turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Bergson mistisizmi ve problemleri

Biz bu araştırmamızda Bergson mistisizminin problemlerini ortaya çıkarmaya çalıştık. Bergson, çağımızın önde gelen filozoflarından birisi olarak realiteyi, yani ona göre hayatı ve saf süreyi kavrama metodu bakımından intuitionist, moral gerçekliği-ahlak ile dini-anlama çabası açısından da mistik bir filozoftur. Bergson mistisizminin anlaşılabilmesi için onun metodu ve felsefesinin bilinmesi gereğinden hareket ettik. Acaba sezgi neydi ve onunla yapılan felsefenin nitelikleri nelerdi? Mistisizmin dini ve felsefi olmak üzere iki türü bulunmaktadır. Bergson'un bu ikinci türden, yani bir felsefi doktrine, bir dünya görüşüne sahip olmak anlamında mistik olduğunu söyleyebiliriz. Çünkü onun dini bir yaşantı olarak mistisizmi bulunmamaktadır. Biz bu araştırmamızda Bergson mistisizminin daha iyi anlaşılması için yer yer onu islam mistisizmi ile de karşılaştırdık. Bergson mistisizminin önemli problemlerinden birisi mistisizm-din ilişkisidir. Acaba hangisi ötekinin kaynağı durumundadır? Bergson mistisizminin bazı problemlerini teorik ve pratik ayrımına tabi tuttuk. Epistemolojik problemler teorik nitelikte, ahlaki problemler ile dünya görüşü ise pratik nitelikte karşımıza çıkmıştır. YineIV epistemoloji ve mistik tecrübenin değeri konularında İslam mistisizmiyle karşılaştırmalar yaptık. Bütün problemlerin yeterince anlaşılabilmesi için karşılaştırmaların yanında analitik davranmaya çaba sarfettik ve olabildiği kadar net sonuçlar elde etmeye çalıştık. Sonunda bazı değerlendirmeler yaptık. Bu araştırmamızın sonuçları olarak Bergson'un geçen yüzyılın ortalarından beri gelişen positivist-intellectualist akımlara karşı felsefe yaptığını gördük. Buna rağmen zekayı ve bilimi ihmal etmeyen, gerek pozitif bilimlere gerek sosyal bilimlere son derece önem veren tutumuyla dikkatimizi çekmiş bulunmaktadır. Ahlak ile dinin kaynağı, Tanrı tasavvuru, epistemoloji, kötülük problemi ve ölümsüzlük konularında tecrübeye büyük değer verdiğini gözlemledik. Ondaki sezgi metodunun bu konularda tecrübi mistik nitelik kazandığını anladık. Bu tutumu sebebiyle ona anti-intellectualist veya anti-rationalist demekten çok, bir anlamda empirist, fakat daha iyisi supra-intellectualist denilebileceği kanısına vardık.
Harputlu İshak Hoca'nın mantık anlayışı ve Sualli İsaguci adlı eseri

Mantık Antik Yunanda Aristo tarafından sistematize edildiğinden bu yana varlığını sürdürmüştür. Mantık ilmi İslam dünyası için de önemini günümüze kadar korumuştur. İlimlere giriş olarak algılanmış ve mantık öğrenmeden ilmi faaliyetlerin sağlıklı olamayacağı kabul edilmiştir. Mantık Osmanlı medreselerinin eğitim müfredatında var olmuş ve belirli kademelerde okutulmuştur. Osmanlının son dönemi batı karşısında yeni bir tutum belirleme, mevcut konumu tartışma çabalarıyla geçmişştir. Bu tartışma süreci, eğitim, ekonomi, askeri gibi birçok alanlar tezahür etmiştir. Fikri çalkantıların son derece yoğun olduğu bu dönemde birçok alim var olana tutunma veya bir çıkış kapısı olabilecek yeni arayışı çabasında olmuştur. Bu çalışmada 19. y. y.'da Osmanlı İmparatorluğu payitahtında, İstanbul da yaşamış ve Osmanlı medreselerinde müderrislik yapmış olan Hoca İshak Harputinin mantık anlayışı ve ders kitabı mahiyeti de yazdığı
Necip Fazıl Kısakürek düşüncesinin felsefi yönü

