Depremde aile-devlet ilişkileri: Politikaların ve uygulamaların niteliği üzerine bir araştırma

depremleri çok geniş bir alam etkilemiş ve bu coğrafyada çok sayıda yapıların yıkılmasına ya da ağır hasar görmesine, binlerce insanın hayatım kaybetmesine, on binlerce insanın yer alanmasına ve yüz binlerce insanın evsiz kalmasına neden olmuştur. Bireyleri etkileyen afet koşullarının hiç kuşkusuz aileleri de olumsuz yönde etkilediği, hatta ailelerde parçalanmalara ve çözümlemelere yol açtığı söylenebilir. Sosyal hizmet mesleğinin nihai hedefi bireyin, ailenin işlevselliğini arttırmaktır. Aile politikalarında da temel hedef ailenin işlevselliğini arttırmaktır. Bu nedenle aile politikaları ile sosyal hizmet mesleği arasında önemli bir bağlantı bulunmaktadır. Deprem yaşamış ailelere oluşturulacak aile politikalarında temel parametreleri dikkate alarak deprem öncesi, sırası ve sonrasına göre düzenlemeler yapılabilmesi mümkündür. Özellikle deprem yaşamış ailenin; temel fonksiyonlarında bozukluklar olduğunu varsaydığımızda bu ailenin korunması ve güçlendirilmesi için temel parametreler ışığında yeniden aile politikalarının düzenlenmesi, sosyal devlet anlayışı içinde yapılması gereken öncelikle görevlerden biri olduğu söylenebilir. Araştırmada, Türkiye'de deprem yaşamış ailelerin gereksinimleri ile ilgili mevcut durumu ortaya konulduktan sonra, ailelerin gereksinimlerini karşılamak için buldukları çözüm yollan, beklentileri ve ailelerin kendileri ile ilgili düzenlemeler hakkında ne kadar bilinçli olduklarım ortaya koymaya çalışılarak, bir mevcut durum analizi yapılmıştır. Buna göre araştırmanın modeli tekil tarama modeli olarak belirlenmiştir. Bu araştırma 12 Kasım 1999 tarihinde Düzce ilinin Kaynaşlı ilçesinde bulunan deprem yaşamış aileler ile yapılmıştır. Bu araştırmada verileri toplama aracı olarak görüşme formu kullanılmıştır. Görüşme formundan edinilen verilerle, SPSS 1 1.5 programı aracılığıyla frekans ve yüzde tabloları oluşturulmuştur. IV Araştırmanın sonuçlarına baktığımızda ailelerin sağlık hizmetleri ile ilgili en önemli gereksinimlerinin çevre-gıda temizliği ve psikososyal destek hizmetleri; sosyal yardımlar konusunda gıda, giyecek ve para gereksinimi; istihdam konusunda ise Kaynaşlı'da böyle bir gereksinimin olmadığı ama bu konunun deprem yaşamış aileler için önemli olduğu; konut konusunda en önemli ihtiyacın ev olduğu; sosyal hizmetlere ilişkin gereksinimleri arasında ilk sırada öğrenci bursu yer almakta ve son olarak da depremle ilgili bilgilenmeye ilişkin gereksirıimlerinin deprem öncesi ve sonrası göz önünde bulundurularak sorulan soruda deprem yaşadıktan sonra bilgi alma ihtiyaçlarında az da olsa bir artış olduğu belirlenmiştir. Araştırmada sağlık, sosyal yardımlar, konut, bilgilenme gereksinimlerini devletten karşıladıkları; sosyal hizmetler ile ilgili gerelcsinimlerini sivil toplum kurumlarından ve istihdam gereksinimlerini ise geleneksek kurumlardan karşıladıkları tespit edilmiştir. Sağlık hizmetlerinden, sosyal yardım hizmetlerinden, konuta ilişkin hizmetlerden, depremle ilgili bilgilendirme hizmetlerinden ailelerin memnun olduğunu, istihdam hizmetleri ve sosyal hizmetlere ilişkin fikir beyan etmedikleri belirlenmiştir. Ailelerin var olan hizmetler ve yasal düzenlemelerle ilgili bilinç düzeylerine bakıldığında, ailelerin büyük çoğunlunun sağlık ve konut hizmetlerinden haberdar olduğu, sosyal yardımlar, sosyal hizmetler, istihdam ve bilgilendirme hizmetlerinden haberdar olmadıkları görülmüştür. Son olarak da var olan hizmetlerden ve sorunlardan yola çıkılarak, deprem yaşamış ailelere yönelik aile politikaları ve sosyal hizmet disiplini içinde öneriler geliştirilmiştir.