turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Doğu Türkçesinde (14.-16. yy.) cümle ve sözcük öbekleri

Çinggis Han (1206-1227) tarafından kurulan Türk-Moğol siyasi birliğinin dört asli hanlığından birisini Çağatay Hanlığı (1227-1370) oluşturmaktadır. Çağatay Hanlığı'nı oluşturan boylardan Barlas uruğuna mensup olan Emir Timür'ün hükümranlığı döneminde (1370-1404) gelişen Doğu Türkçesi (14. yy.'nin ikinci yarısı- 20. yy. başı), Türk dili tarihi kapsamında temellerini Orta Türkçe döneminde (11.- 16. yy.) ve Harezm bölgesinde atmaya başlamış, 16. yüzyıl itibariyle de Ali Şir Nevayi ile birlikte ortak yazı dili çerçevesinde kullanılır olmuştur. Doğu Türkçesi klasik öncesi, klasik ve klasik sonrası olmak üzere üç ayrı döneme ayrılmaktadır. Bu tezde, Doğu Türkçesinin klasik öncesi ve klasik dönem (14.- 16. yy.) eserleri arasından seçilen 13 manzum ve 4 mensur olmak üzere toplam 17 eserin sözcük öbekleri ve cümle yapıları bağlamında incelemesi yapıldı. Her bir manzum ve mensur eserden yüzer beyit ve cümle seçilerek toplam 6111 tane sözcük öbeği tespit edildi. Tezde sunulan örneklerin büyük bir kısmının en az bir unsuru sözcük öbeğinden oluşurken, unsurları herhangi bir sözcük öbeğinden oluşmayan yapılara çok az yer verildi. 'Doğu Türkçesinde (14.- 16. yy.) Sözcük Öbekleri ve Cümle' adlı bu çalışma; giriş ile birlikte toplam dört bölüm ve bir sonuçtan meydana gelmektedir. 'Giriş'te öncelikle Doğu Türkçesinin farklı terimler altında yapılan tasnifleri ile yazı dili olma süreci anlatılmakta daha sonra tezde taranan eserler hakkında müstensih/müellif, nüsha, muhteva vb. bakımlardan bilgiler verilmektedir. Tezin 'ikinci bölümü'nde, 19 farklı sözcük öbeğinin her biri için kullanılan terimler ve yapılan tanımlamalar ile bu yapıların dilbilgisi kitaplarında yer alış biçimleri ve çeşitleri ele alındı. Ayrıca cümlenin her bir ögesi hakkında bilgi verildi. Tezin 'üçüncü bölümü'nde, çalışmamızın esas konusunu teşkil eden ve Doğu Türkçesinde kullanılan sözcük öbekleri ve cümle bahsine yer verildi. Taranan eserlerden seçilen ve en az bir unsuru sözcük öbeğinden oluşan örnekler, cümledeki görevlerine ve yapılarına göre tasnif edilerek kronolojik olarak sıralandı. Tezin 'dördüncü bölümünde de taranan eserlerin her birinden seçilen örnekler eşliğinde birleşik ve bağlı cümle çeşitlerinden bahsedildi. Tezin sonucunda ise sözcük öbekleri ve cümle ile ilgili yapılan incelemelerde dikkati çeken hususlara ve ortaya çıkan sayısal değerler ile oranların gösterildiği 2 tablo ve 10 şekile yer verildi. Doğu Türkçesine ait 14. ve 16. yüzyıl dönemi eserlerinden tespit edilen sözcük öbekleri ve cümle çeşitlerinin kuruluşları itibari ile ortak özelliklere sahip olmasının üzerinde, Çinggisli ve Timürlü sülalelerinin bıraktığı zengin kültür mirasının etkili olduğunu söyleyebiliriz. Çinggis Han tarafından kurulan Türk-Moğol devletinin mirasını devralarak Orta Asya, Ön Asya ve Çin'de hakimiyet kuran Emir Timür ve sonra Şeybanlı sülalesinde devam eden bu kültürel miras, Doğu Türkçesi ile yazılmış eserlerin fonetik, morfolojik ve sentaks hususiyetleri üzerinde tezahür etmektedir.
Litvanya Karaylarına ait dini metinler

