turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Jı hela teknİk u mıjare va analİzkırına romana Şıvane Kurmanca ya Erebe Şemo

Erebe Şemo Kürt edebiyatında romanın öncüsü kabul edilmektedir ve Kürtçe edebiyatın ilk roman örneği olan Şivane Kurmaca romanını yazmıştır. Bu tez çalışması Kürt edebiyatında ilk roman örneği olarak kabul edilen Erebe Şemo'nun Şivane Kurmanca adlı eserini roman türünün özellikleri açısından teknik ve tematik bir incelemesini amaçlamaktadır. Tez çalışmamız giriş ve sonuç kısımları dışında iki bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında bir edebiyat türü olarak romanın doğuşu ve gelişiminden bahsedilmiş ve Kürt edebiyatında romanın ortaya çıkışı, temel karakteristiği ve bu karakteristiğin nedenleri ana hatlarıyla irdelenmiştir. Birinci bölümde Erebe Şemo'nun yaşadığı dönem ve Sovyetler Birliği dönemindeki çalışmalar, hayatı, edebi kişiliği ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölüm ise yazarın Şivane Kurmanca romanının teknik ve tematik bakımdan incelemesini içerir. Bu bölümde Şivane Kurmanca romanı anlatıcı, olay örgüsü, kişiler, zaman, mekan, dil ve üslup bakımından teknik öğeler çerçevesinde incelenmiş ve romanın anlatım tekniği belirlenmiştir. Bu bölümde ayrıca Şivane Kurmaca romanından edindiğimiz temalar metinden örnek verilerek açıklanmıştır. Sonuç kısmında da Şivane Kurmanca romanı üzerine yaptığımız araştırma ve incelemelerden sonra elde edilen tespitler belirtilmiştir.
Molla Halil es-Siirdİ ve el-Kafiyetu'l-Kubra Adlı Eseri

Osmanlı İmparatorluğunun merkezi olan İstanbul'dan çok uzak bir memlekette; Bitlis'te ilim tahsiline başlayan ve bu bölgelerde medreselerde okuyan Molla Halil, hem de medrese geleneğinin gerileme dönemine girdiği bir zamanda kendisini yetiştirerek döneminin iyi bir alimi ve müellifi olmuştur. Medrese alimlerinin çokça eser bırakmadığı/yazmadığı bir ortamda Molla Halil hemen hemen her ilim dalında yetkin eserler yazmıştır. Bu eserlerden birisi de el-Kafiyetu'l-Kubra'dır. Her ne kadar İbnu'l-Hacib'in el-Kafiye'sini esas alsa da kapsayıcılığı, tanımları ve ta'lilleri ile fark oluşturmaktadır. Nahiv ilmi ile ilgili yazılan kimi şerh kitaplarında bile bulunmayan konuları içermektedir. Bir şerh kadar konuların detayını vermekle birlikte metin olma gerçekliğinden kopmamıştır. el-Kafiyetu'l-Kubra'nın değerlendirilmesi yapılırken bölge medreselerinde okutulan eserlere göre değerlendirme yapılmıştır. Konu ile bağlantısından dolayı medresenin kısa tarihçesi ve o döneme kadarki gelişim süreci anlatılmıştır. Keza nahvin ortaya çıkışı, tanımı ve gelişimi fazla detaya girmeden aktarılmıştır.
William Butler Yeats ve yapıtlarının yanmetinsellik yöntemiyle incelenmesi: Yapıtçevresi çözümleme örneği

