turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Satış noktasından elektronik fon transfer sistemi ve hukuki niteliği

SATIŞ NOKTASINDAN ELEKTRONİK FON TRANSFER SİSTEMİ VE HUKUKİ NİTELİĞİ Tam adı Elerctronic Funds Transfer From the Point of Sale olan ancak bankacılar arasında yaaygın olarak POS kısaltması ile anılan sistemin hukuki niteliği, tezin konusunu oluşturmaktadır. POS elektronik bir ödeme sistemidir. Bu sistemlerde perakende satış yerlerinde veya hizmetin ifa edildiği yerlerde, nakit kullanılmaksızın, plastik kartlar aracılığıyla otomatik terminallerde yapılan işlemlerin bedellerinin ödenmesi kastedilmektedir. Yani bir POS ödemesinden söz edebilmek için, ödemenin kartla ve nakit kullanılmaksızın yapılması ve elektronik yolla gerçekleştirilmesi şarttır. Bazı durumlarda kart hamilinin işlem yaparken PIN kullanması da gerekir. POS sisteminin teknik özellikleri ve kullanılan kartlar ile ülkemizdeki gelişimi tezin birinci bölümünde incelenmiştir. POS işlemi hukuki niteliği itibariyle bir havaledir. Çünkü kart hamili, kartını kullanmakla, bankaya üye işyerine olan borcunu ödeme, buna karşılık üye işyerine de bu ödemeyi kabul etme yetkisi vermektedir. Bu havale ilişkisi ve POS ilişkisinin havale olarak yorumlanmasının sonuçlan ikinci bölümün konusunu teşkil etmektedir. POS kullanılmakla ortaya bir üçlü ilişki ortaya çıkmaktadır. Bu ilişkilerden dolayı tarafların hakları ve yükümlülükleri sözleşmelerle düzenlenmiştir. Bu sözleşmelerden doğan hak ve yükümlülükler ile sözleşmelerin hukuki nitelikleri tezin üçüncü bölümünde ele alınmıştır. Tezin dördüncü bölümü ise, POS işlemine özgü rizikolara ayrılmıştır. POS işleminde kart kullanıldığı için, kullanılan kart çalmabilir, kaybedilebilir ya da üçüncü bir kişi tarafından sahtesi yapılabilir. Böyle kartların POS sisteminde kullanılması durumunda, ortaya çıkan zarara kimin katlanması gerektiği bu bölümün konusunu oluşturmaktadır. Ayrıca POS sistemi elektronik bir sistem olduğundan arızalanabilir. Dolayısıyla işlem gerçekleştirilemeyebilir. Bundan dolayı gerek satıcının, gerek kart hamilinin bir zararı ortaya çıkabilir. Bu zarara kimin katlanması gerektiği de ayrıntılı olarak incelenmektedir. Tezin son bölümü sözleşme ilişkilerinin sona ermesine ayrılmıştır. Kart hamili ve satıcı arasındaki sözleşme ilişkisi özel bir durum göstermez. Onun sona ermesinde Borçlar Kanunu'ndaki ilkeler uygulanır. Buna karşılık bankanın kart hamili ve satıcı arasındaki ilişkiler ise tamamen POS işlemine özgü nedenlerle sona erer. Sona erme sebeplerinin neler olduğu tespit edilirken özellikle bunların sürekli bir borç ilişkisi teşkil ettiği dikkate alınmaktadır.
Haksız Rekabet Hukukunda saldırgan satış yöntemleri

