4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanuna göre kapıdan satışlar

Günlük hayatımızda bazı satıcıların, mal satış faaliyetlerini işyeri dışında yürüttükleri, hizmet sunanların da hizmetlerini işyeri dışmda sundukları görülmektedir. Özellikle bu faaliyetler, tüketicilerin ev veya işyerlerinde gerçekleşmektedir. Özellikle 1970'li yıllardan sonra bu tür işlemlere, gittikçe artan bir şekilde karşılaşılmıştır. Mal satma veya hizmet sunma esnasında yapılan hukuki işlemler, tüketicilerin aleyhine işlemeye başlamış, mevcut yasal düzenlemelerse, tüketiciyi korumakta yetersiz kalmıştır. Tüketiciler tarafından gelen yoğun şikayetler ve bu alanda mevcut hukuki boşluğu doldurmak amacıyla, Kanun koyucu, 08.03. 1995 tarihinde 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'u kabul etmiştir. Bu Kanun, 08.09. 1995 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu Kanun, birçok yönden tüketiciyi koruyan hükümleri içermektedir. Araştırma konumuz olan 'kapıdan satışlar'da, TKHK m. 8-9 hükümleriyle düzenlenmiştir. Kapıdan satışlar ; işyeri, fuar, panayır gibi satış mekanları dışmda, tüketicinin önceden çağrısı olmaksızın yapılan, satıcının taşınır mal teslim etmesi veya hizmet sunması karşılığında tüketicinin bedel ödeme borcu altma girdiği, asgari değeri her yıl Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından arttırılan tecrübe veya muayene şartlı satışlardır (TKHK m.8/I ve m.8/VII). Kapıdan satış sözleşmesinin tarafları 'satıcı' ile 'tüketici'dir. Bu kavramların hangi anlamlarda kullanıldığı, TKHK m.3/f ve m.3/g hükümleriyle izah edilmiştir. Kapıdan satış sözleşmesi, her sözleşmenin kurulmasında gerekli olan esaslı unsurlar üzerinde taraf kadelerinin uyuşmasıyla meydana gelir. Kapıdan satış sözleşmesinin esaslı unsurları; 1- Mal veya hizmet, 2- Bedel, 3- Mal veya hizmetle bedelin değiştirilmesi konusunda taraflar arasındaki anlaşma, 4- Kapıdan yapılma unsurudur. Kapıdan satış sözleşmesinin kurulması için herhangi bir şekil şartı aranmamıştır. Ancak isbat kolaylığı açısından yazılı şekilde yapılması gerekir. Ill Kapıdan satış sözleşmesinin en önemli özelliği, işlemin kapıdan yapılması ve tüketiciye kanunen tanınan cayma hakkının varlığıdır (TKHK m.8/II). İşlemin kapıdan yapılması, satıcının işyeri dışında önceden mutabakat olmaksızın yapılmasını ifade eder. Tüketici, kanunen sahip olduğu cayma hakkım herhangi bir gerekçe göstermek zorunda olmaksızın kullanabilir. Cayma hakkı, malın teslim alındığı ya da hizmetin ifa edildiği tarihten başlayarak, yedi gün içinde kullanılabilir (TKHK m.8/II). Cayma hakkı bu sürede kullanılmazsa, satılan mal veya hizmet onaylanmış sayılır. Kapıdan satış sözleşmesinde tüketicinin ödeyeceği bedelin peşin, taksitle veya ön ödeme şeklinde olması mümkündür. Kapıdan satış sözleşmesi, kanunen geciktirici şarta bağlı bir sözleşmedir. Bunu sonucu olarak, tüketici, tecrübe veya muayene süresi içinde, satılan mal ya da hizmeti onaylaymcaya kadar, kapıdan satış sözleşmesi askıdadır. Bu askı döneminde, satılan mal tüketiciye teslim edilmesine rağmen, mülkiyet hakkı halen satıcıdadır (BK m.219/I). Keza bu askı dönemi sona erinceye kadar, yarar ve hasar da satıcıya aittir (BK m.183/111). Geciktirici şart, yani onaylama gerçekleşince, satılan malm mülkiyet hakkıyla birlikte yarar ve hasarda tüketiciye intikal eder. Kapıdan satış sözleşmesinin tarafları arasmda çıkacak uyuşmazlıklar için özel başvuru yollan kabul edilmiştir. Belli miktarın altmda kalan uyuşmazlıklar için taraflar, özel görevli 'Tüketici Mahkeme'lerine başvurmadan önce, özel olarak kurulan 'Tüketici Sorunları Hakem Heyeti'ne başvurmak zorundadır (TKHK m.22/TV). Ancak bu heyetlerden alınacak kararlar, sadece tüketici mahkemelerinde delil olarak ileri sürülebilir (TKHK m.22/V). Bu yüzden, bu heyetlerden verilecek karara uyulmaması halinde, taraflar, tüketici mahkemelerine başvurmak durumunda kalır (TKHK m.23). Ayrıca satıcı, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümleriyle öngörülen yükümlülükleri yerine getirmediği takdirde, idari makamlar tarafından, TKHK m.25 hükmünde öngörülen idari para cezalarına çarptırılır.