turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Seyfuddin Amidİ'nin Dekȃiku'l-Hakȃik adlı eserinin tahkik ve değerlendirmesi

Bu çalışma XIII. yüzyıl İslam düşünürlerinden olup Felsefe, Mantık, Fıkıh ve Kelam ilim dallarında eserler veren Seyfuddin Amidi'nin Dekaiku'l-Hakaik isimli eserinin tahkik ve değerlendirmesini konu edinmektedir. Çalışmanın iki temel amacı bulunmaktadır. Birincisi, yazma halinde bulunan eserin gün yüzüne çıkarılmasıdır. İkincisi ise Seyfuddin Amidi'nin İslam düşünce tarihi halkasında çok az bilinen mantık yönünü tespit etmektir. Tahkik bölümü Dekaiku'l-Hakaik'in ikinci bir nüshasına ulaşılamadığından problemli olduğu düşünülen yerler müellifin diğer eserlerinin ilgili yerleriyle karşılaştırılarak aşılmaya çalışıldı. Değerlendirme kısmında ise çalışmanın merkezinde her ne kadar Amidi'nin Dekaiku'l-Hakaik isimli eseri olsa da Amidi öncesi ve sonrası mantıkçıların ilgili eserleri de dikkate alındı. Bu çerçevede Amidi'nin sahip olduğu mantık düşüncesinin konumu belirlenmeye çalışıldı. Amidi ele aldığı konular bağlamında her ne kadar meşai çizgiyi takip etse de yer yer bu çizgiye ait kimi noktalarına eleştiri yapmaktan da geri kalmamaktadır. Dolayısıyla bu takibin sorgulanmış olarak yapıldığını söylemek mümkündür. Özellikle kavram, beş tümel, tanım ve kıyasın bazı noktalarında yapmış olduğu yeni açılımlar yansımaları bakımından önem arz etmektedir.
T. HOBBES VE J. J. ROUSSEAU'DA BİREY-DEVLET İLİŞKİSİ

Biyo-psişik bir varlık olan insan doğumdan ölüme kadar olan yaşamını barış ve mutluluk içinde sürdürecek ideal düzeni tarih boyunca aramış ve arayacaktır. Tarihe bakıldığında her yeni ideal düzen insanlığın içinde bulunduğu kargaşalıkların, bunalımların ardından gelmiştir. Thomas Hobbes ve Jean-Jacques Rousseau'da kendi siyaset felsefelerinde bu yeni ideal düzenin nasıl olması gerektiği üzerine yoğunlaşmışlar ve bireyin içinde bulunduğu durumdan hareketle nasıl bir devlet şeklinin bireyi özgür, eşitlikçi ve güvende hissetmesini sağlayacağı noktasına dikkat çekmişlerdir. Hobbes ve Rousseau, devleti toplumsal sözleşmenin bir ürünü olarak tasvir etmişlerdir. Devletin nasıl ortaya çıktığını, devleti gerekli kılan temelin ne olduğunu ifade etmek için 'doğa durumu' öğretisine başvurmuşlardır. Hobbes ve Rousseau devletin temelini açıklamak için aynı stratejiyi izlemiş olmalarına rağmen, farklı devlet anlayışları ortaya koymuşlardır. Bunun nedeni ise ikisinin de doğa durumu öğretisinden bahsederken, doğa durumundaki yaşama ilişkin farklı görüşler sunmuş olmalarıdır. Rousseau'nun doğa durumu tasvirinde eşit ve özgür koşullarda yaşayan insan, toplumsallaşmayla birlikte eşitliği ve özgürlüğü yitirmiştir. Bu anlamda Rousseau, toplum sözleşmesi kuramıyla, bireye yitirdiği özellikleri kazandırmayı amaçlamıştır. Hobbes'un doğa durumunda toplum ve devlet olmadığı zaman, herkes herkese karşı savaş hali içindedir. Hobbes'un toplum sözleşmesi, 'herkesin herkesle savaşına' son vererek insanların sahip oldukları doğal hakları karşılıklı olarak tek bir kişiye devredip, onu egemen olarak tanımalarıyla gerçekleşir. Böylelikle bireyler birbirleriyle savaş içinde olduğu doğa durumundan kurtulup; barış ve refah içinde yaşayabileceği sivil topluma geçmişş olurlar. Bu çalışmanın amacı, iki önemli düşünürün doğa durumundaki bireye ilişkin görüşlerini ele alıp, karşılaştırmak ve bu görüşlerin onların devlet kuramındaki etkisini ortaya koymaktır. Bundan hareketle Hobbes ve Rousseau'nun siyaset felsefesinde birey ile devletin konumunu ve aralarındaki ilişkiyi açıklamış olacağız.
Rousseau'nun yurttaşlık teorisi ve modernitenin politikayı düşünme tarzına katkısı