metne dayalı Karay Türkçesi gramerini, metnin transkripsiyonunu, günümüz Türkiye Türkçesi'ne çevirisini ve dizinini içermektedir. Tez, beş ana bölümden oluşmaktadır. Tezin birinci bölümü olan Giriş'te; Karaylar, Yahudilik, Yahudiliğin bir mezhebi olarak Karaylık ve metinlerle ilgili bilgiler yer almaktadır. İkinci bölüm, metne dayalı Karay Türkçesi grameridir. Ses bilgisi, şekil bilgisi ve cümle bilgisi olarak üç temel bölüme ayrılan gramer, kendi içinde de çeşitli alt bölümlere ayrılmaktadır. Tezin üçüncü bölümü Metiridir. Burada önce transkripsiyon alfabesi, transkripsiyonda tutulan yol ile ilgili açıklamalar yer almakta, daha sonra da metnin birinci ve ikinci cildinin transkripsiyonlu şekli sunulmaktadır. Çeviri tezin dördüncü bölümünü oluşturmaktadır. Bu kısımda, çeviri ile ilgili açıklamalardan sonra metnin çevirisi yer almaktadır. Tezin beşinci bölümünü Dizin oluşturmaktadır. Bu bölüm, kendi içinde iki ana gruba aynlmaktadır. Bunlardan birincisi, metnin alfabetik dizini, ikincisi ise metne dayalı olarak hazırlanan dini konulara ait ansiklopedik dizindir. Tezde, Sonuç ve Kaynakça bölümlerinin ardından, Ek kısmında araştırmacılara karşılaştırma olanağı sağlayabilmek amacıyla iki ayrı kitaptan oluşan Karayca metnin orijinalinin fotokopisi sunulmuştur. xm
Xvı. yüzyıla ait anonim bir tevarih-i al-i Osman

XVI. yüzyıla ait anonim bir Tevarih-i Al-i Osman üzerinde yapılan bu çalısma; inceleme, metin, kisi ve yer adları dizini, sözlük ve sonuç bölümlerindenolusmaktadır. Inceleme bölümü üç kısımdan olusmustur. Birinci kısımda; Osmanlı tarihyazıcılıgı ve incelemesi yapılan Anonim Tevarih-i Al-i Osman'ın da içinde yer aldıgıyazanı belli olmayan tarihler hakkında genel bilgi verilmistir. İkinci kısımda;Anonim Tevarih-i Al-i Osman'ın cilt, kapak, yazı vb. özellikleri hakkında bilgi verilmistir. Üçüncü kısımda; Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait olan AnonimTevarih-i Al-i Osman'ın ses ve sekil bilgisi yönünden dönem özelliklerini yansıtan örnekleri metinden seçilerek incelenmistir. Metin bölümünde; 97 varak ve 13'er satırdan olusan Anonim Tevarih-i Al-iOsman satır ve sayfa numaraları da belirtilerek transkripsiyon harflerine aktarılmıstır. Genel olarak eserde Osmanlı Devleti'nin kurulusundan II. Bayezid dönemine kadar geçen olaylar, Istanbul'un kurulusu ve Islam tarihi anlatılmaktadır. Anonim Tevarih-i Al-i Osman'da geçen kisi ve yer adları ile sözlük bölümüalfabetik sıraya göre hazırlanmıstır. Sonuç bölümünde; eserin Türk dili açısından önemi ve bu tür eserlerin gün yüzüne çıkartılmasının Türk kültürüne katkıları üzerinde durulmustur.
Abdulkahir el-Curcanİ'nin el-Miftah Fi's-sarf adlı eserinin incelenmesi

