Die wirkung der pragmalinguistik auf den daf unterricht

Çağımızın bir gerçeği olan 'küreselleşme', yaşamın birçok alanında farklı kültürlerle ve dillerle temasa geçmeyi neredeyse zorunlu kılmıştır. Ortak bir dil kullanımı, farklı dillerdeninsanların birbirleriyle iletişim kurabilmeleri için temel bir gerekliliktir. Bu nedenle, yabancı bir dile olan gereksinim gün geçtikçe daha da artmıştır. Yabancı dilin nasıl öğretileceği ise geçmişşten günümüze daima tartışma konusu olmuştur. Yabancı dil öğretiminde arzu edilen amaca ulaşabilme çabası, gelişen bilimsel bilgi veya toplumsal-sosyolojik değişiklikler doğrultusunda yeni yabancı dil öğretme ve öğrenmemetotlarının ortaya çıkmasına veya gelişmesine neden olmuştur. Bu çalışmanın amacı, ilk olarak 1970'lerde kendisini göstermiş, öğrenmeyi sadecetaklitçi olarak değil; bütünsel bir süreç olarak da gören bakış açısıyla dikkatleri üzerine çekenedimbilimin yabancı dil derslerine getirdiği yenilikler ve yarattığı etkileri ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde dil, yabancı dil, dil öğrenme ve edinme arasındaki fark, yabancı dil dersi, iletişim ve iletişim çeşitleri ele alınmıştır. Dil, hem zihinsel gelişimin bir göstergesi hem de bir iletişim aracıdır. Birey, dili anne karnında algılamaya başlar ve zamanladil bireyin sosyal beceriler kazanmasına yardımcı olur. Aynı zamanda dil, becerilerinuygulanması için bir araç ve ön koşuldur. Sosyal becerilerin başında gelen iletişim ise dilin gelişimine bağlıdır. Bir insanın ilk öğrendiği dil, ana dili olarak adlandırılır. Çocuklar dili doğdukları andan itibaren görerek, duyarak ve taklit ederek öğrenirler. Yabancı diller, bireyin yaşadığı toplumun dışında kalan dillerdir. Yani bir kişi için ana dili dışında kalan tüm diller yabancı dil olabilir. Ana dili edinme ile yabancı dili öğrenme arasında farklar vardır. Bir dili edinirkenduyduğumuzu veya okuduğumuzu bilinçsiz bir şekilde taklit ederiz. Ama bir dili öğrenirken o90dille ilgili olguların farkına varırız. Edinme, örtük bilgi ve bilinçsiz bir şekilde; öğrenme ise açık bilgi ve bilinçli olarak gerçekleşir. İletişim farklı şekillerde veya farklı yollarla gerçekleşen bilgi alışverişi veyaaktarımıdır. İnsanlar arasında bağ kurma aracı, dolayısıyla insani bir ihtiyaçtır. Sözlü ve sözsüzolmak üzere iki çeşit iletişim vardır. Sözlü iletişim hem sözel hem yazılı olarak dil aracılığıyla gerçekleşir. Sözsüz iletişim; yüz idafeleri, jest, mimik, duruş, giyim ve görünüm gibi unsurlarlasözsüz olarak kurulan bir iletişimdir. Çalışmanın üçüncü bölümünde geçmişşten bugüne yabancı dil öğretiminde kullanılan metotlar ele alınmıştır. Geçmişten günümüze yabancı dil öğretiminde çeşitli yöntemler geliştirilmiştir. 19. yüzyılda Avrupa'da ortaya çıkan dil bilgisi çeviri yöntemi, adından da anlaşılacağı üzere dilin dilbilgisel yapısını öğretmeyi amaçlamıştır. Bu metodun temel prensipiöğretilen dilin dil bilgisi yapısını öğretmek olduğundan, derslerdeki yapılan çalışmalar da bu yönde olmuştur. Sonuç olarak dilin dil bilgisi yapısını öğrenenler dili pratiktekullanamadığından bu yöntem eleştirilmiş ve bu eleştiri yeni bir metodun ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Dilbilgisi