Bu çalışma Rousseau'nun yurttaşlık teorisinin merkezinde yer alan bir soruna ışık tutmayı ve söz konusu soruna belli bir çözüm önermeyi amaçlamaktadır. Rousseau'nun tarif ettiği yurttaş, bir yönüyle, sitedeki yurttaşın karakteristiklerim taşır: O, kamunun bakışları altında yaşayan, yapıp etmelerim ortak iyi uyarınca gerçekleştiren ve politik yaşama etkin katılım gerektiren moral bir bağ ile diğer yurttaşlara kenetlenmiş olan bir ortak eylem öznesidir. Dolayısıyla, site filozofları için olduğu gibi, Rousseau için de yurttaşlık yalnızca bir statü değil, fakat aynı zamanda bir etkinliktir. Diğer yandan, Rousseau kendi yurttaşlık teorisini sözleşmeci bir çerçevede, yani bütünüyle modern bir bağlamda takdim eder. Klasik politika öğretisinden farklı olarak, Rousseau'ya göre insan bir zöon politikon, yani kendi doğasını ancak yurttaş olmak sıfatıyla gerçekleştirebilecek bir varlık değildir. Rousseau'nun düşüncesinde yurttaşlık, insan doğasından değil, fakat uzlaşmadan kaynaklanan yapma bir kategoridir. Bu bağlamda, tarihsel olarak birbirinden ayrı iki fikrin, Rousseau'nun politik öğretisinde biraraya geldiği söylenebilin Etkin yurttaşlık ve sözleşme. Üstelik, söz konusu iki fikir birbirine bütünüyle zıt politika kavrayışlarına dayanmaktadır. Etkin yurttaşlık fikri, politik olanın üstünlüğünü, yani politikanın kendi amacını kendisinde taşıdığını ima eder. Buna karşılık sözleşme fikri araçsal bir politika kavrayışına atıfta bulunmaktadır; politik yapı, politika öncesi amaçlar -Hobbes'un deyişiyle 'varlığını muhafaza etme', Locke'un deyişiyle 'yaşamların, özgürlüklerin ve mülkiyetin korunması'- uğruna kurulmuş olan yapma bir şeydir. Ne var ki, Rousseau'nun öğretisinde bu iki fikrin içice geçtiğini ve etkin bir yurttaşlık anlayışının sözleşmeci bir zeminde savunulduğunu görmekteyiz. Bize göre bu durum, bir çelişkinin değil, fakat bir telifin dışavurumudur. Rousseau, politikanın üstünlüğü yönündeki klasik tezi, politik olanın yapaylığı yönündeki modern tezle telif etmiş ve böylece modernitenin politikayı düşünme tarzında kalıcı bir dönüşüm meydana getirmiştir. Çalışmamız, bu dönüşümün kavramsal temellerim, politik olan ile sosyal olan arasındaki ilişkinin izini sürerek ortaya koymayı amaçlamaktadır.
L. Wittgenstein'ın dil felsefesinde anlamın kullanım bağlamında açıklanma denemesi

