Interpretation and presentation of the Byzantine cultural heritage at Sultanahmet in Istanbul

Bu araştırma, kültürel mirasın korunmasının ancak tarihe ve geçmişş kültürlere ilişkin farkındalığın ve anlayışın oluşturulması ile sağlanacağı görüşüne dayanmaktadır. Türkiye'de kültürel mirasın korunmasında zaman zaman geçmişşin belirli dönemlerinin seçilmesi veya dışlanması nedeniyle, Geç Antik ve Bizans dönemleri de uzun süre ihmal edilmiştir. Kültürel mirasın korunmasına yönelik bu tür yaklaşımların yanı sıra, toplumun Bizans kültürü ve mirası konusundaki bilgi ve farkındalık eksikliği de bu mirasa karşı zaman zaman olumsuz bir tutum benimsenmesine yol açmaktadır. Bu koşullar altında, Geç Antik ve Bizans dönemlerinin kültürel mirasının, toplumun daha geniş kesimlerince benimsenmesi, sahip çıkılması ve sürdürülebilir bir şekilde korunması için ortak kültürel mirasımızın bir parçası olarak yeniden yorumlanması ve sunulması gerekmektedir. Bizans kültürel mirasına ilişkin yorum ve sunum problemlerini irdelemek amacıyla, İstanbul'un Sultanahmet Bölgesi örnek çalışma alanı olarak seçilmiştir. Sultanahmet on yüzyıldan fazla bir süre Constantinopolis/İstanbul'un ve dolayısıyla Bizans İmparatorluğu'nun yönetim merkezi olmuştur. Geç Roma ve Bizans mimarlığının, 4. ve 7. Yüzyıllar arasında inşa edilmiş anıtsal örnekleri, mekansal özelliklerinin yanı sıra, söz konusu dönemlerin yapım teknikleri ve malzeme kullanımını yansıtmaları bakımından da önem taşımaktadır. Ancak, Sultanahmet'te bulunan Bizans kültürel mirası, alanda farkındalık yaratabilecek etkin yorum ve sunum yaklaşımlarının eksikliği nedeniyle, genellikle Aya Sofya ve Yerebatan Sarnıcı gibi iyi korunmuş, anıtsal ve bugün müze olarak kullanılan yapılar dışında, alanın ziyaretçileri ve hatta daimi kullanıcıları tarafından bile iyi bilinmemekte ve tanınmamaktadır. Ayrıca, Bizans kültür mirası, geçmişşte alanın korunmasına yönelik olarak hazırlanmış planlarda da fazla dikkate alınmamış ve daha çok Osmanlı ve Türk dönemi kültürel mirasına vurgu yapılmıştır. Tüm bunların yanı sıra, koruma amaçlı planların karar verme süreçlerinde de turizm ve bundan elde edilecek gelir ön plana çıkarılmıştır. Dolayısıyla, Bizans dönemi İstanbul'unun anıtsal ve törensel yapılarının bir kısmı bugün 'okunabilir', ulaşılabilir ve geniş halk kitleleri tarafından anlaşılabilir durumda değildir. Bu tür fiziksel/görsel ve dolayısıyla yorumsal zorluklar, kaçınılmaz olarak, alanın Roma döneminden Osmanlı dönemine ve tabii bugüne kadar uzanan tarihi bütünlüğünün ve çok katmanlılığının kesintisiz olarak okunabilmesini hem fiziksel hem entelektüel anlamda zorlaştırmaktadır. Bu çerçevede bu çalışma, Bizans kültür mirasının uzun dönemde sürdürülebilir olarak korunabilmesi amacıyla, doğru ve etkin yorum ve sunum yöntemleriyle toplumsal farkındalığın arttırılabileceği ve Bizans mirasının benimsenebileceğini öngörmektedir. Bu amaçla, Sultanahmet'te bulunan Bizans kültür mirasının sunduğu değer ve fırsatlar ve korunmasına yönelik tehditler incelenmiş ve bu mirasın alanın tarihi bütünlüğü ve çağdaş kentsel çevre içerisinde daha iyi anlaşılabilmesi, fark edilmesi ve sürdürülebilir bir şekilde korunması için yorum ve sunum önerileri geliştirmiştir.