turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Martin Luther ve Luteran kiliseleri

Çınar, Selimi, Martin Luther ve Luteran Kiliseler, Doktora Tezi, Danışman: Prof. Dr. Mustafa Erdem, 3+196 s. Kilise, 1054 yılındaki ilk büyük bölünmesinden sonra, Doğu Ortodoks ve Batı Katolik Kilisesi olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Bu tarihten sonra her iki kilisenin kendine has özellikleri, zamanla daha belirgin hale gelmiştir. Siyasi yönü ağır basan kendi geleneksel çizgisi içerisinde taraftarlarını çoğaltmayı amaçlayan Katolik Kilisesi, 16. yüzyılda kendi içinde bir defa daha bölünmüştür. Çünkü Katolik Kilisesi müntesiplerinin günahlarını bağışladığını ilan etmiş, kilise yetkililerine günahlardan dolayı meydana gelen cezaların yerine geçmek üzere para toplama ve toplanan paraların belgelenmesi için endüljansları dağıtma yetkisini vermiş ve böylece endüljansı mali bir kaynak haline getirmiştir. Bunun yanında Kutsal Kitap yorumu ve hüküm çıkarma hakkının kendisine ait olduğunu iddia etmiş, Kilisenin dışında kimsenin Kutsal Kitabı yorumlama ve hüküm çıkarma hakkına sahip olamayacağını öne sürmüştür. Martin Luther Roma Katolik Kilisesinin bu uygulamalarına karşı çıkarak ilk itirazı başlatmış, daha sonra itirazlar büyük bir alana yayılmıştır. İş sadece itirazda kalmamış, itirazcılar kendi görüşlerini de açıklamıştır. Böylece, Katolik Kilisesine karşı bir reform hareketi başlamış, bunun sonucunda çeşitli Protestan Kiliseler ortaya çıkmıştır. Luther'in düşünceleri etrafında Luteran Kiliseler meydana gelmiştir. Bu Kiliseler, Katolik Kilisesinden ayrılarak kendine has özellikleri ile Protestan Kiliselerini oluşturmuştur. Luteran Kiliseler ilk önce Almanya'da teşekkül etmiş, daha sonra da İskandinav ülkeleri ve Amerika Birleşik Devletleri'nde kurulmuştur. Luteran kiliselerin dünyada 100 milyona yakın üyesi bulunmaktadır. Bu sayı dünyadaki Protestanların üçte birine ve dünya çapındaki Hıristiyanların hemen hemen onda birini oluşturmaktadır. Bundan dolayı Luteranlann Hıristiyanlıktaki yeri önemli görülmektedir.
Felsefe ile kelam ilişkilerinde yöntem sorunu

Bu tezin amacı, yöntem meselesinin İslam düşüncesinde ne zaman ve nasıl ortaya çıktığını, ilk olarak hangi şekillerde kullanıldığını ve filozoflara ait yöntemin Gazzali eliyle kelama geçişini irdelemeyi amaçlamaktadır. Metafiziğe ilişkin hususların akıl-vahiy ilişkisi bağlamında değerlendirilmesi çalışmanın temel problemidir.
Herodotos ile Hippokrates'te historia sorunu