L. Wittgenstein' in görüşleri birinci dönem ve ikinci dönem olmak üzere ikiye ayrılır, ilk dönem görüşlerinin ele alındığı temel yapıtı, TLP (1922) 'Tractatus Logico- Philosophicus'dur. Bu dönemde dil-dünya ilişkisi üzerinde durulmuş, resim kuramı geliştirilmiştir. Wittgenstein bu kitapta dilin, dünyanın mantıksal yapı taşlarını ortaya koymuş ve dilin sınırlarını belirleyerek, üzerine konuşulamayan şeylerde susmak gerektiğini vurgulamıştır. Var olan cümle, resimdir. Dille dünyanın mantıksal yapısı birebirdir. Anlam da dilin dünyayı resmetme şekli olarak ele alınmıştır. TLP, mantıkçı pozitivizmin anahtar kitabı olmuştur. Wittgenstein' m ikinci dönemdeki görüşlerinin toplandığı kitap, PI (1953) 'Philosophical Investigations'dır. Burada Wittgenstein, dilin sosyal yönünü de ele alır ve dili oyuna benzetir. Dil ile dilin örüldüğü eylemlerden oluşan bütüne 'dil-oyunları' adını vermiştir. Dil oyunlarının ortak bir özelliği yoktur, fakat Wittgenstein' in 'aile benzerlikleri' olarak adlandırdığı bazı benzer özelliklere sahiptirler. Wittgenstein ilkel dili, usta-çırak ilişkisiyle anlatmıştır. Dil, bir iletişim bağlamında ortaya çıkmaktadır. Böylece, anlamın kullanım bağlamında oluştuğu düşüncesi bu döneme hakim olmuştur. 'Dil oyunları', 'dil kullanımı', 'uzlaşım' gibi kavramlar anlam anlayışında öne çıkmıştır. TLP'deki ideal dil anlayışının yerini, PIda günlük dil almıştır. Bu dönemdeki görüşleriyle de Wittgenstein Oxford'un analitik filozofları üzerinde büyük etki uyandırmıştır. Resim benzetmesinden geçiş, iki dönem arasındaki en temel farktır. Fakat her iki dönemde de ele alman konu, dilin insan için ne anlam ifade ettiğidir. Her iki dönemin felsefe anlayışı da aynıdır, sadece ele alınış tarzları farklıdır.
Marx ve Fromm'un yabancılaşma ve sevgi kavramları bağlamında insan-robot ilişkisi

Bu çalışmanın amacı zayıf yapay zekaya sahip robotlarla duygusal ilişki yaşamayı tercih eden kişilerin bu ilişkilerini Marx ve Fromm'un yabancılaşma ve sevgi kavramları bağlamında incelemektir. Öncelikle Marx ve Fromm'un yabancılaşma ve sevgi kavramları açıklanmıştır. Sonra robotla ilişki yaşayan Lily, James ve Davecat'in ilişkileri ile ilgili gazete haberlerinden ve röportajlardan bilgi toplanmıştır. Bu bilgiler ışığında insan-robot ilişkisinin Marx ve Fromm'a göre bir sevgi ilişkisi olup olmadığı ele alınmıştır. Ardından bu ilişkinin Marx ve Fromm'a göre yabancılaşma olup olmadığı tartışılmıştır.
Spinoza felsefesinde sosyal sözleşme düşüncesi

Literatürde Spinoza'nın bir sosyal sözleşme teorisyeni olup olmadığı konusunda çeşitli görüşler bulunmaktadır. Gerçekten de Spinoza, okuyucusuna, bir sosyal sözleşme teorisyeni olduğunu düşündürtecek teorminolojiye sahiptir. Fakat sosyal sözleşme kuramlarının siyasal iktidarı meşrulaştırıcı işlevi göz önünde bulundurulduğunda, onun sözleşme terminolojisiyle ifadesini bulan kuramının bir siyasal iktidar eleştirisi olduğu görülür. Bu çalışmada öncelikle Spinoza'nın genel felsefesi özetlenecek, ardından siyaset felsefesi sosyal sözleşme kuramı bağlamında incelenecektir.
Platonda kavram ve gerçeklik

İPlaton'da Kavram ve Gerçeklik? adlı tezimiz dört ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmamızın birinci bölümü olan giriş'te, Platon'un hayatı ve eserleri gözden geçirilerek hangi dönemde hangi dialogları yazmış olduğu anlatılmaya çalışılmıştır. Tezin ikinci bölümünde Platon'da mantık bilgi ve gerçeklik anlayışını açıklığa kavuşturmak için bilgi- inanç arasındaki ayrımın ne olduğuna, algının bilgi içerisinde yerinin olup olmadığına bakılmıştır. Burada amaç Platon'un ele aldığı bilgi teorisini dönemin filozofları ile karşılaştırarak doğruluğunu ve yanlışlığını kanıtlamaktır. Doğru yargının ve yanlış yargının bilgi olma iddiasındaki yerine değinilerek bu bölüm sonlandırılmıştır. Tezin üçüncü ve dördüncü bölümünde ise gerçeklik üzerine genel bir bilgi verildikten sonra Platon'un gerçeklik üzerine düşünceleri ele alınmıştır. Platon yanlış olan bir yargı üzerine akıl yürütmelerine üçüncü bölümde de geniş bir biçimde değinilmiştir. Platon'da gerçeklik ve görünüş neyi ifade eder ve bizi doğru bilgiye ulaştıran yöntem ile ne gibi bir ilişkisi vardır ve gerçek olanın idealar kuramı ile bağlantısını nasıl sağlamıştır gibi konulara değinilmiştir. Platon'un felsefesinde önemli bir yere sahip olan önermeler ile ilgili görüşleri bu bölümün sonunda kendi eserinden alınan bir takım alıntılarla ortaya konarak incelenmiştir. Burada asıl amaç ise; oluşturulan önermelerin Sofistlerin düşüncesinden farklı olduğunu ispatlamak ve Platon'un önermeler üzerindeki düşüncesinin Aristoteles'ten ayrı olduğunu ortaya koymaktır. Sonuç bölümünde elde edilen bulgular Platon'un kavram, gerçeklik ve mantık anlayışı çerçevesinde değerlendirilmiştir.
Values, practices, and philosophy of science

