Mesleki eğitim merkezinde kalfalık ustalık eğitimine devam eden işçilerin beslenme durumları ve çalışma koşullarının performanslarına ilişkin görüşleri

Bu araştırma; işçilerin beslenme durumlarının ve çalıştıkları işyeri çalışma koşullarının incelenerek, bu etmenlerin işçilerin performanslarını etkileme durumuna ilişkin görüşlerini saptamak amacı ile planlanmış ve yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini, Çankırı ilinde Gürhan Titrek Mesleki Eğitim Merkezi'ne ustalık ve kalfalık eğitimine devam eden 167 işçi oluşturmaktadır. Araştırma verileri araştırmacı tarafından geliştirilen soru formu, fiziksel aktivite kayıt formu ve besin tüketimi kayıt formu ile elde edilmiştir. Verilerin analizinde; Chi-Square testi, Student's t testi, varyans analizi, bazı değişkeler için risk faktörlerinin belirlenmesi amacıyla lojistik regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırma kapsamına alınan işçilerin % 89 .8'i erkek, % 10 .2'si kadın; yaş ortalaması ise 21 .51 8.25'dir. İşçilerin % 79 .6'sının günde 8 saatten fazla çalıştığı; % 58 .7'sinde yaptıkları işten kaynaklanan algılanan sağlık sorunu olduğu; günlük çalışma süresinin artmasıyla algılanan sağlık sorunlarının da arttığı tespit edilmiştir. İşçilerin % 58 .1'inin son bir yılda çeşitli iş kazalarına maruz kaldığı saptanmıştır. İş yerlerindeki çalışma koşulları incelendiğinde; % 46 .7'sinde lokal aydınlatma olmadığı, % 85 .0'inde yapılan aydınlatmanın göz kamaşmasına neden olduğu, % 27 .5'inde gün ışığından faydalanabilecekleri yeterli pencere bulunmadığı, % 58 .1'inde çalışma alanında ısıtma/soğutma sistemi olmadığı, % 37 .1'inde havalandırma için yeterli pencere olmadığı, % 37 .1'inde çalışma alanında zehirli buhar, patlayıcı gaz vb. bulunduğu, % 44 .3'ünde iletişimi engelleyecek düzeyde gürültü olduğu, % 35 .3'ünde gürültünün sürekli aynı düzeyde olduğu belirlenmiştir. İşçilerin % 33 .5'i yorucu işlerden sonra veya belirli saatlerde mola verilmediğini, % 44 .9'u molalarda dinlenmek için uygun dinlenme yerinin olmadığını, % 58 .1'i ortamdaki zararlı madde/gaz, toz, duman vb. durumlara karşı koruyucu önlemlerin alınmadığını, % 64 .7'si düzenli olarak sağlık kontrollerinin yapılmadığını belirtmiştir. Fiziksel aktivite düzeyine göre hafif, orta ve ağır aktiviteli olan işçilerin günlük ortalama enerji alımları sırasıyla 2481.07 418. 24 kkal, 2557.89 404. 59 kkal, 2686.46 410. 90 kkal iken; harcadıkları enerji sırasıyla 2594.14 389. 55 kkal, 3135.75 300. 66 kkal, 3851.74 411. 22 kkal'dir. İşçilerin fiziksel aktivite düzeyine göre enerji alımları ile harcamaları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır. Orta aktiviteli olanların % 9 .1'inin, ağır aktiviteli olanların % 34 .1'inin enerji alımları yetersizdir. Tüm işçilerin % 74 .9'unun protein; % 100'ünün karbonhidrat tüketiminin fazla olduğu saptanmıştır. İşçilerin öğün atlama durumu ile algılanan sağlık sorunu olması durumu ve iş kazasına maruz kalma durumu arasındaki ilişkinin anlamlı olduğu saptanmıştır. İşçiler beslenme durumları ile ilgili; işyerindeki yemeklerin kalitesiz ve dengesiz olmasının, sık öğün atlamanın, doyurucu yemekler yememenin, işyerindeki yemek yeme alanının kötü olmasının, çalışma saatlerinde çay vb. içememenin, evde yenilen yemeklerin kalitesiz ve dengesiz olmasının performanslarını düşürdüğünü belirtmişlerdir. İşçilerin işyeri çalışma koşullarından performanslarını etkilediğini düşündükleri önemli faktörlerin sırasıyla; ortamın sıcak veya soğuk olması, molaların yetersiz olmasından dolayı yeterince dinlenememe, çalışma ortamında toz, duman, kimyasal madde vb. olması, ortamın gürültülü olması, duvarların ve makinelerin yerleştirilmesinde renk uyumunun olmaması, işyerinin havasız olması, yetersiz aydınlatma, çalışma ortamının düzensiz ve karmaşık olması, zeminin düz olmaması, kaygan veya yumuşak olması, makinelerin iş akışına uygun yerleştirilmemesi, kullanılan alet ve makinelerin uygun büyüklük ve ağırlıkta olmaması, çalışma ortamında sigara içilmesi, kullanılan makinelerden kaynaklanan titreşim, çalışma yerinin genişlik ve yüksekliğinin uygun olmaması olduğunu belirtmişlerdir. İşçilerin çalıştıkları işyeri çalışma koşullarının özellikleri ile iş kazasına maruz kalma durumu arasındaki ilişki incelendiğinde; lokal aydınlatma yapılmaması, doğal aydınlatmayı ve havalandırmayı sağlayan pencerelerin olmaması, alet, makine vb. bakımının rutin olarak yapılmamasının iş kazasına maruz kalma riskini farklı düzeylerde arttırdığı tespit edilmiştir. İşyeri çalışma koşullarının özellikleri ile işçilerin algılanan sağlık sorunu olması durumu arasındaki ilişki incelendiğinde ise; lokal aydınlatma yapılmaması, çalışma ortamının iletişimi engelleyecek düzeyde gürültülü olması, yorucu işlerden sonra veya belirli saatlerde mola verilmemesi, molalarda dinlenmek için uygun dinlenme yeri olmaması, uygun olmayan masa, sandalye ve ekipmanlarla çalışılması ve alet, makine vb. bakımının rutin olarak yapılmaması ile işçilerin algılanan sağlık sorunu olması durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu ; bu olumsuz koşulların algılanan sağlık sorunu görülme riskini farklı düzeylerde arttırdığı tespit edilmiştir. Aynı işyerinde çalışma süresi ve toplam iş deneyimlerinin artmasıyla aynı işyerinde çalışmayı isteyenlerin ortalamasının azaldığı ; ayrıca çalışma koşullarının uygun olmamasının aynı işyerinde çalışmayı istememeleri üzerinde önemli bir etken olduğu tespit edilmiştir. İşçilerin beslenme durumlarının ve çalışma ortamının ergonomik açıdan uyumluluğunun biyolojik ve psikolojik sağlıklarına, dolayısıyla çalışma performansına olan etkisi düşünüldüğünde, işçilerin beslenme durumlarının düzenlenmesi, iş yerlerindeki mevcut çalışma koşullarının iyileştirilmesi, işçi ve işverenlerin bu konuda aydınlatılması önem kazanmaktadır. Ancak bu gereksinimler karşılandığı sürece işçi sağlığını ve iş güvenliğini sağlamak, en yüksek performansı ve verimi elde etmek mümkün olacaktır.