Toplumun bireyler üzerindeki temel belirleyicisi 'namus algısı ve yaptırımları': Kayseri örneği

Toplumda bireylerin, toplumsal cinsiyet ve 'namus' kavramlarından yola çıkılarak bireylerden beklenen davranışların, artık kalıplaşmış bir hale gelmesi ve bu davranış kalıplarının dışına çıkıldığı zamanda, toplum tarafından belirli yaptırımlarla karşılaşılması durumu yapılan çalışmanın ana problemini oluşturmaktadır. Ayrıca bu çalışma, Kayseri ilinde ikamet eden/yaşayan farklı yaş, cinsiyet, meslek, sosyo-ekonomik durum ve farklı yerleşim yerlerinde oturan bireylerden, namus kavramı hakkındaki düşüncelerinin ne olduğunun sosyolojik açıdan incelenmek istenmesi amacıyla yapılmıştır. Ve çalışma toplumun bireyler üzerindeki temel belirleyicilerinden olan bu 'namus algısının', toplumsal cinsiyet bağlamında bireyleri nasıl etkisi altına aldığını ve bu algının toplum tarafından ne gibi yaptırımları ve sonuçları ortaya çıkardığını belirlemek ve daha iyi anlayabilmek için nitel araştırma yöntemlerinden birisi olan ve olgubilim deseni olarak da ifade edilen fenomenolojik araştırma yöntemi, diğer taraftan üzerinde durulan konu ve seçilen yöntem kapsamında ele alınan ya da belirlenen amaçlar doğrultusunda da nitel araştırma modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Literatür taraması sonucunda elde edilen bilgiler ışığında, ulaşılmak istenen verilere ya da amaçlara uygun olarak hazırlanmış, nitel araştırma kapsamında sıklıkla tercih edilen, yarı yapılandırılmış görüşme formuyla birlikte, görüşmecilerle geçirilen zamanı daha iyi değerlendirmek ve sorulan sorular kapsamında yeterli miktarda bilgi elde edebilmek amacıyla da derinlemesine görüşme tekniği kullanılmıştır. Ayrıca ele alınan çalışma, araştırma kapsamında belirlenen amaçlar dahilinde gerçekleştirilmeye çalışıldığı için açıklama niteliği/yaklaşımı taşıdığı görülmektedir. Ve çalışma sırasında Kayseri ili evren olarak belirlenirken, örneklem olarak belirlenen Melikgazi ve Kocasinan ilçelerinde, teorik örnekleme türü tercih edilerek seçilen görüşmecilerden belirlenen konulara yönelmek amacıyla, aynı türden bilgiler ya da sonuçlar elde edilmeye çalışılmıştır. Ve yarı yapılandırılmış görüşme formu eşliğinde yapılan saha araştırması sonucunda görüşmecilerden elde edilen bulgular, betimsel ve içerik analizine tabi tutularak yorumlanmıştır. Namus kavramı her ne kadar toplumlar açısından farklılık gösteren bir yapıya sahip bir unsur olarak ele alınıyor olsa da, yapılan görüşmelerden elde edilen sonuçlar ile çok değişiklik göstermeyen, genel olarak ifade edilebilecek bir namus tanımına ulaşıldığı ve bu namus kavramının içeriğinin bireylerin cinsiyetlerine göre farklılaştığı rahatlıkla görülebilmektedir. Görüşmecilerden elde edilen bilgilerle birlikte namus kavramı çoğunlukla erkek görüşmeciler tarafından, hayatlarındaki en önemli, değerli ve uğruna her şeylerini feda edebilecekleri bir unsur olduğuna yönelik olmuştur. Buradan hareketle kadın bireyler toplumda, namusa sahip olan 'namus taşıyıcı' bireyler olarak görülüp sürekli cinsellik, beden ve bekaret tanımlamaları ile karşı karşıya kalarak, sıklıkla namus ve töre cinayeti denen toplumsal yaptırımlara maruz kalan bireylerken; erkekler ise kadınların sahip oldukları bu namusu kadınların koruyamadıkları gerekçesiyle, kendi şeref kavramlarıyla birlikte onların namuslarının korunma işlevini kendilerine bir görev edinmiş 'namus koruyucu' bireyler olarak görülmektedir. Dolayısıyla toplumda bu kadar büyük bir öneme sahip olan namus kavramının kadın ve erkek açısından var olan öneminin daha iyi anlaşılabilmesi ve elde edilen sonuçların daha açıklayıcı olması açısından, namus kavramıyla ilişkili olan din, ataerkillik, bekaret, şeref, utanç, ırz, töre ve cinayet gibi diğer kavramlarla birlikte ele alınarak aralarındaki ilişkiye de değinmek gerekmektedir.