turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Kutadgu Bilig ve Siyasetname'de ahlak siyaset ilişkisi

Bu çalışmamızın temel amacı; İslam Felsefesi içerisinde siyasetname özelliği taşıyan Kutadgu Bilig ve Siyasetname adlı eserleri siyasi ve ahlaki açılardan mukayese ederek aralarındaki ortak ve farklı noktaları tespit edip; İslam Felsefesi içerisindeki yerini ve önemini anlayabilmektir. Eserlerde teorik ve pratik olarak ortaya konan ahlaki ve siyasi tasavvurların dönemleri itibariyle birbirlerini nasıl etkilediği ve bu etkileşim sonucu ortaya çıkan düşüncelerin İslam Felsefesi Tarihi açısından tahlili yapılacaktır. Kutadgu Bilig ve Siyasetname'de ahlaki ve siyasi olana ilişkin ortaya konan görüş ve kavramlar, bu kavramlar arasındaki benzerlik ve farklılıklara ilişkin belirtilen ifadeler tezimizin kapsamını oluşturmaktadır. Bununla beraber eserlerde ahlaki ve siyasi olana ilişkin ifade edilen temel kavramlar ve onlara dayanak olarak alınan temel fikirler araştırmamızın temelini belirlemektedir. Biz de bu eserleri mukayeseli bir şekilde inceleyeceğiz. Çalışmamızı üç bölüm üzerine kurguladık. Giriş bölümde kavramsal temellendirme olarak ahlak, siyaset ve ahlak-siyaset ilişkisi hakkında genel bir bilgilendirme yapılarak araştırmaya alt yapı oluşturulacaktır. Birinci bölümde, çalışmamızın yazarları olan Yusuf Has Hacib ve Nizamülmülk'ün hayatı ve eserleri hakkında kısaca bilgi verilecektir. İkinci bölümde bu eserlerde ahlak ve siyaset tasavvurunun nasıl verildiği incelendikten sonra; üçüncü bölümde de eserlerin mukayesesi İslam Felsefesi Tarihi bağlamında yapılacaktır. Sonuç kısmındaysa bu iki eserin siyasi otorite ve siyasal ahlak oluşturması açısından ne derece önemli olduğu, doğru düşünce ve doğru davranış/ Salih amel ile mutluluğu elde edilmesinde yeri İslam Felsefe Tarihi ve Ahlak Felsefesi bağlamındaki yeri belirtilecektir.
Somut işlemler dönemindeki çocukların ahlaki yargılamalarında irade algısı

Ahlak felsefesinin konusu kapsamında yer alan ahlaki yargılar ve özgür irade ile ahlaki eylem, yargıda bulunma görüşünden yola çıkarak bu araştırmada Jean Piaget'nin somut işlemler döneminde (7-11 yaş arası) yer alan çocukların ahlaki yargılarının gelişimini ve değişimini incelemek ve yargıda bulunurken irade algılarını belirlemek amaçlanmıştır. Araştırma iki şekilde yürütülmüştür. İlk aşamada çocuklarla birebir görüşme yani mülakat yöntemi, ikinci aşamada anketle veri toplama yöntemi kullanılmıştır. Mülakat yöntemi, Kırıkkale il merkezinde ve ilçelerinde bulunan tesadüfi örneklem metoduyla seçilen ilkokulların birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıflarına, ortaokulların ise beşinci ve altıncı sınıflarına devam eden 7-11 yaş arasındaki 150 çocuğa, anket ise 200 çocuğa uygulanmıştır. Mülakat verileri, kişisel bilgi formu ve çocukların herhangi bir problem durumunda ulaşacakları ahlaki yargıyı belirlemek için Piaget'nin geliştirdiği öykü ve problem durumları kullanılarak elde edilmiştir. Anket ise kişisel bilgi formunun yanı sıra mülakat sonuçlarından çıkan cevaplar doğrultusunda hazırlanmış, seçenekler oluşturulmuştur. Bulgulara göre, kardeş sayısı, cinsiyet değişkenleri ile ahlaki yargılar arasında önemli bir ilişki bulunmazken, yaş değişkeni ile çocukların ahlaki yargıları arasında önemli bir ilişki olduğu ve Jean Piaget'nin ahlaki yargı gelişimi teorisinin günümüzde yaş aralığının yeniden değerlendirilmesi gerekliliği düşünülmektedir.
Farabİ'de ve Quine'da dil - anlam ve doğruluk ilişkisi

