turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Çağdaş Türk düşüncesinde gelenekselci ekol'ün eleştirisi

Gelenekselci Ekol, moderniteye karşılık ortaya koyduğu bazı fikirler dolayısıyla, ülkemizde de ilgili ile karşılanan ve bu ilgiden kaynaklı hem akademik hem de sosyal sahada çok yönlü etkileri olan bir düşünce okuludur. Gelenekselci Ekol'ün ülkemiz düşünce geleneği içerisinde, moderniteye karşı bir alternatif oluşturması ve aynı zamanda da dini alanda ortaya koyduğu bazı orijinal düşünce ve kavramlarının oluşu; ortaya çıkan bu ilgi ile beraber ekolün görüşlerinde yer alan arızi yönlerin de tespit edilmesini gerektirmektedir. Bu çalışmada Gelenekselci Ekol'ün düşünce sisteminde yer alan kavramlara ve görüşlere dair, çağdaş Türk düşüncesi içerisinde dile getirilen eleştiriler derlenmeye ve değerlendirilmeye çalışılmıştır.
Bir söylem kümesi olarak açıklamanın yöntembilimsel ve tarihsel temelleri üzerine bir araştırma

Bilimsel açıklama modeli elde etme çabası tam olarak doğanın kalbine gitmemizi sağladığı için önemlidir; zira bu gerçek bilimin ne olduğunu tanımlamamız anlamına gelmektedir. Bir disiplin bilimsel olma iddiası taşıyorsa, açıklamalarını 'doğru' bilimsel açıklama modellerine uydurmak zorundadır. Bilimsel açıklama modelleri içerisinde en çok göze çarpan kavram 'nedensel yasalar' olduğundan ve sosyal bilimler de insanın özgür eylemlerini kapsadığından nedensel bir zorunluluğun içine sosyal bilimlerin nasıl yerleştirilebileceği sorusu ortaya çıkmaktadır. Burada öncelikle dikkat edilmesi gereken husus; bilimsel olanı bilimsel olmayandan ayırmak amacıyla gerçek bir bilimsel açıklamanın ne olduğunu belirlemenin ne kadar önemli olduğudur. Felsefe tarihi boyunca çok fazla açıklama modeli ileri sürülmüştür. Bunlardan biri felsefe tarihi boyunca en fazla etkisi olan dedüktif-nomolojik ve zaman içerisinde bunun yetersiz kaldığı noktaların geliştirilerek oluşturulduğu indüktif-istatistiksel modeldir. Carl G. Hempel'in ileri sürdüğü bu modeller ilk nedensel açıklama tipleri olarak değerlendirilmektedir. Bundan sonraki literatürün çoğunluğu bu modele yapılan itirazlar veya katkılardan oluşmaktadır. van Fraassen'in pragmatik açıklama modeli bu katkılardan en önemlisini oluşturmaktadır. Ancak her iki model de bilimin gelişim hızına göre yetersiz kalmaktadır. İslam bilim felsefesi çalışmaları bu anlamda eksikliği tamamlar niteliktedir. Özellikle bilimsel birlik açısından İslam dünyası bilgikuramsal bakımdan bilgi türleri arasındaki farklılığa dikkat çekmiş ve sosyal ve teolojik açılardan pragmatik görüşün benimsenmesinin uygun olduğunu göstermiştir.
Felsefe tarihlerinde felsefenin menşei problemi

İFelsefe Tarihlerinde Felsefenin Menşei Problemi? adlı bu çalışma 'Giriş' ve 'Sonuç' hariç iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde fesefenin menşeini araştırmak üzere felsefe tarihçilerinin geliştirdikleri felsefe tasavvruna ilişkin gerekçelerinin tespit ve değerlendirilmesi yapılmıştır. İkinci bölümde ise; felsefenin meşei ile ilgili felsefe tarihçilerini etkileyen tarih tasavvuru, bu tasavvurlar üzerine oluşturulmuş gerekçeler ve Yunan felsefesine Doğulu kaynaklarının tesiri ele alınmıştır.
Es-senedü' l-muhkem fi tercümeti's-süllem

