Lucretius'un tanrı ve insan anlayışı

Atomcu felsefe üzerine temellenen Epikurosçuluk Helenistik dönemin en maddeci ve en etkili felsefe okullarından biridir. Epikurosçuluk tanrıların insan işlerine veya evrenin yaratılışına hiçbir şekilde müdahale etmediklerine dair inancı nedeniyle sık sık Hıristiyanlığın hedefi haline gelmiştir. Epikurosçular tanrıların dünyalar arasındaki boşlukta yaşadıklarına, yaratılış sürecinin hiçbir kısmıyla alakaları olmadıklarına, kendi sükunet ve mutluluklarının tadını çıkardıklarına inanırlardı. Onlara göre bu veya diğer dünyalardaki yaratılış süreci atomların rastlantısal hareketlerinin sonucudur. Atomların hareketi rastlantısaldır çünkü atomlar boşluk boyunca ağırlıklarından ötürü aşağı doğru düşerlerken rotalarından çok ufak saparlar. Bu sapma Epikurosçuluğun anahtar kavramlarından biridir çünkü özgür iradeye giden yol ondan geçer. Sapma bütün atomlara içkin olduğundan insanların özgür iradeleri vardır, hareketlerinden sorumludurlar ve seçim yapabilirler. M. Ö. 1. yüzyılda yaşamış olan Romalı Epikurosçu şair Lucretius Epikurosçuluk konusundaki en temel kaynağımızdır. Kendini adamış bir Epikurosçu olan Lucretius, eseri De Rerum Natura'da bu ilkeleri açıklamaya çalışır. Lucretius için evren ve onu oluşturan bütün unsurlar atomlar ve boşluktan oluşmuştur, hem yeryüzünde hem de gökyüzünde gerçekleşen doğa olayları atomların hareketi sonucu oluşur, atomlar ve boşluk hariç, diğer her şey bir gün atomlarına ayrılmaya; yani ölüme yazgılıdır, ne insanoğlu ne onun ruhu ne de üstünde yaşadığı yeryüzü tanrısaldır veya tanrısal bir unsur içerir. Bu ilkelerle aslında Lucretius insanları en büyük iki korkusundan kurtarmayı amaçlamaktadır: tanrılar korkusu ve ölüm korkusu. İnsanların yüreklerinde çok baskın veya kimi zaman gizli de olabilen bu iki korku mükemmel bir dinginlik, yani bedensel ve ruhsal acıdan arınmışlık anlamına gelen voluptas'a erişmenin önündeki iki engeldir. Lucretius De Rerum Natura'yla ölümlü oluşumuza teselli vermeye çalışır ve bize bu iki korkuyu aşıp tanrılar gibi olmak için reçete sunar. Bu noktadan hareketle biz de tezimizde Lucretius'un tanrı ve doğa anlayışını, ardından da tanrıların hiçbir etkinlikte bulunmadığı bu dünyada insanlara atfettiği rolü ortaya koymaya çalıştık. Bu amaca uygun olarak, ilk bölümde Lucretius'un hayatına ve eseri De Rerum Natura'nın içeriğine kısaca değinilmiş; ardından Atomcu felsefenin temsilcileri Leukippos, Demokritos ve Epikuros'un temel fizik ilkeleri kısaca anlatılmıştır. İkinci bölümde Lucretius'un doğa felsefesinin ilkeleri; yani atomlar, boşluk, atomların nitelikleri, hareketleri ve bizi özgür irade kavramına götüren sapma anlayışı incelenmiştir. Üçüncü bölüm Lucretius'un ruhun yapısı ve ölümlü olduğuna dair argümanlarına ve bilgi edinmenin yegane yolu olan duyu algılarına ilişkin görüşlerine ayrılmıştır. Dördüncü bölümde Lucretius'un dünyanın oluşumu, canlıların doğumu ve uygarlığın gelişimi konularındaki ilkeleri ele alınmıştır. Beşinci bölümde ilkin hem gökyüzündeki, hem de yeryüzündeki doğa olaylarının nedenleri, ardından ikinci alt bölümde de tanrıların yapısı, varlıklarına dair kanıtlar ve tanrısal dinginlik kavramı incelenmiştir. Altıncı ve son bölümde ise Lucretius'un ahlak anlayışının temel kavramları olan haz ve acı konusu; hayattaki en yüce iyi olan hazza ulaşmanın yolları ele alınmıştır.