Dil, anlam ve doğruluk hakkındaki farklı teorileri bilmek farklı felsefi gelenekleri ve sosyal kabulleri doğru bir şekilde anlama bakımından önem arz etmektedir. Çünkü bu üç konu ve onlar arasındaki ilişki, felsefenin ve bilimin her dönem gündeminde olan en temel tartışmadır. Farabi (870-950) ve W. V. Quine (1908-2000) farklı dönemlerde ve kültürel geleneklerde yaşamış olsalar bile, ilgili konularda mukayeseye olanak sağlayan ilginç ve önemli kanaatlere sahiptirler. Bu yönüyle bu araştırma öncelikle, bütün bilimlerle ilgili olma bakımından dil üzerine yoğunlaşmakta; daha sonra ise dil, anlam ve doğruluk arasında bir münasebetin olup olmadığını sorgulamaktadır. Anlam başlığı altında incelenen hususlar elbette bu araştırmanın en tartışmalı konularıdır. Çünkü Farabi ve Quine dil hakkında benzer kanaatlere sahip olsalar da, anlam konusunda bir hayli farklı bakış açılarına sahiptirler. Nitekim buradaki farklılık bilimsel ve felsefi teşebbüslerin metodolojik yapılarını belirleme bakımından anlam teorilerinin ne kadar önemli olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Farabi doğruluğu dil, anlam ve tabiat arasındaki uygunluk ile izah etmekte ve araştırılan konuların çoğunda tam doğruluğa ulaşmanın mümkün olmadığını iddia etmektedir. Quine ise Mantıkçı Pozitivizm tarafından benimsenen anlamın doğruluk teorisine ciddi eleştiriler yöneltmekte ve doğru olan bir şeyin dilden veya anlamdan dolayı doğru olmadığını iddia etmektedir. Aslında her iki filozofun anlam ile alakalı kanaatleri onların doğruluk ile alakalı kanaatlerini doğrudan belirlemektedir.
Muhammed B. Turtuşİ'nin Siracu'l-Müluk eseri bağlamında devlet ve devlet yöneticisi

Siyaseti felsefi yorumlarla incelemeye tabi tutan siyaset düşüncesi etrafında birçok teoriler ortaya atılmıştır. İslam dünyasının tanıştığı Antik Yunan ve Hint-İran kaynaklı siyaset düşüncesi İslam siyaset düşüncesini etkilemiş, bu etkinin sonucu olarak İslam siyaset düşüncesinde siyasetname geleneği oluşmuştur. İslam siyaset düşüncesinde siyaset; felsefi, ahlaki ve fıkhi olarak ele alınıp yorumlanmıştır. Devlet yöneticilerini çok etkileyen siyasetname geleneği, ilk dönemlerden beri İslam siyaset düşüncesinde etkin rol oynamıştır. Bir siyasetname türü olan Muhammed b. Turtuşi'nin Siracu'l-Müluk eserinde devlet ve devlet yöneticisinin bazı özelliklerine değinilir. Devlet yapısında olması gerekli olan otorite, devletin gücünü içerde ve dışarıda gösteren ve asayişi temin etmede etkin rol oynayan ordunun yapısı bu siyasetname eserinde geçen başlıca konulardır. Turtuşi, devletin ayakta kalabilmesi için elzem olan ekonomi ve devletin büyük bir maddi güce ihtiyacının olduğunu belirtir. Tüm devlet işlerinin sağlıklı yürüyebilmesi için gerekli doğru kararların alındığı istişare meclisinin önemi de Siracu'l-Müluk'de işlenen konulardır. Devlet başkanına birçok devlet işinde yardımcı olacak bir vezir seçilmelidir. Vezir ve devlet kademelerinde görev alan memurların nitelikli ve ehliyetli olması gerektiğine değinen Turtuşi, özellikle devlet yöneticilerinin bazı özelliklerine de vurgu yapar. Bu özellikler; güzel ahlak, hilm, cömertlik, sabır, cesaret gibi konulardır. Ayrıca müellife göre devlet başkanının bilge ve adil olması gerekir.
Kant felsefesinde sorumluluk kavramı