İslami ilimlerde yetkin olmak isteyen kimsenin Arapça dil bilgisini iyi bir şekilde öğrenmesi gerekmektedir. Şüphesiz Arapça dil bilgisinin en önemli alanlarından biri de sarf ilmidir. Bu sahada birçok metin, şerh ve haşiye türü eserlere rastlamak mümkündür. Abdulkahir el-Curcani, Arap dili ve edebiyatında önemli bir konuma sahiptir. İlgili kaynaklar, onun daha çok belagat ve nahiv yönüne dikkat çekmektedir. Dolayısıyla Arap dili ve edebiyatı alanında incelemelerde bulunan kimselerin zihninde Curcani'nin sarf yönü geri planda kalmaktadır. Bu bağlamda Curcani'nin sarf ilmindeki konumuna, el-Miftah fi's-sarf adlı eseri üzerinden dikkat çekmek ve söz konusu eseri ilgililere tanıtmak düşüncesiyle böyle bir çalışma ortaya konmak istenmiştir. Giriş ve iki bölüm halinde planlanan bu çalışmanın giriş bölümünde, Curcani'nin hayatı ve ilmi konumu çeşitli yönleriyle ele alınmıştır. Birinci bölümde, Curcani'nin sarf ilmindeki yeri ve söz konusu eseri, metodolojik yönden ele alınmıştır. İkinci bölümde de eser hakkında genel bir değerlendirme yapılmıştır.
Sefername'nin morfolojik açıdan incelenmesi

2002- SAYFA: VIII+ 78 Jüri: Doç. Dr. Nimet YILDIRIM Doç. Dr. Turgut K ARAB EY Doç. Dr. Veyis DEĞİRMENÇAY Bu çalışma Nasır-ı Hüsrev kısa adıyla bilinen Ebu Mu'in Nasır b. Haris-i Kubadiyani (öl. 481 /1088)'nin şaheser yapıtlar kategorisindeki Fars Klasiklerinden biri olan Sefenamesi' nin gramer özellikleri açısından ele alınarak incelenmesi,, klasik Farsça dilbigisinin morfolojik özelliklerinin tespit edilerek modern Farsça kelime yapılarıyla benzerlik ya da farklılıklarının örnekleriyle ortaya konulması, aynı zamanda eserin yazıldığı çağda yaygın Farsça dil özellikleriyle dilbigisi kurallarının belli ölçülerde de olsa tespit edilmesini amaçlamaktadır. Çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde: yazarın yaşadığı dönem, hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilmektedir. İkinci bölümde: Sefername'de kelime türleri tek tek ele alınarak dilbigisi açısından özellikleri incelenmekte konular. Farsça morfolojik yapılar ve kelime türleri doğrultusunda kategorize edilerek her konu için. çalışmamıza esas alman Sefename'den tespit edilen örnekler ve hemen altında da Türkçe çevirileri verilmektedir.
Ortaokul Türkçe dersi öğrenci çalışma kitapları ve öğretmen kılavuz kitaplarının dil bilgisi konuları açısından EBA ve Türkçe öğretim programı ile eşgüdümlülüğü

Bu çalışmanın amacı, ilköğretim ikinci kademe Türkçe dersi öğrenci çalışma kitapları ve öğretmen kılavuz kitaplarının dil bilgisi konuları açısından Eğitim Bilişim Ağı içerikleri ve Türkçe Öğretim Programı ile eşgüdümlülüğünün belirlenmesidir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Araştırma kapsamında 2017- 2018 eğitim-öğretim yılında hazırlanan ilköğretim ikinci kademe öğrenci çalışma kitaplarının, öğretmen kılavuz kitaplarının ve Eğitim Bilişim Ağı'nda yer alan ders anlatım videolarının dil bilgisi içerikleri konu başlıklarına ayrılarak tespit edilmiş ve programda belirlenen dil bilgisi kazanımlarına ne derecede yer verildiği karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Ayrıca video derslerde kullanılan öğretim stratejileri ve içeriklerin programdaki yaklaşımlara uygunluğu belirlenerek genel bir şema oluşturulmuştur. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre dil bilgisi konu ve kavramları, belirlenen üç farklı kaynakta farklı içeriklerle yer almıştır. Kitapların programdaki kazanımları tam olarak yansıtmadığı, video ders içeriklerindeki dil bilgisi konularının da program ve kaynak kitaplara yönelik hazırlanmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Karamanlıca Nasreddin Hoca kitabı

