Political representation of minorities: A comparison of Greek-Orthodox minority of Istanbul and Muslim-Turkish minority of Western Thrace

1923 Lozan Anlaşmasında yer alan 'azınlıkların korunması' bölümünün benzersiz bir özelliği 'karşılıklı sorumluluk' kavramını getirmesidir. 1923 yılından bu yana 'karşılıklı sorumluluk'la güvence altında olması gereken haklar Türk-Yunan ilişkilerine bağlı olarak 'inütekabiliyet ilkesi' olarak algılanmış, ve Yunan ve Türk devletleri tarafından Batı Trakya Müslüman azınlığı ve İstanbul'daki Rum azınlığı için kültürel, sosyal ve ekonomik alanlarda çoğunlukla olumsuz, bazen de olumlu şekilde uygulanmıştır. Ancak 'inütekabiliyet ilkesi' siyasal alanda uygulanmamaktadır. Bu tezin temel amacı 'bu iki azınlık cemaatinin neden farklı siyasal temsiliyet özellikleri gösterdiğini' anlamaktır. Fredrik Barth'ın teorisine dayanrak bu tez etnik grupların siyasal davranışlarının ilksel olmadığını, ama içinde yaşadıkları toplumun siyasal kurumlarına göre biçimlendiğini savunarak, argümanlarını makro ve mikro faktörleri her iki azınlık için de analiz etmiş ve bu azınlıkların siyasal temsiliyetleri üzerindeki etkilerini ölçmeyi hedeflemiştir. Bu çalışma için tezde kalitatif karşılaştırmalı yöntem olan 'tarihsel kurumsalcılık' analizi kullanılarak her seçim dönemi için (azınlıkların temsil edildiği Türkiye'de 7 ve Yunanistan'da 31 seçim) tarihsel/siyasal olaylar; siyasal sistemlerdeki değişiklikler ve bunların azınlıkların durumları üzerindeki etkileri incelenmiştir. Tarihsel kurumsalcılık analizi; azınlık milletvekillerinin konuşmaları ve dönemin azınlık basını değerlendirmesi için yapılan arşiv çalışması; ve azınlığın önde gelenleri ile yapılan mülakatlar göstermiştir ki ortak varsayımın aksine siyasal temsiliyet potansiyeli Türkiye ve Yunanistan arasındaki ikili ilişkiden ve uluslararası kuruluşlardan bağımsızdır; ancak, Müslüman Türk azınlık siyasal tercihlerinin Türk-Yunan ilişkileri temelinde oluşturmasına devam etmektedir. 'Mütekabiliyet ilkesi' yasal unsurlar; siyasal niyetin olmaması; karşılıklı güvensizlik;pazarlıklarda ortaya çıkan problemler dolayısıyla siyasal alanda uygulanmamıştır. Genel olarak mikro ve makro faktörler Rum ve Müslüman Türk azınlığın siyasal temsiliyetinde etkili olmaktadır. Müslüman azınlıkta 'parti ile özdeşleşme' oranı düşük; 'yerelcilik', 'siyasal bölünme' ve 'etnik blok-oy verme' daha yüksekken, Rum azınlığın 'kullanılan resmi dildeki' yeterliliği mecliste etkili olmalarını ve topluma entegre olmalarını arttırmıştır. 1977'den sonra Müslüman azınlık milletvekillerinin meclisteki sayısı azalsa da, eğitimlerinin ve dil hakimiyetlerinin ilerlemesi onların meclisteki etkinliğini arttırmıştır. Beklendiği gibi azınlık temsilcilerinin yaşadıkları ülkenin siyasal rejimine bağlı olarak, demokratikleşme ilerledikçe meclisteki etkinlikleri artmıştır. Azınlık mensupları ile yapılan mülakatlar ortak bir noktayı vurgulamaktadır: azınlık üyeleri yaşadıkları ülkenin siyasal sistemine saygı göstermekte, aynı kurallar ile rekabet etmeleri gerektiğini belirtmekte ancak siyasal sisteme tamamıyla güvenmemekte ve 'kota sisteminin' azınlık ve çoğunluk arasındaki etnik gerilimi arttıracağına inanmaktadırlar. 'Mütekabiliyet ilkesi' Rum cemaat için negatif çağrışım oluştururken, Müslüman azınlık Lozan Anlaşmasını anayasa gibi algılamaktadır. Egemen partinin olduğu kapalı-liste nisbi temsil seçim sisteminin Rum azınlığın siyasete katılmasını arttırma potansiyali varken Batı Trakya'da etnik gerilimi arttırmaktadır. Çok-partili rekabetin yüksek olduğu ve açık-liste nisbi temsilin uygulandığı siyasal sistem Müslüman-Türk azınlığa siyasal temsiliyet için en uygun durumu sunmaktadır. Azınlık temsilcileri bir partiden seçilmişlerse bağımsız seçilme durumuna göre mecliste daha etkili oldukları gözlenmiştir.