turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Forming semantics of Turkish texts in an application area

BİR UYGULAMA ALANINDA TÜRKÇE METNİN ANLAMBİLİMSEL GÖSTERİMİ Anlambilim, doğal dil işleme biliminin 3 katmanından en önemli ve en zor olanıdır. Anlambilim, en üst katmam oluşturur ve diğer katmanlardan faydalanır. Anlambilim seviyesinde, doğal dillerdeki cümleler anlamsal formüllere çevirilir, ve bu formüller, çeviri, insan-makine diyalogu gibi çeşitli uygulamalarda kullanılır. Bu tez çalışmasında Türkçe cümlelerin anlamsal gösterimlerinin çıkarılması yönünde çeşitli metotlar geliştirildi. Öncelikle, başlangıç aşamasında Türkçe'nin küçük bir kümesi seçildi: 'yemek tarifleri'. Yemek tariflerindeki cümleler, sözdizim ve anlambilim seviyelerindeki kurallar ve formüllerde kolaylık sağlayacak bazı karakteristik özellikler gösterirler. Bir takım kolaylıklara rağmen bu cümleler bir takım kompleks isim tamlamaları ve zarf tümleçleri içerirler. Özellikle farklı zarf tümleçleri anlamsal formül çıkarırken önemli problem oluşturmaktadırlar. Bu çalışma sırasında geliştirilen ana uygulama, girilen dosyalardaki yemek tariflerini okuyup, buradaki cümlelerin anlamsal formüllerini çıkarır. Bu formüller başka uygulamalar tarafından kullanılarak Türkçe cümlelerin diğer dillere çevrimi sağlanabilir.
Çağdaş Rus dilindeki fiil kipi kategorisi

Toplumların öncül sosyo kültürel aracı dil ve dilin içerdiği dilsel varlıklar, kuşkusuz, toplum muhayyilesinde daima dikkat çekici varlıklar olarak öne çıkmışlardır. Buna bağlı olarak da, sözü edilen olgular, gerek iletişimde durduğu yer, gerekse bu noktada teşkil ettiği önem sebebiyle daima spesifik olarak incelenmeyi ve üzerinde durup düşünmeyi hak eder niteliktedir. İşte bu çalışmanın amacı, sözcükten başlayarak, cümle ve ifadeleri, pek tabi konuşmayı kuşatan fiil ve kategorilerini ve de özellikle Rus dilinde fiilin kip kategorisini, kiplik ifadesinde kipin durduğu yeri odağa alma amaçlıdır. Özellikle edebi eserlerden seçilmiş örnekler ve konuya ilişkin oluşturulmuş şema ve tablolar yardımıyla, Rus dilinde fiil kipi kategorisi işlevsel, anlamsal ve biçimsel tüm yönleriyle ele alınmaya ve değerlendirilmeye çalışılmıştır. Söz konusu değerlendirme yapılırken, Rus dilini yabancı dil olarak öğrenen Türk öğrenci bakış açısı dikkate alınmıştır. Bu bağlamda, gerek Rus dilinde gerekse diğer dünya dillerinde konuyla ilgili yapılmış bilimsel araştırma ve çalışmalar incelenmiştir. Bulgular, Rus dilinde fiil kiplerinin, zaman içerisinde, nicelik ve nitelik olarak bir takım değişimlere uğradığını, diğer dillerden kimi özellikleri ve özel durumlarıyla ayrı bir yerde durduğunu ve çağdaş dilde ise kip kategorisinin üç temel başlık altında incelendiğini göstermektedir. Çalışmanın Rus dilini öğrenenler, özellikle de yabancı dil olarak öğrenme sürecinden geçenler için faydalı olacağı düşüncesindeyiz.
Negative polarity items in yes-no questions

