turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Farabİ ve İbn Sİna'nın astroloji reddiyeleri

Tarih boyunca insanoğlu hem gök cisimlerinin yapısını anlamakla uğraşmış ve bunun için pek çok yöntem ve araç geliştirmiş, hem de pek çok kültürde gök cisimleri ilahi varlıklar olarak görülmüş ve onların insanlığın kaderine etkisi olduğuna inanılmıştır. Evrenin matematik ve geometrik kurallar ölçüsündeincelenmesi ve araştırılması diye tanımlanabilecek astronomi ile gök cisimlerininbirbirine ve dünyaya göre aldıkları pozisyon ve açıların insanların kaderi ile ilgisi olduğuna inanma diye tanımlanabilecek astroloji insanlık tarihi boyunca pek çok toplumda beraber yol almıştır. Farabi ve İbn Sina İslam felsefe tarihinin iki büyük filozofudur. Her ikifilozofunda varlık ve yaratılışı açıklama noktasında kendilerine özgü, orijinal varlık nazariyeleri vardır. Yine aynı şekilde her iki filozofun varlık nazariyelerinde gök cisimlerinin çok önemli fonksiyonları vardır. Ayrıntılarda farklılaşma olmakla birlikte her iki filozofa göre de gök cisimleri ilahi varlıktan südur suretiyle oluşmuş, kendi öz nefislerine sahip, akıllı varlıklardır. Bu özellikleri ile de yeryüzündeki oluş ve bozuluşun, dönüşümün de sebebidirler. Bununla birlikte her iki filozofta astrolojiyi reddeden birer risale kaleme almışlardır. Bu çalışmada her iki filozofun varlık nazariyeleri bağlamında astrolojiyireddederken ne kastettikleri açıklanmaya çalışılmıştır. Bunun için astroloji veastronominin Batı ve Doğu Ortaçağ dünyasında ne anlama geldiği ilgili alantaranarak tespit edilmeye çalışılmış, her iki filozofun varlık nazariyeleri bağlamındaastroloji reddiyeleri açıklanmıştır. Araştırmanın temel sonucu, Farabi ve İbn Sina'nın astroloji reddiyelerininastrolojinin tüm iddialarını reddeden reddiyeler olmadığı, astrolojinin Ortaçağ'daanlaşılan şeklini redde yönelik olduğudur. Bununla birlikte her iki filozofunastrolojiye karşı yaptıkları eleştirilerin pek çoğunun günümüz astrolojisine reddiyeanlamına da gelebileceği düşünülmektedir.
Hegel'in tarih felsefesinde birey, toplum ve devlet

Felsefe tarihi içerisinde Descartes ile birlikte köklü bir değişim yaşanmıştır. Bu değişim özne kavramının tüm felsefe çalışmaları bağlamında merkezi bir unsur haline gelmesidir. Descartes sonrası felsefede temel amaç özne kavramının tam ve doğru bir tanımını yapmak ve onun kapasitelerini ortaya koymak olarak belirlenir. Kant ve Fichte'nin çalışmaları da bu bağlamda ortaya konmuş eserler olarak yorumlanabilir. Ancak Hegel kendisine dek ortaya konan özne kavrayışlarının eksikliğini ortaya koymak suretiyle, diyalektik düşünce temelinde tarihsellik vurgusuyla birlikte yeni bir özne kavrayışı ortaya koymuştur. Hegel felsefesinin söz konusu baskın kavramları, her ne kadar belirli ölçülerde dönüşüme uğramış olsalar da çağdaş felsefe üzerinde de derin etkiler bırakmıştır. Bu etkiler bilhassa Hermeneutik gelenek ve Hans-Georg Gadamer 'de görülebilmektedir. Çalışmamız tüm bu süreci açıklamayı amaçlamaktadır.
Gazali'nin nefs anlayışı

