Tarihte neden-etki bağlantısı ve R. G. Collingwood

'Tarih' sözcüğü iki anlamda kullandır. Bir anlamıyla bir varlık alanına işaret etmektedir: geçmişşte olup bitmiş şeyler. Diğeriyse bu alan hakkında bilgi ortaya koyan bir disipline işaret eder. Günümüzde yapılan tarih felsefesi çalışmalarında ağırlık iyiden iyiye 'tarih' sözcüğünün bu ikinci anlamına, yani bu disiplinde var olan yöntem sorunlarına verilmiştir. Ama bu durum bir aksaklık meydana getirir. Yöntem sorunlarıyla ilgilenen tarih felsefecileri tarih çalışmalarının konusu olabilecek nesnelerin neler olabileceği ve bu nesnelerin yapılan üzerine neredeyse hiç araştırma yapmamaktadır. Oysa, görünen o ki, hakkında bilgi ortaya konmaya çalışılan nesnenin özellikleri, kısmen de olsa, kavranmadan, o nesne hakkında sağlıklı işler yapmak olanaklı olamayacaktır. Tarih felsefesi çalışmalarında, tarih için iki ayrı araştırma konusu olabilecek iki ayrı alan arasında neredeyse hiçbir ayran yapılmadığı görülür. Bu alanlardan biri insanın pratik amaçları, pratik kaygılarıyla yapıp ettiklerinin sergilendiği alandır. Diğeri de teorik etkinliklerinin ve bu etkinlikleri serimleyen ürünlerin oluşturduğu teorik alandır. Bu çalışmadaki amaç, birbirinden ayrı oldukları varsayılabilecek bu iki alana ait iki ayn düşünce türünün özelliklerini ortaya koymaktır. Bu iki tür düşüncenin seçilmesinde belirleyici olan, birinin teorik etkinliklere diğerininse pratik etkinliklere güdü olmasıdır. Yukarıda belirtilen amacı gerçekleştirebilmek için, I. Bölüm'de, Collingwood'un tarihe konu olmaya değer gördüğü bir tür düşüncenin özellikleri ortaya konmaya çalışılacaktır. Bu çalışmada da bu tür düşüncenin teorik etkinliklerin belirleyicisi olabileceği düşünülmektedir. II. Bölüm, Collingwood'un tarihi doğa bilimlerinin yönteminin egemenliğinden kurtarmak amacıyla ele alıp kendisinden yola çıktığı bir kavramı, 'eylem'i, belirlemeye çalışmaktadır. Burada amaçlanan, pratik yaşamın tarihiIll yapılırken tarihçinin nesne edinebileceği, eyleme güdücü bir tür düşünceye ulaşmaktır. Bu tür düşüncenin önemi, kişilerin ve toplumların kendilerini diğer kişi ve toplumlardan nasıl ayırdığının görülmesini sağlayabilecek yapıda olmasıdır. m. Bölüm'se bir sonuç bölümü olarak tasarlanmıştır. Collingwood'a yöneltilen bir itirazdan yola çıkıp onun görüşlerinin pratik etkinliklerin tarihim yapmada tarihçiye elverişli bir nesne sunup sunmadığı tartışılacaktır. Sonra da, onun aslında neden teorik etkinliklerin tarihini yapmada kullanılabilecek bir düşünce türünü araştırdığının düşünüldüğü gösterilecektir. Bunu başarabilmek için, Collingwood'un görüşlerinde kimi tutarsız görünen yanlardaki çelişkiler onun görüşlerine dayanarak ortadan kaldırılmaya çalışılacaktır. Bunu yapabilmek için, kimi düşünceler arasında kurduğu bağlantılar ve kimi terimler arasında yaptığı özdeşleştirmeler yoluyla pratik eylemlerin tarihini yapmak üzerine görüşler sunuyor olmaktan teorik etkinliklerin tarihinin nesnesi üzerine konuşuyor olmaya nasıl geçtiği gösterilecektir. Bunların dışında, Collingwood'un görüşleri n. Bölüm'de ele alınan ve pratik yasanım tarihini yapmada kullanabileceği düşünülen düşünce türünün özellikleri doğrultusunda eleştirilecek; bu tür düşüncenin Collingwood'un önerdiği türdeki düşünceden ayrılan yanlan ortaya konacak; bu tür düşüncenin tarihçiye sunabileceği bir dünya resmi, genel hatlarıyla, serimlenecektir.