Hartmann etiğinde değer kavramı

Bu çalışmada, günümüzde Değer Felsefesinin Türkiye'de ulaştığı yerden bakılarak Hartmann etiğinde değer kavramının nasıl içeriklendirildiği ele alınmaktadır. Değer Felsefesinde nesne edinilenin doğru olarak görülebilmesi için değer ile değerlerin ve değer yargılarının ayrı ayrı ele alınması gerekiyor. Bu yapılmadığında varılan yanlış sonuçlar bu çalışmanın Hartmann etiğinde örnekleyerek göstermek istediği sorunu oluşturmaktadır. Bu çalışmada etiğinde değer kavramını nasıl içeriklendirdiği ele alman Hartmann, değerler alanında öznellik bulunduğu görüşlerine karşı çıkarak değerler alanında bir nesnellik ve mutlaklık olduğu düşüncesini savunur. Hartmann etiğinde bulunan sorunlu yanların görülebilmesi için bu çalışmanın birinci bölümünde değer, değerler, değerlendirme ve değer yargısı kavramlarının birbirinden farkları ele alındı İkinci bölümde Hartmann'ın da benimsediği, Kant' m kimi kavramlarının eleştirisine dayanan İçerikli Değerler Etiği düşüncesinin tarihsel gelişimi izlenerek bu akımını ortaya çıkmasında etkileri olduğu görülen düşünsel dayanaklar gösterildi. İkinci bölümde son olarak felsefede genellikle ontolojisiyle tanınan Hartmann'ın varlık görüşü kısaca özetleniyor. Üçüncü bölümde Hartmann'ın değerlerin varlıksal özelliklerini nasıl ele aldığı üzerinde durulmaktadır. Değerler alanında bir 'mutlaklık' olduğunu görebilen Hartmann'a göre değerler varlıksal yapılan bakımından 'özlükler' ve 'ideal kendi başına varlıklar'dırlar. Üçüncü bölümde Hartmann'ın değerlerin 'özlükler' 'ideal kendi başına varlıklar' olduğu görüşüne bağlı olarak ortaya çıkan bazı sorunlar hem ülkemizde Değer Felsefesinde ulaşılan yer, hem de başka ülkelerden felsefecilerin bakışları göz önünde bulundurularak ele alınmakta; bu sorunların nedenleri gösterilmeye çalışılmaktadır. IIIDördüncü bölümde ağırlıklı olarak Hartmann'ın değerler ile gerçeklik arasında nasıl bir bağlantı düşündüğü ele alınmaktadır. Hartmann'a göre değerler ile gerçeklikte bulunan bir varlık olan insan arasındaki bağlantının temelinde 'değer duygusu' bulunmaktadır. Fakat Hartmann değerler ve normatif yargılar olan değer yargıları arasında ayrım yapmadığı için değer duygusunun her zaman değere ve değerlere bağlı olduğunu düşünmekte, bu duygunun normatif yargılar olan değer yargılan tarafından da etkilenebileceğim gözden kaçırmaktadır. Dördüncü bölümde ayrıca Hartmann'ın bir şeyin değeri olmasından ne anladığı da araştırılmakta ve bu bağlantıyla ilgili olarak değerlerin içeriği olmasının anlamı, ahlak değerleri ve onun üründeğerler adını verdiği, şeylerin değeri olmasını sağlayan değerler arasında olduğunu düşündüğü ilişki ele alınmaktadır. Yine bu bölümde Hartmann eliğinde değer grupları ve değerlerin hangi niteliklerine göre gruplandırıldığı ele alınarak, onun değerler alanını neden dolayı çok geniş tuttuğu incelenmektedir. Sonuç olarak, Hartmann Değer Felsefesinde değerin 'öznel', değerlerinse 'göreli' olduğunu savunan görüşlere karşı çıkarak, değerinin göreli, değişken sayılıp da insan dünyasında ölçüt olmaları engellenmesin diye onların mutlaklığını, nesnelliğini savunuyor. Oysa değerlerin olanaklar olarak görülmesi onların relativizmin ve mutlakçılığın ötesinde ele alınabilmeleri demektir. Hartmann'ın değerlerin nesne edinilebilir şeyler olduklarını göstermesi Değer Felsefesine çok önemi bir katkıdır. Hartmann'ın Değer Felsefesi'ne bu katkısı Türkiye'de onun öğrencisi Takiyettin Mengüşoğlu taralından devam ettirilmiştir. İoanna Kuçuradi'nin çalışmalarıyla Değer Felsefesi konularına yeni bir bakış imkanı açılmış ve Hartmann etiğinin bu çalışmada ortaya konan şekliyle değerlendirebilmesinin bazı koşulları hazırlanmıştır.