Meclis soruşturması

ve bakanların yargılamasının yolunu açan 'Meclis Soruşturması' kurumu bu eserde incelenecektir. Meclis soruşturması, Başbakan ve bakanların görevleriyle ilgili işlemiş oldukları suçların araştırılması veyargılanmak üzere Yüce Divan'a sevkini sağlayan bir meclis faaliyetidir. Meclis soruşturması kavramı ilk olarak İngiltere'de doğmuştur. Zamanla İngiltere'de bakanların sorumluluğu öyle bir hal almıştır ki bakanlar suç olarak sayılmayan olaylardan dahi 'İmpeachment' ile sorumlu olmaya başlamışlardır. Meclis soruşturması, 1876 Anayasası ile Türk Anayasa Hukukuna girmiş olup, zamanla Türk Anayasa Sisteminin vazgeçilmez bir kurumu olmuştur. Meclis soruşturması, Başbakan ve Bakanın görevlerinden doğan suçlar soruşturmasını sağlayan kendine özgü bir soruşturma sistemidir. Başbakan ve Bakan'ın görevleri dışındaki suçların soruşturması genel yargı yoluna tabidir. Meclis soruşturmasının nasıl yapılacağına ilişkin düzenleme 1982 Anayasasının 100. maddesinde yapılmıştır. Bu düzenlemeye göre Başbakan ve bakan hakkında, TBMM'nin üye tamsayısının en az onda birinin vereceği önerge ile, soruşturma açılmasını isteyebilir. Meclis, bu önergeyi bir ay içinde görüşür ve gizli oyla karara bağlar. Meclis, ilgili Başbakan ve Bakan hakkında soruşturma önergesini kabul ederse, Meclisteki siyasi partilerin güçleri oranında göstereceği adaylar arasından beş kişilik bir soruşturma komisyonu kurulur. Kurulan bu soruşturma komisyonun yetkileri, Cumhuriyet Savcısının yetkilerine benzer. Bu komisyon gerek duyarsa tanık ve bilirkişi dinler, belgelere elkoyabilir ve Meclis İçtüzüğü ile kendisine verilen 5271 sayılı CMK'da bulunan yetkilerini kullanabilir. Soruşturma komisyonu, soruşturma sonucu belirten raporu iki ay içinde Meclis Genel Kurul'una sunar. Komisyon bu süre içerisinde raporunu sunamazsa iki aylık kesin bir süre verilir. Bu süre komisyonun raporunu sunması için kesin süredir. Meclis Genel Kurulu kendisine gelen raporu on gün içinde görüşür. Görüşme sonunda yapılan oylamada üye tamsayısının salt çoğunluğu ile başbakan ve bakan Yüce Divan'a sevk edilebilir. Ancak Meclis Genel Kurulu, bu oylamada soruşturma komisyonun raporu ile bağlı değildir. Yüce Divan'a sevk edilen bakan ise bakanın bakanlığı düşer. Başbakanın Yüce Divan'a sevk halinde hükümet düşer. Meclis Genel Kurulu, bakan veya başbakanı Yüce Divan'a sevk etmese bu karar ilgililer hakkında 5271 sayılı CMK'da düzenlenen 'kovuşturmaya yer olmadığı' kararı niteliğindedir. Meclis soruşturması kurumu, Başbakan ya da bakanların cezai sorumlulukları ile ilgili olmasına ve TBMM bu kurumu kullanırken adli bir yetkiyi kullanmasına rağmen, bu kurumun siyasi mülahazalarla sık sık kötüye kullanıldığı ve amacından saptırıldığı görülmüştür. Bu nedenle, ilgili bakan veya başbakan hakkında soruşturma önergesi kabul edildikten sonra soruşturma komisyonunun ceza hukukçularından oluşan ve siyasi mülahazaların etkili olmayacağı bir heyet tarafından yapılaması meclis soruşturması kurumunun etkinliğini artıracağı