Sanat ve işlevi bakımından Platon, Marxizm, frankfurt okulu

Felsefe tarihinde, sanatın ne olduğu ve nasıl bir işlev yüklenebileceği öteden beri ele alınmış ve bu konuda birçok fikir ileri sürülmüştür. Sanata kimileri toplumsal, kimileri bireysel bakımdan işlev yüklemişlerdir. Kimileri de sanatın işlevinin kendisi olduğunu ileri sürmüşlerdir. Hegel gibi bazı düşünürlerse sanatın son bulabileceğini bile iddia etmişlerdir. Sanata toplumsal bir işlev yükleyen görüşlerin başlıcaları Platon'a, Marxizme ve Frankfurt Okulu'na aittir. ideal bir devletin koruyucularının yetiştirilmesinde ve ideal bir devlet düzeninde, sanata nasıl bir yer verilmesi gerektiğini tartışan Platon' dan, sanat yapıtlarının mal haline gelmesini toplumsal bakımdan çözümleyen ve var olan toplum düzeninin eleştirisine yönelten Marxizme, sanata 'yanlışlıklar ve bölünmüşlükler içinde bir sığınma yeri olarak bütünselliğin ve doğruluğun ülkesi' şeklinde bakan Adorno'ya kadar, sanatı bir toplum biçimi ile ilişkisinde ele almada ortak ve farklı olan yönler vardır. Ayrıca 'sanat için sanat' şeklinde formüle edilen anlayışın bile toplumsal bir başkaldırı niteliği taşıdığı göz önünde bulundurulursa, sanatın toplumsal bakımdan işlevsizliğinden söz etmek zorlaşır. Sanatın -özellikle müzik, sinema ve resim alanında- tarihin hiçbir döneminde görülmediği kadar endüstrileştiği ve ulusal sınırlar dışında, dünya çapında insanlık durumunu, insan için ortak sayılan sorunları ele aldığı günümüzde, bu olguları göz önünde bulundurarak, felsefe tarihinde sanata toplumsal işlev yükleyen bu görüşlerin oluşturduğu sorunsala yaklaşmaya çalışılacaktır. 11 Bu amaçla, birinci ana bölümde, sanatın taklitten ibaret olduğunu ve insanın tutkusal yanına hitap ettiğini, bu yüzden de ideal bir devlet düzeninde kabul edilebilirliği olmadığını; ancak 'kendini haklı gösterebilecek' sanatların ve müziğin kabul edilebilirliğini savunan Platon'un görüşleri alınmıştır. İkinci ana bölümde, Marxizmin sanata yaklaşımı ve onu kapitalist toplum düzeni içinde değerlendirmesi ele alınmıştır. Burada Marx'in, Plekhanov'un, Troçki'nin ve Lukacs'ın görüşlerine yer verilmiştir. Kısaca belirtmek gerekirse, Marx-Engels ve onları izleyen düşünürler, sanatı, temelde, insani ve toplumsal gerçekliğin ifade edildiği bir alan olarak görürler. Sanatın bir yandan kapitalist toplum içerisindeki yerini saptarlar; bir yandan da gelecek toplum idealleriyle bağlantılı olarak işlev yüklerler. Onlara göre insanın gerçek varlığını ortaya koyabileceği bir toplum düzeninde, insan, sanata son derece yakın olacaktır. Üçüncü bölümde ise, Frankfurt Okulu düşünürlerinden Adomo ve Marcuse'nin görüşlerine yer verilmiştir. Her iki düşünür de genel olarak ileri endüstri toplumlarında sanatın durumunu incelemişlerdir. Onlara göre, ileri endüstri toplumlarında sanat, teknolojik ilerlemenin de bir sonucu olarak, büyük ölçüde, endüstriyel üretimin bir parçasıdır. Ancak 'özerk' diye adlandırdıkları sanat türü, toplumsal eleştiri içerdiğinden 'doğru' sanat sayılabilir. Çalışmanın sonucunda, bu yaklaşımların temelinde belirli bir insan, toplum, devlet ve ahlak anlayışının bulunduğu görülmekte ve tasarlanan bir devlet modeline uygun olarak biçimlenmesi istenen insanın yaratılmasında sanatın kullanılmasının gerekli bulunduğu anlaşılmaktadır.