Ürün sorumluluk sigortasında rizikonun konusu ve teminatın kapsamı

Çağımızın yığınlara yönelik kütlesel üretim ve dağıtım biçimi, ürünlerin, beklendiği gibi güvenli ve verimli bir şekilde piyasaya sürülmelerinin önüne geçmektedir. Günlük dilde 'fabrikasyon' olarak ifade edilen bu üretim şeklinde; tasarım, üretim ve bilgilendirme aşamalarında yapılan hata ve eksikliklerden dolayı, güvenli olmayan ürünler piyasaya sürülmekte, onları kullanan veya etki alanında bulunan üçüncü kişilere bedeni veya maddi zararlar verilmektedir. Dünyada, bu zararların adil bir şekilde tazmin edilmesini sağlamak üzere, ürün sorumluluğu, kusur ve sözleşme dışı bir sorumluluk türü olarak kabul görmektedir. Avrupa'da da, bu doğrultuda, 1985/ 374 sayılı Avrupa Birliği Konsey Direktifi ile bu sorumluluk kusur ve sözleşme dışı bir sorumluluk türü olarak kabul edilmiştir. Ülkemizde de, AB müktesebatına uyum sağlama düşüncesi çerçevesinde, Ayıplı Malın Neden Olduğu Zararlardan Sorumluluk Hakkında Yönetmelik ile, bu Direktif iktibas edilmiş ve ayrıca eski TKHK'da yapılan değişiklik ile, kusursuz ürün sorumluluğu rejimi kabul edilmiştir. Ancak, bu rejimin düzenlenme yeri ve şekli nedeniyle yapılan eleştiri ve tartışmalardan sonra, bu hükümler, 6502 sayılı TKHK'ya alınmamış, Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanun Taslağı'na aktarılmıştır. Bu taslak kanunlaşıncaya kadar, ülkemizde ürün sorumluluğu için, genel hükümler uygulanacaktır. Ürün sorumluluğu hukukunda, ürün, üzerinde egemenlik kurulabilmesi koşuluyla üretilen her şeyi ifade etmektedir. Güvenli olmayan ürün ise, kendisinden beklenen haklı ve asgari güvenliği sağlayamayan üründür. Sorumluluk süjeleri ise; üreticiler, kendisini üretici olarak tanıtanlar, ürünü ithal edenler ve dağıtıcılardır. Direktife göre, dağıtıcıların sorumluluğuna, ancak üretici veya ithalatçının tespit edilememesi halinde gidilebilmektedir. Güvenli olmayan ürünün etki sahasında olan ve ondan zarar gören herkes, ürüne refakat eden bu zararını, müteselsil olarak, belirtilen sorumluluk süjelerinden veya TTK'nın 1478. maddesi ile Ürün Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nın B.5. maddesine göre, doğrudan sigortacıdan talep edebilme hakkına sahiptir. Ürün sorumluluk sigortası, güvenlik eksikliği bulunan ürünlerin neden olduğu üçüncü kişi zararlarından dolayı, sigorta ettirenlerin malvarlığındaki eksilmenin temin edilmesini amaçlamaktadır. Bu tezde, ülkemizde, 19.07. 2014 tarihinde yayımlanan Ürün Sorumluluk Sigortası Genel Şartları ekseninde, ürün sorumluluk sigortası teminatının kapsamı incelenmiştir. Genel Şartlar'ın A.1. maddesine göre, bu sigorta ile, poliçede tanımlanan ürünlerin kusurundan kaynaklanan tazminat talepleri ve bu talebe ilişkin makul giderler temin edilmektedir. Ülkemizde, ürün geri çağırma masrafları, ürün garantisi ve saf ekonomik zararlar sigortaları için de genel şartlar tanzim edilmesi ihtiyacı bulunmaktadır. Bu sigortaların konusu olan zararlar, saf ekonomik zararlar hariç, Ürün Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'na 14.03. 2016 tarihinde yapılan eklemeler ile, kural olarak, teminat kapsamı dışında bırakılmıştır. Ancak bu zarar ve masrafların, ek sözleşme ile ürün sorumluluk sigortası teminata dahil edilebileceği de hüküm altına alınmıştır. Saf ekonomik zararlar içinse, böyle bir düzenleme yapılmamıştır.