Avrupa Birliği üyeliği öncesinde Polonya'nın ekonomik durumu

Avrupa Birliği üyeliği öncesinde Polonya'nın ekonomik durumunun incelendiği bu çalışma, dört bölüm halinde düzenlenmiştir. Giriş Bölümünde, Polonya'nın, inceleme konusu olan ekonomisinin ve her ülke ve sistemde ekonomik hayatı doğrudan etkilemesi nedeniyle önemli bulduğumuz iç ve dış siyasetinin, yakın tarihine kısaca göz atılmış ve Polonya ile bir zamanlar onun büyük 'partner' i eski SSCB'nin, son 75 yıllık süredeki ekonomik ilişkileri, üç ayrı döneme ayrılmak suretiyle incelenmiştir. Yine bu bölümde Polonya ekonomisinin, değişim ortamının gelişmeye başladığı 1989 yılı ve sonrasında serbest piyasa düzenine adapte oluş süreci araştırılmış, ayrıca Polonya'nın Batı Avrupa için neden önemli olduğu sorusuna cevap aranmaya çalışılmıştır. Birinci Bölümde, sağlıklı sonuçlara ulaşılabilmesi bakımından, inceleme konusu ülke olan Polonya hakkında, demografik, siyasal ve ekonomik bilgiler verilerek, ülkenin bu üç boyutta -adeta- bir fotoğrafının çıkarılmasına çalışılmıştır. Nüfus faktörünün ve ülkenin siyasal yapısının, ekonomik hayat üzerindeki etkileri yadsınamayacağından, bu konulardaki ön bilgilerin verilmesi gerekli görülmüştür. Polonya'nın özellikle 1989 yılı sonrası / 1994 yılı öncesi dönemi ekonomik durumunun bir çerçevesi çizilen bu bölümde, Polonya ekonomisine ilişkin temel ekonomik göstergeler kaydedilmiş, ayrıca dış ticaret, iç ve dış borçlar, yabancı yatırımlar gibi konulara da temas edilmiştir. Polonya'da bulunan serbest bölgeler ve bunlara ait mahalli mevzuata da değinilen bu bölümde, özelleştirme konusu, önemi nedeniyle, bu husustaki hukuki düzenlemeler de dahil olmak üzere etraflıca incelenmiş ve Polonya'nın özelleştirme operasyonlarında oldukça başarılı olduğu sonucuna varılmıştır. İkinci Bölümde, AB'ye üye olma yolundaki Polonya'nın, iç ve dış dinamiklerinin Batı Avrupa ile uyumlaştırılmasına yönelik çabaları, siyasal ve ekonomik düzlemlerde ayrı ayrı incelenmiştir. Ekonomi ile özellikle iç siyasetin birbirlerini karşılıklı ve doğrudan etkilemeleri nedeniyle, siyasal alandaki gelişmeler, iç ve dış politika kategorilerine ayrılarak tesbit edilmeye ve bir yandan, iç siyasetin ekonomi üzerindeki olumlu ve olumsuz etkileri gösterilmeye çalışılarak, ülke içi siyasette Polonya'yı bekleyen handikaplara değinilmiş; diğer yandan da, ekonominin iç siyasete olan etkilerine bakılarak, somut bir örnek olmak üzere,-83- 'eski komünist - yeni sosyalist' A. Kwasniewski'nin, cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Nobel ödüllü eski cumhurbaşkanı L. Walesa'yi mağlup etmesine ve bu yenilgiyi hazırlayan nedenlere dikkat çekilmiştir. Dış politikada ise, Polonya'nın çabalarının genelde olumlu sonuçlar verdiği görülmüş, NATO üyeliğine giden yolda -ve BİO çerçevesinde- gözle görülür mesafeler alındığı, Vişegrad Grubu ve CEFTA, Avrupa İstikrar Paktı, Merkezi Avrupa Girişimi ve Baltık İşbirliği gibi uluslararası siyasi/ekonomik örgütlerle verimli ilişkiler kurulduğu tesbit edilmiştir. Bu çalışmayla doğrudan ilgili olması nedeniyle, Polonya'nın AB ile ilişkileri, yine bu bölümde fakat ayrı bir başlık altında, diğer uluslararası örgütlerle olan ilişkilere nazaran daha etraflıca incelenmiş ve diğer Orta ve Doğu Avrupa ülkeleriyle mukayese edildiğinde, Polonya'nın, -Çek Cumhuriyeti ve Macaristan ile birlikte- AB'ye üyelikte en şanslı ilk üç ülkeden biri olduğu sonucuna varılmıştır. İkinci Bölümde asıl olarak, daha önceki bölümlerde yakın geçmişşine temas edilen Polonya ekonomisinin 'bugünü' her yönüyle ve derinlemesine irdelenmeye çalışılmıştır. Polonya'nın ekonomisi ve bu ekonomi ile AB üyeliğini kazanma şansı üzerinde doğru sonuçlara varılabilmesi için, bu bölümde ayrı bir başlık altında Polonya ekonomisi, hem uluslararası ekonomiler açısından, hem de -bu çalışmadaki önemi nedeniyle- diğer Orta ve Doğu Avrupa ekonomileri açısından mukayeseli bir incelemeye tabi tutulmuş ve başarı yüzdesinin oldukça yüksek olduğu, özellikle Orta ve Doğu Avrupa ekonomileri arasında ilk üç sırada bulunduğu anlaşılmıştır. Bütün bu başarılı performansa rağmen Polonya'da, tarım sektöründe yeterli gelişmenin