Kant felsefe, özellikle ahlak açısından önemli bir filozoftur. Her türlü değerin merkezine insanı koyması, bütün değerlerin insan için ve insan tarafından inşa ettirilmesi onu aydınlanma çağının en temel filozoflarından biri yapmıştır. Kant'ın aydınlanma çağına temel teşkil etmesinin birçok sebebi vardır ama en önemli nedeni insanı kainatın temeline koyması, insanı kainatta var olan varlıkların en değerlisi görmesi ve her çalışmada, her değerde, her düşüncede insanı amaç olarak ortaya koymasıdır. Kant'a göre insan ayrıcalıklı bir varlıktır, bunun en temel nedeni insanda akıl yetisinin olmasıdır. Bu akıl, insanın kendini ve hayatındaki her şeyi irdeleyerek herkesin ortak değerine hitap eden ilkelere ulaşmasını sağlar. Kant'a göre insanda akıl yetisinin olması onun seçme, tercih etme ve kendi belirlediği eylemleri yapma ve sonucunu kabullenme zorunluluğuyla doğru orantılıdır. Bu sorumlu olma zorunluluğu öyle bir zorunluluktur ki uyması gereken davranış kurallarını insanın kendisi belirler ve kendisini bağlar. Kant'ın ahlak felsefesinde akıl sahibi bir varlık olmanın çok kritik bir önemi vardır. Bunun içindir ki Kant'a göre, ahlakilik özelliği sadece insana özgüdür. Çünkü akıl sahibi sadece insandır, doğal nedenselliğin dışına çıkabilen, nasıl davranacağını kendi seçebilen tek varlık insandır. Dolayısıyla Kant'ın ahlak felsefesinde, özgürlük de sorumluluklar da insana özgüdür. Kant'a göre insan, doğal dünyada doğal nedensellikler içerisinde yaşayan bir varlıktır. Doğal olarak insan, doğal bir nedensellik içerisindedir ve bu nedensellikten, zorunluluktan etkilenir ama insanın bu zorunlulukları yenecek yetiye sahiptir. Kant'ın ödev ahlakı kendinden önceki ahlak görüşlerini reddeder, insanın en değerli varlık olduğu ve insanın hiçbir eylemde araç olamayacağı, insanın kendisinin temel amaç olarak görülmesi gerektiğini ve ahlaki eylemin de bu ölçüde değer kazandığını ifade eder. Kant'ın ahlak felsefesine bakınca dikkati çeken en önemli özellik; gereklilik, yükümlülük, zorunluluk gibi durumlarda yapılan eylemleri ahlaki olarak nitelendirmemesi ve bu tür davranışların insan türüne özgü davranışlar olmadığını ifade etmesidir. Kant'a göre elbette insanın doğal bir yanı vardır ve doğal zorunluluklar içindedir. Ama insanın bu zorunlulukları yenecek bir gücü de vardır ki Kant buna 'irade' diyor. Sonuç olarak diyebiliriz ki Kant'a göre doğal zorunluluk, gereklilik, yükümlülükten dolayı yapılan eylemde sorumluluk yoktur. İnsan, insana özgü olan aklını kullanarak, kendine verilmiş olanın dışına çıkıp kendi seçimini yapınca sorumlu olur. Kant'ın ahlak felsefesinin kendinden öncekilerden farkı da buradadır. Zira Kant'tan önceki ahlaki görüşlerin tamamında insan kurallar karşısında pasif durumdadır ve koşulsuz itaat etmek zorundadır.
Nicolai Hartmann ve ontoloji: Ontolojinin ışığında bilgi ve bilgi metafiziği

