turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Gazali'de din-felsefe ilişkisi

Bu tez Gazali'nin din felsefe ilişkisi konusundaki düşüncelerini ortaya koymak amacıyla yazılmıştır. Düşünürün bu konudaki eserleri incelenip ortaya koymuş olduğu düşünceler ile onun İslam felsefesine olan etkileri açıklanmak istenmiştir. Gazali'nin yaptığı çalışmalara bakıldığında onun için önemli olan kesin bilgiye ulaşmaktır. Kesin bilgiye ulaşmanın yollarını araştırmıştır. Bu araştırması sonucunda tasavvufun hakikatin bilgisine ulaştıracağında karar kılmıştır. Bu nedenle onun düşünce hayatında tasavvufun önemli bir yeri vardır. Gazali, akıl ile imanın uyumu konusunda araştırmalar yapıyor. Ancak ona göre akıl ve imanın uyum içinde olması söz konusu değildir. Gazali, bu nedenle Yunan felsefesinden etkilenen İslam düşünürlerinin görüşlerini eleştirmiştir. Çünkü onların düşüncelerinin belli bir dayanağı yoktur. Onlar felsefi akıl ile İslam'ın öğretilerini birleştirmeyi amaçlamışlardır. Filozofların bu düşündüklerinin imkansız olduğunu savunuyor ve onları tutarsız olmakla suçluyor. Gazali'nin Yunan felsefesinden etkilenen filozoflara verdiği tepkiler İslam felsefesinde önemli yere sahiptir. Onun felsefesindeki en önemli kavramlar hakikat, din, akıl, Allah ve tasavvuftur. Bu kavramlar üzerinden felsefesini şekillendiriyor. Çeşitli eserlerinde bu kavramları ayrıntılarıyla ele almıştır. Bu konudaki görüşleri de İslam felsefesinde büyük etkilere neden olmuştur.
Influence Farabienne sur l'ontologie de MaÏmonide

Bu çalışmanın ortaya koyduğu bulgulara göre Farabi, Maimonides için model bir filozoftur. Açıkçası Farabi'nin bir hedef olarak ortaya koyduğu felsefe ve dinin bir ve tek aynı hakikatin değişik fenomenleri olduğu tezini belki Maimonides kadar sahiplenen bir başka filozof olmamıştır. Maimonides, pek güvendiği bu modele Yahudi teolojisindeki yetkinliğini de kullanarak, Yahudi kutsal kitabı Torah, Talmud ve Halakik diğer eserleri oturtmuş ve bunu ustalıkla yapmıştır. O halde Maimonides'in başyapıtı ve ana felsefi eseri olan Şaşkınlara Rehber için 'Şaşkınlara Farabi' dersek abartmış olmayız. Çünkü Rehber'e rehberlik eden başta ontoloji, mantık, psikoloji, siyaset, ahlak alanları olmak üzere Farabi felsefesidir.
Ebu Hamid el-Gazali'nin mantık anlayışı

Çapak, İbrahim, Ebu Hamid el-Gazali'nin Mantık Anlayışı, Doktora Tezi, Danışman: Doç. Dr. M. Tahir Yaren, 294s. Bu tezde Gazali'nin mantık anlayışını inceledim. Tez giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişte, genel olarak mantıksal kavramları, mantığın önemi, amacı ve faydaları gibi belli başlıkları ele aldım. Gazali'ye mantık, olumlu veya olumsuz bakımdan dini prensiplerle ilgili bir şey içermez. Ona göre mantığın amacı, delillerin ve kıyasların çeşitlerini, önermelerin şartlarını, onların oluşumunu, tanımın kurallarını incelemektir. Gazali'ye göre mantık bütün bilimlerin ölçüsüdür. Birinci bölümde, tanım ve kavram teorilerilerini inceledim. Kavram çeşitleri, onların hayal ve önermelerle olan ilişkilerinin önemini vurgulayan Gazali, kavramları kıyaslardan meydana gelen bir yapının parçaları olarak düşünür. O, beş tümel ve kategorileri kavram başlığı altında ele alır. Ayrıca Gazali, tanım konusu ve onun çeşitlerinin önemini zikreder ve tanımda yapılabilecek yanlışlıkların yerleri üzerinde durur. İkinci bölümde önermeler, onların çeşitleri ve şartlarını inceledim. Üçüncü bölümde ise kıyas ve beş sanat konularını ele aldım. Ayrıca bu bölümde tümevarım ve analoji konularına değindim. Gazali'ye göre beş sanat burhan, cedel, hitabet, mugalata ve şiirden oluşur. Sonuçta, tez bölümlerindeki ana fikirleri özetledim ve Gazali'nin mantık tarihindeki yerine dikkat çektim.
Ziya Gökalp ve Cemil Meriç'te kültür ve medeniyet kavramı