1986 tarihli İsviçre Haksız Rekabete Karşı Kanunu'ndan esinlenerek kaleme alınan 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda haksız rekabete dair hükümlerde önemli değişikliklere gidilmiştir. Bu değişikliklerden biri, Türk Ticaret Kanunu 55. maddesi ile haksız rekabet hallerinin çoğaltılmasıdır. Yeni eklenen haksız rekabet hallerinden biri ise Türk Ticaret Kanunu m. 55/1, a-8' de sayılan 'müşterinin karar verme özgürlüğünü özellikle saldırgan satış yöntemleri ile sınırlamak' tır. Saldırgan satış yöntemleri, ticaretin giderek yaygınlaşması ile ortaya çıkmış ve özellikle tüketicileri hedef alan ikna yöntemleriyle karar verme özgürlüğünü kısıtlayan uygulamalardır. Aynı zamanda bu yöntem ve uygulamalar, Türk Ticaret Kanunu düzenlemesinden önce işletmelerin büyük yarar sağladıkları yöntemlerdir. Tez çalışmamızda içtihatlarda henüz çok fazla örneğine rastlanmayan bu haksız rekabet hali örneklerle somutlaştırılmak istenmiştir. Bu tez çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde haksız rekabet hukuku genel kavram ve çerçevesiyle ele alınmıştır. İkinci bölümde, haksız rekabet hali olan saldırgan satış yöntemlerinin tanım ve unsurlarına değinilmiştir. Ayrıca bu bölümde, saldırgan satış yöntemleri açısından tartışmaya açık hususlar ele alınmıştır. Son bölümde ise, saldırgan satış yöntemlerinin ortaya çıktığının tespiti halinde, başvurulacak hukuki yollar tespit edilmeye çalışılmıştır.
Denetimli serbestliğe tabii hükümlülerin iş sağlığı vegüvenliği kültürünün yerleşikliğinin istatistikselanalizi: Gaziantep örneği

Bu çalışma, Denetimli Serbestlik Kurumlarında bulunan hükümlülerin İş Sağlığı ve Güvenliği kültürü yönünden değerlendirilmelerini hedeflemektedir. Yapılacak tespit ve elde edilecek sonuçların analiz edilmesiyle birlikte; yine bu konuda hükümlü ve tutukluların çalıştığı kurum, kuruluş, işyeri veya işletme gibi yerlerde İş Sağlığı ve Güvenliği kültürünün hükümlü üzerindeki etkileri belirlenmiştir. Uygulanan anketle İSG kültürünün yerleşikliğinin belirlenmesi ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Ceza İnfaz Kurumlarında bulunan hükümlüler ile tutukluların rehabilitasyonunda, diğer bir ifade ile topluma kazandırma çalışmalarında eğitim ve iyileştirme faaliyetlerinin önemi büyüktür. Gerçekleştirilen akademik çalışmalarda bireyleri suça sürükleyen nedenlerin başında eğitim eksikliği, işsizlik, madde bağımlılığı, psikolojik rahatsızlık gibi etkenlerin geldiği belirlenmiştir. Suç işleyen bireylerin tekrar suç işlememeleri, üretken ve sorumluluk sahibi bireyler olarak hayatlarına devam etmeleri için bireyi suça sürükleyen etkenlerin ortadan kaldırılması, bu kapsamda eğitim desteğinin verilmesi, meslek sahibi olmasının sağlanması gerekmektedir. Denetimli Serbestlik; 'Mahkemece belirtilen koşullar ve süre içinde, denetim ve denetleme planı doğrultusunda şüpheli, sanık veya hükümlünün toplumla bütünleşmesi açısından ihtiyaç duyduğu her türlü hizmet, program ve kaynakların sağlandığı toplum temelli bir uygulamayı' ifade etmektedir. Denetimli Serbestlik; hükümlülerin suç işlemesine neden olan davranışlarının düzeltilerek, tekrar suç işlemelerinin önlenmesi, ceza infaz kurumundan tahliye olan hükümlülerin takip edilmesi, madde bağımlılarının rehabilitasyonu, mağdurların uğradıkları zararın giderilmesi ve bu yolla toplumun korunması olarak da tanımlanabilir. Denetimli serbestliğe tabii hükümlülerin iş sağlığı ve güvenliği kültürünün yerleşikliğinin göstergelerine ait anket veri setleri SPSS 18 istatistiksel analiz metodu kullanılmak suretiyle oluşturulan kontrol grafikleri ile gözlemlenmiş ve değerlendirilmesi yapılmıştır.
Edinilmiş mallara katılma rejiminde eşin üçüncü kişilere karşı dava hakkı (TMK m. 229, 241)

Edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklardan birisi olan katılma alacağının, borçlu eşin malvarlığından veya terekesinden karşılanması durumunda, çalışma konumuzun ana kanun maddelerinden olan TMK m. 241 hükmü anlamında bir sorun yaşanmaz. Çalışma konumuzun dayandığı diğer kanun maddesi olan TMK m. 229 hükmündeki şartları taşıyan ve diğer eş tarafından gerçekleştirilen tasarrufi işlemler neticesinde hasıl olan katılma alacağının diğer eş olan borçlu eşin malvarlığından veya terekesinden karşılanamaması durumu, çalışma konumuzun odak noktasını oluşturmaktadır. Çalışmamız üç temel bölümden oluşmaktadır. Çalışmamızın birinci bölümünde, TMK m. 229 hükmü anlamında eklenecek değerler hakkında bilgiler verilmiştir. Bu bağlamda, alt başlık olarak karşılıksız kazandırma kavramı ele alınarak ölüme bağlı tasarrufların ve ahlaki yükümlülüklerin ifasının, söz konusu madde hükmü kapsamında yer alıp almadığı tartışılmş olup özellik arz eden durumlar da irdelenmiştir. Çalışmamızın ikinci bölümünde, TMK m. 241 hükmüne göre dava açılabilmesinin şartları incelenmiş ve yine bu kapsamda TMK m. 229 hükmü ile TMK m. 241 hükmünün birbirleriyle ne derece örtüştüğü tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede, katılma alacağı borçlusu eşin malvarlığının veya terekesinin katılma alacağını karşılamaya yetmemesi anlamında, tasfiye sonrası malvarlığı değerlerinde meydana gelecek değişiklikler ve yine tasfiye sonrası ödeme kabiliyetinin tespitinde gelecekteki gelirlerin belirleyiciliği sorunu ele alınmıştır. Sonrasında, üçüncü kişinin sorumluluğunun sınırı ve geri verme yükümlülüğünün kapsamı ile birlikte söz konusu hükümlerin miras hukuku ile ilişkisi irdelenmiştir. Çalışmamızın üçüncü bölümünde ise TMK m. 241 hükmüne dayalı davanın hukuki niteliği, benzer davalardan farkı ve ilişkisi incelenmiş olup bu bağlamda davanın tarafları ile bu davanın tabi olduğu görevli ve yetkili mahkeme tespit edilmiştir. Devamında, çalışma konusu açısından son derece önemli olan davanın ihbarı ve davanın tabi olduğu süre hakkında da açıklamalarda bulunulmuştur.
İdarenin mali sorumluluğu bağlamında kamu görevlisine rücu

İdare hukukunda mali sorumluluk konusu, tarihsel süreç içerisinde yargı içtihatları ve kanuni düzenlemelerin geçirdiği evrime paralel olarak dinamik bir yapı sergilemiştir. Genel olarak kamu görevlisinin şahsi sorumluluğu esasından, birlikte sorumluluğa ve günümüzde kamu hizmetinin yüklediği görev ve sorumluluklar neticesinde idarenin asli sorumluluğu anlayışına yönelen sorumluluk çizgisi, doktrinde halen tartışmalı noktaları bünyesinde barındırmaktadır. İdare hukukunda mali sorumluluk konusu, özellikle kamu görevlisinin hizmet kusuru ve salt kişisel kusuru arasında bir gri alanı teşkil eden kişisel kusuru bakımından önem taşımaktadır. Zira kusurun aslen kime ait olduğu ve bu konuda Anayasa ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun yer verdiği hükümler doktrinde bir takım tartışmalara konu edilmektedir. Bu tartışmalara, mali sorumluluğun seyir yönü ve zarara uğrayan kişilerin tazmin haklarının pratik bir şekilde tesis edilmesi yönlerinden bakıldığında farklı çözüm yollarının pozitif düzenlemeler kapsamında mümkün olduğu ve doktrinde de kendine yer bulduğu görülmektedir. Çalışma kapsamında; öne sürülen bu görüşler ve pozitif düzenlemeler ışığında, hem kamu görevlilerinin hem zarar gören vatandaşların menfaatlerini, hem de idare hukuku ilke ve esasları çerçevesinde usul ekonomisine en uygun çözüm yolları değerlendirilmektedir.
أحكام الاقتناء في الفقه الإسلامي