İngiliz Edebiyatında baş şair olarak kabul edilen, oyun yazarı, Nobel Edebiyat ödüllü yazar William Butler Yeats ve eserleri edebiyattan sanata pek çok alanda başta eleştirmenler olmak üzere dikkat çekmiştir. Bu çalışmada medyanın en önemli unsurlarından birisi olan gazeteleri kullanarak Yeats ve eserlerini incelemek amaçlanmıştır. Gazetelerde Yeats hakkında bulunan tüm unsurlar Türkiye'de çok fazla kullanım örneği bulunmayan Yanmetinsellik kuramı aracılığıyla değerlendirilmiştir. Bu amaç doğrultusunda öncelikle birinci bölümde metinleri incelemek için kullanılan kuram, başta Gerard Genette olmak üzere diğer kuramcıların görüşlerine de başvurularak detaylı bir şekilde ele alınmıştır. İkinci bölümde Amerikan basınında dijital ortamda en fazla baskıya sahip olan yirmi beş gazete tespit edilmiş, bu gazetelerde 1888 - 2013 yılları arasında Yeats ile ilgili çıkan yanmetin unsurlarına ulaşılmıştır. Ulaşılan metinler Yeats'in doğum ve ölüm tarihi temel alınarak ölümünden önce ve ölümünden sonra olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Daha sonra yanmetinler türlerine, kaynak çeşitlerine, Yeats'in edebiyat ve özel hayatına, kariyerine göre sınıflandırılmıştır. Daha sonra yanmetin unsurları Genette'in kuramı temel alınarak Yeats hayatta iken ve öldükten sonra olmak üzere iki grupta incelenmiştir. Yanmetinlerin verdiği bilgiler ışığında Yeats ve eserleri okur, yazar ve yayınevi bağlamında değerlendirilmiştir. Sonuç bölümünde Yeats'in doğup büyüdüğü topraklar dışında farklı bir coğrafya ve kültürde, Amerika'da ön plana çıktığı özellikler, sosyal ve siyasal hayata, edebiyat ve sanat eserlerine yaptığı katkılar ortaya çıkarılmıştır.
Osmanlı Türkçesinin halep lehçesine etkisi

Bu çalışmada Osmanlı Türkçesinin Halep Lehçesi üzerine günümüze kadar gelen etkilerini ele alınmış olup bu doğrultuda Halep halkı ile yüz yüze görüşülmüş ve Türkiye'nin Mersin ili sınırlarında yaşayan Halepli Suriyeliler ile sınırlandırılmıştır. Suriye'deki iç savaş sebebiyle Halep iline gitmek zorlaşmıştır. Bu yüzden örnekler, yıllarca Halep'te yaşayarak ora lehçesininden seçilen kelimeleri iyi bilen kişilerin söylediklerinden derlenmiş olup Türkiye'ye geldikten sonra öğrendikleri Türkçe ifadelerden alınmamıştır. Yüzyüze görüşmelerin yanında Halep asıllı yazarların özellikle de Halep şehrnin Osmanlı yönetimine geçmesinden sonra yazılan kitaplarına da müracaat edilmiştir. Bu kitaplarda günümüzde Halep lehçesinde de kullanılan birçok kelime bulunmakta olup başında da Halep Lehçesi Sözlüğü hükmünde olan Hayreddin ez-Zirikli'nin Ansiklopedisi bulunmaktadır. Ne var ki bu kelimelerden bazıları yaygınlaşmakla beraber bazıları nadir olarak kullanılmaktadır. Günlük konuşmalar, atasözleri ve deyimler, şarkılar, flimler ve diziler, küfür ve alaylı ifadeler gibi diğer bir kısım kelime grubu var ki onlar da Halep halkının lehçesinde kullanılmaktadır. Bu çalışma, üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm teze giriş niteliğinde olup lüğat ve lehçenin sözlük ve terim anlamları ile aralarındaki fark; lehçelerin oluşması gibi konular ele alınmıştır. Aynı zamanda bu bölümde Türkçe ile Arapça karşılaştırması yapılarak doğuşu, aslı, yapısı ve terkipleri ele alınmıştır. Son olarak da Halep Lehçesi ve özelliklerine ve Türkçeden etkilenmesine etki eden faktörlerden bahsedilmiştir. İkinci bölüm ile üçüncü bölümde dil etkileşiminin etkilerinden öne çıkanlar ele alınmıştır. İkinci bölümde Türkçenin Halep Lehçesine etkisie sraf ve nahiv yönünde ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise bu etki delalet açısından irdelenmiştir. Sonuç ve kaynakçalar kısmıyla çalışma tatmamlanmıştır.
Çağdaş Tatar Türkçesinde zaman morfemleri