Necip Fazıl Kısakürek, Cumhuriyet dönemi Türk Düsünce Tarihinde önemli bir yere sahiptir. O, insanlıgın yasamıs olduğu sorunlar üzerinde önemle durmus ve bir takım çözüm önerilerinde bulunmuştur. Bu noktada özellikle sorunun maddi ve maneviçöküsten kaynaklandıgını belirtmistir. Tezimizde Necip Fazıl Kısakürek'in düsüncesistemi ele alınmıs ve bir tahlili yapılmıstır. Tezimiz bir giris ve iki bölümden meydana gelmistir. Birinci bölümde Necip Fazıl Kısakürek'in düsünce sistemine genel bir bakıs yapılmıstır. kinci bölümde ise; A. Onun felsefi görüsleri içinde, siyasi görüsleri, demokrasi, Dogu, Batıkarsılastırması, slam ve peygamber görüsü, B. Psikoloji ve Ahlak görüsleri içinde, hürriyet ve insan hakları görüsleri, C. Sosyal yapı görüsleri içinde, toplumun ruhu ve ideal toplum görüsleri, D. Tasavvuf Felsefesi baslıgı altında, tasavvufla ilgili görüsleri ele alınmıstır. Tezin sonunda ise, arastırma sonucu elde edilen neticeleri içeren bir sonuç bölümüeklenmistir.
Fuzzy mantık üzerine bir araştırma

Fuzzy mantık 1960'lardan sonra ortaya çıkmış 90'lı yıllardaki teknik alandaki başarılı uygulamalarından sonra tanınmış yeni sayılabilecek bir teoridir. Bulanık mantığın kurucusu, 1921 yılında Bakü'de doğmuş olan Lütfi Ali Askerzade'dir. Bulanık mantık; ikili mantık sistemine karşı geliştirilen ve günlük hayatta kullandığımız değişkenlere üyelik dereceleri atayarak, olayların hangi oranlarda gerçekleştiğini belirleyen çoklu mantık sistemidir. Bu tez çalışmasının amacı, teknik alandaki başarılı uygulamaları ile ön plana çıkmış ancak Felsefe ve Din Bilimleri alanında pek tanınmayan bu teoriyi mantık tarihi ile birlikte ortaya koymak, böylece onun daha iyi anlaşılmasına ve tanınmasına katkıda bulunmaktır. Fuzzy mantık, belirsiz veya kesin olmayan tanımların ifadesi için kullanılan 'bulanık kümeler' üzerine inşa edilmiş bir teoridir. Bu nedenle fuzzy mantık teorisinin ortaya çıkışı ve gelişimi, mantık tarihçesinden bağımsız olarak ele alınamaz. Bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde fuzyy mantığı hazırlayan tarihsel arka plandan bahsedilmiş, insan düşüncesinin tekamülü ortaya konulmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde ise araştırma konumuz olan bulanık mantık ele alınmış ve tanıtılmaya çalışılmıştır.
Plotinus'ta bazı din felsefesi problemleri