Çalışmamızın konu başlığı 'Gazali'ye Göre Nefs'dir. Bu konuyu çalışmaktaki maksadımız, Gazali felsefesinde önemli bir yeri olan insani nefsi, nefsin güçlerinin sahip olduğu etkileri, nefsin hudus ve kıdemi bakımından mahiyetini tespit etmek suretiyle O'nun nefs tasavvurunu felsefi bir yaklaşımla ortaya koymaktır. Tezimiz, Gazali'nin felsefi içerikli eserlerinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Tezimiz, insanlık tarihi boyunca merak edilen 'ben kimim' sorusuna kısmen cevap mahiyetindedir. Çalışmamızda maddeye canlılık veren nefis ve nefsin mahiyeti hususlarından önce nefs kavramının sözlük ve terim anlamları incelenerek, nefsin felsefe ve düşünce tarihindeki tarihsel gelişimi hakkında bilgi verilmiştir. Nefsin bedenle ilişkisi, hudus ve kıdemi bağlamında ruhun bedenden ayrılmasıyla başlayan süreçle ilgili hususlara temas edilmiştir. İnsan nefsinin hayvan ve bitkilerle ortak olan birçok kuvveti bulunmaktadır. İnsanı hayvan ve bitkiden ayıran, şerefli ve üstün konuma yükselmesini sağlayan akıl ise çalışmamızda ayrı bir önem arz etmektedir. Netice itibariyle Gazali, insanı akıl ile başlatır ve onu bir akıl varlığı olarak değerlendirir. Dolayısıyla çalışmamızda, nefsin güçleri ele alınırken, insanı diğer varlıklardan üstün kılan ve insanın en belirgin özelliği olanakla özellikle vurgu yapılmıştır.
Süleyman Hayri Bolay'ın düşünce hayatı

Bu çalışmamızda Çağdaş Türk düşüncesi içinde Süleyman Hayri Bolay'ı tanıtmaya çalıştık. Çalışma da Bolay'ın hayatını, ele aldığı felsefi konulara bakışını ve ortaya koyduğu fikirlerini betimlemeye ve tanıtmaya çalıştık. Çalışmada Bolay'ın bütün eser ve makalelerine, ayrıca onun yazılmış fakat henüz basılmamış olan yazılarına ulaşmaya çalışılmıştır. Üç bölümden oluşan tezin I. Bölümünde Bolay'ın hayatına, II. Bölümünde Türk düşüncesine ilişkin görüşlerine III. Bölümünde ise ele aldığı temel felsefi konulara yer verilmiştir
Salih Zeki'nin matematik felsefesi ve matematik eğitimi yaklaşımı

Kimilerine göre salt insan zihnin bir ürünü olan, kimilerine göre ise doğada gizil olarak var olan matematik, zaman zaman bir takım bunalımlar ile karşılaşmıştır. Hemen her bunalım olağanüstü gelişmeleri beraberinde getirmiştir. Bunlardan biri de 19. yüzyılın son çeyreğinde ortaya çıkan Euclides-dışı geometrilerdir. Bu yeni geometriler ile matematiğin temellendirme problemi de gündeme gelmiştir. Bu durumda, genel olarak matematiğin doğasının ne olduğu ile ilgilenen matematik felsefesi, kendisine yeni bir uğraş alanı bulmuştur. Matematiği farklı şekillerde temellendirmeye çalışan Mantıkçılık, Formalizm ve Sezgicilik ekolleri ortaya çıkmıştır. Bu felsefi yaklaşımlar Osmanlı matematikçilerinin de dikkatinden kaçmamıştır. Osmanlı Devleti'nin son yıllarında yetiştirdiği en önemli matematikçilerinden biri olan Salih Zeki'nin (1864-1921) matematik felsefesindeki konumu ve matematik eğitimine yaklaşımı bu tez çalışmasının konusunu oluşturmaktadır. Bu amaçla Salih Zeki'nin 'Namütenahi' isimli makalesi, Fransız matematikçi Henry Poincare'den çevirmiş olduğu 'İlmin Kıymeti, 'İlim ve 'Usul, 'İlim ve Faraziye isimli kitapları, Darü'l-Fünun Fen Fakültesi'nde vermiş olduğu 13 konferans, Mizan-ı Tefekkür isimli kitabı ve ilkokul ve ortaokul öğrencileri için yazmış olduğu 7 geometri ders kitabı incelenmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda Salih Zeki'nin matematik felsefesi yaklaşımlarından Sezgicilik düşüncesinin savlarını kabul ettiği, kaleme almış olduğu eserler ile matematik felsefesine katkı sağladığı ve geometri ders kitaplarında, günümüzde en etkili matematik eğtimi yaklaşımlarından biri olarak kabul edilen Yapılandırmacık düşüncesinin izleri tespit edilmiştir. Ayrıca Darü'l-Fünun Konferansları'nın beşincisinde Salih Zeki, Poincare'nin görelilik hakkındaki görüşlerini açıklamıştır. Bu konferans ile görelilik düşüncesi, ilk defa Osmanlı'ya girmiştir.
Kırgızistan'da ölümle ilgili inanış ve uygulamalar