oz Çağdaş Tatar Türkçesindeki zaman morfemlerinin tespiti, işlevleri ve bunların Türkiye Türkçesinde nasıl karşılanabileceği üzerine hazırlanan bu çalışmada yirminci yüzyılda yazılmış eserler örnek alınarak eş zamanlı semantik bir inceleme metodu kullanılmıştır. Çağdaş Tatar Türkçesinde uygulanan gramer metodunca zaman morfemleri asli ve tasviri olmak üzere iki başlık altında incelenir. Çalışmamızın amacı Çağdaş Tatar Türkçesindeki zaman morfemlerinin tespit ve tasnifi ile kullanım alanları olduğu için biz de onları bu şekilde ayırdık. Ardından bu morfemleri Tatar Türkçesiyle aynı gurupta ve ona yakın diğer birkaç Türk lehçesinden faydalanarak işlevlerinin çeşitliliği yönüyle inceledik ve bunu yaparken onların Türkiye Türkçesindeki karşılıklarını ya da nasıl karşılanabileceğini de gösterdik.
Lı Gorİ axel Olric, Lord Raglan u stith Thompson destana meme alan

Bu çalışmanın temel konusu Meme Alan Destanıdır. Bu yüzden bu çalışmamızın konusu Kürtler için önemli bir yeri olan Meme Alan Destanın Stith Thompson'un motif indexine göre tasnifi, Axel Olrik'in epik yasalarına ve Lord Raglan'ın kahraman kalıbı açısından incelenmesidir. Meme Alan Destanı hemen hemen Kürtlerin yaşadığı bütün coğrafyalarda bilinen, söylene gelen bir destandır. Bu destan Kürt ozanlar tarafından günümüze kadar taşınmış ve korunmuştur. Destan her ne kadar bazı bölgelerde değişikliğe uğramış olsa da günümüze kadar birçok varyantını korumayı başarmıştır. Meme Alan Destanının Kürt toplumunda önemli bir yeri vardır. Foklorik açıdan da zengin bir yere sahiptir ve toplum tarafından da ortak bir kabullenişe mazhar olmuştur. Bu yüzden bu çalışmada Meme Alan Destanı üzerinde durulmuş ve destan beş bölümde incelenmiştir. Birinci bölümde destan kavramının iyi anlaşılması için destan türü hakkında kısa bir tanım yapılmış, ikinci bölümde Kürt destanları arasında ortak birçok motif ve tama olması açısından diger Kürt destanları hakkında da bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde Meme Alan destanı Stith Thompson'un 'Halk Edebiyatının Motif İndexi' ne göre destanda tespit edilen motiflerin tasnifi yapılmıştır. Dördüncü bölümde Meme Alan Destanı Axel Olric'in 'Epik Yasaları' na göre değerlendirilmiş, beşinci ve son bölümde ise destan Lord Raglan'ın 'Kahraman Kalıpları' açısından incelenmiştir.
Ez-zebİdİ'nin İ'tilafu'n-Nusra adlı eseri çerçevesinde Basra ve Kufe ekolleri arasındaki nahiv tartışmaları