Bu çalışmanın gayesi, tarihte ilk defa Aristoteles tarafından tutarlı bir bütünlük halinde tesis edilen felsefe-bilim binasının temellerine ışık tutmak; dolayısıyla biri tarihin babası diğeriyse hekimliğin atası addedilen Herodotos ile Hippokrates'in araştırma anlayış ile yöntemlerini mercek altına alarak, tarihe mal olmuş mezkur iki şahsiyetin felsefe-bilimin gelişim sürecinde ne derece önemli bir yere sahib olduğunu gözler önüne sermektir. Bu çerçevede ilkin en erken edebi kayıtlara dek inilerek Yunan kültüründe araştırma kavramının gerek edebi, gerek toplumsal gerekse kültürel arka planı irdelenmekte; böylelikle aktarmalara dayalı mitolojik kavrayıştan gözlem ile tecrübeye dayalı bilgi anlayışına uzanan süreç kaba hatlarıyla aydınlatılmaya çalışılmaktadır. Ardından yalnızca gözlem ile tecrübe alanıyla sınırlı olayları kendine konu edinen Herodotos'un Araştırmalar'ına yoğunlaşılarak belli başlı örnekler ışığında bahse konu eserde karşımıza çıkan araştırma anlayış ile yöntemi tartışmaya açılmaktadır. Nihayet kendisine atfedilen zengin külliyat içinde yer alan Kutsal Hastalık, İnsan Doğası ile Kadim Hekimlik Anlayışı başlıklı üç metinden hareketle Hippokrates'in hekimliği geleneksel büyücü/şifacı yaklaşımların tesirinden sıyırıp batıl inançlardan arındırarak akla dayalı bir sanata dönüştürme, bunun da ötesinde git gide felsefi temeller üstüne inşa etme gayreti üzerinde durulmakta; son olarak da hekimliğin genel geçer varsayımlardan hareket eden filosofların etkisinden kurtulup salt gözlem ile tecrübe verilerine dayalı bir araştırma alanı olma serüveninden bahsedilmektedir. Aristoteles'te baş gösteren felsefe-bilim anlayışına yükselen basamaklar da böylece aşikar kılınmış olmaktadır.
SELF DESTRUCTION OF MODERN SUBJECT THROUGH RADICALISM

Bu çalışmada 17. Yüzyılda Rene Descartes ile başlayan modern özne tartışmasında öznenin 21. Yüzyılda radikalizm aracılığıyla kendi kendini imhası tartışılacaktır. Bu sorun her ne kadar siyasetin konusu olsa da felsefenin tartışma alanı olan modernlik ve öznellik bağlamında da değerlendirilebilir. Bu nedenle bu sorunu felsefi, ekonomik ve toplumsal bağlamda inceleyeceğim. Modern dünyada birbirinden bağımsız atomlar halinde yaşayan insanlar, toplumsallaşmak için radikalizme başvurabilmektedirler. Bu radikalizm içinde insanlar, Hıristiyanlığın komünyon ayinlerinde olduğu gibi bir füzyon içinde varlıklarını eritirler. Bu anlamda iki temel yönelim görülmektedir. Birinci yönelim Neo-Nazi ya da Ku Klux Klan gibi tarihsel olarak suçlu bulunup cezalandırılmış ırkçı örgütlere katılım ve onlar adına radikal eylemlerde bulunarak kendi varlığını yok etmek şeklinde görülmektedir. İkinci yönelim ise Hıristiyanlık ve Batı karşıtı olan radikal cihadçı İslami gruplarda görülmektedir. Bu gruplara sadece Batı ve Hıristiyanlık karşıtı Müslümanlar değil aynı zamanda modern dünyada modern değerlerle yaşayan insanlar da katılmaktadır. Modern özne bu anlamda tarihsel bir dönüşüm yaşamaktadır. Toplumsallaşmak için radikal seçimlerde bulunmaktadır. Bu doğrultuda katıldığı radikal gruplar içinde militanlaşmaktadır. Bu gruplar adına silahlı eylemlerde bulunarak ya da intihar bombacısı olarak kendi kendini yok edebilmektedir. Modern özne kendi varlığından vazgeçip daha büyük bir tözün parçası olma amacıyla bu gruplara katılmaktadır. Bu amacını gerçekleştirmek için İslami radikalizmin şahadet fikrine de başvurmaktadır. Bu durum, modern öznenin radikalizm yoluyla kendi kendinin imhası ile sonuçlanmaktadır. Bu sorun modern özne, tekillik ve soruna dair ilk tepkiler ışında incelenecektir.
Modern mülkiyet teorisinin Thomas Hobbes ve John Locke'ta gerekçelendirilmesi

Bu çalışmada Thomas Hobbes ve John Locke'un Mülkiyet anlayışlarını ortaya koyarak, karşılaştırmaya çalıştık. Ancak bunu yapmadan önce onların siyaset felsefelerindeki ortak konuları ve bu konularda nerelerde ayrıştıkları konusunda bilgi vermeye gayret ettik. İlk olarak; Hobbes'un siyaset felsefesi anlayışındaki temel fikirleri verdik. Daha sonra onun mülkiyet anlayışını ele aldık. İkinci bölümde; Locke'un siyaset felsefesi anlayışındaki temel fikirleri verdik. Daha sonra onun mülkiyet anlayışını ele aldık. Üçüncü bölümde; Hobbes ve Locke'un aynı konularda nerelerde farklılaştığına ve bu farklılaşmanın onların mülkiyet anlayışlarını nasıl etkilediği ele alınmıştır.
Mucize ve bilim