MAMITOV, Abdimuhamet, 'Kırgızistan'da Ölümle İlgili İnanış ve Uygulamalar', Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Doç. Dr. Ahmet Hikmet EROĞLU, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, 11+101 s. Kırgızlar, bilinen en eski Türk boylarındandır. Onlar, günümüze kadar varlıklarını sürdürmüş ve tarihi süreçte kendilerine has birçok inanış ve uygulamalar oluşturmuşlar ve onları koruya gelmişlerdir. Kırgızlar, İslam dinini kabul ettikten sonra da geleneksel inanış ve uygulamalarını canlı bir şekilde sürdürmüşlerdir. Kırgızların geleneksel inanış ve uygulamalarını günümüze kadar devam ettirebilmenin sebeplerinin başında onların uzun zaman göçebe olarak yaşamaları gelmektedir. Bununla beraber Kırgızların halen devam ettirip yaşatmakta oldukları bu değerler çeşitli Türk topluluklarına ait inanış ve uygulamalarla benzerlik ve paralellikler arz etmektedir. Bütün bunlar bize Türk halklarının ortak özelliklere sahip olduğunu göstermektedir. Araştırmamız Giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişte; İslam öncesi Türklerde ölüm fenomeni ortaya konulmuştur. Birinci bölümde; Kırgızların ölüm öncesi ile ilgili inanış ve uygulamaları incelenmeye gayret edilmiştir. İkinci bölümde; Kırgızların ölüm sonrası ile ilgili inanış ve uygulamaları ortaya konulmaya ve analiz edilmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümde; Kırgızlarda ölünün anılması ile ilgili inanış ve uygulamalar açıklanmaya çalışılmıştır. Sonuçta ise; ulaşılan neticelere yer verilmiş ve genel bir değerlendirme yapılmıştır. 100
Mantıkta hitabet

Hitabet insanları ikna etmede kullanılan kıyasi bir sanattır. Mantıkta beş sanattan üçüncüsü olarak ele alınmıştır. Gayesi dinleyicilerde ikna sağlamak olan hitabet sanatımn kıyasları entimem olarak isimlendirilir. Entimemlerle birlikte örnekler de hitabetin önemli unsurlarındandır. Entimemler maznunat ve makbulat öncüllerinden kurulan kıyaslardır. Hitabetin üç temel unsuru vardır. Hatip, dinleyici ve konu. Yine üç çeşit hitabet vardır: Politik hitabet, adli hitabet ve torensel hitabet Bu üç hitabet türünden en önemlisi politik olandır. iyi düzenlenmiş bir konuşma dört bölümden oluşur; 1. Giriş, 2. ifade, 3. İspat,4. Sonuç. İfade ve ispat asıl bölümlerdir, giriş ve sonuç ise bu iki bölümü desteklemektedir. Akılsal-mantıksal temellere dayanarak tertip edilen söylevler gerçekten de dinleyicilerde kuvvetli bir ikna oluşmasını sağlarlar. Netice itibariyle hitabeti bütünüyle kavrayabilmek için onun şiir ve cedel gibi diğer sanatlarla olan ilişkisini bilmek ve hitabet-metafor, hitabet-politika, hitabet-etik gibi konuların da araştırmak gerekir.
Erken dönem Wittgenstein'da resim kuramı