Ağustos 2006 Danışman: Doç. Dr. Mevlüt ALBAYRAKPlotinus, Hıristiyanlığın ilk dönemlerinde yaşamış, Eski Yunan geleneğini kendinden önceki büyük Yunan düşünürlerinden miras almıştır. Çok sade ve dolu dolu geçirdiği ömrünyanı sıra arkasında bıraktığı öğrencisi Porprius'un, kaleme aldığı ders notları olan Enneadlarıile tanınmaktadır. Son dönemlere gelinceye kadar eseri Aristoteles'in sanılarak okunmuş, fikirleri Aristoteles'in fikirleri ile tercüme edilmiştir. Son dönem çalışmalarında filozofunfikirleri ortaya çıkmıştır. Bu tez çalışmasında; İslam düşünce dünyasını felsefe sistemi ile etkileyen, İslamdünyasındanda Ortaçağ hırıstiyan düşüncesine damgasını vuran Plotinus'un hayatı ve eseri hakkında genel bir bilgi sunulmuştur. Daha sonra onun Din Felsefesine dair görüşlerinden birkaçı verilmiştir. Filozofun Tanrı, varlık, Tanrı-Alem ilişkisi ve sudur teorisi gibi temel konularda da ileri sürdüğü hipotezler ve akıl yürütmeleri açıklanmıştır. Plotinus, bir filozof olarak ve düşünce sistemi olarak araştırıcılarına geniş bir alandır.
Jean Jacques Rousseau'da siyasal eşitsizlik sorunu

Eşitsizlik sorunu geçmişşten günümüze siyaset felsefesinin önemli sorunları arasında yer aldığı görülür. Fakat sorun genelde, eşitsizliğin insan doğasından ya da yaratılışından kaynaklandığı ileri sürülerek örtülmeye çalışılmıştır. Rousseau, eşitsizliğe yönelik kendisinden önceki felsefi çözümlemelerden yararlanmakla birlikte, eşitsizliğin doğallaştırılarak örtülemeyeceğini göstermeye çalışır. Bu nedenle, iki tür eşitsizlik ortaya koyar. İlki, yetenek, fiziki güç ve yaş gibi insan doğasından kaynaklanan eşitsizliktir. İkincisi ise, sınıflı toplumun ortaya çıkması ve devletin kurulmasıyla ortaya çıkan siyasal eşitsizliktir. O, siyasal eşitsizliğin tümüyle insan doğasına bağlanmayacağını göstermek için, doğal hal kavramsallaştırmasına başvurur ve doğal haldeki insanı eşit, özgür, iyi ve mutlu insan olarak konumlandırır. Böylelikle Rousseau, ilk çağ ve ortaçağda eşitsizliği insan doğası ve yaratılışına bağlayan anlayışı reddetmiş olur. Ona göre insanlar arasındaki doğuştan gelen yetenek farklılıkları, gerçek eşitsizlik değildir; asıl eşitsizlik, güçlülerin kendi çıkarları adına, güçsüzleri egemenlikleri altına aldığı hileli bir sözleşmeyle ortaya çıkan siyasal eşitsizliktir. Tabi bu siyasal eşitsizlik, bir anda ortaya çıkmamıştır; bunda insan yeteneklerindeki farklılığın zamanla derinleşmesinin güçlüler tarafından kötüye kullanılması, mülkiyetin ortaya çıkması, teknik gelişmeler vb. nin de etkisi olmuştur. İşte hileli sözleşmeyle ortaya çıkan bu siyasal eşitsizliği, ayrıntısıyla çözümleyen Rousseau, bu eşitsizliği aşmak için, insan doğasını önceleyen genel iradeye dayalı, demokratik yeni bir toplum sözleşmesi önerir.
A study of the self in Nietzsche's fatalistic universe of eternal recurrence

Bengi dönüş doktrini Nietzsche felsefesinin sadece bir parçasını teşkil etmez, aynı zamanda onun temelini de oluşturan bir nosyondur. Doktrin, birçok yorumcu tarafından çeşitli şekillerde yorumlanmıştır. Kozmolojik ve etik-varoluşsal yaklaşımlar temelinden yanlıştır. Doktrinin gücü bu yaklaşımlarla doğru anlaşılamamaktadır. Bengi dönüş doktrini, içinde birçok sorun barındırmaktadır ve bu sorunlar, doktrin doğru anlaşılır ve analiz edilirse çözülebilirler. Bu tezde, Lawrence J. Hatab ve Pierre Klossowski takip edilerek doktrinin mimetik literal biçimde okunmasının gerekliliği vurgulanmıştır. Bu şekilde okunan ve anlanan doktrin, Kendiyi bir çözünmeye maruz bırakır ki bu da doktrin içerisindeki birçok sorunu çözmektedir.
l'affectivité chez Descartes et Heidegger