Bu tez Olumsuz Kutuplanma Öğelerinin olumsuz olmayan Evet-Hayır sorularındaki dağılımını incelemektedir. OKÖlerin bu tarz sorularda sadece soru eki mI tümleyici öbeğinin başında ise bulunabileceğini iddia etmekteyim. Bu türetmenin ise soru ekinin zaman öbeğini başatlayan odak öbeğinin başında üretilip eylem tarafından tümleyici öbeğinin başına taşınması yoluyla elde edildiğini ileri sürmekteyim İddiamı destekleyen ampirik kanıt ise OKÖlerin sadece mI'nın fiil üzerinde olduğu durumlarda bulunabildiği ana ve içe yerleşik EH sorularından gelmektedir. Buna ek olarak, içe yerleşik tümcelerde OKÖlerin yalnızca içe yerleşik tümce adlaşmamış ise ve herhangi bir tümleyici öğe içermiyorsa bulunabileceğini göstermekteyim. İkincil bir amaç olarak ise soru ekinin birbirinden farklı pozisyonlarda bulunabilmesini ve bu pozisyonlara göre sorunun geniş veya dar kapsamlı olabilmesini açıklayan bir algoritma öne sürmekteyim. Bu algoritmada, soru eki mI odak öbeğinin başı olarak üretilmekte ve odakladığı kurucuya kardeş olduğu bir konuma budaktan budağa geçerek ve kendisini sol tarafta bulunan yavruya kardeş olma yoluyla alçalmaktadır. Çalışmanın üçüncü amacı olarak anadili Türkçe olan ve ikinci dil olarak İngilizce öğrenenlerin öne sürdüğüm düzeneği anadillerinden aktarıp aktarmadığını dilbilgisellik değerlendirme testi kullanarak araştırdım. Çalışmada elde edilen bulgular ise anadildeki düzeneğin ikinci dil olan İngilizceyi etkilemediğine işaret etmektedir.
Muhammed B. Halİl B. Danyal'ın Şerhu'l-Maksud adlı eserinin tahkiki

Bu çalışma, sarf ilmine dair olan ve Osmanlı Medreselerinde uzun yıllar ders kitabı olarak okutulan el-Mauaud fi't-Taarif isimli eserin şerhi üzerinedir. Muhammed b. Oalil b. Danyal'ın kaleme aldığı Şerou'l-Mauaud fi't-Taarif isimli eserin tahkiki, çalışmamızın konusunu oluşturmaktadır. Çalışmamız, giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde konunun önemi, sınırlandırılması ve sunulmasını ele aldık. Birinci bölümde el-Mauaud fi't-Taarif'in müellifi, muhtevası, nüshaları ve üzerine yapılmış çalışmaları açıklamaya çalıştık. İkinci bölümde Muhammed b. Oalil b. Danyal'ın hayatı, eserleri ve Şerou'l-Mauaud fi't-Taarif'in İbn Danyal'a aidiyeti ile Şerou'l-Mauaud fi't-Taarif'in isimlendirilmesi, yazılış sebebi, eserle ilgili değerlendirmeler, istişhad yöntemi, eserin nüshaları, nüsha seçimi ve tahkikte takip edilen yöntem hakkında bilgi verdik. Üçüncü bölümde ise Şerou'l-Mauaud fi't-Taarif adlı eserin tahkikini yaptık.
Türkçede ve Rusçada ünlemler

