Anadolu'nun ilk yazılı kaynaklarına göre Anadolu'da sosyal yaşam

M. Ö. 2000'li yıllarda, Güney Mezopotamya'daki Babil'de olduğu gibi, Kuzey Mezopotamya'daki Asur'da mülkiyet anlayışı değişmiş, Sümerliler'in eski devlet mülkiyet sistemi yerine şahsi mülkiyet sistemi hakim görüş halini almıştır. Bu gelişmenin neticesi olarak, Asur devleti ve halkı süratle kalkınmıştır, dışarı açılma ihtiyacı duymuştur. Alış-veriş şartları bakımından Anadolu en müsait pazar sayıldığı için 1900'lü yıllarda Anadolu'da Asur Ticaret Kolonileri kurulmuştur. Asurlular'ın Anadolu'daki merkezleri Kültepe 'dir. Kültepe Kayseri'nin 22 km. kuzeydoğusunda yer alır. Kültepe ile ilgili ilk çalışmalar 1893 yılında yabancı ilim adamlarınca başlatıldı. Asur Ticaret Kolonileri Çağı Kültepe'nin II. ve Ib tabakalarını kapsar. Bu çağ M. Ö. 1970'lerde Asur Kralı İlişuma'nın krallığında başlamıştır. II. Tabaka büyük bir yangınla sona ermiştir. Bundan 30-40 yıl sonra tüccarlar tekrar Kültepe'ye yerleşmişler ve Ib tabakasında yaklaşık 50 yıl ticaretle uğraşmışlardır. Ib tabakası M. Ö. 1750 yıllarına kadar sürmüştür. Anadolu'nun güvenilir ve Asur'a yakın olması Asurlu tüccarların burada ticaret yapmalarına sebep olmuştur. Kolonilerin merkezi Kaniş olmuştur. Karum ve wabartum adı verilen diğer şubeler, en büyük karum olan bu merkeze bağlanmışlardır. Asurlu tüccarlar Anadolu'ya ayna, tarak gibi süs eşyası, çeşitli kumaşlar ve kalaya kadar çeşitli eşyayı Anadolu'ya getirip, bunların karşılığında Anadolu'dan kıymetli taşları, madenleri; altın, gümüş ve bakırı Asur'a taşımışlardır. Asur ticaret Kolonileri Çağı'nda Anadolu'da şehir krallıkları vardı. Şehirlerin başında 'ruba'um rabi'um veya rubatum denilen kadın beyler vardı. Bunların dışında ruba'um adı verilen ve ruba'um rabi'um'a bağlı olan krallar vardı. Yerli beyler Asurlu tüccarların Anadolu'da ticaret yapmalarına karşılık çeşitli vergiler alıyorlardı. Kumaşlar üzerinden %5, kalaydan %2 v. b. Ayrıca getirilen maldan sarayın istediği kadar satın alma hakkı vardı. Kalan mallar Anadolu pazarında satılıyordu. Yerli beyler ile tüccarlar arasında yapılan antlaşmalar vardı ve ticaret bu antlaşmalara göre yapılıyordu. Yerli beyler kaçakçılık yapan tüccarları hapse atabiliyor, mallarını da ellerinden alabiliyorlardı. Yani Asurlular'ın Anadolu'da ticaret yapabilmeleri ancak yerli beylerin iznine bağlı idi. Çivi yazısını Asurlular'dan öğrenen yerliler kendi aralarında çivi yazısıyla haberleşmekteydiler. Evlenen erkeğin karısı kendisine çocuk doğuramadığı taktirde, erkek başka bir kadınla evlenme hakkına sahipti, Fakat önceki eşine karşı da sorumlu idi. Çocuğu olmayan ve çocuğu olupta çocuğuna eş arayan aileler evlatlık alabilmekteydiler. Nişanlanma durumunda kızın ailesi nişanlanan erkeğin 'nişanlı olduğunu' gösterir bel kemeri hediye etmekteydi. Boşanma durumunda çocuklar genel olarak erkeğin yanında kalırlardı. Erkeğin evlenmesindeki temel amaç ev işlerinin görülmesi ve çocuk sahibi olmak idi. Boşanma durumunda erkek kadının zor durumda kalmaması için kadına beli miktarda 'boşanma parası' ödemekteydi. Yeni evlenen gençlerin kendilerine ev açabilmeleri ve ayrı oturabilmeleri için ebeveynlerinden izin almaları gerekirdi. Ebeveynler çocuklarını kendilerine iyi davranmadıkları taktirde, yargıçların kararıyla, mirastan yoksun bırakabilmekteydiler.