmanın sonucunda bugünkü Hıristiyan teslis inancının oluşum ve gelişim aşamasında etkin isimlerden biri olan Nyssalı Gregory'nin görüş ve katkıları gün yüzüne çıkarılmış olacaktır.
Immanuel Kant ve Wilhelm Dilthey'da akıl kavramı

Bu çalışmada Immanuel Kant'ın sözünü ettiği evrensel bir aklın olanağı tartışılmaktadır. Bu noktadaki en güçlü eleştirilerden birisi Wilhelm Dilthey'ın eleştirisidir. Dilthey, evrensel bir akıl anlayışı yerine göreli bir akıl anlayışı ile karşımıza çıkmaktadır. Kant, anlama yetisinin kategorilerinin tüm insanlar için ortak olduğunu söylemektedir. Kant için anlama yetisinin kategorileri, olanaklı deneyimin a priorileridir ve dolayısıyla zamandan bağımsızdırlar. Ancak Dilthey için kategorilerin zamandan bağımsız olmaları mümkün değildir. Çünkü akıl, olanaklı deneyiminden bağımsız değildir. Böylelikle kategoriler genel geçerliliklerini yitirmekte ve Dilthey'ın sözünü ettiği öznel ve tarihe bağlı kategoriler açığa çıkmaktadır. Buradan hareketle akıl söz konusu olduğunda genel geçer ve evrensel bir zeminin bulunabileceği temeli Dilthey'ın sunmaya çalıştığı akıl kavramının olanağı ile sorgulanmaktadır. Bu çalışma, giriş bölümünün yanı sıra üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde Kant'ın akıl anlayışı genel hatlarıyla ele alınmakta; Dilthey'ın bu akıl anlayışının karşısına koyduğu tarihsel akıl anlayışının dayanakları açıklanmaya çalışılmaktadır. Birinci bölümde Kant'ın akıl anlayışı, ağırlıklı olarak teorik akıl bağlamında çerçevelendirilmektedir. İkinci bölümde Dilthey'ın yaşama felsefesine kaynaklık eden tin bilimlerinin epistemolojik açıdan temellendirilmesi çabasının sonucunda beliren hermeneutikle ilişkisi ortaya konulmaktadır. Üçüncü bölümde Dilthey'ın tarihsel dünya tasarımının, Kant'ın kategorilerinin genel geçer olamayacakları noktasındaki eleştirisi ve bu eleştirisinin sonucunda ulaştığı tarihsel akıl anlayışı ortaya konulmaya çalışılmaktadır. Sonuç bölümünde ise Dilthey'ın, Kant'ın teorik aklını eleştirerek ortaya koyduğu kategorilerin tarihselliğinin evrensel olup olamayacağı tartışılmaktadır.