From rapprochement to strategic partnership: Turkish-Israeli relations in the 1990s

YAKINLAŞMADAN STRATEJİK ORTAKLIĞA: 1990'LI YILLARDA TÜRK-İSRAİL İLİŞKİLERİ Bu çalışmada soğuk savaş sonrasında ortaya çıkan Türk-İsrail stratejik yakınlaşması, uluslararası, bölgesel ve içsel çevre değerlendirilerek incelenmektedir. Son on yılda (1990-2000) iki devlet arasındaki ilişkiler daha önce görülmemiş bir şekilde yakınlaşma göstermiştir. Her ne kadar güvenlik ve istihbarat alanlarındaki işbirliği ikili ilişkilerin en popüler ve tartışılan kısmını oluştursa da, Türk-İsrail ilişkileri siyasi ve ekonomik alanları da kapsayan çok boyutlu bir özelliğe sahip olmuştur. Çalışma yedi bölümden oluşmaktadır, ilk bölümde, son dönemde artan Türk-İsrail ilişkilerinin soğuk savaş dönemindeki ilişkilerden ne derecede farklılaştığını veya farklılaşmadığını anlamaya yönelik tarihsel bir arkaplar yer almıştır. İkinci ve üçüncü bölümler ise, İM devleti stratejik ortaklığa götüren sebepleri analiz etmektedir. ikinci bolum soğuk savaş sonrasında değişen uluslararası ve bölgesel sistemin bu dönemde büyük ivme kazanan Türk-İsrail ilişkilerine etkisini incelerken, üçünçü bolum devlet kimliklerini de içeren içsel faktörler yapısallcı uluslararası ilişkiler teorisi/ düşüncesi bağlamında değerlendirilmektedir. Bu bölümler, son yıllardaki Türk-İsrail yakınlaşmasında ortak pragmatik çıkarların, benzer devlet kimliklerinin ve iki ülke elitlerindeki tehdit algılamalarının önemini vurgulamaktadır. Tezin dördüncü bölümünde ise ilişkilerin içeriğini incelemekte ve bu ilişkilerin kuvvetli bir temele sahip çok-boyutu yapısına dikkat çekmektedir. Son on yılda büyük ivme kazanarak strateji bir ortaklığa dönüşen ilişkilere Türk ve İsrail kamuoylarının ve bölge devletlerinin tepkileri besinci bölümde yer alırken, altıncı bölüm bu ilişkilerin önemli ölçüde sınırlamalara sahip olduğunu belirtmektedir. Bu sınırlamalardan en önemlisi olarak, Türk ve İsrail taraflarının Suriye, İran ve Irak'la ilgili farklı stratejik önceliklere sahip oldukları vurgulanmakta, Ortadoğu Barış Sürecinin geleceğinin ve bölgedeki Arap devletleri, Iran ve Yunanistan'ın Türk-İsrail ilişkilerine tepkilerinin de bu ilişkilere bir sınırlama oluşturacağı belirtilmektedir. Çalışmanın yedinci ve son bölümünde, ilişkilerin geleceği hakkında değerlendirmeler ve bununla ilgili bazı öneriler yer almaktadır. Tez sonuç olarak Türk-İsrail stratejik ortaklığının birçok faktörün sonucunda ortaya çıktığını, bu ilişkilerin çok boyutu bir karaktere sahip fakat bununla bitlikte içsel ve bölgesel sınırlamalara maruz olduğunu iddia etmektedir. Ancak, Türk-İsrail ilişkiler iki devletin pragmatik güvenlik ve ekonomik çıkarlarını yansıtan kuvvetli temellere sahip oluşu nedeniyle uzun vadede soğuk savaş sonrası Ortadoğu'sunda önemli bir unsur olmaya devam edeceği beklenmelidir. Paylaşılan benzer devlet kimlikleri ve birliktelik psikolijisi de son dönem Türk-İsrail yakınlaşmasını bölge siyasetinde kalıcı bir olgu olacağını teyit etmektedir. Buna karşın, Türkiye ve İsrail tarafları bölge ülkelerinin tepkilerini artırıp Türk-İsrail ilişkilerine zarar verebilecek politikalardan uzak durmalıdırlar. Bu tür bir yaklaşım bölgesel barış ve güvenliğe de yapıcı katkıda bulunacaktır.