Kullanıcı gereksinimlerinde yaşanan değişimin alışveriş merkezi tasarımına etkileri

Alışveriş, insanoğlu için sürekliliği olan bir kavramdır. Yaşayışını belirli bir düzeyde sürdürebilmesi için gerekli olan bu kavram, yüzyıllar öncesinde değiş - tokuşla başlamış ve günümüz alışveriş merkezlerine kadar gelen bir süreç izlemiştir. Geçmişten günümüze kadar gelinen bu süreç ayrıntılı bir şekilde incelendiğinde, her dönemin kendine özgü toplumsal, sosyal ve ekonomik işleyişi olduğu rahatlıkla görülebilmektedir. Tüm bunların paralelinde de, her dönemde farklı tüketim kültürleri oluşabilmektedir. Farklı dönemlerde, tüketim alışkanlıklarında ve kullanıcı gereksinmelerinde yaşanan köklü değişimlerin, 'alışveriş' kavramı üzerindeki rolü kesinlikle göz ardı edilemez. Öyle ki; özellikle sanayi devriminden sonra yaşanan teknolojik gelişim, ekonomide ve üretimde farklılaşmaya neden olmuş, hızlı nüfus artışı ve kentleşme etkenleriyle de birleşince; alışveriş kültürü ve tüketim alışkanlıkları değişmiştir. Bunun sonucu olarak da, 'alışveriş merkezleri' kavramı ortaya çıkmıştır. Günümüz kullanıcılarının gereksinmelerine göre oluşan farklı tiplerdeki alışveriş merkezleri, artık alışverişin yanında dinlenme ve eğlenme gibi gereksinmelere de olanak sağlayacak şekilde tasarlanmaktadır. Bu bağlamda alışveriş merkezleri kavramı, bu tezde her yönüyle ele alınmaya çalışılmıştır. Konu ile ilgili kavramların tanımı, alışveriş merkezlerinin tarihsel gelişimi, günümüz alışveriş merkezlerinin oluşmasının nedenleri ve işlevsel özellikleri ile 21. yüzyılda alışveriş kavramları detaylı olarak ele alındıktan sonra, Türkiye'den ve yurt dışından seçilen örnekler incelenmiştir. Bu amaçla, bu çalışma 7 bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümde; problemin tanımı yapılmış, çalışmanın önemi, amaçları, varsayımları ve kısıtlamaları üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde; ticaret, alışveriş, alışveriş merkezi, tüketim, tüketim toplumu ve tüketici gibi araştırma kapsamı içine giren belli başlı kavramlar tanımlanmıştır. Üçüncü bölümde; alışveriş merkezlerinin tarihsel gelişimine yer verilmiş ve her dönemin kendine özgü alışveriş mekanlarının özellikleri ayrıntılı bir şekilde irdelenmiştir. Eskiçağ mimarlığındaki çarşı yapılarından başlayıp, sırasıyla Türk çarşı yapılarına ve sanayi devriminin etkilerinin alışveriş mekanına nasıl yansıdığı konusuna değinilmiştir. Daha sonra ise, sanayi devrimi sonrası gelişen ticari yapılar araştırılmış ve günümüzün alışveriş merkezlerine kadar gelinen süreç anlatılmıştır. Dördüncü bölümde; başta tüketim alışkanlıklarında yaşanan köklü değişimler olmak üzere, toplumsal ve sosyal yapıda, teknoloji ve ekonomi alanlarında ve kent yaşantısında yaşanan değişimlerin, günümüz alışveriş merkezlerinin oluşumunu nasıl etkilediği konusu incelenmiştir. Daha sonra ise, alışveriş merkezlerinin işlevsel özelliklerine değinilmiştir. Beşinci bölümde; daha önceki bölümlerde anlatılanlar doğrultusunda Türkiye'deki ve yurt dışındaki bazı önemli alışveriş merkezleri işlevsel açıdan ayrıntılı bir şekilde irdelenmiş, anlatılanlar fotoğraf ve planlarla görsel olarak desteklenmiştir. Altıncı bölümde; 21. yüzyılda alışveriş kavramı ele alınmıştır. Günümüzde tüketim anlayışında hızlı bir değişim yaşanmakta ve 'sanal ortamda alışveriş' kavramı her geçen gün daha fazla ilgi görmektedir. Bu bölümde, tüm bu kavramlar ayrıntılı bir şekilde incelenmiş ve sanal ortamda alışverişin, alışveriş merkezi tasarımına etkileri üzerinde durulmuştur. IV Yedinci ve son bölümde ise; tez kapsamında incelenen bölümlerin genel bir değerlendirilmesi yapılmış ve elde edilen sonuçlar belirtilmiştir.