A re-evaluation of the concept of equivalence in the literary translations of Ahmed Midhat Efendi: A linquistic perspective

Yazın çevirilerinin ekinler arası etkileşimdeki önemli işlevi herkes tarafından kabul edilmektedir. Bununla beraber, çeviri tarihine bir göz attığımızda, hem yazın çevirmenlerinin hem de bu konuyla ilgili bilim adamlarının sürekli olarak çeviri edimini sorguladıkları nı görürüz. Bu konuda yapılan çalışmalar incelendiğinde ise, söz konusu sorunların, çevirinin temel kavramı olan eşdeğerlik kavramı için benimsenen kaynak odaklı, kuralcı, dural yaklaşımdan kaynaklandığı anlaşılır. Bu çalışma, yazın çevirilerinde eşdeğerlik kavramını yeniden değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Belirlenen amaca ulaşabilmek için şu yol izlenmiştir: Birinci bölümde, bu çalışmanın ortaya çıkmasına neden olan sorunu açık bir şekilde betimleyebilmek için çeviri tarihi içinde eşdeğerlik kavramına getirilen bakış açıları ele alınmıştır. Romalılardan günümüze kadar geniş bir zaman dilimi içinde yapılan çalışma, sorunların temelinde etkinliğini yüzyıllar boyu sürdüren kısaca kaynak odaklı diyebileceğimiz yaklaşımın yattığını göstermiştir. Çeviribilimde son 20 yıldır yapılmakta olan erek odaklı çalışmalar ise yüzyıllar boyu karşılaşılan sorunları çözücü olarak düşünüldüğünden, kaynak odaklı yaklaşımın karşıtı olarak, yine bu bölümde ayrıntılı olarak sunulmuştur. Bu çalışma bize, söz konusu erek odaklı yaklaşımın gücünü, özellikle dilbilimciler tarafından 20nci yüzyıl boyunca yapılan betimleyici, işlevsel, devingen, dizgesel, eşsüremi de içine alan ardsüremli çalışmalardan aldığını göstermiştir. VI Eşdeğerlik kavramının yeniden değerlendirilmesi, tezin başlığında da belirtildiği gibi, Tanzimat romancısı, çevirmen ve gazeteci yazar Ahmed Midhat'ın çevirileri incelenerek yapılmıştır. Bu nedenle çalışmanın ikinci bölümünde Tanzimat Dönemi ele alınmıştır. Bu bölümde vurgulanan nokta, bir geçiş dönemi olan Tanzimat Döneminde Fransız etkisi ve bu etkinin yaygınlaşmasında çevirinin önemli işlevidir. Çalışmanın üzerinde durduğu bir diğer konuda, bu gibi geçiş dönemlerinde kaynak metni tam olarak tanıtmayı amaçlayan ve çeviribilimde yeterli olarak tanımlanan tam çevirilerin yanı sıra çevirinin doğası gereği kaynak çıkışlı ama kaynak metinden aldıklarından başka erek toplumla da uyum halinde olan, çeviribilimde kabul edilebilir olarak tanımlanan, kısmi, serbest çevirilerin başka dönemlere kıyasla daha yaygın olarak üretildiğidir. Tezin son bölümünü oluşturan üçüncü bölümde ise önce Midhat'in çeviri bütüncesi tanıtılmıştır. Bütünce, hem Midhat Efendi'nin 'çeviri' olarak sunduğu yapıtları, hem de yazın tarihçilerinin Midhat'in çevirisi olarak kabul ettikleri yapıtları içermektedir. Amaç, Midhat'ın çevirmen olarak öz-sorgulamasını ve yazın tarihçilerinin Midhat'ın çevirilerine getirdikleri değişik yaklaşımları betimleyerek, bir yandan çeviri eşdeğerliği sorununu vurgulamak, bir yandan da bu çalışma boyunca yapılan değerlendirme sonucunda önerilen çeviri ve çeviri eşdeğerliği tanımları ışığında bu yapıtlara çeviribilim çerçevesinde bir yer vermektir, üçüncü bölümün ikinci kısmında ise Midhat'in Alexandre Dumas Fils'den yaptığı La Dam O Kamelya çevirisi üzerinde karşılaştırmalı metinbilimsel bir inceleme yapılmıştır. Bu bölümün birinci ve ikinci kısımlarında elde edilen bulgular yazın çevirilerinde eşdeğerlik kavramının yeniden değerlendirilmesiyle sona ermiştir.