Bu çalışma, Ahderi'nin meşhur Süllem adlı Arapça manzum mantık eseri üzerine, Osmanlı'nın son dönemlerinde yaşamış Kureyşizade Mahmut Nedim tarafından yapılmış tercüme ve şerhi olan, es-Senedü'l-Muhkem fi Tercümeti's-Süllem (1903) isimli eserin Latinizasyonunu ve değerlendirilmesini hedeflemektedir. Tarih boyunca Ahderi'ninSüllemi hakkında pek çok şerhler yazılmıştır. Bizim çalışmamız da mantık alanında Osmanlı Türkçesi ile yazılmış bir eserin günümüz Türkçesine kazandırılması ve klasik mantık konuları açısından incelenmesi şeklindedir.
Varoluşçu teoloji bağlamında Paul Tillich'te din felsefesi

Son dönem varoluşçu felsefecilerden biri olan Paul Tillich'in din felsefesini ele alan bu çalışma, bütüncül ve eleştirel bir yöntem kullanılarak; anlama, yorumlama ve karşılaştırma ilkelerine bağlı kalınarak hazırlanmıştır. Bu araştırma bir giriş bölümü olmak üzere toplam üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, önemi, yöntemi, temel kavramları ve sınırlılıkları belirlenmiştir. Birinci bölümde, Tillich'in hayatı hakkında bilgi verilmiş, kullandığı temel kavramların çözümlenmesi yapılmış ve varoluşçuluk ayrımları yapılmıştır. İkinci bölümde, Tillich'in Tanrı'ya bakışı ve dinin diğer alanlarla ilişkisi incelenerek sonuca gidilmiştir. Sonuç olarak, Tillich, felsefe geleneğinden yararlanmıştır. Gelenekten almış olduğu birikime dinamizm kazandırarak günümüze taşımıştır. Tillich'in Tanrı tasavvuru bir nevi felsefenin ve dinin Tanrı'sını birleştirme çabasıdır. Dinin diğer alanlarla ilişkisini açıklarken ise her alanın kendi içindeki özgünlüğünü öne çıkarmaktadır. Fakat, bu özgünlüğün bu alanların birbirleriyle ilişkilerini engellemediğini vurgulamaktadır. Tillich ayrıca kültürle dinin birbirlerinin farklı yüzleri olduğunu belirtmiştir. Hayatın dinamizmi içerisinde bu alanların dinamizminin devam ettiğini açıklamak için protestan ilke kavramını kullanmıştır.
Thomas Kuhn'un bilimsel ilerleme kavrayışının değerlendirilmesi

Thomas Kuhn, ünlü eseri Bilimsel Devrimlerin Yapısı'nda geliştirdiği özgün bilimsel etkinlik ve gelişim açıklaması ile bilim felsefesi yanında birçok düşünsel alanda etkili olmuş bir bilim felsefecisi ve tarihçisidir. Kuhn'un BDY'deki açıklaması ve bilimsel etkinliğin doğası hakkında vardığı sonuçlar, günümüze kadar süren yoğun tartışmalara neden olmuştur. Kuhn'un bu konudaki düşünceleri, BDY ile sınırlı kalmamış ve yaşamının son yıllarına kadar açıklamasını geliştirmeye uğraş vermiştir. Bu nedenle, çalışmada Kuhn'un bilimsel etkinlik ve onun gelişimi hakkındaki açıklamasını, SSR sonrasında geliştirmeye devam ettiği düşünceleri ile beraber ele aldım. BDY'nin 1962 yılında basılmasından Kuhn'un 1993 yılında yayınlanmış son makalesine kadar süren bu süreçte, Kuhn BDY'deki düşüncelerini daha açık hale getirmektedir. Çalışmada, Kuhn'un bu süreçte bilimsel değişimle ilgili yol açtığı sorunlara nasıl çözümler getirmeye çalıştığını izledim. Çalışmanın odağında ise, Kuhn'un bilimsel ilerleme kavrayışı yer almaktadır. Bilimsel ilerleme, Kuhn'un bilimsel değişimle ilgili BDY'de neden olduğu sorunların birleştiği konudur. Kuhn bu sorunları, kariyerinin son yıllarında geliştirmeye başladığı evrimsel gelişim açıklaması ile aşmaktadır.
İbn Sİna'da retorik

