Arzu ile Kanber Hikayesi (Milli Kütüphane Nüshası 06 Mil Yz A 8618 ve Konya Nüshası 42 Kon 1882/2)

Arzu ile Kanber Hikayesi (Milli Kütüphane Nüshası 06 Mil Yz A 8618 ve Konya Nüshası 42 Kon 1882/2) adını verdiğimiz bu çalışma İslami döneme ait klasik dönem Osmanlı Türkçesi dil özellikleri taşıyan mensur-manzum karışık olarak yazılmış anonim bir halk hikayesidir. Hikaye bir halk hikayesi olduğu için dili oldukça sade ve akıcıdır. Hikayenin tam olarak ne zaman ve nerede çıktığı bilinmemekle birlikte 16. yüzyıldan sonra Türkmenler arasında ortaya çıktığı düşünülmektedir. Hikayenin yayılma coğrafyası daha çok Doğu Anadolu, Azerbaycan ve Irak arasındadır. Hikaye diğer Türk toplulukları arasında çok bilinmemektedir. Hikayenin Türkmenler dışında iki adet Kırım varyantı, bir adet de Pamir Kırgızları varyantı vardır. Fakat bunlar da küçük varyantlardır ve komşuluk ilişkisi ile geçmişş olmalıdır. Arzu ile Kanber hikayesi aşk konulu bir hikayedir. Eserde Arzu ile Kanber arasında geçen duygusal maceralar anlatılmaktadır. Hikayede olaylar Kanber'in babasının bezirgan ile birlikte Hara'ya doğru gittiklerinde bir gece baskını sonucu öldürülmeleri ve Arzu'nun babasının Kanber'i üvey evlat olarak yanına almasıyla başlar. Bundan sonra gelişen olaylar aşk ve bu aşka yardımcı olan maceralardan oluşur. Hikayenin merkezinde olan konu ve duygu 'aşk'tır. Eserde Arzu ile Kanber'in az çok kendilerini bildikleri dönem olan okula gitme çağlarından hikayenin sonunda ölmelerine kadar geçen dönemde aşk unsuru hikayenin ana yapısına hakimdir. Diğer konular hikayenin ana akışına yardımcı, tali konulardır. Arzu ile Kanber hikayesi halk hikayeleri içerisinde en çok bilinen ve sevilen hikayelerden birisidir. Eser uzun zaman halk meclislerinde okunmuş; aşıklar, kıssahanlar, meddahlar ve kadın anlatıcılar tarafından icra edilmiştir. Arzu ile Kanber hikayesi diğer pek çok halk hikayesinde olduğu gibi türkülü bir aşk hikayesidir. Fakat, bu hikayeyi diğerlerinden ayıran en önemli özelliklerden biri; hikayenin şiir kısımları manilerden oluşmaktadır. Bu durum çok az halk hikayesinde böyledir. Tahir ile Zühre, Ferhad ile Şirin, Gül ile Sitemkar, Leyla ile Mecnun'un türküleri de halk hikaye kitaplarında hep mani şeklindedir. Mani şekli, özellikle kadın meclislerinde anlatmaya daha uygun bir şekildir. Hikayede mani dışında birkaç tane de divan edebiyatı tarzında gazel, şarkı, beyit gibi şiirler bulunmaktadır. Arzu ile Kanber hikayesinde 149 mani, 8 adet divan edebiyatı tarzında olmak üzere toplam 157 şiir vardır. Arzu ile Kanber hikayesinin üzerinde çalıştığımız varyantı yazma halindedir. Çalışmanın ana ve tam olan tek nüshası Ankara Milli Kütüphane 06 Mil Yz A 8618 numarada kayıtlıdır. Eserin ikinci ve eksik olan yardımcı nüshası ise Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi 42 Kon 1882/ 2 numarada kayıtlıdır. Konya nüshası çok daha güzel, harekeli, nesih bir yazıyla yazılmışsa da %50'si kaybolmuştur. Konya nüshasının varak numaralarına göre eser 100 varaktan fazla olan bir anlatmadır. Üzerinde çalıştığımız bu yazma varyant, bu yönüyle hikayenin Türk ve dünya kütüphanelerinde bulunan en kapsamlı anlatmasıdır. Arzu ile Kanber hikayesinin Türk dili ve edebiyatı için en büyük önemi, hikayede canlı, sade ve akıcı bir halk dilinin kullanılmasıdır. Eserin dilinde halkın konuşma dilini yansıtan çok sayıda arkaik ve ağız özelliği taşıyan kelimeler, deyimler, atasözleri ve devrik cümleler bulunmaktadır. Bu tür eserler üzerine yapılacak çalışmalar; hem Türk kültürünün derinliğini, hem de Türk dilinin zenginliğini ortaya koymak açısından büyük önem taşımaktadır. Halk hikayeleri üzerine ülkemizde ve dünyada yapılan çalışmalar daha çok onların folklor yönü üzerinde durmaktadır. Bu çalışmada ise hikayenin hem folklorik özelikleri, hem de dil özellikleri oldukça ayrıntılı şekilde işlenmeye çalışılmıştır. Arzu ile Kanber Hikayesi (Milli Kütüphane Nüshası 06 Mil Yz A 8618 ve Konya Nüshası 42 Kon 1882/2) üzerine yaptığımız çalışma altı ana bölümden oluşmaktadır: İnceleme, Gramer İncelemesi, Metin, Çeviri, Dizin ve Tıpkıbasım. Çalışmanın birinci bölümü olan İnceleme bölümünde Arzu ile Kanber hikayesi çeşitli açılardan edebi yönden incelemeye alınmıştır. Çalışmanın hazırlanmasında kullanılan diğer bilgiler de bu bölümde verilmiştir. Bu bölümde ele alınan başlıca konular şu şekildedir: Eser, eserin adı, konu ve içerik, hikayenin kaynağı, hikayenin özeti, kişiler, eserin nüshaları, yazar-müstensih-mütercim, eser üzerinde yapılan çalışmalar, hikayenin epizotları, hikayenin motifleri, eserin tür ve şekil bilgisi, hikayedeki şiirlerin incelenmesi, hikayelerin tasnifi ve Arzu ile Kanber hikayesinin tasnifteki yeri, sorunlar, metot, eserin söz varlığının incelenmesi, traskripsiyon işaretleri, kısaltma ve işaretler, bibliyografya. Çalışmanın ikinci bölümü olan Gramer İncelemesi kısmında eser gramer yönünden incelemeye tabi tutuldu. Eserin yazım özelliklerinden cümle çeşitlerine kadar gramer konuları örnekli olarak ortaya konuldu. Çalışmanın üçüncü bölümü olan Metin kısmında eserin transkripsiyonlu metni verilmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümü olan Çeviri kısmında eserin günümüz Türkçesine çevirisi verildi. Çalışmanın beşinci ana bölümünü Dizin kısmı oluşturmaktadır. Dizin bölümünde eserin gramatikal dizini, kişi ve yer adları dizini, ekler dizini, sıklık dizini, Arapça ibareler dizini ve atasözleri dizini verilmiştir. Çalışmanın altıncı ve son bölümü Tıpkıbasım kısmıdır. Bu bölümde eserin esas nüshası olan Ankara Milli Kütüphane 06 Mil Yz A 8618 numaralı yazma ile yardımcı nüsha olan Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi 42 Kon 1882/ 2 numaralı yazmanın görselleri yer almaktadır.