Jüri: Doç. Dr. Ali Osman GÜNDOĞAN Türk düşünce tarihinde çok büyük yeri olan, iki farklı köşe taşı durumundaki Ziya Gökalp ve Cemil Meriç, kültür ve medeniyet kavramlarım değişik biçimlerde yorumlamışlardır. Kültür bir milleti bir millet yapan, onu diğer milletlerden ayıran en önemli özelliktir. Ziya Gökalp, eserlerinde her defasmda milli kültürün önemini savunup; bir milletten bir millete taşınamayacağını kabul eder. Cemil Meriç ise, Ziya Gökalp'ın kültür kavramım Fransızcadan düşünce hayatımıza soktuğunu ifade ederek; bu kavramı reddetmiştir. Cemil Meriç, kültür diye bir kelimenin olmadığım, bu kelimenin Avrupa'da medeniyet manasına geldiğini ifade ederek; bu kelimenin yerine daha anlamlı olduğunu söylediği 'irfan' kelimesini kullanır. Ziya Gökalp medeniyet kavramının evrenselliğini ve bir milletten başka bir millete geçebileceğini ifade edip; Osmanlı Medeniyetinin mevcut yapının ihtiyaçlarını karşılayamadığı için; Batı Medeniyetine katılmamızın gerekliliğini savunur. Cemil Meriç ise medeniyetin bir kelime olmaktan ziyade; Batı tarafından bütün dünyaya üstünlüğünü ispat için, bir oluşum olduğunu anlatır. Meriç, medeniyet kavramının yerine, 'umran' kelimesinin kullanmamızın önemini vurgular. Bu açıdan bakıldığı zaman Cemil Meriç, Ziya Gökalp'ı Tanzimat aydınlarının takipçilerinden biri olarak değerlendirir. Gökalp'ın yaptığı işin, Batı'yı taklit etmekten ileri gitmediğini savunur.
The Fact-value dichotomy in David Hume's ethics

David Hume'un Ahlak Felsefesinde Olgu-Değer Ayrımı Regina Röttgen Olgu-değer ayrımı karşıtlığı 'dır' 'olmalıdır' ifadeleri arasındaki ilişkidir. David Hume bu ilişkiye hiçbir felsefi yapıtında etraflı bir biçimde tartışmamış olmasına karşın, kanım Hume 'olmalıdır' ifadelerinin 'dır' ifadelerinden çıkarılamayacağı doğrultusunda bir görüşü savunduğudur. Gerek Hume'un kendi yazılarını gerekse bu konudaki literatürü taradığımda iki farklı yorum olduğunu gördüm. İki yorumu da inceledikten sonra Hume'un teorisinin kanıtını hem bu konuyu açık biçimde ele aldığı kısa paragrafta hem de nedensellik ile eylem teorilerinin arasındaki benzeşimde bulabileceğimiz kanısına vardım. Hume 'olmalıdır' ifadelerinin 'dır' ifadelerinden çıkartılamayacağını hem örtük hem de açık olarak belirtiyor. Bu çıkarım a priori olarak mümkün değildir. Gözlemlenebilir ve kanıtlanabilir de olmadığından a posteriori olarak da açıklanamaz. Nesneler arasında sözde çıkarım yalnızca nesnelerin gerekli gözlemlenmesi ile yapılabilir. Bu çıkarımın mümkün olmadığı özellikle Hume'un nedensellik teorisinde açıkça görülür; çıkarım nesnelerde değil, a posteriori olarak bizim zihnimizdedir. Bunun gibi, gözlemleyerek ya da mantıksal olarak çıkardığımız gerçeklere dayanan yargılar ahlak yargılar olamaz. Yaptığımız geçiş zihinsel bir çıkarımdır ve mantıksal bir çıkarım olarak kabul edilemez. Hume, bu nedenlerle 'olmalıdır' ifadelerinin 'dır' ifadelerinden çıkarılamayacağını savunuyordu.
Bilgi ve inançta ispatlamanın doğası ve arkadaşçıl ateizm