çeviri metoduna eleştiri olarak ortaya çıkan dolaysız yöntemin savunucuları, küçük bir çocuğun anadilini öğrendiği süreçle yabancı dil öğrenme sürecinin aynı olması gerektiğini savunurlar. Bundan dolayı dersler konuşma ağırlıklıdır. Daha çok tek dilli ve taklit yoluyla gerçekleşen derslerde yazma okuma becerileri ihmal edilmiştir. Ayrıca öğretmenlerinde yabancı dili anadili gibi konuşma konusunda yetersiz kalmaları bu yöntemin eleştirilmesine yol açmıştır. Dolaysız yöntemin geliştirilmiş hali olarak ortaya çıkan diğer bir metot ise İşitsel-DilselYöntemdir. Dilin doğal öğreniminin önce dinleme ile başladığını savunan bu yöntemin temel prensibi dinleme yoluyla dili öğretmektir. Derslerde yapılan alıştırmalar yine bu doğrultuda yapılmıştır. Amerika Birleşik Devletlerinde İşitsel-Dilsel Yöntemin gelişimiyle beraber eş zamanlı olarak Fransa'da da İşitsel-Görsel Yöntem ortaya çıkmıştır. Kökleri aynı olsa da bu iki yöntem arasında bazı farklılıklar vardır. Her iki yöntem için de fazlasıyla teknolojik aleteihtiyaç duyulması, öğretmenin rolünün değişmesi ya da dersin monotonluğu gibi unsurlar bu yöntemlerin de eleştirilmesine sebep olmuştur. Dördüncü bölümü de iletişimci yaklaşımla beraber önem kazanan edimbilimin ne olduğu, nasıl ortaya çıktığı, edimbilimin temel alanları ve pragmatik yeterlilik ele alınmıştır.91Edimbilim, iletişimde dil kullanımının, özellikle cümleler ile bunların kullanıldığı bağlam ve durumlar arasındaki ilişkileri inceleyen bilim dalıdır (Kocaman, 1996). Pragmatik, dilbilimi, dilbilimsel ifadeleri somut durumlarında ve koşullarında kullanırken bağlamsal ve gerçek olmayan anlamların tanımıyla ilgilenir. 1960'larda Avrupa'da yaşanan sosyal ve politik gelişmeler, özellikle sosyal bilimlerde iletişimsel dönüş olarak bilinen bir paradigma kaymasına yol açmıştır. Bu paradigma değişiminden etkilenen dilbilim, daha sonra dilsel iletişimdurumlarını, yani dilin somut kullanımını konu alanlarına dahil etmek için başlangıçta soyutişaret sistemlerine odaklandı. Bu paradigma kayması, bir dilin belirli bağlamlarda kullanımınıaraştıran pragmatik dilbilimin de ortaya çıkmasına neden olmuştur (Yılmaz, 2020). Beşinci bölümde iletişimci yaklaşımın ne zaman, nasıl ortaya çıktığı ve genel özellikleri ele alınmıştır. 1960'larda Almanya'da eğitim politikası değişir. O zamana kadar sadece ilkokul veya ortaokula devam eden öğrenciler için zorunlu olan yabancı dil dersleri, 1960'larınortalarında tüm öğrenciler için bir okul dersi olarak tanımlanır. Aynı zamanda ders dışı eğitimyelpazesi de artar. Yetişkinler veya mesleki eğitime katılanlar gibi yeni hedef grupları ortaya çıkar. Bu yeni gruplara eski metotlarla eğitim vermek, amaçları lise öğrencilerinden farklı olanöğrenenlere uygun değildir. Tüm bu ihtiyaçların gerekliliği ile birlikte yabancı dil öğretiminin amaçları öğrenci ve onların ihtiyaçlarına göre değiştiği için yeni öğretim yöntemleriningeliştirmesi zorunlu hale gelir. (Neuner & Hunfeld, 2002). Bundan dolayı ortaya çıkan 'İletişimsel Yöntem', dilin iletişim ve kültürü birleştirendaha genel bir teorinin parçası olarak görülmesi gerektiği görüşünü benimser. Dilin iletişim olduğu teorisine dayanan bu yöntemde amaç