II. Bayezid Dönemi sultanİ külliyelerindeki revak ölçüleri üzerine oran araştırması

Osmanlı mimarisinde tasarım ilkelerinin mevcudiyeti ile ilgili yapılan çalışmalarda ciddi bir eksiklik vardır. Dolayısıyla bu alanda yapılacak olan çalışmaların ihtiyacına binaen, tez çalışmasının konusu oran araştırması olarak belirlenmiş ve bu eksikliğe bir nebze de olsa katkıda bulunulmak istenmiştir. Çalışmamız ilk olarak Osmanlı mimarisinde oran ilkelerinin varlığını saptama gayesi taşımaktadır. Öte yandan mevcudiyeti ortaya konan oran düzeninin uygulanmasında, boyutsal özellikleri, plan tasarımı, yapı tipleri, yerel etkiler, mimarlar, incelenen mekan birimlerinin geometrik formu, kullanılan mimari elemanların birbirleri ile oran ilişkisi gibi faktörlerin etkileri de araştırılmıştır. Çalışmanın kapsamını, II. Bayezid devrine ait sultani küllliye yapılarının revak birimleri teşkil etmektedir. Bu konuya yönelik analizlerin daha sağlıklı bir temele oturması amacı ile II. Bayezid devrinin sonrası ve öncesine ait Edirne Üç Şerefeli, Şehzade Mehmed, Süleymaniye ve Selimiye Camilerinin revak birimleri de aynı yöntem ile ele alınmış ve karşılaştırılmıştır. Çalışmanın yönteminde revak birimleri, düşey yükseklikler, genişlik ve derinlik ölçüleri detaylı bir şekilde alınmıştır. Elde edilen verilerde; tek ve iki boyut üzerinde oran değerleri saptanmış, ayrıca üç boyut üzerindeki hacimsel formlar da ifade edilmiştir. Ayrıca çalışma boyunca kullanılan ölçü ve oran değerlerinin yanı sıra elde edilen bulgularda çizim ve tablolarla desteklenmiştir. Sonuç bölümünde; revak birimleri ele alınan hususlardaki oranlamasında, öncelikle yapı tipolojisine ve ardından tüm yapı tiplerinde benzerlik gösteren oran değerlerine göre gruplandırılmıştır. Revak birimlerinin mimari öğelerindeki tek boyutlu oran araştırmasında, revak zemininden alınan düşey yüksekliklerin birbirleriyle oran ilişkisinde üç farklı oran düzeninin varlığı tespit edilmiştir. Bu oran düzenleri; revaklardaki sütun, kemer ve kubbe salt yüksekliklerinin, revak yüksekliği içindeki oranlarına göre belirlenmektedir. Revak birimlerindeki mimari öğelerin hem salt yükseklikler hem de zeminden alınan yüksekliklerdeki oran ilişkisinde ortaya çıkan değerler, belli bir oran düzenini ifade etmektedirler. Öte yandan yine tek boyut üzerindeki oran araştırmasında, sütunun toplam yüksekliğinin belirlenmesinde de salt gövde boyutlarına bağlı bir oran ilkesinin uygulandığı tespit edilmiştir. İki boyut üzerindeki oran araştırmasında da yine üç farklı oran düzeninin varlığı tespit edilmiş ve bu değerler tek boyut üzerindeki oran değerlerinden farklılık göstermektedir. Dolayısıyla revak birimlerinin mimari öğeleri arasındaki boyut ilişkisinin ayrı, mimari öğelerdeki geometrik formların ayrı oran düzeni ile tasarlandığını göstermekle birlikte tek tip bir oran düzeni değil, farklı oran düzenlerinin uygulandığını da ortaya koymaktadır. Çalışmanın bir diğer hususu ise revak mekanlarının hacimleri açısından incelenmesi olup, çoğunlukla kare prizmatik bir formun uygulandığı ve bazı hususlarda küp formlarının da uygulandığı tespit edilmiştir. Ayrıca II. Bayezid devri revaklarında görülen tek ve iki boyut üzerinde ortaya çıkan oran değerlerinin, mukayese amacı ile incelenen yapıların revaklarında da görülmesi, Osmanlı mimarisinde norm halini almış oran ilkelerinin mevcudiyetini desteklemektedir. Bu çalışma sonucunda, Osmanlı mimarisinin II. Bayezid devri sultani külliyelerdeki yapıların revaklarında uygulanan oran düzeninin mevcudiyeti delilleri ile birlikte ortaya konulmuştur.