Bu çalışmanın birinci bölümünde, gerekçelendirilmiş bilginin taşıması gereken özellikler, gerekçelendirmenin doğası ve farklı alanlardaki gerekçelendirme türleri üzerinde durulmaktadır. Buna ek olarak gerekçelendirme işleminin duygu ve etikteki yansımaları ve matematiksel paradoksların bir benzerinin ahlaksal yargılarda geçerli olduğu gözler önüne serilerek ahlaksal yargılarda paradoksal durumların üstesinden gelmenin kolay olmadığı gözler önüne serilmektedir. Çalışmanın ikinci bölümünde paradoksal düşüncelerin teistler ile ateistler arasındaki teorik çekişmelerin merkezinde yer aldığı gösterilerek duyguların doğası açıklığa kavuşturulmakta ve son yıllarda felsefecilerin gündeminde yer alan arkadaşçıl ateizmin doğasına ilişkin çözümlemelere yer verilmektedir. Arkadaşçıl ateizm, dinsel inanışların ya da ateizmin duyular veya salt akıl yoluyla nihai karara bağlanabilecek türden bir tartışma olmadıkları temelinde ateizmin olası en sempatik yorumunu ortaya koyma girişimidir. Dünyanın nimetlerinin teistler ve ateistler arasında adalet ve hakkaniyetle paylaşımı, insancıl ilişkilerin temellendirilmesi, nefret söylemlerinin ortadan kaldırılması ve daha güzel bir dünyanın yaratılmasında arkadaşçıl ateizm tartışmalarının önemli bir yer işgal ettiği görülmektedir. Bu çalışmayla ahlaksal paradokslar gün ışığına çıkarılarak arkadaşçıl ateizmin en iyi nasıl yorumlanabileceği ortaya konmaktadır. Tüm bu tartışmaların anlamlı bir zemine oturtulması duyguların doğasına ilişkin çözümlemeler yoluyla yapılmaktadır.
Platon'da dostluk kavramı ve bu kavramla ilgili sorunlara Aristoteles'in getirdiği çözümlemeler

Bu çalışmada, ilk olarak philia kavramının Arkaik dönemde nasıl kullanıldığı incelenmiştir; bu kavramın eros ve philosophia ile bağlantısı tanımlandıktan sonra, Klasik Yunan toplumu için ne anlam ifade ettiğine kısaca bakılmıştır. Daha sonra tezin ana konusuna gelinmiş ve Platon'da dostluk kavramıyla ilgili ortaya atılan tüm sorunlar aşama aşama incelenerek, Aristoteles'in ışığında çözümlenmeye çalışılmıştır. Bu inceleme öncesinde çalışmamızı kolaylaştırsın diye tarafımızdan hazırlanan Lysis, Nikomakhos'a Etik 8 .-9. kitap ile Eudemos'a Etik 7. kitap için metin çözümleyici çizelgeler sunulmuştur. En son olarak da Platon ve Aristoteles'in dostluk konusunda, kendilerinden sonra gelen düşünürlere olan etkisine değinilmiştir; böylece hem Roma dünyasının, hem de Hıristiyanlık dünyası ve sonrasının dostluk kavramını algılayış biçimi gösterilmek istenmiştir.
Biyoetik açıdan insan doğası