iletişim becerilerini geliştirmektir. Bu beceriyikazanan öğrenci hedef kültürün gerçek ortamlarında dili kullanma becerisine sahip olacaktır. Bu yöntemin ana prensipleri kısaca şöyle özetleyebiliriz: Dil becerilerinin her biri, iletişim kurmak için doğal bağlamlardaöğretilir. Öğretim öğrenci merkezli olduğu için ders materyalleri, sınıf ortamları ve etkinlikler öğrenen için özel olarak oluşturulur. Bu materyallerinhedef dilin kültürünü yansıtmasına ve günlük hayatta işe yaramasınaözen gösterilir. Etkinliklerde 'görüşme, boşluk doldurma, oyunlar, incelemeler, ikili veya grup çalışması, sunum vb.' kullanılmaktadır.92 Bu yöntemi kullanan öğretmenler, öğrencilerin hem hedef dili hem de anadili hakkında bilgiye sahip olmalıdır. Öğretmen ve öğrencileranadillerini kontrollü bir şekilde kullanabilir ve gerektiğinde çeviri talep edebilirler. Çalışmanın bu bölümü iletişimsel yaklaşımda kullanılan materyallerle devam etmektedir. İletişimsel yaklaşımda gerçek materyaller kullanılır. Bu materyallerin ilginç ve motive edici olması amaçlanır. Gazete ve dergi makaleleri, şiirler, yemek tarifleri, videolar gibi çeşitli özgün araçlardan yararlanılır. Yani ilteşimsel yaklaşımı kullanan öğretmen sadece ders kitabıyla sınırlı kalmaz. Kitap sadece bir başlangıç noktası ve bir araçtır. Daha sonra 'İletişimsel' yaklaşımdaki öğretim tekniklerine değinilir. Bunlar: Tartışma, drama ve rol oynama, simülasyon ve iletişim oyunlarıdır. Bu tekniklerin hepsi tek tek ele alındıktan sonra 'İletişimsel' yaklaşımda öğretmenin yerine değinilir. İletişimsel yaklaşımda kullanılan yaratıcılığa dayalı etkinliklerde gereksiz öğretmen müdahalesi, öğrencilerin fiilenetkinliklere katılmalarını ve dolayısıyla iletişim becerilerini geliştirmesini engeller. Ancak bu, öğretmenin etkinliğin sistematik ilerleyişinin pasif gözlemcisi olması anlamına gelmez. Öğretmen işlevinin daha az baskın olmasına rağmen önemini azaltmaz. İletişimsel yaklaşımda öğretmenin rolünü genel olarak iki başlıkta ele alacak olursak, birincisi; sınıfta öğrenciler arasındaki ve öğrenciler, etkinlikler ve metinler arasındaki iletişim sürecini kolaylaştırmaktır;ikincisiyse, çalışma grubunda bağımsız bir katılımcı olarak hareket etmektir. Beşinci bölüm iletişimsel yaklaşımda öngörülen ders aktiviteleriyle devam eder. Birkaçını şöyle kısaca özetleyebiliriz: Öğrencilere, çalışılan cümlelerin işlevini açıklamaya yönelik sorularsorulur. Diyalogların başına veya sonuna uygun cümleler eklenir. Bazı kelimelerin veya cümlelerin boş bırakıldığı diyaloglar tamamlanır. Aynı terimin farklı şekillerde açıklanabileceğini göstermek için diyalogyeniden düzenlenir. Önceden hazırlanmış bir diyalog değiştirilerek daha resmi veya resmi olmayan ifadeler vurgulanır. Cümleler veya kısa metinler uygun seçeneklerle yeniden düzenlenir. Aynı işlevi anlatan cümleler karşılaştırılır.93 Daha önceden öğretilen diyalog örnekleri kullanılarak öğrencilerin yeni ve orijinal diyaloglar üretmeleri için gruplar halinde çalışmaları istenir. Daha sonra iletişimsel yaklaşımın derse nasıl entegre edilmesi gerektiği sorusu yanıtlanmaya çalışılmıştır. Durumun veya içeriğin sunumu kısa bir diyalogla gerçekleştirilir. Daha sonra öğrencilerin