Din felsefesinin önemli problemlerinden biri olan mucize meselesi, İlahi Dinlerin kutsal metinlerinin yanı sıra birçok filozof, bilim adamı ve teologların eserlerinde de kendine yer bulmaktadır. Bu çalışmada mucizenin insan hayatındaki yeri ve önemi ele alınırken mucize ile bilim arasında bir ilişkinin olup olmadığı problemi de tartışılmaktadır. Ayrıca bilimsel mucizenin imkanı problemi üzerine lehte ve aleyhte yapılan eleştiriler gerekçeleriyle birlikte incelenmektedir. Genel itibarıyla mucize karşısında bilimin ne konumda olması gerektiği izah edilmeye çalışılmaktadır.
Marx on form and content: It's all about structure, it's all about artwork!

Bu çalışma, Karl Marx'ın Kapital'inin (1. Cilt) 'Meta' başlıklı ilk bölümünün estetik biçim ve içerik kategorileri üzerinden bir okumasını sunmaktadır. Marx'ın Kapital'i meta üretim biçimi içinde değerin biçimini ve içeriğini çözümler. Marx, bu çözümlemeleri boyunca, biçim ve içerik kategorileri arasındaki ilişkileri anlamaya yönelim önemli görüşler ortaya koyar. Biçim ve içerik, estetik alanı için de önemli kategorilerdir ve aslında Marx'ın bu kategorileri kullanımı, estetik esinlidir. Bu çalışma önce hedef metni özellikle biçim ve içerik arasındaki ilişkinin çözümlenmesine odaklanarak okumaktadır. Ardından bu terimlerin estetik literatürdeki kullanımını inceler. Son olarak bu çalışmanın iki ana vektörü temelinde, yeni bir sosyalist gerçekçilik anlayışı için belirli öncüller önerir. Bu vektörler, Marks'ın içerik ve biçim kategorilerine yönelik siyasi-iktisadi ve felsefi çözümlemeleri ile bu kategorilerin estetik alanda anlaşılma biçimleridir. Çalışmada önerilen bu öncüller şunlardır: 1) Tarihsel sosyalist gerçekçilik ile gerçekliği sanatta sosyalist açıdan dışa vurma birbirinden ayrı görülmelidir, 2) içerik ve biçim arasındaki uyum sosyalist sanat üretiminin yollarından sadece biri olarak anlaşılmalıdır, 3) biçimler, sanatsal üretimin bir aracı oldukları sürece tarafsız olarak görülmelidir.
Devlet ve yasalar'da Platon'un politika felsefesi

Bu tezin amacı, Platon'un politika felsefesini, Devlet ve Yasalar eserlerini karşılaştırarak anlamaya çalışmaktır. Bu amaçla Platon'un bu eserlerinde iki farklı rejime neden ihtiyaç duyduğu ve bu iki rejimin politika felsefesi açısından ne anlama geldiği araştırılacaktır. Tezin ilk bölümünde Platon'un yaşadığı dönemin siyasal ve entelektüel arka planı ve Sokrates'in, ilk politika filozofu olarak, onun felsefesi üzerindeki etkileri ele alınacaktır. Çalışmamızın ikinci bölümünde Devlet metni, Platon'un 'ideal rejim'ini anlamaya yönelik incelenecektir. Üçüncü ve son bölümde ise; ilk olarak Devlet Adamı diyalogu, Devlet ve Yasalar arasında bir geçiş diyalogu olarak ele alınacaktır. Ardından Platon'un, 'mümkün en iyi rejim'i serimlediği Yasalar metni temelinde, söz konusu iki rejim arasındaki ilişki tartışılacaktır. Böylece Platon'un 'ideal rejim' ile 'mümkün en iyi rejim'i arasındaki gelişim ve değişimlere de yoğunlaşılarak, söz konusu iki eserin onun politika felsefesinde bir bütünlük oluşturduğu gösterilmeye çalışılacaktır.
Bağıntı kavramının mantık ve felsefe açısından incelenmesi

