Hemodiyalize bağlı hastaların tıp sosyolojisi açısından incelenmesi

Toplumların oluşması, gelişmesi, ilerlemesi kısacası var olabilmesi sağlıklı bireylerle mümkündür. Sağlık, bireyin verimli ve üretken olmasını sağlayan koşullardan biridir. Sağlıkla birlikte yaratıcı ve çalışkan olan birey, toplumun varlığı için gereklidir. Bu nedenle sağlık, insanlıkla birlikte var olan tarihsel bir sürece sahip bir olgudur. İlkel toplumlardan günümüze kadar her gelişim basamağında toplumun ve bireyin sağlığını korumak tıbbın görevi olmuştur. Sosyal ilişkiler sistemi içinde, sosyal bir kurum olan tıp, geçmişşten günümüze kadar toplumları tehdit eden hastalıklarla uğraşmaktadır. Araştırmaları, tedavileri, buluşları ile tüm çabası toplum için gerekli olan sağlıklı bireylerin varlığını sürdürmektir. Bu nedenle tıp, toplumla iç içe bir sosyal sistem içinde varlığını sürdürür. Tıbbın çalışmalarının temelini kimya, biyoloji, fizik, matematik oluştursa da konusu insan olduğu için sosyal bilimlerle de desteklenmelidir. İnsan, fizyolojik yapısı temelinde toplumsal hayatın içinde ekonomik, sosyal, kültürel, özellikleriyle bir bütün halinde varlığını sürdürür. Hastalığa fizyolojik olarak sahip olurken onunla birlikte her aşamasını sosyal bir ilişki yumağı içinde yaşar. Bu nedenle tıp, felsefe, psikoloji, antropoloji, sosyoloji gibi sosyal bilimlerle işbirliği içinde olmalıdır. Tıbbın sosyoloji ile kaynaştığı alan oldukça geniştir. Tıbbın sosyolojik olarak incelenmesi ile tıpta sosyoloji çalışmaları yapılması, gerçekte içi içe olan bu iki alanı sistematik olarak ikiye ayırmaktadır. Tıbbın sosyolojik olarak incelenmesi ; tıbbın toplumdaki organisazyonu, fonksiyonu, diğer sosyal kurumlarla işbirliği, devletin sağlık politikaları ile tıp çalışmaları arasındaki ilişki, tıp eğitimi gibi konulan kapsamaktadır. Oldukça geniş bir perspektif içinde tıbbı ele alan bu çalışmalar bu araştırmanın konusu olmadığından incelenmemiştir. Tıpta sosyoloji ise; sağlık-hastalık olgusunun toplumsal hayatı nasıl etkilediği, sosyal gruplar üzerinde ne gibi etkiler yaptığı, sağlık-hastalık, ve hastalık öncesi rahatsızlık belirtilerinin fizyolojik yönün yanı sıra, sosyal ifadelerinin ne olduğu, hasta rolü, hasta davranışının aşamaları ve sosyal hayat içinde anlatım biçimlerinin ele alınışı, hastalıkla birlikte bireylerin toplumda sahip oldukları statü, rol ve sorumluluklarının nasıl etkilendiği, toplumsal kimliğin hastalıkla birlikte nasıl değiştiği konulan üzerinde durmaktadır. Sağlık ve hastalık konulan üzerinde çalışırken sosyal etiyolojik ve sosyal epidemiyolojik yaklaşımlar karşımıza çıkmaktadır. Bu iki yaklaşım, hasta bireyin toplumda sahip olduğu rol, statü, ve sorumluluklardan ister istemez uzaklaşmasının altında yatan nedenleri inceler. Sosyolojik olarak hasta davranışı ve rolü bireyi bir sapma durumuna doğru sürükler. Hasta birey sosyal, kültürel ve ekonomik yaşamdan uzaklaştıkça toplumsal kimliğini kaybetmeye başlar. Hastalık, sosyolojik anlamda bireyi toplum dışına iterek sosyal bir sapmaya neden olur. Kronik böbrek yetmezliği de, bireyi toplum dışına iten ve sosyal sapmaya neden olan bir hastalıktır. Bu hastalığa sahip kişiler, haftanın 2-3 günü, 3-4 saat diyaliz makinasına bağlanarak yaşamlarının devam ettirmektedir. Bu çalışmada, toplumsal hayattan diyaliz merkezine gelip gitmekle, diyalize girmekle geçen bireylerin demografik, sosyal ekonomik ve kültürel koşullan incelenmiştir. Araştırma sonuçlan, hasta bireylerin, sahip oldukları toplumsal statü, rol, görev ve sorumlulukları kaybettiklerini göstermiştir. Ancak hastalara ailelerinin ve yakın çevrelerinin, ve hastane personelinin destek oldukları bulunmuştur. Hastalığın oluşmasına neden olan koşullardan bazılarının yetersiz bilgi, kişisel ihmal, yeterli sağlık kuruluşunun olmamasından dolayı yapılan tıbbi şevklerle geciken teşhis ve tedaviler olduğu söylenebilir. Diyalize bağlı hastalar hastalandıktan sonra çalışamamaktadır. Çocuk hastalar okula gidememektedir. Tüm hastalar spor, yolculuk gibi herhangi bir sosyal faaliyete katılamamaktadır. Hastalığın fizyolojik ve psikolojik sıkıntıları bireyi toplumdan uzak tutmaktadır. Araştırma boyunca hastalar için gerekli psikolojik tedavinin varlığına rastlanamamıştır. Diyaliz ile ilgili masraflar, devletin yardım kurumları ve özel vakıflar tarafından sağlanmaktadır. Hastalar yaşamla ilgili sorumluluklarını alamadıktan için kendilerini toplumdan uzak işe yaramaz insanlar olarak görmekte ve bu durum onları üzmektedir. Sosyolojik açıdan bir sapma durumu olarak ortaya çıkan bu hastalığa sahip bireyleri topluma kazandıracak, kendilerine toplumun bir üyesi olma hissini verecek sosyal kimliğe ihtiyaçları vardır.