ilgi ve deneyimleri ilişkilendirilir ve güdülenmeyiartırıcı etkinliklere devam edilir. İletişimin amacına daha açık bir şekilde ulaşmak için kullanılan kelimeleri ve ifadeleri netleştirmek amacıyla beyin fırtınaları veyatartışmalar yapılır. Diyalogun konusu ve diyalogdaki yorum hakkında sorular sorulur. Bunlar 'evet/hayır' soruları, genel kültür soruları ve açık uçlu sorularolabilir. Diyalogdaki basit iletişimsel ifadelerden biri veya ifadeyi örnekleyenyapılardan biri incelenir. Anlamı netleştirmek için resimler, gerçek nesneler veya dramatizasyonlar kullanılabilir. Öğrenci, tahtadaki örnekler ve vurgulanan temel özellikler yardımıylayapıların veya ifadelerin kullanımının altında yatan kuralları keşfeder. Sözlü tanıtım ve yorumlama alıştırmaları, bağımsız iletişim etkinliklerinedönüştürülür. Daha çok okuma ve yazma çalışmaları yapılır. Öğrenciler benzer durumlar için yeni diyaloglar yazarlar. Soru-cevap tekniği rehberliğinde öğrenilen konu sözlü olarak değerlendirilir. Beşinci bölümün ikinci başlığında ise 'Kültürlerarası yaklaşım' üzerine durulmuştur. Almancanın pragmatik-işlevsel olarak yabancı dil alanında dünya çapında yaygınlaşmasıyla birlikte, bu dilde iletişimsel yeterliliğin dünyanın her yerinde ve herkes için aynı anlamagelmediği gösterilmiştir. Kültürlerarası yaklaşım, iletişimsel yöntemin daha da gelişmesinitemsil eder.94Yabancı dil öğretimi bir yandan kültürel karşılaştırmayı gerektirirken, diğer yandanöğrencinin temel pedagojik düşüncelerinin devreye zorunlu kılar. Kültürlerarası yaklaşımın temel prensipleri ise şu şekildedir: Kişinin kendi kültürü ile hedef kültürün ögelerini, birimlerini ve yapılarını karşılaştırır. Dil karşılaştırması da buna dahildir. Kendini ifade etme yeteneği sadece 'diyalog' yoluyla değil, aynı zamanda belirli bir konu hakkında konuşarak da geliştirilmelidir. Okuma metinleri yabancı dil öğretiminin temelini oluşturmakla kalmaz aynı zamanda özel okuma öğretiminin gelişimini de destekler. Kültürlerarası bir öğretim konseptinde, okuma sadece günlük metintürleriyle değil, her şeyden önce kurgusal metinlerle ilgilenir. Anadili anlamaya yardımcı olmak için kullanılmalıdır. Okuğunu anlamak önemlidir. Anlamayı kolaylaştırmak için yabancı dilanadil ile karşılaştırmalıdır. Öğretmen karşılaştırmayı yaparken kültürelfarklılıklara, eşdeğerliğe ve benzerliğe dikkat etmelidir. Derslerde kişinin kendi kültürü ve hedef kültür arasındaki farklarkonuşulur. Bunlar önyargılar ve kökenleri hakkındaki konuşmaları da içerir. Çalışmanın altıncı bölümünde kültürlerarası yaklaşımda köprü görevindeki 'ÜlkeBilgisi' konusunu detaylarıyla ele alınır. Ülke bilgisinin tanımı çeşitli yazarların tanımlarıylaaçıklandıktan sonra Rösler'in şu yaklaşıyla konu daha da somutlaştırılmaya çalışılır: 'Almancakonuşulan bölgedeki insanların birbirleriyle nasıl iletişim kurdukları, Almanca konuşulanbölgenin temsilcilerinin tipik özellikleri, coğrafya, toplum, kültür, siyaset vb. gibi unsurların hepsi kültür bilgisinin bir parçasıdır.' Daha sonra kültür bilgisi üzerine yapılmış farklı çalışmalara değinilir. Kültür bilgisinin geçmişşteki metotlardaki yerine ve önemine değinilir. Dilbilgisi çeviriyönteminde kültür bilgisi