Teknolojik determinizm ve aydınlanma eleştirileri bağlamında teknolojik distopya dizi ve film örneklerinin göstergebilimsel analizi

Modernizmin fikirsel alanı olarak tüm dünyada etkisini göstermiş olan Aydınlanma, beraberinde getirmiş olduğu bilimsel gelişmeler ile yeni icatların, yeni iletişim teknolojilerinin ve modern toplum kavramının ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Aydınlanma meşalesi ile ışık saçtığı düşünülen modern toplum kavramı ve teknoloji, bu dönemde hayal edilen yer anlamına gelen bir 'ütopya' olarak değerlendirilmiştir. Yeni icatlar ile varlığını gösteren teknoloji, bu dönemde etkisini gösteren teknolojik determinizm yaklaşımı odağında, toplumların değiştiricisi olarak görülmüştür. II. Dünya Savaşı'ndaki nükleer silahlanmanın ortaya çıkardığı olumsuz tablo ile teknolojinin karanlık yüzüyle tanışan insanlık, teknolojiyi sorgulamaya başlamıştır. Bu durum nedeniyle, Aydınlanma ile etkili olan teknolojik alandaki gelişmeler, akılcılaşma kavramı, modern toplum kavramı, bir 'ütopya' olarak tanımlanmış varlığını, kötü yer anlamına gelen bir 'distopya' ya bırakmaya başlamıştır. Aydınlanmanın beraberinde getirdiği modern toplum kavramı ve teknoloji, Eleştirel Kuram teorisyenleri başta olmak üzere birçok teorisyen tarafından yıllarca tartışılan bir konu olmuştur. Savaş dönemlerinden sonra ortaya çıkan distopik dalga, edebiyat başta olmak üzere birçok alanı etkisi altına almıştır. 20. ve 21 yüzyılda sinema alanında da kendisini göstermeye başlayan distopyalar, karanlık gelecek betimlemesi yapan filmler, totaliter sistem, teknoloji, yapay zeka, uzaylılar, gibi senaryoları ile varlık göstermeye başlamıştır. Bu bilgiler ışığında çalışmanın örneklemlerini, Oblivion sinema filmi ve Black Mirror dizisinin White Christmas dizi bölümü oluşturmaktadır. Tezin konusu, seçilmiş olan bu örneklemlerin, çalışmanın kuramlarından Geleneksel Yaklaşımlar altında yer alan 'teknolojik determinizm yaklaşımı', Eleştirel Yaklaşımlar altında yer alan, 'Aydınlanma ve modern toplum eleştirileri', 'teknolojiye yönelik eleştiriler' bağlamında değerlendirilerek, bulunan göstergelerin göstergebilimsel yöntemi ile analizinden oluşmaktadır. Çalışmada, Aydınlanmanın beraberinde getirmiş olduğu modern toplum yapısı ve teknoloji, toplumları ve insanları nasıl etkilemektedir? sorusuna cevap aranmıştır. Ayrıca çalışma, örneklemlerdeki anlatılmak istenilen gerçeklerin ortaya çıkarılması, teknoloji karşısında insanların eylemlerinin değerlendirilmesi, modern toplum kavramının insanlar üzerinde bıraktığı etkilerin ortaya çıkarılması açısından da önem taşımaktadır. Analizde örneklemler sahnelere ayrılmış ve göstergeler tablolaştırılmıştır. Saussure'un göstergebilimsel anlayışı ile gösterge, gösteren, gösterilen ayrımına ek olarak Barthes'ın anlamlandırma yöntemine uygun olarak düzanlam ve yan anlam değerlendirmeleri yapılmış, modern toplum kavramı ve teknolojinin insanlar ve toplumlar üzerinde bıraktığı olumsuz etkiler gözlenmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda modern toplum kavramı ve teknolojinin insanları yabancılaştırdığı, şeyleştirdiği, körleştirdiği, tek boyutlaştırdığı görülmüştür. Çalışmada, insanın maddesel bütünlüğünün yok edilmesi ve insanın nesneleştirilmesinin yanı sıra teknolojiyi merkeze oturtan mevcut sistem ve sermaye sahiplerinin uyguladığı baskı ve tahakküm ile birlikte insanların robotlaştığı ve teknoloji karşısında pasifleştirildiği gözlenmiştir. Modern toplum kavramı içinde teknolojiyi elinde bulunduran güçlerin gözetim, denetim mekanizmasını kullanarak adeta bir demir kafese kapattığı yalnızlaşmış, ötekileştirilmiş ve seçme özgürlükleri ellerinden alınmış insan örnekleri de gözlenmiştir.