Hegel'in fenomenolojisinin bilgikuramsal temelleri

Bu çalışma Hegel'in 'Geist'in Fenomenolojisi' adlı yapıtının bilgikuramsal temellerini araştırmaktadır. Giriş bölümünde ilkin Fenomenolojisi'nin felsefe tarihi içindeki konumu ele alınırkan, onun ne tür bir savaşla ortaya çıktığı üzerinde durulmakta ve daha sonra da Hegel'in Kant' m bilgi kuramına yaptığı eleştiri bu bağlam içinde incelenmektedir. Hegel, ilkin bilgi hakkında 'doğal düşünce' halini almış olan Kant'in bilgikurammm aşılması gerektiğine inanır. Bu düşünce Hegel' e göre, bilginin araç ya da alet olmasından hareket ettiğinden şeyin kendinde olarak tanınmasını ve onun olduğu gibi gözlenmesini engeller. Hegel'e göre, eğer bilgiyi alet ya da araç olarak kavrarsak bilgi nesnesi alet tarafından değiştirilmiş olur ve biz onu olduğu gibi kavrayanla yız. Yine bilgiyi araç olarak almak da ortam gereği onun kendi doğasını, doğruluğunu yanıltıcı biçimde vermeyi doğurur. Sorun, bilginin alet ya da araç oluşu değil, t ersi' ne şeylerin nesneler olarak kendinde nasıl iseler öylece tanınmalarıdır, yani bizim onları mutlak olarak algıla yacak durumda oluşumuzdur. işte Hegel, bizim Mutlak olanı yani Kendindeyi tanıyabileceğimiz bir düşünceyi savunur ve Fenomenoloji ile de bize Mutlak olana gidecek yolu göstermeyi kanıtlamak ister. Hegel, Kant tarafından belirlenmiş Mutlak ve görünüş ayrımını aşar. O bize görünüşün bilincin ilerleyişiyle Mutlak olana varacak olan bilgikuramsal sürecini gösterir.24- 2 Çalışmanın birinci bölümünde bu gelişme Hegel felsefesinin yeni öğeleri ve bilinç diyalektiğinin yöntem olarak ele almışının konumu içinde incelenmekte ve e- leştirel anlatımı yapılmaktadır. Burada Hegel'in bütünlük olarak doğruluk anlayışını, tek bir momentin değil de bütününün doğruluk taşıdığına ilişkin düşüncesini ele a- lıyorum. Onun doğruluk ve sürekli gelişme halindeki özne arasındaki ilişkiyi ilk kez vurgulayışı ve bu düşüncenin daha önceki felsefelerin öğretisinden, özellikle Spinoza ve onun bütünlük anlayışından belirli bir ayrıcalığı o- luşturduğu temelinden hareketle Hegel' deki doğruluk kavramı üzerinde duruyorum. Daha sonra bilincin her iki be' lirlenimi olan bilgi ve doğruluğun, doğruluk kavramının anlaşılmasmdaki rolü üzerinde duruluyor. Bilincin kendin de nesneyi benimsemesi ve kavramasıyla oluşan doğruluğun diyalektik ilişki içindeki sürekli bilgileşmesi anlamına gelişi vurgulanıyor. Çünkü Hegel Geist'in Fenomenolojisi' nde sürekli bilgi haline gelen doğruluğu göstermek ister, bu ilişki bilgi ve doğruluğun birbirlerine özdeş olmasına dek sürer. Bu aynı zamanda Hegel'in ereğini ;özne- nesne özdeşliğine varışı içerir. Bu bağlam içinde de ne yin bilgi halini alan doğruluğu içerdiğini ve bunun sadece bilinçte olan bir süreci oluşturduğu açıklanmaya çalışılıyor. Daha sonra Hegel'in okuyucu ve fenomenolog- ları kastettiği 'biz' ve 'bizim katkımız' tanımlarının bilgi ve doğruluk ilişkisi içindeki anlamları üzerinde duruluyor. ikinci bölümde Geist'in ienomenolojisi'ndeki bilinç gelişmesi sergilenmektedir, ilk aşama bilincin 'duyumsal kesinlik' ile sınırlı oluşudur, ki bu kesinlik kendi bilgisini mutlak doğruluk sayar. Ancak algı aşama-24- 3 sıyla ve onun soru koyuşuyla mutlak doğruluk hakkındaki sarsılmaz inanç sallanmaya 'başlar. Anlık, bilincin kendisini salt nesneler dünyasından ayırmasını getirir, özbi- linç ile kendini gösteren Ben anlayışıyla nesnelerden ba- ğımsea, onların karşısında oluş kendini gösterir. Ama bilinç zaman içinde bu anlayışla nesneleri kavrayamayac ağını görür ve kendisi ile nesneler arasında ilişki kurmayı dener. işte Akıl, bilinci özbilinç ile birleştirmeyi dener. Bu üç bilinç biçimiyle Hegel 'Sübjektiv Geist' bölümünü kapatır ve devamla 'Objektiv Geist'ın aşamalarını ele alır, Geist, Hegel'de Antik Çağdan kendi zamanına kadar olan ve bilinç biçimlerine uygun düşen toplumsal gelişmenin gösterilmesidir. Yabancılaşan Geist kendisinin farklı momentlerinden sonra Din aşamasına varır. Hegel için din momentinde de durma yoktur, çünkü bilinç henüz kavramsal- lık kazanmamıştır ve doğruluğun sadece dinsel tasavvurlarından ibarettir. Üçüncü bölümde: G-eist'in Benomenolojisi'nde bilimin gerçekleşmesi şu ağırlık noktaları çerçevesinde incele- - Geist'in yabancılaşmayı aşarak tekrar kendine dönüşü. - Bilincin kendi düşüncesini kavramlaştırmaya çıkarışı. - Geist'in zamanı aşması. Bilinç kendi kavramını Mutlak Bilgi momentinde gerçekleştirir. Kut lak Bilgi ile ereğe: öznenesne özdeşliğine ve Kendinde-varlık ile Kendi-için-varlığm birliğine varılmıştır. Buradan hareketle Hegel'de bilimin kendisini ger- çekleştirişi sonuç olarak ele almıyor.