İslami fetihler sonucu günlük konuşma dilinde 'lahn'ın ortaya çıkması üzerine dönemin alimleri Arap dilini lahn tahribatından kurtarmak için çeşitli çalışmalar içerisine girmişlerdir. Bu amaca yönelik olarak ilk gramer çalışmaları önce Basra'da başlatılmış, sonrasında ise Kufe'de devam ettirilmiştir. Arap dili daha çok bu iki merkez tarafından şekillendirilmiş, neticede gramer konusunda iki farklı ekol ortaya çıkmıştır. Bazı nahiv meselelerinde farklı görüşlere sahip olan ve farklı ıstılahlar geliştiren Basra ve Kufe dil ekolleri temel gramer kurallarının ve nahiv ıstılahlarının oluşturulmasında önemli rol oynamışlardır. ez-Zebidi'nin İ'tilafu'n-nusra adlı eserini merkeze alan bu çalışma temelde Basra ve Kufe dil ekolleri arasında ihtilaf arz eden nahiv konularını mukayeseli bir şekilde değerlendirmeye tabi tutmayı ve müellifin söz konusu hususlarla ilgili görüşlerini yansıtmayı amaçlamaktadır. Eserin dilbilimsel açısından incelenmesi Basra ve Kufe dil ekollerinin kullanmış oldukları terminolojiyi bilme, takip ettikleri metodolojiyi ve sahip oldukları görüşleri anlama açısından önem arz etmektedir. Bu araştırma giriş, üç bölüm ve sonuçtan ibarettir. Giriş kısmında çalışmanın konusu, önemi, amacı, yöntemi, sınırlandırılması ve kaynakları hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde nahvin anlamı, konusu, isimlendirilmesi konusundaki rivayetler, gramer ekolleri ve önde gelen temsilcileri gibi çalışmayla direk ilintili hususlar değerlendirmeye tabi tutulmuştur. İkinci bölümde müellifin hayatı ve eserinde izlemiş olduğu üsluba değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise nahiv konusunda Basra ve Kufe dil ekolleri arasındaki ihtilaflı meseleler izah edilmeye çalışılmıştır. Sonuç bölümünde ise ele alınan konularla ilgili kısa bir değerlendirme yapılmıştır.
Firdevsİ-i Rumİ'nin Süleymanname yazmasının (81. cilt 7a-54b yk.) bilimsel yayını ve üzerinde dil incelemeleri

Süleyman-name adıyla hazırlanmış olan eserler, Kanuni Sultan Süleyman'ın saltanatını veya Süleyman Peygamber'in menkabelerini konu edinen eserlerdir. Firdevsi-i Rumi'nin 16. yüzyılın başlarında yazmış olduğu Süleyman-name-i Kebir de Süleyman Peygamber'in menkabevi hayatını Seba melikesi olan Belkıs ile aralarında geçmişş kıssayı anlatın manzum ve mensur katışık yazılmış bir eserdir. Süleyman-name-i Kebirin bu teze konu olan 81. cildi Fatih Millet Kütüphanesi, Tarih. 317 numarada kayıtlı bulunmaktadır. Bu cildin 26 yapraklık bölümü üzerinde yapılan bu çalışma, transkripsiyonlu olarak metnin Latin alfabesine aktarılması, dil incelemesinin yapılması ve sözlüğünün hazırlanması şeklindedir. Bu tez çalışmasında, eserin eldeki mevcut son cildi, yani 81. cildi üzerinde, bu cildin 26 yapraklık bölümünde dil incelemesi yapılmak suretiyle metnin imla ve fonetik özellikleri meydana çıkarılmış, böylece üzerinde daha önce çalışılmamış olan bu eserde de Süleyman-name-i Kebir'in yazıldığı dönem olan 16. yüzyılın dil özelliklerinin bir nebze de olsa belirtilmesi, incelenilmesi amaçlanmıştır.
Hamid Nutki'nin Varlık dergisindeki Türkçe yazıları CİLT I