Bu tezde, Türkçe ve Rusça ünlemlere ilişkin dilbilimsel çerçevede betimleme yapılmıştır. Tezin örneklem grubu, Türkçedeki ve Rusçadaki ünlemlerden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın 'konusu', çalışmanın 'amacı' ve çalışmada kullanılan 'yöntem' üzerine açıklayıcı bilgiler verilmiş. Türkçede ve Rusçada Ünlemleri üzerine odaklanan bu tezin konusu, iki ana bölümden oluşmaktadır. Tezin ilk bölümünde, Ünlemlerin Türkçede ve Rusçada Dilbilimsel Olarak Betimlenmesi başlığı altında, ünlemlerin her iki dildeki kuramsal temeli çerçevesinde konuya ilişkin dilbilimsel yaklaşımlar sunulmuştur. Bu bağlamda, ilk olarak, Türkçede ve Rusçada Ünlem Tanımı alt başlığında, ünlemlerin iki dildeki tanımları sıralanmış ve bu tanımlamalar kendi içinde karşılaştırılmıştır. Daha sonra, Türkçede ve Rusçadaki ünlemlerin işleyiş düzeneğine tarihsel yönden bir gözlem getirilmiştir. Ünlemlerin Türkçede ve Rusçada Dil Ögeleri İçindeki Konumu başlığında yer alan ünlemlerin, her iki dilde diğer dil öge arasındaki konumlanışı ele alınmıştır. Türkçede ve Rusçada Ünlemlerin Kendi İçinde Sınıflandırılması alt başlığı altında, iki dilde ünlemlerin kendi içinde nasıl ayrıldıkları, alt grupları oluşturma biçimleri, bu gruplandırmaların hangi ölçütlere göre yapıldıkları, kendi grubu arasında sınıflandırmanın belirgin olup olmadığı incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde yer alan Türkçede ve Rusçada Ünlemlerin Anlamları başlığı altında, hem Türkçede hem de Rusçadaki ünlemlerin anlamları belirlenmeye çalışılmıştır. Tezde, belirlenen anlamlar kendi içlerinde sınıflandırılarak, hedef dildeki karşıtı anlamı ya da yakın anlamlısı belirtilmiştir. Tezin ilerleyen bölümlerinde, ünlemler konusuyla ilişkili çeviri sorunlarına da değinilmiştir. Son olarak tezin sonuç kısmında ise, diğer bölümlerde elde edilen bilgiler ışığında, Türkçede ve Rusçada ünlemlerin kuramsal temellerinin karşılaştırılmasına ilişkin sonuçlarına yer verilerek, belirlenen 'ünlem anlamlarına ait yorumlar ve gözlemler yapılmıştır.
Azİzİ Dİvanı ve İstanbul Şehrengizi'nin sözlüğü

Kelime, bir ya da birkaç heceden oluşan dil birimleridir. Kelimeler cümle ya da cümle üstü birlikler içerisinde başka kelimelerle yan yana geldiğinde değişik anlam katmanları oluşturmaktadır. Bunun yanında tarihsel olarak da kelimelerin anlamlarızamanla değişmiş ve bu değişme neticesinde eski edebi metinlerin anlamlandırılması bir hayli zorlaşmıştır. Bu çalışmada XVI. yüzyılın sıra dışı şairi olarak tavsif edilen Azizi'nin Divan'ı ve İstanbul Şehrengizi'nin bağlamlı dizini ve işlevsel sözlüğü hazırlanmıştır. Şairinşiirlerindeki kelimelerin diğer kelimelerle olan ilintisi tespit edilmiş ve ortaya çıkanzengin mana katmaları şiirdeki bağlama göre anlamlandırılmıştır. Bu çalışmada Azizi'nin Divan'ı ve İstanbul Şehrengizi ele alınmış, Azizi'ninkelimelere yüklediği anlamların en doğru şekilde tespit edilmesi amaçlanmıştır. Böylece şairin kelimelerindeki anlamlar bağlamlı olarak incelenmiş, XVI. yüzyılın söz varlığına ve leksikoloji literatürüne katkı sunulmuştur.
Türkçede zaman ilgeçlerinin geometrisi

