turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Ortaöğretimde öğretim ilke, yöntem ve teknikler açısından mantık öğretimi

Bu araştırmada Türkiye'de ortaöğretimde öğretim ilke, yöntem ve teknikler açısından mantık öğretimi çeşitli yönleriyle incelenmiştir. Birinci bölümde problem durumu, araştırmanın amacı, önemi, yöntemi belirtilmiştir. İkinci bölümde mantığın bir bilim olarak kuruluşu ve tarihçesi, mantığın diğer bilimlerle ilişkisi, mantığın tanımı, konusu ele alınmıştır. Ayrıca mantığın ve mantık öğretiminin önemi, mantık-dil-düşünce ilişkisi üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde Türk Eğitim Sisteminde mantık öğretiminin genel görünümü ele alındıktan sonra 1924'ten günümüze mantığın öğretim programlarında yer alış durumu ayrıntılı şekilde incelenmiştir. Ayrıca bu bölümde Cumhuriyetten günümüze kadar olan ders programlarının amaçları, içerikleri, üniteleri karşılaştırmalı olarak incelenmiş ve genel değerlendirilmesi yapılmıştır. Halen uygulanmakta olan mantık dersi öğretim programı program geliştirme açısından ele alınmıştır. Dördüncü bölümde mantık öğretiminde planlamanın nasıl yapılabileceği ve mantık ders kitapları seçimi üzerinde durulmuştur. Beşinci bölümde öğretim ilke, yöntem ve teknikler açısından ortaöğretimde mantık öğretiminde kullanılabilecek öğretim stratejileri, öğrenme modelleri, öğretme yöntemleri, teknikleri incelenmiştir. Ayrıca mantık öğretiminde araç-gereç kullanımı üzerinde durulmuştur. Altıncı bölümde mantık öğretiminde ölçme ve değerlendirme, ölçme araçlarının özellikleri, mantık öğretiminde bilişsel ve duyuşsal davranışların ölçülmesi, mantık öğretiminde kullanılabilecek ölçme teknikleri, değerlendirme ve not verme ele alınmıştır. Araştırma sonunda Türkiye'de mantık öğretimi ile ilgili bazı sonuçlara ulaşılmış, bu sonuçlar tartışılmış ve bazı öneriler geliştirilmiştir.
Alain Badiou'da felsefe ve antifelsefe

Alain Badiou, çağdaş felsefede hakim olan felsefenin sonu fikrine Platoncu bir perspektiften yaklaşarak felsefeye yeniden işlev kazandırmaya çalışmakta ve felsefigöreliliğe, çok anlamlılığa karşı bir tavır almaktadır. Bu sorunu da çağdaş Platonculukve çağdaş sofizm karşıtlığı düzleminde ele almaktadır. Badiou çağdaş felsefeninsorunları betimlerken antifelsefe ve çağdaş sofizm kavramları üzerinden tanımladığıbelirli filozoflardan bahseder. Biz de tezimizde Badiou'nun betimlediği ana felsefi akımları ve felsefenin sonuiddialarına karşı kendisinin ne gibi bir felsefe anlayışı ortaya koyduğunu irdeledik. Bunun yanında felsefe ve antifelsefe karşıtlığının ne olduğunu ele almaya çalıştık.
An attempt at dissolution of the notion of self

Bu çalışmanın amacı, çeşitli düşünce deneylerinde ve bilinen olağandışı gerçek vakalarda ortaya çıkan benlik ve kişi devamlılığı sorunlarına, akla yatkın bir yaklaşım sunmaktır. Bilmece gibi düşünce deneylerini ve gerçek vakaları, benlik duyusu kavramına dayanarak ele aldığımızda bir kişinin benliğinin devam edip etmediği sorusu gereksiz ve önemsiz hale gelir. Sürekli bir benlik kavramına dayanmak meseleyi karmaşıklaştırırken benlik duyusuna dayanan bir yaklaşım, açıklık sağlamakla beraber kişi devamlılığına ilişkin bilmecelerin çözündürülmesine de olanak verir.
Ontolojik yaklaşım açısından R. Carnap ve N. Hartmann'da bilgi ve doğruluk sorunu

