İran'da Türklere yönelik uygulanan asimilasyon politikaları ve karşı tepkiler 1979-2018

Çalışma, farklı etno-kültürel birimler arası iktidar ilişkilerinde ortaya çıkan başatlık-bağımlılık ve tahakküme karşı direniş düzeneklerinin işleyişi noktasından hareketle İran'da yönetsel yetke tarafından uygulanan Farslaştırma politikalarına karşı şimdilerde Türk eyleyiciler tarafından hangi tepkilerin nasıl ve niçin verilmekte olduğuna açıklık getirmeyi amaçlar. Araştırmanın yöntembilimsel yaklaşımı, kültürel sosyoloji yaklaşımıdır. Veriler nitel araştırma türünün derinlemesine görüşme, odak grup çalışması, yazın taraması ve katılımlı gözlem teknikleri kullanılarak toplanıldı. Araştırma bulguları temellendirilmiş kuram inceleme tekniğinin kabiliyetleri kullanılarak ortaya konuldu. Elde edilen veriler önce daha genel bağlam ve ilgilerine göre tematik kalıplar çerçevesinde sınıflandırıldı. Ardından, holografik çözümleme tekniği temelinde yeniden değerlendirilip daha yakınsak bağlam ve ilgilerine göre ayrıntılandırıldı. Araştırma bulguları, üzerlerinde uygulanan asimilasyoncu ve kültürkırımcı politik baskılara karşı direnen Türk eyleyiciler tarafından verilen tepkilerin, makro ilişkiler düzleminde yapısall iyileştirmelere yol açamadığına karşın, mikro ve resmi olmayan ilişkiler düzleminde etno-kültürel kimliklerini sürdürebilmeleri için kimi işlevsel sonuçlar doğurduğunu gösterir. Çalışmayla, dini öğretilerde bulunan ilgili buyruklar, insan hakları evrensel bildirgesinde belirtilen ilgili ilke ve ölçütler, milliyetçi söylemlerde yer alan güdüleyici etmenler Farslaştırma karşıtı Türk eyleyicilerin söylemsel dayanaklarına kaynaklık ettiği ortaya çıkarıldı. Araştırma bulguları ayrıca meşru, meşru ve yasak olmayan ve yasadışı sayılan her üç alanın da Farslaştırma karşıtı Türk eyleyiciler tarafından amaca uygun stratejik üstler haline getirilerek kullanıldığını ortaya koyar. Resmi olmayan kamusal, sosyal ve özel ilişki alanlarının Farslaştırma karşıtı mikro ölçekli taktiksel uygulamaların açık bir biçimde serpildiği uzamlar olduğu araştırma bulgularınca saptanır. İran'da Şubat 1979'da gerçekleşen rejim değişikliğinden bugüne, Türk eyleyiciler tarafından sürdürülen Farslaştırma karşıtı direniş süreciyle birlikte madunluk ve mağdurluk bilincinin arttığı; sürece katılan kesim ve kişilerin sayıca arttığı; direnişçi eylemlerin farklı alanlara sıçrayarak genişletildiği; medyatik araçların kullanımının yaygınlaşmasıyla daha da görünür hale geldiği ve özellikle de seçim dönemlerinde ayrımcı politikalarla ilgili konuların resmi ilişkiler düzleminde tartışılmaya açıldığı gibi gelişmeler yetkilileri sorunu ele almaya zorlayacağı algısını yaratmakta olduğu söylenebilir. Diğer yandan tepkiler sürecinde uzmanlık gerektiren faaliyetlerde gösterilen performans düşüklüğü; çağcıl toplumların koşulu olan işbölümü ve profesyonellik eksikliği; eyleyici birimler arasında işbirliği ve dayanışma düzeneklerini çalıştıracak dinamiklerin henüz etkinleştirilmediği; kendini ayakta tutup varlığını sürdürebilecek bir direniş süreci ekosisteminin oluşmayışı vb. gibi eksik ve bozuk işlevlerin varlığı, tepkilerin başarılı olup olmayacağı konusuyla ilgili soru işaretlerini akla getirmiyor değil.