Ortaokul 6, 7, 8. sınıflarda Türkçe dil bilgisi öğretiminde sözcükte yapı konusunun öğretimi üzerine bir araştırma

Bu çalışma, ortaokul 6, 7, 8. sınıf Türkçe ders kitaplarının dil bilgisi bölümünde sözcükte yapı konusunun nasıl öğretildiğini ve bu konuda ne tür uygulamalara yer verildiğini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Ders kitaplarında yer alan dil bilgisi bölümü, İlköğretim 2005 Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda sözcükte yapı konusunun dil bilgisi kazanımlarına bağlı olarak incelenmiştir. Çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, araştırmanın gerekçelerini ortaya koyan 'Problem Durumu', 'Problem Cümlesi', 'Araştırmanın Amacı', 'Araştırmanın Önemi', 'Sınırlılıklar' ve 'İlgili Araştırmalar' anlatılmıştır. İkinci bölümde, Türkçenin dil sınıflamalarındaki yeri ve yapısall özellikleri, eklemeli dil yapısı, Türkçede yeni kavramları karşılama yolları, Türkçede eklerin işlevi ve sözcüğe kazandırdığı anlamlar, eklemeli dil yapısının ana dili öğretimindeki önemi ve ek öğretimi üzerinde durulmuştur. Çalışmanın kavramsal çerçevesi, bu bölümde yapılandırılmıştır. Üçüncü bölümde, yöntemi içeren 'Araştırmanın Modeli', 'Evren ve Örneklem', 'Veri Toplama Araçları' ve 'Veri Çözümleme Teknikleri' üzerinde durulmuştur. Araştırmanın modeli, nitel değerlendirme tekniklerinin kullanıldığı tarama modelidir. Araştırmanın evrenini ortaokul 6, 7, 8. sınıf Türkçe ders kitapları oluşturmaktadır. Örneklem olarak 2015- 2016 eğitim-öğretim yılında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından onayı bulunan ortaokul 6, 7, 8. sınıf Türkçe ders kitapları arasından ölçüt örnekleme yoluyla seçilen her sınıf düzeyine ait farklı yayınevlerinden olmak üzere en az üçer kitap alınmış ve alınan bu kitaplarda sözcükte yapı konusunu işleyen dil bilgisi etkinlikleri incelenmiştir. Veri toplama aracı olarak 'Etkinlik Dağılım Tabloları' oluşturulmuştur. Verilerin çözümlenmesinde betimsel istatistik tekniklerinden frekans ve yüzde hesaplamaları kullanılmıştır. Dördüncü bölümde, İlköğretim 2005 Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda sözcükte yapı konusu ve akademik düzeydeki dil bilgisi kitaplarında eklerin işleklik derecesi ile anlamsal işlevi hakkında bilgiler ayrıntılı olarak çözümlenmiştir. Beşinci bölümde, araştırmanın bulgularına yer verilmiştir. Sözcükte yapı konusuna ait dil bilgisi etkinlikleri; sözcükte yapı konusunun alt konu başlıkları, metinle yürütülme durumu, yapım-çekim eklerinin anlamsal işlevi, yapım eklerinin kullanım sıklıkları ve oranları, ders kitaplarında öğretimine yer verilmeyen yapım eklerine göre başlıklar halinde sınıflandırılmıştır. Altıncı bölüm, araştırmanın sonuçlarını ve önerileri içermektedir. Sözcükte yapı konusunun alt konu başlıklarına ait dil bilgisi etkinliklerinde çeşitli uygulama yanlışlarıyla karşılaşılmış ve bu yanlışlar belirtilmiştir. İncelenen 263 etkinlik içinde metinle yürütülen toplam 37 etkinlikle (%14,06) karşılaşılmış ve bu sayının çok az olduğu görülmüştür. Yapım eklerine ait toplam 44 etkinlik içinde eklerin anlamsal işlevine yer veren toplam 15 etkinlikle (%34,09) karşılaşılmıştır. Çekim eklerine ait toplam 147 etkinlik içinde eklerin anlamsal işlevine yer veren toplam 108 etkinlikle (%73,46) karşılaşılmıştır. İncelemeler sonucunda çekim eklerinin anlamsal işlevine yer veren etkinlik sayısının ve oranının yapım ekleri ile kıyaslandığında daha fazla olduğu görülmüştür. Dört çeşit yapım ekinin kullanım sıklığı incelenmiş olup akademik düzeydeki dil bilgisi kitaplarında işleklik derecesi fazla olan yapım ekleriyle Türkçe ders kitaplarında sıklıkları ve oranları yüksek olan yapım eklerinin genel itibariyle uyumlu olduğu görülmüştür. Ancak yapılan araştırmalar sonucunda ek öğretiminin sınıf düzeylerine yayılmadığı ve aşamalı olarak öğretilmediği tespit edilmiştir.