Medeni Usul Hukukunda istinaf kanun yolunda yeniden tahkikat yapılması

İstinaf kanun yolu hem maddi vakıa denetiminin hem de hukuki denetimin gerçekleştirildiği kanun yoludur. İstinaf kanun yolunun, hem vakıa denetimi hem de hukuki denetim yapılan bir kanun yolu olması sebebiyle, istinaf denetiminin asıl olarak kendisini göstereceği safha da bölge adliye mahkemesinin gerçekleştireceği tahkikat safhası olacaktır. Çalışmamızın konusunu da, istinaf kanun yolunda gerçekleştirilecek olan yeniden tahkikat oluşturmaktadır. Çalışmamızın amacı, istinaf kanun yolunda yapılacak yargılamaya ilişkin değerlendirme yapmak ve istinaf kanun yolunun uygulandığı Fransız ve İsviçre Medeni Usul Hukuku'ndaki düzenlemelere de yer vermek suretiyle istinaf kanun yolunun kabul ediliş amacı çerçevesinde istinaf aşamasında yapılan tahkikata ilişkin hükümleri ele almaktır. Özellikle hem hukuki denetimin hem de vakıa denetiminin yapılacağı bu aşamada getirilen düzenlemelerin değerlendirilerek farklı örneklerle karşılaştırılması ve bu çerçevede olması gereken hukuk bakımından da sonuca varılması önemlidir. Zira istinaf kanun yoluna ilişkin hükümlerinin kabul edilme nedenlerinden biri de ikinci bir vakıa incelemesinin belirli sınırlar dahilinde gerçekleşmesi ve böylece hukuka güvenin sağlanmasıdır. Bu kapsamda çalışmamızda hukukumuzda kabul edilen sistemden daha farklı düzenlemelere sahip olan Fransız Hukuku'ndaki sistem de ele alınmıştır. Zira hukukumuzda istinaf kanun yolu aşamasında yapılan yeniden tahkikatta kural olarak yeni taleplerin, vakıaların ve delillerin getirilmesi yasaklanmıştır. Ancak Fransız Hukuku'nda istinaf aşamasında, kural olarak yeni taleplerin getirilmesi yasaklanmakla birlikte yeni vakıaların ve delillerin getirilebileceği kabul edilmektedir. Bu çerçevede, Fransız Medeni Usul Hukuku'nda istinaf kanun yolunda yapılan tahkikata ilişkin düzenlemelere yer verilerek istinaf mahkemelerinin yaptıkları tahkikatın kapsamı ve usulünde hangi sınırlamaların benimsendiği ve faklı sistemlerde meydana gelen uygulamalara değinimiştir. Ayrıca hukukumuzda kabul sebepleri ile sınırlı bir inceleme yapacak olmakla birlikte kamu düzenine ilişkin halleri re'sen dikkate alacaktır. İstinaf kanun yolunda kamu düzeninin kapsamının belirlenmesi yargı kararlarına ve doktrine bırakılmıştır. İstinaf sebepleri ile bağlılığın yarattığı sınırlılığın aşılabilmesi için kamu düzeni gibi geniş bir kavramın kabulü isabetli olmuştur. Hakimin taleple bağlılığı ve aleyhe bozma yasağı istinaf kanun yolunda da geçerli olacaktır. Ancak istinaf kanun yolunda bölge adliye mahkemesinin bozma kararı vermeyecek olması nedeniyle aleyhe bozma yasağı kavramı yerine aleyhe hüküm verme yasağı kavramının kullanılması yerinde olacaktır. Hukukumuzda yeni vakıa ve yeni delillerin istinaf kanun yolunda gerçekleşen tahkikat aşamasına getirilmesi kural olarak yasaklanmıştır. Ancak delillerin getirilmesine ilişkin bazı istisnalara yer verilmiştir. Vakıalara dair ise herhangi istisnai bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Fakat dava malzemesi bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Bu nedenle delilllere ilişkin öngörülen istisnalar vakıalar bakımından da niteliğine uygun düştüğü ölçüde uygulanmalıdır. Nitekim gerek Fransız Hukuku'nda gerek ise İsviçre Hukuku'nda yeni vakıaların ve delillerin istinaf mahkemesine getirilmesi aynı kapsamda kabul edilmektedir. Davanın ilk derece mahkemesinde görülmesi sırasında mevcut olmasına rağmen tarafların ihmali nedeniyle ileri sürülmeyen dava malzemesi bölge adliye mahkemesince incelenmez. Ancak ilk derece mahkemesinde usulüne uygun olarak gösterildiği halde incelenmeden reddedilen veya mücbir sebeple gösterilmesine olanak bulunmayan deliller bölge adliye mahkemesince incelenebilir. Bu çerçevede aynı kapsam vakıalar bakımından da kabul edilmelidir. Usulüne uygun olarak ilk derece mahkemesine getirilmesine rağmen incelenmeyen vakıalar ile mücbir sebeple getirilmesi mümkün olmayan vakıalar istinaf aşamasında bölge adliye mahkemesinde incelenebilmelidir. İstinaf kanun yolu, hukuka uygunluk denetiminin yanı sıra vakıa denetiminin de gerçekleştirildiği bir kanun yoludur. Bu nedenle istinaf kanun yoluna belli sınırlar dahilinde yeni vakıa ve yeni delil getirilmesi mümkün kabul edilmelidir. Yeni vakıa ve yeni delilin istinaf kanun yoluna getirilmesine hiç imkan olmayacak şekilde düzenlenmesi istinaf kanun yolunun kabulü ile amaçlanan maddi vakıa denetimini son derece sınırlandıracaktır. İstinaf kanun yolunun kabulünün amacına ulaşması ancak bu tahkikatın kapsamının ve sınırlarının istenen amaca uygun düzenlenmesi ile mümkün olacak; aksi halde yapılan istinaf denetimi sözde bir denetim olmaktan öteye gitmeyecektir