Ioannis Nikolaidis tarafından yayımlanan Meşhur Nasradın Hoca ve Belagat-ı Mezhake Yani Gülmekliğe Şayeste Mesuliet adlı eser üzerinde hazırlamış olduğumuz tez beş bölümden oluşmaktadır. Giriş başlığını taşıyan ilk bölümde Karamanlılar, Karamanlı Türkçesi ve edebiyatı ile ilgili bilgi verilmiştir. Bununla beraber Karamanlı Türkçesi üzerine daha önce yapılmış olan çalışmaların genel değerlendirmesi yapılmıştır. İkinci bölümde yazarın hayatı ve üslubu hakkında bilgi verilmiş ve ardından fıkraların yazılış amacı açıklanmıştır. Meşhur Nasradın Hoca ve Belagat-ı Mezhake Yani Gülmekliğe Şayeste Mesuliet ve bölümleri ile ilgili bir özet verildikten sonra eserin dilbilgisel incelemesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde transkripsiyonlu metin bulunmaktadır. Dördüncü bölüm sözlük ve dizinden oluşurken beşinci bölümde çalışmanın önemi vurgulanmıştır.
Jarring Koleksiyonundan uygurca meslek risaleleri

Orta Asya'da en erken on beş en geç yirminci yüzyıla kadar 'risale' adıyla telif edilen eserler, hemen her meslekten zanaat hatta sanat erbabının uyması gereken kuralların beyan edildiği nizamnamelerdir. Yaklaşık beş yüz yıllık zaman dilimi içinde Doğu Türkçesiyle telif edilmiş pek çok risale mevcuttur. Bu risalelerin birçoğu bugün dünyanın farklı yerlerindeki koleksiyonlarda muhafaza edilmektedir. Bu koleksiyonlardan biri de İsveç Lund Üniversitesinde bulunan Jarring Koleksiyonudur. Koleksiyonda bulunan çeşitli mesleklere ait on risale yazması bu tez çalışmasının inceleme konusudur. İncelemeye konu olan on el yazması risale, on dokuzuncu yüzyıl ila yirminci yüzyıl başları arasında tarihi adıyla Doğu Türkistan'ın güneyinde yer alan Kaşgar, Hoten ve Yarkent gibi medeniyet merkezlerinde telif edilmişlerdir. Üç bölümden oluşan bu tez çalışmasının Giriş bölümünde fütüvvet, fütüvvetname ve risale kavramları genel anlamıyla tanıtıldıktan sonra fütüvvetname ve risale kıyaslaması yapılmıştır. El yazması risalelerin yer aldığı diğer koleksiyonlar ile bu koleksiyonlardaki risale yazmaları hakkında bilgi verilmiştir. İncelenen el yazması risalelerin bulunduğu Jarring Koleksiyonu ve koleksiyona adını veren İsveçli Türkolog Gunnar Jarring'den bahsedilmiştir. Tez çalışmasının amaç kısmı olan İnceleme bölümünde ise on risale yazmasının ses ve şekil tahlilleri yapılarak risalelerin dil özellikleri ortaya konulmuştur. Belirlenen dil bilgisi özellikleri, Çağatay ve Yeni Uygur Türkçelerinin yanı sıra Uygur Türkçesinin güney ağızlarının ses ve şekil hususiyetleri ile karşılaştırılmıştır. Metin bölümünde farklı adlara sahip risale yazmaları transkripsiyon işaretleri kullanılarak Latin alfabesine aktarılmıştır. Her risale kendi adıyla başlıklandırılarak yazı çevirimi yapılmıştır. Yazı çevrimi sırasında yanlış yazıldığı düşünülen kelimelerin düzeltilmiş şekli metin kısmına yazılarak orijinal şekli dipnotlarda belirtilmiştir. Arapça ve Farsça kısımların yaz çevirimi ise yapılmamış sadece anlamlarına dipnotlarda işaret edilmiştir. Dizin, kısmında Metin bölümündeki anlam unsurlarının, gerek yalın gerekse çekimli şekilleriyle el yazması eserlerde nerde yer aldığı, anlamları ve kökenleri gösterilmiştir. Tez çalışmasının son kısmı olan Sonuç bölümünde İnceleme bölümünde elde edilen verilerden hareketle el yazması risalelerin fonolojik açıdan daha ziyade Yeni Uygur Türkçesine yaklaşmakla birlikte morfolojik açıdan Çağatay Türkçesine benzeyen Uygurcanın güney ağzılarıyla yazıldığı sonucu ifade edilmiştir. Ele alınan risalelerin diline ilişkin bu sonucu destekleyen ses ve şekil özellikleri de Sonuç kısmında ifade edilmiştir.
Karayca süreli yayınlar