Tezimiz, canlı ve cansız eşyayı edinmeye dair hükümleri konu edinmektedir. Eşyayı edinme ve onunla ilgili kavramları, mülk edinmenin şer'idelillerini, bütün çeşitleriyle canlı ve cansızları mülk edinmenin hükmünü, isteğe ya da ihtiyaç veya zarurete binaen mülk edinme konularını ihtiva etmektedir. Konumuzun fıkhi kaide ve fer'i ahkamla sıkı bir ilişkisi bulunmaktadır. Meselamülk edinilen şeylerde zekatın veya ribanın cereyan edip etmediği gibi konular bu çerçevede mütalaa edilebilir. Bütün bu konuları ümmetin genel kabulüne mazhar olanEhl-i Sünnet Fıkıh mezhepleri çerçevesinde ele alıp incelemeye çalıştık. Konuyu farklı yönleriyle tartıştıktan sonra gerekçesini de belirterek yer yer tercihlerde bulunmaya gayret ettik. Gücümüz oranında konuya dair dağınık halde bulunan bilgileri bir araya getirerek belli bir sistem içerisinde aktarmaya çalıştık. Allah'tan temennim, bu çalışmanın hem bana hem de diğer ilim taliplerinefaydalı olmasıdır.
Ebu Yusuf'un Ebu Hanİfe ile ihtilaflarının sebepleri

Hanefi mezhebinin en büyük imamlarından olan Ebu Yusuf'un hocası Ebu Hanife'ye füruya dair hükümlerde ihtilaf ettiği bilinmektedir. Bu çalışmamızda Ebu Yusuf'un hocasına olan ihtilafının sebepleri araştırılmış ve bu ihtilafların fıkıh usulü ve asıllardan kaynaklı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bunun yanı sıra Ebu Yusuf'un hocasına göre daha zahirci bir kimliğe sahip olduğu, Ebu Hanife'nin ise öğrencisine göre daha manacı ve arka planı hesap eden bir karakter taşıdığı sonucuna da varılmıştır. Çalışmamız bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde ihtilafın akli temellendirilmesi yapılmaktadır. Birinci bölümde fıkıh usulü temelli ihtilaflar incelenmiştir. Bu bölüm de kendi içinde deliller ve hüküm bölümlerine ayrılmaktadır. İkinci bölüm ise asıllardan kaynaklı ve çeşitli sebeplerden doğan ihtilafları incelemektedir.
İşçinin kişiliğinin ve verilerinin korunması

Kişilerin hayatın her alanında özgürce ve güven içinde yaşayabilmesi için kişiliğinin korunması gerekir. Çalışanların da çalışma yaşamında bu kapsamda kişiliğinin korunması gerekir. Çalışma hayatının zayıf tarafı olan işçinin kişilik haklarının korunması önem arz etmektedir. Çalışma hayatında özgürce ve güvene dayalı bir yaşamın diğer bir gereği de işçinin verilerinin korunmasıdır. Böylece işçinin özel hayatı ve gizli hayatındaki bilgileri de korunmuş olacaktır. İşçinin kişilik haklarının sınırlandırılması dürüstlük ve iyi niyet ilkeleri kapsamında söz konusudur. İşçinin kişiliğine müdahale ve kişisel verilerinin işlenmesi işçinin rızası ile mümkündür. İşçinin rızası söz konusu olsa bile işçiye müdahale işçiye müdahale işçinin en az zarar göreceği yöntemle yapılmalıdır. İşçinin kişiliğine iş ilişkisi içinde müdahale edilebilmelidir. İş dışındaki hayatı işçinin kendisine aittir. İşçinin kişiliğine müdahale, iş yerinde cinsel taciz, psikolojik taciz ve ayrımcılık yasağı gibi önemli konuları da içine alır. Kişiliğin bir bütün olmasından dolayı işçinin bedensel sağlığı kadar psikolojik sağlığının da korunması gerekir. İşverenin gün geçtikçe yaygınlaşan teknolojik gelişmeleri işçilerin kişiliğine zarar vermeyecek şekilde kullanmalıdır. İşveren işlediği kişisel verileri sadece ulaşmak istediği amacın sınırları içinde kullanmalıdır. Türk Hukukunda işverenin kişisel verileri işlemesi için işçinin açık rızasının aranmaktadır. İşveren işe alımlarda işçiye işin nitelikleri gereği ve dürüstlük kuralı çerçevesinde sadece işle ilgili olabilecek sorular sormalıdır. İşyerlerinde özellikle kamera ile gözetleme yapılırken işverenin menfaati ile işçinin kişilik hakkı ihlalinin arasında denge kurularak hareket edilmesi gerekir.
Uluslararası menkul mal satımına dair Birleşmiş Milletler Antlaşması gereğince alıcının satım bedelini ödeme borcu