Bu çalışma, felsefe tarihi boyunca filozoflara konu olan, günümüzde de olanca yoğunluğuyla sürüp giden bilgi de doğruluk-kesinlik sorununu nesne edinmektedir. Özellikle Mantıkçı Empirizmin etkisiyle bilginin kesinliğine, güvenilirliğine ilişkin kaygıların öne çıkması ve her türlü bilgi için, duyu verilerine dayanan ya da dayandınlabilen deneysel doğrulanabilirlik aranması; buluna mayınca da bu ölçüte uymayan önermelerin bilgi sayılmaması, bu çalışmanın sorununu oluşturmaktadır. Araştırma bu soruna, bilgi de doğruluk-kesinlik sorununa 'ontolojinin ışığında' bakmayı denemektedir. Bu hareket noktasıyla gerçekleştirilen çalışmanın birinci bölümünde, doğruluk sorununun Platon'dan Husserl'e kadar tarihsel geçmişşi, ana hatlarıyla ve bağlantılarıyla ortaya konulmakta; soruna ilişkin günümüzde sürdürülen tartışmalara da değinilmektedir. Çalışmanın ikinci bölümünde, genel olarak Viyana Çevre'sinin ve R. Carnap'ın bilgi, doğru ve doğrulanabilirlik ya da onaylanabilirlik görüşleri incelenmektedir. Bu Çevre'nin 'metafizik' karşıtlığı ve bilgilerin doğruluğundan emin olma kaygısının, nasıl yalnız deneysel olarak doğrulanabilir önermeleri bilgi olarak kabul etmeye yol açtığı ve deneysel doğrulanabilirliğin nasıl bilgi olmanın ve doğruluğun ölçütü haline getirildiği gösterilmeye çakşılmakta; bunların sonucu olarak da girilen bazı çıkmazlara işaret etmektedir. Üçüncü bölümde, 20. yüzyılda bilgiye ontolojik yaklaşımın temsilcisi olarak gördüğümüz N. Hartmann'in bilgi, doğruluk ve doğruluk ölçütüne ilişkin görüşleri serimlenmiştir. Varolma tarzlarından, varlık çeşitlerinden ve varlık tabakalarından söz eden Hartmann, bilgiyi bir varlik bağlantısı olarak görmekte, bilgi ile var olan arasındaki bağlantıya dikkati çekmekte ve bilginin doğruluğu-kesinliği sorununu bunların ışığında açıklamaya çalışmaktadır. Dördüncü bölümde ise, Hartmann'ın görüşlerindeki bazı güçlükler ile 'onto lojinin ışığında' bilgi ile doğruluk sorununun durumu üzerinde 'sistematik' olarak durulmaktadır. Ill Sonuç olarak, bilgi nesnesinin ontik özelliğinin, ortaya çıkan bilginin özelliğini; bu özelliğin -yani onun ne tür bir bağlantı olduğunu de bilginin doğrulanabilirliğini ve kesin olup olmadığını belirlediği, bu nedenle de bunları dikkate alan ontolojik yaklaşımın, doğru bilgilere götürebilmede daha elverişli bir yol olduğu söylenebilir.
Felsefenin Antik Yunanlı köklerinin nedenleri

Bu tezin amacı felsefenin başlangıç olarak neden Antik Yunan toplumunu seçtiğininaraştırılmasıdır. İlk olarak Yunan toplumunun tarih sahnesinde belirmeye başladığı dönemlerincelenecektir. Bilim ve felsefenin miladı olarak kabul edilen Thales'den önceki birkaç yüzyıllık dönem mercek altına alınacaktır. Diğer medeniyetlerdeki düşünce hareketleri incelenecek ve bunların felsefi düşünce mi yoksa ahlak bilgileri mi olduğu sorgulanacaktır. Ayrıca diğer toplumların Yunanların bu başarıyı elde ederken neden benzer şeyleriyaşayamadıkları ve aynı başarılara ulaşamamalarının nedenleri incelenecektir. Sonuçta ise Antik Yunanların bu başarısının özgün olup olmadığı sorgulanacak ve bu başarının nasıl elde edildiğine dair objektif bir açıklama yapılmaya çalışılacaktır.
An analysis of self-love and sympathy with special reference to ernard de Mandeville and Adam Smith

