Der Sinnbereich 'beleidigen' und 'verletzen' im Deutschen und Türkichen. Ein beitrag zur lexikologischen und semantischen sprachanalyse

Çalışmanın temel amacını genel anlamda sözcüklerin performans düzeyindeki anlamsal boyutunu araştırmak olarak tanımlayabiliriz. Tezimde Almancadaki 'beleidigen', 'verletzen' ile Türkçedeki 'darılmak', 'kırılmak' anlam alanları araştırılmış ve birbirleri ile karşılaştınlmıştır. Sözcükbilim, Sözlükbilgisi, Anlambilim ve özellikle anlam alanı kuramı ile ilgili görüşler çalışmamın kuramsal dayanağını oluşturmaktadır. Birinci bölümden üçüncü bölüme kadar devam eden bu kuramsal kısmı, Almancadaki 'beleidigen', 'verletzen''in Türkçedeki karşılığı olan 'darılmak', 'kırılmak' anlam alanına giren sözbirimlerin iki dilli sözlüklerde, Almanca ve Türkçe orijinal eserlerle çevirileri taranarak oluşturulan bütünce çerçevesinde anlam ilişkileri ve versiyonları düzleminde ele alınması izlemektedir. Çalışmamda ele aldığım anlam alanına ait almanca sözbirimleri DornseifFın 'Der deutsche Wortschatz nach Sachgruppen' adlı anlam ilişkisine göre düzenlenmiş yapıtından aldım. Yine aynı şekilde Türkçedeki aynı anlam alanına ait sözbirimler Recai Çin'in 'Kavramlar Dizini' adlı yapıtından çıkarılmıştır. Bu sözbirimlerin tarandığı iki dilli sözlükler ise Kari Setuenvald'ın 'Deutsch-Türkisches Worterbuch' ve Arif Cemil Denker'in 'Almanca-Türkçe Büyük Lügat' 'ı ile yine Kari Steuerwald'in 'Türkisch-Deutsches Worterbuch' ve Heuser Şevket'in 'Türkisch-Deutsches Worterbuch' yapıtlarıdır. Karşılaştırma sonucunda çıkış dildeki kavramların hedef dilde var olup olmadığı, hangi dilin ilgili söz birimleri bakımından daha zengin olduğu belirlenmeye çalışılmıştır. Sözlük bazında ilgili kavramların karşılıklarının içermiş olduğu anlam versiyonlarını incelerken, kaynak olarak kullandığım sözlükleri de ele aldığım anlam alanıyla ilgili sözbirimlerin kapsamı bakımından birbirleriyle karşılaştırma olanağı buldum. Burada anılan anlam alanıyla ilgili sözbirimlerin her iki sözlükteki kullanımları yan yana getirilerek tablo oluşturulmuş ve anlaşılması kolay bir karşılaştırma bazı elde edilmeye çalışılmıştır. Ill 6. bölümde ise ilgili kavramlar Herman Hesse'nin 'Siddartha', Thoman Mann'in 'Buddenbrocks' ve 'Der Tod in Venedig', Heinrich Böll'ün 'Und sagte kein einziges Wort', Yaşar Kemal'in 'Kuşlar da gitti', 'Ölmez Otu' ve 'ince Memed' ile Adalet Ağaoğlu'nun 'Fikrimin İnce Gülü' ve Fakirt Baykurt'un 'Yılanların Öcü' orijinal eserleri ve bunların çevirileri taranarak ilgili Anlam alanına giren sözbirimlerin hedef dile aktarımı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bunun amacı, ele aldığım iki dilli sözlüklerin içermediği anlam versiyonlarına ulaşmak; gerektiğinde sözlüklerin yeniden ele alınmaları durumunda anlam eksikliklerini giderici bir yöntem izlemektedir. Değişik çevirmenler tarafından önerilen karşılıkların iki dilli sözlüklere yansıtılması durumunda, bir sözbirimin hedef dile aktarımında ortaya çıkabilecek boşlukların giderilmesinde büyük katkı sağlanmış olacaktır. Çalışmamın son bölümünde bunların genel bir değerlendirmesi yapılmış ve sözlüklerde yer verilmeyen karşılıkların çeviri eserlerden taranan karşılıklarla tamamlandığı bir tablo düzenlenerek elde ettiğim sonuçlar somut olarak gösterilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmamda gerek uyguladığım yöntem gerekse elde ettiğim sonuçlarla bir model oluşturmaya çalıştım