Bu çalışmanın temel meselesi bütün felsefe tarihine ait bir felsefi problem olan duygulanım üzerinedir. Özelde, bu tezde Descartes ve Heidegger felsefesindeki duygulanım anlayışları incelenmeye çalışılıyor. Başka bir deyişle, bu çalışma biri fenomonolojik gelenek diğeri modern felsefi gelenek olarak adlandırılabilecek iki farklı felsefi anlayıştan hareketle duygulanım meselesinin tartışmayı amaçlıyor.
İzmirli İsmail Hakkı'nın Mi'yaru'l-Ulum isimli eserinin latinizasyonu ve mantık görüşleri

Bu çalışma, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçişte Türk düşüncesinin önemli simalarından olan İzmirli İsmail Hakkı'nın (ö. 1946) mantık görüşlerini incelemeyi hedeflemektedir. İzmirli hem geleneksel hem de modern olarak nitelendirilebilecek bir eğitim almış, dolayısıyla hem klasik İslami ilimleri hem de modern Batılı ilimleriöğrenmiştir. Bu sayede iki farklı kaynaktan birden beslenen bir düşünürün mantık alanındaki görüşleri, bir İsaguci şerhi olan ve latin harflerine aktarılan Mi yaru'l-ulumadlı eseri çerçevesinde incelenmiştir.
Moderniteden postmoderniteye uzanan bir köprü: Zygmunt Bauman

Dünya yirminci yüzyılın son çeyreğinden bu yana epeyce hızlı dönmekte ve değişmektedir. Bu çalışmanın amacı, bu süreçte ortaya çıkan modernite ile postmodernite arasında yaşanan toplumsal değişimin ve entelektüel çatışmanın izlerini Zygmunt Bauman'ın fikirleri ekseninde irdelemek, anlamak ve tartışmaktır. Çalışmanın birinci bölümünde 'inodern' kavramı ve bu kavramın uzantıları ele alınmıştır. Bu bölüm, köken olarak akla ve bilime yaslanan Aydınlanma'nın bir ürünü olan modernite projesinin bireysel ve toplumsal sonuçlarını göstermeyi hedeflemiştir. Tezin ikinci bölümü ise 'postmodern' kavramı üzerine yoğunlaşmaktadır. Postmodern düşünce, son üç yüzyıllık dönemde modernitenin ve dolayısıyla Aydınlanmanın dünyayı açıklama ve topluma biçim verme projesinin olumsuz sonuçları olduğunu iddia etmektedir. Burada postmodernliğin modern dünyaya itirazları ve onun moderniteden farkını ortaya koyan argümanları tartışılmaktadır. Üçüncü ve son bölümde modernite ve postmodernite, günümüzün dikkat çeken düşünürü/sosyologu Zygmunt Bauman'ın eserleri çerçevesinde incelenmektedir. Postmodern zamanlarda birey, toplum, insan ilişkileri ve alışkanlıkları değişmiştir. Modernitenin verdiği acılar yanında postmodernitenin kendisini arafta bırakması, günümüz sorunlarının çözümü konusunda karamsar bir duygu vermektedir. Bununla birlikte postmodern düşüncenin öne çıkardığı hoşgörü ve dayanışma arzusuna küresel -ama aynı zamanda yerel olan- dünya insanlarının ihtiyacı olduğu iddia edilebilir. Kısaca bu çalışmada elde edilen sonuç, dünyanın yeni bir anlayışa ihtiyacı olduğudur. Bu metin sosyal bilimler ve felsefe bağlamında naçizane bir eskiz çalışmasıdır.
21. yüzyılda panpsişizm: Fizikselci içkin doğa yorumu

