Bahaeddin Özkişi sözlüğü

Dil öğretiminin asıl amacı bireylerin konuşma, dinleme, okuma ve yazma ile bağlantılı olarak dildeki yetkinliği geliştirmektir. Bu amacı gerçekleştirebilmek için ders kitapları, dil bilgisi alıştırmaları, oyunlar, canlandırmalar, çeviriler, ses kayıtları, videobantları, yaratıcı yazma ve sözlükler gibi birçok araç kullanılabilir. Sözlükler bu araçlar arasında en eski ve en yaygın olanlardandır. Yakın bir geçmişşe kadar da dil eğitiminin yegane aracı olarak görülmüşlerdir. Ancak bilgi teknolojilerinin gelişmesi ve eğitim anlayışının değişmesine paralel olarak temel araç olmaktan çıkmış, eğitim-öğretim faaliyetlerinin destekleyicisi ve tamamlayıcısı olmaya başlamıştır. Halihazırdaki Türkçe Dersi Öğretim Programı başta olmak üzere sözlüklerin dil eğitiminde kullanılması gerektiğini vurgulayan pek çok durum bulunmaktadır. Hem en kadim öğrenme araçlarından biri olması hem de modern zamandaki öğretim programlarında tavsiye edilmesi sözlük kavramının gelişmesine ve çeşitlenmesine neden olmuştur. Günümüzde eğitim amacıyla kullanılmakta olan pek çok sözlük çeşidi bulunmaktadır: okul sözlükleri, resimli sözlükler, iki dilli sözlükler, atasözleri sözlükleri, deyim sözlükleri, eş anlamlılar sözlükleri, benzer yazılışlı kelimeler sözlükleri... Yazar sözlükleri de bu kapsamda değerlendirilebilecek sözlüklerdendir. Özellikle metin çözümlemelerinde ve öğrencilerin yeni kelime ve anlamları öğrenmelerinde oldukça işlevseldirler. Bu çalışmada da Türk edebiyatının önemli yazarlarından olan ve kitapları 100 temel eser kapsamında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından öğrencilere tavsiye edilen Bahaeddin Özkişi'nin sözlüğü hazırlanmıştır. Bahaeddin Özkişi, 19 Haziran 1928'de Manisa'nın Demirci ilçesinde dünyaya gelmiştir. Ömer Lütfü Efendi ve Azize Hanımın dört çocuğundan biridir. Ehli tasavvuf bir çevrenin içinde büyüyen Özkişi'nin çocukluğu İstanbul Fatih Karagümrük'te geçmişştir. Doğu ve Batı kültürüne vakıftır. 'Dünya dahi bütün maddi değerlerin üstünde tutan, titiz, coşkulu, gelenekten beslenen hassasiyetiyle; tarihe, dile, dine kısacası bütün manevi değerlere hayatı ve yaşam şekli ile sembolleştirilen sanatçı bir kişiliğe sahiptir.' (Yardım, 2004, s. 9). Bu yüzden Milli Eğitim Bakanlığının öngördüğü pek çok değere ait metinleri bulunmaktadır. Bunların başında da 100 temel eser arasında sayılan Sokakta romanı ve Göç Zamanı adıyla bir araya getirilmiş hikayeleri gelmektedir. Göç Zamanı'nında kültürel ve manevi değerler ustalıkla işlenmiştir. Zaman zaman şiirsel ifadeler, mısra güzelliğinde cümleler, kesik ve devrik cümle kullanımı eserde göze çarpan unsurlardır. Konu olarak insanın geleceği, sahip olduğu kültürel değeri koruma, milletçe değerlere sahip çıkma işlenmiştir. Bu yüzden Türkçe ders kitaplarındaki pek çok temayı destekleyecek hikayeler içermektedir. Üstelik bu hikayeler genellikle küçürek öykü türünde olduğundan okuması kolay ve kısa sürede gerçekleştirilebilir niteliktedir. Bu, söz konusu metinlerin sınıf ortamında veya dışında bir eğitim materyali olarak kullanılmasını kolaylaştıran bir durumdur. Hem içerik açısından öğrencilerin öğrenmesi gereken durumlarına, hem de dil açısından onların öğrenmesi gereken hedef söz varlığına bir bağlam oluşturması Göç Zamanı öykülerini değerli kılmaktadır. Bu yüzden Göç Zamanı öykülerinin okuma eğitiminde ve söz varlığının zenginleştirilmesinde kullanımını sağlayacak, öğrencilerin gerek okulda gerekse okul dışında kendi kendilerine öğrenmeler yapabilmelerinin önünü açacak bir araca ihtiyaç duyulmuştur. Bu ihtiyaç, hikayelerin içerdiği söz varlığını esas alan bir sözlük olarak tasarlanmıştır. Zira sözlükler piyasada var olan ve bireysel öğrenmeleri sağlayan en ucuz ve yaygın öğrenme kaynaklarıdır. Bahaeddin Özkişi Sözlüğü, yazarın hikayeleri öğrencilerin okuma edinimlerini kolaylaştıracak biçimde ve sözlük biliminin temel ilkeleri dikkate alınarak hazırlanmıştır. Bunun için Göç Zamanı adlı kitap belge tarama yoluyla ele alınmış, sözcüklerine ayrıştırılmış, sonra bu sözcüklerin kullanıldıkları anlamlar tespit edilmiş ve her bir farklı anlam ayrı bir anlam biricik olarak işaretlenmiş, kaç kez tekrar ettiği belirtilmiş, aynı anlamın bulunduğu sayfa numaraları gösterilmiş, türü belirtilmiş, kökeni yazılmış, tanımlanmış ve örneklendirilmiştir. Sonra madde başları yaygın sözlük anlayışına uygun olarak alfabetik olarak dizilmiştir. Bahaeddin Özkişi Sözlüğü, başta ortaokul olmak üzere Türkçe eğitimi alan herkesin okuyabileceği, özellikle metinleri okurken karşılaşacakları yeni anlam ve kelimelerin çözümlenmesinde yararlanabileceği bir eser olarak toplam 232'si özel olmak üzere 2564 isim, 1301 fiil, 1001 sıfat, 417 zarf, 32 bağlaç, 43 ünlem, 205 deyim, 26 atasözü içermektedir. Bu zengin söz varlığının önemli bir kısmı Türkçenin en kapsamlı sözlüğü olan Türkçe Sözlük'te bulunmamaktadır. Doğal olarak Türkçe Sözlük'ü kullanan bireyler metinlerde geçen bazı kelimeleri veya anlamları bulamazlar. Bu durum da Bahaeddin Özkişi Sözlüğü'nü değerli kılan bir başka özelliktir.