Envanter işlemlerinin Türk Ticaret Kanunu ve Vergi Usul Kanunu kapsamında değerlendirilmesi

Ticari işlemlerin takip edilmesinde muhasebe süreci önemli bir yer tutmaktadır. Bu süreç içerisinde yer alan envanter konusu ise başlı başına bir öneme sahiptir. Türkiye'de envanter işlemlerinin yürütülmesine ilişkin mevzuat içinde Türk Ticaret Kanunu ve Vergi Usul Kanunu başta gelmektedir. Küreselleşme süreciyle çeşitli dünya ülkelerinde uygulanmakta olan muhasebe sistemleri arasında bulunan farklılıklardan dolayı finansal tabloların birbiriyle karşılaştırılması güçleşmiştir. Bu güçlük dünya çapında yatırım fırsatlarının kaçırılmasına, yabancı sermaye girişinin ve ülke ekonomisinin kalkınma sürecinin yavaşlamasına sebep olmaktadır. Uluslararası Muhasebe Standartlarının/Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarının hazırlanması uzun bir zaman almış olsa da özellikle Avrupa ülkeleri ile Asya-Pasifik ülkeleri 2005 yılından itibaren bu standartları kullanmayı başlamıştır. Türkiye'de ise yaklaşık olarak 2007 yılından bu yana standartlarla ilgili çalışmalar yapılmaktadır. Türkiye'de muhasebe standartlarına uyum için ilk köklü değişiklik 1956 yılından bu yana kullanılan 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun yenilenerek 01.07. 2012 tarih ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun yürürlüğe girmesidir. Kanun envanter işlemleri ve değerleme noktasında Kamu Gözetim Kurumu tarafından oluşturulan Türkiye Muhasebe Standartları/Türkiye Finansal Muhasebe Standartlarını öngörmektedir. Halihazırda yürürlükte bulunan 193 sayılı VUK ise; envanter ve değerleme işlemlerini kendi içinde barındırmaktadır. Türk Ticaret Kanunu'nun standartlara dayandırılmasıyla birlikte envanter ve değerleme konusu uluslararası bazda ele alınmış olmaktadır. Ancak Vergi Usul Kanunu ile Türk Ticaret Kanunu arasında uyumsuzluk oluşmuştur. Bu uyumsuzluğu gidermek amacıyla 30 Eylül 2011 tarihinde kamuoyunun görüşü alınmak üzere TBMM, Plan ve Bütçe komisyonundaki Vergi Usul Kanunu Taslağı duyurulmuştur. Bu çalışmada 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 193 sayılı Vergi Usul Kanunu ve TBMM, Plan ve Bütçe komisyonundaki Vergi Usul Kanunu Taslağında yer alan envanter ve değerleme işlemleri arasındaki uyum ve farkların belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda çalışma üç bölümden oluşturulmuştur. Çalışmanın birinci bölümünde envanter ve değerleme kavramı, Türk Ticaret mevzuatında bu kavramların yer aldığı kanunlar, konuları ve kapsamları üzerinde durulmuştur. Türk Ticaret Kanunu ve TBMM, Plan ve Bütçe komisyonundaki Vergi Usul Kanununda yer alan değerleme ölçüleri açıklanmıştır. Ayrıca envanter dönemleri ve envanterin yapılma gerekçeleriyle muhasebe hesaplarına ana hatlarıyla değinilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde Türk Ticaret Kanunu ve TBMM, Plan ve Bütçe komisyonundaki Vergi Usul Kanunu açısından envanter ve değerleme işlemine tabi tutulan iktisadi kıymetler kanun metinlerinde yer alan akışa göre karşılaştırılmıştır. Karşılaştırmada envanter ve değerleme bağlamında ağırlığı bulunan konulara değinilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde kanunlarda yer alan envanter ve değerleme karşılaştırmalarının genel değerlendirmesi yine ağırlığı bulunan konulara göre yapılmıştır. Çalışma sonucuna göre Türk Ticaret Kanunu'nun Vergi Usul Kanunu'na göre daha üstün özellikler taşıdığı belirlenmiştir. Bu üstünlüğün ise daha çok Türk Ticaret Kanununda yer alan envanter ve değerlemenin muhasebe standartlarına dayandırılmasından kaynaklandığı belirlenmiştir. Vergi Usul Kanunu'nu ile Türk Ticaret Kanunu ya da bir başka deyişle muhasebe standartlarıyla arasında uyumsuzluk olduğu tespit edilmiştir. Bu uyumsuzluğun taslakta da devam ettiği görülmüştür. En kısa sürede taslağın tekrar gözden geçirilerek muhasebe standartlarına uygun hale getirilmesi gerekliliği sonucuna varılmıştır.