Hatay yöresi Arap Alevileri folkloru

Sosyo-kültürel anlamda folklor araştırmaları, genel itibarıyla söz konusu alanın çalışma konusu olan somut ve soyut malzeme çeşitliliğine göre iki ana gupta yoğunlaşmaktadır. Kültürel unsurların somut ve soyut verileri, folklorun yanı sıra sosyoloji, psikoloji, arkeoloji, antropoloji, etnogafya ve sanat tarihi gibi diğer sosyal bilim kollarının ilgi alanına da girmektedir. Somut Olmayan Kültürel Miras araştırmaları, evrensel anlamda ilk kez UNESCO'nun 1972 tarihli Doğal ve Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesinin hazırlık çalışmaları sırasında gündeme gelmiştir. Bu hazırlık çalışmasını takiben ilerleyen süreçte çalışmalar devam etmiş ve 2003 yılında yine UNESCO çatısı altında, insanlığın kültürel ifade çeşitliliğini savunan Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi imzalanmıştır. Söz konusu duruma paralel olarak birçok ülkede olduğu gibi ülkemizde de bu sözleşme çerçevesinde çalışmalar başlatılmış; UNESCO ve devlet kurumları tarafından desteklenen geniş tabanlı projeler yürütülmüş ve yürütülmeye de devam etmektedir. Bilindiği gibi Türk folklor araştırmalarının temel amaçlarından birisi mahalli kültürel unsurları ulusal kültüre, ulusal kültürel unsurları da evrensel kültüre taşımaktır. Bu sürecin başlangıcı olan mahalli kültür araştırmaları, küreselleşme sürecinde yerel unsurların öneminin giderek artmasıyla daha da değerlenmiştir. Akdeniz bölgesinde yer alan Hatay / Antakya, gerek tarihsel süreçlerde kazandığı önem gerekse de coğrafi konumu nedeniyle kavimler kavşağı ve giderek uygarlıklar beşiği özelliğine kavuşması bakımından halk edebiyatı ürünlerinin oluşumu ve icra edilmesinde de önemli özgünlükler arz eder. Bu ürünlerin ortaya çıkmasında binlerce yıllık etkin, dinsel ve toplumsal birikimlerin harmanlanmasının ve sürekli sentezlerin oluşmasının büyük payı vardır. Yöreye özgü somut ve soyut kültür değerleri araştırmalara konu edilmiştir. Hal böyleyken Hatay'daki nüfusun ciddi bir bölümünü oluşturan Arap Alevilerine ait gelenek, görenek ve dinsel icra biçimleri araştırmacıların dikkatini sıklıkla çekmiş; ancak halk bilimi açısından bu alanla ilgili bir araştırma henüz yapılmamıştır. Son yıllarda özellikle birçok araştırmacının dikkatini çeken Alevilik, son derece zengin bir kültüre sahiptir. Söz konusu araştırmacıların üzerinde durduğu Alevilik eğilimlerinin daha çok Bektaşi Aleviliğinde yoğunlaştığını da söylemekte büyük bir yarar vardır. Gerek Suriye gerekse de birçok Arap ülkesinde varlığını tüm canlılığıyla sürdüren Arap Aleviliği, Türkiye'de başta Hatay olmak üzere Adana, Mersin gibi illerde de yoğun bir biçimde görülmektedir. Nusayrilik ideolojisi etrafında şekillenen kültürel mirasların bugün özellikle tecrübeli din önderi olan şeyhlerin zihninde ve icralarında korunabilmektedir. Kendi kabuğunda gizlilik esasına dayanan Arap Aleviliği, özellikle bazı araştırmacıların yanlı ithamlarıyla ciddi bir kırgınlık ve ayrışma noktasına girdiği düşüncesini de burada ifade etmemizde fayda vardır. Bilineceği üzere kendisini ifade etme düşüncesinden vazgeçme eğiliminde olan her bir kültür unsuru, unutulma ve kaybolma riski ile karşı karşıyadır. Doktora tezinin çalışma alanının Hatay olarak belirlenmesinin önemli sebepleri vardır. Arap Alevilerinin yoğun olarak Hatay'da bulunması, Hatay'ın coğrafi konumu nedeniyle Suriye'deki Arap Alevilerinden etkilenmeleri, ana dilleri Arapça olan Nusayrilerin dillerini hala tüm canlılığıyla devam ettirmeleri, aslen Arap olduğu düşünülen bu zümrenin Türkiye'ye bakış açılarının değerlendirilmesi, İslami unsurlara bakış tarzları gibi sebepleri sıralamak mümkündür. Yapmak istediğimiz bu tezle, Hatay merkezi ve ilçelerinde Arap Alevilerinde doğumla başlayıp ölümle ve hatta ölümden sonraki inanç kültlerine ait olan icrasal örneklemlerden de hareketle yöredeki Arap Alevilerinin kültür kodları ortaya çıkarılmaya çalışılacaktır. Bu amaç doğrultusunda Hatay ili ve ilçelerinde Nusayrilerin yoğunlaştığı yerler tespit edilerek onların somut olmayan kültürel miras çerçevesinde yer alan adet ve inanmalar (doğum, ölüm, evlilik, sünnet, 12 İmam inancı, halk inanışları, türbe kültü, imamet anlayışı, din eğitimi, ocak kavramı, halk hekimliği, vb.), manzum ve mensur karakterli sözlü kültür unsurları tespit edilecektir. Hedef tespiti için amaçlanan malzemeye ulaşılmasında çalışmanın önemli bir kısmını alan araştırması oluşturacaktır.