muhakkaktır. Başbakan ve bakanların yargılamasının yolunu açan 'Meclis Soruşturması' kurumu bu eserde incelenecektir. Meclis soruşturması, Başbakan ve bakanların görevleriyle ilgili işlemiş oldukları suçların araştırılması veyargılanmak üzere Yüce Divan'a sevkini sağlayan bir meclis faaliyetidir. Meclis soruşturması kavramı ilk olarak İngiltere'de doğmuştur. Zamanla İngiltere'de bakanların sorumluluğu öyle bir hal almıştır ki bakanlar suç olarak sayılmayan olaylardan dahi 'İmpeachment' ile sorumlu olmaya başlamışlardır. Meclis soruşturması, 1876 Anayasası ile Türk Anayasa Hukukuna girmiş olup, zamanla Türk Anayasa Sisteminin vazgeçilmez bir kurumu olmuştur. Meclis soruşturması, Başbakan ve Bakanın görevlerinden doğan suçlar soruşturmasını sağlayan kendine özgü bir soruşturma sistemidir. Başbakan ve Bakan'ın görevleri dışındaki suçların soruşturması genel yargı yoluna tabidir. Meclis soruşturmasının nasıl yapılacağına ilişkin düzenleme 1982 Anayasasının 100. maddesinde yapılmıştır. Bu düzenlemeye göre Başbakan ve bakan hakkında, TBMM'nin üye tamsayısının en az onda birinin vereceği önerge ile, soruşturma açılmasını isteyebilir. Meclis, bu önergeyi bir ay içinde görüşür ve gizli oyla karara bağlar. Meclis, ilgili Başbakan ve Bakan hakkında soruşturma önergesini kabul ederse, Meclisteki siyasi partilerin güçleri oranında göstereceği adaylar arasından beş kişilik bir soruşturma komisyonu kurulur. Kurulan bu soruşturma komisyonun yetkileri, Cumhuriyet Savcısının yetkilerine benzer. Bu komisyon gerek duyarsa tanık ve bilirkişi dinler, belgelere elkoyabilir ve Meclis İçtüzüğü ile kendisine verilen 5271 sayılı CMK'da bulunan yetkilerini kullanabilir. Soruşturma komisyonu, soruşturma sonucu belirten raporu iki ay içinde Meclis Genel Kurul'una sunar. Komisyon bu süre içerisinde raporunu sunamazsa iki aylık kesin bir süre verilir. Bu süre komisyonun raporunu sunması için kesin süredir. Meclis Genel Kurulu kendisine gelen raporu on gün içinde görüşür. Görüşme sonunda yapılan oylamada üye tamsayısının salt çoğunluğu ile başbakan ve bakan Yüce Divan'a sevk edilebilir. Ancak Meclis Genel Kurulu, bu oylamada soruşturma komisyonun raporu ile bağlı değildir. Yüce Divan'a sevk edilen bakan ise bakanın bakanlığı düşer. Başbakanın Yüce Divan'a sevk halinde hükümet düşer. Meclis Genel Kurulu, bakan veya başbakanı Yüce Divan'a sevk etmese bu karar ilgililer hakkında 5271 sayılı CMK'da düzenlenen 'kovuşturmaya yer olmadığı' kararı niteliğindedir. Meclis soruşturması kurumu, Başbakan ya da bakanların cezai sorumlulukları ile ilgili olmasına ve TBMM bu kurumu kullanırken adli bir yetkiyi kullanmasına rağmen, bu kurumun siyasi mülahazalarla sık sık kötüye kullanıldığı ve amacından saptırıldığı görülmüştür. Bu nedenle, ilgili bakan veya başbakan hakkında soruşturma önergesi kabul edildikten sonra soruşturma komisyonunun ceza hukukçularından oluşan ve siyasi mülahazaların etkili olmayacağı bir heyet tarafından yapılaması meclis soruşturması kurumunun etkinliğini artıracağı muhakkaktır.