İstanbul Kadırga Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi

'İstanbul Kadırga Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi' adlı tez çalışmamız konu olarak külliyenin yapılarına ait mimari ve süsleme özellikleri başta olmak üzere, ilgili tüm konuları içermektedir. Tezimizde önce Külliyeye ait yapılar olan cami, medrese, tekke ve çeşme hakkında genel bilgiler verilmiş, külliyenin inceleme tarihi, yeri ve tanımı, tarihlendirilmesi, banisi Sokullu Mehmet Paşa ve mimarı Mimar Sinan hakkında açıklamalarda bulunulmuştur. Tezimizin esas bölümü, yapıların mimari ve süsleme bakımından her yönüyle ele alındığı bölümdür. Bu yapılardan caminin içeriği daha geniştir. Kadırga Sokullu Mehmet Paşa Cami enine dikdörtgen planı altıgen sisteme oturan bir kubbe ile örtülmüş, merkezi kubbesi iki yandan ikişer yarım kubbeyle genişletilmiştir. Altıgen taşıyıcılar duvarlara çekilerek iç mekanı bölüntü unsurlarından korumuştur. Mermer mihrabı, silmelerle hareketlendirilen mukarnas kavsaralı ve üçgen alınlıklıdır. Mermer minber bölümleri silmelerle ayrılmış, ajure şebekeler bol bol kullanılmıştır. Kuzeybatı köşede bulunan müezzin mahfili sütunlar üzerinde taşınan ajure şebekeli korkuluğu olan mimari bir kuruluştur. Sütun ve kemerlerle taşınan üst mahfil harimi U şeklinde kenarlarından dolanır. Korkulukları ajure şebekelidir. Kündekari tekniğiyle yapılmış ahşap vaaz kürsüsü harimin doğusundadır. Caminin dış görünüşü plan ve kesitini yansıtmaktadır. Son cemaat yeri sütun ve kemerlerle taşınan, kubbeli ve yedi bölümlüdür. Minaresi silindirik gövdeli ve tek şerefelidir. Camide taş süsleme özellikle silme, mukarnas ve şebeke olarak görülür. Çininin mihrap duvarı, pandantif ve pencere üzerlerinde önemli 299 örnekleri bulunur. Kalem işinin de örtü sisteminde ve tavanlarda önemli uygulamaları vardır. Alçı, vitray, ahşap ve maden süsleme de kullanılmıştır. Caminin dikdörtgen planlı, revaklı ve şadın/anlı avlusu vardır. Avluya ana giriş kuzeydeki portal, yan girişler doğu ve batıdaki dış avlulardandır. Batıdaki dış avlunun karşısında abdest ve tuvalet bölümü vardır. Kayyum ve müezzin-muvakkithane odaları dış avlulardan iç avluya girişlerin üzerindedir. Kadırga Sokullu Mehmet Paşa Medresesi, cami ile ortak kullandığı iç avluyu U şeklinde saran kare planlı ve kubbeli hücrelerin ortasında kubbeli ve çıkıntılı dershaneden oluşur. Dershane ve dershane önündeki kalem işi süslemeler yapının en belirgin süsleme unsurudur. Kuzey cephesinde portalin iki yanında üçer tane dükkan bulunmaktadır. Kadırga Sokullu Mehmet Paşa Tekkesi caminin güneyindedir. Ortadaki kubbeli tevhidhane bölümü ve iki yanında U şeklinde revaklı avluları U şeklinde kenarlardan dolanan hücre dizilerinden oluşmuştur. Arazi yapısından dolayı yamuk planlı bölümleri vardır. Doğu kanadı iki katlıdır. Doğu cephesinde dört tane dükkan vardır. Cümle kapısı güney cephenin ortasındadır. Günümüze ulaşmayan kalem işi süslemeleri, tevhidhane kısmına işlenmiştir. Kadırga Sokullu Mehmet Paşa Çeşmesi medresenin kuzeybatı cephesinin köşesine bitiştirilmiş, hafif yamuk olan enine dikdörtgen planlı, çatıyla örtülü, üç cepheli bir yapıdır. Güney ve doğu cepheleri kemerli nişlerle hareketlendirilmiştir. Çeşmede sadece taş süsleme göze çarpar. Tezimizde bu yapılar ayrıntılarıyla işlendikten sonra, klasik örnekler ağırlıkta olmak üzere değişik dönemlere ait benzerleriyle karşılaştırılmış ve bu bilgiler değerlendirilmiştir. Kadırga Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi tüm mimari ve süsleme özellikleriyle klasik dönem Osmanlı yapılarının önemli eserleri arasındadır.