İnsan doğası hakkında birçok sahada çeşitli tezler ileri sürülmüştür. Felsefi açıdan insan doğasının metafizik ve empirik temelde ele alındığı bilinmektedir. Biyoetik açıdan değerlendirilen insan doğasının ise değişen bir öz olup olmadığı tartışılmalı görünmektedir. İnsan doğası değişebilen bir öze sahipse genetik araştırma ve uygulamalara izin verilmesinde bir sakınca görülmemektedir. Değişmeyen bir öze sahip olması durumunda ise genetik müdahaleye imkan tanınamayacağı ileri sürülmektedir. Bu ahlaki tartışma insan üzerinde yapılacak olan genetik araştırma ve uygulamaların sınırlarının belirlenmesi için oldukça önemli görünmektedir. İnsan hayatının başlangıcı ile ilgili olan yardımcı üreme yöntemleri, taşıyıcı annelik, genetik test, artık embriyonlar ve embriyonun statüsü sorunu bu çalışmada yerini alan ahlaki tartışmalar arasındadır. Bu başlıklarda ele alınan ortak problem ise insanın mahiyeti ile ilgili bir problemdir.
Althusser düşüncesi ışığında ideoloji ve sanat ilişkisi

Bu tez çalışması, Louis Althusser düşüncelerinin oluşturduğu zeminde ideolojinin incelenmesinden ve bunun sanat ile olan ilişkisinin tartışılmasından oluşmaktadır. Bunun için, Althusser'in öncelikle genel olarak felsefe ve bilim ile ilgili düşünceleri, ardından da Marx ve Marksizm ile ilgili özgün açılımları incelendi. Bu noktada Althusser'in özellikle sorunsala yaklaşımı, epistemolojik kopuş düşüncesi, yapısall bütün ve üstbelirlenim gibi kavramları ve öznesiz ve ereksiz süreç fikri ele alındı. Aynı zamanda bu açılımların ortak noktasını oluşturan teorik anti-hümanizm anlayışı da değerlendirildi. Ardından tezin çalışma alanı açısından temel oluşturan ideoloji konusunun araştırılmasına geçildi. Bunun gerçekleştirilebilmesi için, öncelikle ideoloji kavramının genel olarak tarihsel gelişimi ve Althusser'e kaynak oluşturan isimler incelendi. Sonra bu tarihsel arka plan üzerinde ideoloji kavramına yönelik filozofun kendi düşüncelerinin tartışılmasına başlandı. Toplumsal formasyon, üretim koşullarının yeniden-üretimi, devletin ideolojik aygıtları, genel olarak ideoloji ve özne kategorisi ele alındı. Son olarak, yukarıda bahsedilen konulardan toplanan yapı taşları ile çalışmanın nihai amacını oluşturan sanatın değerlendirilmesine geçildi. Althusser'in genel olarak düşüncelerine ve ideolojiyi kavrayışına tezde verilen bu önem, filozofun sanata yaklaşımının anlaşılabilmesi için gerekli olan bir tutumdur. Althusser'in düşüncelerinin üzerinde yükseldiği zemin net olarak ortaya çıkarılınca sanat anlayışı da kendisini net olarak göstermektedir.
Jean Jacques Rousseau'nun insan ve toplum anlayışı üzerine bir inceleme

