Alman Birliği ve Bismarck: Bir analiz düzeyi uygulaması

Akıllı olmayanlar kendi tecrübelerinden, akıl sahibi olanlar ise başkalarının tecrübelerinden öğrenirler. Otto von BismarckAlman Birliği ve onunla birlikte anılan Otto von Bismarck hakkında çok şey yazılıp söylenmiştir. Ancak genel kapsamda 1848- 1871 arasını kapsayan bu dönem ve olaylar dizisi o kadar yoğun, karmaşık ve çapraşıktır ki ne olup bittiğini jeostratejik, rejimsel / ideolojik ve mikropolitik oluşumların içinden belli bir yapı çıkarıp almak son derece müşkül olmaktadır. Bu açıdan geçmişşi Kutsal Roma-Cermen İmparatorluğu'na kadar uzanan bir Alman Birliği fikrinin 19. yüzyıl boyunca özellikle Napolyon Savaşları'ndan beri gelen serencamı bu tarihsel yoğunluk altında tabiri caizse ezilmektedir. Buna Bismarck'ın gerçekten nevi şahsına münhasır kişiliği de eklenince olaylar zaman zaman bir mitoloji boyutu arkasında gizlenir olmuştur. İşte bu nedenledir ki ünlü siyaset kuramcısı Kenneth Waltz'ın farklı analiz düzeyleri metodolojisi devreye girebilmekte ve konulara açıklık getirmede bizlere yardımcı olmaktadır. Bu Yüksek Lisans tezi böyle bir amaca hizmet etmek gayesiyle kurgulanmıştır. Tezin başlangıcı itibariyle Kenneth Waltz'ın kim olduğu, İnsan, Devlet ve Savaş adlı eserinde ortaya konulan yaklaşımın elimizdeki konuya yani Alman Birliği ve Bismarck konularına nasıl uygulanabileceği etraflıca anlatılmıştır. Waltz'ın imge olarak belirlediği insan, devlet ve sistem düzeyleri teker teker ele alınmış ve bu düzeylerden gelen / gelebilecek etki oranı üzerinde detaylı çalışma yapılmıştır. Biz bu tezde, Waltz'ın sıralamasından biraz farklı olarak, konunun özellikleri ışığında sistem düzeyinden başlamayı tercih ettik. Yani Waltz'ın üçüncü düzeyi olan sistem bizim çalışmamızda makro düzey olarak birinci sırada ele alındı. Özellikle 1848- 1871 arası dönemin Avrupa jeostratejik haritası ve belli başlı güçlerin etkileşimli denklemleri, Bismarck'ın hangi ortamda Alman Birliği mücadelesini verdiğinin anlaşılması bakımından aydınlatıcı olmuştur. Tabii ikinci olarak Waltz gibi bizim de ikinci düzeyde ele aldığımız devlet / ideoloji ve rejim düzeyi yer almaktadır. Prusya, Berlin / Brandenburg Protestan etkisinde şekillenen bir siyasi yapıya sahipken birliğin diğer adayı Avusturya Katolik ağırlıklı bir dini ve siyasi yapıya sahiptir. Prusya'nın bu Protestan özellikleri altında gerçekleşen bir birliğin ister istemez Katolik Kilisesi'ni devlet otoritesine tabi kılmaya ve kilisenin kamusal politik etkinliğini kısıtlamaya dönük politikası olarak adlandırılan Kulturkampf benzeri bir yaklaşıma ihtiyaç duyacağı öncelerden bellidir. Dolayısıyla Bismarck'ın bu süreçte izlemiş olduğu ideolojik/rejimsel yaklaşım beklenilen parametreler içindedir. Birinci sırada ele aldığımız sistemik düzeyinin ardından devlet / rejim / ideoloji düzeyi bir şekilde belirlendikten sonra üçüncü düzeyde ele aldığımız insan faktörü analizimizin baş aktörü Bismarck'a yöneliyor olması şaşırtıcı değildir. Zira bu arada stratejist/diplomat Bismarck'ın yaptığı hamlelerin hangi ortamda yaptığının kavranması gereği vardır. Bismarck'ın her şeye rağmen bir vizyon adamı olduğu kabulünden yola çıkarak, Avrupa gibi stratejik bir mayın tarlasıyla nasıl baş edebildiğinin tarihsel anlatımı gerçekten çarpıcı bir örnek vakadır. Kanaatimiz odur ki bu üçlü-düzey yaklaşımı meseleleri karışık ortamlardan süzerek ele almakta ve Alman Birliği ve Bismarck konularını açıklığa kavuşturmaktadır. Bilebildiğimiz kadarıyla bu döneme ait oluşumların Waltz'ın Analiz Düzeyleri metodolojisi ile ele alınması ilk defa vuku bulmaktadır.