Çalışmamız, Uluslararası Menkul Mal Satımına Dair Birleşmiş Milletler Antlaşması gereğince alıcının satım bedelini ödeme borcunu konu edinmektedir. 1980 tarihli Antlaşma ile uluslararası nitelik taşıyan menkul mal satımı sözleşmelerine ilişkin maddi hukuk kuralları düzenlenmektedir. Satım sözleşmesinin tarafları olan alıcı ve satıcının borçları Antlaşma'nın konu bakımından düzenleme alanının kapsamındadır. Çalışmamızda, iç hukukumuzdan farklı bir satım hukuku sistemi getiren Antlaşma'nın genel olarak tanıtılması amaçlanmıştır. Bunu takiben ise satım bedelinin belirlenmesi ve bu borcun ifasına yönelik düzenlemeler ele alınarak Antlaşma'nın alıcının satım bedelini ödeme borcuna ilişkin içerdiği kurallar incelenmiştir.
Toplu iş sözleşmesinden üyelik dışında yararlanma

Sendika özgürlüğü ilkesine göre; işçiler istedikleri zaman istedikleri sendikaya üye olabilirler, kurulmuş bulunanlardan başka sendika kurabilirler veya hiçbir sendikaya üye olmayabilirler. Bu durumda, hiçbir sendikaya üye olmayan işçiler ile o işyerinde uygulanmakta olan toplu iş sözleşmesinin tarafı işçi sendikasının dışındaki bir sendikaya üye olan işçilerin, işyerinde uygulanmakta olan toplu iş sözleşmesi hükümlerinden yararlanıp yararlanamayacakları problemi İş Hukukunun önemli konularından biri olarak ortaya çıkmaktadır. Bu problemin çözümünde, sendika özgürlüğü ile sendika güvenliğini bağdaştıracak bir orta yol menfaatler dengesine daha uygun düşecektir. Bu sebeple; genelde toplu iş sözleşmesinden yararlanma kural olarak taraf sendika üyelerine tanınacak, taraf sendika üyesi olmayanlar ise bir karşılık ödemeleri şartıyla toplu iş sözleşmesinden yararlanabileceklerdir. Türk Hukukunda da kural, taraf sendika üyelerinin toplu iş sözleşmesinden yararlanmasıdır. İstisnaları ise, dayanışma aidatı ödeyerek ve sendikanın yazılı muvafakatiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanmadır.
Türk ve Irak Hukukunda mukayeseli olarak alım satım komisyonculuğu

Konusu, Türk ve Irak hukukunda mukayeseli olarak alım satım komisyonculuğu olan tezimiz, giriş ve sonuç dışında dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, alım satım komisyonculuğunun düzenleniş biçimi, tanımı ve benzer kurumlarla karşılaştırılması konulan ele alınmıştır. Çalışmamızın ikinci bölümünde, alım satım komisyonculuğunun unsurları ve hukuki niteliği incelenmiştir. Üçüncü bölümde, alım satım komisyoncusunun haklan ve borçlan ile komisyoncunun kendi kendisiyle sözleşme yapması sorunu ayrıntılı biçimde incelenmeye çalışılmıştır. Son bölümde ise, alım satım komisyonculuğunun sona erme sebepleri ile zamanaşımı üzerinde durulmuştur. Çalışmamız, incelememizde vanlan sonuçlan kapsayan bir kısımla son bulmaktadır. 88
Haberleşmenin engellenmesi suçu

Haberleşme özgürlüğü ve haberleşmenin engellenmesi suçu geniş bir perspektifle ele alınmaktadır. Haberleşme, toplumsal yaşamda olmazsa olmaz bir unsur olarak yer alır. Haberleşme hakkı, anayasa ile güvence altına alınmış, devletin müdahalesinin belli çerçevede olduğu kişinin özel sınırlarını çizen koruyucu haklardandır. Günümüzde küreselleşmenin yaygınlaşmasından ötürü; toplumlar arasındaki haberleşme şekilleri de büyük bir değişiklik göstermektedir. Buna bağlı olarak da, farklı ülkelerin vatandaşları daha çok internet aracılığıyla e-posta ve sosyal medya üzerinden birbirleriyle iletişim kurmaktadırlar. Hal böyle iken, devletler haberleşme özgürlüğünü güvence altına alacak uluslararası hukukla uyumlu kanunlar ile sağlamaları gereklidir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda hürriyete karşı suçlar ana başlığı altında 124. maddesiyle haberleşmenin hukuka aykırı şekilde engellenmesi ile ceza yaptırımı öngörüleceği düzenlenmiştir.
Eser sözleşmelerinde ceza koşulu