İnsanlar öteden beri hep hakikati bulmaya çalışmışlardır. Her kesimin bu konuda bir görüşü vardır. Wittgenstein'ın bu çalışmasının da aslında bir hakikat arayışı olduğunu söyleyebiliriz. Wittgenstein, Tractatus Logico-Philosophicus'ta felsefi sorunların kaynağını araştırmıştır. Ona göre bütün bu sorunların kaynağı dilin mantığını yanlış anlamaktır. Şöyle ki, Wittgenstein'a göre, dil sınır tanımayan bir alettir. Biz dil ile her şeyi söyleyebilmekteyiz. Bu ise çeşitli sorunlara neden olmaktadır. Çünkü dil hem var olanı açıklama hem de var olmayan şeyler hakkında söz edebilme kapasitesine sahiptir. Bizim, bu dil ile sadece gerçekliği öğrenebilmemiz için yapılması gereken ilk şey, dilin bu var olmayan şeyler hakkındaki sesini kesmektir. Nitekim, Wittgenstein bu çalışmada tam da bunu yapmaya çalışmıştır. O, dili sınırlamak istemiştir. Dilin sınırlarını bilirsek neyin gerçek neyin hayal ürünü olduğunu bilebiliriz. Peki dilin sınırlarını nasıl belirleyebiliriz? Wittgenstein dilin sınırlarını belirlemek için resim teorisini geliştirmiştir. Bu teori dil ile dünya arasındaki ilişkiye dayanmaktadır. Bu teoriye göre dil ile dünya arasında ortak bir yapı vardır. Bu yapı mantıksal bir yapıdır. Bu mantıksal yapı sayesinde dil dünyayı yansıtmaktadır. Bu yansıtmayı görebilmek için Wittgenstein analiz yöntemine başvurmaktadır. Analiz yöntemiyle hem dil hem de dünya en yalın birimine kadar çözümlenmektedir. Sonra da dil ile dünyanın her bir ögesinin birbirine karşılık geldiği söylenmektedir. Bu şekilde resmetme olayı gerçekleşmektedir. Bu resmetme olayı sonucunda dildeki öğelerin dünyada herhangi bir karşılığı var mı yok mu ona bakılır. Normal şartlarda dilin her bir ögesinin dünyadaki bir ögesini göstermesi gerekir. Fakat bu her zaman mümkün olmayabilir. Dilin göstermediği şeyler de vardır. Biz dilin göstermediği şeylerin varlığından bahsedemeyiz. Wittgenstein'a göre, metafizik, etik ve estetik gibi unsurların dünyada hiçbir göstergesi yoktur. Bunlar hakkında biz hiçbir şey diyemeyiz çünkü bunlar dilin sınırlarını aşmaktadırlar. Bu konuda susmak en uygun davranış olacaktır.
Fahrettin Razi'de varlık anlayışı Muhassal incelenişi

Razi, İslam düşüncesine pek çok eseriyle katkıda bulunmuş bir kelama, filozof ve müfessirdir. Düşünce hayatı boyunca sabit kalamamış, saydığımız vasıflarından her biri çeşitli zamanlarda ağır basmıştır. Eş'arilikle başlayan düşünce çizgisi felsefeye kaymış, daha sonra kelam ve felsefeyi uzlaştırmayı denemiştir. İşte, tezimizin asıl kaynağını oluşturan Muhassal'ı da bu döneminde kaleme almıştır. Düşünürümüz bu eserinde varlık felsefesini sistemli bir şekilde ele alır. Var olan ve yok olan kavramlarının kapsamlı bir çerçevesini çizdikten sonra varlık kavramına geçer ve ona yeni bir anlam yükler. Varlığın alanları ve türleri konusunda İbn Sina'yı izlerken varlığın temellendirilmesi konusunda ondan ayrılır. Çünkü Razi, varlığın önceliğine vurgu yapar ve mahiyeti bunun üzerine tesis eder. Ayrıca, her mahiyetin varlığını kendine has kılmakla özgün bir teori geliştirir. Allah, kainat ve insan ilişkisinde her zaman Allah'a öncelik verir. Kainat, hem öz hem zaman bakımından Allah'tan sonradır ve içindeki gelişen olaylardan insan fiillerine kadar her şeyi Allah yaratır. Razi, yukarıdaki konuları ele alırken felsefe ve kelamı çok rahat kullanır. Çünkü o, bu iki bilimin birbirlerinden çok şeyler alıp verebileceğini kabul eder. Bundan dolayı Muhassal'da, felsefi teknikleri ve dini doktrinleri yan yana kullanır. Muhassal'ın ortaya koyduğu en önemli ve en büyük yenilik de işte budur. 121
İbn Miskeveyh'te iyilik

