L'adaptation et la traduction cinematographiques: Une etude sur les problemes de soustitrage et de doublage

Kitle iletişiminde çok önemli bir yeri olan televizyon ve sinema, önemleri ve yaygınlıkları nisbetinde dikkatleri yoğun olarak üzerlerine çekmektedirler. Çeviri ağırlıklı filmler ve proglamlar ise genel sinema filmleri ve televizyon programları içinde, özellikle Türkiye'de büyük bir alanı kapsamaktadır. Bu çalışmanın yapılmasına neden olan, günlük hayatta, sıradan bir bireyin bile en çok karşı karşıya kaldığı çeviri türü olan sinema çevirmenliği konusundaki yöntemleri ve hatta zorlukları ortaya koymak isteğidir. Özgün film metnini dinleyen iki dilli izleyiciler, televizyonda veya sinemada seyretmekte oldukları filmin dublaj / altyazı çevirisini dinlemekte oldukları özgün film metniyle karşılaştırmakta ve metnin çevirisinden çoğu kez hoşnut kalmamaktadırlar. Çeviriye getirilen eleştirilere kulak kabarttığımızda, bu eleştirilerin büyük bir çoğunlukta özgün metin ve çeviri metin arasında yapılan ve sadece dil düzlemini göz önüne alan karşılaştırmalı çözümleme ağırlıklı olduğunu görürüz. İzleyicilerin film çevirilerini salt dil düzleminde ele almaları, çeviri için yaygın olarak benimsenmiş olan ve çeviriyi sadece dille sınırlı tutan, daha doğrusu film çevirisini kaynak dilin erek dilde yeniden düzgülenmesi olarak gören kuralcı ve dar çeviri tanımından kaynaklanmaktadır. Biz bu çalışmamızda, filmi anlamlı kılanın sadece kullanılan dil olmadığını. ve bunun yanında dil dışı düzgülerinde göz önünde bulundurulması gerektiğinin altını çizdik. Film metnini oluşturan dil, filmi oluşturan düzgülerden sadece bir tanesidir. Bütün bunlardan dolayı, bir film çevirisi sırasında, filmin anlamını oluşturan dilsel ve dil dışı düzgülerin bir bütünlük içinde ele alınması konusunda bir inceleme yaptık. Film çevirisi ancak filmin anlamını oluşturan tüm düzgüler göz önüne alındıktan sonra yapılabilir. Ayrıca çevirinin ne amaçla yapıldığı da çeviri yöntemini belirleyen önemli bir etkendir. Örneğin dublaj için yapılan çeviride, eşleme çeviriyiin yönlendiren önemli bir kısıtlama olduğu halde, altyazı çevirisinde, ekranda yazı için kullanabilecek alan çeviriyi yönlendirmede önem kazanır. Film çevirisi herhangi bir metnin çevirisinden bu yönüyle ayrılmaktadır. Belirttiğimiz bu kısıtlamalara rağmen, film çevirileri ülkemizde ve dünyanın pek çok yerinde yoğun olarak yapılmaktadır. Durum böyle olduğunda, film çevirileri üzerine yapılacak bir çalışmada amaç her şeyden önce film çevirisini yönlendiren sinematografik ve film dışı kısıtlamaları betimlemektir. Hazırladığımız bu tezde, film çevirilerindeki dil dışı etkenlerden kuramsal bağlamda bahsettikten sonra, edebiyattan sinemaya uyarlanmış, türkçe altyazılı, Madame Bovary filmi ve TRT ekranlarında gösterilmiş olan Fransa yapımı ve türkçe dublajlı televizyon dizisi Les Cordier, juge et flic üzerinde uygulamalı bir çalışma yapılmıştır. Tezimizin ilk kısmında, sinema çevirmenliği bağlamında, sinema ile edebiyatın buluşmaları ve birbirlerinden nasıl etkilendikleri konusuna değinerek edebi eserlerin sinemaya uyarlanması konusunda da bir araştırma yaptık. 20. yüzyılın başında edebiyat ve sanat çevrelerinin sinema karşısındaki tutumları ve düşüncelerini sunduktan sonra, sinemanın en büyük konu kaynaklarından birisi olan edebiyat ile olan ilişkisine değindik.