sağlanamadığı, enflasyonun öngörülen seviyeye henüz çekilemediği, işsizlikle mücadelede fazla ileri adımlar atılamadığı da ulaşılan sonuçlar arasındadır. Yine ikinci bölümde, çeşitli ekonomik perspektiflerden bakılmak suretiyle, 1994 ve 1995 yıllarındaki Polonya ekonomisinin anatomisi çıkarılmaya çalışılmıştır. Bu dönemde, ekonomide ve sanayi sektöründeki büyümenin devam ettiğini, para politikalarında ve özelleştirme operasyonlarında başarı ivmesinin' sürekli arttığını ve mahalli para birimi Zloti'nin konvertibiliteye süratle yöneldiğini; ihracatın artış gösterdiğini ve dış ticaret açığının giderek azaldığını; 'Paris ve Londra Klupleriyle' yapılan 'ödemesiz borç sildirtme' müzakerelerinin olumlu sonuca varması üzerine dış borçlarda azalma olduğunu ve borçların geri Ödenmesinde şimdilik herhangi bir sıkıntının mevcut olmadığını; bütçe açığının ise tahmin edilen rakamın % 30 daha altında gerçekleştiğini; ülkeye yabancı sermaye girişinin artarak devam ettiğini ve yabancı ortaklı şirket sayısının da buna paralel olarak-84- yükseldiğini, fiyatlarda nısbi bir istikrarın sağlandığını ve hatta 1995 yılı Şubat, Mart ve Nisan aylarında, küçük oranlarda da olsa düşüş meydana geldiğini belirtmek gerekir. Ancak, bu iyimser ekonomik tabloya rağmen, bir kısmına yukarıda da değinildiği üzere, enflasyonun hedeflendiği gibi % 20'lere düşürülememesi, sosyo-ekonomik kurumların yeniden yapılandırılmasında gecikmeler meydana gelmesi, tarım sektöründe üretimin düşmesi ve makineleşmeye tatminkar bir seviyede gidilememiş olması, serbest piyasa kurallarına dayalı yeni ekonomik düzenin en belli başlı problemi olarak, gelir dağılımında özellikle ücretliler açısından mevcut olan adaletsizliklerin tam anlamıyla düzeltilememiş olması gibi hususlar Polonya ekonomisinin 'eksileri' olarak tesbit edilmiştir. 1995 yılının ekonomik ve sosyal politikalarına ilişkin hedefler ve tedbirlere de yine bu bölümde değinilmiş ve tün bu bilgilerin ışığında, Polonya ekonomisi hakkında genel bir değerlendirme yapılarak, sonuç itibariyle ekonominin sağlıklı ve istikrarlı bir yapıya sahip olduğu kanaatine varılmıştır. üçüncü Bölümde, Polonya ekonomisinin uluslararası bütünleşmeler sürecindeki yeri ve durumu tesbit edilmeye çalışılmış; bu bağlamda, uluslararası örgütlerden Polonya için en önemli sayılan ikisi, CEFTA ve -doğal olarak- AB seçilerek, Polonya'nın bu örgütlerle olan ilişkileri incelenmiştir. Polonya - AB ilişkilerini düzenleyen Avrupa Anlaşmaları'nın ve bunların ticarete ait kısmı olan Ara Sözleşmesinin, Polonya ekonomisi açısından değeri ve etkileri araştırılmış ve ticaretinin yaklaşık % 60'nı (ileride bu oran % 67' ye kadar yükselebilecektir) gerçekleştirdiği AB pazarının, Polonya açısından çok önemli olduğu, Ara Sözleşmesi'nin ise Polonya ekonomisine olumlu etkilerde bulunduğu görüşüne varılmıştır. Bu bölümde son olarak, konuyu takip kolaylığı sağlaması bakımından, Polonya - AB bütünleşmesi ile ilgili gelişmelerin özet bir kronolojisi de verilmiştir. Yine bu son bölümde, Polonya ekonomisinin güncel durumu hakkında bizi daha net bir yargıya ulaştırabileceği düşüncesiyle, iki örnek ülke -Türkiye ve Rusya- ile olan ikili ekonomik ilişkilerine kısaca göz atılmıştır. Rusya, Polonya için geçmişşte ve halen, gerek siyasal, gerek ekonomik açıdan özel bir konumda bulunduğundan; ülkemiz ise, özellikle AB üyeliği hedefine yürürken Polonya ile ekonomik açıdan benzerlikler ve paralellikler göstermesi nedeniyle seçilmişlerdir. incelemelerimiz sonucunda, Rusya'nın, Polonya ekonomisi bakımından vazgeçilmez bir ülke durumunda bulunduğu; bu iki ülkenin ekonomik açıdan -adeta- karşılıklı bir 'bağımlılık' içinde olduğu gözlemlenmiştir.-85- Polonya - Türkiye ekonomik ilişkileri bahsinde, ilgisi nedeniyle 6-24 Grubuna ve bu Grubun PHARE adı altındaki mali ve teknik yardım programına değinilmiş, Polonya ile ülkemiz arasındaki ticaretin ise, % 200' ü aşan bir oranda ülkemiz lehine geliştiği -memnuniyetle- müşahade edilmiştir. Bu inceleme sonunda ulaşılan sonuçlar, çalışmanın 'Sonuç' kısmında belirtilmiş ve AB üyeliği 'yarışında' Polonya'nın, -ülkemiz de dahil- pek çok ülkeden daha şanslı olduğu tahmininde bulunulmuştur.