Peyzaj tasarım kriterleri açısından, açık mekanlarda insan-çevre etkileşimi

İstanbul gibi metropoliten kentler için, insanların boş zamanlarını geçirebileceği ve günlük yaşamdan bir ölçüde uzaklaşıp rahatlayabileceği açık mekanların, yeşil alanların ya da parkların varlığı, sağlıklı kent yaşantılarının ve sağlıklı kentli bireylerin oluşması açısından büyük önem taşır. Parklar gibi kamusal açık mekanlar, kentsel davranış biçimlerinin belirlenmesine, kent kültürüne geçişe yardımcı olacağından, tasarımları iyi yapılmalıdır. İnsan doğadan gelen bir varlıktır ve yeşil alanlar, insanlar için vazgeçilmez birer sosyal ve psikolojik ihtiyaçtır; fakat hareketli kent yaşamı içerisinde, gittikçe doğadan uzaklaşan bireyler karşımıza çıkmaktadır. Bu noktada, yeşil alan büyüklüğünün taşıdığı önem kadar, bu parkların toplumsal ve kültürel özelliklerden, bireylerin toplumsal ihtiyaçlarından ve tercihlerinden ne kadar uzak ya da yakın olarak tasarlandığının da önemi vardır. Çünkü, oluşturulan mekanların fiziksel özellikleri, parkların kullanılma düzeylerini etkilediği kadar, kullanıcıların psikolojileri üzerinde de olumlu ya da olumsuz etkiler bırakmaktadır. Açık mekanlarda insan psikolojisinin incelendiği bu tez çalışmasında, farklı kültürel düzeylerdeki park kullanıcılarının tercihlerinin bağlı olduğu bireysel faktörler, Gülhane ve Yıldız Parkları'nda yapılan anket, gözlem ve diyaloglarla saptanmaya çalışılmıştır. Ayrıca, bu çalışma ve yurt dışında bu konularda yapılmış çalışmaların sonuçlarına bağlı olarak da, insanların temel ihtiyaçlarının karşılanmasını sağlayan ve en çok tercih edilme özelliği gösteren parkların, tasarım kriterleri ortaya konmuştur. Her ne kadar kültürler farklı olsa da, park içerisinde, güvenlik ve mekan hissi gibi temel bireysel ihtiyaçları karşılayan öğeler bulunmalıdır; fonksiyonlar farklılık gösterebilir. Birinci bölümde, konuya genel bir giriş yapılarak, tezin problem alanı tanımlanmış ve belirlenen bu problemin çözümü kapsamında, çalışmanın amacı ve hazırlanış yöntemi ortaya konulmuştur. İkinci bölümde, çevre ve mekan kavramları açıklanmış, çevre ve insan etkileşimi ile mekan kavramının gelişim süreci içerisinde mimari mekan, kentsel mekan ve tezin esas konusunu oluşturan açık mekan kavramları, sosyal ve psikolojik boyutları ile ele alınmıştır. Üçüncü bölüm, üç temel kısma ayrılabilir. Bunlardan ilkinde, bir mekanda bireyden bireye farklılık gösteren ve bir oranda bireyin mekansal davranışları ile tercihlerini belirleyecek olan, algılama ve kavrama süreçleri ele alınmıştır. İkinci kısımda, mekandaki toplumsal davranışları belirleyen, mahremiyet, kişisel alan ve egemenlik alanı gibi mekansal davranış mekanizmaları açıklanmıştır. Üçüncüsünde ise, açık mekanın insan psikolojisini etkileyen çizgi, form, tekstür, renk ve mekansal açıklık - kapalılık gibi fiziksel özelliklerine değinilmiş, tercihler konusunda daha önce yapılmış çalışmalar ile tüm bunların peyzaj tasarım kriterleri açısından değerlendirilmesi yapılmıştır. Dördüncü bölümde, inceleme alanı olarak seçilen Yıldız ve Gülhane Parkları'nda yapılan anketlerin ve diyalogların sonuçları değerlendirilmiş, kullanıcıların tercihleri ile ilişkili olan bireysel değişkenler ortaya konmuştur. Beşinci bölüm ise, tez kapsamında yapılan tüm araştırma ve analiz sonuçları ile önerilerin yer aldığı bölümdür.