İran, birçok etnik unsuru bir arada barındıran bir ülkedir. Bu etnik farklılıklar ülkenin kültürel zenginliğini de oluşturmaktadır. Ancak Şahlık rejiminde Fars olmayan etnik unsurların kültürel varlığı bir kenara atılmıştır. Bu durumdan en çok etkilenen etnik unsurların başında Türkler gelmiştir. Şah yönetimi Türk kimliğini, kültürünü ve dilini devlete karşı bir tehdit olarak görmüştür. Devletin ulusal kimliğini Fars milliyetçiliği üzerine inşa etmeye çalışmışlardır. Eski Sasani ve Pers algısına dayalı yeni bir kimlik inşa ederken diğer kültürel kimlikler yok edilmeye, unutturulmaya çalışılmıştır. Yönetimin baskıcı politikasının yanı sıra ülkede ve dünyada yaşanan siyasi ve ekonomik çekişmeler sonucunda 1979 yılında İran İslam devrimi gerçekleşmiştir. Devrimin ardından Şah ülkeyi terk etmiş ve yerine sürgündeki dini lider Ayetullah Humeyni geçmişştir. Bu dönemde İran İslam Cumhuriyeti kurulmuş, bir önceki yönetimin baskıcı politikası geçici bir süre için askıya alınmıştır. Varlık dergisi bu dönemde yayın hayatına başlamıştır. Derginin asıl amacı Türk dilini ve kültürünü yaşatmak olmuştur. Özellikle Hamid Nutki, Türkçenin dilbilgisi üzerine birçok yazı kaleme almıştır. Hamid Nutki yazılarında Türk dili ve millik kimlik kavramlarına sıkça değinmiştir. Onun yazılarının ana fikrini dil, kimlik, ana dilinde eğitim ve alfabe konuları oluşturmaktadır.
Cümle yapısında yülemin anlamını sınırlayan zarf tümleçleri ve yeri

Tezin ana konusu, yüklemin anlamını etkileyen zarf tümleçleri, bunların yapıları, çeşitli edatlarla oluşturduğu gruplar ve cümledeki yerleridir. Zarf tümleçlerini oluşturan en önemli kelime sınıfı olan zarflar, öncelikle terim birliğinin sağlanması açısından çeşitleri ile birlikte ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Zarf tümleci, edat tümleci ve dolaylı tümleç ögelerinin ele alınması da çalışma kapsamındadır. Çalışmada türleri, yapısı, cümleye kattıkları anlam, taşıdıkları vurgu, cümledeki yerleri ile zarflar ele alınmıştır. Genel olarak yapıdan hareket edilerek konu çeşitli başlıklar altında incelenmiştir. Bütünlük sağlanması ve farklılıkların ortaya konulması açısından çalışma, Eski Anadolu Türkçesi Döneminden günümüze kadar olan süreci kapsamaktadır. Konu, bu sürecin farklı dönemlerine ait dil malzemesi toplanarak tarihi boyutu ile ele alınmıştır. Zarflar ve zarf tümleçleri konusunda bugüne kadar üzerinde çok fazla durulmayan konular, sorunlar, eksiklikler örnekler sayesinde tespit edilmiş, bunlarla ilgili değerlendirmeler yapılmış ve bazı ilgi çekici sonuçlara varılmıştır.
Türk Lügatı'nda 'P' ile başlayan kelimeler ve ilgili şiir örnekleri

Türkçe'nin iki ana kolu olan Batı ve Doğu Türkçesini kapsayarak Türk dillerinin köken birliğini göstermek amacıyla Türk Dili alanında yapılan sözlük çalışmalarından biri olan ve Hüseyin Kazım Kadri tarafından yazılan, 4 ciltlik Türk Lügatı adlı eserin 'P' maddesinin incelendiği bu çalışma, iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde müellifin hayatı ve çeşitli alanlarda yazmış olduğu eserler hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde ise geniş bir söz varlığı ile Türk Lügatı'nın 'P' maddesinde yer alan Türkçe, Arapça, Farsça, Fransızca, Latince, İtalyanca ve Rumca' dan dilimize yerleşen kelimeler ve bu kelimelerin kullanımlarına, kelimelerin içerisinde yer aldığı Osmanlı sahasından şiirlere yer verilmiştir. Bu çalışmada madde başı kelimeler anlamları ve bazı kelimelere verilen örnek şiirler Osmanlı Türkçesinden Latin harflerine çevrilmiştir. Kaynak taraması yapılarak ulaşılan şiirler dipnotlarda gösterilmiştir.
Runik harfli Dağlık Altay Bölgesi yazıtları

