Kant'ın estetik anlayışı

Estetik yüzyıllar boyunca sorgulanan bir alandır. Estetiğin felsefeden ayrı bir bilim dalı olarak ortaya çıkışı 18. yüzyıla dayanmaktadır ve Baumgarten tarafından belirlenmeye çalışılır. Daha önceleri estetik felsefenin bir alanı olarak incelenmektedir ve bu inceleme tam olarak bir güzel araştırması değildir. Baumgarten estetiği ayrı bir bilim dalı olarak belirlemeye çalışır. Lessing ise estetiğe önemli iki kavramı, zaman ve uzam kavramlarını kazandırır. Kant, güzel ile ilgili sorgulamasını yaparken, estetiğin sınırlarını belirlemede önemli adımlar atar. Çünkü estetik öznel yapıda olduğu için kesin kural ve yöntemlere sahip değildir. Kant, bu öznel yapı içerisinde nesnelliğe ulaşmaya çabalamıştır. Birçok estetik kuram geliştirmede olduğu gibi Kant da estetik hakkındaki görüşlerini kendi bilgi kuramı doğrultusunda kurmaya çalışmaktadır. Bu nedenle de onun bilgi kuramından söz etmeden estetik ile ilgili görüşlerini açıklamak doğru olmaz. Kant'ın a priori temel üzerine kurduğu bütün felsefesi deney ile başlar. Bu deney yoluyla a priori bilgiler uyanmaya başlar. Ancak bu herhangi bir hatırlatma şeklinde değildir. Dış sezginin koşulları uzamla, iç sezgimizin koşulları zamanla mümkün olur. Her ikisi de algıda zorunludur. Anlık ise yasakoyucudur. Kant'ın kategoriler olarak adlandırdığı sınıflandırma a priori bir sınıflandırmadır. Aristoteles'in kategorilerinden yola çıkılarak kurulmuştur. Ancak Kant dört başlık altında on iki tane kategori belirler. Bir nesne algılanırken bu kategorilerden birine uygun olmalıdır. Us ise kendi başına değildir. Anlığın kavramları usta son bulur. Us anlığın kurallarını ilkeler altında birleştirir. Yargıgücü anlık ile us arasında bir köprü oluşturur. Kant yargı gücünü belirleyici ve yansıtıcı olmak üzere ikiye ayrırır. Belirleyici yargıgücünde tümel olan bilinir. Fakat yansıtıcı yargıgücünde tümel olan bilinmez. Tikellerden tümellere ulaşılır. Belirleyici yargıgücü ise bilinen tümellerin altına tikellerin yerleştirilmesidir. Kant bir de öznel hoşlanmayı gerektiren estetik yargı gücünü belirler, özneye bağlı olduğundan bu hoşlanma a priori kurallara dayanmaz. Ne zorunlu alan ne de özgürlüğün alanıdır estetik yargıgücünün alanı. Bu dengeyi sağlar. Estetik yargıgücünde tam olarak nesnel birIV hoşlanma beklenemez. Estetik yargıgücü doğayı ereklilik yasası içinde düşünür. Kant da bu erekliliği bir a priori yasa olarak gösterir. Beğeni, estetik yargının temelinde yatar. Bir nesneye karşı beğeni yargısı verilirken onun her türlü çıkar, ilgi ve yarardan ayrı olması gerekir öznenin. Beğeni yargısı özneye herhangi bir bilgi sağlamaz. Ancak nesneye karşı duyulan haz kişiden özneden özneye değişiklik gösterebilir. Bu noktada beğeninin ne olduğunu tam olarak açıklamak gerekir. Kant'a göre nesneyi güzel olarak adlandırmakla nesneyi hoş bulmak birbirinden farklıdır. Bir nesneyi güzel bulan bir özne bunu diğer öznelerden de beklerken, bir nesneyi hoş bulan kişi bunu diğer öznelerden beklememelidir. Güzel belli bir kavrama dayanmaz ancak Kant sunduğu tez ve antitezle güzelin ancak belirlenebilir bir kavrama dayanmadığı sonucuna varır. O halde güzel belirlenemez bir kavrama dayanır. Kant beğeni yargısının genel geçer olmasını yargının mantıksal işlevleri ile belirlemeye çalışır. Bunlar beğeni yargısının estetik olması ile ilgili olan nitelik, genel olması ile ilgili olan nicelik, ilişki yönüyle incelerken ereklilik, kiplik bakımından ise zorunlu bir yargı olmasıdır. Ortak duyu sayesinde nesneyi güzel olarak adlandıran özne bunu diğer öznelerden de bekler Kant'a göre. Kant, yüceyi güzelle karşılaştırır ve yüceyi öznenin imgelemini aşan bir kavram olarak tanımlar, ikiye aynrır yüceyi matematisel ve dinamik. Deha ise bütün yaratma gücünü doğadan alır. Sadece doğadan almış olduğu yaratma gücü, dehanın biricik eserini ortaya çıkarmasını sağlar. Dehanın yaratımı tek seferdir. Bu nedenle de yaratma tekrarlanamaz. Deha eserini yaratırken taklit etmez. Ancak esinlenebilir. Dehanın yaratımı tıpkı doğa gibi erekliliğini kendi içinde taşır. Bir ereğe hizmet etmez. Sanatların ayrımını anlamın nasıl ifade edildiği doğrultusunda yapar. Sanatları söz sanatı, biçimverici sanatlar ve duyu oyunları sanatı olarak ayırır. En üst sıraya şiir sanatını koyar. Resim sanatı diğer biçimverici sanatların temelini oluşturur. Ancak geriye kalan sanatlarla ilgili eleştirileri vardır. Kant için şiir sanatı öoagniidir.