Rekabet Hukukunda idari para cezaları

Mal ve hizmet piyasalarında serbest rekabetin tesisi ve korunması, piyasa ekonomilerinin vazgeçilmez unsurlarındandır. Piyasalarda faaliyet gösteren teşebbüsler ile teşebbüs birliklerinin, rekabetin korunmasına yönelik bu düzenlemelere uygun davranışlar sergilemelerini sağlamak ve rekabetçi ortamı kısıtlayıcı nitelikte müdahalelerde bulunmalarını önlemek amacıyla, rekabet kuralları çeşitli yaptırımlara bağlanmıştır. Bu çalışmada, Avrupa Birliği ve Türk rekabet hukukunda yer alan, rekabet kurallarının ihlali halinde uygulanacak idari nitelikteki para cezalan yaptırımları incelenmiştir. 13.12. 1994 tarih ve 22140 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun bakımından mehaz kabul edilebilecek Avrupa Birliği'nin rekabetin korunmasına ilişkin mevzuatında, usule ve esasa yönelik ihlaller karşısında ani veya süreli nitelikte idari para cezalan öngörülmüştür. Rekabeti kısıtlamaya yönelik teşebbüsler arası anlaşmalar, teşebbüs birlikleri kararları ve uyumlu eylemlerin yasaklandığı Roma Antlaşması'nın 81. maddesi ve hakim durumun kötüye kullanılmasını yasaklayan aynı Antlaşma'nın 82. maddesi hükümlerinin ihlali halinde uygulanacak para cezalan ve süreli para cezalan, 17 sayılı Konsey Tüzüğü ile hüküm altına alınmıştır. Birleşme ve devralmaların kontrolüne ilişkin esaslar ve bunların ihlali halinde uygulanacak para cezalan ve süreli para cezalan ise 4064/ 89 sayılı Konsey Tüzüğü ile düzenlenmiştir. Her iki Tüzük' de de, rekabete aykırı davranışlar, usule ve esasa ilişkin ihlaller olmak üzere ikiye ayrılmış ve para cezası yaptırımna bağlanmıştır. Söz konusu Tüzüklerin ilgili hükümlerinde, ihlal niteliğindeki davranışlar belirlenmiş ve bunların kasden veya ihmalen gerçekleştirilmesi halinde uygulanacak para cezalarına ilişkin esaslar düzenlenmiştir. Para cezalarının miktarlarının belirlenmesi konusunda da, çeşitli kriterler öngörülmüş ve belirlenen bu esaslar çerçevesinde Komisyon'a belirli ölçüde bir takdir yetkisi tanınmıştır. Para cezalarının yanı sıra, teşebbüsleri ve teşebbüs birliklerini belirli şekilde davranmaya zorlamak amacıyla süreli para cezalan da öngörülmüştür. Komisyon'un rekabetin korunmasına yönelik hükümler uyarınca verdiği kararlarının yargısal denetimi, İlk Derece Mahkemesi tararından yerine getirilir; temyiz mercii ise Avrupa Adalet Divanı'dır. Rekabet kurallarının ihlali halinde Komisyon tarafından hükmedilen para cezalan ile süreli para cezalarının yargısal denetiminde, Roma Antlaşması'nın 229. maddesine dayanılarak, hem 17 sayılı Tüzük hem de 4064/ 89 sayılı Tüzük ile yargı organına sınırsız yargılama yetkisi verilmiştir. Bu yetki uyarınca, yargılama neticesinde, Komisyon tarafından belirlenen idari para cezasının kaldırılması, azaltılması veya arttırılması mümkündür. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun, büyük ölçüde AB rekabet hukuku mevzuatının çevirisi niteliğindedir. Mehaz AB rekabet hukukunda olduğu gibi, 4054 sayılı Kanun'da da rekabete aykırı davranışlar, usule ve esasa ilişkin ihlaller olarak ikiye ayrılmış ve para cezası ile süreli para cezası yaptırımına bağlanmıştır. Söz konusu Kanun ile kurulan Rekabet Kurulu'na, başvuru üzerine veya resen başlatılacak soruşturmalar neticesinde tespit edilen ihlalleri gerçekleştiren teşebbüsler ile teşebbüs birlikleri hakkında idari para cezasına hükmedebilme yetkisi verilmiştir. 4054 sayılı Kanun uyarınca, Rekabet Kurulu kararlarının yargısal denetimi ilk derece mahkemesi sıfatıyla Danıştay tarafından yerine getirilir. Kurul kararlarının yargısal denetimi ile görevlendirilen Danıştay 10. Dairesi'nin kararlarının temyiz mercii ise Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu'dur. Anayasa'nın 125 /IV. maddesi uyarınca, yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır.