Siyaset felsefesi içinde Locke'un özel alan-kamusal alan ayrımının yeri

İnsan yaşamına toplumsal ve politik boyutlarıyla baktığımızda karşımıza iki temel alan çıkar: Özel alan ve kamusal alan. Bazen birbiriyle çatışan, bazen de birbiriyle örtüş en bu iki alan, insanın toplumsal ve politik yanlarını anlamak bakımından kilit noktada bulunurlar. Arendt ve Habermas, 1960'larda özel/kamusal alan ayrımı üzerinde çalışan iki düşünürdür. Arendt'e göre kamusal alan her şeyin, herkes tarafından görülüp duyulabildiği bir aleniyetin alanıdır. Herkesin eşit katılımına dayalı söylemsel kamu alanı modelini savunan Habermas XVIH. Yüzyıl Avrupasında oluşan kamusallığa ilişkin değerli analizler yapmıştır. Tarihsel bir çerçeveden bakıldığında özel alan/kamusal alan ayrımı, Antik Yunan ve Roma döneminden Ortaçağ-Hıristiyan düşüncesine, Rönesans'tan Locke' a kadar varlığını hep sürdürmüştür. Fakat bu ayrım, her çağda ve dönemde kendine has karakteristiklerle sürekli yeniden şekillenmiştir. Antik Yunan'da ev yaşamı ile şehir yaşamı arasında kurulan karşıtlık ilişkisiyle temellendirilen oikos-polis ayrımı, özel/kamusal ayrımının en keskin biçimini temsil eder. Geç dönem Romanda ise özel alan ve kamusal alan arasındaki karşıtlıktan doğan gerilim büsbütün ortadan kalkmasa bile azalmıştır ve bu ayrımı belirleyen sınırlar özel alanın daha fazla genişlemesi lehine değişmiştir. Bireyi merkeze alan, etik yanı ağır basan Epikürosçu ve Stoacı öğretiler, özgür, otonom, sakin bir hayatı özel alanda arayan, politik kamusal alandan uzaklaşmak isteyen bilge tipini öne çıkarmışlardır. Epikürosçu ve Stoacı etik kavramlar ve öğretiler, Ortaçağ-Hıristiyan etik ve politik düşüncesinde dini kavramlarla ve motiflerle yeniden yoğrularak dini anlamlarla zenginleştirilmiştir. İlk dönemde politik çekişmelerin yaşandığı kamusal alanı değil, Tanrı ile baş başa kaldıkları özel, mahrem alanı tercih eden Hıristiyanlar ve kiliseler, dini ritüelleri, seremonileri ve ayinleri yönetme iddiasıyla kamusal alanda ruhani otoritenin temsilcileri olarak varlık göstermek istemişlerdir. Feodal Ortaçağda özel/kamusal ayrımının keskinliğini yitirdiği ve kamusal alanda dini, siyasi ve iktisadi otoritelerin kendilerine aleniyet kazandırdıkları görülmektedir. Rönesans'tan itibaren modern politik düşüncede tek bir homojen, laik siyasi iktidarın egemen olduğu kamusal alan tasavvuru gittikçe ağırlık kazanmakta, buna karşılık bireye dar bir özel alan bırakılmaktadır. Bunun en uygun örneklerine Machiavelli, Bodin ve Hobbes gibi düşünürlerde rastlamaktayız. Locke'un eserlerinde bireyin haklarına önem verdiği ve özel alanı genişletmeye çalıştığı söylenebilir. Locke politik düşünce sisteminin merkezine doğa yasası kavramını yerleştirir. Temel hakların meşruiyetini doğa yasasına dayandırır. Doğal hukuk felsefesi çerçevesinde Locke, doğa durumu, savaş durumu, rıza, sözleşme, toplum, devlet kavramlarını yeniden tanımlar. Toplumun ve devletin temeline özgür bireylerin ortak rızalarını yerleştirir. Devletin güçlerini ayırır, ayrı ellere verir. Sonuçta karşımıza seküler, prosedürel ve hukuki bir çerçevede şekillenen liberal bir yönetim çıkar. Locke, 'sivil' ve 'siyasal' olmak üzere kamusal alanın iki ayrı cephesini ortaya koyar. 322