David Hume'de din ve tanrı anlayışı

David Hume insan bilgisini, izlenimler, fikir ve bunlar arasındaki ilişkilerden ibaret sayar. Hume'un ortaya koyduğu epistemolojisinin bu teoriyle uyumlu olmadığı görülebilir. Bu nedenle Hume'un pistemoloj isinin kendi içinde tutarlı olmadığım, rahatlıkla söylemenin mümkün olduğuna inanıyoruz. Hume'un temel iddiası şudur: Akıl yalnız başına olgulara ilişkin hiçbir doğruluğu elde edemez. lantık ve matematiksel önermeler konusunda ise akıl, ancak totoloj ileri takip etme yeteneğine sahiptir. Hume Tanrı terimini, bir yüceltilmiş fikir veya farklı fikirlerin bir araya getirilerek oluşturulmuş bir kir olarak kabul etmiştir. Hume Tanrı'nın varlığım kesin doğru kabul etmiş ve bunu tartışma gereği ile duymamıştır. Bununla birlikte Tanrı'nın sıfatlarım evrenden çıkarmaya çalışmayı konu olarak ele imiş ve böyle çıkarımların sağlıksız olduğunu ortaya koymaya çalışmıştır. Tanrı'nın görünmez, akıl ıhibi, birlik, sonsuzluk, basitlik ve ruhsallık gibi sıfatlan onun kabul ettiği bazı sıfatlardır. Bu nedenle [ume'un Tanrı'nın sıfatlarının bilinmesi konusunda ılımlı veya sınırlı agnostik olarak kabul dilmesinin mümkün olduğunu düşünebiliriz. Hume'un bir tür teistik anlayışa sahip olduğunu 3 ylemenin mümkün olduğunu düşünüyoruz. Bu çalışmada vardığımız sonuçlardan biri de Hume'un ateist olamayacağıdır. Onun düzenlilik eliline karşı çıkması onun ateist olduğunu söylememizi mümkün kılmaz. Hume'un düzenlilik delilinin en büyük eleştireni olarak kabul edilmesinin yanlış olduğunu kabul diyoruz. O Cleanthes aracılığıyla aynı zamanda düzenlilik delilinin çok detaylı bir şekilde savunmasını a yapmıştır. Hume'un evren ve Tanrı ilişkisi konusunda bir deist olduğunu söylememize imkan sağlayan erilere rastlamak mümkündür. Oysa onun deist olmadığını söylemek için oldukça açık deliller de vardır. Hume'un mucize konusunda yazdıklarından, onun mucizeyi imkan sorunu açısından değil de bir ırih felsefesi sorunu olarak ele almak istediğim anlamaktayız. İnanç konusunda ise, Hume'un adım koymasa da iki türlü inanç çeşidini ele aldığını düşünüyoruz, 'unlardan ilki doğal inanç veya hayvan inancı, diğeri ise dini inançtır. Hume'un ''sürekli mucize'' dediği ;y ile Kierkegaard' in 'paradoks'u arasındaki benzerliğe dayanarak, Hume'un dini inanç konusunda deist bir inanç teorisini benimsediğini söylemek mümkün görünmektedir. Hume, doğal din ile tam olarak ne demek istediğim açıkça ifade etmemişse de, bu konuda ciddi leştiriler getirmiştir. Fakat vahiy eseri olan din diyebileceğimiz dinler konusunda eleştiri eliştirmemiştir. Ancak bu dinlerin doğal dine yaklaşan teolojileri konusunda eleştiriler yapmıştır enilebilir. Hume'un kimi zaman dini, toplum için zararlı bulduğunu görmekteyiz. Ancak bu zararın, batıl tanç ve enthusiasm dediği batıl inanç eğiliminin etkisiyle oluşmuş dinler için söz konusu olduğunu abul etmektedir. İnsanlık tarihinde teizm ile politeizm arasında sürekli bir 'gelgit' sürecinin tekrar ettiğini düşünen lume'a göre insanlık ilkel bir dönem geçirmiştir. Son olarak Hume'un metinlerini bir bütün olarak gözden geçirdiğimiz zaman, işlediği problemler ibariyle onun sistemli bir din filozofu olduğunu söylememiz mümkün gibi görünmektedir. # '