Bilim felsefesinin temel amacı bilimin doğasını ortaya çıkarmaktır. Bunu başarmanın tek yolunun bilimdeki kuramların ve araştırma geleneklerinin değerlerini ve uygulamalarını belirlemek olduğuna inanıyorum. Tezimin konusu da bu nedenle bilimsel kuramların ve araştırma geleneklerinin değerleri ve uygulamaları. Özellikle bilim insanlarının ve bilimsel toplulukların kuramlar, araştırma programları, modeller, araçlar, veriler, hipotezler, ve kullandıkları her türlü şey hakkında neler tercih ettikleri ile ilgilidir. Yapılması gereken bilimdeki değer ve uygulamaları varsaymak değil, araştırıp bulmaktır. Bu tezde farklı uygulamalar, değerler ve bunların bağlantılarını sergilemek için birçok örnek vereceğim. Uygulamalar ve değerler hakkındaki bölümler ardından, çesitli bilim felsefesi tartışmalarına eğileceğim. Ben bilim felsefesi sorunlarının çoğunun altında bilimsel uygulamalara ve değerlere yeterince dikkat edilmemesinin yattığını düşünüyorum. Bilimin bu yanlarını göz önüne alarak birçok felsefi probleminin hakkından gelineceğini gösteriyorum. Bu problemler arasında bilimin amacı sorunu, nesnellik ve sapmasızlık, rasyonalite, kuramın veriler tarafından belirlenememesi, pekiştirme, tanım meselesi, ve sosyal oluşturmacılık var.
Seneca'nın Epistulae Morales'inde fatum, providentia ve fortuna kavramlarının çözümlenmesi

Tezimizin temel amacı, Roma Stoası'nın en önemli düşünürlerinden biri olan Seneca'nın Epistulae Morales adlı eserinde fatum, providentia ve fortuna kavramlarını çözümleyerek bu üç kavramın Seneca'nın felsefi anlayışında bir bütün olarak tanrıyı temsil ettiğini ortaya koymak ve Seneca'nın doğaya uygun yaşama temelinde gelişen ahlak felsefesinde bu kavramların belirleyici rolünü tayin etmektir. Bu amaçla ilk bölümde bu üç kavramın etimolojik analizleri yapılmış, Roma düşüncesinde ifade ettiği anlamlara, ardından Seneca'nın görüşlerinin temelini oluşturmaları bakımından özellikle Yunan Stoacılarının bu kavramlar hakkındaki görüşlerine yer verilmiştir. İkinci bölümde ana hatlarıyla Seneca'nın yaşamına değinilmiş, tezimizin temel kaynağı olan Epistulae Morales adlı eseri incelenmiş ve bir ahlak filozofu olarak değerlendirilen Seneca'nın felsefeye yaklaşımı ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Tezimizin temel konusunu oluşturan üçüncü bölümde fatum, providentia ve fortuna kavramlarının Seneca'nın Epistulae Morales dışındaki felsefi eserlerinden de faydalanılarak detaylı bir şekilde çözümlenmesine çalışılmıştır. Son bölüm ise Seneca'nın bu kavramlar aracılığıyla ortaya koyduğu ahlak felsefesi ilkelerine ayrılmış; bu kavramlar bağlamında Seneca'nın özellikle kadere boyun eğmek, tanrıya itaat etmek, talihi yenmek, bedene köle olmamak, ölümden korkmamak gibi görüşlerine yer verilmiştir.
Parmanides'in varlık anlayışı