Türk dilleri arasında Kıpçak grubu içerisinde yer alan Karayca üzerine yapılan çalışmalar sınırlı sayıdadır. Uzun yıllar İbrani alfabesini kullanan Karaylar, daha sonraları Leh ve Litvan kaynaklı Latin alfabeleriyle Kiril alfabesini kullanmışlardır. Kullandıkları bu alfabeler ile çeviri eserler çoğunlukta olmak üzere az sayıda edebi eserler de ortaya koyarak Karay dilini canlı tutmaya çalışmışlardır. 1925 yılından sonra özellikle süreli yayınlar ile Karay yazı dili devam ettirilmiştir. Türkiye'de çalışmaların azlığı ve Karay diline gereken önemin verilmeyişi ayrıca az sayıda küçük topluluk halinde yaşamaları, idari yönetim politikaları nedeniyle de asimilasyona maruz kalmaları Karay dilini yok olma noktasına getirmiştir. Biz de bu çalışmamızda Trakay ve Haliç Karay ağız özelliği gösteren ve 1927- 1938 yılları arasında Lucka ve Kaunas şehirlerinde çıkarılan Karayca süreli yayınlardan Karay Awazy, Onarmach, Luwachlar, Halic, Sahyszymyz adlı dergilerde yer alan metinleri dil, ek ve kelime grubu içinde inceleyerek Karay dili ve edebiyatına kazandırmaktır. Böylece çağdaş Türk lehçelerinde önemli bir yere sahip olan Karaycanın, canlı tutulup gün yüzüne çıkarılması amaçlanmaktadır.
Muzaffer İzgü öykülerindeki söylem biçeminin yabancı dil olarak Türkçe öğretimine uygunluğu