Yaşantımızın her alanında ve özellikle ticari hayatta eser sözleşmelerinin uygulaması ile karşılaşmak mümkündür. Eserin meydana getirilmesi ve teslimi yüklenicinin asli borçlarıdır. İş sahibinin eser sözleşmesinden beklediği faydayı elde edebilmesi için eserin taraflar arasındaki anlaşmaya uygun şekilde ve uygun zamanda ifa edilmesi önemlidir. Bu kapsamda iş sahibinin menfaatini korumak amacı ile eser sözleşmelerinde ceza koşulu hükümlerine sıklıkla yer verilmektedir. Ceza koşulu yüklenicinin sözleşmeyi gereği gibi ifa etmemesi halinde iş sahibinin zararını ispat etmesine gerek olmadan ödemeyi taahhüt ettiği edimler olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu tez ilk bölümde genel olarak eser sözleşmelerine ve yüklenicinin temerrüdüne ilişkin açıklamalara yer verilmiş, ikinci bölümde ise ceza koşulu kavramı, hukuki niteliği, muacceliyet hükümleri, ceza koşulu türleri ve cezanın indirilmesi hususları eser sözleşmeleri bağlamında irdelenmiştir.
TCK VE TMK kapsamında alkol ve uyuşturucu madde bağımlılarına uygulanan zorla tedavi ve etik boyutu

Kişilerin kendi geleceğini belirleme hakkı gereğince; beden bütünlüğüne uygulanacak tıbbi müdahaleler öncesinde aydınlatılmış onamlarının alınması gerekmektedir. Ancak bazı istisnai hallerde kişilerin onamı alınmadan beden bütünlüğüne müdahalede bulunulması, hem pozitif hukuk hem de etik açıdan mümkün olabilmektedir. Bu çerçevede kişinin beden bütünlüğüneağır bir müdahale teşkil eden; uyuşturucu madde ve alkol bağımlılarına uygulanan tedavi amaçlı zorla kuruma yerleştirilme ve alıkonulma kurumu incelenmiştir. Madde veya alkolbağımlıların tedaviye zorlanması Türk Medeni Kanun ve Türk Ceza Kanunu hükümlerinde ayrı ve farklı düzenlenmiştir. Mezkur hükümler, her iki kanun sistematiği içerisinde ve koşullarında farklılıklar arz etmektedir. 5237 sayılı TCK'da, 765 sayılı TCK'dan farklı düzenlemeye gidilmiş ve madde kullanımı ile bağımlılık ayrıştırılarak farklı yaptırımlar öngörülmüştür. Bu kapsamda mülga ve uygulanan ceza hukuku değerlendirilmesi yapılmıştır. TCK ile TMK kapsamında alkol ve uyuşturucu madde bağımlısına uygulanacak zorlatedavide önemli farklılıkların bulunmasından, her iki kanun açısından uluslararası hukuk ve etiksel boyutta açıklamalarda ve karşılaştırılmalarda bulunulmuştur. Bu çerçevesinde doktrin ve uygulamadaki değerlendirilmeleri esas alınarak kişinin zorla tedavisinin değerlendirilmesi yapılmıştır.
Beden muayenesi ve vücuttan örnek alma suretiyle elde edilen delillerin ispat değeri

Beden muayenesi ve vücuttan örnek alma suretiyle delil elde edilmesi 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Türk hukukunda kanuni düzenlemeye kavuşmuştur. Günümüzde teknolojideki gelişmelerin de etkisiyle vücuttan delil elde etme yöntemleri gelişmiş ve ceza muhakemesi hukukunda beden muayenesi ve vücuttan örnek alma suretiyle elde edilen delillerin ispat açısından değerinin ne şekilde belirleneceği konusunda pek çok farklı teori ortaya çıkmıştır. Tezimizin amacı beden muayenesi ve vücuttan örnek alma suretiyle delil elde edilmesinin şartlarını, ispata ilişkin genel kurallar çerçevesinde bu tür delillerin ispat değerini ve konunun bilirkişilik kurumu ile insan haklarıyla ilişkisini ortaya koymaktır. Bunun için öncelikle ispata ilişkin genel kurallar göz önünde bulundurularak konu ispat açısından ele alınacak, sonra da vücuttan delil elde etme yöntemleri açıklanarak, konunun bilirkişilik ve insan haklarıyla ilişkisi ortaya konulacaktır.
Osmanlı Devleti'nde bilirkişilik