İbn Miskeveyh, sistematik islam filozoflarından biri olarak pek çok eser vermiştir. Yazdığı eserlerden ancak bazıları günümüze ulaşmıştır. Günümüze ulaşan eserlerinden bazısında mutluluk ve iyiliğin üzerinde durulmaktadır. Mutluluk ve iyiliğin ön plana çıktığı eserler Tehzibü'l Ahlak ve Tertibu's Saadet vb. gibi eserlerdir. İbn Miskeveyh, bu iki eserde iyi ve mutluluk üzerinde durmakta ve iyiliğin son yetkinliği olarak mutluluğun geldiğini söylemektedir. Tezimizin birinci bölümünde İbn Miskeveyh'e göre Tanrı'nın mutlak iyilik olduğu ortaya konmuştur. Ona göre iyilik Tanrı'dan sonra akla, nefse ve feleklere ilerlemiştir. Metafizik alemin bittiği yerde fizik alemi başlar. Fizik aleminin en aşağı basamağında cansız varlıklar, cansız varlıklardan sonra bitki ufku gelmektedir ve her bir canlı ufkunun birbirinden ayrılmasını sağlayan bir özelliği vardır. Bitki ufkundan sonra hayvan ufkuna geçilir, onda da bu ufkun en son basamağında insansı özellikleri bulunan bir hayvana geçer. Bu hayvan ise hayvanlık ufkunun sonu olup insan ufkunun başı olmaktadır. Daha sonra insan ufkundan bahsedilmiştir. Her bir ufukta kendileri için iyilik olan şeyler verili olarak bulunur. Tezimizin ikinci bölümde ise iyi'nin tanımı verilmiş, iyinin her hareketin ve her şeyin son gayesi olduğu belirtildikten sonra mutluluğun tanımına geçilmiştir. Bundan sonra iyinin amaç ve erdem olması incelenmiş ve asıl gayemizin iyiyi iyi olduğu için istemek olduğu ifade edilmiştir. Gayelerden kimisinin tam olduğuna kimisinin tam olmadığına değinildikten sonra tam olanın elde edilmesinin mutluluk olduğu ifade edilmiştir. Tezimizin üçüncü bölümde ise iyiliğin, sevgi, dostluk ve lezzetle olan ilişkisini ele aldıktan sonra, sevgi ve dostluğun birbiriyle ilişkisine dikkat çekilmiş ve gerçek sevginin iyiliğin iyilik için yapıldığı zaman gerçekleşeceği, bunun sonucunda da dostluğun meydana geleceği ifade edilmiştir. Dostluk hakkında ufak detaylarla bizleri yönlendirdikten sonra İbn Miskeveyh, dostluğun iyilik için yapılması gerektiğini belirtir. Bundan sonra lezzet konusuna değinen İbn miskeveyh asıl lezzetin/zevkin, vermekle gerçekleşeceğini ve vermenin de araştırmakla olacağını söylemektedir.
İbni Sina ve Gazali'de iman

İman konusu İslami literatürde uzun dönemden beri tartışıla gelen bir konudur. Görüşleri hem kendi döneminde hem de sonraki dönemlerde oldukça etkili olan Gazali ve İbni Sina'nın iman hakkında düşünceleri kendilerinden sonraki İslam düşüncesini temelden etkilemiştir. Bu çalışma ele aldıkları konular ve yazdıkları eserler dikkate alındığında hiç şüphesiz çok ünlü düşünürler Gazali ve İbni Sina'nın iman konusuna yaklaşımlarını konu edinmektedir. Bu kapsamda hazırlanan çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde iman problemine genel bir bakış başlığı altında bilgi, inanç ve iman ile İslam dininde iman kavramları ilgili literatürdan faydalanılarak açıklanmaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde İbni Sina'nın iman meselesine yaklaşımı, üçüncü bölümde ise Gazali'nin iman meselesini yaklaşımı iman, Allah, melek, nübüvvet, vahiy, kaza ve kader, kötülük problemi, ahiret, mucizenin imkanı problemi ile ibadet alt başlıklarında ayrı ayrı incelenmektedir. Çalışmanın dördüncü ve son bölümü ise İbni Sina ve İmam Gazali'nin iman meselesine yaklaşımlarının karşılaştırılmasının yapıldığı bölümdür. Bu bölümde İbni Sina ve Gazali'nin iman meselelerine bakışlarındaki farklılıklar ve benzerlikler ortaya konmaktadır.
Anlam sorunu ve John R. Searle'ün çözümü