Kendinden önceki retoriği eleştiren bunun yanında ondan faydalanan Aristoteles, kıyası retoriğe uygulayarak onu bir sisteme kavuşturmuştur. Retoriğin amacının iknanın yollarını aramak olduğunu belirten Aristoteles bu alanda yazdığı Rhetorica adlı eseriyle klasik retoriğin başlıca eserlerden birini ortaya koymuştur. Demokratik bir ortamda şekillenen Aristoteles'in retorik anlayışı Roma İmparatorluğu'nda yeterince değerlendirilmemiş, dolayısıyla Aristoteles'in diğer mantık metinlerinin İslam dünyasına geçişinde önemli bir merkez olan İskenderiye'de Aristoteles şarihleri tarafından Rhetorica üzerine hiç şerh yazılmamıştır. Süryanice üzerinden Arapçaya tercüme edilen Rhetorica'ya ilk şerhi Farabi yazmış ve ondan sonra da Ibn Sina ve diğer İslam filozofları onu takip etmiştir. Retoriğe dair iki metin kaleme alan İbn Sina retorik anlayışını genel olarak Meşşai felsefe çizgisinde şekillendirmiş ancak gerek Rhetorica'nın Arapça tercümesinden gerekse Farabi'nin yaklaşımından farklı olarak kendine özgü fikirleriyle de klasik retoriğe katkılar sunmuştur. Retoriğin amacı olan iknayı gerçekleştiren yöntemleri kendinden öncekilerden daha ayrıntılı bir şekilde tasnif eden İbn Sina, sözlü olmayan ikna yöntemlerini daha geniş bir çerçevede değerlendirmiş ve teknik olmayan ikna yöntemlerinin teknik olarak da ele alınabileceğini göstermiştir. Farabi gibi hatip, dinleyici ve konuşmayla ilgili hünerleri teknik yöntemler çerçevesinde ele alan ibn Sina temel teknik yöntemlerin entimem ve örneklem olduğunu ifade etmiş ve entimem çeşitlerini daha açık bir şekilde ortaya koymuştur. Firaset adında bir entimem çeşidi daha belirleyen İbn Sina retoriğin öncülleri arasında yer alan maznunat, meşhurat ve makbulata diğer filozoflarda olmayan mütesaviyat adında bir öncül eklemiş ve bu öncüllerle yapılan bir entimem olduğunu belirtmiştir. Geçerliliği, mümkün bilgi derecesinde olan retorik kıyas, burhan sanatıyla birlikte en yararlı iki sanattan biridir.
Hasan Ali Yücel'in din ve Tanrı anlayışı

1938- 1946 yılları arasında Milli Eğitim Bakanlığı yapan, gönlüyle Doğulu bir düşünce adamı olan Hasan Ali Yücel, 1950'li yıllarda sanat, edebiyat, felsefe, din ve bilim üzerine yoğunlaşmış ve yazılar yazmıştır. Problemlerin tam ortasında aktif bir eylem adamı olarak yaşayan Hasan Ali Yücel, o dönemdeki fikri tartışmalarda etkili olan bir şahsiyettir. O, din adına yapılan belli bazı eylemlere, söylenen sözlere belli açılardan tepki göstermiş ve bunu da eserlerinde dile getirmiştir. İçe kapanmayı öneren din anlayışının karşısında olan Hasan Ali Yücel, gelişim ve değişimin getirdiği yeni yaşama koşullarıyla uyum içinde olan, eyleme yönelik din anlayışını benimsemektedir. Bir anlamda dinin rasyonalizasyonunu gerçekleştirmeye çalışıyordu. Özellikle köy enstitüleri icraatlarını, klasikleri çevirme işine girişmesini şiddetle eleştirenler vardı. Yaptığı bu işler yüzünden onu, komünist yetiştirmekle ve dinsizlikle suçlamışlar, hatta bu sebeple onun hakkında davalar bile açılmıştır. Sonuç itibariyle davalar Hasan Ali Yücel'in lehine sonuçlanmış ve temize çıkmıştır. Biz de çalışmamızda Allah Bir, İyi Vatandaş İyi İnsan, Hürriyet Gene Hürriyet, Hürriyete Doğru, Davam gibi birçok eserinde din, kültür, yenileşme ve felsefe hakkındaki düşüncelerini dile getiren Yücel'in din ve Tanrı konusundaki görüşlerini tespit ederek mümkün olduğunca tarafsız bir şekilde ortaya koymaya çalıştık. Yücel'in din ve tanrı anlayışının fikri uzanımlarını tespit ederek felsefi ve dini boyutlarına dikkati çekmeye çalıştık. Bizim bu çalışmamızın, Hasan Ali Yücel'in dini kimliğini ortaya koyması açısından, onu anlama noktasında yardımcı olacağı inancı içerisindeyiz. Düşünce hayatımıza katkıları olan böyle şahsiyetlerin fikirlerine başvurmak ve onları dinlemek kadar onların fikirlerinin oluşmasını sağlayan toplumsal çevreyi bilmek ve onların düşünce yapısını tanımak da önemlidir. Çünkü bizler, bugünkü düşüncemizi böylelikle temellendirebiliriz.
Nietzsche on fate and freedom

İlk bakışta, Nietzsche'nin hür irade problemine yaklaşımı çelişkili görünebilir, çünkü kendisi hem hür iradeyi, hem de belirlenimciliği reddeder. Ancak, Nietzsche metinlerinin detaylı bir analizi gösterecektir ki, Nietzsche, hür iradenin varlığını ya da yokluğunu destekleyen tarafların dayandığı geleneksel ontolojik ve psikolojik zemini reddederken, kendi özgürlük anlayışını kurar. Daha açık ifade etmek gerekirse, Nietzsche hem a priori olarak sahip olunduğu iddia edilen bir hür irade anlayışını, hem de doğanın nedensel yorumuna dayalı olan ve insan eyleyişinde tam bir belirlenimciliği savunan anlayışı reddeder. Bunun yerine Nietzsche, güçlü bir yazgı sevgisini desteklerken, aynı zamanda okuyucusunu da özgürlük ve zorunluluğun ayrılamaz olduğuna ikna etmeye çalışır. Ayrıca, 'evet-deme' ve 'hayır-deme' kavramları aracılığıyla, Nietzsche hayata karşı sağlıklı bir tutumun ipuçlarını verir ki bu Nietzsche felsefesinin temel dertlerinden biridir. Bu durumda mesele, neyin zorunlu neyin şartlı olduğunu keşfetmek ve ayırt etmek olacaktır. Böylece, insan özgürlüğü ve zorunluluk konusuna daha doğalcı bir yaklaşım sergilenirken, olumlayıcı bir hayatın da yolu açılacaktır.
The problem of infinity: A pendulous swing between empiricism and metaphysics

Bu tez, Zeno'nun hareketin imkansızlığını gösterdiği paradokslara getirilmiş çözüm önerileri ve bu öneriler üzerine yapılmış tartışmaların bir değerlendirmesidir. Paradoksların ele alınışında ampirik ve metafiziksel olmak üzere iki farklı yaklaşım söz konusudur. Tez, sonsuz bir serinin mantıksal olarak tamamlanmasının imkansızlığına, daha genel haliyle, sonsuzluk kavramının kendinden çelişkili olmasına dayanan ampirik argümanları inceler ve ampirik argümanların iddialarında haklı olmadığını göstermeye çalışılır. Bunun yanında, kullandığımız dile getirilen farklı yaklaşım ve dilde revizyonlar sayesinde sonsuzluğu daha kapsamlı bir bağlamda tartışmaya imkan arayan metafiziksel argümanları ele alır. Bu bağlamda, ikinci bölüm, sonsuz sayıda hareket üzerine geliştirilmiş düşünce deneylerinden örnekler ile sonsuzluğun nasıl farklı ve zengin içerikli bir bakış açısıyla değerlendirilebileceğini tartışır. Böylelikle bu tez, söz konusu iki farklı yaklaşımın birbirini geçersiz kılmadığını, bunun yerine sonsuzluğun farklı açılardan anlaşılmasına katkıda bulunduğunu savunur. Bu bağlamda, sonsuzluğu ampirik anlamda reddeden argümanların hata ve eksikliklerinin değerlendirilmesi dahi kavram üzerine metafiziksel bir soruşturma yürütülmesine yardımcı olur.
Brentano'nun felsefesinde içkin realizm