Referans çerçeveleri, nesneler arasındaki uzamsal ilişkileri belirli bir perspektiften belirlemeye, tanımlamaya ve hesaplamaya yarayan zihinsel ve/ya dilsel koordinat sistemleridir (Bender vd., 2010: 286; Bender vd., 2012: 1; Bennardo, 2004: 1; Majid, vd., 2004: 108). Bunun için sağladıkları temel strateji, uzamda konumlanmak istenen bir nesneden belli bir uzaklıkta bulunan ve ortamda öne çıkan diğer bir nesne seçmek, daha sonra da bu referans nesne üzerinden birkaçı tanımlayarak bir arama alanı oluşturmaktır. Böylelikle, bir nesnenin konumu, diğerininki üzerinden belirlenebilmiş olur (Levinson, 2003: 67) Evrensel olarak üç referans çerçevesi bulunduğu kabul edilmektedir (Levinson, 1996, 2003; Levelt, 1996; Tversky, 1996): Göreli referans çerçevesi, konuşucunun bakış açısını ve yönelimini temel almaktadır ve başına-ayaklarına, vücudunun önüne-arkasına, sağına-soluna göre üç farklı doğrultuda olabilmektedir. İçsel referans çerçevesi, belli bir nesnenin ön-tanımlı içsel özelliklerini temel almakta ve eksenler bunlar üzerinden tanımlanmaktadır. Dışsal referans çerçevesinde ise, içinde bulunulan ortama ait belirgin özellikler eksenin doğrultusunu belirlemekte kullanılmaktadır (Carlson-Radvansky & Logan, 1997: 412). Temelde uzam alanıyla ilişkili olan 'referans çerçevesi' kavramını zaman alanına da uyarlayan çalışmalara alanyazında gittikçe daha çok rastlanmaktadır. Ancak bu çalışmaların, metaforik kullanımlara odaklanmak ve/ya yalnızca önce-sonra, ileri-geri gibi, olaylar arasındaki ardışıklık ilişkilerini en basit haliyle gösteren zamansal ifadeleri ele almak gibi bir kısıtlılıkları bulunmaktadır. Bu çalışmada, öncelikle, referans çerçevelerinin dildeki görünümlerinin en temel işaretleyicileri olan ilgeçler Türkçe bağlamında referans çerçeveleri ve öğeleri ile kurdukları ilişkiler bakımından sınıflandırılmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda, Bilişsel Dilbilim odaklı; dilbilgisinin anlamlılığı varsayımını temel alan bir yaklaşım benimsenmiştir. Bunun yanı sıra, uzamsal referans çerçevelerinin zamansal referans çerçevelerine uyarlanması bağlamında şimdiye kadar yapılmış olan çalışmalara ilişkin yeni öneriler getirilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmaların hepsi Levinson'ın uzamsal çerçevelere ilişkin oluşturmuş olduğu kuramsal altyapıdan yararlanırken, bu tezde Talmy'nin bakış açısına da oldukça önemli bir yer verilmiştir.
Türkçede belirteç tümcecikleri: Sözbilimsel yapı çözümlemesi çerçevesinde bir sınıflandırma önerisi

