New perspectives for introducing and developing reading skil is in E. L. T. for the lise I students at state high schools

tarih ve 1747 sayılı Tebliğler Dergisi'nde açıklandığı gibi öğrencilere j 1. öğrenmekte oldukları yabancı dili normal hızda konuşulduğunda anlayabilme, 141 2. anlaşılır bir şekilde konuşabilme, 3. kolaylıkla okuma ve okuduğunu anlama, 4. düşündüklerini yazı ile ifade edebilme yeteneğini kazandırmak ve, 5. öğrendikleri dili okuldan sonra kendi kendilerine geliştirme güç ve isteğini kazandırarak gerek ileriki çalışmaları yönünden gerek turizm ve uluslararası ilişkiler yönünden yurdumuza yararlı birer eleman olarak yetişmelerine yardım etmektir(4.6.1973, 26) Görüldüğü gibi, dinleme anlama, konuşma, okuma anlama ve yazma, yabancı dil öğretimindeki dört temel beceriyi oluşturmaktadır. Yabancı dil öğretim programlarının amacı da bu becerilerin öğrenciye kazandırılmasıdır ve aynı amaçlar Türkiye'deki bütün resmi ortaöğretim kurumları için geçerlidir. Türkiye çapındaki tüm ortaokul ve liselerde Milli Eğitim Bakanlığı'nca tayin edilen bir komisyonun hazırladığı derstekitapları okutulmaktadır. Bu kitapların özelliği, hazırlandıkları dönem yabancı dil eğitiminde çok yaygın olarak kullanılan Kulak-Dil alışkanlığı yöntemine göre yazılmış olmalarıdır. II. Dünya Savaşından sonra davranışçı psikologlarla yapısallcı dilbilimcilerin görüşlerinin etkisinde kalarak ortaya çıkan bu yöntem böylece Türkiye'deki yabancı dil öğretiminde de etkin bir142 şekilde kullanılmaya başlanmıştır. Bu yöntemin genel özelliklerini belirtmek, yabancı dil öğretiminin genel amaçlarını teşkil eden dört temel dil becerisinin geliştirilmesindeki etkisini ortaya koymak açısından yararlı olacaktır. Dilin doğal öğrenimi olan önce dinleme sonra konuşma daha sonra ise okuma ve yazma süreçlerinin öngörüldüğü bu yöntem de ağırlık noktası sözel becerilerdir. Öğretmenin odak noktasını teşkil ettiği tüm sınıf içi etkinliklerde temel nokta gerekli cümle kalıplarını iyice öğretmek için söyleneni tekrarlamakla alışkanlıkların. oluşacağı ve dilin öğrenileceği varsayımı ile tekrara, mekanik ve biçime dayalı etkinliklere, alıştırmalara, pekiştirmelere yer verilmesidir. Dil öğrenme olayının doğru cevapların pekiştirilmesi, etki tepki bağının kuvvetlenmesi süreci ile gerçekleştirileceği inancı ile tüm dikkatler biçime ve otomatik öğrenmeye verilmiştir. Sözel becerilerin dilin öğrenilmesini gerçekleştirecek amaç olarak görülmesi sonucu zihinsel sürece ve kavramaya hiç önem verilmemiş, okuma becerisinin sözel becerilerin doğal bir sonucu olarak kendiliğinden ortaya çıkacağı ve gelişeceği ümit edilmiştir. Bu nedenle okuma becerisi kendi içinde geliştirilmesi gereken bir beceri olarak görülmeyip, bu yönde gerekli olacak sınıf içi etkinliklere yer verilmemiştir. Belirtilen nedenlerle, derstekitaplarındaki okuma parçaları da yazılış sebeplerine uygun olarak, önceki derslerde 143 öğretilen gramer kalıplarının ve yeni sözcüklerin parça içindeki yerine dikkat çekmek ve sesli olarak gerçekleştirilen okuma sırasında kelimelerin doğru tonlama ve doğru telafuzla nasıl söylendiğini göstermek amacı ile kullanılırlar. Sesli okumadan sonra okuma parçasına yönelik soruların amacı da öğrenciye parçadaki kalıpları ve kelimeleri kullanma fırsatı vermektir. Soru-cevap süreci içinde anlamdan daha fazla şekil üstünde durularak parçada geçen yeni kelimeler, yapılar kullanılarak uzun cevaplar verilmesi ısrarla istenir. Kulak-dil alışkanlığı yönteminin özellikle okuma becerisini kazandırmada yetersiz oluşu sonucu yabancı dil öğretimi programlarında öğrencilerin okuma anlama becerilerinde