Bu çalışmada içkin realizm bakış açısıyla Brentano'nun felsefesi incelenmiştir. Onun felsefesinde başat bir rol üstlenen yönelimsel içkin varoluş kavramı psişik fenomenlerin evrensel bir özelliği ve onları karakterize eden ayırıcı bir nitelik olarak kabul edilir. Bu noktadan hareketle Brentano, felsefeyi psikolojiye dayandırmakta ve bu sayede hem tasvir yapan hem de tecrübi bir temele sahip olan bir psikoloji anlayışı kurmaktadır. Psişik ve fiziksel fenomen ayrımını benimseyerek zihnin bütün verilerini iki gruba indirgeyen Brentano, bu ayrıma esas alarak insanın edimleri ve bilincin birliği arasında bir bağıntı/ilişki yapısı belirlemiştir. Söz konusu bu bağıntı sayesinde o, bir yandan fenomenleri bir ayrıma tabi tutmakta ve psikolojiyi yeniden kurmayı hedeflemektedir, diğer yandan da çağdaş felsefeyi etkileyecek düşüncelerinin ağını örmektedir. Bu çalışma, Brentano'nun felsefesinin izlerini takip ederek onun hem çağdaş felsefeye olan etkisini hem de skolastik felsefeden intikal eden yönelme kavramının onun felsefesinde nasıl bir psikolojik kavrama dönüştüğünü içkin realizm başlığı altında izah etmeyi amaçlamaktadır.
Emile Boutroux'da zorunsuzluk

Bu çalışmada, Emile Boutroux'nun zorunsuzluk fikri tarihsel perspektifte incelenmeye çalışılmıştır. Boutroux, bilimsel kanunların felsefi analizini gerçekleştirmiş, bu kanunların zorunlu olmadığı sonucuna ulaşmıştır. O, bilim ve felsefedeki geleneksel nedensellik anlayışına karşı çıkmıştır. Boutroux'ya göre alemde zorunluluk değil, zorunsuzluk hakimdir. Mantığın ve matematiğin unsurları, duyularla kavranan şeylerin zihin ile kavranmaya uygun hale getirilmesi ile meydana gelmiştir. Yani bu bilimler a priori akıl ilkelerine dayanmamaktadır. Mekanik, matematiksel sezgi yerine nedensellik ilişkisini koyarak iki farklı büyüklük arasındaki zorunlu ilişkiyi tespit etmeye çalışmıştır. Ancak Boutroux'ya göre bu mümkün değildir. Çünkü hem nedensellik ilişkisinde neden ile sonuç arasında zorunlu bir ilişki yoktur hem de deneyin imkanları ile mekaniğin iddiaları gerçekleştirilemez. Fiziğin ve kimyanın kanunları mekaniğin kanunlarından mahiyet itibari ile farklıdır. Mekaniğe göre daha somut ilişkileri ele alan fizik ve kimyanın kanunları da zorunsuzdur. Organik varlığın inorganik varlığa göre çok daha kompleks bir yapı olduğunu iddia eden Boutroux, biyolojide fizik ve kimya kanunlarına benzer formda kanunlar bulunamayacağını savunmuştur. Varlık tabakalarının en üstünde bulunan insan, zorunsuzluğun en üst düzeyde görüldüğü yerdir.
The place of Albert Schweitzer in contemporary philosophy, and why we should concern ourselves with his ethical thought nonetheless

