Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde metin odaklı dilbilgisi öğretimi

Dil, insanlar arası iletişimi sağlayan ve ortak bir dizgeden oluşan bir koddur. Ancak bu kodun çözümlenmesi, sadece dilin kurallarını bilmeyi gerektiren basit bir süreç değildir. Çünkü her bir dil yapısı kullanıldığı bağlam içinde iletişimsel bir işlev taşımaktadır. Dilbilgisel yapıların bağlam içinde anlam kazanmasıyla da metinler oluşmaktadır. Bundan dolayı, dil öğretiminde, dilbilgisel yapılar bağlamdan bağımsız bir şekilde ele alınmamalı ve kullanıldıkları metin içinde kazandıkları iletişim işlevleriyle öğrenciye sunulmalıdır. Aynı zamanda, hedef yapıların öğrenciler tarafından içselleştirilmesi ve iletişimsel bir şekilde kullanılması için ortamlar yaratılmalıdır. Bu çalışmanın temel amacı da hedef yapıları metin yoluyla bağlam içinde biçim, anlam ve kullanımıyla bütüncül olarak öğrencilere sezdirmek; çeşitli dilbilgisi etkinlikleriyle bu yapıların pekiştirilmesini ve hatırda kalmasını sağlamaktır. Bu amaç doğrultusunda öncelikle yabancı dil öğretiminde kullanılan dilbilgisi öğretim yaklaşımları etraflıca incelenmiş ve çağdaş dilbilim öğretilerinin dil öğretimi alanına nasıl yansıdığı araştırılmıştır. Bu araştırmaların ardından, Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesinde kullanılan Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe (B1 ve B2/C1), İstanbul Yabancılar İçin Türkçe (B1 ve B2), Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe B1 Öğretmen Kitabı içerdikleri dilbilgisi öğretim yaklaşımları bağlamında incelenmiş ve metin odaklı dilbilgisi öğretimi bakımından değerlendirilmiştir. Adı geçen kitaplarda sadece tümdengelimli yaklaşımın kullanıldığı ve metin odaklı dilbilgisi öğretiminin yapılmadığı saptanmıştır. Daha sonra metin odaklı dilbilgisi öğretiminin nasıl yapılabileceğini örneklendirmek üzere B1 düzeyine uygun iki farklı özgün metin üzerinden ders planları sunulmuştur. Bu ders planlarında, metin odaklı görevlere yer verilmiş ve yapılara odaklanılırken iletişimsel edinç boyutu göz önünde bulundurulmuştur. Dil analizi aşamasında, keşfederek öğrenme yaklaşımı benimsenmiş ve öğrenciler bilinçlendirme etkinlikleri yoluyla doğru cevabı bulmaya yönlendirilmiştir. Öğrencilerin, hedef dilbilgisi yapılarının kullanıldıkları bağlamda hangi iletişimsel işlevi taşıdığı ve nasıl biçimlendirildiği üzerine keşiflerinin ardından, yaratıcı dilbilgisi çalışmaları sunulmuştur. Bu çalışmalarda, yabancı dil öğretiminde kullanılan 'İletişimsel Yaklaşım' ve 'Göreve Dayalı Öğrenme Modeli'nin ilkeleri dayanak alınmıştır. Metin odaklı dilbilgisi öğretimi için tasarlanan etkinlikler İstanbul Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu B1 Hazırlık Sınıfı'nda 16 öğrenciye uygulanmış ve uygulamanın ardından 7'şer kişiden oluşan 2 farklı grup, toplam 14 öğrenciyle bir odak grup görüşmesi yapılmıştır. Son olarak, alınan geri bildirimler değerlendirilerek Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bölümü için bir takım öneriler geliştirilmiştir. Odak grup görüşmesinin sonuçları değerlendirildiğinde; dilbilgisi öğretiminin öğrenciler tarafından gerekli bulunduğu ve metin odaklı dilbilgisi öğretiminin başarıya ulaştığı görülmüştür, çünkü bu öğretim şekli öğrenciler tarafından anlamlı, faydalı, eğlenceli ve hatırlanabilir bulunmuştur. Öğrenciler hedef dilbilgisi yapılarınının biçim, anlam ve işlevini metinler içinde sorguladıktan sonra bu yapıları bağlama uygun şekilde uygulayarak dili iletişimsel bir şekilde kullanabilmişlerdir. Metin kullanımı hususunda ise konu ve dil seviyesi bakımından çeşitlilik sağlanması gerektiği; derslerde kullanılan metinlerin hem ders kitabındaki metinlerden hem özgün metinlerden oluşması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.