İnsan doğası hakkında iki karşıt görüş olan ben-sevgisi ve duygudaşlık on sekizinci yüzyıl felsefe çevrelerinde önemli bir yer teşkil etmiştir. Thomas Hobbes'dan miras kalan birinci görüş Bernard de Mandeville tarafından hararetle savunulmuştur. Arıların Masalı'nda Mandeville, insan doğası, bireylerin ahlaki motivasyonu ve siyasetin yapısını açımlayarak toplumun ana dinamiklerini tasvir eder. Mandeville'in 'kişisel erdemsizlikler kamusal faydalar' olarak bilinen ünlü düsturu, bencil insan doğası iddiası on sekizinci yüzyıl ahlak felsefecileri arasındaki kötü şöhretinin nedenidir. Adam Smith, Mandeville'in ahlaki egoizminin tersine, duygudaşlığı ahlaki yargıların temeline koyar ve Ahlaki Duygular Kuramı'nda (1759) insan doğasının özgeci karakterine dikkat çeker. Fakat Smith'in önceki eserinde tamamen Mandeville'den farklı bir kuram ortaya koymasına rağmen sonraki eseri Ulusların Zenginliği'nde (1776) insanoğlunun ana dürtüsünün ben-sevgisi olduğunu iddia etmesi oldukça şaşırtıcıdır. Bu çalışmada, Smith'in ahlak kuramı ve ekonomik sisteminde ben-sevgisinin rolü ve olası Mandeville etkileri tartışılacaktır. Mandeville ve Smith'in ahlak kuramları arasındaki farklılıklar ve Smith'in ahlaki egoizme karşı duruşundan yola çıkarak bu çalışma Smith'in sisteminin Mandeville'in sosyal kuramı ve ahlak sisteminin yeniden inşası olamayacağını göstermeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma ayrıca eserleri etraflıca incelendiğinde Smith'in duygudaşlık ve ben-sevgisini uzlaştırarak Mandeville'in ahlaki egoizminin üstesinden geldiğini göstermektedir.
Platon ve Aristoteles'in erdem anıayışının akıl bilgi ve mutluluk ile olan ilişkisinin karşılaştırılması

Bu çalışmanın amacı; Platon ve Aristoteles'in erdem anlayışını; akıl, bilgi ve mutluluk ile olan bağlantısı ya da ilişkisini detaylı bir şekilde karşılaştırmak ve doğru bir şekilde irdelemeye çalışmaktır. Özellikle Platon, geçmişşten günümüze hiçbir aksaklık olmadan taşınmış, tanınmış ve çığır açmış ender filozoflardandır. Aristoteles ise hocasından çok büyük öğretiler almış; fakat hocasından ayrı düşünceler de ortaya koymuş büyük filozoflardandır. Bunun için tezin ana konusu da bu iki büyük filozofun etik-erdem anlayışlarını tartışmak ve anlamaya çalışmak olacaktır. Platon, gerçeğe ulaşmanın bireye özgün olanı aşmak olduğunu ifade eder. Aristoteles ise gerçek olan bireyselliğin yani bireyin kendisidir, der. Bu iki farklı düşünceden de anlaşılacağı gibi aynı konu hakkında çok farklı düşünceler öneri sürmekteydiler. İşte bilgi Kuramının temelini oluşturan bu farklı anlayış, bir gerçektir. Çünkü filozofların kurdukları felsefi sistemlerin odak noktasında bilgi bulunur ve erdem öğretileri epistemolojilerine dayanır, bu noktadan beslenir ve bu nedenle de bu konudaki düşünceleri ile tutarlılık gösterir. Duyularımız yoluyla bu bilgilere ulaşabilmemiz mümkün değildir. Çünkü duyusal alanda sürekli bir değişim vardır, doğru bilgi böyle gelip geçici bir temele dayanamaz, Platona göre. Bu nedenle sağlam bilgi; sürekli, kalıcı ve değişmeyen bir alanda aranmalıdır. Duyuların sağladığı bilgi mükemmellikten yoksundur ve bu yoksunluk kavramı, düşüncesi doxa olarak adlandırılır. İdeaları konu alan aklın saptadığı, kesin doğru olan bilgidir. Arete- erdem hakkındaki fikirlerinin de aynı anlama geldiğini görmekteyiz. İşte tüm bunlar bu iki olağanüstü filozofun, erdem hakkındaki düşüncelerini etkilemiş ve onların felsefelerinin oluşmasında ve gelişmesinde etkili olmuştur.
Eski ahit eleştirisi ve Julius Wellhausen