''Osmanlı Devleti'nde Bilirkişilik '' adlı bu çalışma, Osmanlı adalet sistemi içinde kadı mahkemelerine yansıyan vakalardaki bilirkişilik uygulamalarının ve mevcut bilirkişilik sisteminin işleyişinin ortaya çıkarılmasını amaçlanmaktadır. Bilirkişiler; belirli alanlarda deneyime ve yetkinliğe sahip olan, bilgi ve becerisini adli konularda mahkemelere yardımcı olarak kullanan kişilerdir. Bilirkişi uygulamalarına milattan önceki dönemlerde de rastlanmaktadır. Bu bağlamda, bilirkişilik kurumu köklü bir geçmişşe sahiptir. Osmanlı Devleti'nde adalet sisteminin işleyişi, yerelde kadılar tarafından sağlanmaktadır. Geniş bir coğrafyada uzun yıllar hüküm süren Osmanlı Devleti'nin kadıları, arkalarında devasa bir kadı sicili külliyatı bırakmışlardır. Kadıların kayıt defterleri olarak tanımlanan kadı sicillerinde bilirkişi uygulamalarına rastlanmaktadır. Bu çalışma kapsamında, İslam Araştırmaları Merkezi tarafından yayınlanan sicil külliyatı ana kaynak olarak kullanılmıştır. 40 cilt ve 40 .000'i aşkın vakadan oluşan bu külliyat, İstanbul'da bulunan sekiz mahkemenin kayıtlarını ihtiva etmektedir. Bu çalışmada, söz konusu kayıtlar incelenmiş ve incelenen kayıtlarda 125 adet doğrudan bilirkişilik ile ilgili örnek vaka tespit edilmiştir. Bu vakalardan 63'ü detaylı bir şekilde nitel analiz yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Elde edilen bulgular aracılığıyla, bilirkişi uygulamalarında Ehl-i hibre, Ehl-i vukuf ve Tıbbi bilirkişi olarak niteleyebileceğimiz bilirkişi örnekleri hakkında tespitler yapılmıştır. Ehl-i vukuf kişiler toplumun güvenini kazanmış, sözlerine itibar edilen, gerektiğinde kadı efendinin görüşlerine başvurduğu insanlardır. Mahkeme kayıtlarına yansıyan keşif ve adli vaka örneklerinden anlaşıldığı üzere teknik bilgi yardımından ziyade kontrol mekanizması görevini üstlenmişlerdir. Ehl-i hibre kişiler meslek örgütleri içinden seçilmiş, bulundukları mesleğin usta ve uzman zanaatkar kişileridir. Kadı efendinin istekleri doğrultusunda mahkemeye yardımcı olmak amacıyla, sahip oldukları teknik bilgi ve tecrübeyi mahkemeye aktararak adli vakalarda kullanılmasına destek olmuşlardır. Bunun yanında, bazı durumlarda hekimlerin Ehl-i hibre olarak bulunduğu vakalarla da karşılaşılmaktadır. Ayrıca, bilirkişi uygulamaları içinde Ehl-i vukuf ve Ehl-i hibre kişilerin farklı sorumluluklar üstlendiği tespit edilmiş ve tartışılmıştır. Tıbbi bilirkişi olarak kabul edebileceğimiz kişiler ise mahkemenin sorumluluğundaki keşif taleplerinin gerçekleştirilmesi hususunda, kadı tarafından oluşturulan keşif heyetleri içerisinde yer almaktadırlar. Bu kişilerin ceset keşfi yapma, kimlik belirleme ve yer alanma olaylarında görüş bildirme gibi görevleri yerine getirdikleri görülmektedir. Bu çalışmada, kullanılan belgeler aracılığıyla bilirkişilerin ne şekilde ve nasıl görev aldıkları, hangi tür bilirkişilik yaptıkları, adli vakalar ve bu vakalardaki bilirkişilik uygulamaları belirlenmiştir. Sonuç olarak Ehl-i vukuf, Ehl-i hibre ve Ehl-i hibrenin içinde bulunan Tıbbi bilirkişi arasındaki benzerlik ve ayrımlar netleştirilerek, bilirkişi tanımlarının literatürde doğru bir şekilde kullanılması hedeflenmektedir.