Bir felsefeci olarak Albert Schweitzer genellikle 'Yaşama Saygı' kavramı ve 'Yaşamın ispatımdır' sözü ile bilinir. Ancak Schweitzer'in başyapıtı, Medeniyetin Felsefesi, batı felsefesinin ve özellikle 18'inci yüzyıl sonrasının kapsamlı bir analizi ve hatta bir noktaya kadar yargılanmasıdır. Bu çalışmada da Schweitzer'ın analiz ve yargılamasından hareketle, yazarın çağdaş felsefe eleştirisi netleştirilirken, en derin ve en doğru etik algısı incelenmektedir. Dahası çalışmada etik dürtülerin işlevi de derin bir tartışmaya açılmıştır. Son olarak, tezde Schweitzer'ın günümüzün etik tartışmalarında daha önemli bir yer sahibi olması gerektiği savunulmaktadır.
Farabİ ve İbn Sİna'da bireyleşme ilkesi bağlamında nefis beden ilişkisi

Nefsin mahiyeti ve buna bağlı olarak nefis-beden ilişkisi, felsefenin ilk ortaya çıktığı dönemlerden beri düşünürler tarafından tartışılmıştır. Bu tartışmaların merkezinde nefsin ne tür bir cevher olduğu ve bedenin formu olup olmadığı yer almaktadır. Eğer nefis, bedenin formu ise bu durumda zorunlu olarak onun bedenden ayrı varlığından söz edilemeyecektir. Buna karşılık olarak eğer o, Farabi ve İbn Sina'nın kabul ettiği gibi akli bir cevher olarak bedenden ayrı bir varlığa sahipse bu durumda onun madde olmaksızın bireysel bir varlık olabilmesinin ilkesi nedir? Bu çalışmada öncelikle nefsin ait olduğu varlık kategorisi Farabi ve İbn Sina'nın düşüncesinde incelenmektedir. Ardından nefsin bedenden bağımsız birey olma imkanı tartışılmaktadır.
Schopenhauer'da güzelliğin temellendirilmesi

Çalışma temelde Schopenhauer'un felsefi sistemi içinde estetik anlayışına ve bu çerçevede güzele yüklediği anlama dayanmaktadır. Schopenhauer, dünyayı bir yanıyla irade diğer bir yanıyla tasarım olarak incelemiştir. Tasarım olarak ortaya koyduğu görüşlerinden sonra irade ile neyi kastettiğini açıklamaya çalışmıştır. Bu doğrultuda felsefesini oluşturmuştur. Felsefesi içerisinde yer alan estetik anlayışını da irade merkezli açıklama yoluna gitmiştir. Schopenhauer, her şey de, iradeden bir parça görmüştür. Bu iradeye, sezgisel yöntem olan sanatla ulaşılabileceğini ortaya koyarak irade ve estetik anlayışını birbirine bağlamıştır. İrade insanda acı ve ıstıraba neden olurken estetik, bu olumsuz durumdan kurtuluşu sağlamaktadır. Bütün bunlar ise Schopnehauer'da güzel kavramında düğümlenmektedir. Güzel, onda akıl ve bilgiden bağımsız estetik seyrin gerçekleşmesini sağlayan bir kavramdır. Güzelliğin fark edilmesi iradenin sebep olduğu acı ve ıstırabın da bertaraf edilmesini sağlamaktadır. Schopenhauer, estetiğe dair görüşünü özgün irade anlayışı ile bağlantılı açıklayarak, estetikte de özgün bakış açısını yakalamıştır. Bundan dolayı da kendinden sonraki birçok filozofa bu alanda ilham kaynağı olmuştur.
Spinoza ve Levinas'ta 'etik olan' üzerine eleştirel bir inceleme