Son yüzyıllarda büyük gelişim sağlayan Kutsal Kitap Eleştirisi, ortaya koymuş olduğu birçok hipotez ve savları ile birlikte üzerinde önemle durulan bir alan olmuştur. XI. yüzyıldan günümüze kadar çalışılmaya devam eden bu alan, birçok yeni fikirler ortaya atmak ile birlikte, insanların bakış açılarını değiştirmelerine ve hazır bilgiyi sorgulamalarına yardımcı olmuştur. İşte bu alanda son yüzyılların en önemli isimlerinden biri olarak karşımıza Julius Wellhausen çıkmaktadır. XIX. yüzyıl Kutsal Kitap temsilcilerinden biri olan Wellhausen, Kutsal Kitap Eleştiri alanında birçok eser ortaya koymuş ve bu çalışmalarıyla Tanak içerisinde verilen İsrail Tarihine yeni bir boyut kazandırmıştır. Tanak metinleri içerisinde verilen anlatıları tek tek ele alarak onların geçirdiği dönüşümü gözler önüne sermiştir. Bu çalışmada Kutsal Kitap Eleştirisinin başrolü olarak ele alınan Wellhausen'ın Prolegomena adlı eserini temel aldık. Zira bu çalışma XI. Yüzyıldan bu döneme kadar gelen Kutsal Kitap Eleştiri çalışmalarının tamamına yakın tezleri içerisinde barındırmaktadır. Eserinde bu alana dair tüm hipotez ve savları sistematik bir şekilde ele alan Wellhausen, onları kendi yöntemleri ile ince ince işlemiştir. Biz de bu çalışmamızda Wellhausen'ın nasıl bir yöntem izlediğini, neler ortaya koyduğunu ve sonuca ulaşırken hangi evrelerden geçtiğini sunmaya çalıştık.
Jacques Rancière'de hiyerarşilerin yıkımı ve yeni bir eşitlik okuması