ÖZ Günlük dilde, 'bağıntı' bildiren önermeler sıklıkla kullanılıyorsa da bu türden önermelerin, dolayısıyla 'bağıntı' kavramının derinliğine incelendiği çalışmaların sayısı oldukça azdır. Bu tez çalışmasının amacı hem mantık hem de felsefe için büyük önemi taşıyan 'bağıntı' kavramını, kısmen felsefe, özellikle mantık açısından, günlük dildeki bağıntı bildiren önermeler yardımıyla ayrıntılı bir biçimde incelemektir. Bu çalışmada öncelikle kısa bir tarihçesi verilen 'bağıntı' kavramı, felsefi bir sorun olması sebebiyle genel hatlarıyla ele alınmış, daha sonra modern mantıktaki konumu itibariyle değerlendirilerek daha açık bir şekilde tanımlanmaya çalışılmıştır. Yapılan çalışma, bağıntıların özelliklerinin ve bu özellikleri açısmdan birbirleriyle ilişkilerinin ortaya konulmasıyla sonuçlandırılmıştır.
World is an imagination: A phenomenological approach to the ontology and hermeneutics of İbn al-'Arab?

Bu çalışmanın amacı, ünlü İslami figür İbnü'l 'Arab?'nin girift ontoloji ve hermeneutiğini görüngübilimsel hermeneutik bir yaklaşımla ele almaktır. Araştırmanın nesnesi olan İbnü'l 'Arab, Batılı görüngübilim ve hermeneutik ile karşılaştırmalı olarak incelenecektir. Bu yüzden, görüngübilim ve hermeneutik bu çalışmanın sadece konusunu değil, aynı zamanda onun analiz metodunu teşkil edecektir. Çalışma boyunca, İbnü'l 'Arab?'nin varlık sorusu ve hermeneutiği, Heidegger, Merleau-Ponty ve Gadamer özelinde, Batılı görüngübilim ve hermeneutik ile karşılaştırmalı olarak irdelenecektir. Ontoloji cephesinde, İbnü'l 'Arab?'de insanın dünya ile karşılaşması hep öznel bir biçimde olmaktadır. Hermeneutik cephesinde ise, metinsel olan dünya kendisini hep ve ancak yorum aracılığı ile açmaktadır. Bu iki nokta, İbnü'l 'Arab?'nin dünyanın bir hayal olduğu tezinde birleştirilebilip özetlenebilir. Dünya kendisini hep öznel bir biçimde ve yorum üzerinden açar; hem ontolojik hem hermeneutik açıdan bir hayaldir.
Resemblance: A logico-philosophical analysis