Felsefenin batıda ilk ortaya çıktığı tarihten beri, felsefecilerin üzerinde en çok kafa yordukları konulardan biri zihin konusu olmuştur. Aradan geçen 2500 küsur yıla rağmen zihin, hala, özellikle analitik felsefenin en önemli konularından biri olmayı sürdürmektedir. Zihin dediğimiz fenomene sahip olmanın, sadece insanlar ve üst düzey hayvanlar için geçerli olmadığını düşündüğümüz anda, yavaş yavaş alternatif bir zihin meta-kuramı olan panpsişizmin alanına girmiş oluruz. Panpsişizm, en kaba şekliyle, zihin fenomeninin evrendeki en temel niteliklerden biri olduğunu ve evrenin geneline yayılmış olduğunu söyleyen görüştür. Panpsişizm, felsefenin ilk başladığı zamanlardan bugüne kadar gelmiş, günümüzdeki ana akım belirimci zihin kuramlarına alternatif bir kuramdır ve çoğu zaman düşünülenin aksine, az sayıda felsefeci tarafından savunulmuş olan bir kuram değildir. Felsefe tarihinin en ünlü felsefecileri de dahil olmak üzere, azımsanmayacak sayıda felsefeci bu görüşe sempati duymuştur. Bu çalışma, öncelikle hem panpsişist kuramın tarihsel gelişimini ve hem de onun farklı yorumlarını göstermeyi amaçlamaktadır. İkinci olarak, bu çalışmada, günümüz analitik felsefesinin önemli isimlerinden Galen Strawson'un, güncel panpsişist yorumu ile, zihinsel olmayan parçalardan, bizim bilmediğimiz bir şekilde zihin ortaya çıkabileceğini söyleyen güçlü belirimciliğe karşı oldukça ikna edici bir itiraz getirdiği gösterilmeye çalışılmaktadır. Strawson güçlü belirimciliğe karşı itirazlarının yanında, evrendeki entitelerin içkin doğasına, en azından bugünkü bilim yöntemlerimizle erişemediğimizi, dolayısıyla bu entitelerin deneyimlemediklerine, bilinçsiz olduklarına dair bir sonuca ulaşamayacağımıza dair de önemli bir sav ortaya atar. Panpsişizm, açıklamakta ya da anlamakta bu kadar zorlandığımız; bilinç, deneyim, zihin gibi fenomenlere alternatif bir şekilde bakmamızı sağlayan bir kuram olmasının yanında, bu alternatif kanattan çalışılması durumunda da heyecan verici sonuçlara ulaşmamızı sağlama potansiyeline sahip bir kuramdır. Üstelik, bu çalışmada gösterileceği gibi, birden fazla yorumu ile, kendisine yapılan itirazlara karşı sağlam duran, günümüz zihin felsefecileri arasında da gittikçe artan bir ilgiyle karşılanmakta olan bir kuramdır.
Etik bağlamda albert Camus'nün başkaldırı felsefesi

