Örgütler için çevresel değişkenlik etki modeli oluşturulması ve değişkenliğin örgütler üzerindeki etkisinin analizi

'Bir örgütün performansı, örgütün çevresinin değişkenliğinden etkilenir' düşüncesinden yola çıkan bu tezin amacı, 'Çevresel değişkenliğin örgütler üzerindeki etkilerinin incelenmesine imkan verecek olan bir çevresel değişkenlik modelinin kurulması ve işletilmesi'dir. Çalışma, Metal Sektöründe, üretim faaliyeti gösteren, kurumsallaşmış veya kurumsallaşmaya başlayan firmaları kapsamaktadır. Bu çalışmada çevre, organizasyonun sınırları dışında kalan, organizasyonun performansı üzerinde etkisi olan, organizasyonun üzerinde kontrol gücüne sahip olmadığı dış güçler, koşullar, durumlar, olaylar ve ilişkiler olarak tanımlanmıştır. Çevre Genel Çevre ve Görev Çevresi olarak sınıflandırıldıktan sonra aşağıda verildiği şekilde alt çevrelere ayrılmıştır. a) Genel Çevre : Politik Çevre/Düzenleyici Çevre, Teknolojik Çevre, Makro Ekonomik Çevre, Sosyal/Kültürel Çevre, Endüstriyel İlişkiler Çevresi, İş Gücü Pazarı, Demografik Çevre, Ekolojik/Doğal Çevre b) Görev Çevresi: Müşteri Çevresi, Rakip Çevresi, Tedarikçi Çevresi, İkame Ürünler Çevresi, Sektör Çevresi, Algılanan Çevresel Değişkenlik, organizasyondaki karar birimlerinin, karar verme işlemi sırasında dikkate aldığı dış faktörlerdeki değişim olarak tanımlanmıştır. Bu tanıma göre oluşturulan ölçüm yönteminde yöneticilere Genel ve Görev Çevrelerinin her bir alt çevresine ait karar faktörleri sıralanmış ve daha sonra yöneticilerden her bir karar faktörü için Algılanan Değişkenlik ve Algılanan Önem olmak üzere iki soruyu cevaplaması istenmiştir ve cevaplar 51i likert tipi skalalarla alınmıştır. Algılanan Çevresel Değişkenlik değeri, Algılanan Değişkenlik ve Algılanan Önemin değerleri çarpılarak hesaplanmıştır. Algılanan Çevresel Değişkenliğin, üzerinde etkilerini inceleyeceğimiz örgüte ait özellikler 3 grupta toplanmıştır. 1. Örgüt Performansına ait kriterler: Yatırımın Geri Dönüş Oranı, Karlılık. Ekonomik Kar/Ciro, Kişi Başına Ciro, Kişi Başına Düşen Ekonomik Kar, Pazar Payı, Personel Devir Oranı, Devamsızlık 2. Örgüt Yönetsel Tasarım Parametreleri : Hiyerarşik Seviye Sayısı, Yönetsel Yoğunluk, Fonksiyonel Dağılım, Hiyerarşik Kontrol, Merkezilik 3. Firma Kurumsal Özellikleri : Büyüklük, Yaş, Sahiplik, Eğitim Endeksi Modelin sonuçlarının elde edilebilmesi için bir anket formu tasarlanmış ve üretim sektöründe faaliyet gösteren 55 firmadan veriler toplanmıştır. Verilerin sağlıklı olabilmesi için 5 farklı departmandan ikişer yönetici veya yönetici yardımcısı ile görüşülmüştür. Kurulan modelin işletilebilmesi için toplanan veriler sosyal bilimlere yönelik araştırmalarda kullanılan istatistiksel aşamalardan geçirilerek somut yorumlanabilir bilgilere dönüştürülmüştür. Veriler, tanımlayıcı istatistikleri hesaplandıktan sonra normallik testi ve güvenilirlik testlerinden geçirilmiştir. Bu aşamadan sonra ana bileşen analizi uygulanarak her bir alt çevrenin ana bileşenleri belirlenmiştir. Ana bileşen analizi sonucunda Görev çevresinde 18, Genel Çevrede 21 ana bileşen belirlenmiştir. Bu ana bileşenlerle, performans kriterleri, yönetsel tasarım parametreleri ve kurumsal özellikler arasındaki korelasyonlara ve regresyonlara bakılarak istatistiksel analiz kısmı tamamlanmıştır. Hesaplanan korelasyon katsayıları ve regresyon analizleri sonucunda yapılan tespitler 9. Bölümde detaylıca verilmiş ve üretim sektöründe faaliyet gösteren kurumsallaşmış ya da kurumsallaşma yolunda olan firmalar için öneriler oluşturulmuştur. Bu çalışmanın sonuçlarını aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz. (1) Uluslararası bilimsel araştırmaları temel alan Çevresel Değişkenlik Etki Modeli kurulmuş ve Modelin temel kavramları ve temel ilişkileri tanımlanmıştır. (2) Çevresel Değişkenliğin örgütler üzerindeki etkisinin incelenmesini yapacak biçimde güvenli veriler toplanmış model, üretilen verilerle güvenilirlik sınırları içinde işletilmiştir. (3) Modelin çalıştırılması neticesinde elde edilen sonuçlar güvenilir bilgiler halinde ve istatistiksel analizlerle düzenlenmiş, değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Bu değerlendirmeler ışığında üretim sektöründe kurumsallaşmış veya kurumsallaşma yolunda olan örgütler için öneriler oluşturulmuştur. Araştırma göstermiştir ki çevre değişkenliği performans, örgüt yönetsel tasarım parametreleri ve firma kurumsal özellikleri üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Çalışma sonucunda,. Görev ve Genel çevrelerine ait alt çevrelerin hangilerinin, hangi performans kriteri, hangi örgüt yönetsel tasarım parametresi, ve hangi firma kurumsal özelliği üzerinde etkisi olduğu ve bu etkilerin yönleri,. Örgüt yönetsel tasarım parametrelerinin ve firma kurumsal özelliklerinin performans üzerindeki etkileri ve bu etkilerin yönleri,. Örgüt yönetsel tasarım parametrelerinin ve firma kurumsal özelliklerinin birbirleri üzerindeki etkileri ve bu etkilerin yönleri, belirlenmiştir. X111