Bu çalışmada Spinoza ile Levinas'ta etiği mümkün kılan anlamlılık; bir eyleme etik değerini veren zemin ya da köken üzerine bir irdeleme yapılmaktadır. Bu nedenle, başlıkta geçen 'etik olan ' ifadesi, doğrudan etikle ilgili değildir. 'Etik olan', Spinoza'da içkinliğin ontolojik hakikatini ve Levinas'ta da aşkınlığın metafizik hakikatini içerimlemektedir. Bu bağlamda 'etik olan', Spinoza'daki ontolojik hakikatin ufkunda ve/veya ufkuyla ulaşılan, antropomorfizmden arındırılmış bir Tanrı sevgisi ile Levinas'taki metafizik hakikat ufkunda öznelerarası ilişkide, Başkasına yaklaşmayla kavranan, ontolojiden arındırılmış bir Tanrı sevgisinin insanın eylemsellik alanındaki karşılığını gözeterek, içkinlik ve aşkınlık düzleminde tartışılmaktadır. Spinoza, tözle özdeşleştirdiği Tanrı'yı Doğa ile birlikte içkinlik düzleminde düşünürken; Levinas, varlık ile Tanrı'nın aynı düzlemde düşünülemeyeceğini, dolayısıyla ayrıca aşkınlık düzlemine ihtiyaç olduğunu ileri sürer. İkisinde de etik olan, ben'in başkasıyla karşılaşmasında belirlenen temel ilke etrafında şekillenir. Bu nedenle, her iki kuram da bir karşılaşma etiği olarak kurulur. Fakat karşılaşma üzerine kurulan etik kuramın yaslandığı ilke ya da kaynak, bu iki öğretinin iki zıt kutupta konumlanmasını beraberinde getirir. Levinas'ta etik bilişsellikte değil, vicdanda temellenir. Oysa Spinoza'da etiğin bilmeyle ilişkisi, sorumluluğu da içeren içsel bir ilişkidir. Böylece birbirine zıt iki özellikle karşılaşılır: ontolojinin içkin hakikatini kavrayarak özneleşmeye karşı varlığa dışsal ve bilince öncel şekilde konumlanarak özneleşme. Burada karşı karşıya gelen kavramlar kendilerini gösterirler: içkinlik versus aşkınlık, ontoloji versus metafizik, içsellik versus dışsallık, anlama versus esinlenme, naturalist etik versus anti-naturalist etik, özerklik versus yaderklik. Bu karşıtlıklar üzerinden yapılan irdelemede Levinasçı eleştirilere karşın Spinozacı temaların varlığını sürdürme ısrarına dikkat çekilmektedir.
İbn Rüşt'de Tanrı-alem ilişkisi

Bu çalışmamızda, Tanrı-alem ilişkisini İbn Rüşt'ün görüşleri çerçevesinde incelemeye çalıştık. İbn Rüşt, Tanrı-alem ilişkisini, Tanrı'nın iradesi değil, fiili bağlamında ele almış ve yorumlamıştır. O'na göre fiil, özne ile nesne arasındaki bir ilişkilidir. Bundan dolayı,' İbn Rüşt, bilimsel çalışmalar için son derece önemli olan nedenselliğe büyük önem vermektedir. O'na göre nedenselliğin reddi, epistemolojik, ontolojik ve teolojik sorunlara yol açar. İbn Rüşt, Eşarilerin yoktan yaratma ile Farabi ve İbn Sina'nın sudur teorisini benimsemez. O'na göre Tanrı, yoktan bir şey meydana getirmez. O, öncesiz olan madde ile sureti bir araya getirir. Ancak Tanrı, madde ile sureti bir araya getirmekle yetinmez; aynı zamanda varlıkların devamını da sağlar. İbn Rüşt kendi teorisini, sürekli yaratma, olarak adlandırır. Bu teoriye göre Tanrı, alemle sürekli ilişki içersindedir. İbn Rüşt'e göre Tanrı, alemdeki varlıkların en önemlisi olan insanla e- pistemolojik bir ilişki içersindedir. Bu ilişkinin en önemli tezahürü; Tanrı'nın insanları bazı pratik konular da aydınlatmak maksadıyla peygamberler göndermesidir. Ancak İbn Rüşt, peygamberliğin doğrulanması için Tanrı'nın tabiata müdahalesi olarak anlaşılan mucizelerin delil olarak görülmesine karşıdır. İbn Rüşt, insanın hürriyeti konusunda ılımlı determinist bir anlayışa sahiptir. O'na göre, insan filleri, insanın iradesi ile dış sebeplerin uyumuyla gerçekleşmektedir. Ancak insan, dış sebepleri öğrenerek hareket edebilir ve hürriyetini gerçekleştirebilir. İbn Rüşt, ölümsüzlük sorununu da ele alır. Ruhun ölümsüzlüğünü kabul eder. Ancak O, bu dünyadaki bedenlerin aynısıyla gerçekleşeceği iddia edilen bir bedensel diriliş konusunda bazı imkansızlıklar ileri sürmektedir. VI