Jacques Ranciere'in hiyerarşilerle giriştiği sorgulama ve onun radikal eşitlik fikri üzerine odaklanan bu çalışma, bu sorunsalı üç bağlamda ele almaktadır. Bu üç bağlam, politika, sanat ve pedegojidir. Hiyerarşik bir sorgulamaya girişilmeden önce, giriş bölümünde, Çağdaş Fransız düşünürlerinin, çağdaş felsefede yarattığı etki değerlendirilmiş ve Ranciere'in bu noktadaki kritik konumu, felsefi uslübu ile ilişilendirilerek sunulmuştur. Bu bağlamda, birinci bölümde, Ranciere'in mevcut politik ilişkilerde kendini gördüğü konumun bir sunumu yapılmıştır. İki ana bölümden birini teşkil eden hiyerarşilerin sorgulandığı bölümde, politik hiyerarşilerin sorgulanmasında, Ranciere'in Althusser, Platon ve Marx ile olan hesaplaşmasına yer verilmiştir. Sanatsal hiyerarşilerin sorgulanmasında ise, Platon ve Aristoteles'in öncülüğünü yaptığı sanat rejimleri sorgulanmış, sanattaki devrimci kırılma olarak estetik sanat rejimine yer verilmiştir. Hiyerarşik sorgulamanın son bağlamı olarak pedegoji ele alınmıştır. Burada ise, hocanın bilgiden kaynaklı otoritesi ile aptallaştıran bir pedegojik sistem arasındaki yakınlık üzerine durulmuş ve bunun aksi olarak eşitliğe dayalı bir pedegojinin imkanı olan Cahil Hoca figürü değerlendirilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise hiyerarşileri bu kadar keskin eleştirilere tabi tutan Ranciere'in bu alanlarda eşitlik inşası ele alınmıştır. Bu bağlamda, Ranciere'de bu üç alanın ortak gönderime sahip olduğu duyulurun paylaşımı ve uyuşmazlık kavramlarına odaklanılmıştır. Sonuç kısmındaysa, Ranciere'in hiyeraşilere karşı bu radikal eleştirilerinin haklılığı ve aynı radikalliğe sahip eşitlik düşüncesinin imkanı üzerine bir değerlendirmeye yer verilmiştir.
Felsefede ölüm kavramının anlamlılığı: Ölüm kavramı üzerine yapılan hermeneutik bir incelemenin ölümün anlamlılığına olan katkısı

Bu tezin amacı, ölüm kavramı üzerine yapılacak özel bir incelemenin ölümün anlamlılığına nasıl katkı sağlayabileceğini göstermektir. Bu inceleme bu tez kapsamında hermeneutik inceleme olarak adlandırılmıştır. Ölüm kavramıyla ilgili birbirinden farklı pek çok felsefi yaklaşım bulunmaktadır. Bu felsefi yaklaşımlardan bazıları ölüm kavramını metafizik bir perspektiften ele alarak ölümden sonrasıyla ilgili belirlemelerde bulunmaya çalışır, bazıları ölüm kavramına değerci bir perspektiften yaklaşarak ölümün insan için iyi bir şey mi yoksa kötü bir şey mi olduğunu sorgular. Literatürde ölümün evrelerini bilimsel ve etik yönden inceleyerek ölümün empirik tanımını yapmaya çalışan disiplinler arası yaklaşımlar da mevcuttur. Bu tezin asıl tartışma konusu, yukarıda sözü geçen incelemelerden ayrılır ve sadece hermeneutik yaklaşım üzerine odaklanır. Hermeneutik yaklaşım ölümü 'empirik bir son' olarak görmeyip, onu 'yeniden tanımlayıcı' ve 'aydınlatıcı, açığa çıkarıcı' bir kavram olarak kabul etmesiyle diğer ölüm yaklaşımlarından ayrılır. Bunun yanında hermeneutik yaklaşım ölümün ontik biçimde deneyimlenmesine veya ölümün insan üzerindeki ontik etkilerine değil, onun ontolojik yanına ve ölümün insanı ontolojik olarak etkilemesine odaklanır. Ölüm kavramına ontik-ontolojik ayrımını getiren Heidegger aynı zamanda ölüm kavramına hermeneutik yaklaşımın öncüsü sayılmaktadır. Bundan dolayı bu tezde, hermeneutik ölüm yaklaşımının Heidegger ve devamında Levinas, Derrida ve Agamben tarafından yazılmış ölümle ilgili metinlerinden takip edilebileceği ileri sürülmektedir. Bunun yanında bu tez kapsamında hermeneutik ölüm kavramsallaştırmasının i) zaman kavramı, ii) insanın bütünlüğü kavramı, iii) mantık kavramı ve iv) düşüncedeki potansiyellik ve gerçekliğin konumlanması konularında yeniden tanımlayıcı ve anlamlandırıcı bir etkisinin olduğu savunulacaktır.
Din ve bilim ilişkisi açısından metodolojik naturalizm ve felsefi naturalizm