Varlık problemi, felsefe tarihinde pek çok filozofun ele alıp incelediği konuların başında yer almaktadır. Ancak bütün filozoflar, varlık hakkındaki düşüncelerini oluştururken muhakkak suretle kendinden önceki düşünürlerin düşüncelerinden etkilenmişlerdir. Aynı şekilde N. Hartmann'da öncelikle Cohen ve Natorp etkisinde Yeni-Kantçılığın doğrultusunda yetişmiştir. Fakat bu felsefenin tek yanlılığını gören N. Hartmann, Husserl'in etkisine girmiştir. Yine Brentano'nun metafiziğinden etkilenen N. Hartmann 'bilgi metafiziğini' yazmıştır. Bu çıkışıyla Hartmann Marburg Okulunun 'Mantıksal İdealizm'ine karşı çıkarak Aristoteles'e yaklaşır. Bu durumuyla Hartmann, Heidegger, yani Varoluşçuluğa ve aynı zamanda S:Kierkgaard'a da karşı çıkar. Kısaca Hartmann bütün felsefi düşünüşlerin temelinde ontolojik yapı olduğunu kabul etmesiyle Yeni-Ontolojinin kurucusu olmuştur. Felsefe tarihinde sistematik felsefeye geçilmesiyle oluşan dönüm noktası, yani Platon ve Aristoteles düşüncelerinin ortaya çıkmasıyla birlikte Kant'a gelinceye kadar bütün filozoflar ya Platon'u desteklemişler, ya da Aristoteles. Daha net bir ifadeyle söylenirse, felsefe tarihindeki bütün filozoflar ya öznel-idealizmi desteklemişler ya da nesnel-idealizmi desteklemişler. İşte bu nokta da N. Hartmann önceleri öznel-idealizmden beslenerek kendi orijinal düşünceleri olan nesnel-idealizme ulaşmıştır. Tezin ilerleyen bölümlerinde bu durum daha da netleştirilerek N. Hartmann'ın felsefe tarihindeki seyri ortaya konulmaya çalışılmıştır.
The disclosure of petrified unrest: The Gezi̇ Protests from the perspective of Jean - Luc Nancy and Walter Benjamin

Walter Benjamin İkinci Dünya Savaşı'nın tam öncesinde ve içinde hakikatin modern algı yanılsamalarının içerisinden ortaya çıkamayacağını söyleyerek tarihin aslının bir bir felaketler toplamı olduğunu dile getirir, ki bu felaketler çoktan ölmüş olanların, yenilmişlerin izlerini hala taşırlar ancak ilerleme fikrinin kendisinde sadece zafer kazananlar yer alır. Benjamin, bu çelişkinin ancak diyalektik eleştirinin ortaya koyabileceğini söyler. Diyalektik eleştiri Benjamin'e göre yan yana gelmeleri tarihsel olarak mümkün görünmeyen resimlerin, maddelerin, metaların, hikayelerin birlikte okunmasıdır. Hakiki tarih ancak ve ancak diyalektik eleştirinin yardımıyla bu ilerlemenin radikal biçimde durdurulması ve gerçek bir olağanüstü halin yaratılması ile başlayabilecektir. Jean-Luc Nancy, küreselleşmenin bir araya getirdiği insan, teknoloji ve doğa ilişkilenmelerinin ancak her varlığa, her gruba, her insan topluluğuna, her tarihsel döneme, maddeye bir öz atfedilerek yerlerinin sabitlenmesi ile mümkün olduğunu söyler. Oysa, Nancy'e göre varlık hiçbir zaman mutlak bir tekil modda olmaz, tekil varlık düşünülemezdir, her zaman çoğul, özsüz ve kökensizdir. İnsanlık mevcut durumda küreselleşmenin tüm özgürlük alanlarını kapatan hapishanesinde tutsaktır. Nancy özgürlüğün ancak varlığın tekil çoğulluklar olarak kendi alanını açmasıyla mümkün olacağının dile getirir. Bu tezde Gezi Protestoları Nancy'nin tekil çoğullarının mekansal bir dünya yaratabilme koşulları fikri ile Benjamin'in diyalektik montaj/yanyana getirme metodolojisinin bir bileşkesi olacak şekilde incelenmektedir.
Özel adların semantik yapısı