Bu çalışmanın amacı, anlam sorununa John R. Searle'ün önerdiği çözümü değerlendirmektir. Değerlendirmek, yani çözümün dayandığı kabulleri ortaya çıkarmak; çözümün öteki çözüm önerileri arasındaki yerini belirlemek, başka bir deyişle, öteki çözüm önerileriyle, varsa, paylaştığı noktalan saptamak; bu çalışmada sınırları yeniden çizilmeğe çalışılan anlam sorununa, Searle'den yola çıkarak nasıl bir çözüm getirebileceğimizi ve bu çözümün anlam sorununu ne ölçüde çözebileceğini araştırmaktır. Çalışmanın Giriş bölümünde, yapılacak değerlendirmenin dayanak noktası olarak, anlam sorunu ortaya konmakta ve sınırlan çizilmektedir: Anlam, her şeyden önce, bir tümcenin bir iletişim ortamında taşıdığı içeriktir. Bu içerik, konuşan kişinin, o tümceyle o iletişim ortamında, kendisini dinleyen kişi ya da kişilere vermeğe çalıştığı bir ileti kümesinin, dil dışı ve dil üstü olanların dışında kalan dilsel bölümüdür. Konuşan kişinin uygun iletişim ortamında sözcelediği bir tümce aracılığıyla bu dilsel ileti kümesini dinleyen kişi ya da kişilere iletebilmesini, dinleyen kişi ya da kişilerin de onu alabilmesini sağlayan şey, konuşan kişinin söz konusu tümceyi sözcelerken yerine getirdiği üç edimin -önerme, edimsöz ve dışa vurma edimlerinin- kurallarıdır. Bunun için, anlamla ilgili olarak sorulması gereken soru şudur: Bu edim kuralları nelerdir? Çalışmanın Birinci bölümünde, Locke'tan Searle'e, ortaya atılan çözüm önerileri zihinci, göndergeci, davranışçı ve kullanımbilimsel olmak üzere dört başlık altında toplanmakta ve ilk üç. çözüm önerisinin. Girişte çizilen sınırlar içerisinde, soruna ancak belli bir yönüyle ışık tutabilecek çözümler olduğu sonucuna varılmaktadır. Searle'ün çözümünün de içerisinde yer aldığı kullanımbilimsel çözümlere gelince, bunların, yine Girişte çizilen sınırlar içerisinde düşünüldükte, soruna bütün boyutlarıyla çözüm olabilecek nitelikte çözümler oldukları saptanmaktadır. İkinci bölümde, Searle'ün önceli olan Austin'in çözümü ele alınmakta; bu çözüm önerisinin, sorunun özünü yakalayan, ama eksik bir çözüm olduğu belirlenmektedir. Üçüncü bölümde, Searle'ün söz edimleri kuramı geniş olarak ele alınmakta ve onun ortaya attığı, 'edirnsöz edimlerinin başarı koşullarının, tam da izini sürdüğümüz kurallar olduğu ileri sürülmektedir. Sonuç bölümünde ise, bu çalışmada ele alınan çözüm önerileri genel bir değerlendirmeye tabi tutulmakta, Searle'ün çözümünün üstün yanlarıyla zayıf yanları ortaya konmağa çalışılmaktadır.
Eleştirel gerçekçilik akımında din?bilim ilişkisi: Ian G. Barbour, John C. Polkinghorne ve Arthur R. Peacocke örneği

20. Yüzyılda bilim alanında yaşanan gelişmeler doğa ve bilgi hakkındaki temel varsayımlarımızın yeniden gözden geçirilmesini zorunlu kılmış ve neticede determinizm yerine indeterminizmi, kesinlik yerine de belirsizliği temel alan yeni bir dünya tasavvuru ortaya çıkarmıştır. Bu yeni dünya tasavvuru epistemoloji konusunda da bir değişim ve dönüşümü ortaya çıkarmış, idealizm postmodernizm yönünde evrilirken, realizm içerisinde eleştirisini de taşıyan eleştirel gerçekçi bilgi teorisini netice vermiştir. Eleştirel gerçekçi bilgi teorisi hem zihinden bağımsız bir gerçekliğin varlığını hem de bireyin bilgi sürecine katılımını kabul ederek tartışmalarda tevazuu, tanımlar konusunda ucu açılığı ve yargılar konusunda da eleştiri ve değişime açık olma prensiplerini getirmiştir. Bu yeni bilgi teorisi indirgemeci bilimcilik ve dini lafızcılık gibi aşırılıklara giden yolu kapatarak din ve bilim konusunun sağlıklı bir zeminde tartışılabilmesi için de uygun bir zemin hazırlamıştır. Eleştirel gerçekçiler geliştirdikleri bu yeni bilgi teorisinden istifade ile din ? bilim ilişkisi konusunu yeniden ele alarak din ve bilim arasındaki çatışmayı ortadan kaldırabilecek ve hakikatin bilgisine ulaşma konusunda ikisi arasında bir etkileşim ve diyalog zemini sağlayabilecek yeni din ? bilim ilişkisi modelleri geliştirmişlerdir. Bu çalışmada eleştirel gerçekçi bilgi teorisinin geçerlilik ve tutarlılığını, eleştirel gerçekçilerin geliştirdikleri din ? bilim ilişkisi modelleri bağlamında inceledik. Buna ilave olarak sağlıklı ve verimli bir din ? bilim ilişkisinin nasıl kurulabileceği konusunu tartıştık.
Henri Bergson'da din ve ahlak ilişkisi