sadece edebiyat yoluyla aktarılırken dolaysız yöntemde hedef dilingündelik durumlarıyla ön plana çıkar. Kültür bilgisi iletişimsel yaklaşımda ayrı bir disiplin haline gelir ve yabancı dil öğrenimaraştırmalarına önemli bir katkı sağlar. Yabancı dil üzerine yapılan araştırmalarda, kültür95bilgisine yönelik deneysel çalışmalar önemli ölçüde artar. Yabancı dil ders kitaplarındaki kültürel içeriğin yanı sıra ders kitapları ve öğrenciler kapsamında hedef ülke imajına yönelik çalışmalar önem kazanır. Altıncı bölümde, 'Kültür bilgisinin' yabancı dil dersinde niçin olması gerektiğiaçıklanır. Öncelikle yanlış anlamaları ve anlaşılmaları önlemek asıl amaçtır: Yabancı dil öğrenen birey, yabancı dil ortamında günlük yaşamda dilsel eylemler gerçekleştirebilir. Ancak bu, hedef kültüre ait unsurlar yanlış anlaşılmalara mahal vermeyecek şekilde yeterince bilinirsemümkün olabilir. Buna göre; jestler, yüz ifadeleri, ses tonu gibi dil dışı ve dil ötesi araçlar önem kazanır. Diğer önemli bir unsur ise motivasyonu sağlamaktır. Hedef dil ülkesi hakkındaki bilgiler öğrenciler için ne kadar ilginç olursa o kadar fazla ilgi uyandırır. Yani günlükgerçeklikle ilgili nüansları tanıyarak daha yüksek düzeyde bir dil öğrenme etkinliği elde edilir. Ülke bilgisi aktarımının bir diğer yararı öğrencilerin kendi kültürlerinden haberdar olmalarınısağlamısıdır. Öğrenci yeni bir dil ve kültür öğrenirken bunu kendi dili ve kültürüylekarşılaştırmaya başlar. Kültür bilgisi aktarımının diğer bir faydası da yabancı dil dersindeönyargıları ve kalıp yargıları yıkması olarak belirtilebilir. Öğretmeninin görevi kültür bilgisi aracılığıyla öğrencide olan önyargıları yıkmak olmalıdır çünkü başarılı bir iletişim yanlızcakelimeleri anlayarak değil, aynı zamanda çeşitliliğin olumlu bir şekilde onaylanması ve takdiredilmesiyle sağlanır. Bu nedenle kültür bilgisi, yalnızca daha iyi bir anlayışı değil; aynı zamanda hedef dil topluluğuna yönelik tutumlardaki bir değişikliği de beraberinde getirir. Yabancı dil derslerinde ülke bilgisinin akatırımı ders kitapları yoluyla başlayabilir. Günümüzdeki ders kitaplarının çoğu ülke bilgisi aktarımımıza yönelik içeriklere de yön vermektedir. Ders kitapları gerektiğinde kullanılabilecek çok sayıda ek materyalledesteklenebilir. Resimlerin kullanımı buna örnek olabilir. Ders kitaplarındaki veya dergiler gibi diğer yazılı organlardaki resimler, bir ülkenin kültüründen alıntıdır. Görüntülerin kullanımı, kültürlerarası özellik ve ayrıntıları tasvir etmeyi mümkün kılar. Kültür bilgisini aktarımının başka bir yolu da sınıfta kullanıma sunulan medyaunsurlarıdır. Elektronik medya günümüzde öğretimin vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. CD ve DVD oynatmak, bir öğretmenin önemli görevleri arasında yer alır. Bilgisayar, oyunlarya da müzik yabancı dil öğretiminde kültür bilgisinin aktarımı için önemli rol oynar. Kısacasıöğretmen yabancı dil dersinin başarısı için medya olanaklarını kullanmalıdır.96Kültür bilgisi özgün metinler aracılığıyla da aktarılır. Yabancı dil dersi kitaplarıoluşturulurken metinler özenle seçilmelidir. Hem ders kitabı yazarı hem de yabancı dil dersi öğretmenleri ülke hakkında bilgi aktarırken ve dersleri