Eleah Parmenides Sokrates öncesi Grek felsefesinin en önemli ve etkileri en geniş filozofudur. O, varlık ve değişim sorununu kendisinden önceki Grek filozoflarından oldukça farklı bir tarzda ele almış ve ortaya koyduğu varlık ve gerçeklik anlayışı ile Sokrates öncesi felsefenin seyrini değiştirmiştir. Bu nedenle Parmenides'in varlık anlayışı, Sokrates öncesi Grek felsefesinde bir dönüm noktasını gösterir ve etkileri Platon'a ve Aristoteles'e ardından bütün felsefe tarihine yayılır. Parmenides, varlığı araştırma konusu yapmak bakımından ontolojinin, nihai gerçeği araştırmak bakımından metafiziğin, tümdengelimsel bir kanıtlama yöntemini kullanmak bakımından da mantığın kurucusu olarak kabul edilmektedir. Bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde ilk olarak Parmenides'in hayatı hakkında bilgiler sundum ve bu konudaki farklı nakilleri güvenilirlikleri açısından inceledim. İkinci olarak Parmenides'in günümüze ulaşan şiiri, bu şiirin kısımları ve bazı dilsel-tarihsel özellikleri üzerinde durdum. Ayrıca bu bölümde Parmenides'in şiirinde kullandığı mantıksal yönteme geniş yer verdim. Çalışmamamın ikinci bölümünü ise Parmenides'in varlık öğretisine ayırdım. Bu bölüme, Parmenides'ten önceki Grek felsefesinde varlık ve değişim sorununu inceleyerek başladım. İkinci olarak, Parmenides'in varlık ve değişim sorununa bir çözüm olarak geliştirdiği hakiki varlık öğretisini 'aletheia' başlığı altında ele aldım ve bu öğretinin varlığın birliği, bütünlüğü, hareketsizliği, homojenliği, zamansızlığı; meydana gelme ve yok olmaya izin vermeyişi gibi özellikleri üzerinde durdum. Ayrıca Parmenides'in kozmoloji öğretisini 'doxa' başlığı altında inceledim. Bu bölümde son olarak Parmenides'in varlık anlayışının, M. Ö. 5. yy. Grek filozofları ve Platon'a etkileri üzerinde durdum.
La question de loi dans la philosophie pratique d'Emmanuel Kant

Bu çalışmada Immanuel Kant'ın Pratik Aklın Eleştirisi metninden hareketle özgürlük ve yasa sorunu; meşruiyet, otorite ve akıl arasındaki ilişkiler ele alınmaya çalışılmaktadır. Kant'ın saf aklın gerçekleşmesi olarak nitelediği ahlak yasası kavramsallaştırması; her tür mutlağın akla dışsal kılındığı bir tecrübede insan yasasının imkanı, yasanın nasıl verileceği sorularını ortaya çıkarır. Ahlak yasası kutsalla dolayımsız ilişkiyi ikame etmeye taliptir : kutsalla dolayımsız ilişki yerine ahlak yasasıyla dolayımsız ilişki. Kendini koşulsuz olarak vazeden bu talep; otorite ve irade, özgürlük ve zorunluluk arasındaki ilişkilerin dönüşümüne ilişkindir. Bu çalışma siyasetin ahlaktan ayrılıp ayrılamayacağı, teori ve pratik arasındaki ayrımın neyi temsil ettiği, ahlakın yasa ile bağdaştırılmasının ne anlama geldiği, saf aklın a priori yasalarının nasıl ahlak yasaları olarak nitelendiği, doğa ve akıl arasındaki çatışkının / birliğin nasıl oluşturulduğu, ahlak yasasında beliren aklın nasıl bir değer taşıdığı sorularını irdelemektedir.
Galileo'nun bilim tarihi ve bilim felsefesindeki yeri

