Alakatü'l-Amaziğ fi Libya bi'l-Arab fi'l-kuruni'l-hicriyyeti's-saliseti'lula: 'Dirasetün tahliliyyetün mukarenetün bi'l-vakıı'l-hazır'

Bu araştırmada, günümüzde Kuzey Afrika ülkelerinde, özellikle de İslam fetihleri döneminde fethin kapısı olarak bilinen Libya'da bölgenin esas halkı olan Berberiler'in durumu incelenecektir. Bu konu İslam tarihinin gelecek aşamalarında çok büyük bir öneme sahip olup, Berberiler bu evrelerin her birinde önemli ve etkin bir rol oynamıştır. Çalışmada Berberilerin birbirini takip eden dönemlerdeki rolleri tartışılmış, genel olarak tüm Mağrip ülkeleri ve özellikle Libya'ya karşı olan tutumlarının araştırılması ve analiz edilmesi amaçlamıştır. Bunun nedeni araştırmanın temelinin siyasi, dini, sosyal ve kültürel açıdan Libya'nın hedef alınmasıdır. Çalışmanın başında Berberilerin kökenleri, kabileleri, yaşadıkları bölgeler ve genel olarak Mağrip ülkelerindeki yoğun ikamet ettikleri yerler ve yaşadıkları toplumlar, hayat ve yaşamlarına odaklanılmıştır. Araştırmanın diğer alt bölümlerinde Berberilerin Mağrip ülkelerinin o dönemlerde bilinen bölgeleri olan Alt, Orta ve Üst Mağrip ülkelerinin İslami fetih hareketlerine katkılarının anlatılmasına odaklanmıştır. Libya ise bu ülkelerin temel parçasını oluşturmakta olup Alt Mağrip ülkesidir. Diğer yandan araştırmada, Berberilerin İslam'ın yayılış dönemi olan Hulefa-i Raşidin ve Emeviler zamanında fetihler ve Mağrip Ülkelerine karşı tutumları ile İslam öncesi bu ülkelere karşı olan tutumları karşılaştırılıp tartışılmaktadır. Özellikle Libya ve genellikle Mağrip ülkelerinde diğer toplumlar gibi Berberiler de kültürel, fikri ve sosyal bakımdan değişimler göstermiştir. Bu değişimler esnasında insanlar yeni dini alıcı durumdan İslami fetih hareketlerinin gelişip genişlemesine katkı sağlayan hatta Emevilerin son dönemlerinde fetihlerin en üst seviyeye çıkmasına katkı sağlayan duruma gelmişlerdir. Değişimlerin en önemli göstergesi, Berberilerin bir yandan bu ülke insanlarını İslam'a davet ve içlerine dini yerleştirme bağlamında pozitif etkisi olması, diğer yandan İslam fetihleri ve gelişmesini komuta etmek için gerekli çabaları göstermesidir. Nitekim kendisi de bir Berberi olan Tarık b. Ziyad, İslam ordusunun komutasını üstlenerek boğazı geçerek İslam'ın yayılması için Endülüs'ü fetih etmiştir. Diğer yandan bu araştırma, siyasi alanda oluşan değişimlerin, İkinci hicri yüzyıldan itibaren üçüncü hicri yüzyıl sonuna kadar olan genelde Mağrip ülkeleri, özelde Libya'daki toplum demografisine olan etkisine değinmiştir. Yine Berberilerin toplumsal olaylarla ilgili kaynaştırıcı ve bütünleştirici rolleri ve özellikle o dönem toplumunda esen başkaldırı ve isyanlara karşı tutumlarını açıklamaktadır. Çalışmamız, o dönemde beliren siyasal, soysal ve dini hareketlerin hedeflerinin Berberiler ile karışıp birleşmesinin nedenlerini, Libya ve diğer Mağrip bölge toplumları içinden çıkan yöneticilerin rollerini ortaya koymaktadır. Aynı zamanda araştırmacı, hilafet aleyhine siyasal ve dinsel düzeylerde ortak çalışan ve birleşen tarafların amaç ve hedeflerinin izini sürmüştür. Çalışma hicri ilk üç asırda Berberilerin Libya gerçekleri ve toplumundaki katılımları ile bağımsızlık sonrası Libya devrimine uzanan ve Arap Baharı olarak adlandırılan süreç sonrasında ortaya çıkan siyasal ve sosyal değişimler üzerine demografik yapıda iz bırakacak gelişmelere göre yönü ve sonucu belirlenecek muhtemel durumu karşılaştırmaktadır.