'Tarihin sonu' fikri ile 'küreselleşme' arasındaki ilişki üzerine bir inceleme

Tarihsel değişme ve ilerlemeyle ilgili düşüncelerini belirtenlerin, özellikle çağımızda sıklıkla bir 'sorf'dan bahsettiklerini görüyoruz. Bu 'son' tasarımı, belirli bir insan doğasına bağlı olarak ortaya çıkmaktadır. Günümüzde insanları, doğal istek ve güdülerden ibaret sayan bu doğa tasarımına en uygun düzen olarak liberalizm önerilmektektir. Bu düşüncenin en ateşli savunucusu F. Fukuyama'dır. O, liberal ilkelerin küreselleştirilmesi gerektiğini, çünkü yukarıda anlatılan insan doğasına en uygun olanın liberalizm olduğunu düşünmektedir. Liberal ilkelerin tüm dünyaca kabul edilmesi talebiyle ortaya çıkan küreselleşme, kişilere her şeyi isteme ve bunu gerçekleştirmek için ne gerekiyorsa yapma hakkı verdiğinden, özgürleştirmektedir. Diğer yandan, liberal ekonomi ve liberal demokrasinin yaygınlaşmasıyla tüm kurallar sadece piyasa ekonomisinin kurallarına indirgendiğinden, insanlar da bu düzen içinde birer araç, şey haline getirilmektedir. Bu nedenle kimi düşünürlere göre liberalizmin savunduğu anlamda bireyleşme, özgürleşmeye değil, 'ilkesiz bir toplumsal sorumsuzluğa' neden olabilmektedir (Kumar 1999: 198). Sadece liberal ilkelerin yaygınlaştırılması olarak küreselleşmeyi ele almak, onu tüm yönleriyle değerlendirmekten bizi alıkoyan Küreselleşmenin getirdiği olumsuz gelişmeler olduğu gibi olumlu gelişmeler de vardır. Küreselleşmeyi bir bütün olarak ele alıp onu felsefi, ekonomik ve siyasi yönden değerlendirmek uygun olur. Bu çalışma tarihin sonu olarak tasarlanan liberal ekonomi ve liberal demokrasi ilkelerinin yapılandırdığı kurumların oluşturduğu toplumsal düzenin, insanın yapısına en uygun düzen olduğu varsayımının yanlış olduğunu ve tarihin bu nedenle sonuna gelindiği sayıltısının yerinde olmadığını göstermeye çalışacaktır. Ayrıca bu çalışma tarihe bu şekilde bakmanın, dizgelerinde ilerleme ve ilerlemenin duracağı bir 'son' tasarlayan Hegel ya da Marx'a dayanarak temellendirilip temellendirilemeyeceğine bakacaktır. Ill Bu çalışmanın amacı, Hegel'in ve Marx'in tarihe ilişkin görüşlerini ortaya koymak, bu görüşlerle tarihin sonuna gelindiği inancı arasında bağ kurulup kurulamayacağını göstermek ve tarihin sonuna gelindiğine ilişkin düşünceyle ortaya konan küreselleşmeyi felsefi, iktisadi ve siyasi bakımdan ele almaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışmanın 'Giriş' bölümünde problem ortaya konmaya çalışılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde Hegel ve Marx'ın tarihe ilişkin görüşleri ele alınıp tarihin sonuna gelindiğine ilişkin düşünceye, bu görüşlerin izin verip vermediği incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde Hegel'e dayanarak tarihin sonuna gelindiğini ileri süren Fukuyama'nın, Hegel'e dayanmasının haklı ve haksız temelleri değerlendirilmiş ve bu ikisinin tarihin sonundan ne anladıkları anlatılmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde liberal ilkelerin evrenselleştirilmesi anlamında küreselleşmenin, tarihin sonuna geldiğimiz inancıyla bağlantısı ele alınmış ve çağımızda yapılan çeşitli değerlendirmeler göz önünde bulundurularak küreselleşmenin kendisi felsefi, iktisadi ve siyasi bakımdan tartışılmıştır. Çalışmanın sonunda, tarihin sonuna gelindiğine ilişkin yaygınlaştırılmaya çalışılan düşüncenin çağımızda nelere yol açtığı ve küreselleşmeyle ilgili tartışmalar ortaya konmaya çalışılmıştır.