Türkiye - Irak ilişkileri: 1920 - 2010

Türkiye-Irak ilişkileri siyasi, ekonomik, tarihi ve kültürel alnadan çok, ortak sınır açısından önemlidir. İki ülke arasındaki ilişkiler kesintiye uğramadı, devamlı bir şekilde gelişti. Musul meselesi ve 1926'da yapılan anlaşma ile sınırmeselesi çözüme kavuşturuldu. Böylece ilişkiler olumlu bir şekilde devam etti. Tarafların anlaşması diplomatik ilişkilerin gelişmesinde etkili oldu. Taraflar arasında 1930'dan 1958'e kadar ticaret ve sınır güvenliği protokolleri imzalandı. Bu dönemde komünizm ve Sovyetler Birliği'nin Orta Doğu üzerindeki tehdidiarttı. Türkiye'nin stratejik konumu sebebiyle, petrol zengini Irak'ta önemi yüksek derecede hissedildi. Bu nedenle Sovyet tehdidine karşı Türkiye ile Irak arasında ortak bir cephe oluşturuldu. Uluslararası antlaşmalar imzalandı. Fakat 1958'deIrak'ta krallık rejimi yıkılınca ilişkiler kesintiye uğradı.1958- 1968 yılları arasında iç sorunlar nedeniyle Türkiye-Irak ilişkileriduraklama dönemine girdi. Baas Partisi'nin iktidara geçmesi ile birlikte ilişkilerdüzeldi. Bu dönemde iki devlet birbirlerini destekledi. Şunu belirtmek gerekir ki, bu dönem ekonomik açıdan altın çağ olarak değerlendirildi. En önemli protokol ise taraflar arasında 1973 yılında imzalanan Kerkük-Yumurtalık petrol boru hattıanlaşması oldu. Irak-İran savaşı boyunca Türkiye-Irak arasındaki ticari ilişkiler daha da gelişti. Irak, Türkiye için büyük bir pazar konumuna geldi. Sekiz yıllık savaş süresi boyunca Irak, Türkiye ile tarafsızlığını korudu. Irak'ın 2 Ağustos 1990 tarihinde Kuveyt'i işgali sonucunda Türkiye ile ilişkileri kesintiye uğradı. Körfez Savaşı sırasında Türkiye, Irak'a karşı kurulan koalisyonda yer aldı. Bu nedenle 1990 yılından sonra ilişkiler, BM Güvenlik Konseyi kararları çerçevesinde gelişti. Körfez Savaşı'ndaki gelişmeler sonucunda Türkiye için bir güvenlik sorunu ortaya çıktı. Kürtleri korumak amacıyla 36 numaralı uçuş yasağı hattı kuruldu. Bu hat ile Bağdat hükümetinin Kuzey Irak üzerindeki hakimiyeti önlendi. Böylece PKK'nın Kuzey Irak sınırındakifaaliyetleri kolaylaştırıldı. Körfez Savaşı'nın ( 1990 -1991) ardından iki ülke temsilcileri ilişkilerinnormale dönmesi için çalıştı. Ancak BM Güvenlik Konseyi'nin yaptırımlarıyüzünden ilişkiler beklenen seviyede olamadı. Amerika'nın 20 Mart 2003 tarihinde Irak'a yaptığı çıkarmada, Türkiye Irak'a karşı kurulan cephede yer almadı. Çünkü Türkiye, sorunun diplomatik yollarla çözülebileceğine inandı. Bu esnadaTürkiye, Kuzey Irak'ta bağımsız bir Kürt devletinin kurulmasından endişelendi. Bu nedenle Kürtlerin Kerkük ve Musul'u işgal etmemeleri için elinden geleniyaparak, federal bir yapılanmaya karşı çıktı. Bu kriz döneminde Türkiye, Irak'ın toprak bütünlüğünün korunması politikasını izledi. 2003 yılında Baas rejiminin yıkılması sonucunda Irak'ın yeniden inşa edilmesi için çaba harcadı. Irak'ıngüvenliğini sağlayacak bir hükümetin kurulmasını istedi. Irak'ın içinde bulunduğukarışıklık özellikle komşusu Türkiye'yi olumsuz bir şekilde etkiliyordu. Türkiye ile Irak Kürtleri arasındaki bütün anlaşmazlıklara, özellikle dePKK'nın sınır ihlallerine rağmen; her iki taraf da ekonomik ilişkiler başta olmak üzere diplomatik ilişkiler sürdürmeye devam etti. Netice itibariyle Türkiye ve Irakbirbirini tamamlayan iki ülke konumunu korudu. Her iki taraf için de iyi ilişkilerbarışın ve huzurun teminatı oldu.