Bu tez çalışmasında, Runik yazıtlar içinde oldukça büyük bir yer kaplayan Dağlık Altay Bölgesi yazıtlarıyla ilgili şimdiye kadar yapılmış olan çalışmaların Türkçe olarak bir araya getirilmesi amaçlanmış ve bu kapsamda, Katalog Drevnetyurkskih Runiçeskih Pamyatnikov Gornogo Altaya' ve 'Korpus Tyurkskih Runiçeskih Nadpisey Yujnoy Sibiri' yayınlarıyla 'Altay Yazıtlarından Bar-Burgazı II (A 21) Yazıtı'; 'Kalbak-Taş XX (A 43) ve Kalbak-Taş XXI (A 44) Yazıtları ya da Eski Türklerde Okuryazarlık'; 'Köpçegen (A 49) Yazıtı' makaleleri esas alınarak bu yazıtların daha önceki okuma denemeleri derlenmiş, Rusça yapılan yorumlar Türkçeye çevrilmiştir.
Türkçe için tümleşik bir biçimbirim çözümleme ve sözcük türü tespit yöntemi

Dillerin sayısal ortamlarda etkili bir şekilde temsilinin ve işlenmesinin sosyal, politik, kültürel ve bilimsel amaçlarla dilleri kullanan insanların desteklemesinde ve dillerin yaşamlarını sürdürmesinde oldukça önemli bir faktör olacağı şüphesizdir. Bu nedenle, çalışmamızın ana motivasyonu, Türkçe'nin sayısal ortamlarda temsilini ve işlenmesini güçlendirmek için doğal dil işleme uygulamalarına hizmet edebilecek temel yöntemler geliştirmektir. Çalışmamızda, doğal dil işleme sahasının ana problemlerinden olan biçimbirimsel çözümleme ve sözcük türü tespiti problemleri için özgün çözümler sunulmuştur. Eklemeli diller için karmaşıklığı teorik olarak NP-complete olarak bilinen biçimbirimsel çözümleme için, Türkçe'nin dilbilgisel özellikleri göz önünde tutularak basitleştirilmiş bir yöntem ortaya konmuştur. İstatistiksel ve kural tabanlı yaklaşımları bir arada kullanan yöntemimiz çözümleme sonucunda tek bir sonuç sunması ile belirsizliğin giderilmesini de sağlamaktadır. Buna ek olarak, önerilen yöntemin kapalı ve sınırlı bir sözlük kullanması, diğer yöntemlerden farklılaşan önemli bir özelliğidir. Tez kapsamında geliştirilen yöntemler deneysel çalışmalar ile test edilmiş ve elde edilen sonuçların önceki çalışmalardan daha yüksek bir başarı yüzdesine sahip olduğu gösterilmiştir.
Orhon Türkçesinde nesne

