Haczedilen malvarlığının muhafazasına ilişkin tedbirler

Haciz, en genel anlamı ile, alacaklının alacağının karşılanabilmesi için, borçlunun malvarlığına dahil olan mallarına ve haklarına, cebri icra organı tarafından hukuken el konulmasıdır. Hacizdeki el koymanın her zaman 'fiili el koyma' şeklinde gerçekleşmesi gerekmez. Haczedilen mallara ve haklara 'hukuken el konulması' da çoğu zaman yeterli olmaktadır. Hukuki el koyma sonucu, hacze konu olan mallar ve haklar üzerinde borçlunun tasarruf yetkisi kaldırılır. Borçlunun, hacizli malları ve hakları üzerindeki tasarruf yetkisinin kaldırılması, hacizdeki muhafaza tedbirlerinin uygulanması ile dış dünyaya yansır. Yani, muhafaza tedbirleri, haczin üçüncü kişiler tarafından bilinmesini ve böylece hacizii mallar ve haklar üzerinde, alacaklı aleyhine, borçlu veya üçüncü kişiler tarafından tasarruflarda bulunulmasını engeller. Haczedilen mal ve haklara ilişkin muhafaza tedbirleri, bu mal ve hakların nitelikleri göz önüne alınmak suretiyle, İcra ve İflas Kanunu'nun 88 ile 94'üncü maddeleri arasında düzenlenmiş bulunmaktadır. Buna göre; Menkul malların haczediimesi halinde alınabilecek muhafaza tedbirleri İİK'nun 88. maddesinde sayılmıştır. Kanun, menkul malların tümü için aynı sistemi öngörmemiş, menkul malları iki kısma ayırarak bunların bünyelerine uygun muhafaza tedbirlerinin alınabileceğini belirtmiştir. Buna göre; para, hamiline ait senetler, poliçe ve sair cirosu kabil senetler ile altın, gümüş gibi kıymetli şeylerin haczinde icra dairesi bunlara fiilen el koyar ve İİK m. 9 hükmüne göre bir bankada muhafazasını sağlar. Bu sayılan kıymetli 264i şeyier dışındaki menkul mallar, alacaklı muvafakat ederse, borçluya veya üçüncü şahsa yediemin sıfatıyla bırakılabilir. Alacaklı, borçlu veya üçüncü kişi elinde bırakılmasına muvafakat etmezse bu mallar uygun bir yerde muhafaza altına alınır. Borçlunun üçüncü kişilerde bulunan menkul malları, alacakları ve haklan haczedildiğinde alınacak muhafaza tedbirleri İİK'nun 89. maddesinde düzenlenmiştir. Borçlunun üçüncü kişideki bir alacağı veya malı haczedilince, icra dairesi muhafaza tedbiri olarak, üçüncü kişiye haczi ihbar eder ve borcu bundan sonra icra dairesine ödeyebileceğini veya malı icra dairesine teslim edebileceğini bildirir. Bu bildirim, haczedilen alacak, mal veya hakkın bir başkasına devrini önlemek suretiyle muhafaza altına alınmasına yöneliktir. Haczedilen haklar ile ilgili olarak icra dairesinin, muhafaza tedbirlerini alması gereği İİK m.90'da belirtilmiştir. Bu maddede ne gibi tedbirlerin alınabileceği hususunda bir açıklık yoktur, genel bir ifade ile bu haklar için muhafaza tedbirlerinin alınması gerekliliği belirtilmiştir. Gayrimenkul malların haczedilmesi halinde alınacak muhafaza tedbirleri İİK'nun 91 -93. maddelerinde düzenlenmiştir. Gayrimenkul haczinin tapuya bildirilmesi ve tapu kütüğüne haczin şerh edilmesi bir muhafaza tedbiridir. Bu maddelerde ayrıca, gayrimenkul malların haczi halinde alınabilecek diğer muhafaza tedbirlerinin yanı sıra gayrimenkulierin idare ve işletilmesine yönelik tedbirlere de değinilmiştir. İİK'nun 94. maddesine göre, intifa hakkı, iştirak halinde mülkiyet hissesi, müşterek mülkiyet hissesi, adi şirket hissesi ve ticaret şirketlerindeki hisselerin haczi halinde, haczin ilgili kişilere bildirilmesi ve böylece borçlunun 265 tasarruf yetkisinin kısıtlanmış olduğunun ilgili kişilerce bilinmesinin sağlanması suretiyle muhafaza tedbiri alınmış olur. Haczin bildirildiği ilgili kişiler, borçlu ile birlikte sahip oldukları haklar üzerinde tasarrufta bulunamayacağı gibi, borçlu lehine doğacak hakların borçluya değil, icra dairesine intikalini sağlamakla yükümlüdürler. i 266