Doğalgaza dönüşümün hava kalitesi üzerine etkisinin incelenmesi

Hava kirliliği, kentleşme ve sanayileşmenin beraberinde getirdiği birçok problemlerden en önemlisi olanıdır. Çevre ile birlikte havanın aşırı kirlenmesi 'ekolojik dengenin bozulmasına, canlı yaşamının optimal koşullarının ortadan kaldıran bir ortamın doğmasına neden olmakta ve acil önlemlerin alınmasını zorunlu hale getirmektedir. İstanbul'da hava kirliliğine neden olan kaynakların başında hiç kuşkusuz ısıtma ve üretim amaçlı kullanılan fosil yakıtlar ile trafik araçlarında kullanılan yakıtların emisyonlarıdır. Bu yakıtların kimyasal madde içerikleri içinde hava kirliliğine en çok neden olanlarından biri kükürttür. Yakıttaki kükürt yüzdesi arttıkça, yanma tepkimesi sonunda meydana gelen SÜ2 emisyonu da aynı oranda artmaktadır. İstanbul'da 1993'ten itibaren kömür tüketimi yılda 10 milyon ton'u aşmaktadır. Kullanılan kömürdeki kükürt oram, ortalama değer olarak % 3 kabul edilerek, yanabilir kükürt % 85 alınmış ve verebildiği SOa emisyon miktarı kaynaktan hesaplanmıştır. SCh emisyonu ile havadaki derişimi arasında doğrudan bir ilişkinin olduğu; kış aylarında kalorifer dairelerinin, sobaların vs. aynı anda yanmaları sonucu havanın çok kirlilik göstermesinden anlaşılmaktadır. Bu çalışmada konunun daha rahat anlaşılması amacıyla yakıtların tanımlanması, kimyasal ve fiziksel özellikleri özet halinde verilmiş, her yakıt türünün özelliklerini gösteren tablolar konu içinde verilmiştir. Kömürdeki kükürt yüzdesi normelde % 4-4. 5 olduğu halde, ortalama bir değer alınarak %3 kabul edilmiştir. Oysa İstanbul'da tüketilen bazı linyitlerin kükürt içerikleri bu değerin iki katına yakın olduğu tablolarda verilmiştir(Tablo:13'te Bolu-Gerede-Mengen % 7.6 kükürt). Aynı şekilde, akaryakıtların kükürt içerikleri de tablolardaki değerler esas alınarak verebilecekleri SOz emisyonları, kükürtün tamamı yanabilir nitelikte olduğu kabul edilerek verilmiştir. Toplam yıllık yakıt miktarlar milyon tonla ifade edildiğine göre oluşan SOj emisyonları da büyük miktarlar oluşturmaktadır. İstanbul'da hava kirliliğine neden olmayan yakıtlar, sadece gaz yakıtlar sınıfında değerlendirilen LPG ve doğalgazdır ki, bunların toplam yakıtlar içindeki enerji payları oldukça düşüktür. Geçen 12 yıllık sürede kullanılan yakıt tür ve miktarlarının bulunduğu tablo 31'de görüldüğü gibi her yıl yakıt miktarları değişirken kükürt içerikleri aynı kalmakta; kalitelerinde değişme olmaması nedeniyle her geçen yıl hava kirliliği daha da artarak devam etmektedir. Bu sürecin önüne geçmek için neler yapılması gerekir, hangi kalitede ne kadar yakıt kullanılması gerektiği altı (6) ayrı önerme ile belirtilmiştir. Önermelerde 1994- 1996 yıllarında hedeflenen doğal gaz, belediyenin belirlediği kömür kalitesi ve fuel-oil kükürt yüzdesinin düşürülmesi ile oluşabilecek iyileşmeler, her yıl için ayrı ayrı tablolarda verilmiştir.(Tablo 36 -45) Ayrıca her yıl için oluşabilecek SCh emisyonu sütun-grafik yöntemi ile belirtildikten sonra üç yılın değerleri tek grafik üzerinde yeniden karşılaştırılmaya gidilmiştir. 1990 ile 1996 karşılaştırıldığında eğer yakıt kaliteleri düzeltilirse SCfe emisyonu 1990 düzeyinde kalacağı varsayılabileceği, çıkan sonuçlardan anlaşılmaktadır. Bölüm VU'de sonuçların değerlendirmesi yapılarak, SCfc emisyonu ve bağlı olarak havadaki derişimin artmasıyla insan ölümleri arasındaki ilişki açıklanmaya çalışılmıştır. Belirtilen kabuller çerçevesinde hava kalitesinin kirlenme lehinde olması halinde kitlesel ölümlerin olabileceği ifade edilerek, Dünya Sağlık Örgütü'nün hava -65-kirliliği ile ilgili standartları ile Türkiye'nin belirlediği standartlar karşılaştırılarak bir fikir edinilmesi ve değerlendirmenin daha sağlıklı yapılması amacı güdülmüştür. Çalışmanın sonuna tablolardaki enerji ve S02 emisyon hesaplarıyla ilgili kullanılan değerler eklenmiştir. -66-