Özel adlar sorunu analitik felsefenin çekirdeğinde yer alır. Analitik felsefenin ana sorunlarının tümünün kavramsal arka planının Russell, Frege ve Mill'in özel adlar üzerine yazdıkları çalışmalarına dayanması bunun en temel göstergesidir. Özel adlarla ilgili sorunların ilki bir özel adın bir anlamının olup olmadığıdır. İkincisi ise adla bir nesneye nasıl gönderim yapabildiğimizdir. Bunların ilkini Klasik Betim Kuramı olarak adlandırılan Frege ve Russell'ın yaklaşımlarıyla bu kuramın Strawson ve Searle'un ortaya koyduğu versiyonları ekseninde tartıştık. İkinci soruyu tartışırken ise Kripke'nin ve Donnellan'ın Nedensel Kuram ve Nedensel-Tarihsel Kuram adı verilen yaklaşımlarını odağa aldık. Burada ele adığımız iki ana sorunun tartışması bize özel adlarda özdeşlik sorunu, betimlerle adların semantik ayrımları, inanç cümlelerinde geçen özel adlar arasındaki yer değiştirebilirlik sorunu, varlık cümleleri ve boş adlar sorunu gibi pek çok sorunu ele almamıza olanak verdi. Biz çalışmamızda bu tartışmalara yer verip sözünü ettiğimiz iki ana soruya, adların pragmatik boyutunu vurgulayan açıklamalar getirmeyi denedik.
Türkiye'de din ve muhafazakarlık

Bu çalışma temel olarak Özal Dönemi Anavatan Partisinin, din ve muhafazakarlık eksenindeki görüşlerini incelenmeyi amaçlamıştır. Bu nedenden dolayı çalışmamızın ilk bölümde Fransız İhtilalinden sonra Batı Dünyasında ortaya çıkan ve siyasi bir ideoloji olan muhafazakarlığı ele aldık. Daha sonra CHP, DP, AP ve Özal Dönemi ANAP' 'ını inceleyerek, Türk muhafazakarlığının, Batı muhafazakarlığı ile ortak ve farklı taraflarını ortaya koymaya çalıştık. Ayrıca muhafazakarlığın dincilik, gericilik gibi tavırlarla örtüşmediğini vurgulayarak muhafazakarlığın özgün bir siyasi fikirler manzumesi olduğunu ifade etmeye çalıştık.
Mevlana'nın Mesnevİ'sinde metaforun yeri

İMevlana'nın Mesnevi'sinde Metaforun Yeri? isimli çalışmamızda, Metafor kavramının Mevlana'nın eserlerindeki işlevi araştırılacaktır. Bu çalışmada Mevlana'nın akıl anlayışını ve insana bağlı olarak bilgi anlayışını öncelikle ortaya koyduk. Daha sonra metafor kavramının genel kontekstini inceledik. Metaforun Mevlana düşüncesindeki önemini ve onun eserlerindeki metafor örneklerini sergiledik. Mevlana'nın eserlerindeki retorik onu özgün kılan yönlerden biridir. Bir diğer yön ise irfani/gnostik bilgiyi bu eserlerinde zengin formlarda savunması ve bunları ahlaki öğütler biçiminde sunmasıdır. Çalışmamız boyunca Mevlana'nın bu felsefi ve entelektüel boyutu da ortaya konulmuştur. Mevlana'da metafor kullanırken, metafor kullanımın esas amacı olan anlaşılır olmayı amaçlamış ve daha geniş kitlelere hitap etmeyi umut etmiştir. Bu düşüncemizi onun eserlerinden özellikle Mesnevi'den yararlanmak suretiyle özetlemeye gayret ettik.
Dede Korkut Hikayeleri'nin özgecilik açısından değerlendirilmesi