Bu çalışma tüm yaşamını bilime adamış olan Galileo Galilei'nin çalışmalarına ışık tutmak amacını taşımaktadır. Bu çalışmada incelemeye çalıştığımız, onun sadece astronomi alanında değil, fizik alanında da yapmış olduğu devrim niteliğindeki çalışmalarıdır. Bilim alanındaki yöntemler bilimin yönünü tamamen değiştirebilme özelliğine sahiptir. Yöntem konusunda tartışmalar sürerken bilim insanları bu yöntemleri deneyerek sürekli olarak gerçeği bulma çabasında olmuşlardır. Galileo'nun varsayımsal tümdengelim yöntemi, Bacon'ın savunduğu tümevarım yöntemi ile Descartes'ın savunduğu tümdengelim yöntemine alternatif olarak değil, bilimsel araştırmalarda daha doğru daha net sonuçlara ulaşma yönünde atılmış olan büyük bir adım olarak görülmelidir. Modern bilimin oluşumunda ilk atılımlar astronomi alanında kendini göstermiş, ancak ardından gelen daha kapsamlı, devrim niteliği taşıyan gelişmeler 17. Yüzyılda gerçekleşmiştir. Temeli Galileo'nun dinamik konusundaki çalışmalarıyla atılan bu devrim, Newton mekaniğiyle yetkinliğe ulaştı. Fiziğin 'babası' diye anılan Galileo, aynı zamanda, güneş merkezli sistem için sürdürdüğü mücadele ile düşünce özgürlüğüne de öncülük etmiştir. Onun bilim alanındaki araştırmalara en büyük katkısı da, deney sonuçlarını matematiği kullanarak yorumlaması ve böylece bugün hala etkisini kaybetmemiş olan bilimsel yöntemi ortaya koymasıdır. Galileo'ya göre evreni anlamak için onun dilini bilmek gerekir, evrenin dili ise matematikten başka bir şey değildir. Modern bilimin bu kadar etkin olmasının, bilimsel araştırmalarda gözlem ve deneyin matematiksel dedüksiyonla birleşmesi ile mümkün olabildiği gözden uzak tutulmamalıdır. Matematiksel yöntem modern fiziğe öndeyici gücünü kazandırmıştır. Newton'un fiziği, Bacon'un tablolarında yer aldığı gibi sadece gözlemsel olguları toplama ve düzenleme olarak uygulansaydı, hiçbir bilim insanını yer çekimi yasasını bulmaya götüremezdi.
İbn Sİna mantığında şartlı kıyaslar

Tüm bilimlerin merkezinde olan düşünme eylemi, akli çıkarımlarla yeni bilgiler elde edilmesini sağlamaktadır. Geçerli ve tutarlı akli çıkarımlar yapmanın sistematik bir şekilde formunu belirleme gayesindeki klasik mantık, bu akli çıkarımlarda tümdengelimi kendine temel metot olarak seçmiştir. Bir çeşit tümdengelim olan kıyas da, klasik mantığın akıl yürütme biçimidir. Öncül adı verilen birden çok önermeyle, sonuç adı verilen bir önerme arasında mantıkça geçerli bir ilişki kurma işlemi olan kıyas, öncüllerin yapısına göre çeşitlere ayrılır ki, bu çeşitlerden biri de şartlı kıyastır. Herhangi bir yeni bilgiye ulaştırmadığı ve basitçe öncüllerden birinin sonuç olarak belirlenip tekrar edildiği gerekçesiyle eleştirilen şartlı kıyas, kayıtlama ya da varsayım üzerine kuruludur. Sosyal ve fen bilimlerin tamamında yapılan akli çıkarımlarda ve gündelik dilde sıklıkla kullanılan şartlı kıyasları, İslam mantık geleneği içerisinde en ayrıntılı şekliyle sistemli hale getiren ilk mantıkçı İbn Sina'dır. Dolayısıyla İslam mantığında şartlı kıyasların formları ya da içerikleriyle ilgili yapılacak tüm çalışmalarda, İbn Sina'nın eserlerinden önemli ölçüde yararlanmak gerekmektedir. Şartlı kıyaslara, Aristoteles öncesi Antik dönemde, şartlı düşünme biçimi olarak hangi oranda başvurulduğu, form ve içerik olarak şartlı kıyasların bilgi değerlerinin var olan eleştiri ve tartışmalar ekseninde tespit edilmesi ve İbn Sina'nın konu üzerine katkılarının neler olduğu, araştırma alanımızı oluşturmaktadır.
Kant's conception of conscience and reflexive judgment

