Kant felsefesinde Tanrı düşüncesinin aksiyomatikliği

Mısırlıların elinde ampirik bir bilim olarak doğan matematik Eukleides tarafından aksiyomlar üzerinde yükselen dedüktif bilim olarak kuruldu. Aksiyomlar matematiğin temellerini oluşturur İki bin yıldan fazla bir süre tartışmasız bir şekilde otoritesini kabul ettiren Eukleides geometrisi 18. yy. da Kant tarafından yeni bir anlayışla açıklandı. Kant'a gelinceye kadar bir analitik özellik taşıyan matematik, Kantla beraber sentetik özellik kazandı. Kant matematiği sentetik a priori olarak açıklamakla kalmadığı epistemolojisini de bu sentetik a priori kavramının üzerine kurdu. Deneye dayanmayan ancak varlığını deney dünyasında kanıtlayabilen yargı anlamına gelen sentetik a priori teorik akıl eleştirisi boyunca aklanmaya çalışılan kavramdır. Felsefesini sentetik a priori kavramı üzerine kuran Kant, bilgiye ait olan her şeyi bu kavrama göre düzenledi. Sentetik kavramına uyan konular bilgiye konu olabilirken sentetik kavramı dışında kalan konular insanın bilebileceği şeylerin dışında kaldı. Sentetik a priori kavramı yanında bir takım kavramlar daha kullanan Kant'a göre bu kavramlar bilgiye konu şeylerin belirlenmesinde önemli bir görev üstlenirler. Bu kavramlar, algı, deneyim, bilgi aşamalarını izleyen bilgi nesnesinin ortaya konulmasında ve sentetik a priorinin belirginleştirilmesinde rol üstlenirler. a priori sezgi formları olan uzay ve zaman, kategoriler, fenomen- numen, şemalar ve ideler bu temel kavramlardandır. Tanrı kavramı Kant felsefesinde epistemolojinin doğal bir sonucu ve ahlak düşüncesinin bir postulatı olarak gündeme gelmektedir. Zira Kant bilmeye konu olarak matematik ve fizik dışında metafiziğin konularının da bilgi nesnesi olup olmadığını araştırır. Metafiziği bilim olarak kurmayı deneyen Kant bunun olanaksız olduğunu gösterip aynı zamanda onun konularının da bilgi nesnesi olmanın ötesinde olduğunu ortaya koyar. Tanrı kavramı konusunda teorik akıl açısından bilinemezci bir tavır takınan Kant pratik akıl açısından ahlaki davranışların bir garantörü olarak O'nun varlığını temellendirir. Ahlaki davranışların bir garantörü olarak var olan Tanrı bu yönü ile imanın konusu olmaktadır. Eukleides geometrisi içerisinde barındırdığı güçlüklerin kesin bir tarzda belirginleşip ve sıkı bir eleştiriye tabi tutulması ile asırlardır devam ettirdiği otoritesini 19. yy. da kaybetmiştir. Ortaya konulan yeni geometri anlayışlarının en az Eulkleides'çi geometri kadar geçerli olduğunun ortaya konması ile eski geometrinin mutlakıyetinin yıkımında geri dönülemez bir hal almıştır. Kendi zamanın bilimsel paradigmasına göre bir felsefi sistem olarak kurulan Kant felsefesi 19. yy. da matematikte ve devamında tabiat bilimlerinde meydana gelen bu eleştiriler ve ilerlemelerle temel dayanağını kaybetmiştir. Temelleri sarsılan eleştiri felsefesi trajik bir biçimde kendi yapmak istediği her şeyi kritik ederek gerçeğe ulaşma düşüncesinin kurbanı olmuştur. Günümüzde matematik ve geometri artık Kant'ın iddia ettiği gibi sentetik a priori değil, birincisi analitik ikincisi ampirik bir bilimdir. Tanrı Hakkında teorik akıl açısından bilinemezci bir tavrın aksine günümüz astrofizik ve kuantum fiziği Tanrı'nın hakkında olumlu olarak konuşabilmektedir. Tanrı artık bilimsel çalışmalar ışığında varılan sonuçlar açısından insanoğlunun bilgi alanının bir konusu olabilmektedir.