Şı'ren şaıren Yarsan u hızre yarİ

Yarsan, Kakeyi, Ehli Hak ve Ali İlahi bu inanışın isimleri olmakla beraber esasında hepsi birbirinin aynıdır. Yarsan inanışı hakkında farklı görüşler mevcuttur. Bazıları Zerdüşt, Mitrayi Manevi Hindui, Mezdeki ve Hristiyanlık dinlerinin bir karışımı olduğunu savunur. Bazıları İslam fırkasından olduğunu ve Şii Mezhebine üye olduklarını savunur. Bazıları ise İslamı terk etmiş olan bir inanış olduğunu savunur. Diğer bir kesim ise Hazreti Ali'ye olan sevigilerinden dolayı Ali İlahi olarak isimlendirmişlerdir fakat bu inanınşa mensub kişiler Yarsan inanışın insanoğlu, gök ve yeryüzünün yaratılışından önceye dayandığını iddia etmektedirler. Aynı zamanda bu inanışın yedi meleğin yaratılışı ile eş zamanlı olduğuna inanılır. Buna göre bu inanışın esası hakkın melekleri ile yapmış olduğu sözleşmenin yapıldığı zamana denk gelmektedir. O dönemden beri bu inanış peygamber ve evliyalar tarafından elden ele nakledilmiştir. Bu aşamaların her biri birbirinin tamamlayıcısı olup her biri kenine has görevini yerine getirmiştir. Sultan Sahak Berzenci bu inanışın ikinci aşamasını hicri yedinci yüzyılda ifşa etmiştir. Bu sebepten dolayı da Sultan Sahak Berzenci bu inanışın kurucusu olarak bilinmektedir. Bu inanışın ilk yazıtları Kürtçe dilinde olup Hawrami lehçesi ile yazılmıştır. Şiir dörtlükleri en başından beri sekiz heceli olarak Kürtçe, az bir kısmı ise Azerice yazılmıştır. Bu inanışın kendine özgü bazı özellikleri vardır, örneğin çok uzun bir süre boyunca gizli kalması, Kürt dilinin korunması ve muhafaza edilmesinde önemli rol oynayan yazıtların Kürtçe yazılmış olması, yaratılış efsanesi, Donadoni ve Tanrı'nın insan bedeninde zuhur etmesi gibi. Yarsan inanışının kurucusu ve reformcusu olarak bilinen Sultan Sahak Berzenci'nin bu inanışta özel bir yeri vardır. Bir taraftan Tanrı'nın varlığını zuhur eden bir kişilik iken diğer bir taraftan ise dini-toplumsal alanda çok etkin bir kişiliktir. Sultan Sahak Berzenci'nin En Önemli Faaliyetleri 1. Müritlerine ve çevresindeki insanlara Yarsan inanışını gizliliğini öğretmiştir. 2. Müritlerini 15 gruba ayırmış ve her bir gruba kendine özgü bir görev belirlemiştir. 3. Cem ve ceviz kırma merasimi oluşturmuştur. 4. Üç günlük oruç dönemini ve bayram merasiminin şeklini belirlemiştir.5. Dini marşları belirlemek ve marşların okunduğu vakit şiir okumak ve saz çalmak. Ayrıca Sultan'ın fermanı ile Yarsan inanışının bütün dini uygulamaları şiir eşliğinde gerçekleşmiştir. Sultan Sahak Berzenci büyük bir ün kazanmış ve birçok din adamı kendisine mürit olmuştur. Buna karşın Molla İlyas Şarezuri, Molla Şukrullah, Molla Sure, Molla Gafur, Molla Nesur gibi o dönemin tanınmış birçok imamı bu inanışa karşı gelmişlerdir. Sultan kendi düşüncelerini şiir kalıbı ile mübarek 'Serencam' kitabında dile getirmiştir. Düşüncelerinin diğer bir kısmı ise müritleri tarafından farklı dönemlerde 'Kelam' adı verilen şiirler aracılığı ile dile getirilmiştir. Bu şiirler Yarsan toplumu ve kültüründen bahsetmekle beraber özel manalar içermektedirler. Yarsan Edebiyat ve ŞiiriMiladi 10. yy'daki Yarsan edebiyat ve şiiri (901-1600) Kürt Edebiyatının resmi temeli olarak bilinmektedir. Bu edebiyat eski inanışlara hizmet etmek adına ortaya çıkmıştır. Bu inanış sofizm şeklinde ortaya çıkmış ve daha sonra da 'Varoluş' ile meşkul olmuştur. Yarsan FelsefesiYarsan Felsefesi şiirlerde Donadon temeli üzerinde oluşturulmuştur. 'Defteri Halili Feyaz' da Yarsan Felsefesi anlatılmış ve şiir olarak da yazılmıştır. Serencam kitanbında belirtildiği üzere Yarsan inanışı şiiri de diğer edebiyat türleri gibi tarih boyunca oluşmuş ve daha sonradan birleştirilmiştir. Bu araştırmamda Yarsan inanışının büyük arif ve alimlerinin şiirlerini yorumlama metodu ile Yarsan topluluğunun düşünüş, kültür biçimi ve bunların diğer Kürdistan inanışları ile olan ilişkisini incelemiş bulunuyorum.