Kent yoksulluğu ve evsizlik

Sanayi devriminin meydana gelmesi ile toplumsal değişimlerin yaşandığı 19 yüzyıl ve sonrasındaki gelişmeler, yoksulluğun görünümü ve anlamsal boyutunu değiştirmiştir. Toplumun içindeki enformel mekanizmalarla hayatı bir şekilde yaşanabilir ve katlanabilir duruma getiren eski yoksulluk, yeni yoksullukla birlikte bu olumlu hal ortadan kalkmış ve yerine derinleşen yoksulluk halleri kalmıştır. Yeni dönem yoksulluk toplumsal farklılaşmayı ve ayrışmayı, sosyal dışlanmayı, marjinalleşmeyi, sosyal mahrumiyeti, halk şiddetini, açılığı ve sefaleti belirgin hale getirmiştir. Diğer bir deyişle, toplumsal boyutta yaşanan değişim ve dönüşümler birlikte ortaya çıkan yeni yoksulluk olgusu, yoksulluğun derinleştiği ve toplumun dışlayıcı unsurlarını taşıyan 'evsizlerin' ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Evsizlik, kent mekanın köprü altlarında, virane binalarda, parklarda ve karton kutular üzerinde sürdürülen yaşamı, aynı zamanda toplumsal ve mekansal tecrit edilişi sergilemektedir. Kent, mekanına daha fazla sermaye çekmek için yarışını devam ettirirken, kentin kıyısında derin yoksulluğuyla bütünleşmiş ve bir şekilde çarkın dışında kalan evsizlere göz yummaktadır. Nihayetinde evsizlik sorunsalı günümüzde yaygınlaşmakta ve çözüm bekleyen önemli bir olgu haline gelmektedir. Çalışma bu sorunsalı kent yoksulluğunun bir türü olarak ele alarak, yaşanan sürecin zorlukları ve buna karşı geliştirilen önlemleri ve evsizlerin sınıf-altı grubu göstergeleriyle olan benzerlikleri analiz etmeyi amaçlamıştır. Bu amaç çerçevesinde belirlenen yöntem ve tekniğe bağlı olarak evsizlerle derinlemesine mülakat yapılmıştır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın ilk bölümü, konuyla ilgili olan kavramsal ve kuramsal çerçeveyi ele almaktadır. Öncelikle kent yoksulluğuna ilişkin temel kavramlar ve tanımlamalar yapılmıştır. Kent yoksulluğunun ekonomik, sosyal ve kültürel faktörleler analizi yapılarak evsizlikle olan ilişkisi oluşturulmaya çalışılmıştır. Daha sonra sınıf-altı tartışmalarının tarihsel kökenine değinerek, Türkiye'de sınıf-altı olgusunun oluşumu hakkında bir değerlendirme yapılmıştır. Son olarak evsizlik olgusunun anlamı ve kapsamına, farklı ülkeler bazında evsizliğin hangi anlamları ifade ettiğine ve evsizliği açıklayan teorilere değinerek bölüm tamamlanmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise, farklı ülkeler bazında gerçekleştirilen araştırmalara ve uygulamalara değinilmiştir. Aynı zamanda ülkemizde yapılmış olan teorik ve uygulamalı çalışmalara değerlendirilerek, verileri kısaca analiz edilmiştir. Son olarak, ülkemizde evsizlere yönelik yapılan hizmetler betimlenmiştir. Çalışmanın üçüncü ve son bölümü ise 24.02.2014-29.02. 2014 tarihleri arasında İBB Darülaceze müdürlüğü tarafından yürütülen evsizlerin kış aylarında soğuk hava koşullarından korunması amacıyla açılan Zeytinburnu Spor Kompleksi Barınma Evi'nde gerçekleştirilen nitel araştırmanın verilerinin analizi yer almaktadır. Analiz dört kısımda gerçekleştirilmiştir: Bunlar, 1. Görüşülen evsizlerin sosyo-demogrofik özelliklerinin nitel analizi 2. Evsizlerin sokakta yaşadıkları zorluklar ve zorluklara karşı geliştirdikleri önlemler 3. Evsizlik nedenleri ve 4. Sınıf-altı göstergeleriyle evsizleri değerlendirme.