Annales Tarih Okulunun bütünsel tarih anlayışı ve Fernand Braudel

Tarih hakkında yapılan bu çalışmada yöntem olarak, tarih bilimi ve teorisindeki temel sorunları ortaya koymayı ve onları incelemeyi sağlayan sorun bilinci temel alındı. Bu sorun bilinciyle incelenilen varlık alanının kendisi bir bütün olarak konu edinilerek, bu bütünün çatışım oluşturan ve düşünce tarihi boyunca üzerinde kesin bir uzlaşımın sağlanamadığı sorunlar çeşitli tarih bilimcileri ve tarih felsefecileri üzerinden gidilerek ortaya konulup çeşitli çözüm önerilerinde bulunuldu. Yine de tarih alanına ilişkin bu sorunların kalıcı bir çözümünün bulunmadığı ve bu sorunların sürekli çözümsüzlük üreten bir yapıda olduğu, buna bağlı olarak tarih üzerine üretilmiş ya da üretilebilecek olan bütün çözüm denemelerinin mutlak bir kesinliği ve kapsayıcılığı olamayacağı gösterilmeye çalışıldı. Bu temel belirlemelerden sonra, çalışmanın konusunu oluşturan ve 20. yüzyıl da bir tarih okulu olarak kendini ortaya koyan Annates Tarih Okulu, belli başlı temsilcilerinden hareketle ortaya kondu. Burada 19. yüzyılda Ranke ile ortaya çıkan, sadece olaylara, büyük tarihsel kişiliklere ve diplomasiye bağlı olarak ve olayları kronolojik bir dizinle bir araya getirip tarih yazan pozitivist anlayışa karşı olarak geliştirilen yeni tarih anlayışının belli başlı yanlan incelendi. Annales Tarih Okulu'nun ilk kurucuları olan Marc Bloch ve Lucien Febv- re'in tarih çalışmalarının merkezinde yer alan çeşitli kavramlar ve eğilimler örneklendirilerek açıklanmaya ve tartışılmaya çalışıldı. 86 Daha sonra Annates Tarih Okulu'nun bu bütünsel tarih anlayışını geliştirip derinleştiren Fernand Braudel ve onun tarih görüşünü temellendirip somutlaştırdığı Akdeniz ve Akdeniz Dünyası adlı kitabı incelendi. Bu incelemede ilkin Brau- del'in Annales Tarih Okulu'yla olan benzerlik ve farklılıkları teorik bağlamda ele alınıp, Bloch ve Febvre'de yer alan tarihin egemen bilim olma savının Braudel'de nasıl tarihin diğer bilimlerle bir integrasyonunun gerekliliğine dönüştüğü gösterildi. Bundan sonra onun temel kavramları belli bir açıklığa kavuşturulmaya ve bu kavramsal yapıların karşılık geldiği gerçeklikler gösterilmeye çalışıldı. Tarih bilimine ve teorisine yeni bir bakış açısını, yeni kavramları ve çoğulcu yöntemleri yerleştiren; kuramsal açıdan bütünlükçü ve yenilikçi bir anlayışa sahip olan Fernand Braude'lin bu konuda referans gösterilebilecek olan kitabı da yine bu bağlamda incelendi. Bu kitapta ortaya koyduğu üç katlı tarih anlayışı somut olarak temellendirildi ve onlara karşılık düşen felsefi yapı ortaya konulmaya çalışıldı. Tarih bilimine ve teorisine bir Zaman ve Mekan Ustası, daha doğru deyişle Zaman ve Mekanı birleştirebilen bir usta olarak geçen Braudel'in tarih anlayışı betimleyici, bir tarzda ele alındıktan sonra Annales Tarih Okulu'nun bir genel değerlendirmesi ve eleştirisi yapıldı. Bütün bunlardan sonra ülkemiz özelinde tarih çalışmalarına eleştirel bir tarzda göz atıldı ve buradan hareketle ülkemizin verili durumu temele alınarak tarih felsefesinin temel sorunlarından birisi olan ve günümüzde popülerlik kazanan tarihin sonu, yine popüler olan bir başka kavram çifti bağlamında tartışılıp genel bir tarihdeğerlendirilmesine varıldı. Annales Tarih Okulu'nun bütünsel tarih anlayışının ve bu bağlamda Fernand 87 Braudel'in tarih anlayışının ele alınıp incelenmesindeki temel amaç olarak ise şunlar söylenebilir: 20. yüzyılla birlikte bilimler hem kendi içlerinde bir uzmanlaşmaya doğru gittiler hem de diğer bilimlerle ilişkilerini asgari düzeylere indirdiler. Bundan kuşkusuz tarihde payına düşeni aldı. Öte yandan artık yalnızca bütünsellik, çoğulculuk, disiplinler arası çalışma değil de, uzmanlaşma, tekillik ve parçalanma gibi temel yapıların da öne çıkmaya başladığını görüyoruz. İşte bu bağlamda hem genel olarak dünyaya hem de özel olarak Türkiye'ye örnek olması bakımından Annales Tarih Okulu önemli bir yer işgal etmektedir. Sağlam, Bütünsel, Disiplinler arası Çalışmayı öne alan, bütün toplum ve doğa bilimlerinden yararlanan, tarihi insan ürünü herhangi bir şeyle açıklayabilen; Dil, Coğrafya, Süre gibi yapıları temele alan bir Tarih Okulu ve Anlayışını ortaya koymak / betimlemek; 20. yüzyılın sonlarında bize, bizim kültürel ortamımıza, genel olarak bilimlere özel olarak da tarih bilimi ve teorisine önemli katkılarda bulunacaktır. Bu çalışma bu katkıya yönelik küçük bir ipucu olabilirse kendini amacına ulaşmış sayacaktır. 88