İslam devletler hususi Hukukunda yabancı unsurlu ihtilaflar

islam devletler hukuku' nun, bir devletin, diğer devletlerle olan banş esasma ve hususi hukuka dayalı gündelik ilişkileri ile ilgili konulan, İslam devletler hususi hukukunu oluşturmaktadır. Hem İslam devletler hususi hukuku, hem de Türk devletler hususi hukuku, kişiler arasındaki yabancı unsur içeren hususi hukukla ilgili ilişkileri düzenleyen ve anlaşmazlık durumunda hangi devletin hususi hukukunun uygulanacağını gösteren hukuk kurallanmn bütünü şeklinde tanımlanmaktadır. Hem İslam devletler hususi hukukunun, hem de Türk devletler hususi hukukunun konusunu, vatandaşlık, yabancılar hukuku ve kanunlar ihtilafı oluşturmaktadır. Bir hukuk terimi olarak ihtilaf, belli bir davanın inceleme organını belirleme konusunda iki yargı organı arasındaki anlaşmazlığı İfade etmektedir. İslam devletler hususi hukukunda, müslümanların dışındaki insan unsurunu oluşturan ve yabancı unsur kabul edilen gayrimüslimler, a) Ehl-i harb, b) Ehl-i ahd şeklinde ikiye aynlmaktadırlar. Ehl-i ahd olanlar da: 1) Zimmiler, 2) Muahedler, 3) Müste' menler olmak üzere üç sınıf oluşturmaktadırlar. Hem İslam devletler hususi hukukunun, hem de Türk devletler hususi hukukunun konusunu, vatandaşlık, yabancılar hukuku ve kanunlar ihtilafı oluşturmaktadır. Hem İslam devletler hususi hukukunda, hem de Türk devletler hususi hukukunda, yabancının hukuki durumunu belirten kendi kanunlan 332 bulunmakla birlikte, bunun yanında antlaşmalar ve milletlerarası hukuk tarafından kabul edilmiş yabancıları koruyan birçok kural bulunmakta ve her iki hukuk sisteminde, esas olarak, yabancılar hukukunu tanımakta ve göz önünde bulundurmaktadırlar. Hemen her hukuk sisteminde, milletlerarası hukuki ortaklığa katılan ülkeler arasındaki ilişkilerde, yabancı kanunlara uygulama alam belirlenmiş bulunmaktadır. Bu nedenle, belirli bir problemle ilgili iki veya daha fazla kanunun yetkisi hakkında tereddüt edilmesi durumuna 'kanunlar ihtilafı ' denilmektedir. İslam devletler hususi hukuku kuralları, hukukilik, ahlakilik, adalet, eşitlik, ahde vefa ve dini tebliğ gibi başlıca temel ilkelerin yerine getirilmesi özelliği taşımaktadır. Hem İslam devletler hususi hukuku, hem de Türk devletler hususi hukuku, kişiler arasındaki yabancı unsur içeren hususi hukukla ilgili ilişkileri düzenleyen ve anlaşmazlık durumunda hangi devletin hususi hukukunun uygulanacağını gösteren hukuk kurallarının bütünüdür. Her iki hukuk sisteminde, hususi hukuk ve aynı zamanda iç hukuk niteliğindedir. İslam devletler hususi hukukunda yabancı unsur denildiğinde, gayrimüslimler, Türk devletler hususi hukukunda yabancı unsur denildiğinde ise, hukuki ilişkiye taraf olan kişilerin en az birinin veya hepsinin yabancı olması veya hukuki ilişkinin yabancı bir ülkede meydana gelmiş olması anlaşılmaktadır. Hem İslam devletler hususi hukukunun, hem de Türk devletler hususi hukukunun konusunu, vatandaşlık, yabancılar hukuku ve kanunlar ihtilafı oluşturmaktadır. Her iki hukuk sisteminde de, kanunlar ihtilafının doğmasına sebep, farklı vatandaşlık veya farklı yabancı hukukların varlığıdır. Bu nedenle kanunlar ihtilafı, yabancı hukuku dikkate alan ve devletler hukuku bakımından da, yabancı 333 hukuk sistemlerinin tanınması esasına bağlanmıştır. Ayrıca her iki hukuk sisteminin de kaynaklarını, temelde iç hukuk oluşturmaktadır. İslam devletler hususi hukukunda olsun, Türk devletler hususi hukukunda olsun, her kanunlar ihtilafı kuralı, düzenlediği ilişkinin niteliğine göre, içerikleri farklı da olsa, belirli bağlanma noktalan esas alınarak kabul edilmektedir. Ayrıca, her iki hukuk sisteminde