Bir dilbilim kavramı olarak nesne üzerine dünya dilleri ve Türkçe özelinde anlambilim, biçimbilim ve sözdizim düzlemlerinde birçok tartışma konusu bulunmaktadır. Nesne ve durum kavramlarının kendileri evrenseldir ama nesnenin alabileceği durumlar ve durum biçimbirimleri gibi konular dilden dile ve bir dilin içinde zamanla değişiklik göstermektedir. İncelenen her dil ve derlenen veriler; nesne kavramı, nesne ile ilgili işlemler, nesne ile durum arasındaki ilişki ve diğer tartışmalı konularda daha derin bir anlayışın oluşmasına katkı sağlayacaktır. Türkçenin biçimbirimler açısından zengin bir dil olmasının da etkisiyle Türkçede nesneye genellikle biçimbilim açısından yaklaşılmıştır. Bu çalışmada, yirminci yüzyılın ikinci yarısının başlarından itibaren sözdizim çalışmalarına damgasını vuran, yapısallcı akımın önemli temsilcilerinden Evrensel Dilbilgisi okulunun 1990'larda şekillenen günümüzdeki son evresi Minimalist Program esas alınmıştır. Bu çalışma, sınırlarının el verdiği ölçüde, nesne kavramı etrafında dönen tartışmalara, Orhon Türkçesi verisi üzerinden bakarak katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Ele alınan yazıtların bütünlüklü olan bölümlerinin metinlerinde geçen eylemlerin nesne alıp almama, doğrudan ve dolaylı/eğik nesne alma, çift nesnelilik açılarından dökümleri yapılmış, birleşik-görünümlülük kavramı üzerinde durulmuş, eylemin önüne gelen yalın adların sözdizim açısından konumları, özellikle beklenilmeyen bir davranış gösteren nesnelerde olası anlambilimsel etkenler ve kısıtlar, nesnenin belirlilik, özgünlük, referanslılık, parçacıl-bütüncül olma, sayı açısından sınırlılık, eylemin sonuçluluğu vb. açısından konumları incelenmiştir. Başta günümüz Türkiye Türkçesi ile ve başka bazı dillerden tartışmalı örneklerle karşılaştırmalar yapılmış ve çeşitli dilbilimciler tarafından önerilen bazı çözümlerin Orhon Türkçesine uygulanabilirliği tartışılmıştır. Ayrıca yaygın olarak kullanılagelen belirtme durumu, belirtili nesne gibi adlandırmaların yerindeliği sorgulanmıştır.
Alimcan İbrahim'in 'Tatar Ḫatını Niler Kürmiy' romanı üzerine dil incelemesi

XX. yüzyıl Tatar edebiyatının önde gelen isimlerinden biri olan Alimcan İbrahim'in 'Tatar atını Niler Kürmiy' romanı üzerinde yaptığımız incelemeyle Alimcan İbrahim'i, onun Tatar edebiyatındaki yerini, edebi kişiliğini, romanında kullandığı dilin özelliklerini tanıtmaya çalıştık. Alimcan İbrahim yazar kimliğinin yanı sıra devlet adamı kimliği ile de yaşadığı dönemin fikir ve kanaat önderi olarak Tatar edebiyatına büyük katkılar sağlamıştır. Romanında kullandığı dil son derece zarif bir dildir. Alimcan İbrahim'in 'Tatar atını Niler Kürmiy' romanını temel alan bu çalışma dört ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmamızın birinci bölümünde XIX. yüzyıl sonu XX. yüzyıl başı Tatar edebiyatının değerlendirilmesinin ardından, yazarın biyografisi, edebi kişiliği, eserleri hakkında bilgiler verilmiş, yazar ve incelememize konu olan romanı ayrıca değerlendirilmiştir. Metnin transkripsiyon esasları, dil özellikleri, diyalektolojik özellikleri yanı sıra metnin dizini ile ilgili bilgiler de birinci bölümde yer almıştır. Birinci bölümün sonunda çalışmada yapılan kısaltmalar da ayrıca belirtilmiştir. Çalışmamızın metin kısmı iki bölüme ayrılmıştır. İlk bölümde metnin transkripsiyonu, ikinci bölümde metnin Türkiye Türkçesi karşılığı yer almıştır. Dizin bölümünde metnin söz varlığı tespit edilmiş ve metin sözlüğü hazırlanmıştır. Sonuç bölümünde ise çalışmamızda elde edilen verilerle genel bir değerlendirme yapılmıştır. Sonuç bölümünün sonunda çalışmada yararlanılan kaynaklara yer verilmiştir.
Nahiv usulünde illet teorisi ve temel nahiv illetleri

