Telif haklarının kanunla korunmasının mimarlık mesleği açısından incelenmesi

İnşaat sektörü, dünya ekonomisinin lokomotif sektörlerinden biridir. Kendisi harekete geçtiğinde bağlı sektörleri de harekete geçirerek ciddi anlamda bir ekonomik gelişme ve hareketlilik yaratmaktadır. İnşaat sektörünün neredeyse bütün eylemleri bir proje ile başlar. Başarılı ve maddi yönden getirisi yüksek inşaat faaliyetlerinin temelinde, başarılı mimari projeler vardır. Bu yüzden mimari proje, çalınmak, taklid edilmek veya değiştirilmek tehlikesi ile karşı karşıyadır. Mimari projeler ve estetik değer taşıyan binaların fikri hakları, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. İlke olarak kanunun şemsiyesi, tüm yaratıcı vasfı olan eserleri korumaktadır. Bu eserlerin bir kısmı ile ilgili süreçler çok net bilinmektedir. Örneğin, kitaplar veya sinema filimleri... Bir kitaptan intihal yapılması veya bir kitabın yazarından izin alınmaksızın basılarak piyasaya sürülmesi halinde, uygulanacak kanuni yaptırımlar, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nda açık ve net olarak belirtilmiştir. Aynı şekilde sinema filmlerinin kendine has özellikleri içinde ayrı kanun maddeleri vardır. Oysa mimari projeler için böyle bir ayrıcalık gözetilmemiştir. Bu davranışın temelinde, mimari projeler ile ilgili süreçlerin kanun koyucular tarafından bilinmemesi ve kanunun bakış açısının temelde mimardan farklı olması yatmaktadır. Kısa vadede, mimari projeleri koruyan ve gözeten kanunların çıkarılması ve tatbik edilmesi mümkün değildir. Ancak tasarımcıların, kanunlar konusunda bilgi edinmeleri ve farkındalıklarının artması, mimari eserlerin korunması yönünde, mimarların lehine adımların atılmasını sağlayabilir. Ayrıca tasarımcıların konu hakkında bilgi sahibi olmaları çeşitli sosyal ve kültürel platformlarda konuyu gündeme taşımalarına ve haklarına sahip çıkmalarına yardımcı olabilir. Örneğin Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın her yıl düzenlediği 'fikri haklar ile ilgili çalışma toplantıları'na, mimarlardan veya ilgili meslek odalarından katılım olmamaktadır. Bu konuda en yoğun ve sürekli ilgiyi MESAM göstermektedir. MESAM'ın bu konuda kat ettiği yol herkesin malumudur. Bu tezin hazırlanması için girişimde bulunulmasının temelinde yatan sebeplerden bir diğeri de, tasarımcılar arasında bu konuya ilgi uyandırabilmektir. Bu araştırma kapsamında, öncelikle 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve hukuki literatürde yer alan bilgiler, mimari projeler ile ilgisi bakımından taranmaya çalışılmıştır. Lehte ve aleyhte durumlar incelenmiş ve sonrasında örnek davalar yardımı ile teori ile pratiğin bağdaştığı veya ayrıldığı noktalar açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca mimarlara hukuksal süreçler hakkında da elden geldiğince bilgi aktarılmasına çalışılmıştır. Varılan noktada, fikri hakların yeterince korunabilmesi için mimarlık mesleği açısından kat edilmesi gereken yollar olduğu görülmektedir. Hukuk'un alanı, bu konuda gereken eğitimi almadan ve mesleki pratik yapmadan, vakıf olunamayacak kadar geniş ve teferruatlıdır. Bu araştırmanın da hukuki yönden bir iddiasının olduğunu düşünmek doğru olmaz. Burada, mevcut duruma bir tasarımcının gözünden bakılmış ve tarafları davalaşmaya götüren problemin ne , dava süreci ve dava sonucu yine tasarımcılar açısından yorumlanmıştır. Dolayısı ile, bu çalışma meslekdaşlar arasında konuya ilgi uyandırabildiği ölçüde başarılı olacaktır.