Paul Tillich'de din-sembol ilişkisi

Paul TiIIich'de (1886-1965) din ve sembol ilişkisini ele alır. Tiilich'e göre, din dili, sembolik bir dildir. Tillich, sembollerin bizzat kendilerinin ötesindeki başka bir şeye işaret ettiklerini düşünür. Göstergelerin aksine semboller, sembolize ettikleri şeyin gücüne katılırlar. Sembol bir hakikate sahiptir: O, ifade ettiği vahiyle uygunluk içindedir. Dini semboller, işaret ettikleri ilahinin gücüne katıldıkları ölçüde hakiki semboller olabilirler. Dini semboller, şeyler, kişiler ve olaylar sayesinde nihaiyi taşırlar. Tillich için Tanrısal olan ile insan arasında dinamik bir ilişki vardır. Dolayısıyla din ve kültür arasında da dinamik bir ilişki vardır. Din, tinin şartsız olana yönelmesidir. Tin, nihai boyutta ele geçiren, devingen bir güçtür. O, kesinlikle idealar ya da anlamlar sahasıyla aynı değildir. O, direnmeye karşı koyan dinamik güçtür. Öyle ki, Tiilich'e göre iman, insanın nihai olarak ilgili olma durumu olduğu için, din de dinamik bir yapı arz eder. Ona göre, din ve kültür ilişkisi öncelikle iki şekilde ifade edilebilir, ilki, otonom kültür, sadece teorik ve pratik rasyonelliğin taleplerini izleyerek, herhangi şartsız ve nihai bir şeye referansta bulunmaksızın, kişisel ve sosyal yaşamın formlarını yaratma teşebbüsüdür. Teonom kültür ise, nihai ilgi ve şartsız bir anlamı kendi yaratımlarında yabancı bir şey olarak değil de, kendi tinsel temeli olarak ifade eder. Nitekim 'din kültürün özü, kültür de dinin formudur.' Aslında bu söz, teonom kültürün tartışmasız ifadesidir. Tillich klasik teizmin Tann'sını kabul etmez. O, teizmin Tann'sınm üstündeki Tanrı tecrübesinde kök salan var olma cesaretini ya da mutlak imanı besleyen Tann'yı kabul eder. Tanrı 'nm üstündeki Tanrı tarafından ele geçirilmiş olma ya da mutlak iman, zihnin diğer durumları yanında ortaya çıkan bir durum değildir. O, kesinlikte tecrit edilebilen ve tasvir edilebilen, belirli bir olay, bir şey değildir. O, her daim, zihnin diğer durumları içinde mevcut olan bir harekettir. O, insani olasılıkların sınırındaki durumdur. Dolayısıyla Var olma cesareti, Tanrı, şüphe kaygısında ortadan kaybolduğunda, gün yüzüne çıkan Tann'da kök salar. Nitekim Tiilich'e göre, Tann'ya yönelik iki farklı yaklaşım tarzından söz edilebilir: Yabancılaşmanın üstesinden gelme ve bir yabancıyla karşılaşma, tik tarzda insan, Tann'yı keşfederken bizzat kendini keşfeder; keşfettiği kendini sonsuzca aşmasına rağmen, bizzatkendiyle özdeş olan, yabancılaşmakla birlikte, kesinlikle kopmadığı ve kopamayacağı bir şeyi fark eder. İkinci yolda insan, Tann'yla karşılaşırken bir yabancıyla karşılaşır. Bu Tanrı, temelci metafiziğin Tann'sı dır. Tillich nazarında Tanrı, kesinlikle varlık olmayıp, Bizzat-Varlık'tır. Bizzat- Varlık hakkında söylediğimiz her şey sembolik olmalıdır. Tanrı hakkında sembolik olmayan yegane ifade Bizzat-Varlık ifadesidir. Tillich' e göre, farklı gerçeklik seviyeleri vardır ve bunlar, kendilerini ifade edecek farklı dilleri ve yaklaşımları talep ederler. Bu meyanda, din dilinin sembolik olduğunu söylemeliyiz. Dini semboller aksi halde bize gizli kalan gerçeklik düzeylerini ifşa eder. Ancak, dini sembollerin de iki düzleminden söz edebiliriz: Karşılaştığımız empirik gerçekliğin ötesine geçen aşkın düzlem ve karşılaştığımız gerçeklik içinde bulduğumuz içkin düzlem. Zaten dini semboller sonlu ve sonsuz olanı bir araya getirirler. Tillich'e göre her dinin merkezinde kutsal gerçeklik tecrübesi vardır. Bununla beraber o, geleneksel Hristiyan terminolojisinde theos olarak atıfta bulunulduğu gibi, Tann, Kutsal, Numen Tao ya da Nirvana şeklinde de anlaşılabilir. Bu dil, sembolik bir dildir. Ona göre gerek soyut teolojide gerekse de somut olarak vaazda ifade edilen Hristiyan mesaj, günümüzün dilini kullandığı takdirde kesinlikle zamanımıza uygundur. Bu nedenle Hristiyan semboller varoluşçu felsefenin kavramlarıyla yorumlanmahdır. Zaten teolojinin ilk görevi, sembolleri, ritüelleri ve mitleri rasyonel kavramlarla açıklamaktır. Zira dini semboller kısmen, varoluşsal analizlerin ilgilendiği aynı durumu İfade etme biçimidir. Söz konusu analizler, kısmen durum içinde ima edilen sorularla, kısmen de bunlara verilebilecek cevaplarla ilgilenirler. Dini sembollerde, insandan ve insanın maruz kaldığı çıkmazdan söz ettiklerinde varoluşsal sorulan gündeme getirirlerken, Tann'dan ve Tanrı'nm bu çıkmaza tepkisinden söz ettiklerinde ise, durum içinde ima edilen soruların cevabını dillendirirler. Tillich bu duruma, 'korelasyon yöntemi' der. Korelasyon yöntemi Tanrısal mesajı ve durumu bir araya getirebilme yoludur. Bu metod durumda ima edilen sorularla, mesajda ima edilen cevaplar arasında bir korelasyon bulmaya çalışır.