Öz Benzeşme: Mantiksal-Felsefi Bir Çözümleme Taşdelen, iskender Doktora, Felsefe Bölümü Tez Yöneticisi: Doç. Dr. David Grünberg Kasım 2005, 101 sayfa Ayırdedilemezlik, karşılıklı değiştirilebilirlik ve benzerlik bağıntıları 'zayıf özdeşlik bağıntıları' ya da 'özdeşlik-benzeri varlıkbilimsel bağıntılar' olarak adlandırılabilir. Gerçekten de, özdeş nesneler için her üç bağıntının da sağlandığı düşünülebilir. Gerçekçi görüşe göre bu bağıntılar nesnelerin özellikleri ile tanımlanır. Ayırdedilemezlik bağıntısı nesnelerin tüm özellikleri ile tanımlandığı için bağlam- bağılsız bir bağıntı iken, karşılıklı-değiştirilebilirlik ve benzerlik bağıntıları nesnelerin kimi özellikleri ile tanımlandığından bağlam-bağıl bağıntılar olarak düşünülmelidir. Benzerlik bağıntısına dair varlıkbilimsel kuramların kıyaslanmasında göz önüne alınması gerekenler arasında şunları sayabiliriz: 1. Kuram mümkün olduğunca fazla sayıda ve tipte nesnelerin arasındaki benzerlik ilişkilerini açıklayabilmelidir. Belirli tipteki nesneler arasındaki benzerlik ilişkilerinin olabileceğini sadece ilkece kabul etmek yerine bu ilişkilerin nasıl mümkün olduğunu açıklayan bir kuram tercih edilmelidir. 2. Benzerlik ya var ya da yok denebilecek bir bağıntı olmayıp derecelerle ortaya çıkabilen bir bağıntı olduğundan, daha yakın ya da daha uzak benzerlik bağıntılarının olabildiğince ayrıntılı bir şekilde incelenmesine olanak sağlayan bir kuram tercih edilmelidir. Benzerlik adcılığına kıyasla, gerçekçi kuram bu iki açıdan da güçlüdür. Gerçekçi vikuramın benzerlik derecelerini açıklayamadığı iddiası ise benzerlik derecelerine ilişkin belirsizliğin giderilmesi ile yanıtlanabilir. Bilgi temsili sistemleri arasında sayılan özellik ve nitelik sistemleri çözümleyici varlıkbilim için basit ve güçlü modeller sağlamaktadır. Bu sistemlerde zayıf özdeşlik bağıntıları kolayca tanımlanabilir ve bu tanımlardan elde edilen sonuçların sezgilerimizle uygunluk içinde olduğu görülebilir.
Fahreddİn Er-Razİ'nin bilgide zorunluluk teorisi

Bu çalışma Fahreddin er-Razi'nin bütün bilgiler zorunludur görüşüne sahip olduğunu tespit ve analiz etmektedir. Buna ek olarak zorunluluk görüşünün kısa bir tarihini de sunmaktadır. Birinci bölümde Razi öncesi zorunluluk görüşüne sahip düşünürler ele alınmakta ve zorunluluk görüşünün tarihsel süreçteki sabiteleri ve değişkenleri tespit edilmektedir. İkinci bölümde Razi'nin zorunluluk görüşünü ve bunun aksini ileri sürdüğü deliller incelenmekte ve bunlara bağlı olarak Razi'nin bu görüşü benimsediği gerekçelere dayalı olarak ileri sürülmektedir. Üçüncü bölümde ise Razi'nin bilgi de zorunluluk teorisinin tanım ve nazar teorisinde nasıl şekillendiği betimlenmektedir.
A study on the perspectives analysing political impact of Nietzsche's philosophy

Yaklaşık olarak 1950'lerin sonuna kadar birçok olumsuz etiketle birlikte anılan Nietzsche, 1960'larla birlikte nispeten bu olumsuz algının arasında sıyrılıp yeni ve pozitif bir etiketlenme sürecine dahil olmuştur. Nietzsche'ye bu pozitif etiketi kazandıranlar anglo-sakson bilim dünyasında Walter Kaufmann gibi kişilerin yoğun ve bireysel çabalarıyla mümkün hale gelse de genel olarak 20. yy. kıta felsefesinde hüküm sürmeye başlayan düşünürler vasıtasıyla gerçekleşmiştir. 1980'lerle birlikte Nietzsche artık postmodernizm diye adlandırdığımız sosyo-kültürel bir hareketin kurucu babası unvanını kazanmıştır. Bu çalışmada, dört ana sorunsalı vurgulamak istiyorum. Birincisi, Nietzche'yi politik, apolitik ve/veya anti politik kategorilerinden hangisinde konumlandırmak mümkün? Nietzsche'nin kendini 'son antipolitik alman' olarak nitelemesini doğrudan kabul mü edeceğiz yoksa bu 'antipolitikliğin' doğasını Nietzsche'nin kendi felsefi düşüncesinden yola çıkıp anlamlandırmaya mı çalışacağız? İkincisi, günümüzde Nietzsche dediğimizde aslında kimin Nietzsche'sinden bahsediyoruz? Örneğin, Alfred Baeumler'in Nietzsche'siyle Michel Foucault, Richard Rorty ve Sarah Kofman'ın Nietzsche'si aynı kişi midir? Üçüncüsü, Nietzsche'nin politize edilip Nasyonal Sosyalizmle anılır olmasındaki temel dinamiklerin neler olduğuna değinmek gerekiyor. Nasyonal Sosyalizmle anılır olmakta sadece Nietzsche'nin kendi felsefesinin doğası mı etkiliydi yoksa felsefesindeki müphemlikle beraber dönemin farklı dinamikleri de buna yol açtı mı? Dördüncüsü, feminist epistemolojinin Nietzche'nin mirasını nasıl taktiksel olarak kendi politik gündemleri için kullandığını inceleyeceğiz.
Teizm ve ateizm: Delilci kötülük problemi