Bu çalışmanın amacı, Muzaffer İzgü'nün dil kullanımını biçembilim açısından ele almak ve betimlemektir. Bu amaçla seçilen Muzaffer İzgü hikayelerinin, John Haynes'in öne sürmüş olduğu biçembilimsel çözümleme yöntemiyle, biçembilimsel çözümlemeleri yapılmıştır. İkinci olarak, yapılan çözümlemeler sonucunda, her bir hikaye genel olarak Yabancı Dil Olarak Türkçe öğretiminde materyal amaçlı kullanım açısından değerlendirilmiştir. Çalışmada biçembilimsel olarak çözümlenmek üzere 3 öykü seçilmiştir. Dayak Birincisi, Ayılar da Ağlar, Robinson'un Anıları isimli bu öyküler, Muzaffer İzgü'nün öykülerinde en sık seçtiği üç konuyu, sırasıyla devlet organlarını, toplumu ve siyaseti eleştirmektedir. Öyküler bu üç konuda olacak şekilde rastgele seçilmiştir. Araştırmada her bir öykünün biçembilimsel çözümlemesi Haynes'in 11 aşamalı eleştirel söylem biçembilim yöntemi ile yapılmıştır. Bu çözümleme yöntemi, metinlerin hem dilbilgisel hem de anlamsal yönden çözümlemesine olanak vermektedir. Yapılan çözümlemeler sonucunda, İzgü'nün bu üç öyküsünün yabancılar tarafından anlaşılabilmesi için, yalnızca Türkçe dilbilgisinin yeterli olmayacağı, toplumsal ve kültürel bilgi birikiminin de öğrenende bulunması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. İzgü'nün dili, anadili konuşurları için akıcı ve basit olsa da cümle yapıları ve zamanları başlangıç ve orta seviye öğrenenler için zorlayıcı, ileri seviyedeki öğrenenler için ise pek çok yapının bir arada görülebilmesi için bir avantaj niteliğindedir. Ancak, yapıların günlük dilde kullanımı için iyi birer öykü olsalar da anlamsal boyutta yabancılara Türkçe öğretiminde kullanımları uygun olmayacaktır.
Arap dilinde Kesretu'l-İsti'mal olgusu

Arap gramerinde sarf ve nahiv alanındaki kuralların tespitinde dayanak olarak kullanılan delillerden biri de 'kesretu'l-isti mal'dir. Bu kavram, Arapça açısından dille alakalı bir kullanımın, o dili doğru ve güzel kullananlar arasında çok ve yaygın olmasını ifade eder. Bu manada kesretu'l-isti mal en önemli nahiv delillerinden biridir. Birçok kelimenin yapısı, kelime grubunun ve cümlenin oluşumunda bazı seslerin, kelimelerin hazfedilmesi gibi dille alakalı kullanımlarda gerekçe/illet olarak kesretu'l-isti mal gösterilmiştir. Dilciler arasında bir olgu olarak kabul edilen 'kesretu'l-isti mal' kitaplarda sıklıkla geçmesine rağmen, tanımlanmamış, sınırları belirtilmemiş ve çok yönlü olarak ele alınmamıştır. Biz de bu çalışmamızda bu önemli nahiv delilini birçok yönden ele almaya çalıştık. Buna göre birinci bölümde tanımlamaya, kaynaklarda hangi kelime ve kavramlarla ifade edildiğini tespit etmeye, Arap Dilbilimindeki yeri ve önemini anlatmaya, 'kesret/çokluk', 'kıllet/azlık', 'nüdret/çok az olma' gibi kavramların sınırlarını belirlemenin mümkün olup olmadığını tespit etmeye çalıştık; nahiv ekollerinin yaklaşımlarını, kıyas delili ile olan ilgisini, kesretu'l-isti malin manaya delalet yönünü; ikinci bölümde sarf alanındaki kullanımlarını; üçüncü bölümde de nahiv alanındaki kullanımlarını ele aldık.
Fütuhi Hüseyin Çelebi'nin 'Tuhfetü'l-Mecalis' mesnevisi üzerinde gramer incelemesi

