Moda tasarımı eğitiminde tasarımların değerlendirilmesine yönelik bir ölçme aracı geliştirme

Moda tasarımı alanında yükseköğretim kurumları, lisans programları ile moda giyim sektörünün ihtiyaç duyduğu, moda tasarımcılarını yetiştirmeyi hedeflemektedir. Eğitimde, mevcut uygulamaların hedeflere ulaşmada etkililiğinin, öğrencilerde istendik davranışların gerçekleşip gerçekleşmediğinin, gerçekleşti ise ne derecede gerçekleştiğinin belirlenmesi, varsa sorunların belirlenerek çözümlenmesi, başarıların ise güdülenmesi ve geliştirilerek sürdürülmesi, etkili bir ölçme ve değerlendirmeyi gerektirmektedir. Tasarımın ve dolayısı ile tasarım eğitiminin, anlaşılması en güç kavramlardan birisi olan yaratıcılık üzerine temellenmesi; tasarım problemlerinin fikir, çizim ya da ürün olarak sonsuz sayıda doğru cevabının oluşu; bu doğru cevapları üretmede çok boyutlu becerilerin bir arada kullanılması gereği, ölçme ve değerlendirmeyi güçleştirmektedir. Çok boyutlu, karmaşık becerilere dayanan tasarım performansının, kağıt kalem testleri olarak adlandırılan ölçme yaklaşımları ile ölçülmesi olanaksızdır. Bu durum, tasarım eğitiminde ölçmeyi, alternatif ölçme yöntemi olan performans ölçmenin konusu haline getirmektedir. Performans ölçmede en çok kullanılan ölçme araçları ise rubric/dereceleme ölçekleri, puan kartı ya da kontrol listesidir. Tasarım eğitiminde stüdyo dersleri, tasarım problemlerini çözmede öğrencilerin, tasarım ile ilgili öğrendikleri tüm bilgi ve becerileri bir arada kullanmaları gereken, tasarım programlarının sentez dersleridir. Son sınıf stüdyo dersleri ise öğrenim düzeyinin en yüksek olduğu, dolayısı ile tasarım problemlerini çözmede, öğrencilerin performanslarını en yüksek düzeyde göstermelerinin beklendiği derslerdir. Bu derslerin final sınavları, tasarım sürecinin tamamlandığı ve öğrencilerin tasarıma yönelik performanslarının bir bütün olarak ölçüldüğü sınavlardır. Final sınavlarında, en önemli performans boyutları ise iki ve üç boyutlu ürünlerdir. Bu doğrultuda, bu araştırmanın temel amacını, moda tasarımı eğitimi veren yükseköğretim kurumlarında, performans ölçme araçları, ölçütler ve ölçme yaklaşımlarının belirlenmesi; moda tasarımı eğitiminin, son sınıf stüdyo derslerinde, öğrenci performansının önemli boyutlardan bir tanesi olan tasarımları, ölçme ve değerlendirmede bir ölçme aracının geliştirilmesi oluşturmuştur. Bu araştırma, amaca ulaşmada izlenen yol ve yeni bir ölçme aracı önermesi ile bir Eylem Araştırmasıdır. Araştırma örneklemini, Türkiye'de bulunan ve ölçüt örneklem yöntemi ile belirlenen, altı üniversitede görev yapan 22 öğretim elemanı ve ölçme aracı niteliklerini belirleme çalışmalarına katılan son sınıf stüdyo dersi öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırma verilerinin elde edilmesinde, nicel ve nitel veri toplama teknikleri bir arada kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verilerinin çözümlenmesinde istatistiksel analiz yöntemleri, nitel verilerin çözümlenmesinde ise içerik analizi yöntemi uygulanmıştır. Moda tasarımı eğitiminin stüdyo derslerinde, ölçme yaklaşımı olarak daha çok jürili yaklaşımın benimsendiği; final sınavının en önemli performans boyutunu iki ve üç boyutlu ürünlerin oluşturduğu; üç boyutlu ürünlere yönelik performans ölçütlerinin, yaratıcılık temel ölçütü altında, özgünlük, yenilik-farklılık, temaya uygunluk, hedef kitleye uygunluk, estetik, fonksiyonellik, üretim kalitesi, koleksiyon mantığına uygunluk, endüstri üretimine uygunluk olduğu, araştırma bulguları doğrultusunda ulaşılan sonuçlardan bazılarıdır. Ayrıca, geliştirilen ölçme aracı uygulanarak, güvenirlik, geçerlik ve kullanışlılık nitelikleri test edilmiştir. Bu testler sonucunda aracın, kabul edilebilir niteliklere sahip olduğu belirlenmiştir.