Yerellik ve evrensellik bağlamında Asghar Farhadi sineması: 'Bir ayrılık' ve 'Satıcı' filmlerinin incelenmesi

Kültür insan varsa var olur, insan ise kültürü ile varlık kazanır. Kültürün dahil olduğu her şeyi kapsayan öğeler insan üretimlerinin şekillenip kök salmış halleridir. Bunlardan biri olan sanat ve özelinde sinema da belki de en çok kültürü yaşatan alanlar olarak varlık bulmaktadır. Kültürün temsilleri olarak her daim yansımasını gördüğümüz sinema, kitlelere de hitap etme ve etkileme açısından da önem arz eden bir alan olarak bulunmaktadır. Sinema-toplum ilişkisi içinde İran toplumu ve sinemasını ele aldığımız çalışmanın ana hatlarını irdelemek adına kültür kavramı ve de insan yaşamı içindeki temsilleri önemlidir. Sinemada anlam yaratımı görsel imgelerin gücü ile sağlanır. Bu imgelerin yansımaları sağlanırken de, içinde yetiştiği kültürel kodlar vasıtası ile şekillenmesi, sinemasal anlatımın kültürel yolculuğunu da gösteren bir nokta olur. Bu çalışmanın amacı; kendine özgü bir sinema dili ile yalnızca ülkesi olan İran topraklarında değil, dünya sineması içinde esasında geniş bir topluma hitap eden sinema dili ile Asghar Farhadi Sineması'na bakmak ve de filmlerinde oluşturduğu yerel ve evrensel kültürel kodları nasıl kullandığı ve bu yolla nasıl bir sinemasal anlam yaratma yoluna gittiğini incelemektir. Araştırma ele alınırken kültür, kimlik, küreselleşme, yerellik ve evrensellik olguları çerçevesinde tartışılarak ve buna yönelik Farhadi filmlerinin analizleri de sosyolojik bir yöntem izlenerek oluşturulmuştur. Bu bağlamda da araştırmanın kapsamını kültür-yerellikevrensellik kavramları ile İran Sineması oluştururken, araştırmanın sınırlılığını Farhadi ve Farhadi filmleri oluşturmaktadır. Zira bu çalışmanın evren ve örneklem bazından temsilleri olan İran Sineması ve Farhadi filmleri de özelinde Farhadi Sineması'nın yerel ve evrensel kültürel kodları kullanarak nasıl bir özgün sinema dilini oluşturduğunu ve de sinemasındaki kültürel ortamı ne şekillerde oluşturduğunu analiz etmek üzerine kuruludur. Araştırmanın konusu üzerinden literatür taramasına bakıldığında konuya dair araştırmaların yetersiz olması ve hatta yok denecek kadar sayılı veriler sunması bu çalışmayı akademi anlamında etkin bir noktaya taşımaktadır. Farhadi'nin sinemasal dili vasıtası ile uzanan yolculukta bilimsel ve antropolojik açıdan irdelenen kültür kavramı ve küreselleşme boyutu ile günümüz dünyasına dair kültürel biçimler ile irdeleme imkanı da ele alınan çalışmayı geniş çerçevede sunmaktadır. Farhadi Sineması'nı sinemanın ve sanatın içinde irdelemek, bir noktada sanatın içinde bulunduğu toplumdan ve dünyadan nasıl yansımalar sunduğunu da gösterebilmek adına etkili bir inceleme de sunmaktadır. Diğer akademik çalışmaların ötesinde sadece araştırmayı yürüten yazar ile sınırlı kalmayan çalışma, araştırmanın konusunu oluşturan yönetmenin de son bölümde verdiği cevaplar ile esasında bahsedilen olguların söylemleri bazında, birinci ağızdan da anlatım sağlamıştır. Yönetmen de çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmanın toplumlardan sınıf sistemine, küreselleşen dünya sisteminden sanatın ve sinemanın varlık sebebine dek birçok noktaya değinmesi ve sosyolojik bir bakış açısı ile inceleme sunması Farhadi Sineması'nın yerellik ve evrensellik bazındaki sinemasına etkin bir perspektif sunmaktadır.