Bu tezde Albert Camus'nün başkaldırı felsefesi etik bağlamda incelenmeye çalışılmaktadır. Camus'de başkaldırının, dünyanın anlamsızlığıyla mücadele eden insan için tek ahlaki kurtuluş yolu olduğunu göstermek, tezin ana amaçlarından biridir. Tezin bir diğer amacı da Camus'nün varoluşçu gelenek içindeki özgün konumunu ortaya koymaktır. Bu amaçla, birinci bölümde, genel olarak varoluşçuluğun temel özellikleri, kökenleri, Hıristiyan ve ateist varoluşçular arasındaki farklar, ortak özellikler, bu akımın önde gelen isimlerinin etik bağlamdaki görüşleri ele alınmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde, Camus felsefesinde başkaldırının otaya çıkış nedeni olarak gösterilen uyumsuzluk pek çok boyutuyla analiz edilmiştir. Camus'nün düşüncesinde söz konusu edilen uyumsuzluğun insanla dünya arasındaki ilişkide ortaya çıktığı gösterilirken, bunun kaçınılmaz bir durum olduğu, dolayısıyla bu durumda nasıl yaşanacağının yolu gösterilmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümde, uyumsuzluğun sonuçlarından biri olan başkaldırı ele alınmış; başkaldırıyla bağdaşmayacak bir kavram olarak intihar incelenmiş; bu sürecin uğraklarından biri olan nicelik ahlakı ele alınmıştır. Nihayetinde metafizik ve tarihsel olmak üzere iki biçimde karşımıza çıkan başkaldırı kavramının etik bağlamı gösterilmeye çalışılmıştır. Dördüncü ve son bölümde ise Camus'nün başkaldırı felsefesi ile diğer varoluşçu filozofların görüşleri kimi bakımlardan -tanrı, uyumsuz, başkaldırı, vb.- karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırma bize Camus'nün varoluşçu düşüncedeki ya da varoluş felsefelerindeki yerini göstermektedir. Bu tezde Camus'nün başkaldırı felsefesinin temelinde başkalarını da hesaba katan, 'biz' diyebilen etik bir görüş olduğu; yaşamın yaşamaya değer olan bir yanı olduğu, hatta yaşamın kendisinin bir değer olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Açgözlülüğün ve bencilliğin egemen olduğu bir dünyada, bu sonuç bizlere 'bencil olmadan da yaşanabilir'in olanağını göstermektedir.
Ortaçağ siyaset felsefesinde adalet

Ortaçağ siyaset felsefesinde adalet çözümlemeleri üzerine kaleme alınmış bu tez adalet kavramını ahlaki, siyasi ve hukuki bir kavram olarak tartışan Hıristiyan ve İslam filozoflarının adalet teorilerine odaklanır. Ortaçağ felsefesinde; metafizik, ahlak ve siyaset arasında sıkı bir bağ vardır. Ortaçağ filozoflarının ahlak ve siyaset anlayışlarını metafizikten bağımsız olarak ele almak mümkün değildir. Onlara göre mutluluk, en yüksek amaçtır ve bu amaca, erdemli bir yaşam sayesinde ulaşılır. Ortaçağ filozofları dört temel erdem üzerinde dururlar: Hikmet, ölçülülük, cesaret ve adalet. Adalet en önemli erdemdir. Adaletin gerçekleşmesi diğer üç erdemin gerçekleşmesine bağlıdır. Bu yüzden adalet hem bireysel ilişkilerde hem de toplumda geçerli olan genel bir erdemdir. Adalet, herkese hak ettiğini vermede sabit ve daimi bir irade olarak tanımlanır. Ve adalet, adil olanı yapmaya gönüllü olma alışkanlığı ve eylemde ve niyette adil olmaktır. Temel ahlaki bir erdem olarak adalet filozofların ele aldığı iyiliğe ve en yüksek amaç olan mutluluğa ulaşma konusuyla yakından ilgilidir. Diğer yandan adalet araştırması hak, denge, eşitlik, kamu yararı ve mülkiyet paylaşımı ve hukukla ilgili işler gibi konularla ilişkilidir. Ortaçağ adalet teorileri, içerik ve yöntem açısından büyük ölçüde, Platoncu hiyerarşik toplum modelindeki işbölümü ve uzmanlaşma ile Aristoteles'in erdemi aşırılık ve noksanlıklardan kaçınarak uçların orta noktası olarak gören anlayışına dayanır. Kısacası, Ortaçağ adalet teorileri, Platon ve Aristoteles'in görüşleriyle Ortaçağ'ın siyasi, sosyal, dini ve hukuki özelliklerin bir sentezi olarak tezahür etmiştir. Bu nedenle, Ortaçağ felsefesini derinden etkilemiş olan bu iki filozofun adalet hakkındaki görüşleri anlaşılmadan Ortaçağ filozoflarının adalet teorilerini anlamak zordur. Bu yüzden çalışmamızın girişten sonraki ikinci bölümünde Platon ve Aristoteles'in adalet teorilerine ışık tutmaya gayret ettik. Tezin üçüncü bölümünde; Augustinus, Canterburyli Anselm, Petrus Abaelardus, Salisburyli John ve Thomas Aquinas gibi Hıristiyan teolog ve filozofların adalet teorileri tartışıldı. Onlar, temel erdemler ve adalet konusunda açık bir şekilde Grek düşüncesiyle Hıristiyan ahlakı arasında bir sentez yapmışlardır. Onlara göre adalet, devleti ayakta tutan temel erdemdir ve hükümdarın asli görevi adaleti tesis etmektir. Dördüncü bölümde Kindi, Ebu Bekir Razi, Farabi, İbn Miskeveyh, İbn Sina, İbn Rüşd, Nasiruddin Tusi, Gazali, Maverdi ve İbn Haldun gibi İslam filozoflarının adalet teorileri değerlendirildi. Onlar adaleti, diğer erdemlerin tezahürü etmesi neticesinde gerçekleşen bütünleyici bir erdem olarak tasarlamışlardır. İslam filozofları, insan için en yüce hedef olan mutluluğa adil bir devlet sayesinde ulaşılabileceği konusunda hemfikirdirler. Bu bağlamda filozoflar adaletin, toplumsal ilişkilerde, siyasal, hukuki ve ekonomik sistemde merkezi bir erdem olduğunu ileri sürmüşlerdir.
Bergson'a göre varoluşsal konumu bakımından insanın durumu