Bu doktora tez çalışması, metinlerde dilbilgisel bağdaşıklığı belirginleştiren Türkçe ulaç eklerinin, Türkçe dilbilgisi kitaplarında yer alan tanımlamalarında ve sınıflandırmalarında bulunan eksik noktaların giderilmesini amaçlamaktadır. Bu nedenle, çalışmada, metin bağdaşıklığını belirginleştiren ulaç ekleri için, Sözbilimsel Yapı Çözümlemesi'nde önerilen sözbilimsel yapıların ölçütleri temel alınarak sınıflandırma önerileri yapılmıştır. Tez çalışmasında, ulaç eklerinin on temel sözbilimsel yapıyı belirginleştirdiği belirlenmiştir. Bu yapılar, zamansal çevreleme, neden demeti, koşul, beklentiyi olumsuzlama, amaç, karşı tez, zıtlık, dizi, tarz ve derecelendirme yapılarıdır. Zamansal çevreleme yapılarını oluşturan ulaç ekleri, karmaşık tümcede kullanılan eylemlerin görünüş özellikleriyle olan etkileşimlerine göre, zamansal öncelik ve sonralık, paralellik, içerme, karşılama, başlatma ve bitirme ilişkilerini belirginleştiren ekler olarak altı alt sınıfa ayrılmıştır. Sözbilimsel Yapı Çözümlemesi'nde ayırt edilmemiş olan ve bu çalışmada ilk kez ayrı birer sınıf olarak ele alınan tarz ve derecelendirme için ayrı kavramsal sınıflar bulunduğu ve bu ilişkilerin de Türkçe ulaçlarla belirginleştirildiği vurgulanmıştır. Çalışma için, Türkçe dilbilgisi alanında uzman grupların görüşlerine başvurmayı ve çalışma sonuçlarını denetlemeyi hedefleyen ve Türkçede ilk defa uygulanan Türkçe Ulaç Ekleriyle Belirginleştirilen Bağdaşıklık İlişkilerini Belirleme Anketi düzenlenmiştir. 100 katılımcının cevaplarının değerlendirmeye alındığı bu ankette, akademisyenler, öğretmenler ve öğrenciler olarak üç farklı uzman grubu oluşturulmuş ve betimsel istatistik yöntemiyle uzmanlar uyumluluğu denetlenmiştir. Anket sonuçları, çalışmada önerilen sınıflandırmaları destekler niteliktedir. Bu doktora tez çalışmasının sonuçlarının, Türkçe ulaç ekleri üzerine yapılacak olan ileri çalışmalar için kaynak niteliği taşıyacağı düşünülmektedir. Ayrıca, Türkçe dilbilgisi kitaplarının ulaç tanımlamalarının ve sınıflandırmalarının yapıldığı bölümler, çalışma sonuçlarını da içerecek biçimde güncellenebilir. Böylece, dilbilgisi kitaplarında yapılan sınıflandırmalarda bulunan farklılıklar ve çelişkiler de ortadan kalkmış olacaktır.
İbn Akİl ve Arap dili nahvine katkıları

Memlüklüler dönemi önemli dilcilerinden biri olan İbn Akil, 1298- 1367 tarihleri arasında Kahire'de yaşamıştır. Dil konusunda önemli bir yetkinliğe sahip olan İbn Akil'in bu yönü İbn Malik'in manzum eseri Elfiyye üzerine yazmış olduğu şerhte açıkça görülmektedir. O, ilk dönem nahivcilerin tartışmış olduğu bütün konuları ele alıp, onların görüşleri arasında çeşitli tercihlerde bulunarak eserini desteklemeye çalışmıştır. Çalışmamızda İbn Akil'in yaşadığı dönemin siyasi, sosyal ve kültürel yönleri, müellifin yaşam hikayesi, dilde kaynak olarak kullandığı nakli ve akli delilleri, dil mekteplerinden Basra ve Kufe ekollerine yaklaşımı, her iki ekolün en önemli temsilcilerine karşı tercih ve tenkitleri ele alınmıştır.
Kırım Tatar Türkçesinde organ adlarından yapılan eğretilemeler

Bu çalışmada Kırım Tatar Türkçesinde organ adlarından yapılan eğretilemeler incelenmiştir. Dili etkili şekilde kullanmamızı sağlayan, anlatımı güçlendiren ve çok anlamlılığın araçlarından biri olan eğretilemelerin, özelde de organ adlarından yapılan eğretilemelerin, Unesco'nun kaybolma tehlikesi altındaki diller içerisinde gösterdiği Kırım Tatar Türkçesinde kullanılıp kullanılmadığı, kullanılıyorsa bunun sıklığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Sürgün ve Kırım'a dönüş sonrasında yazılmış roman ve hikayeler taranmış ve her organ için bulunan veriler listelenmiştir. Organ isimlerinin eğretileme içerisindeki işlevinin, kattığı anlamın daha iyi tespit edilebilmesini sağlamak için olabildiğince çok örnek verilmeye çalışılmıştır. Giriş bölümünde çalışmanın amacı, yöntemi ve kapsamı belirtilmiş, birinci bölümde de eğretilemenin ne olduğu açıklanmıştır. Tezin esas ve hacimli kısmını oluşturan inceleme bölümünde ise, tespit edilen eğretilemeler beş ana başlıkta incelenmiştir. Organ adları anatomi kitaplarındaki tasnifler temel alınarak sınıflandırılmış ve her ana başlık altında ayrıca alt başlıklar içerisinde ele alınmıştır. Her bir organın sözlük anlamı, tarihi ve çağdaş Türk lehçelerindeki karşılıkları verilmiştir. Taranan eserlerde tespit edilen örneklerden ortak özellik gösterenler, bu ortaklıklarına göre ikinci alt başlıklar altında toplanmıştır. Sonuç bölümünde eğretilemelerin günümüz Kırım Tatar Türkçesindeki durumu ve geçmişşten günümüze seyri tespit edilmiştir.
18. yy. Mensur Şehname çevirisi, II. cilt (284b-419b Varaklar arası) inceleme-metin-sözlük-tıpkıbasım

