İstanbul Atatürk Havalimanı kapasitesi bağlamında üçüncü pistin değerlendirilmesi

Havaalanlarının projelendirilme aşamasında ve dikkate alman bir havaalanının performansının değerlendirilmesinde kullanılan kriterlerden birisi gecikme süresidir. Gecikme, sadece havaalanı tasarımından kaynaklandığı gibi, talepteki değişime, hava koşullarına ve çevre faktörlerine bağlı olarak değişim göstermektedir. Tez çalışmamda, İstanbul Atatürk Havalimanının işletmesi ve talebe yeterliliği bağlanımda pistlerin(06/ 24 ve 18 L/36R) ve özellikle halen yapılmakta olan üçüncü yeni paralel pistin(18R/36L) kapasite ve gecikme hesapları ile ve bu pistlerin hepsinin birlikte çalışması halinde kapasiteye katkısınının ne olacağı konusu üzerinde çalışılmıştır. Bu çalışma 7 bölümden oluşmakta ve bu bölümlerin içeriği kısaca şu şekildedir: Birinci bölümde, havaalanlarında kapasite kavramı hakkında bilgi verilmekte ve hava trafik sistemindeki kapasiteden bahsedilmektedir. Hava trafik sistemi, hava sahalarında ve havaalanlarındaki uçaklara kontrol hizmeti vermek amacıyla tesis edilmiş, elemanlar, hava sahası, teknik donanım, uçak ve insan gücü olan bir sistemdir. Bu bölümde bu sistemin kapasitesini kısıtlayan faktörler, ayrıca saatlik kapasiteyi etkileyen faktörler ve kapasite yönetimi anlatılmıştır. ikinci bölümde, Hava trafik tıkanıklığı, günümüz ve yakın geleceğin hava trafik yönetiminin ana problemidir. Hava trafik tıkanıklığı; uçuşların kalkışından önceki gecikmeleri, uçuştaki beklemeleri, uçuştaki emniyetsizlikleri, ekonomik olmayan uçuş seviyelerinin kullanımı, yörünge değişiklikleri, uçuş planlarının ve filo planlamasının bozulması, uçak işleticisini ekonomik ve yakıt yönünden zorlaması, hava meydanları ve terminal binalarındaki tıkanıklık ve müşteri tatminsizliği ile sonuçlandığı ve oluşan tıkanıklık probleminin bu türevlerinin çözümü için, karar destek yardımcısı olarak da kullanılabilecek, çarpışmaların önlenmesi ve ekonomik akışı amaçlayan bir model ve çözüm algoritmaları sunulmuştur. Üçüncü bölümde, İstanbul Atatürk Havalimanı hakkında genel bilgilerden ve son yıllara ait yolcu, uçak ve yük trafiklerinden bahsedilmiştir. Ayrıca mevcut duruma ilişkin istatistiksel bilgiler de bu bölümde yer almaktadır. Dördüncü bölümde, İstanbul Atatürk Havalimanı üçüncü pistinin kapasiteye katkısı çeşitli analitik yaklaşımlar yardımıyla değerlendirilmiştir. Bu yöntemler kuyruk teorisi ve analitik yaklaşımlar şeklindedir. Kuyruk teorisi ile Atatürk Havalimanında oluşan gecikmeler, analitik yaklaşımlar yardımı ile de doyma kapasitesi hesaplanmıştır. Beşinci bölümde, Atatürk Havalimanında yeni yapılan üçüncü pistin rolü hakkında bilgiler verilmiştir. Yeni yapılan paralel pistin havaalanına kapasite açısından neler katacağı, şu andaki pistlerin mevcut durumu ve çeşitli pist kullanım durumlarına göre değerlendirmelerinden bahsedilmiştir, ve üç pistin mevcut kullanımı halinde oluşan kapasite hakkında bilgiler yer almaktadır. Altıncı bölümde, Atatürk Havalimanında yeni piste ilişkin ve buna bağlı oluşan diğer gelişmeler hakkında değerlendirmeler anlatılmıştır. Yeni yapılan uluslararası terminalden sonra havaalanında ileriye dönük oluşan terminal kapasitelerinden, içtihat ile dış hatlar teımmallerinin birlikte değerlendirilmelerinden bahsedilmiştir, ve piste ilişkin ihtiyaç değerleri verilmiştir. Yedinci ve son bölümde, Atatürk Havalimanında yaşanan darboğazlar sonucunda yeni yapılan üçüncü pistin ne derece bu darboğazları azaltacağından ve yine bu yeni pist ile birlikte havalimanındaki kapasitenin artışı hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. xı