Din felsefesi çalışmalarının bir nevi özünü teşkil eden Tanrı-alem-insan ilişkisi sadece geçmişşte değil, günümüzde de ele alınan ve tartışılan önemli mevzular arasındadır. Tezimizde çalışmak üzere odaklandığımız 'naturalizm' mevzuu da Tanrı-alem-insan ilişkisine yönelik nasıl bir irtibatın olması gerektiği hakkında felsefi bir görüş olarak karşımıza çıkar. Bu anlamda naturalizm görüşünü savunan çağdaş filozoflar, felsefenin artık bilimin bir devamı olduğunu, Tanrı hakkında konuşmanın bilimsel hipotezler kurmayı gerektirdiğini ve psikolojik hallerimizin deruni ve öznel bir hal olmadığını savunurlar. Bu minvalde tezimizde değerlendirmek üzere ele aldığımız çağdaş naturalist filozoflardan olan Richard Dawkins ve David Papineau'nun naturalizm mevzuundaki temel iddiaları, metodolojik naturalizmin, felsefi naturalizmi gerektirdiği şeklindedir. Bu anlamda ilk olarak değerlendirmeye tabi tutulan Dawkins, bilimsel Tanrı hipotezi üzerinde durmakta ve Tanrı'nın, bilimsel evrim teorisinin sonuçlarına uyması gerektiğini savunmakta ve böylelikle Tanrı'nın karmaşık bir yapıyı haiz olduğunu iddia etmektedir. Böylelikle Tanrı'nın evrimsel sürecin son ürünü olduğunu, bu nedenle de yaratan değil, yaratılan bir ürün olduğunu müdafaa etmektedir. Sonuç itibarıyla Dawkins, Tanrı hakkında konuşmanın bilimsel bir mevzu olduğunu göstermeye çalışarak, metodolojik naturalizmin, felsefi naturalizmi gerektirdiği iddiasını temellendirmeye çalışmaktadır. Ele aldığımız bir diğer çağdaş naturalistler olan Papineau ise, felsefenin, bilimin bir devamı olduğunu, zihni içeriklerin inançların ve arzuların- dış dünyada bir karşılığının bulunduğunu, zihni içeriklerimizi meydana getiren durumun ise doğal seçilim mekanizması olduğunu iddia ederek, söz konusu zihni içeriklerin naturalize edilmesini amaçlamakta ve böylelikle bilincin, beyin hallerinden başka bir şey olmadığını göstermeye çalışmaktadır. Sonuç itibarıyla, metodolojik naturalizmin, felsefi naturalizmi gerektirdiği iddiasını temellendirmeye çalıştığı görülmektedir. Fakat gerek Dawkins'in ve gerek Papineau'nun iddialarını temellendirirken düştükleri bir takım tutarsızlıkların olduğu çalışmamız boyunca gösterilmeye çalışılarak felsefenin, bilimin bir devamı olduğu şeklindeki iddialarının yeterince temellendirilmemiş bir iddia olduğu ve bu nedenle de metodolojik naturalizmin, felsefi naturalizmi gerektirmediği sonucuna varılmaya çalışılmaktadır.
Paul K. Feyerabend'de insan özgürlüğü ve bilim ilişkisi

Bilim tarihinin zenginliği, bilimsel gelişmelerin sınır tanımayan karakteristik özellikleri, hiçbir kuram ya da yöntemden mutlak bir başarının beklenememesi ve hiçbir kuram ya da yöntemin rasyonel olarak ulaşılabilecek bir basitliğe indirgenememesi, bilimi, uzanıldığında dokunulacak kadar yakın görünen ancak, hiçbir zaman o mutlak temasın gerçekleştirilemediği bir alan yapmıştır. 20. Yüzyıl da ortaya çıkan birçok düşünür ve akım tarafından oldukça sert şekilde eleştiriliyor olması ve algılanmasında ya da uygulanmasında bir yanlışlığın olduğu düşüncesinde birleşilmesine rağmen, toplumsal ya da küresel anlamda, bu gelişmeler bir karşılık görmemiştir. Bu doğrultuda, bilim ile bilimsel uygulamaların, bilim ile teknolojinin, hatta bilim ile ussallığın karıştırıldığı ve bu sorunların görülmesinin zorlaştığı açık bir hal almıştır. Kuramlar, yöntemler ve bilimdeki metafizik öğelerin tartışılıyor olmasına, bilimsel etkinliğin çok farklı anlamlarının ortaya koyulmuş, çürütmelerin yapılıyor olmasına rağmen, hala pozitivist görüşün toplum ve yapılarına hakim olduğu görülmektedir. Feyerabend'e göre bu durum, ideolojinin yarattığı mükemmel algının harikulade sonucudur.
Necmettin El-Katibİ ve metafizik düşüncesi

