An investigation of judicial dispute resolution in Turkish construction industry

Bir proje, belirli hedeflere ulaşmak için ilişkili kaynaklarla birlikte ele alınan çok sayıda işi bünyesinde barındırır. Yapım projeleri de süreç itibariyle farklı disiplinlerden gelen paydaşların bulunması nedeniyle karmaşık bir yapıya sahiptir. Bu çok disiplinli yapıdaki projelerde birçok zorluk ve risk ile karşılaşılması olağandır. Proje bünyesindeki işlerin sayısı ve aralarındaki etkileşimleriyle birlikte kaynaklar göz önüne alındığında, inşaat projeleri içinde uyuşmazlık kaçınılmaz olabilmektedir. Hukuki davalar gibi, uyuşmazlıkları çözümleme süreçleri konusunda çok sayıda araştırma yapılmıştır. Yapılan çalışmalar, dava sürecinin uzun ve pahalı bir süreç olduğunu ve taraflar arasındaki yakın ilişkileri bozabileceğini göstermektedir. Türkiye'de proje tarafları çoğunlukla uyuşmazlıkları dava yoluyla çözme eğilimindedir. Ancak bu süreç uzun, pahalı ve pek çok durumda tarafları tatmin edici düzeyde değildir. Bunun altında yatan nedenlerin başında Türkiye'deki genel hukuk işleyişi ve aktörlerin genel mesleki profili yer almaktadır. Bu durum, dava sürecinden kaynaklanan kayıpları önlemek için belirli tedbirler almayı gerekli kılmaktadır. Bu nedenle, bu çalışmada, Türkiye'de inşaat ile ilgili uyuşmazlıkların çözümlenmesinde en çok tercih edilen yöntem olan dava sürecinin farklı yönlerden incelenmesi amaçlanmıştır. Dava sürecini daha etkin kılabilmek için konuya iki temel noktadan bakmak gerekmektedir. Birincisi, inşaat ile ilgili davalardaki uyuşmazlık nedenlerinin belirlenmesi ve bunların sınıflandırılarak oranların belirlenmesi, ikinci olarak, dava sürecine katılan yargı ile ilgili aktörlerin nitelik ve yeterlilik düzeylerinin belirlenmesi konuları incelenmiştir. Araştırmanın ilk aşamasında, 2007 ve 2017 yılları arasında Türkiye de Yargı Mahkemeleri tarafından yürütülen 282 davanın inşaat sektörü ile ilgili olduğu tespit edilmiş ve bunlar incelenmiştir. Bu davaların konuları, uyuşmazlıkların kaynaklarını tespit etmek için tanımlanmış içeriklere göre kodlanmış ve elde edilen veriler, en sorunlu anlaşmazlık kaynaklarını ortaya koymak amacıyla SPSS yazılımı ile analiz edilmiştir. Bu veriler aynı zamanda, araştırmanın ikinci amacı olan, Türkiye'de inşaat ile ilgili davalarda yer alan yargı aktörlerinin niteliklerini ve yeterlik seviyelerini saptamaya yönelik olan ikinci amaca hizmet etmek için de kullanılmıştır. Ayrıca, bu amaca hizmet etmek amacıyla, bu çalışmanın ikinci aşamasında, hakim, avukat ve bilirkişilerden oluşan yargısal aktörlerle yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler içerik analizine tabi tutulmuştur. Sonuç olarak, bu araştırmanın ilk amacına yönelik; sözleşme içerikleri, inşaat projeleri türleri, işverenler ve yükleniciler arasındaki sözleşmeler, borçlar ve kredilerle ilgili uyuşmazlıklar en sık karşılaşılan uyuşmazlık kaynakları olarak tespit edilmiştir. Sözleşme içeriği en sorunlu anlaşmazlık kaynağı olarak tespit edilmiştir. Standart sözleşme türlerinin yukarıda belirtilen alanlara göre iyileştirilmesinin, belirsizlikleri ortadan kaldırarak sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıkların sayısını kesinlikle azaltacağına inanılmaktadır. Bu araştırmanın ikinci amacı ile ilgili olarak, 2007 ve 2017 yılları arasında İlk Derece Mahkemeler tarafından yürütülen inşaat davalarının neredeyse % 96'sı için Yargıtay tarafından yeniden değerlendirme kararları verilmiştir. Yeniden değerlendirme kararlarının çoğunlukla, hakimler tarafından yapılan eksik gözden geçirme ve yanlış değerlendirmelerden ve mahkemelerde bilirkişilerin bulunmamasından kaynaklandığı tespit edilmiştir. Bu sonuç, inşaat ile ilgili davalarda yargı aktörlerinin nitelik ve yeterlik seviyelerine ilişkin veriler sunmaktadır. Ayrıca, görüşülen kişilerin görüşleri aracılığıyla, yargı aktörlerinin inşaat ile ilgili teknik bilgileri, deneyimleri, hakimlerin sayısı ve avukatların ve bilirkişilerin ahlaki tutumları hakkında bazı yetersizlikler tespit edilmiştir. Son olarak, inşaat ile ilgili uyuşmazlıkların çözümünde dava sürecinin nasıl iyileştirilebileceğine dair bazı önerilerde bulunulmuştur.