Bu tez çalışması, 18. yüzyıl ve sonrasında düşünceleri ile etkili olan Fransız filozof Jean Jacques Rousseau'nun insan anlayışı ile ona bağlı olarak vardığı toplum anlayışının ayrıntılı olarak bir incelemesini amaçlamaktadır. Eserlerinde, doğal yapısı itibariyle iyi ve merhametli gördüğü insan benliğini, toplumsal yaşam ile birlikte oluşan çelişkileriyle ifade etmiştir. Rousseau, insanı duyguları temelinde ele alarak, aklın ilerlemesinin ahlaki olarak insan yapısını bozduğunu ileri sürmüştür. Böylece Aydınlanma döneminin Rasyonalizmi yerine Romantizm hareketinin öncüleri arasında yer almıştır. Rousseau, 1749 yılında, Dijon adlı bir Akademinin düzenlediği 'Bilim ve Sanatın Ahlaka Olumlu Bir Etkisi Var Mıdır? konulu bir yarışmada, katılan herkesin aksine, medeniyetin ve toplum yaşamının insan doğasını bozduğuna yönelik çıkışı ile dikkatleri üzerine çekmiştir. Daha sonra 1754 yılında yine aynı akademinin 'İnsanlar Arasındaki Eşitsizliğin Kökeni Nedir ve Bu Doğa Kanunlarının Bir Gereği Midir? konulu yarışmada, insan doğasının bir araştırmasına soyunmuş ve toplumun oluşmasının olumsuz olduğunu öne sürmüştür. Fakat bir kez toplumsallaşan insanın geri dönme şansı olmadığı için geriye kalan, en iyi toplum düzenini tasarlamak olmuştur. Böylece Rousseau, 'Toplum Sözleşmesi' adı ile insan doğasına uygun olduğunu ileri sürdüğü bir düzen tasarlamıştır. Onun amacı, insan doğasına uygun özgür ve eşitlikçi bir toplumdur. Bu amacı ise, bir tasarımla inşa ederek gerçekleştirmek istemiştir. Bu tez çalışmamızın metodolojisinde, önce filozofun tüm eserleri ve çağdaşlarına yazdığı mektuplar tek tek okunarak incelenmiş, ardından konu ile ilgili yan kaynaklar ve makalelere başvurulmuştur. Akabinde filozofun fikirlerine dair oluşan fikirler, yazıya dökülerek çalışma sonuçlandırılmıştır.
Thomas Hobbes'ta etik

İngiliz filozof Thomas Hobbes'un etik anlayışının temel problem olarak belirlendiği bu araştırma ile Hobbes etiğinin kuramsal yapısını açıklamak ve onun nasıl bir etik doktrin önerdiğini tespit etmek amaçlanmıştır. Araştırmanın birinci bölümünde, Hobbes'un etik görüşünün nasıl bir zeminde yükseldiğini anlamak için, onun genel felsefesi incelenerek felsefe, metot, varlık ve bilgi problemlerine ilişkin tezlerine yer verilmiştir. İkinci bölümde, bir bütün olarak Hobbes'un etik anlayışı incelenmiş ve bu doğrultuda, öncelikle Hobbes etiğinin kuramsal temelleri üzerinde durularak, kuramın dayanak noktaları olan insan doğası, doğa durumu ve sosyal sözleşme gibi temel argümanlar ele alınmıştır. Yine, bu bölümün ikinci kısmı itibarıyla, Hobbes'un kuramında etik değerlerin nerede durduğu ve nasıl birer anlam içerdikleri açıklanmaya çalışılmış olup, bu bağlamda, iyi-kötü, adalet-adaletsizlik ve vicdan gibi, etik değer ve kavramların çözümlemesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde, Hobbes'un kuramındaki temel problemlere yer verilerek, her birinin ayrı birer sorunsal olduğu düşünülen irade özgürlüğü-determinizm ilişkisi, iyi-kötü sorunu, insan doğasının bencil betimi ve sosyal sözleşmenin yapısall çelişkileri ele alınmıştır. Sonuç bölümünde ise Hobbes'un etik kuramının materyalist bir ontoloji ve epistemoloji zemininde, öncelikle insan doğasının psikolojik betimini referans alan, insan merkezli seküler bir kuram olduğu vurgulanmıştır.
Seyyid Hüseyin Nasr' ın düşüncesinde 'insan sorunu'

