Medeni yargılama Hukukunda tanık ve tanıklık

Bu çalışmanın konusu medeni yargılama hukukunda tanık ve tanıklıktır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde tanığın davadaki yeri ve durumu ile tanığın hak ve yükümlülükleri incelenmiştir. Türk medeni yargılama hukukunda davanın tarafları kendi davalarında tanıklık edemeyecekleri gibi. tanıklar gözlemlerini aktarıp fikir ve kanaat beyanında da bulunamazlar. Dava konusu vakıalara tanıklık edecek kişinin tanıklık ehliyeti, tanıklık zamanındaki özelliklerine göre belirlenir. Tanık olarak sunulan kişinin ehliyetinin belirlenmesinde yaş, akli yetenekleri ve temyiz kudreti gibi unsurlar esas alınır. Fakat tanığın ehliyeti ile inanırlılık ve güvenirliliği ve tanığın şahsi bilgisinin olması aynı kavramlar değildir. Aksi kanunlarda belirtilmedikçe, olay ve olguları algılama, hafızada tutma ve nakletme yetenekleri olan kişilerin tanıklık ehliyeti vardır. Her tanık, mahkemelerin yargılama faaliyetlerine ve dolayısıyla adaletin yerine getirilmesine yardımcı olmak için tanıklık etmek zorundadır. Tanıklık etme zorunluluğu mahkeme tarafından yapılan davet ile doğar. Mahkeme davetiyesiyle tanığa, beyanda bulunması gerektiği, aksi takdirde yaptırımlara maruz kalacağı belirtilir. Tanıklığın zorunlu olması yanında bazen tanığa, belli ilişkilerden dolayı çekinme hakkı tanınmıştır. Bu haklarla güvene dayalı olarak kurulan veya kamu düzeni nedeniyle korunması gereken ilişkilerin ifşa edilmesi önlenmek istendiği gibi. kanunda belirtilen hallerde de tanık beyanda bulunmaya zorlanmak istenmemiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, tanığın mahkemeye çağırılması ve dinlenmesi işlenmiştir. Davanın ilk evresinde kural olarak bütün delillerin bildirilmesi gerekir. Buna tanıkların isimlerini ve adreslerini gösteren tanık listesi de dahildir. Genellikle tanık listesi verildikten sonra bu listede belirtilmeyen tanıklar dinlenmezler. Türk medeni yargılama hukukunda tanığın sorgusu hakim tarafından yapılır. Taraf veya vekili hakim vasıtasıyla soru sorabilir. Son bölümde, tanık beyanına yapılan itirazlar ve beyanın değerlendirilmesi ele alınmış ve tartışılmıştır. Hakim, tanık beyanını delil kuralları gereği serbestçe değerlendirir. Taraflar tanık beyanının ispat gücünü zayıflatmak veya bertaraf etmek için iddialarda bulunup delil gösterebilirler. Türk yargılama hukukunda beyanın güvenirliliğinin değerlendirilmesinde ele alınan en genel metod, tanığın taraflarla veya davayla bir ilgisinin olmasıdır. Bu ilginin ispat edilmesiyle tanık beyanı güvenilmez hale getirilebilir. Diğer taraftan tanığın karakter 512 özellikleri, önceki mahkumiyetleri ve tutarsız açıklamaları da onun inanırlılık ve güvenirliliğinin tespitinde delil olarak kullanılabilir. Tanık beyanının elde edilmesi ve geliştirilmesinde, psikiyatrik testler, yalan makinesi gibi yeni teknikler olmakla birlikte, bunların Türk medeni yargılama hukukunda mevcut düzenlemeler nedeniyle uygulanması mümkün değildir. Beyanda bulunmayı veya sorulan sorulara cevap vermeyi reddeden ya da yalan söylediği belirlenen tanığın hukuki ve cezai sorumluluğu vardır. Ancak sorumluluğun niteliği tartışmalıdır. Tanığın sorumluluğunun söz konusu olabilmesi için. öncelikle tanığa tebligat yapılmış ve gerekli ücretlerin yatırılmış olması gerekir.