tasarlarken belirli ilkelere göre hareket etmelidir. Metinler mümkün olduğunca öğrencilerin ilgisini çekmeyi amaçlayan ve aynı zamanda hedef kültürü tanıtan özgün metinler olmalıdır. Çalışmanın yedinci bölümünde pragmatik bir bakış açısıyla dilin dört temel beserisiüzerinde durulmuştur. İnsan hayatının her yerinde olan beceri kavramı, yabancı dil derslerindeözel bir anlam kazanır. Yabancı dil dersinde geliştirilmesi gereken beceriler dört başlık altında da alınır. Bunlar: Dinleme, okuma, konuşma ve yazma becerileridir. Bu yetilerin hepsi birbiriyle bağlı ve birbirlerini etkilemektedir. Yani bu becerilerden biri ihmal edildiğindeyabancı dilin tam anlamıyla öğrenildiğini söylemek mümkün değildir. İnsanlar arasında iletişimi sağlayan en önemli unsur kuşkusuz dildir. Sözlü iletişim içinkonuşma-dinleme becerilerinin, yazılı iletişim için ise yazma-okuma becerilerinin yeterincegelişmesi beklenir. İletişimsel yabancı dil derslerinde bu yeterliklerin bir bütün olarak ele alınması, anlaşılması ve birinin diğerine tercih edilmemesi gerektiği anlayışı önem kazanmaktadır. Bu bölümde bu beceriler tartışıldıktan sonra pragmatik anlayışla birlikte bu becerilerin yabancı dil öğretimindeki yeri vurgulanmıştır. Dinleme: Yenidoğan bir bebek ana dilini ilk önce duyarak öğrenir. Tıpkı yeni doğanbebek gibi yabancı dil öğrenenler de ilk olarak o dili duyarlar. Dinleme yetisi günlük iletişimde% 45 oranla ilk sırada yer alır. Bireyin konuşmak, yazmak veya okumaktan daha çok dinlediğiaçıktır. Günlük iletişimde olduğu gibi yabancı dil dersinde de dinleme önemli bir rol oynamaktadır. Diğer becerilerde öğrenci öğrenme hızını kendi ayarlayabilirken dinleme becerisinde bunu yapamaz. Dinlediğini anlama kontrol edilebilir değildir ama zor da olsaöğrenilebilirdir. Bunun için ana kural 'Dinlemektir' (Brinitzer, Hantschel, Kroemer, Frorath,& Ros, 2013). Yabancı dil dersinde dinlediğini anlamaya yönelik farklı çalışmalar yapılmaktadır. Bu anlamda görsel ve işitsel materyallerden yararlanmak zorunludur. Okuma: Okuma yetisi okuduğunu anlamaya ve onu yorumlamaya dayanır. Yabancı dil dersinde okuma, 'öğrencinin belirli okuma yöntemleri yardımıyla yabancı dildeki metinlerianlamadaki temel yeteneği' olarak tanımlanır. Yabancı dil derslerinde, öğrenciler her fırsattaözgün metinlerle buluşturulmalıdır, çünkü yabancı dil öğrencisinin gerçek dil kullanımı97ortamların hazılırlığı esastır (Brinitzer, Hantschel, Kroemer, Frorath, & Ros, 2013). Yabancı dil dersinde okuma becerisini geliştirmeye yönelik farklı alıştırmalardan yararlanılır. Yazma: Öğrenci yazarken içerik üzerine düşünür ve dil bilgisine dikkat eder. Bundan dolayı yazmaya bilişsel etkinlikler eşlik eder. Diğer yetiler gibi yazma da yabancı dil öğrenmeyiönemli ölçüde destekler. Geçmişte bazı metotlarda bu beceri ihmal edilmiş olsa da, iletşimselyaklaşımla beraber tekrar önem kazanmıştır. Yabancı dil dersinde yapılan okuma veya dinlemealıştırmaları yazma becerisiyle birleştirilerek çeşitlendirilebilir (Alaz, 2002, s. 18). Konuşma: Bireyin iş, eğitim ve özel hayatını önemli ölçüde etkileyen bir yetidir. Yabancı dil dersinde dilin özgünlüğü çok önemlidir. Özgün konuşma dil öğretiminde merkezi bir role