Bu çalışmada öncelikli olarak insan kavramı felsefi bir şekilde analiz edilmiştir. İkinci olarak Nasr'ın insana bakışı, insan kavramını ele alırken günümüz insanının içinde bulunduğu durumları, buna sebep olarak göstermiş olduğu modernizmin tanımı izah edilmeye çalışılmıştır. Nasr'ın insana bakış açısı bütünüyle gelenekseldir. Bundan dolayı modern-geleneksel insan tanımlamasını yaparak bunlar arasındaki ayrım ortaya konulmuştur. Nasr'ın insan anlayışını en üst makamını oluşturan kavram İnsan-ı Kamil'dir. Nasr insanı alışılmış bir tanım olarak yalnızca 'akıllı bir hayvan' olarak görmez. İnsan farkında olmasa bile aslında varlığın bütün mertebelerini kendisinde taşır. Modern dünyanın bunalımı ile insan bu özelliklerinden uzaklaşmış, unutmaya yüz tutmuştur. Bu uzaklaşmanın nedenleri ve çözümleri Nasr'ın görüşleriyle ele alınıp incelenmiştir.
Dinİ inanç ve kognitif bilim

Kognitif din-bilim, dini düşüncelerin insan bilişsel sistemlerinin çalışmasının doğal bir sonucu olarak ortaya çıktığını, dolayısıyla tamamen doğal ve bilimsel yöntemlerle anlaşılabilir ve açıklanabilir bir yapısı olduğunu savunan bir çalışma alanıdır. Bu tezde, Batı'da yapılan güncel din çalışmalarına damgasını vuran kognitif din-bilim çalışma alanının temel varsayımları ve teorileri eleştirel bir şekilde ortaya konulmaya çalışılmıştır. Tez, giriş, üç temel bölüm ve sonuç bölümünden oluşmaktadır. Giriş bölümünde aydınlanma çağı boyunca dinin kaynağına ilişkin yapılan hümanist açıklamaların genel özellikleri ve insan doğasına ilişkin yaklaşımlar üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde, kognitif din-bilimin tarihsel arka planı hakkında bilgi verilmiş ve alana katkı sunan akademisyenlerin eserlerinden bahsedilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümü, kognitif din-bilimin çalışmalarını üzerine bina ettiği en temel teoriler ve varsayımların açıklamalarına ve değerlendirmelerine ayrılmıştır. Üçüncü bölümde kognitif din-bilim başlığı altında incelenebilecek teoriler, iddialar ve ortaya konulan bulgular açıklanmaya ve değerlendirilmeye çalışılmıştır. Sonuç bölümünde ise kognitif din-bilimin verilerinin ve iddialarının ne derece tutarlı olduğu ve dini düşüncenin kaynağını açıklama konusunda ne derece başarılı olduğu tartışılmıştır.
Alvin Plantinga'nın natüralizme karşı evrimsel argümanı