de, atıf teorisi kabul edilmektedir. Devletler hususi hukuku, çeşitli hukuk sistemlerinin yan yana bulunmasından doğan problemleri, milletlerarası medeni usul hukuku ise çeşitli mahkeme organlarının yan yana bulunmasından doğan problemleri çözmektedir. Hem İslam milletlerarası medeni usul hukuku, hem de Türk milletlerarası medeni usul hukuku, yabancı unsurlu özel hukuk anlaşmazlıkları ile ilgili, yargısal faaliyeti içermektedir. İslam milletlerarası medeni usul hukukuna göre, yabancı unsurlu hususi hukuk ihtilaflarında yetkili mahkeme, devletin yetkili kıldığı yargı organıdır. Türk milletlerarası medeni usul hukukuna göre de, devletin yetkili kıldığı yargı organı olan Türk mahkemesidir. Bununla birlikte, her iki hukuk sisteminde, mahalli hukuk olarak kabul edildiği için, hakimin uygulamak zorunda olduğu hukuk, hakimin kendi hukukudur. Ayrıca, her iki hukuk sisteminde de, hakemlik, yabancı unsurlu hukuk anlaşmazlıklarının çözümlenmesinde başvurulan yargı dışı bir yoldur. İslam devletler hususi hukukunda, Türk devletler hususi hukukunun aksine nişanlılık tanınmamaktadır. Bununla birlikte, müslümanlarla ilgili nişanlılık ilişkisi, bazı hüküm ve sonuçlar doğurmakta, ancak bu hüküm ve sonuçlar, nişanlanma ile ilgili yabancı unsurlu bir anlaşmazlık durumunda, gayrimüslimler kendi milli/dini hukuklarına tabi oldukları için geçerli olmamaktadır. Bunun yanı sıra, Türk devletler 334 hususi hukukunda nişanlılık tanınmakta olup yabancı unsurlu anlaşmazlık durumunda, dava anındaki milli hukuk yetkili kabul edilmektedir. İslam devletler hususi hukukuna göre evlenecek olan erkeğin, nikah esnasında veya nikahtan sonra veya evliliğin sona ermesi durumunda, karısına vermesi gerekli olan mehir, Türk devletler hususi hukukunda söz konusu olmamaktadır. İslam devletler hususi hukukunda ise, mehir ile ilgili yabancı unsurlu anlaşmazlıkların çözümünde İslam hukuku uygulanmaktadır. Hem İslam devletler hususi hukukunda, hem de Türk devletler hususi hukukunda, evlenme ile ilgili yabancı unsurlu anlaşmazlıklar, evlenmenin maddi ve şekli şartlarından doğmakta olup içerik yönünden farklılık arz etmektedir. İslam devletler hususi hukukunda evlenme ile ilgili yabancı unsurlu anlaşmazlıklarda yetkili mahkeme, devletin yetkili kıldığı yargı organı olup, İslam hukuku uygulanmaktadır. Türk devletler hususi hukukunda ise, ülkemizdeki evlenme ile ilgili yabancı unsurlu anlaşmazlıklarda Türk mahkemesinin yetkili olup, Türk hukukunun uygulanması gerekmektedir. İslam devletler hususi hukukunda boşanma ile ilgili yabancı unsurlu anlaşmazlıklar, din farkından veya ülke farkından kaynaklanmakta olup, bu anlaşmazlıklara uygulanacak hukuk, milli hukuk yani İslam hukukudur. Her iki hukuk sisteminde de, yabancı unsurlu boşanma durumunda, hamile olan kadının, doğum yapıncaya kadar iddet beklemesi gerekmektedir. Her iki hukuk sisteminde de, velayetle ilgili yabancı unsurlu anlaşmazlıklar, nesebi düzenleyen hukuka tabi tutulmakta, nafaka ile ilgili yabancı unsurlu anlaşmazlıkların çözümünde milli hukuk prensibi uygulanmaktadır. 335 İslam devletler hususi hukukunda, gayrimüslim vatandaş ve yabancılar hakkında vasiyetle ilgili anlaşmazlıklarda, müslüman ya da gayrimüslim olsun, vasiyet edenin milli hukuku geçerli olmaktadır. Türk devletler hususi hukukunda ise, vasiyetin yapıldığı yer hukuku veya vasiyete uygulanan hukuk veya vasiyet anındaki milli hukuk yetkili olmaktadır. İslam devletler hususi hukukunda mirasçı olma konusunda din farkı ve ülke farkı ile ilgili yabancı unsurlu anlaşmazlıklar söz konusu olmaktadır. Bunların çözümünde yetkili hukuk, milli hukuk olan İslam hukukudur.