Türk anlatı geleneğindeki kahraman tiplerinin 1980 sonrası Türk sinemasındaki yolculuğu

Bu çalışmada, Türk sinemasında geleneksel kahraman tiplerinin neler olduğu, kahraman ve yolculuğuyla dönüşümlerinin nasıl gerçekleştiği ve sonuçları değerlendirilmiştir. Mitten beslenen kahramanlar önce anlatı geleneğine sonra yazılı kültüre, günümüzde ise görsel ve dijital platforma taşınmıştır. Anlatılara ve kahramanlarına yüklenen anlamlar nesilden nesile aktarılmaktadır. Aynı kültür evrenine gönderme yapan bu metinler ve görseller, tarihsel süreklilik içerisinde kahraman algısındaki dönüşümleri de açığa çıkarmaktadır. Bu dönüşümlerin nasıl olduğu metinlerarasılık ve medyalararasılık yöntemleriyle çözümlenmeye çalışılmıştır. Anlatı geleneğinin edebiyat ve sinemadaki yansımaları, metinlerarasılık ve medyalararasılık yöntemleriyle bakıldığında açıkça görülmektedir. İnsanın anlam arayışını ortaya koyan kahramanın algılanması, imge ve simge açısından farklı özellikler taşımaktadır. Kahramanı imge boyutundan simge boyutuna da taşıyan sinema kendi kahraman tiplerini oluşturmaktadır. Kahraman tipleri bu çalışmada Türk sinemasında türsel olarak kendi özelliklerinden dolayı aşk kahramanları, yiğitlik kahramanları, fantastik kahramanlar - korku, bilim kurgu, doğaüstü- , dram kahramanları ve komedi kahramanları olarak sınıflandırılmıştır. Türk filmlerinde 1980 sonrası dönemin tercih edilmesinde kültürel değişimler, dünyadaki ekonomik ve teknolojik gelişmeler, Türkiye'de sinemayla ilgili devlet politikaları etkili olmuştur. Kültürün kahraman üretme ve tüketme biçimlerinin Türk sinemasındaki yansımanlarını çözümlemek için Joseph Campbell'in Kahramanın Sonsuz Yolculuğu çalışması başta olmak üzere Vogler, Indick, Miller, Voytilla gibi isimlerin eserlerinden yararlanılmıştır. 'Ayrılma-erginleme-dönüş' aşamaları doğrultusunda sinema metinlerinde kahramanın yolculuğunun sonuçları değerlendirilmiştir. Öykü yapılarında, kahraman tiplerinde ve kahraman yolculuğunda ortak özellikler görülür, ancak değişimler de yaşanmıştır. Film örneklerinden öne çıktığı kadarıyla kahraman tipolojisindeki ve yolculuğundaki değişimlerin/dönüşümlerin, kırılmaların, medyanın kendi biçiminden ve içeriğinden kaynaklandığı belirlenmiştir. Çünkü sinemanın hareket alanı görsellikle birlikte artar ve kahramanlarını değiştirir. Geleneksel kahraman, antikahraman, süper kahraman gibi kahramanlar farklı kültür ortamlarında oluşup farklı özellikler taşısa da bazen geleneksel bir öykü yapısında ortaklık taşırken bazen de kahraman tipleri birbirinden izler taşır. Kahramanın kabul görebilmesi için öncelikle insanlara farklı açılardan model olabilmesi gerekmektedir. Bu nedenle kahraman, görünüm açısından değerlendirilerek estetik, düşünsel, ideolojik, psikolojik, sosyolojik ve folklorik kahraman görünümleri çizilmeye çalışılarak kültürel dönüşümlerdeki önemi vurgulanmıştır. Bu görünümler ve dönüşümler medyada bir kahramanın fenomen olmasını/ öne çıkmasını sağlayan özelliklerdir. Kahramanın fenomen olmasını sağlayan koşullardan biri de kahramanın yolculuğudur. Popüler kültürün kahraman tiplerinin ve yolculuklarının bazı özellikleri değişse de kahramanlar kendi kültürel özelliklerini muhafaza eden tiplerdir. Bu açıdan kahramanın özelliklerinin ve yolculuğunun değişiminin gözlemlenmesi önemlidir. Kültür aktarım aracı olan sinemada oluşan değişimler/dönüşümler ve buna bağlı sonuçlar, Türk sinemasının gelişiminin hangi yöne doğru ve nasıl olduğunu göstermesi açısından önemlidir. Kahramanlar ve onların yolculukları benzerlikleri ve farklılıklarıyla sonuçta kültürel çeşitlilik ve zenginlik olarak ortaya çıkmakta ve geçmişşten geleceğe kültürel değerleri yenileyerek taşımaktadır.