Din ile bilim arasında, geçmişşten bu yana tartışma konusu edilmiş ilişkinin mahiyetine dair din felsefecileri veya bilim insanları tarafından ortaya konan iki görüş; bu iki alanda çatışma ya da uyumun olduğu üzerinedir. Modern bilimin getirdiği pozitivist bilimci anlayışla beraber kendine olan güveni daha da artan pozitif ateizm, bilim ile din arasında herhangi bir uzlaşmanın mümkün olmadığını iddia ederek dinin akla yatkın olmayan bir inanma meselesi olduğunu ifade eder. Bilim alanında önemli bir alan bulan Natüralizm, bilim ile din arasındaki ilişki hakkında yorumlarda bulunurken aynı zamanda teistik iddialara da cevaplar vermektedir. Günümüz din felsefecilerinden Plantinga, Natüralizm'in bilim ile din arasındaki derin çatışma olduğu iddiasına karşı bilim ile dinin yüzeysel bir çelişki içerisinde olmakla birlikte derin bir uyuma da sahip olduğunu ortaya koyan önemli argümanlar ortaya koymaktadır. Türk felsefe yazınında Kemal Batak ve Osman Caner Taslaman bu alanda önemli çalışmalar ortaya koymuşlardır. Bu yazarların çalışmalarından faydalanarak, bu alanda Plantinga'nın eleştirilerine bakmak suretiyle natüralistlerin çalışmaları doğrudan ele alınmıştır. Tezimiz 'Giriş', 'Natüralizm Tanımı ve Çeşitleri', 'Plantinga'nın Argümanları ve Argümanlara Yapılan İtirazlara Yaptığı Eleştiriler' ve 'Sonuç' olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Teistik inançlarda evrim sürecinin olmadığı yönündeki görüşlere rağmen kutsal kitaplarda böyle bir durumun olmadığı ile alakalı bir bilgi bulunmadığı için evrim sürecini bir yönetenin olabileceği görüşü ele alınmaktadır. Plantinga, Evrim Teorisi'nin insan yaşamının gözlemlenemeyecek kadar uzun olması sebebiyle bu süreci bir yaratıcının yürütmesinde hiçbir beis görmediğini güçlü argümanlarla ortaya koymaktadır.
Muhammed İkbal düşüncesinde insanın özgürlüğü problemi

İnsan iradesinin özgürlüğü problemi, düşünce tarihinde pek çok kimse tarafından farklı perspektiflerden irdelenmiş ve modern dönemde hala çözüme kavuşturulamamış bir problemdir. XX. Yüzyılın yetiştirmiş olduğu bir düşünür olan Muhammed İkbal'in bahsedilen probleme dair bakış açısı ve düşünce tarzını inceleyip ortaya koymak bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Dolayısıyla çalışmanın ilkesi, Muhammed İkbal'in insan iradesinin özgürlüğü problemini modern dönemin gerek ve şartlarına göre nasıl yorumlayıp değerlendirdiği hususudur. Bu bağlamda çalışmada, deskriptif ve karşılaştırmalı metot kullanılarak elde edilen veriler üzerinden analizlerde bulunup konuyla ilişkili değerlendirmelerin yapılması amaçlanmıştır. Yapılan araştırmada Muhammed İkbal'in iradenin özgürlüğü problemine dair düşüncelerinin anlaşılması için ilk olarak giriş mahiyetinde, antik dönemlerden modern döneme kadar bahsedilen meseleyle ilişkili olarak ortaya konulan görüşler ele alınmıştır. Ardından iradenin özgürlüğü problemi ile yakından ilişkili olan benlik, irade ve özgürlük kavramlarının gerek etimolojik gerekse de terim anlamları, düşünürümüzün benlik anlayışı ile birlikte ele alınıp incelenmiştir. Ayrıca Muhammed İkbal'in insan anlayışı ve irade-özgürlük bağlamında Tanrı-insan ilişkisine dair görüşleri ve düşünürümüzün benlik kavramı üzerinden geliştirdiği eylem felsefesi bağlamında insanın özgürlüğü problemi irdelenmiştir. Son olarak ise İkbal'in insan iradesinin özgürlüğü problemi üzerinden kötülük problemine dair yaptığı mülahazaları analiz edilip değerlendirilmiştir.
Thomas S. Kuhn'un bilim felsefesi

Bilimi anlama faaliyetinde bulunan filozofların genelde ortaya koyduğu bilimin sürekli ilerlediği yönündeki yorumlardan farklı olarak bilimin kırılma ve sıçrama şeklindeki devrimlerle ilerlediğini savunan Kuhn'un görüşlerinin dayandığı esasları incelemeye çalıştık. Bunu yaparken de özellikle onun düşüncesindeki olağan bilim, olağanüstü bilim ve paradigma kavramlarını ele aldık. Araştırmamız, giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında, önce eserlerinin bir tanıtımını yaptık ve sonra yetiştiği fikri ortam ile etkilendiği düşünürlerin görüşlerine kısaca değindik. Birinci bölümde düşünürümüzün bilim, bilim tarihi, bilim felsefesi ve metodolojiyle ilgili düşüncelerini ortaya koymaya gayret ettik. İkinci bölümde de onun bilimsel ilerlemeyle ilgili süreçleri nasıl ortaya koyduğu açıklamaya ve tartışmaya çalıştık. Sonuçta ise, yaptığımız çalışmayla ilgili genel bir değerlendirme yaparak Kuhn'un görüşlerinde merkezi kavramları göstermeye çalıştık.
Aristoteles ve Farabİ'de Burhan teorisi

