16. yüzyıl hanları ve Küçük Çukur Han'ın değerlendirilmesi

16. yüzyıl istanbul'unda yapılmış olan ticaret yapılarından Suriçi bölgesinde yer alan hanların tesbiti ile birlikte Küçük Çukur Han'ın detaylı rölövesinin alınması; adı geçen dönem yapılarında günümüzdeki sorunların belirlenmesi ve bu sorunlara ne tür koruma önerileriyle çözüm getirileceği konularının işlendiği tez, 'giriş' bölümüyle birlikte altı bölümden oluşmaktadır. Han Mimarisinin şekillenmesinde coğrafi, topografik ve iklimsel veriler yanında, sosyal ve ekonomik yapı da etkili olmuştur. Bu bağlamda 16. yüzyıl Osmanlı Devleti'nin sosyo-ekonomik yapısı ve paralelinde istanbul'un tarihi gelişimi ana hatlarıyla incelenmiştir. Ticaretin kervanlarla yapıldığı dönemin ulaşım koşulları dikkate alındığında; han tipolojisinin yazlık hanlar, kışlık hanlar ve karma hanlar şeklinde, ihtiyaç bölümlerinin organizasyonuna göre belirlendiğini görürüz. Bu tipe giren hanlar daha çok şehirleri bağlayan yollar üzerinde ve belli sıklıklarda karşımıza çıkarlar ki bu yüzden menzil hanları olarak anılırlar. Osmanlı dönemiyle birlikte ticaret hayatı ağırlıklı olarak şehirlerde geçmeye başlar. Şehirlerde yaşanan bu ticareti barındıran yapılar, han mimarisi başlığında toplanır. Günün ihtiyaçlarına göre şekillenip gelişen bu yapı grubu şehir hanlarıdır. Tek avlulu hanlar, iki avlulu hanlar ve ticaret hanlar şehir hanlarının alt kategorileri olarak karşımıza çıkarlar. Şehir hanlarından, 16. Yüzyıl İstanbul'u Suriçi Hanlarını ele alınıp incelendiğinde, ticaret bölgesinin şehrin belli noktalarında konumlandığını görülmüştür. Bu konumlanmada şehrin coğrafi ve topografik özellikleri yanında; tarihsel gelişim süreci içinde sosyal ve ekonomik yapısı da belirleyici olmuştur. vıKaynaklarda rastlanan istanbul hanlarından bir kısmı günümüze ulaşamamış olup yerlerinde farklı binalarla karşılaşılmıştır. Zaman içinde çok değişime uğrayan hanlar da vardır, incelenen hanlar, şehir yaşantısının getirdiği ihtiyaçlar doğrultusunda, daha ziyade tek avlu etrafında iki katlı olarak yapılmıştır. Ele alınan hanların değerlendirilmesi, yapılan han tipolojilerine göre değil; parseldeki konum özelliklerine, yapım özelliklerine ve mimarilerine göre yapılmıştır. Han tipolojisi yapılırken, menzil külliyeleri ve şehir külliyelerinin parçası olarak yapılan hanlar incelemenin dışında tutulmuştur. İncelenen hanlarda, bozulma nedenleri toplumsal ve fiziksel boyutlarıyla ele alındığında en önemli etkenlerin, modem hayata geçiş ve bununla gelen sosyal değişimin oluşturduğu kullanım farklılıkları olduğu görülmektedir. Buna bağlı olarak, hanlarda yapısall ve biçimsel boyutta bozulma şekilleri oluşmuştur. Tüm hanlarda, özgün mimari incelemesi yanında bozulmalar tesbit edilip, koruma önerileri getirilmiştir. Örnek çalışma olarak rölövesi alınan Küçük Çukur Han'da daha detaylı tesbitler yapılmıştır. Yapılardaki bozulmaların arka planında, kültürel değişmenin yanı sıra, koruma amaçlı yasal kurum ve kuruluşların, yerel ve merkezi yönetimlerin yaptığı olumsuz uygulamaların bulunduğu da gözlemlenmiştir. İncelenen hanlar için getirilen koruma öneri ve yöntemlerini; bozulmanın önlenmesi, temizlik, bütünleme, sağlamlaştırma ve kuramsal önerilerle uygulama boyutu oluşturur ki sonuç kısmı bu alt başlıklardan oluşmuştur.