Yüksek lisans tezi olarak hazırlanan ' TuhfetüM Mecalis ' adlı bu mesnevi, 16. yüzyıl şairlerinden Fütuhi Hüseyin Çelebi'nin eseridir. Bu eser, edebiyatımızın en parlak dönemi olan 16. yüzyılda yazılmış olmasından dolayı dikkate değerdir. Eser, 2183 beyit ve 15 bölümden oluşmaktadır. Eserin bölümlerinde farklı konulardan bahsedilmektedir. Eser, imla açısından pek çok özellik göstermektedir. Bu özellikler giriş bölümünde anlatılmakta; eserin gramer özellikleri, gramer bahsinde ayrıntılı olarak işlenmektedir. Eserde pek çok konu üzerinde durularak nasihatlar verilmektedir. Şair, amacının verdiği nasihatlan insanlara hediye ederek onları mutlu etmek olduğunu belirtmektedir. Eserde ilk olarak, ilimin ve ilim sahibi oimanın önemi anlatılmakta; saiavat getirmenin faydalan belirtilmektedir. Bunlardan başka cimriliğin zararları; kul hakkına riayet etmek; nefisle mücadeie ederek nefse kapılmamak; cahil meclislerinden uzak durmak; Allah'ın rızasını kazanabilmek için bütün yaratılmışlara iyi davranmak gerektiği; kanaat etmenin faydalan; komşu hakkını gözetip onlara İyi davranmanın önemi; temiz olmanın ve sürekti abdestli bulunmanın faydalan; yemek yemenin adabı; kibirli olmamak gerektiği; sabırlı olmanın faydalan; misafire iyi hizmet etmenin önemi; iyilik yapmanın faydalan; Muharrem ayının fazileti ve aşure gününün önemi, bulmayı İbadet ederek geçirmenin insana sağlayacağı faydalar; dünyada kazanılan malın insana hiçbir yarar sağlamadığı; mahşer günü hiç kimsenin birbirine yardım edemediği; Allah'ın emir ve yasaklarına uyarak dünyaya fazla bağlanmamak gerektiği konulan üzerinde ayrıntılı olarak durulmaktadır. Eserde, nasihatlar hadislerle ve örnek olaylarla pekiştirilmektedir. Eser, anlattığı konular, verdiği nasihatlar itibarıyla bir vaaz ve nasihat kitabı olarak görünmektedir.
Mehmed Raşid'in Rehnüma-yı Lisan-ı Türkİ'si Tanzimat öncesi ve sonrası Türk gramerciliğiyle ilgili kavramlar

Batılılaşma hareketinin başladığı Tanzimat Dönemi, dilin bir konu olarak ele alındığı ve yapı açısından işlendiği oldukça hareketli bir dönemdir. Bu dönemde Türkçenin kurallarını içine alan birçok eser yazılmıştır. Sarf ve nahiv olarak da bilinen bu eserler birer kılavuz kitap niteliğinde olup aynı zamanda öğretmen ve öğrencilere dil eğitiminde yardımcı olmak üzere hazırlanmıştır. Bizim çalışmamız söz konusu dönemde yazılmış eserlerden biri olan Mehmed Raşid'in Rehnüma-yı Lisan-ı Türki'si temel alınarak yürütülmüştür. Tezde Rehnüma-yı Lisan-ı Türki ve dönemin diğer dil bilgisi kitapları üzerinde genel değerlendirmeler yapıldıktan sonra, eserin Latin harflerine aktarılmış biçimi verilmiş, ardından Rehnüma-yı Lisan-ı Türki ve dönemin diğer dil bilgisi kitaplarında yer alan terimler üzerinde durulmuş; ayrıca terimlerin ve eklerin dizini yapılmıştır. Tezimiz dört bölümdür. Birinci bölüm Rehnüma-yı Lisan-ı Türki ile Dönemin Diğer Sarf ve Nahiv Kitapları Üzerine Genel Bir Değerlendirme; ikinci bölüm Mehmed Raşid ; üçüncü bölüm Rehnüma-yı Lisan-ı Türki, dördüncü bölüm Rühnüma-yı Lisan-ı Türki'de Yer Alan Terim ve Ekler başlıklarından oluşmaktadır.
İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin yazım ve noktalama kurallarını uygulama düzeyleri

