Cüneyt Ülsever ve Patricia Cornwell'in polisiye romanlarındaki sosyolojik unsurların karşılaştırmalı analizi

Çalışmamızda en genel anlamda toplum ve edebiyat ilişkisinin bir yansıması olarak edebiyat eserinin sosyolojik bir inceleme sahası olduğu gerçeğinden hareket edilmiştir. Buradan hareketle disiplinler arası bir çalışma olarak karşılaştırmalı edebiyat sosyolojisi kapsamında bir çalışma konusu belirlenmiştir. Çalışmamızda bir edebiyat türü olan polisiye romanlarda suç ve toplum ilişkisinin yansımasının eser metni analiziyle ortaya çıkarılması amacıyla iki ayrı ülkeden aynı türde eserler veren birer yazar ve bu yazarların üçer eseri araştırma sahası olarak seçilmiştir. Bu yazarlar Türkiye'den Cüneyt Ülsever ve Amerika Birleşik Devletleri'nden Patricia Cornwell'dir. Seçtiğimiz iki yazarın ortak özellikleri toplumsal konulara duyarlı polisiye alt türü olan Kara Roman ve Şüphe türünde yazmış olmalarıdır. Böylece gerçek yaşamdaki sosyal olay ve olgulara göndermelerin yapıldığı, gerektiğinde eleştirel yaklaşımların sergilendiği eserler üzerinde çalışma olanağı sağlanmıştır. Çalışmamızda iki farklı toplum yapısı içinde yazılmış polisiye romanların yazıldıkları dönemin sosyal yapısı, otorite-birey ilişkileri, suç ve suçlu profili, suç oluşumu üzerindeki sosyal çevre etkilerinin romana yansımasındaki farkların ve benzerliklerin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu çerçevede yazarların yaşadıkları toplumsal yapıdan etkilenme durumları, gerçek yaşamdaki sosyal olay ve olguları romanlarında işleyiş biçimleri, bireysel görüş ve önerilerini romanlarına yansıtmaları dikkat edilen hususlar olmuştur. Çalışmamızın birinci bölümünde araştırmanın kuramsal, kavramsal çerçevesi ve araştırma yöntemi üzerinde durulmuştur. Konuyla ilgili temel kavramlar açıklanmış, konuların analiz edileceği sosyolojik suç kuramları ve edebiyat bilimi kuramları üzerinde durulmuştur. Bu bölümde çalışmamızda takip ettiğimiz nitel araştırma yöntemi açıklanmıştır. İkinci bölümde edebiyat sosyoloji ilişkisi üzerinde durularak edebiyat sosyolojisinin, siyasi rejim, kültür kurumu, sosyal tabaka ve dilbilim problemleri gibi edebi olayları çerçeveleyen sosyal yapı ve teknik durumları inceleyen niteliği üzerinde durulmuştur. Sosyolojik unsurlarla edebiyat eseri arasındaki etkileşimler ve bağlantılar verilmeye çalışılmış, böylece edebiyat eserinin, edebiyat sosyoloji için elverişli bir gözlem alanı olduğu vurgulanmıştır. Üçüncü bölümde polisiye romanın Batıda ve Türkiye'de sosyal değişimlerle bağıntılı gelişimi anlatılarak, üzerinde çalıştığımız eserler ve yazıldıkları dönemdeki eser ve toplum ilişkisinin tarihsel arka planı verilmiştir. Böylece romanlardaki sunumların hem edebi tür açısından hem de toplumsal yapı açısından bağlı oldukları gelişim çizgisi içerisinde değerlendirmeleri için bir zemin hazırlanmıştır. Dördüncü bölümde toplumsal değişimin etkileri açısından Patricia Cornwell ve Cüneyt Ülsever'in romanlarının analizi yapılmıştır. Bu bölümde romanların sosyal unsurlar bakımından incelenmesi, karakterlerin sosyal durumları, suçun işlendiği ve çözümlendiği çevresel koşulların özellikleri, suç ve suçluluk olgularının işlenişi, suçun takibi ve katın analiz yöntemleri, polis teşkilat yapısının vurgulanışı üzerinde durulmuştur. Böylece iki yazarın yaşadıkları toplumsal yapının romana yansıması değişik yönlerden ele alınmaya çalışılmış, kuramsal analiz için veriler elde edilmiştir. Sonuç ve değerlendirme bölümünde ise tüm çalışma boyunca ortaya konan inceleme verilerinin sosyolojik suç kuramları açısından analizi yapılarak polisiye romanların suç ve suçlu ile ilgili parametrelerinin toplumsal yapı ve değişim açısından anlamı ortaya konmaya çalışılmıştır.