Avrupa Birliği Hukukunda devlet yardımları

Avrupa Birliği'nde devlet yardımları uzun bir süre, Anti-Tröst Hukuku yanındaTopluluk Rekabet politikasının üvey çocuğu olarak görülmüştür. Özellikle,1980'lerden itibaren ekonomik ve sosyal konjonktürdeki değişiklikler, Avrupa Birliği'nin genişleme ve Topluluktan Birliğe geçiş sürecindeki gelişmeler, devlet yardımları meselesinin önemini arttırmıştır. Avrupa Birliği'nin temel taşlarından biri olan devlet yardımı kurallarının amacı ve işlevi, Ortak Pazar kapsamında rekabetin bozulmamasının temin edilmesidir. Esas olan Avrupa Topluluğu'nun ekonomik amaçlarının gerçekleştirilmesidir ve bu, mal ve hizmetlerin serbestçe dolaşımının mümkün olduğu bir Ortak Pazaryaratılması sürecine bağlıdır. Bu itibarla, her bölgenin, mal, hizmetin ve sektörüneşit koşullarda üretilmesi ve gelişimi için devlet yardımlarının sınırlandırılmasıfikri ortaya çıkmaktadır. Bunun yanında üye devletlerce sağlanan devlet yardımlarının sınırlandırılması özellikle gelişmekte olan üye ülkeler açısından bir avantaj oluşturmaktadır. Özellikle son on yılda, Avrupa Birliği'nde Ortak Pazarı korumaya yönelik bir araç olarak devlet yardımları kurallarının önemi oldukça artmıştır. Bu süreç içinde oluşan bu hukuk sistemi; birçok ilke ve çerçeve kararları ile oluşturulmuştur. Bununla birlikte; devlet yardımı tanımı Komisyon, Avrupa Toplulukları Adalet Divanı ve Avrupa Toplulukları İlk Derece Mahkemesi tarafından yapılmaya çalışılmıştır. Teşvik, sübvansiyon, kamu desteği adı altında çeşitli ifadeler bulan devlet yardımı kavramının kapsamı Avrupa Topluluğu içinde henüz belirginleşmemiştir. Avrupa Birliği kapsamında devlet yardımı; devlet veya devlet kaynakları vasıtasıyla, belirli teşebbüsleri veya belirli mal ve hizmet üretimilehine ayrıcalık sağlayan ve bu yolla rekabeti bozan veya bozmakla tehdit eden veya üye ülkeler arasındaki ticareti olumsuz yönde etkileyen yardım planları olarak ifade edilebilir. Devlet yardımı alanında kurallar oluşturulması ve devlet yardımı tanımınınbelirginleştirilmesi sürecinde Avrupa Topluluğu'nda merkeziyetçi anlayış daha güçlü hale gelmiştir. Devlet yardımları politikası, Komisyon'un düzenlemeyapabilmesi bakımından Topluluk Hukuku'ndan farklı karakteristik ve ayırt edici bir özellik taşımaktadır. Genel usul kuralı; tüm devlet yardımlarının Komisyon'a bildirilmesidir. Bu yardımlar Komisyon'un onayı olmaksızın yürürlüğe konulamamaktadır. Bu genel kuralın istisnası yatay, sektörel, bölgesel ve ihmal edilebilir yardımlar gibi değişik yardımları kapsamaktadır. Gelişmekte olan ve aday ülke statüsündeki Türkiye'nin ise, devlet yardımlarımevzuatı birçok kamu kurum ve kuruluşu tarafından yürütülmektedir. Bu nedenle, Türk teşvik sistemi olarak da adlandırabileceğimiz devlet yardımları konusu karmaşık bir yapı sergilemektedir. Sağlıklı bir sistemden uzaklaşmış, sağlanan yardımlara karşın ülke olarak menfaat hesabının yapılamadığı bumekanizmanın, rekabeti bozacağı ve ülke kaynaklarının etkin kullanılmasınınönünde büyük bir engel oluşturacağı açıktır. Bu bakımdan Türkiye'deki sistemin Avrupa Topluluğu ile kıyaslanması halinde amaç ve işlev bakımından oldukça farklı olduğu ortaya çıkmaktadır. Türkiye-Avrupa Birliği arasındaki ilişkiler çerçevesinde ise; Türkiye'nin devlet yardımları alanında, 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı gereği yerine getirmesi gereken uluslararası yükümlülükleri bulunmaktadır. AT Anlaşması'nın 87. maddesine ilişkin devlet yardımı kurallarını, ikincil hukuku, çerçeve ve ilkekararlarını ve yürürlükte bulunan diğer idaru kararlar ile birlikte Avrupa Toplulukları Adalet Divanı ve İlk Derece Mahkemesi içtihatlarını kapsayan Avrupa Topluluğu müktesebatına uyumu ile bu müktesebatın üstlenilmesi ve bağımsız ulusal bir otoritenin kurulması Türkiye için öncelikli gerekliliklerdir.