Bu çalışmanın temel amacı, ahlak felsefesi açısında önemli olan 'özgecilik' düşüncesinin felsefe tarihi içerisindeki yeri ve öneminden yola çıkarak Türk Kültür Tarihi'nin önemli eserlerinden Dede Korkut Hikayeleri'nde özgeci eylem örneklerini ortaya koymaktır. Aynı zamanda yaygın olarak salt edebi bir metin biçiminde değerlendirilen Dede Korkut Hikayeleri'nin Ahlak felsefesi unsurları belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümü konuya giriş niteliğindedir. Giriş bölümünde çalışmanın sayıtlıları, sınırlılıkları, konuya ilişkin diğer çalışmalar ve problem durumu hakkında bilgi verilmektedir. İkinci bölümde çalışmanın yöntemi belirtilmiştir. Üçüncü bölümde ise, çalışmanın temel kavramları olan ahlak, etik ve özgecilik hakkında temel bilgiler verilmiştir. Dördüncü bölümde çalışma kapsamındaki özgecilik düşüncesinin felsefe tarihinde filozoflar tarafından nasıl ele aldığı araştırılmış ve filozofların düşüncelerine yer verilmiştir. Beşinci bölümde çalışmanın temel konusu olan Dede Korkut Hikayeleri ve hikayeler içerisindeki özgecilik düşüncesi örnekleri ele alınarak özgecilik düşüncesi açısından değerlendirmeler yapılmıştır. Son bölümde ise çalışmanın sonucu yazılmıştır.
Adorno'da bir özdeşlik ve totalite eleştirisi olarak negatif diyalektik kavramı

Bu çalışmada gençlik yıllarından itibaren felsefede formel mantık kaynaklı özdeşlik ilkesini, totalite düşüncesi ile olan bağlantısından hareketle eleştiren Adorno'nun gençlik yıllarından beri süregelen bu eleştirilerini yeni bir diyalektik model önererek nasıl temellendirdiği üzerinde durulacaktır. Adorno özdeşliğe ve totaliteye dayanmayan, özdeşsizlik ve olumsuzlama üzerinde yükselen negatif diyalektiğini, Platon'dan itibaran süregeldiğini düşündüğü diyalektiğin olumsuzlama momentini olumlu bir sonuç elde etmek için kullanan ve uzun bir geçmişşe sahip diyalektik geleneğe bir tepki olarak ortaya koymuştur. Hegel Adorno'nun zihninde, sert bir şekilde eleştirdiği bu uzun geçmişşe sahip yanılgı dolu diyalektik geleneğin son büyük temsilcisi ve bu süregiden yanılgıya anti-diyalektik bir ilke olan 'olumsuzlamanın olumsuzlaması' formülünü yerleştirmesiyle de bu diyalektik yanılgının asıl sistemleştiricisidir. Bundan hareketle Adorno negatif diyalektiğe çok geniş bir felsefeci ve felsefi akıma yayılan bir eleştirel potansiyel yüklemiş olmasına rağmen negatif diyalektiğin asıl hedefi olarak Hegel'i ve onun anti-diyalektik bir ilke olan 'olumsuzlamanın olumsuzlaması' üzerine temellendirdiği diyalektiğini seçmiştir.
Carl Gustav Jung'da bilinçli davranış ve içgüdü