VII/XIII. yüzyıl İslam bilim ve düşünce tarihinin en velud bilim adamı ve mütefekkirlerinin yaşadığı dönemlerden biridir. Bu dönem astronomi, geometri, matematik, felsefe, kelam, tasavvuf, dil ve mantık alanlarında çok yoğun bir düşünsel faaliyete tanıklık etmiştir. Böyle bir dönemde yaşayan Necmeddin Ali b. Ömer el-Katibi el-Kazvini (ö. 675 /1276), İbn Sina felsefesinin sonraki kuşaklara aktarılmasında belirleyici bir konuma sahiptir. Katibi'nin felsefi görüşleri, ileri sürülen delillerin burhaniliğini esas alan bakış açısına göre şekillenmiştir. Katibi'nin metafizik düşüncesinin merkezinde varlık ve ona arız olan kavramların araştırıldığı umur-ı amme yer almaktadır. Delillere yönelik bir takım itirazı olmakla birlikte Katibi'nin özü bakımından Zorunlu Varlık'ta varlık-mahiyet ayırımı, sudur, akli nefsin soyut bir cevher oluşu gibi metafiziğin en çetrefilli mevzularında İbn Sina çizgisinde bulunduğunu söylemek mümkündür. İbn Sina'nın felsefi mirası birkaç şekilde yorumlanmıştır. Bunlardan biri de Fahreddin Razi'nin (ö. 606 /1210) eleştirel bakışı ve yöntemine göre şekillenen çizgidir. Katibi'nin felsefe sahasındaki temel eseri olan Hikmetü'l-'ayn, hem meselelerin tasnifi hem de ele alınış keyfiyeti bakımından Razi etkisini gösteren tipik bir örnektir. Hikmetü'l-'ayn nazari felsefenin temel meselelerinde İbn Sina'nın görüşlerini kabullenmekle birlikte onun bazı delillerine yönelttiği eleştirilerle oldukça etkili olmuş bir eserdir. Metafizik ve doğa bilimi üzerine olan bu muhtasar eser bir süre bazı şerh ve haşiyeleriyle birlikte Osmanlı medreselerinde okutulmuştur. Çalışmanın ilk bölümünde Katibi'nin ilmi kişiliği, eserleri ve etkileri üzerinde durduk. Kalan dört bölümde ise onun metafizik düşüncesine odaklandık, Hikmetü'l-'ayn'ın içeriği ve yöntemini dikkate alarak Katibi'nin metafiziğe dair yorumlarını mukayeseli bir şekilde ele aldık. Tezin amacı Katibi'nin İbn Sinacı felsefe geleneğindeki yerini doğru bir şekilde tayin etmek ve metafizik düşünceye olan katkısını belirlemektir.
The Scope and problems of cartesian epistemology