Bu çalışmada Henri Bergson'un felsefi sisteminde varlığın değerlendirilmesi açısından insanın konumu tartışılmaktadır. Bergson'un felsefe anlayışında varlığın yapısı sürekli bir oluş olarak sunulduğundan, insanın bu oluşsal konum açısından nasıl konumlandırdığı önem kazanmaktadır. Bu sürekli değişmeler alanında, insanı insan yapanın ne olduğu bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada bu sorun ayrıntılı olarak incelenmeye çalışılmıştır. Henri Bergson'un felsefesi temel olarak onun zaman anlayışına dayalıdır ki o bunu süre olarak adlandırır. Bergson süre kavramını düşüncesinin ilk dönemlerinde daha açık bir şekilde insanla ilişkili olarak ortaya koyduktan sonra, bu kavramı daha da genişleterek evrenle özdeşleştirmiştir. Daha sonraki çalışmalarında Bergson insanı bir süre varlığı olarak ortaya koymuştur. Bergson varlık düşüncesini ortaya koyarken hayat hamlesi, bellek, bilinç ve evrim kavramlarını kullanmıştır. Hayatın kendini oluşturmaya koyarken ki çabası evrim olarak belirir. Hayat maddenin kendisine karşı olan direncini aşmaya çalışır, maddeye özgürlük sokmaya çalışır. Hayat bu bağlamda çeşitli gelişim aşamalarından sonra, kendini gerçek anlamda ve özgür bir şekilde insanda ortaya koymuştur. Dolayısıyla insan hayatın kendini gerçekleştirdiği varlık olarak ortaya çıkmaktadır. Ayrıca Bergson'un hem varlık düşüncesinde hem de insan anlayışında bellek önemli bir yere sahiptir ki bu kavram da süreyle ilişkilidir.
Imre Lakatos'a göre bilimde nesnellik sorunu ve nesnellik anlayışı