Bu doktora tezi Kant'ın vicdan anlayışının açıklanması ve yorumlanmasından müteşekkildir. Kant'ın eleştirel döneminde yazdığı yapıtların detaylıca incelenmesi yoluyla, vicdan kavramının Kant'ın ahlak kuramında hangi işlevleri yerine getirdiğini göstermeyi hedefliyorum. Bu inceleme, vicdanla ilgili bazı ahlaki ve bilişsel kavram ve prensiplerin de analiz edilmesini gerektirmektedir. Kant'ın rasyonel yargı kavramı, özellikle de refleksif yanıyla, bu çalışma için hayati önem taşımaktadır. Ayriyeten Kant'ın ahlak yasası, özgür irade ve rasyonel özne kavramları da bu tartışmaya katkıda bulunacaktır. Kant felsefesine dair genel bir özet sunduktan sonra, vicdan anlayışını ele almak için özellikle iki önemli metne odaklanmaktayım: Ahlak Üzerine Ders Notları ve Ahlak'ın Metafiziği. Daha sonra, günümüzdeki vicdan anlayışıyla alakalı olarak Kant'ın vicdanla dini inanç, kişisel bütünlük, ahlaki sorumluluk ve dürüstlük arasında kurduğu bağlantıları inceliyorum. Son olarak da bu bağlantılarla beraber Kant'ın ahlaki eğitime dair fikirlerini tartışmaya açıyorum. Kant literatüründeki tartışmalarda, Kant'ın vicdan kavramının hissiyatla, refleksif yargıyla ve dinle olan ilişkisi henüz detaylıca incelenmemiştir. Tezimin amaçlarından birisi bu boşluğu doldurmaktır. Kant'ın vicdan kavramı, ahlaki karakter anlayışıyla beraber ele alındığı takdirde, Kant'ın ahlak kuramını tutarlı bir biçimde bir araya getirilebilecek niteliktedir. Bu bütünlük ise ahlaki eğitim için sağlam bir zemin oluşturacaktır.
Bilinç tartışmaları bağlamında Thomas Nagel'de bilincin indirgenemezliği

Bilinci fiziksel bir temele indirgeme çabalarının başarısızlıkla sonuçlandığını düşünen Thomas Nagel'in düşüncelerini tartışan bu tez üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, zihin-beden ikileminin yapısı ve felsefi kökenleri açıklanmış; zihinsel özelliklerin fiziksel bir temele indirgenmeye çalışılmasının neden felsefi bir probleme yol açtığı irdelenmiş ve problemin çözümü için geliştirilen felsefi yaklaşımlar değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, bilinç ve bilinçle ilişkili kavramlar genel olarak incelendikten sonra Thomas Nagel'in bilinç hakkındaki düşünceleri, onun felsefi sisteminde merkezi yer tutan, bilinç ile ilgili diğer kavramlarla birlikte ortaya konulmuştur. Bilincin fiziksel bir temele indirgenmesi çabalarının ele alındığı üçüncü bölümde ise indirgemeci yaklaşımların genel özellikleri açıklanmış ve Nagel'in bu yaklaşımları başarısız bulmasının nedenleri incelenmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde Nagel'in, bilincin indirgenemezliği hakkındaki düşünceleri değerlendirilmiş ve sonuç olarak bilincin varlığının madde, fizik, nesnellik, bilimsel bilgi gibi kavramların anlam çerçevelerinin yeniden belirlenmelerini gerektirdiği ortaya konulmuştur.
Celal Nuri ilerinin din anlayışı

Din Felsefesi alanındaki problemlerin başında din- felsefe; tanrı-alem; münasebetleri gelir. Tarih boyunca bu problemlerin anlaşılmasında pek çok düşünür fikir ileri sürmüştür. Biz de bu çalışmamızda güçlü ve hareketli bir yazın ve düşünce hayatı yaşamış olan Celal Nuri İleri'nin din hakkındaki görüşlerini aktarmaya çalıştık. Celal Nuri İleri; yaşadığı dönemde bu problemlere değinen önemli bir düşünürdür. Yaşadığı dönemin hakim düşüncesi materyalizmdir. Celal Nuri, materyalizm ile dini bağdaştırmaya çalışmıştır. O'na göre özellikle materyalizm ve İslamiyet arasında büyük benzerlikler vardır. Sahip olduğu dilin tüm imkanlarından yararlanabilen bir düşünür olan Celal Nuri düşüncelerini birçok eser ve gazete yazısıyla aktarmıştır. Bu özelliği kendisini yakın tarihimizdeki dikkate değer düşünürlerden yapmaktadır