İran krallığının kuruluşu ile Sasani hanedanlığının ortadan kalkmasına kadar geçen olayları epik bir anlatımla ortaya koyan Firdevsi'nin Şehname adlı büyük eseri Türk kültüründe de kendisine geniş yankı bulmuş ve gerek manzum gerekse mensur olarak dilimize çok sayıda çevirisi yapılmıştır. Böylelikle Anadoluda bir Şehname yazma geleneği başlamıştır. Bunun sonucunda çeşitli devirleri anlatan birçok şehnameler ortaya çıkmıştır. Üzerinde çalıştığımız tercüme İstanbul Üniversitesi Merkez Kütüphanesinde 6132 demirbaş numarasıyla kayıtlı, tamamı 3 ciltten oluşan 1778 varaklık bir eserdir. İstinsah tarihi 1773 olan eserin her sayfası 25 satırdan oluşmaktadır. Mütercimi belli olmayan eseri Derviş Mustafa istinsah etmiştir. Bu eser, Firdevsi'nin Şehname'sinin birebir çevirisi değildir. İçerisinde birçok halk anlatısı ve rivayetler barındırmaktadır. Bu açıdan kelime kelime bir çeviri demek mümkün değildir. Bizim çalışmamız bu üç ciltlik eserin II. Cilt 284 b-419b varakları arasını kapsamaktadır. Tez; giriş, imla özellikleri, ses bilgisi, şekil bilgisi, sonuç, çeviri yazı metin, sözlük ve tıpkıbasım bölümlerinden meydana gelmektedir. Giriş bölümünde Firdevsi, eseri Şehname ve Şehname'nin Türk kültürü üzerindeki yansımaları ile incelenen eser hakkında bilgiler verilmiştir. İmla özellikleri bölümünde ünlü ve ünsüz yazımı, ses bilgisi bölümünde eserin istinsah edildiği dönemin özellikleri de dikkate alınarak ünlüler ve ünsüzler üzerinde meydana gelen ses olayları ayrıntılı olarak incelenmiştir. Şekil bilgisi bölümünde de sözcük türleri ve fiil çekimleri ayrıntılı alt başlıklara ayrılarak metinden alınan örnekler yardımıyla ele alınmış, ayrıntılı bir inceleme yapılmaya çalışılmıştır. Sonuç bölümünde ise metinden elde edilen veriler ışığında çalışma değerlendirilmiş maddeler halinde çalışmanın sonucu açıklanmıştır. Metin bölümünde metin hazırlanırken takip edilen yöntem başlığı altında metnin nasıl oluşturulduğu ayrıntılı olarak örneklerle açıklanmıştır. Ardından metin çeviri yazı işaretleri yardımıyla aktarılmış, nesir kuralları çerçevesinde paragraflar oluşturulmuş ve Türkiye Türkçesi kurallarına göre noktalama işaretleri eklenmiştir. Eserin son bölümünü sözlük ve özel isimler dizini oluşturmaktadır. Sözlük bölümünde öncelikle sözlük oluşturulurken takip edilen yöntem maddeler halinde sıralanmış, ardından genel seçme bir sözlük hazırlanmıştır. Bu seçme sözlük, metin oluşturulurken sözlük kullandığımız kelimelerden ve metin açısından önemli gördüğümüz kelimelerden oluşmaktadır. Burada amaç metnin daha iyi anlaşılmasıdır. Özel isimler dizininde de öncelikle dizin hazırlanırken takip edilen yöntem maddeler halinde örneklerle verilmiş ardından metinde yer alan tüm özel isimlerin geçtiği yerlerin tamamı belirtilmek suretiyle oluşturulmuştur. Metnin sonunda çalışmanın hazırlanma aşamasında istifade edilen kaynaklar verilmiş ardına da araştırmacıların istifadesine sunulmak üzere metnin tıpkıbasımı eklenmiştir.
Ebu Hatim Ahmed b. Hamdan Er-Razİ, hayatı, eserleri ve Arap dilbilimindeki yeri