17. yüzyıldan itibaren yeni bilimsel gelişmelerin ortaya çıkması, bilim felsefesi açısından bilimsel önermelerin metafizik önermelerden nasıl ayırt edileceği sorununu da beraberinde getirmiştir. Bu sorun, 20. yüzyılda bilim olan ile bilim olmayan arasındaki ayrımın nasıl yapılacağı sorunu ile yer değiştirmiştir. Bu dönemde farklı bilimsel anlayışlar ortaya çıkmaya başlamıştır. Yeni anlayışlardan ilki mantıkçı pozitivizmdir. Viyana Çevresi olarak da bilinen mantıkçı pozitivistler, her türlü metafizik önermenin anlamsız olduğunu ileri sürmektedirler. Onlara göre öncelikle yapılması gereken şey, bilim ile sahte bilimin ne olduğuna dair bir kriter getirmektir. Bu kriter, doğrulanabilirlik ilkesidir. Mantıkçı pozitivistlerin metafiziği yok saymaları, rasyonalistlerin onlara saldırmalarına aynı zamanda kendi iç çelişkileri sebebiyle onların bilim dünyasında etkilerinin azalmasına hatta çökmesine sebep olmuştur. Bir kuramın bilimsel olabilmesi için onun doğrulanabilirliğinin değil yanlışlanabilirliğinin ölçülmesinin gerekli olduğunu savunan Karl Popper'a göre ise bu kuramın bilimsel olabilmesi için onu oluşturan tutarlı önermelerin deneysel ve olgusal alanda yanlışlanabilir bir tekil durumu içermesi gerekmektedir.1960'larda bu kriterin doğrulama ve yanlışlama ilkesinin etkisinin yitirmesine sebep olan bilim felsefecisinden biri de Paul Feyerabend'dir. O, bilimde tek bir yöntemin olmadığını ve bilimsel ilerlemeyi engellemeyen tek ilkenin Ne olsa gider ilkesi olduğunu savunur. Çağdaş bilim felsefecilerinden biri olan Thomas Kuhn, modern bilim anlayışını eleştirmiş, bilimin birikerek çoğalmadığını ve düz ilerlemediğini, bilimsel devrimler sonucunda ilerlediğini savunmuştur. Kuhn, paradigma kavramını ortaya atarak yeni bilim anlayışını bilim felsefesine kazandırmıştır. Popper ve Kuhn gibi çalışmalarını bilimsel bilgi alanında sürdüren bir diğer kişi de Imre Lakatos'tur. Ona göre bilimsel bilgi için rasyonel bir kriterin olmaması, doğa bilimlerini göreceleştirmiş aynı zamanda gelişmekte olan sosyal bilimler, ahlak ve politika alanlarını da göreceleştirerek tehlikeli sonuçlara sebep olmuştur. Bundan dolayı Lakatos, bilimsel bilginin bilimsel olmayandan ayırt edilmesi için bir kriter getirmenin önemli olduğunu savunur. O, bilim felsefesi için bilim tarihini ve bilim tarihi için de bilim felsefesini iyi bilmek gerektiğini söyler. Lakatos, bilimde kesin doğrulama ve kesin yanlışlamanın olmadığını söyler; aynı zamanda bilimin yanılabileceğini de ifade eder. O, bilimde kesin ve değişmez yöntemlerin olmayacağını savunur. Bu görüşü ile Feyerabend'i etkilemiştir. Bilimin rasyonel bir şekilde ilerlediğini savunan Lakatos; Popper ve Kuhn'a karşı olmakla birlikte daha çok onlar arasında bir sentez arayışında olmuştur. Lakatos, bilimsel gelişmenin rasyonel olarak değerlendirilmesi sorununu, bilimsel kuram dizisindeki ilerletici ve yozlaştırıcı sorun değişikliğine göre ele alır. O, bilimsel ilerlemenin araştırma programlarıyla olacağını ve bir araştırma programının hem ampirik hem de teorik gelişme göstermesiyle bilimin ilerleyeceğini savunur.