Osmanlı İmparatorluğu Döneminde İstanbul'da eğlence hayatı

Osmanlı dönemi eğlence hayatında genel merkezlere bakıldığında Bursa, Edirne, İstanbul şehirleri karşımıza çıkmaktadır. Eğlence hayatındaki tarihsel sürecin II. Mehmet'in İstanbul'u fethetmesiyle geliştiği görülmektedir. Ama 1591 yılı İstanbul eğlence hayatı için bir tarih başlangıcı gibidir. 1591 yılından sonra eğlence hayatı genişlemiş, yayılmış, türlü oyunlar yaratılmış ve şenlikler düzenlenmiştir. Kol takımları Osmanlı devri eğlence hayatının yapı taşlanndandır. Eski devirde eğlence hayatının hangi dalı olursa olsun insanlar kol denilen teşkilatlara bağlı olarak mesleklerini icra etmektedirler. Osmanlı İmparatorluğu devrinin eğlence hayatında kol takımları çok iyi örgütlenerek sarayın içinde de yer alarak etkin bir şekilde gösterilerini sürdürmüşlerdir. Osmanlı devri eğlencelerinde dramatik sanatlar önemli bir yer tutmaktadır. Bu sanatlardan biri olan kukla çok eski çağlardan beri bilinmektedir. Hatta XIV. yy.'dan beri oynatıldiğı görülmüştür. Karagöz saray tarafindan ilgi görmüş ve desteklenmiş bir dramatik sanattır. XVII. yy.'dan itibaren kesin biçimini alan Karagöz, halkın en sevdiği eğlence türlerinden biri olmuştur. Tek sanatçının yeteneğine bağlıdır. Mukaddime, muhavere, fasıl, bitiş gibi bölümleri bulunmaktadır. Çeşitli karakterleri vardır. Ortaoyunu, Karagöze karşın canlı oyuncularla icra edilen bir sanattır. Osmanlı devrinin en belli başlı geleneksel tiyatrosudur. Karagöz'ün perdeden yere inmiş bir türüdür. XV. yy.'dan itibaren gelişmeye başlamış ve dramatik karakterini XIX. yy.'da kazanmıştır. En önemli karakterleri Kavuklu ile Pişekar'dır. Tuluat tiyatrosu toplulukları da Ortaoyunlanna benzeyen temsiller vermektedirler. Meddah ve mukallitler de taklit yaparak hikaye anlatan sanatçılardır. Perdesi, dekoru, kostümü bir sanatkarda toplanmış dramatik sanattır. Dans santiarından dinsel danslar Mevleviler, Rufailer ve Kalenderi dervişleri tarafından daha ciddi olarak icra edilen danslardır. Erotik danslar arasında ise köçekler, çengiler ve tavşanlar önemlidir. Köçekler kadın kılığında dans eden erkeklerden oluşmaktadır. Çengiler de profesyonelce dans eden kadınlardır. Bu danslar Anadolu'daki geleneksel yapılarından uzaklaşarak sevinci şehvete, neşeyi tahrike dönüştüren bir tavırla oyunlarını sergilemişlerdir. Hüner gösterilen dansların içinde bulunan kasebazlar, çini tabaklarla; paçilebazlar takma bacaklarla; çeganebazlar, büyük tahta zillerle; çarparazenler de çarpare ile hüner gösteren dansçılardır. Soytarılık yapılan danslarda curcunabazlar, pusatçılar, tulumcular bulunmaktadır. Osmanlı devri eğlence hayatında dans ile güldürü birbirine sarmaş dolaş olduğu için önemlidir. Savaş gösterimleri özellikle şenliklerde icra edilmektedir. Bunlar kara ve deniz savaşları olarak karşımıza çıkarlar. Gerçek tiyatro gösterimleridir. Sirk sanatlarında canbazlar önemli bir yer tutmaktadır. Canbazlann yanı sıra zorbazlar da bedeni ile her türlü zorluğa meydan okuyan hüner gösterenlerdendir. Çemberbazlar ve şemşirbazlar da ilginç gösterilerini sergilemektedirler. Hokkabazlar, seyirlik oyunların içinde en ilginç olanlarıdır. Yanlarındaki soytarı kılıklı yamakların görevi gülünçlüklerle seyircinin ilgisini -dağıtmaktır. Tasbazlar da kıyafetlerin içinden içi yemek dolu kaplar çıkaran sirk sanatçılanndandır. Hayvanlarla yapılan sirk gösterilerinde de eğitilmiş hayvanlar kullanılmaktadır. Özellikle şenliklerde at, kedi, köpek, eşek, aslan, zürafa gibi hayvanlara yer verilmiştir. Osmanlı devri eğlence hayatında icra edilen sanatların tümü saraylarda özellikle şenliklerde, konaklarda, mesire yerlerinde, kahvehanelerde ve meyhanelerde görülmektedir. IX