Bu tez, ikinci Abbasi döneminde yşamış ve vefat tarihi 322/933- 934 olan, daha çok İsmaili dai yönüyle tanınan ancak Arap Dilbilimci yönüyle pek tanınmayan Ebu Hatim Ahmed b. Hamdan er-Razi'nin hayatı, eserleri ve dilbilimci yönünü ve bu alana katkılarını ele almaktadır. Öte yandan bu çalışma; Ebu Hatim'in Kitabu'z-Zine fi'l-Kelimati'l-İslamiyyeti'l-Arabiyye adlı eserini Arap leksikografisini dikkate alarak incelemektedir.
Eine Kontrastive analyse der verbableitungen im Deutschen und ihre wiedergabe im turkischen

Almanca fiil türetmeleri ve Türkçe karşılıkları konusundaki bu karşılaştırmalı çalışmanın temel amacı, her iki dilin sözcük üretimindeki olanaklarını eş zamanlı düzlemde karşılaştırarak var olan yapıların daha verimli kullanılmasını sağlamak ve yabancı dil olarak Almanca'nın öğretimine belli bir katkı sağlamaktır. Çalışmanın birinci bölümünde karşılaştırmalı yöntem tanıtılarak tezin yöntemi ve hedefi belirlenmiştir. Ayrıca sözcük ve fiil türetmesi hakkında yapılan Almanca, Türkçe ve bu dillerin karşılaştırmalı ele alındığı çalışmalar tanıtılmıştır. İkinci bölümde karşılaştırmalı dilbiliminin tanımı, gelişimi ve günümüz dilbilimindeki yeri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde öncelikle iki dilin sözcük türetme sistemleri ve tarihi gelişimleri aktarılmış, ardından sözcük türetme yolları ayrı ayrı incelenerek çeşitli sorunlara açıklık getirilmeye çalışılmıştır. Dördüncü bölümde Almanca ve Türkçe fiillerin tanımı, genel yapısı ve sınıflandırılması yapıldıktan sonra beşinci bölümde özellikle her iki dilin fiil türetme sistemleri üzerinde ayrıntılı bir şekilde durulmuştur. Türetme yöntemleri ve imkanları dile getirildikten sonra da bu sistemlerin karşılaştırılabilirliği araştırılmıştır. Bu arada Türkçe'nin dil bilgisiyle ilgili yazılmış belli başlı altı dilbilgisi kitabında sözcük türetilmesine ilişkin kuralların açık seçik bir şekilde tanımlanmamış olduğu gözlemlenmiştir. Tezin özgün bölümünü oluşturan altıncı bölümde Almanca fiillerin türetilişleri anlam gruplarına ve türetildikleri ana sözcük grubuna göre sınıflandırılarak incelenmiştir. Ardından bu incelemeden çıkan sonuca göre de Türkçe karşılıkları Almanca örnek fiiller incelenerek bulunmaya çalışılmıştır. Yapılan çalışmadan aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir: 11 Almanca ve Türkçe benzer yapıda diller olmadığından sözcükleri arasında kesin bir eşdeğerlilik köprüsünün oluştur- ulamayacağı anlaşılmış; ancak her iki dilde de sözcük ve yeni sözcük türetmek için çok zengin bir alt yapının var olduğu tespit edilmiştir. İki dilde de var olan sözcük türetme malzemeleri birbirinden farklıdır. Almanca' yi ele aldığımızda, karşımıza yedi farklı türetme yolu çıkmaktadır ki, bunlara iki ya da daha fazla sözcüğü birleştirerek türetme yolu dahil edilmemiştir. Almanca' nm soneklerle sözcük türetme olanağı yok denecek kadar azdır; Almanca' da fiil türetmek için üç temel ek mevcuttur. Ancak türetmenin daha ziyade '-en' eki üzerinde yoğunlaştığı gözlemlenmiştir. Buna karşın çok sayıda önek ile sözcük türetilmesi mümkündür. Ayrıca sözcük kökündeki ünlünün değişmesi de Almanca sözcük türetimine belirli ölçüde bir çeşitlilik kazandırmaktadır. Türkçe de ise durum farklıdır. Almanca' daki 'sonek kıtlığına' karşın, Türkçe'de sözcük türetimi, yabancı dilden alınan sözcükler dışında sadece sonekle yapılmaktadır. Sonek- lerin zenginliğine karşın öneklerin eksikliği bazı Almanca sözcüklerin Türkçe'de verilmesini, dolayısıyla Türkçe sözcüklerin Almanca' da verilmesini belli ölçüde güçleştirmektedir. Türkçe soneklerle türetilmiş bir fiil de bazen Almanca olarak ancak karmaşık yapılarla verilebilmektedir.
Eşq lı cem Nalİ

