Yugoslavya'nın dağılması ve Bosna Savaşı

Bosna-Hersek Avrupa'nın Doğusunda Balkanların Batısında yer alan bir ülkedir. Ülkenin yazgısı coğrafyasından ve nüfusundan açığa çıkar. Avrupa'nın Doğusundan Adriyatik'e ve Ege'ye inen hat tarih boyunca göçlerin, istilaların, büyük devletlerin mücadelesinin, etnik ve dini renkliliğin görülebileceği yerlerdir. Ortaçağda nerdeyse günümüzü andıran sınırlarında krallığı ve bağımsız Bosna kilisesi ile oluşan Bosna Devleti uzun ömürlü olamamış ve büyük devletlere bağlı olarak 20. yüzyıla kadar gelmiştir. Bu devletler sırasıyla Macar krallığı, Osmanlı Devleti ve Avusturya Macaristandır. Ulus devletlerin çok büyük bir oranda homojenleştirilmiş olduğu Avrupa, Kuzey Afrika, Ortadoğu ve Balkanlar dörtgeninde Bosna, Katolik, Ortodoks ve Müslüman halkının kısa dönemler hariç yüzyıllardır tanınmış antiteler olarak yaşadığı bir ülkedir. Fakat son yüzyılda Bosna'yı ön plana getiren, kurucu ve yıkıcı iradelere potansiyel haline getiren etnik ve folklorik özelliklerinden ziyade çok çeşitli aktörlerin içinde yer aldığı krizlerin düğüm veya çözülüş odağı olmasıdır. Avrupa Diplomasisinde Doğu Sorunu olarak adlandırılan topraklar Bosna'dan başlıyor kabul edilir. Bosna ve Makedonya krizlerine Büyük Güçler o denli ilintili olmuşlardır ki I. Dünya Savaşı'nı patlatan bahane de Bosna'nın başkenti Saraybosna'dan çıkar. I. Dünya Savaşı sonrasının kazanan taraflarca idealize edilen devlet modeli güney Slavlarca da uygulanır ve Yugoslavlar entegre olur. II. Dünya Savaşı ile birlikte Yugoslavya ve ona bağlı Bosna-Hersek de işgalden nasibini alır. II. Dünya Savaşında işgalden partizan direnişiyle kurtulan topraklarda sosyalist bir federasyon olarak yeni Yugoslavya kurulur. Bu devlet Doğu Bloku ve Kapitalist dünyanın her ikisince de idealize edilen değil tahammül edilen bir modeldir. Bosna-Hersek sosyalist federasyonu oluşturan altı cumhuriyetten birisidir. Tito'nun ölümünden sonra federasyon zayıflar, en başta Sırplar ve Hırvatlar olmak üzere tüm Yugoslavya'da yeniden millici siyasetler yükselişe geçer. 1991 yılında o zamanki Avrupa Topluluğu'nun da engelleyemediği bir süreç hızla yaşanır, Yugoslavya parçalanmaya başlar, 1992'de parçalanmanın en sert ayağı olacak Bosna Savaşı patlak verir.1990'lardaki Yugoslavya Savaşlarında uluslararası aktörlerin etkisi geçen yüzyıla oranla azdır. Bir sorumluluk varsa bu daha çok krizi önleyememe, tesbiti doğru yapamama ve savaşı bitirecek yahut marjinalize edecek siyasetleri uygulayamama noktalarındadır. Birleşmiş Milletler 1992- 1995 Bosna Savaşı'nın gayretli fakat başarısız addedilen aktörü olur. Bunun en temel nedeni Batılı merkez devletlerin bir türlü ortak politika gerçekleştirememesi adeta birbirlerini sabote edici girişimlerde olmasıdır. Oluşan boşluğu ABD doldurur. NATO'nun hukuken olmasa da fiilen ilk alan dışı müdahalesi Bosna Savaşıyladır denebilir. Savaşın son yılında ABD diplomasi masalarında etkinlik kurarken NATO da aslında şemsiyesi altında olduğu BM müdahalesini orkestra eder. Savaşın sonunu getiren Dayton Antlaşması da A. B. D yörüngesinde hazırlanır. Bosna Hersek'de savaşı sonlandıran Dayton, dünyanın en enteresan devletlerinden birini kurmuştur. Bir federasyonla bir cumhuriyetin oluşturduğu ülke Boşnak-Hırvat Federasyonu ve Sırp Cumhuriyetinden oluşur. 1995 Dayton Antlaşması savaşı bitirmede başarılı olmuştur. Bugüne kadar da tekrardan bir çatışma patlak vermemiştir. Bu anlaşmanın başarısından olabileceği kadar, savaşan üç Bosnalı antitenin yılgınlığından da olabilir. Etnik temizliklerin, politik askeri enterne edişlerin hiçbiri geçici ve göreli üstünlüklerden fazlasını vermemiştir. Bu yüzden halen içinde çatışmayan fakat mekanizmalarında ideal bir işbirliği de yapılmayan bir Bosna-Hersek Devleti vardır. ETİKETLERBosna Hersek, Bosna, Bosna Savaşı, Yugoslavya, Doğu Sorunu, Balkanlar, Hırvatistan, Sırbistan, Soğuk Savaş, Yeni Dünya Düzeni, Savaş, Barış, Dayton