Aristoteles felsefesinde akıl ve his ilişkisi

Bu tezin amacı öncelikle, düşünce tarihinde ilk dönemlerden bu yana insan aklını kurcalamış olan akıl ve his ilişkisini, epistemolojik ve ahlaki açıdan ağırlıklı olmak üzere Aristoteles felsefesi bağlamında irdeleyerek ortaya koymaktır. Bu çerçevede ilk olarak, bu iki kavrama dair genel anlamdafilozofların yaklaşımlarına yer verilmek suretiyle konuya giriş yapılmıştır. İkinci bölümde ise akıl ve his anlayışı ayrı ayrı ele alınarak, bu iki kavrama filozofçahangi anlamların yüklediği, birbirleri ile nasıl ilişkilendirdiği ile ilgili değerlendirmeler sunulmuştur. Onun, akıl ve hissi birbirine indergeyerek, onların özdeş olduğunu düşünen bazı yaklaşımların tersine, ikisininbirbirlerinden bağımsız var olduğunu söyleyerek soyutlamasının temelinde yatan savunuları açıklanmış ve özdeş olmadıklarını söylemesinin sebeblerisıralanmıştır. Üçüncü bölümde, filozofun akıl ve hissi ruhun iki yetisi olarak görmesisebebiyle, ruh anlayışı üzerinde durulmuş ve ruhun vücut bulduğu bedenle de konu ilişkilendirilmiştir. Ruhun bu iki yetisi olan akıl ve his, Aristoteles'in ruh ve beden için söyledikleri etrafında değerlendirilmiştir. Akıl ve hisler, ruhun ait olduğu bölümleri ile bağlantılı olarak, bitkisel, hayvansal ve insani ruh için ayrı ayrı ele alınmış, daha sonra ruhun bu üç bölümünün sahip olduğu yetiler içinde aynı mantıkla incelenmiştir. Doğrudan tezin konusu ile ilgili olan, ruhun akla sahip yanı ve akıldan yoksun olan yanları da bu bölümde incelenmiş ayrıca, aklın Aristoteles düşüncesindeki ağırlığından ötürü, iki türü olan teorik akıl ve pratik akıla, daha detaylı anlatılmak üzere ayrı bir başlık altında yer verilmiştir. Dördüncü bölümde ise, akıl ve his ilişkisi ahlaki yönden ele alınmış, Aristoteles'in ahlak felsefesinin iskeletini oluşturan kavramlardan ilk olarak erdem anlatılmış, daha sonra iki erdem türü olan düşünce erdemleri ve karakter erdemleri, ayrı ayrı kendi içindeki çeşitlerinden de bahsedilerek tezin amacı doğrultusunda irdelenmiştir. Sonrasında akıl ve his ilişkisinin ve ayrıca aralarındaki çekişmenin ve uyumun en yoğun incelenebileceği, irade problemi üzerinde durulmuştur. Bu konu Aristoteles'in kendine egemen olan insan ve kendine egemen olmayan insan tanımları etrafında ele alınmıştır. Bunlardanbağımsız olarak düşünülemeyecek olan seçme ve sorumluluk ile ilgili olarak da Aristoteles'in düşüncelerine, insan eylemleri ile ilgili yaptığı ayrımlaryoluyla, bu başlık altında yer verilmiştir. Bu bölümün son başlığı ise, Aristoteles'in hedef olarak gösterdiği ve ruhun akla uygun etkinliği sonucuözüne uygun davranış sonucunda erdem sahibi olarak ulaşabileceğimutluluğa dair düşünceleri anlatılmıştır. Mutluluğa ulaşmada akıl ve hissinyaşamsal önemi ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Bahsedilen bölümlerde Aristoteles düşüncesinde akıl ve his ilişkisini ortaya koyduktan sonra, daha çok insan pskolojisi etrafında dönmekte olan budüşüncelerin, halen günümüz koşulları ile ne kadar büyük paralellik gösteriyorolmasının şaşırtıcılığı göz önüne alındığında, kaçınılmaz olarak ilk döneme ait bu felsefi pskolojiyi günümüz psikoloji bilimindeki yaklaşımlar ile ilişkilendirerek inceleme gerekliliği doğmuştur. Beşinci bölümün irdelediğikonu da bu olmuştur. Son bölümde ise genel bir değerlendirme yapılarak, ana hatları ile konunun üzerinden geçilirken, tezin ortaya koyduğu ana fikir vurgulanmış ve varılan sonuçlar ifade edilerek çalışma sonlandırılmıştır