Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde orta seviye (B1 - B2 Düzeyi) hedef sözcük belirleme çalışması

Yabancı dil olarak Türkçenin öğretimi hem yurt dışında hem de yurt içinde önemini artırmaktadır. Türkçeyi yabancı dil olarak öğretmek için kitaplar, materyaller çıkarılmakta, akademik çalışmalar yapılmaktadır. Dil öğretiminin temel taşı olan kelime öğretimi ise bu çalışmalarda biraz göz ardı edilmektedir. Kelime öğretimi için bilimsel bir çalışma sonucu belirlenmiş bir sistem veya kelime listeleri bulunmamaktadır. Yabancı dil olarak Türkçe'nin öğrenilmesine yönelik yazılacak ders kitaplarında, çalışma kitaplarında, sınıf ortamında, kelimeleri öncelik sırasına göre vermek dil öğrenen kişinin başarısını etkileyecektir. Türkçe öğrenen öğrencilerin dilin dört temel becerisi olan dinleme, okuma, konuşma ve yazma becerilerini geliştirmeleri beklenir. Bu dört temel becerinin temel taşlarından biri şüphesiz kelime bilgisidir. Kelime bilgisi yeterli seviyeye ulaşamayan öğrencilerin sağlıklı bir iletişim kurması beklenemez. Dinleme ve okuma becerilerinde başarılı olmaları için öğrencilerin okudukları ve duydukları kelimelerin anlamlarını tam olarak bilmeleri gerekmektedir. Yazma ve konuşma becerilerinde ise öğrencilerin etkin olarak kelime kullanmaları gerekmektedir. Yabancı dil öğretiminde, dilin en önemli unsurlarından biri olan kelimelerin belirli bir sistemle öğretilmesi, öğrenicinin zorlanmadan dili kullanmasını sağlar. Dil öğretiminde en önemli konulardan olan kelime öğretimi tam, tutarlı ve anlaşılır hale getirilmelidir. Her kelimenin öğretilmesi değil, dil kullanıcısının seviyesine göre kelime öğretilmesi ve öğretilen kelimelerin pekiştirilmesi gerekmektedir. Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen bireye ana dili kullanıcısı gibi sunulan kelime öğretiminden kaçınılmalıdır. Bu çalışmada yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde, Türkçe öğrenenlere orta seviyede (B1- B2) öğretilmesi önerilen hedef kelimeler belirlenmeye çalışılmıştır. Bu çalışmaya başlamadan önce Türkçe öğretim merkezlerinde görev yapmakta olan birçok akademisyen ve uzman kişi ile bu konu hakkında görüşülmüş, kelime öğretimi çalışmaları olsa da, bilimsel yöntemlerle oluşturulmuş hedef kelimelerin bulunmadığı ve Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde bunun bir ihtiyaç olduğu vurgulanmıştır. Bu ihtiyacı karşılamak amacıyla hedef kelime belirleme çalışmasına başlanılmıştır. Bu belirlemede öncelikle bir kelime havuzu oluşturulmuştur. Kelime havuzu Türkiye'deki ve dünyadaki farklı üniversite ve kurumlarda Türkçe öğretimi için kullanılan dört kitap setini içermektedir. Bu kitaplar Ankara Üniversitesi Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe kitap seti, Gazi Üniversitesi Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı seti, İstanbul Üniversitesi İstanbul Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı ve Dilset Yayınları Lale Türkçe Ders Kitabı setidir. Kelime havuzu oluşturulduktan sonra Avrupa Dilleri Öğretimi Ortak Çerçeve Programı ve yabancı dil olarak Türkçe öğretim kitapları temel alınarak seviyelere göre (A1-A2/ B1- B2) konular belirlenmiştir. Daha sonra bu konulara Yabancı dil olarak Türkçe öğretim kitaplarından oluşturulmuş olan havuzdan kelimeler seçilmiştir. Bu seçimde, Avrupa dil kriterlerindeki öğrenci kazanımları, kelime öğretim-öğrenim kriterleri, uzman görüşleri, yazılı-sözlü Türkçe sıklık çalışmaları ve corpuslar belirleyici olmuştur. Çalışmada, yazılı Türkçe sıklık çalışması olarak İlyas Göz tarafından Türk diline ait kelime sıklığı esas alınarak yapılmış Türk Dil Kurumu Yayınları arasında çıkan kitap temel alınmıştır. İlyas Göz' ün yaptığı bu çalışmada, Hürriyet, Milliyet ve Sabah gazeteleri, ayrıca, roman, hikaye, güzel sanatlar gibi alanlarda 1995 ve sonrasında yayınlanmış olan 338 kitap ile 138 dergi taranarak 22.693 kelimeye ulaşılmıştır (Göz, 2003). Sözlü Türkçe sıklık çalışması olarak ise 2007 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi'nde Ufuk Aşık tarafından hazırlanan 'Yabancılar İçin Temel Türkçe Kelime Varlığının Oluşturulması' adlı çalışma temel alınmıştır. Bu çalışma, Türkçenin sözlük varlığını belirleme amacıyla yapılan bütünce çalışmaları kapsamında, sözlü dil üzerine hazırlanmış bir kelime sıklığı ve yaygınlığı belirleme çalışmasıdır (Aşık, 2007). Corpus olarak, TS Corpus' tan faydalanılmıştır. TS Corpus, tamamı sözcük türü ve biçimbirimsel bazda işaretlenmiş toplam 491 milyon birimden (491,360, 398 milyon token) oluşan genel amaçlı bir Türkçe derlemdir. Proje kendinden önce Türkçe adına yapılmış bilişimsel dilbilim çalışmaları ile dünyada yapılmış derlem dilbilim çalışmalarını bir araya getirerek, kullanılabilir bir ürün olarak modern bir derlem oluşturmayı hedeflemektedir. . Çalışmada yazılı Türkçe sıklık sözlüğü, Sözlü Türkçe sıklık çalışması ve Corpus kullanıldığı için bu çalışma hem sözlü hem de yazılı Türkçe kelimelerini içermektedir diyebiliriz. Seviyelere göre belirlenen kelimeler, Türkçeyi yabancı dil olarak öğreten kurumlarda uzun yıllar çalışmış, bu alanda yüksek lisans, doktora yapmış uzman kişilere verilerek görüşleri alınmıştır. Bu görüşler sonucunda kelimeler netleştirilmiştir. Bu çalışmalar sonucunda elde edilen net hedef kelimeler; fiil, isim, sıfat, zarf, zamir, edat, bağlaç, ünlem kategorileri olarak tasnif edilmiştir. Kelime türlerine göre tasnif edilen bu kelimeler, kendi içlerinde tekrar tasnif edilmiştir. Bu tasnifte;Fiiller, kelime kökeni ve durum tamlayıcılarına göre, İsimler, kelime kökeni, ünsüz yumuşaması, ses düşmesi ve ek aldıklarında büyük ünlü uyumuna uymayan alıntı kelimelere göre, Sıfatlar, kelime kökeni ve ünsüz yumuşaması kuralına göre, Zarf, zamir, edat, bağlaç ve ünlem olan kelimeler ise kelime kökenine göre tasnif edilmiştir. Bu tasniflerde Türk Dil Kurumu Sözlüğü ve Gülsel Sev'in Türk Dil Kurumu tarafından basılan 'Etmek Fiiliyle Yapılan Birleşik Fiiller ve Tamlayıcılarla Kullanılışı' adlı kitabı temel alınmıştır.