oz KARTEZYEN BİLGİ KURAMININ KAPSAMI VE SORUNLARI Turan, Şeref Halil Ph. D., Felsefe Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Teo Grünberg Ortak Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Ahmet İnam Temmuz 1999, 175 sayfa Bu tezde Rene Descartes'in bilgi kuramını çözümlemeye çalışıyoruz. Kartezyen kuşkunun doğasını ve yöntem bakımından anlamını öne çıkararak, Descartes'ın bilgi kuramının temeli olan 'Düşünüyorum, varım' önermesi çevresinde ortaya çıkan kimi sorunları ayrıntılarıyla tartışmaya çalışıyoruz. Pek çok inancı kuşku deneyinin etkisinden uzak tutmuş olsa bile, Descartes'ın matematik önermelerine bu ayrıcalığı tanımayı düşünmemiş olabileceğini öne sürüyoruz. Cogito'yu odağa alıyor, meditasyon yapan kişinin tanık olduğu düşünceleri kendisinin düşündüğünü haklı çıkaramayacağını, dolayısıyla 'Düşünüyorum' önermesinin tümerkli aldatıcı varsayımından kaynaklanan kuşkuya son verecek bir apaçıklıkolamayacağı görüşünü savunuyoruz. Descartes'ın, algılarının kaynağında aldatıcının bulunduğunu varsaymakla gerçekçilik için bir temeli güvenceye aldığı görüşünü öne sürüyor; ergiyen balmumu deneyini inceleyerek filozofun burada kullandığı ifadelerin, gerçekçiliğin temel inancını koruduğu yolundaki savımızı desteklediği sonucuna varıyoruz. Kartezyen dizgede 'idea', 'düşünce', 'algı', 'yargı' ve 'doğruluk' terimlerinin hangi anlamlara geldiklerini, bu dizgedeki 'açıklık ve seçiklik' ölçütleri ile 'doğruluk' arasındaki bağıntının doğasını aydınlatmaya çalışıyor ve Descartes'ın kanıtlamalarının döngüsellik ve öznellik suçlamalarına açık olduğunu vurguluyoruz. Son olarak, yargıların doğruluğunu Tanrının güvencesine bağlayan bu dizgede, Descartes'ın doğruluk ölçütü olarak gördüğü açıklık ve seçikliğin işlevlerinin ancak doğrulama olabileceğini savunuyoruz.
Epistemolojik temel üzerinden Davıd Hume'un varlık anlayışı

Bu çalışma, David Hume'un bilgi felsefesini temel alarak onun varlık anlayışı üzerine bir araştırmadır. Bu yüzden, öncelikle onun bilgi kuramı ele alınmıştır. Onun bilgi teorisi, empirist yönleriyle ele alınır. Bilginin oluşumu, bütün zihinsel süreçler, iki ayrı bilgi türü, kesin ve ihtimal bilgi ortaya koyulmuştur. Böylece varlık sorunlarının tartışılmasına zemin açılmış olur. Hume'un varlık anlayışı hem bilgi teorisi ekseninde hem de varlığa yönelik sormuş olduğu sorular çerçevesinde incelenmiştir. Bu tür bir incelemeyle Hume'un varlığa, töze dair yaklaşımı çözümlemeye çalışılacaktır. Bu inceleme, algılarla başlayarak töz düşüncesi ve Tanrı kanıtlamalarıyla son bulacaktır. İnceleme sonucunda görülecektir ki, töz fikrine dair hiçbir duyusal algımız yoktur. Töz ne iç duyum izleminden ne de dış duyum izleminden türemiştir. Hume'a göre, töz, belirli niteliklerin toplamından başka bir şey değildir.
Paul Karl Feyerabend'in bilim eleştirisi ve yeni bilim anlayışı

Bu tezin amacı şöyle özetlenebilir: 1. Paul Feyerabend'in eleştirel bilim anlayışını sistemli bir biçimde özetlemek ve tanıtmak. 2. Bilimlerdeki yöntem anlayışlarını tahkik etmek ve sistemli bir biçimde kurgulamak. 3. Çoğulcu ve izafiyetçi bir temel yaklaşımı benimseyerek totolojik haklı lığa sahip bir epistemik gelenek olarak görülen bilimin nasıl bir yeni yapılanmaya gidilebileceğinin ipuçlarını serimlemek. 4. Demokratik ve çoğulcu bir bilim anlayışının hangi temeller üzerine kurulması gerektiğini yine Feyerabend'in sağladığı düşünsel aletlerle orta ya koymak.