Kalasik şiirlerde de açıklandığı gibi yaratılmış gizli bir varlık olarak düşünülen kadın sıradan bir kadın değildir. Bu nedenle normal bir insan statüsünde görülmemektedir. Dolayısıyla bu kadında normal şartlardaki doğal ve insani özellikler dışında tüm canlılardan daha üstün meziyetlere sahip lord ve kraliçe seviyesinde bir kadın olarak şair tarafından düşünülüp ona göre tasarlanmıştır. Oysaki normal şartlardaki kadın beyinin emrinde ve hizmetinde bulunan şartlar ne olursa olsun insani vasıfların ötesine çekilmeyen biri olarak düşünülür. Burada ise özel bir kadın ve edilmektedir.
Ortaokul öğrencilerinin sözlü ve yazılı anlatım becerileri arasındaki ifade farklılıklarına toplumdilbilimsel bir bakış

Bu çalışmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin sözlü ve yazılı anlatımlarında bir dil değişkesi olarak kullandıkları ağız özelliklerini tespit etmek ve çıkan sonuçları toplumdilbilimsel değişkenler doğrultusunda incelemektir. Bu araştırma nitel araştırma yöntemlerinden açıklayıcı durum çalışması ile yürütülmüştür. Araştırma için veri toplanırken doküman incelemesi ve yapılandırılmamış görüşmeden yararlanılmıştır. Araştırma nitel araştırma desenlerinden betimsel analiz ve içerik analizi ile yürütülmüştür. Çalışma 182 ortaokul öğrencisi ile yürütülmüştür. Çalışma grubu oluşturulurken amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örneklemesinden yararlanılmıştır. Öğrencilere sözlü ve yazılı anlatım çalışmaları yaptırılmış ardından bu çalışmalarda yer alan ağız özellikleri tespit edilmiştir. Tespit edilen ağız özellikleri bulgular kısmında cinsiyet, sosyokültürel özellikler ve sınıf seviyeleri gibi toplumdilbilim değişkenleri doğrultusunda incelenmiştir. Sonrasında ise tespit edilen ağız özellikleri ses ve şekil bilgisi olarak iki grupta incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda tespit edilen ağız özelliklerine ilişkin bilgilere yer verilmiş ve araştırma problemine uygun çözüm önerileri sunulmaya çalışılmıştır. Bu araştırmanın ülkemizde gelişmekte olan toplumdilbilim alanına, yapılacak olan ağız araştırmalarına ve Türkçe öğretmenlerine fayda sağlayacağı düşünülmektedir.