sahiptir. Bu becerilerle birlikte bu çalışmada edimbiliminin gerekleri arasında yer alan kelime öğretimi, dil bilgisi aktarımı, fonetik ve fonetiğin iletişimdeki yeri konuları ele alınmıştır. Çalışmanın dokuzuncu ve son bölümünde 'Edimbilimin önem kazanmasıyla beraber yabancı dil derslerinde ne gibi değişiklikler olmuştur?' sorusuna cevab bulunmaya çalışılmıştır. Öğrenci merkezli bir öğretim, dil öğreniminin mesleğe, topluma ve bölgeye göre farklılıklariçermesi gerektiğini ortaya koymaktadır: Örneğin; bir şirket sekreteri ile bir turizm çalışanınınihtiyaç duyduğu ve geliştirmek istediği yabancı dil becerileri aynı değildir. Sekreter yazmayıgeliştirmeye ihtiyaç duyarken turizm çalışanı konuşma becerilerini geliştirmek ister. Aynı şekilde okulda çocuklara yabancı dil öğretimindeki prosedür, yetişkinlere ve onun dışındakimeslek gruplarına yabancı dil öğretimindeki prosedürle örtüşmemektedir. İletişimsel yaklaşımtüm öğrenci gruplarına standart bir öğretim yöntemi kullanılarak yabancı bir dilinöğretilmeyeceğini savunur. Buna göre öncelik hedef grubunun dil ihtiyaçlarının belirlenmesidir. Öğrenci grubu için uygun ders kitaplarının belirlenmesi gerekir. Derslerin öğrenci merkezli bir şekilde gerçekleşmesi için öğretim materyalleri ve donanımları buna görehazırlanmalıdır. Ders kitaplarının oluşturulmasında öğrenci gereksinimleri önemli bir yer işgal eder. Ders kitabı seçiminde öğrencilerin yaşı, ülkesi ve bölgesi önemli bir rol oynamalıdır, bunun yanında öğrencilerin dili öğrenme amacı da ders kitabı seçiminde önemli bir faktördür. Yani ders kitabı seçimi 'Kim', 'Nerede', 'Ne' sorularına cevap verilerek yapılmalıdır. Edimbilimin dil öğretimi üzerindeki etkileri daha çok ders kitaplarında ve öğretim mateyalleriseçiminde kendini göstermektedir.98Edimbilimin gerçekliğiyle birlikte ders içeriği de değişmiştir. Yabancı dil kitaplarında ders içeriği tanımlanırken günlük dil kullanımının tanıtımı önceliklidir. Son yıllarda Almanca yabancı dil dersi için kullanılan kitaplarda dilbilgisinin artık merkezi değer olmadığı açıktır. Dilin temel yapıları aktarılırken bile örenekler öğrencilerin kendi çevrelerinden seçilir. Dilin temel yapılarının otomatik olarak ezberlenmesi ve diyaloglarda gizlenen tekrarların alışkanlıkhale gelmesi beklenir. Bu tür kitapların amacı, içerisinde yer alan metinler ve alıştırmalaryardımıyla öğrencilerin bu pasajlara benzer durumlarda kullanabilecekleri cümle ve kalıplaraöncelik tanımaktır. Edimbilin yabancı dil derslerine diğer bir etkisi ise dil bilgisi derslerinin yeniden gözden geçirilmesidir. Yabancı dil öğretimi yöntemlerinin zaman içinde gelişmesi, dil bilgisininyabancı dil öğretimindeki yeri ve öneminin yeniden düzenlenmesine yol açmıştır. 