Çalışmamız delilci kötülük problemi adı altında ortaya konulan argümanları ve bu argümanlara karşı ileri sürülen itirazları betimleyerek bu argümanların sağlam olup olmadığını, onlara karşı ileri sürülen itirazların problemin ikna gücünü azaltıp azaltmadığını inceleyecektir. Tezimiz giriş, üç bölüm ve sonuçtan müteşekkildir. Girişte, kötülük problemine dair kavramsal arka plan, kötülük argümanları, teodiseler ve savunma konuları ele alınmıştır. Birinci bölümde, delilci kötülük argümanlarından birkaç örnek sunulup teistlerin bunlara karşı ileri sürdükleri itirazlara dikkat çekildikten sonra anlamsız kötülüğün Tanrı'nın var olma olasılığını düşürdüğünü ileri süren William Rowe'un delilci kötülük argümanları irdelenmiştir. İkinci bölümde Rowe'un argümanlarına karşı insanın bilişsel yetilerinin sınırlılığına vurgu yaparak insanın Tanrı'nın bir kötülüğe izin vermesinin sebeplerini kavrayamayacağını savunan şüpheci teizmin argümanlarına yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise anlamsız kötülüğün varlığının Tanrı'nın varlığı ile çelişmediğini savunan itirazlar üzerinde durulmuştur. Sonuç kısmında, üç bölümde ele alınan konular ve iddialar üzerinde varılan neticeler ve kanaatlere yer verilerek delilci kötülük argümanlarının teistik dinlerin doğruluk iddialarını zayıflatıp zayıflatmadığı noktasında bir değerlendirilme yapılmıştır.
Time as the ground of transcendence: A dialogue between Kant and Heidegger

Bu çalışmada, Immanuel Kant ve Martin Heidegger arasında 'zaman' bağlamında bir diyalog sunulmuştur. Heidegger, Saf Aklın Eleştirisi'ne dair yorumunda kendi projesini metafiziğin zemininin oluşturulmasına dair bir 'yineleme' olarak görür. Ben de bu tezde, öncelikle Heidegger'in Kant yorumuna yer vererek, ikincisi ise alakalı bağlam içinde Heidegger nereye varabilirdi sorusu üzerinden ilerleyerek bu diyaloğu geliştirmeyi hedefliyorum. Bu açıdan, Heidegger'in kendi 'aşkınlık' ve 'zamansallık' düşüncelerini Saf Aklın Eleştirisi'nden nasıl türettiğinin yolunu izlerken, temel ve incelikli bazı konularda da alternatif bir okuma sunabilmeyi hedefliyorum ve burada da bu proje adına 'saf zaman resmi' mefhumunu öne çıkarmayı planlıyorum. Heidegger'in zamansallık düşüncesini Kant okumasından türettiği çoğunlukla bilinse de vardığı sonuç itibariyle güçlü kabul ve redlerle karşılaşmıştır. Şüphesiz bu değerlendirmelerin literatürde önemli bir yeri vardır ancak belirtmeliyim ki Heidegger'in yöntemi büyük oranda ele alınmadan bırakılmıştır. Bu proje literatürdeki işte bu boşluğu doldurmayı amaçlar: bunu yaparken hem Heidegger'in yöntemini ana eksene oturtur hem de aşkınlık ve zamansallık ilişkisi bağlamında alternatif bir yorumsunmayı hedefler. Önerim ise en temelinde şudur: Heidegger'in üçlü sentezden zamansallık türetmesi makul bir yorum olmamakla beraber, daha orijinal olana dair sezgisi onun Kant için söylemiş olduğu gibi çok güçlüdür. Burada Heidegger adına 'söylenmemiş' olan ise 'saf zaman resmi'dir. İddiam odur ki Heidegger'ci anlamda aşkınlık olarak zamansallık ancak ve ancak saf zaman resminden türetilebilir.
Conventionalism in geometry: An instance of the impact of geometrical systems on the philosophy of science

