Necip Fazıl Kısakürek'in düşünsel hayatı (1923-1950

Bu çalışmada Necip Fazıl Kısakürek'in 1943 yılında yayınlamaya başladığı Büyük Doğu mecmuasında 'İdeologya Örgüsü' başlığı altında ortaya koyduğu Büyük Doğu düşüncesi ve aynı adlı siyasal projenin hangi düşünsel temeller üzerinde yükseldiği gösterilmeye çalışılmıştır. İstanbul Darülfünun'unda ve yarım bıraksa da Paris'te Sorbonne Üniversitesinde Felsefe eğitimi alan Necip Fazıl Kısakürek okul yıllarında Bergson felsefesine ve Anadoluculuk diye bilinen milliyetçi akıma ilgi duymuştur. 1930'lu yıllarda ise Kadro mecmuasını yayımlayan ekiple ilişkiye geçmişş, mecmuanın kimi esaslı düşüncelerinden etkilenmiştir. Bergsonculuğun Necip Fazıl Kısakürek üzerindeki etkileri şiir ve hikayeleriyle birlikte 1930'da ilk kez Hakimiyeti Milliye'de yazdığı köşe yazılarından izlenebilir. Türkiye'ye Mustafa Şekip Tunç'un tanıttığı Bergsonculuk, iradi bir evrim anlayışını savunan, gerçek bilgiye ulaşmanın yolunu mistik bir sezgicilikte gören ruhçu bir felsefedir. Tunç'la birlikte Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yahya Kemal Beyatlı gibi belli başlı aydınları etkisi altına alan söz konusu felsefi düşünce, Kurtuluş Savaşını kemiyete karşılık keyfiyetin zaferi argümanıyla açıklamaya girişmiştir. Necip Fazıl Kısakürek ise Hakimiyeti Milliye'de yazdığı yazılarda, öncülerini takip ederek Bergsonculuğu Cumhuriyet rejimini desteklemek ve antikomünizmin temellerine yerleştirmek suretiyle politik bir dile tercüme etmiştir. Bergsonculuk Necip Fazıl Kısakürek tarafından 1930'lu yılların sonlarında oluşturulmaya başlanan ve 'İdeologya Örgüsü' adlı yapıtında ortaya konulan Büyük Doğu düşüncesini de şekillendirmiştir. Buradaki Doğu-Batı ayrımı, Bergson'un iradi evrim anlayışı içinde yer alan zeka ve ruhi kuvvet, şuur ve sezgi gibi kavramlarla açıklanmaya çalışılmıştır. Kısakürek'in din ve İslam'a yönelik argümanlarda ise yine Bergson'un kuvvetli bir mistisizmi de barındıran dinamik din ve statik din kavrayışının yansımaları görülür. Necip Fazıl Kısakürek'in ortaya koyduğu Büyük Doğu düşüncesinin ikinci ayağını Anadoluculuk akımı oluşturur. Kurtuluş Savaşı öncesi işgal döneminde İslamcılık ve Turancılık ideolojilerine bir tepki olarak doğan Anadoluculuk esas itibariyle coğrafi temelde ortak tarih ve ortak kültüre dayanan bir milliyetçilik anlayışını yansıtmaktadır. Hilmi Ziya Ülken, Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu, Mükrimin Halil Yinanç ve Remzi Oğuz Arık gibi genç aydınların, kendilerinden önceki Bergsoncu nesli takip ederek oluşturdukları Anadoluculuk akımı ve yayınladıkları Anadolu mecmuası, Kısakürek'in gençlik yıllarında organik olarak bağlandığı bir çevre olmuştur. Büyük Doğu düşüncesi içinde, Anadolucuların ortak kültürün taşıyıcısı olarak gördükleri din ve İslam unsurunu öne çıkartan Necip Fazıl Kısakürek, İslam dünyasında Türk'e ayrıcalıklı bir yer atfederek Türk'ün özelliklerini yansıtan bir İslam anlayışını üretmiştir. Bu bakımdan Büyük Doğu düşüncesi'nde Anadoluculuk, milliyetçilikle İslam'ın buluştuğu bir mecra olarak görülebilir. Büyük Doğu düşüncesinin üzerinde yükseldiği üçüncü ve son kaynak, Batı'nın topyekün müflis olduğu, dolayısıyla onun ne ahlakından ne de tekniğinden hayır geleceğine dair söylemiyle Kadro mecmuasıdır. 'İdeologya Örgüsü' adlı yapıtında, söz konusu söylemi aynen tekrarlayan Necip Fazıl Kısakürek, hem Batı toplumları hem de Doğu toplumları için ahlaki bunalım tespit ederek, yeni bir ahlaki sistemin kurulması için İslam İnkılabı yapma fikrini ortaya atmaktadır. Kısakürek'in amacı tıpkı Kadrocuların ifade ettikleri gibi Türkiye'den başlayarak ve onun öncülüğünde Asya'da ve ardından Avrupa'da ahlakı bozan toplumsal çelişkileri ortadan kaldırarak, Hegelci bir etik toplum yaratmaktır. Bu çalışmada, Necip Fazıl Kısakürek'in ortaya koyduğu Büyük Doğu fikrinin düşünsel temelleri ortaya konulmuş ve sonuç olarak bu fikrin siyasal rejimin izin verdiği düşünsel sınırlar içerisinde kaldığı tespit edilmiştir.