Henri Bergson (1859-1941) yaşadığı döneme damga vuran, pozitivizm ve materyalizm düşüncelerinden farklı bir anlayış geliştiren bir felsefecidir. Ruhu ve metafizik alanı kavramanın ve gerçeğe ulaşmanın sezgi ile mümkün olacağını savunarak felsefi düşüncesini sezgi kavramı üzerine kurmuştur. Bergson'a göre bilgiye ulaşmanın yegane yolu, bilimle elde edilen çıkarımların üzerine sezgisel düşünmektir. Bergson, evrim konusunda da görüşlerini belirterek gerçek evrimin kendini yaratma olduğunu ve bu yaratmanın da hayat hamlesi ile gerçekleşebileceğini savunmuştur. Ancak Bergson, doğa hakkında yeterli derecede bilgi paylaşımında bulunmadığı için Tanrı ve doğa arasındaki ilişki yeterince çözümlenememiştir. Bergson, statik dinde mistisizm etkisinden bahsetmezken dinamik dinin gerçek din olma sebebini mistisizme bağlamıştır. Bergson'un ele almış olduğu mistisizm anlayışı da din felsefesinde yer alan dini tecrübe delilini hatırlatmaktadır. Bergson dini, statik ve dinamik din olmak üzere iki kısma ayırır. Buna göre statik din, gelenek, örf ve adetlere uymayı emreder. Dinamik din ise bütün insanlığa hitap edecek şekilde evrenseldir. Çalışmamızda Bergson'un sezgi düşüncesi etrafında oluşturduğu din anlayışının, ahlak anlayışını etkilediği sonucuna varılmıştır.
Kierkegaard felsefesinde sokrates ve ironi kavramı

Felsefe tarihini incelediğimizde birçok filozofun Sokrates'in etkisinde kaldığına şahitlik ederiz. Bu etki bazı durumlarda Sokrates'ten alınan bir kavramın kullanımı ve gelişimidir bazı durumlarda ise doğrudan Sokrates'in yaşamını taklit etmek olarak görülür. Aydınlanma Dönemi filozofu olan Kierkegaard'ın hayatında ve felsefesinde bu etkilerin her ikisini de görmekteyiz. O, Sokrates'in hayatından ve felsefesinden derinden etkilenir. Aynı zamanda Sokrates'e ait olan 'İroni' kavramını geliştirerek kendi felsefesinde kullanır. Bu çalışmada, Kierkegaard felsefinde Sokrates ve İroni kavramının etkilerini analiz edeceğiz ve değerlendireceğiz.
Altérité et signification À travers la concrétisation ethique chez Emmanuel Lévinas

Bu çalışma, Emmanuel Levinas'ın felsefesinde başkalık ve anlam ilişkilerini etik somutluk bakımından aydınlatılmayı ve çözümlemeyi hedefliyor. Çalışma, başkalık ve anlamın etik düşüncede nasıl bir araya geldiğini göstermeyi amaçlıyor. Etik başkalıkla ilişkidir ve anlam bu ilişkiden kaynaklanır. Aynı'nın başka olana açıldığı etik, anlamın yeridir. Aynılığı yani ontolojik düzeni kesintiye uğratan etik, varlıktan-başka-türlü'yü ifade eden öte'yi haber verir. Etik, varlıkta massolan ben için aşkınlık imkanıdır. Etik yoluyladır ki ben varlığın üstüne yükselir ve bu yükselişte anlam ortaya çıkar. Sonuçta anlam, varlığın kesintiye uğradığı ve başkalığın boy gösterdiği yerde meydana gelir. Ve bu yolladır ki varlığın anlamsızlığı dağılır ve varlık etik temelinde bir anlama kavuşur.