ÖZ GEOMETRİDE UZLAŞIMSALCILIK: GEOMETRİK DİZGELERİN BİLİM FELSEFESİNE ETKİSİNE BİR ÖRNEK GÖZKAN H. Bülent Yüksek Lisans Tezi. Felsefe Anabilim Dalı Tez yöneticisi : Prof. Dr. Ahmed inam Şubat. 1992, 104 sayfa. Euclides geometrisi zorunlu a priori doğruluklar içeren bir bilgiler bütünü örneği olarak felsefi ve bilimsel çevrelerde 2000 yıl boyunca egemen oldu. Euclides geometrisinin aksiyomları kendiliğinden açık doğrular olarak ussalcılık için sağlam bir dayanak oluşturdu. Kant'ın felsefesinde de Euclides geometrisinin önemli bir yeri oldu; aksiyomlarının doğruluğu bu kez sonul gerçekliğin bir betimi olarak değil, ancak dış dünyayı bilebilmemizin tek koşulu olarak korundu. Kısaca, Euclides geometrisi kendi alanında kuşku duyulmayacak bilgilere ulaştığına inanılan bir dizge olarak, dış dünyanın gerçek bilgisine ulaşmakta da kuşku duyulmayacak bir örnek modeli, bir paradigmayı oluşturdu. Arı matematiksel çalışmalar olarak Euclides-dışı geometrilerin ortaya çıkısı. felsefi öğretilerin temelinde bulunan en önemli öndayanakların değişmesine neden oldu. Euclides-dışı geometrilerin ortaya çıkışı uzayın fiziksel geometrisi hakkındaki ussalcı çözümü gözden düşürdü ve yerine deneyci çözümü öne çıkardı. Ve geometriyi deneysel temeller üzerinde kurmak çabalarının başarısız olması, fiziksel geometride en azından bazı öğelerin ancak uzlaşım olarak doğru kabul edilebilecekleri görüsünün kabul edilmesini gerektirdi. Bu çalışmada, fiziksel geometride uzlaşımların belirtirilir bir rol oynadıklarını kabul eden üç felsefecinin -Poincarö H., Reichenbach H. ve Grünbaum A. -görüşleri ele almıyor. Bu üç felsefecinin görüşlerini de inceleyerek sanıyorum ki. fiziksel uzayın geometrisi sorunundaki uzlaşımsalcı sav, iki altsava ayrılabilir. Birincisi. birinci dereceden uzla şımsalcılık. yani çakışmanın uzlasımsal olarak seçiminden sonra fiziksel geometrinin deneysel olarak belirlenebileceğini düşünen Reichenbach ve Grünbaum'un uzlaşımsalcı yaklaşımı; ikincisi. ikinci dereceden uzlaşımsalcılık. yani çakışmanın fiziksel belirleniminin uzlaşımsal olarak yapılmasından sonra da, fiziksel uzayın metrik geometrisinin hala bir uzlaşım olduğunu savunan kısmen Poincareci uzlaşımsalcılık. Birinci dereceden uzlaşımsalcılığa sağlam bir destek olarak görünen Grünbaum'un uslamlamasını -Duhem hipotezine bir karsı-örnek oluşturan uslamlamasını- inceledim. Grünba um'un uslamlamasının yanlış olduğunu gösterdiğimi. dolayısıyla birinci dereceden uzlaşırasalcılıgın soruna bir çözüm olamayacağını ortaya koyduğumu umuyorum. Böylelikle, bu çalışma iki ana savı savunmuş oluyor; ilkin uzlaşımsalcı görüşlerin oluşumunda Euclides-dısı geometrilerin ortaya çıkısının etkisi; ve buna bağlı olarak ikincisi de ikinci dereceden uzlaşımsalcı yaklaşımın, uzay ve geometri felsefesindeki diğer yaklaşımlar arasında. görece en kabul edilebilir görüş olduğu.