Tarihte bilgi ve bilim kuramı üzerine yazılmış ilk kitap Aristoteles'in Kitabu'l-Burhan'ıdır. Aristoteles mantık biliminin dördüncü kitabında bilginin ve bilimin nasıl elde edileceğini ve nasıl kurulacağını ortaya koymuştur. Aristoteles'in bilgi ve bilim kuramının temel terimi apodeiksis, yani burhandır. Zorunlu öncüllerden kurulan kıyas diye tanımlanan burhan, öncelikle bilginin, ardından ise bilimin kendisi üzerine inşa edildiği en temel terimdir. Meşşai bir filozof olan Farabi Arapçada mantık bilimini ilk defa kuran ve kaleme aldığı Kitabu'l-Burhan ile felsefe-bilimin usulünü yeniden ele alan kurucu bir filozoftur. Farabi'nin Kitabu'l-Burhan'ı Meşşai mantık ve felsefe geleneğinde kaleme alınmış en özgün Kitabu'l-Burhan çalışmasıdır denilebilir. Tezimizde Meşşai felsefenin kurucu iki filozofunun Kitabu'l-Burhan'ları temelinde bir bilgi ve bilim kuramı tasviri ve tahlili yapmaya ve Farabi'nin Aristotelesçi burhan teorisine yaptığı katkıları ortaya koymaya çalıştık.
The maxims of Relevance Theory for determining the referent of a proper name

İnsanlar öz adları belli kişilerden ve objelerden bahsetmek için kullanırlar. Bu kullanımdaki ana sorunlardan biri insanların aynı ismi birden çok kişiden bahsetmek için kullanmalarıdır. Felsefeciler bir özel adın nasıl bir kişiden bahsedebildiğini açıklamaya çalışan birçok teori geliştirdiler. Bu teorilerden birçoğu belli bir dereceye kadar bizim nasıl aynı ismi başka insanlar için kullandığımızı açıklayabilseler de aynı ismi taşıyan tanıdığımız birçok kişi arasından nasıl doğru olanı seçtiğimizi açıklamakta başarısız olduklarını göreceğiz. Semantik teorilerin bu başarısızlığı bizi pragmatik teorilerin yahut iletişim teorilerinin insanların özel ad kullanımlarına açıklama getirip getiremediğini incelemeye yönlendirecek. İletişim teorilerini incelediğimizde ise aralarından sadece Wilson ve Sperber tarafından öne sürülmüş Alaka Teorisi'nin bizim iletişimimizi en doğru şekilde açıkladığını göreceğiz. Her ne kadar Wilson ve Sperber Alaka Teorisi'nin yukarıda öne sürdüğümüz sorunu çözemeyeceğini iddia etse de, Alaka Teorisi'nin bu soruna bir çözümünün olduğunu ve bu çözümün aslında semantik teorilerin sorunundan geldiğini göreceğiz. Semantik teoriler dinleyiciyi bir özel ad ile kimden bahsedildiğini bulma sürecinden dışladıkları için hangi kişiyi nasıl seçtiğimizi açıklayamamaktadırlar. Alaka Teorisi'nde ise dinleyici konuşmacıyı alakayı arttırmaya zorlayabilir. Bu zorlama ise belirli kurallar çerçevesinde gerçekleşir. Bu tezde bu kuralları sunacağız.