Nahiv ilminin kurallarının dayandığı sebepler ve açıklamalardan ibaret olan nahiv illetleri, Arap dilinde bozulmaların görülmesi üzerine başlayan ilk dil çalışmalarından beri nahiv ilmindeki önemini korumuş ve nahiv kurallarının belirlenmesindeki temel faktörlerden olmuştur. İlk dönemlerde dil kurallarının kendisi ile izah edildiği basit gerekçelerden ibaret olan nahiv illetleri, zaman içerisinde daha sistemli bir hale gelmiş ve nahiv alimleri tarafından çeşitli sınıflandırmalara tabi tutulmuştur. Nahiv ilmine dair yazılan ilk eserlerde, nahiv konuları ile iç içe olarak kullanılan nahiv illetleri, Arap gramer metodolojisi olan nahiv usulünün ortaya çıkması ile birlikte bağımsız olarak ele alınmış ve teorik olarak değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Nahiv alimlerinin nahiv illetlerine karşı genel tutumu olumlu olsa da, gerek ilk dönemlerde gerekse sonraki dönemlerde illetlere karşı mesafeli duran veya illetlere tamamen karşı çıkan nahiv alimleri de olmuştur. Bu çalışma kapsamında genel olarak nahiv ilminin temel kaynakları, illetlerin nahiv usulündeki yeri, çeşitleri, ortaya çıkış ve gelişim süreci, nahiv alimlerinin illet teorisine yaklaşım ve değerlendirmeleri ele alınmıştır. Ayrıca nahiv ilminin temel konuları aktarılarak, bu konulara dair hükümlerde etkili olan nahiv illetleri belirlenmiş ve bu illetlerin tutarlı olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır.
Danimarka'da Türkçe-Danca konuşan öğrencilerin dil görünümlerinin iki dillilik temelinde incelenmesi

Bu çalışmanın amacı, Danimarka'da yaşayan ve ana dili (birinci dil -L1-) Türkçe olan lise öğrencilerinin, dil boyutlarının baskınlık ve beceri düzeyi açısından incelenmesidir. Araştırmanın ilk aşamasında, baskın dilin, bireylerin dil edinim ve öğrenme yaşları, süreleri, kullanımları, tercihleri ve dil geçmişşleriyle ilişkili olduğu görüşünden hareketle, katılımcıların Türkçe ve Danca dillerinden hangisinde baskın olduklarının belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu doğrultuda, katılımcılardan, Alexandra L. Dunn ve Jean E. Fox Tree (2009) tarafından geliştirilen ve iki yönlü dil boyutu içeren 'İki Dilliler İçin Hızlı ve Kademeli Baskın Dil Ölçeği' çerçevesinde verilen bir anketi yanıtlamaları istenmiştir. İkinci aşamada, katılımcıların Türkçedeki dil beceri düzeylerini tespit etmek üzere, 'Avrupa Ortak Çerçeve Metni'nin belirlediği dil düzeyleri temel alınarak oluşturulmuş bir Türkçe dil sınavının cevaplanması istenmiştir. Elde edilen veriler sınıflandırılmış, istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Ortaya çıkan sonuçlar, katılımcıların baskın dilinin Danca olduğunu, ayrıca Türkçe ve Danca dil öğrenme süreleri ve kullanım oranları arasında anlamlı farklılıklar olduğunu göstermiştir. Türkçe dil beceri düzeyleri açısından ise katılımcılar arasında farklılıklar olduğu saptanmıştır. Çalışmanın sonucunda ortaya çıkan istatistiksel veriler, tezde sunulan kavramsal çerçeve dikkate alınarak değerlendirilmiş, Danimarka özelinde ve Avrupa genelinde iki dilli Türk kökenli öğrencilerin ana dili eğitimi konusunda detaylı öneriler ortaya koyulmuştur. Çalışmadan elde edilen sonuçların, yurtdışında Türkçe öğretimi alanında alınacak eğitimsel kararlara ve yapılacak çalışmalara katkıda bulunacağı düşünülmektedir.