zayıf oluşumları başarı düzeylerinin büyük ölçüde düşmesine neden olmuştur. Bu arada gerek yabancı dil öğretimi alanında gerekse dilbilimi, psikoloji ve anadilde okuma becerilerinin kazandırılması alanında yapılan çalışmalar sonucu okuma sürecine bakış açısı ve kullanılan öğretme yöntemleri büyük değişime uğramıştır. Çalışmanın ikinci bölümü bu konuya ayrılarak okuma sürecinin nasıl yorumlandığı okuma ve anlamayı gerçekleştirmek için öğrencilere kazandırılması gerekli olan bilgi, beceri ve teknikler, okuma türleri, kademeleri ve özellikle orta kademe diye adlandırılan lise 1. sınıfları için uygun olan okuma etkinliklerinden bahsedilmiştir. Ayrıca iyi bir okuma öğretimi için gerekli genel kurallar ve yabancı dil öğreniminde okuma ve anlama sürecinde öğrencilerin sergiledikleri özellikler ve başarısız okuyucuların gösterdikleri kötü okuma 144 alışkanlıkları ile bunlar arasındaki ortaklıklar çalışmanın sonraki kısımlarının yönlendirilmesine yardımcı olmuştur. üçüncü bölümde lise 1 öğrencilerinin yabancı dildeki okuma becerilerine ne ölçüde sahip oldukları, sınıf içi etkinliklerinin ne şekilde organize edildiği, öğrencilerin neleri öğrenmeye ihtiyaçları olduğunu tespit etmek amacı ile yapılan araştırma ve izleme yöntemleri hakkında bilgi verilmiştir. Bu çalışma Gazi Eğitim Fakültesi İngilizce'nin öğretimi Ana Bilim Dalı son sınıf öğrencilerinin staj dönemlerinde gittikleri 4 değişik lisede araştırma ve gözlemlerin yanı sıra bu okullardaki İngilizce öğretmenlerinin işbirliği ile gerçekleştirilmiştir. Öğrencilerin içinde bulundukları durumun, ihtiyaçlarını ortaya çıkarması açısından belirlenmesi için geniş kapsamlı bir araştırma yapılmış ve bu araştırma öğrencilerin ihtiyaçlarının, derstekitaplarının, sınıflarının, öğretmenlerinin ve devam ettikleri okulların tanıtılması ve incelenmesini içermiştir. Bu programlarda kullanılan derstekitaplarının ihtiyaçları ne ölçüde karşılayabileceği, öğrencilerin sahip oldukları ve geliştirebildikleri okuma becerilerinin neler olduğunu belirlemek için 15 sorudan oluşan anket formları 24 öğretmene verilmiştir. Ayrıca, hem öğretmenler hem de öğrenciler ile görüşmeler yapılarak bu dersin değerlendirilmesinin nasıl yapıldığı araştırılmış, konu ile ilgili çeşitli sorular sorularak öğretmenlerin de görüşleri ve yararlı önerileri alınmıştır. Stajyer öğrencilerin sınıf 145 içi gözlemlerini birer rapor şeklinde toplaması da çalışmanın pek çok yönünü aydınlatmıştır. Dördüncü bölümde yapılan araştırmaların uygulanan anketlerin sonuçları tespit edilip değerlendirilmiştir. Tüm soruların katılanlar tarafından eksiksiz doldurulduğu anket formuna verilen cevaplar incelendikten sonra teker teker değerlendirilmiş ve gerektiğinde grafikler veya tablolarhalinde gösterilmiştir. Bütün bu araştırma çalışmalarının ortaya koyduğu en önemli gerçek öğrencilerin okuma becerilerinin olması gerektiği düzeyin çok altında kaldığıdır. Gereken yabancı dil ve kelime bilgisine sahip oldukları ve zeka seviyeleri yeterli olduğu halde okuma becerilerini geliştirip, kendi başlarına basit bir parçayı bile okuma cesaretinden, güveninden ve bilgisinden yoksundurlar. Bu nedenle ileri-orta kademede öğrenilmesi gereken okuma beceri ve tekniklerinin tümü değilse bile bir kısmının öğretilmesine başlanması hem bulundukları seviye hem de ileriki öğrencilik yılları için çok yararlı olacaktır. Beşinci bölümde okuma dersinin amaçlarının belirlenmesinin derse olan katkısı vurgulanarak öğretmenin dersin işlenişinde yararı olacak bir takım yönlendirici bilgiler verilip okuma anlama becerilerini öğrencilere kazandırmak açısından öğretmene düşen