Türkiye'de ulusal sinema ve ulusal sinema söylemi

Bu tez çalışması, 1960'lann ortalarından itibaren Türk Sinema' sında tartışılan 'ulusal sinema' kavramının sinema tarihindeki ve Türkiye'nin kültür haritasındaki önemini irdelemekte; kavramın 'ulus' oluşturma projesi bağlanımda değerlendirmesi yapılmaktadır. I. Bölüm'de 'ulus' ve 'ulusal sinema' kavranılan benzer bir sorunsal etrafında tartışılmıştır. 'Ulus' kavramının modernite içindeki yeri, farklı ulusçuluk anlayışları ve 'ulus' ile 'sinema'yı birbirine teğelleyen bir etmen olarak 'ulusal kültür' bu bölümün ilk kısmında ele alınmıştır. 'Ulus' kavramıyla ilgili tartışmaları 'ulusal sinema'ya bağlayan ilmek olarak 'ulusal kültür', 'ulusal sinema söylemi' nin anlaşılmasında merkezi bir yer tutmaktadır. I. Bölüm'ün ikinci kısmı 'ulusal sinema'ya ayrılmıştır. 'Ulusal sinema' kavramının film çalışmalarına girişinin tarihi eleştiri paradigmalarının dönüşümüyle birlikte özetlenmiş, daha sonra ise 'ulusal sinema' kavramım değerlendirmek üzere kullanılagelmiş yaklaşımlar ele alınmıştır. 'Ulusal sinema'nın bir söylemsel biçimleniş halini alışı ve adlandırılışı, Hollywood'a karşı bir direnç stratejisi olarak ortaya çıkan Avrupa Sanat Sineması'yla ilişkisi içinde ele alınmış ve 'ulusal sinema'nın Avrupa'dan 'Üçüncü Dünya Sinema'larına doğru gerçekleştirdiği kayma, bölümün son tartışmasını oluşturmuştur. Tezin II. Bölüm'ü Türkiye'de 1960'lı yılların ortasında gerçekleşen ulusal sinema tartışmalarına ayrılmıştır. Bu tartışmalar etrafında, 'ulusal sinema' düşüncesindeki sinemacıların söylemiyle, özellikle 'Yeni Sinema' dergisi çatısı altında buluşan eleştirmenlerin söylemi değerlendirmeye alınmıştır. Bu 251 değerlendirmede her iki söylem de bir konum alış olarak görülmüş ve bu söylemler, Türkiye'deki 'modernleşme'ye ve 'modernlik' bağlanımdaki mücadelelere ışık tutmak üzere çözümlenmiştir. Birbirlerini olumsuzlayan bu iki söylem, hem farklı söylemsel biçimlenişler içinde kurulmakta ve onların kuruluşunda yer almakta, hem de aynı söylemden kaynaklanan ve onu besleyen bir müzakere sürecini yansıtmaktadır. Bu müzakere süreci Türkiye'deki kültür oluşumlarındaki modern- geleneksel gerilimine yaslanmaktadır. 'Yeni Sinema' dergisi etrafındaki eleştirmenlerin Modernleşmeci ve Batılılaşmacı olarak kavranan söylemlerinin 'kendi ideal meslek imgeleriyle' ilişkisi kurulmuştur. Kurulmasını arzu ettikleri 'Modern Türk Sineması'na atfettikleri özgünlük farklı biçimlerde de olsa, 'ulusal sinema'cıların yaklaşımlarında da mevcuttur. Karşı söylemi oluşturan 'ulusal sinema' yaklaşımının savunucuları olan sinemacılar ise anti-B atıcı ve anti-modern bir söylem içinde var olmakla birlikte, 'geleneği icat etme' ve 'özgün bir sinema dili' oluşturma bağlanımda 'modernist' bir söylemin dışına çıkamamışlardır. Son bölüm olan in. Bölüm'de 'ulusal sinema' örneği olarak öne sürülen dört film, Bir Türke Gönül Verdim, Haremde Dört Kadın, Sevmek Zamanı ve Kuyu çözümlenmiştir. Çözümleme, filmlerin 'ulusal kültür'ün temel özellikleri olan 'yabancı' nın görelileştirilmesi' ve 'geleneğin icat edilmesi' gibi kavramlar etrafında filmlerin tematik ve biçimsel incelemesine dayandırılmıştır. Bu anlamda filmlerin söylemi, ulusallık söylemiyle modernlik söylemlerinin çakıştığı ve çatıştığı noktalarda çözümlemeye tabi kılınmıştır.