Bt projelerinde motivasyonu etkileyen etmenler ve motivasyonun, performans ve işten ayrılma isteği kavramlarıyla olan ilişkilerinin uygulamalı analizi

Günümüz 21. yüzyıl dijital çağında teknolojideki hızlı değişim ve artan müşteri talepleri, organizasyonları rekabete uyum sağlama konusunda zorlamaktadır. Teknoloji ise bu noktada hem artan müşteri taleplerinin bir sebebi, hem de aslında firmaların bu koşullarda rekabet edebilmeleri için kullanabilecekleri bir araçtır. Bilgi teknoloji projeleri, şirketlerin rekabetçi olabilmeleri ve yeni iş kanalları geliştirip pazarlarında mavi okyanuslar oluşturmalarına fayda sağlar. Buna karşılık bilgi teknolojileri projelerinin en büyük kaynağı insandır. Bu nedenle çalışanların verimliliği projenin verimliliğinin büyük bir kısmını oluşturacaktır. Yapılan tez çalışmasının temel amacı Türkiye'de bilgi teknoloji projelerinde çalışanların motive oldukları faktörler hakkında farkındalık yaratmak, bunun yanında çalışan motivasyonunun, performans algısı ve işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisinin modellenmesi ve incelenmesidir. Bu amaç ışığında öncelikle kavramlarla ilgili daha önce yapılan akademik literatür çalışmaları ve uygulamaları incelenmiştir. Kurulan modelin merkezindeki kavram olan motivasyon, çalışanların harekete geçmesi için istekli olması ve etkilenme sürecidir. Günümüzde şirketler için çok önemli olan bu kavramla ilgili literatür araştırmalarında da birçok çalışma yer almaktadır. Özellikle çalışan motivasyonu hakkında birçok teori bulunmakta ve günümüzde de çalışılmaya devam edilmektedir. Bu çalışmalardaki nihai amaç çeşitli organizasyonlarda çalışanların yaptıkları işleri daha istekli ve arzulu yapmalarını sağlamaktır. Bunun için motivasyonu etkileyen ve motivasyon tarafından etkilenen etmenler tespit edilmiş ve o etmenler üzerinde de literatür çalışması yapılmıştır. Motivasyonu etkileyen faktörler arasında yönetici çalışan iletişimi, çalışanların ücret tatmini ve diğer şirketlerde algılanan iş fırsatları kapsama dahil edilmiştir. Motivasyonun etkilediği kavramlar olarak da çalışanın performans algısı ve işten ayrılma isteği etmenleri kavramları analiz edilmiş, kavramlar arasındaki ilişkiler sınanmıştır. Daha sonra tüm bu kavramlar arasında da ilişki analizleri yapılmıştır. Tezin ilk kısmında yapılan literatür çalışması sonrasında ikinci kısımda uygulama yapılmıştır. Burada da ilk olarak kavramlar arasındaki ilişkilerin oklarla tariflendiği araştırma modeli oluşturulmuş, daha sonra her birçok işareti için hipotez kurulmuştur. Sorular hazırlanırken öncelikle literatür çalışması yapılmıştır. Motivasyonla ilgili sorular Karakaya ve Alper Ay (2007) tarafından geliştirilmiştir. Yirmi maddelik bu ölçek Karakaya ve Alper'in de kullanıdığı şekilde iki boyutta kullanılmıştır. İşten ayrılma niyeti ölçeği için Wayne, Shore ve Liden (1997) tarafından geliştirilen tek boyutlu üç soruluk ölçek kullanılmıştır. Çalışma performans algısı için ilk olarak Kirkman ve Rosen (1999), sonrasında, Sigler ve Pearson (2000) tarafından kullanılan dört soruluk ölçek seçilmiştir. Ücret tatmini ölçeği için Sharma ve Bajpai (2011) tarafından geliştirilen tek boyutlu altı soruluk ölçek kullanılmıştır. Yönetici iletişimi için Mert (2011) tarafından geliştirilen tek boyutlu sekiz soruluk ölçek kullanılmıştır. Algılanan alternatif iş fırsatları ölçeği için ise Weng (2010) tarafından geliştirilen tek boyutlu dört soruluk ölçek kullanılmıştır. Literatürde bulunan ölçekler üzerinde Türkçe'ye çeviri yapılmış sorular her okuyan kişinin aynı ifadeyi anlaması için düzenlenmiştir. Aralara zıt sorular karışık bir biçimde eklenmiş ve farklı BT projelerine gönderilmiş online ortamda anketlerin çözülmesi istenmiştir. Bu noktada anketi çözen kişiye çalışmanın adı, amacı, ölçülen konu, bağlı bulunulan üniversite, bölüm hakkında bilgi verilmiş, hiçbir kişisel bilgi alınmamış ve kimseyle paylaşılmamıştır. Anketler toplamda 315 kişiye ulaşmış ve çözülmüştür. Sorulan tüm sorular zorunlu alan olduğu için ankette eksik veri içeren satır bulunmamaktadır ve tüm sorular eksiksiz cevaplanmıştır. Bunun yanında verilerin tutarlılığını kontrol etmek için demografik değerler dışındaki tüm yanıtlar excele alınarak yanıtların standart sapması alınmıştır, uç değerler ve sorulan ters soruların tutarlılığı test edilmiştir. Daha sonra SPSS programı yardımıyla sırasıyla normallik analizi, faktör analizi ve güvenilirlik analizi yapılmıştır. Motivasyon uygulamanın başında 2 alt boyutları olan bir faktörken faktör analizi sonrasında alt boyutları kaldırılmış, tek faktör altında birleşmiştir. Bunun dışındaki faktörler de ise ciddi bir değişiklik yapılmamıştır. Faktörler normal dağılıma uygun hale getirilmiştir. Daha sonra bu bulgular yapısall eşitlik modeli kullanılarak AMOS programı yardımıyla analiz edilmiştir. Yapısal eşitlik modelemesi çalışmasıyla da sırasıyla uygunluk analizi, doğrulayıcı faktör analizi ve yol analizi yapılmıştır. Daha sonra model iyileştirilmiştir. Analiz sonuçlarına göre çalışan yönetici ilişkisinin ve ücret tatmininin çalışan motivasyonu üzerinde olumlu bir etkiye sahip olduğu görülmektedir. Bunun yanında çalışan yönetici ilişkisinin motivasyon dışında performans üzerinde de etkisi olduğu hipotezi desteklenmiştir. Ayrıca algılanan alternatif iş fırsatlarının işten ayrılma isteği üzerinde olumlu, çalışan motivasyonu üzerinde ise olumsuz etkisi olduğu ortaya çıkmıştır. Sonuçlar literatür ile desteklenerek yorumlanmış, ilerideki çalışmalara ışık tutması için öneriler açıklanmış ve çalışma bu şekilde tamamlanmıştır.