sorumluluklar bir kez daha hatırlatılmaktadır. Hali hazırda kullanılmakta olan bazı hatalı yöntemlerin sakıncaları ve düzel- 146 tilmeleri gerekliliğin yaraşıra öğrencilerin kazanması şart olan bilgi beceri ve bazı yöntemlerden bahsedilerek bunların geliştirilmesi için bazı ders içi etkinlikler önerilmektedir. Bu örneklerin tümü ek bölümde verilmiştir, özetle bu aşamada yapılması gereken faaliyetler şu şekilde sıralanabilir: - Her okuma etkinliğinden önce veya okuma sırasında öğrencilerde okumaya karşı bir istek uyandırarak güdülenmelerini sağlamak okuma sürecinde bir takım beklentilerden yola çıkıp gerçek hayattakine yakın bir ortam içinde okumalarını gerçekleştirmek. - Dudaklarını kımıldatmadan sessizce nasıl okunabileceğini gösterip sesiz okumanın yanı sıra hızlı okuma becerilerini de geliştirmeye yardımcı olmak. ı - Okumanın asıl nedenlerine öğrencilerin dikkatlerini çekerek, kişinin okuma amacına göre okuma hızını nasıl ayarladığı nı göstermek. - Parçaları satır satır takip edip kelime kelime okumadan da okunanının gerçekleşeceğini öğretmek ve okunan metin hakkında genel veya ayrıntılı bilgi sahibi olmak için hangi okuma tekniklerinin kullanılması gerektiğini öğretmek ve bu tekniklerin gelişmesi için uygun etkinlikler düzenlemek. - Hem dil hem de dünyaya yönelik eski bilgilerden, 147 akıl ve mantıksal çıkarımlardan yararlanarak okunacak metinler İçindeki yabancı kelimelerin tahmin ve kestirim yolu ile anlamını çıkarmak, ima edilip doğrudan açık seçik söylenmeyen kelimelerin ardında gizli kalan anlamları kavramak, okuma becerisini etkili olarak kullanabilen iyi okuyucuların özellikleridir. Bu özellikler öğrencilere de en kısa ve etkili yoldan kazandırılmalıdır. Tek bir okuma parçası ile karşı karşıya geldiklerinde bazen bir-iki, bazen de daha çok sayıda okuma becerilerinin birlikte kullanılması ile okuma ve anlama becerisinin gerçekleşeceğine dikkatleri çekip onları bu yönde eğitmeye çalışmak gereklidir. Sonuç olarak bu çalışma başlıca iki nokta üzerinde yoğunlaşmıştır. Bunlardan ilki yabancı dil öğretimi programların da okuma eğitimine yeterli önem verilmemesi ve okuma dersi adı altında gerçekleştirilen sınıf içi etkinliklerde bazı hatalı okuma tekniklerinin kullanılmasıdır. İkinci nokta ise, derstekitaplarındaki okuma parçalarının okuma becerilerini kazandırma ve geliştirmedeki yetersizliğidir. Bu parçalar, gerçekte dilin yapı ve kelimelerinin metin içinde kullanımını göstermek amacı ile yazıldıklarından gerçek metin özelliklerini taşımamakta ve dola- yısı ile gerçek okuma parçalarına uygun çalışma yapmaya elverişli olmamaktadırlar. Bu nedenle ders programının dışardan temin edilecek başka okuma parçaları ile desteklenmesi ve öğrencilerin bu148 parçalar üzerinde çalışarak okuma becerileri kazanmaları önerilmiştir. Anket sonuçlarının da ortaya koyduğu gerçek, öğretmenlerin programı malzeme açısından destekleyecek bir kaynaktan yoksun olduğudur. Fakat büyük şehirlerde çalışan öğretmenlerimiz için, başta İngiliz ve Amerikan kütüphaneleri olmak üzere, yardımcı kaynak temin edebilecekleri pek çok yer vardır. Buna karşın herhangi bir kaynaktan yardımcı malzeme elde etmesi güç olan öğretmenler de bu çalışmada verilen örneklerden esinlenerek kendi alış-tırmalarını geliştirebilirler. Ellerinde bulunan malzemeyi değişik bir yaklaşımla değerlendirmek, kısıtlı sayıda da olsa öğrencilere iyi okuma alışkanlıkları kazandırmaya, hatalı olanları ise düzeltmeye yarayacaktır. Zaten amaç programdaki eksik ve hatalı noktalara öğretmenlerin dikkatini çekerek daha başarılı öğretim yaşantılarını organize edebilmeleri için bir zemin hazırlamaktır.