Bu çalışmanın amacı; İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin yazım ve noktalama kurallarını uygulama düzeylerini tespit etmektir. Ayrıca, öğrencilerin yazım ve noktalama kurallarını uygulama becerileri cinsiyet, öğrencilerin sosyoekonomik düzeyleri, anne-baba eğitim düzeyleri değişkenleri açısından da değerlendirilmiştir. Bu amaç doğrultusunda öğrencilere ilkokul 4. sınıf Türkçe dersi kazanımlarını içeren tamamen küçük harflerle yazılmış, noktalama işaretleri kullanılmamış, bazı harfleri yanlış yazılmış bir metin verilmiştir. Öğrencilerin metinde hatalı yazılan kelimelerin doğrularını yazmaları, kullanılması gerektiği halde kullanılmayan noktalama işaretlerini de doğru yerlerde kullanmaları istenmiştir. Tüm yazım kuralları ve noktalama işaretleri ayrı ayrı değerlendirilmiş sonra da tüm öğrencilerin yazım ve noktalama kurallarını doğru ve yanlış uygulama sayısı belirlenmiştir. Bunların aritmetik ortalama ve standart sapmaları hesaplanmıştır. Toplam puanlar hesaplanarak verilerin değerlendirilmesi için SPSS 18.0 programı kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini 2012- 2013 Eğitim-Öğretim yılında Antalya ili Kepez ilçesinde öğrenim gören 6883 4. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Örneklemini ise Kepez ilçesinde bulunan Baraj İlkokulu, Mobil İlkokulu ve Akev Kolejinde öğrenim gören 188 öğrenci oluşturmaktadır. Bu çalışmada elde edilen verilerin çözümlenmesi sonucunda, öğrencilerin yazım ve noktalama kurallarını uygulama düzeylerinin istenenin çok altında olduğu saptanmıştır. Öğrencilerin yazım ve noktalama kurallarını uygulama düzeylerinin cinsiyete göre anlamlı bir farklılık göstermediği, anne-baba eğitim düzeylerine ve sosyoekonomik düzeylerine göre ise anlamlı bir şekilde farklılaştığı belirlenmiştir.
Ömer Seyfettin'in 'Efruz Bey' isimli eserindeki kelime gruplarının incelenmesi

Jüri : Yard. Doç. Dr. Nasrullah ÖZSOY : Yard. Doç. Dr. Mevlüt ERDEM : Yard. Doç. Dr. İbrahim KIR Bu çalışmamızda Ömer Seyfettin'in 'Efruz Bey' (Akran Yayınları, İstanbul,1988) isimli eserindeki kelime grupları yapıları bakımından incelenmiştir. Giriş bölümünde çalışma metodumuz açıklanarak kelime grubu kavramı ve her bir kelime grubu hakkında genel bilgiler verilmiş, bu konuda dilciler arasındaki görüş farklılıkları tespit edilmeye çalışılmıştır. İnceleme bölümünde kelime grupları, cümle ve kelime grubu içindeki görevlerine göre incelenmiş, aldıkları çekim eklerine göre tasnif edilmiştir. Herhangi bir kelime grubuna ya da cümleye dahil olmayan kelime grupları her bölümün altında ayrıca değerlendirilmiştir. Üzerinde çalıştığımız eserde geçen kelime grupları satır numaralan verilerek incelenmiş, örnek olan kelime grupları kullanıldığı cümle veya kelime grubunda italik yazılarak belirtilmiştir. Bu inceleme yapılırken her kelime grubundan beşer örnek verilmiş, beşten fazla örneği olan kelime grupları ise sadece sayfa ve satır numaraları verilerek gösterilmiştir. Sonuç bölümünde ise yapı olarak diğer kelime gruplarına benzemeyen, kaynaklarda genellikle benzerlerine rastlanmayan kelime gruplarından tespit etlilerimize örnekler verilmiş, yapıları açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmamızda tespit ettiğimiz kelime grupları, bünyesinde bulundukları kelime grubu içinde isim, fiil, sıfat, zarf olarak kullanılışları belirtilerek ve sayısal olarak ifade edilmiştir.