Bu çalışmada, Jung'da gelenek kalıpları ile içgüdüler arasındaki benzerlik ve ilişki araştırılmış, bunlarla bilinçli bir aklın yönettiği davranışlar arasındaki ayrım ortaya konulmuştur. Jung'un eserlerinde bilinçdışı, gelenek kalıpları ve içgüdüler ile bilinç kavramları ele alınıp incelenmiştir. Bilinçdışı kavramıyla gelenek kalıplarına bağlı kültürel davranışların ilişkisi değerlendirilerek, içgüdüsel davranışların kökeni ortaya konulmuştur. İnsan davranışları mensup olduğu kültürün gelenek kalıplarından etkilenirken, hayvan davranışları ise içgüdüsel programa bağlı olarak belli uyaranlara karşı gösterilen sabit tepkilerden oluşur. Buna bağlı olarak insanlarda bilinçdışına dayalı kolektif şuurun yansımalarını gelenek kalıplarına bağlı kültürel davranışlarda gözlemleriz. Hayvan davranışları ise içgüdüsel programa dayalı olarak gerçekleşirken, davranışlar belli uyaranlara karşı gösterilen sabit tepkilerden oluşur. Bu yönüyle akli bir kökene dayanmamaları, dolayısıyla sürpriz yaratıcılıklar içeren davranışlar göstermemeleri nedeniyle gelenek kalıpları içgüdülerle benzerlik gösterir. Oysa bilinçli aklın yönettiği davranışlar akli bir kökene dayanmaları ve sürpriz yaratıcılıklar içermeleri yönüyle bunlardan oldukça farklı bir yapıdadırlar. Çünkü bilinçli bir aklın yönettiği davranış zinciri içerisinde ne yapıldığı, neden yapıldığı, nasıl yapıldığı gibi soruların cevapları bulunur. Jung'da akli bir temelden uzak olarak gerçekleşen davranışlar bağlamında insanlardaki gelenek kalıpları ile hayvanlardaki içgüdüler benzerlik gösterirler. Dolayısıyla Jung'a göre insandaki gelenek kalıplarının hayvanlardaki içgüdülere karşılık geldiğini söyleyebiliriz. Descartçı anlayışta salt aklın kullanılması sonucunda ortaya çıkan bilinçli davranışlar, farkında olunmadan yapılan insanlardaki gelenek kalıpları ile hayvanlardaki içgüdülere bağlı davranışlardan farklıdırlar.
Nasr Hamid Ebu Zeyd'in dini söylem tahlilinde eleştirel Hermeneutik unsurlar

Tezimizde, çağdaş İslam düşünürü Ebu Zeyd'in son dönem dini söylemlere yönelik tahlil ve eleştirilerinde genel olarak hermeneutiğin özel olarak da eleştirel hermeneutik kavram, söylem ve düşünme biçimlerinin ne denli rol aldığını incelemeye çalıştık. Ebu Zeyd, İslam toplumunun cari siyasi, kültürel ve toplumsal yapıları ile bu yapılarla ilişkili olduğunu düşündüğü dini-düşünsel söylemleri; söylem analizi, hermeneutik, dilbilim, semiyoloji gibi düşünsel disiplin ve araçların ışığında tahlil etmek istemiştir. Ebu Zeyd bütün bu entelektüel faaliyetlerini, epistemolojik ve metodolojik gereksinimleri karşılayabilecek bir seviyede gerçekleştirebilmeyi amaçlamıştır. Bu çalışmalarında Ebu Zeyd kendi fikri ve siyasi pozisyonunu, Afgani ve Abduh ile başlayan yenilenme ve ıslahat düşüncesinin akılcı, reformcu ve liberal kanadına dayandırmaktadır. Ebu Zeyd'in kendisini de dahil ettiği yenilikçi ve aydınlanmacı dini-düşünsel söyleme en önemli katkısı, bu söyleme epistemolojik bir derinlik ve çağdaş sosyal bilimsel disiplinlerle mücehhez yeni bakış açıları kazandırmış olmasıdır. Tezimizde Ebu Zeyd'in hermeneutik anlayışını, esnek ve çoğulcu bir hermeneutik idrak olarak görülmesi gerektiğini öne sürdük. Ebu Zeyd'in savunduğu dini-düşünsel söylemin ise epistemolojik ve metodolojik olarak nesnel ve felsefi hermeneutik mirastan çokça etkilenmekle birlikte, ideoloji ve dünya görüşü planında eleştirel hermeneutik anlayışla çok daha benzer bir eğilimde olduğunu tespit ettik. Çalışmamızın bir diğer iddiası günümüz İslam düşüncesinde mevcut ontolojik, epistemolojik ve teolojik karmaşadan Ebu Zeyd'in de etkilenmiş olduğudur. Ebu Zeyd'in fikri projesinin zayıf ve eksik yönleri olarak; onun gerek Batı düşüncesine dönük naif iyimserliğini ve özcü yaklaşımını gerekse hermeneutik alımlamasındaki tenakuz ve gerilimlerin mevcudiyetini göstermeyi hedefledik.
Farabi ve Paul Tillich'in din dilinin hususiyetine yaklaşımları