1960'lara kadar kullanılan geleneksel dil öğretim yöntemleri, esas olarak dil hakkında bilgi vermeye odaklanmıştır. Bu doğrultuda yabancı dil derslerinde daha çok soyut dil bilgisi kurallarınınöğretilmesine önem verilmiştir. Bu derslerde yabancı dil dersinin odak noktası dil bilgisi kurallarının öğretimi ve dilin şekilsel olarak doğru kullanılması olmuştur. Yukarıda değinildiği gibi günümüzde ders kitaplarında günlük iletişim durumları için özgün metinlere yer verilmiştir. Bu metinlerde dil bilgisi konuları ve yapıları üzerinde durmakyeride doğrudan iletişim ortamında kullanılacak ifadelere öncelik tanınmıştır. Beliryeci olan artık yapıların kolaylığı veya zorluğu değil, iletişim ortamında kullanım sıklığır. Bu kitaplardaverilen dil bilgisi kurallarının uzun vadede öğretilmesini sağlamak için farklı baskı teknikleri, farklı renkler, semboller ve görsel öğeler kullanılmaktadır. Edimbilimsel yaklaşımla beraber günlük özgün metinler ders kitaplarında yer almaktadır. Ders kitaplarında kullanılan yöntem ne olursa olsun metinler yabancı dil dersininodak noktasını oluşturmaktadır. Metin temelli olmayan bir yabancı dil eğitimi düşünülemez. Ders kitabındaki metinler, kitabın dayandığı teorilere dayanır. Günümüzde yeni yaklaşımlardadili temel amaç olarak kullanmayı amaçlayan yazılı ve sözlü metinler günlük yaşamdanseçilmektedir. Günlük hayatta karşılaştığımız bilgilendirici metinler yabancı dil öğretim kitaplarında yerini almıştır. Mektuplar, yemek tarifleri, telefon rehberi, kira sözleşmeleri, reklamlar ve gazete haberleri gibi günlük metinler bu tür metinlere örnektir.99Edimbiliminin yabancı dil öğretimine entegre edilmesiyle metinlerin seçimi ve düzenlenmesi, iletişim becerilerinin kazandırılması amacını gütmüştür. Bunun için öğrenci grubunun ihtiyaçları ve özellikleri de dikkate alınmalıdır. İletişimsel becerileri geliştirmek için edimbilim gerçekleri ve bulguları ile birlikte yenialıştırma biçimleri de ortaya çıkmıştır. Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın yabancı dil dersinde yapılan alıştırmalar dersin temel parçasını oluşturur. Dilbilgisi çeviri yöntemininalıştırmaları dil bilgisini öğretmek, cümleleri bu kurallara göre çözümlemek, ezberlenenkelimeleri kontrol etmek ve çeviriler oluşturmaktır. Dolaysız yöntemdeki alıştırma türleri ise tek dilli alıştırmalar, konuşmalar ve konuyla ilgili anlatımları içermektedir. İşitsel-Dilsel veGörsel-İşitsel yöntemdeki alıştırmalar, öncelikle mekanik bir alışkanlık oluşturma sürecini kapsamaktadır. Edimbilimin önem kazandığı iletişimsel yaklaşımına göre ise alıştırmalar dört ana başlıkta toplanır: Anlama becerisini geliştirmeye yönelik alıştırmalar, Bildirim yeteneğinin oluşumunu destekleyen yeniden üretim özelliklialıştırmalar, Bildirim yeteneğinin gelişmesini sağlayan serbest alıştırmalar, Kendini serbestçe ifade etmeye yönelik alıştırmalar. Bu çalışmada edimbiliminin günümüzün yabancı dil derslerindeki yeri konu edinilmiş ve etkili bir yabancı dil dersi noktasında edimbilim yabancı dil öğretimi gözler önüne serilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda edimbilimin yabancı dil derslerine girmeden önceki ve girdikten sonraki yabancı dil öğretim sürecinde yarattığı köklü değişiklikler üzerinde durulmuştur. Sonuç olarak edimbilimin yabancı dil derslerine olan etkisinin oldukça yüksek olduğu yadsınamaz bir gerçektir. Öğrenci merkezli derslerin yürütülmesi ve öğrencilerin gerçek yaşamda kullanacağı konuların öncelikli olarak öğretilmesi bunun en büyük kanıtıdır. Ancak bütün bu olumlu sonuçlara karşın dili bir iletişim aracı olarak gören edimbilim üzerineçalışılmaya ve geliştirilmeye gereksinim duyulmaktadır.