Din dili, varlığın anlamına dair tartışmaların, bilginin imkanından ifadenin imkanına doğru evrildiği 20. yy.'ın en temel problemlerinden birisidir. Dilin metafizik gerçeklikle ilişkisinin incelendiği bu problemin temelinde Tanrı'nın, insan ve onun ürünü olan dil ile arasındaki ontolojik farklılık yer alır. Söz konusu bu farklılık, din dili üzerine yoğunlaşan düşünürleri, Tanrı hakkında anlamlı bir konuşmanın imkanını aramaya yöneltmiştir. Bu minvalde din dilinin anlamlılık ölçütünü arayan düşünürler, epistemolojik bir değere sahip kabul edilebilmesi için teolojik ifadelerin hangi bağlamda anlaşılması gerektiğini araştırmışlardır. Bu çalışma boyunca din dili yaklaşımlarının incelenmeye çalışıldığı Farabi ve Paul Tillich, din dilinin sembolik olarak anlaşıldığı zaman anlamlı olacağı kanaatini taşımaktadır. Zamansal önceliği ile itibariyle her ne kadar bizzat din dili ile ilgilenmemiş olsa da Farabi, dinin, tümelleri nazari felsefede yer alan temsil ve taklitlerden ibaret olduğunu dolayısıyla din dilinin sembolik olarak anlaşılması gerektiğini belirtmiştir. Aksi takdirde özde aynı hakikate sahip olan felsefe ve din arasında çatışma çıkacaktır. Farabi ile aynı gerekçelere sahip olmasa da yaklaşımına ayrıntısıyla yer verilen Tillich de din dilinin sembolik olarak anlaşılması gerektiğini belirtmektedir. Zira ona göre hakiki anlamdaki dille Tanrı hakkında anlamlı bir konuşmanın imkanından bahsedilemez. Tanrı hakkında hakiki bir dil kullanmak, diğer varlıklar gibi bir 'varlık' olarak olmayan Tanrı'yı sınırlılık kategorilerine dahil eder. Dolayısıyla Tanrı hakkında herhangi bir sınırlandırma ima etmeyen sembollerle konuşulmalıdır. Her ne kadar hem Farabi hem de Tillich, din dilinde aynı yaklaşımı savunmuş olsalar da bu iki filozofun sembolik dil yaklaşımlarında belirgin bir farklılık bulunmaktadır. Nitekim ilgili eserleri incelendiğinde bu iki filozofun, sembolik dil için gösterdikleri epistemolojik gerekçeler, kaynaklar, yorumlamalar ve daha önemlisi sembolik dilden anladıkları şey birbirinden belli ölçüde farklılaşmaktadır. Dolayısıyla din dili yaklaşımlarına ayrılan bu çalışmada Farabi ve Tillich arasında söz konusu noktalardaki farklılıklar ele alınacak, bunun yanı sıra yaklaşımlarının teori-pratik ilişkisi bağlamında ne kadar tutarlı olduğu tespit edilerek felsefi değeri teslim edilmeye çalışılacaktır.