Dı salen 1980-2000an de lı Tırkİyeye rewġa zıman u edebİyata Kurdİ u tekılİya wan lı gel tevgeren cıvakİ yen Kurdan

Kürt modern aydınlanma süreci ve çalışmaları 20. yüzyılın başlarında başlamıştır. Bu aydınlama sürecinde kuzeyde ve Türkiye de dil, kültür ve edebiyatla ilgili yapılan çalışmaları üç dönem olarak belirlemek mümkündür. Birinci dönemi 20. yüzyılın başından Osmanlı İmparatorluğu nun dağılmasına kadar, ikinci dönemi 1960 yılından 1980 yılına kadar, üçüncü dönemi de 1980 yılından 2000 li yıllara kadar. Bu çalışmanın çerçevesi özellikle 1980- 2000 dönemidir. Fakat konunun anlam ve içeriğinin daha iyi anlaşılması için genelde 20. yüzyılda ortaya çıkmış bütün çalşma ve eserlerini kapsamaktadır. Dünyada gelişen ulusal talepler ve kurulan ulusal devletler sürecinde Kürtler de siyasal ve ulusal bir arayış içine girerler. İlk defa 1898 yılında Kürtler tarafından Kürdistan isimli bir Kürtçe gazete çıkarılır. II. Meşrutiyet ten sonra birçok siyasi ve kültürel kurum kuruluş Kürtler tarafından açılır. Kürtlerin ilk modern kültür ve sanat çalışmaları ve eserleri de bu dönemde bu siyasal ve ulusal arayışlarıyla ortaya çıkmaya başlar. Ancak bu süreç fazla devam etmez. Osmanlı Devletinin yıkılışıyla birlikte Kürtlerin de zaten iyi olmayan durumları ve düzenleri alt üst olur. İstanbul da toplanmış olan bu Kürt aydın ve siyasetçileri de büyük çoğunluğu Suriye ve Irak a geçerler. İstanbul da ortadan kaldırılan çalışmalar Şam, Bağdat ve Süleymaniye gibi merkezlerde yeniden başlar. Kuzeyde ve Türkiye de Cumhuriyetin kuruluşundan itibaren Kürtler üzerinde ağır baskılar yürütülür. 1960 yıllarına gelinceye kadar Kürtler tarafından modern anlamda hiçbir kültürel ve sanatsal çalışma ve etkinlik yapılamaz. 1965 lerden sonra Kürt okumuşları ve aydınları içinde bir arayış süreci başlar, çalışmaları gelişir. 1971 de Türkiye de askeri darbe olur ve Kürtlerin bu çaba ve çalışmaları tekrar durmak zorunda kalır. Bu süreçte de birkaç numune dışında Kürtler adına herhangi bir çalışmayla karşılaşmak mümkün değildir. VII 1975- 1980 yılları arasında birçok Kürt siyasi grup ve hareketler ortaya çıkar ve birçok dergi ve gazete bu Kürt grup ve hareketler tarafından çıkarılır. Bu yayınlarda kimi zaman bazı Kürtçe yazı ve eserler de yayınlanır ve ayrıca bu çalışmalarla beraber Kürt edebiyatının bazı eserleri de yayınlanır. 1980 askeri darbesinden sonra Kürt dil ve kültürü üzerinde ağır bir baskı ve yasaklamalar yürütülür. Bu süreçte 1991 yılına kadar Türkiye sınırları içerisinde hiçbir Kürtçe yayının yayınlanmasına izin verilmez. 1991 yılından sonra bazı siyasal ve kanuni değişimlerin gerçekleşmesiyle beraber Türkiye de Kürt varlığı da bir biçimde kabul edilmiş olur. Bundan sonra Türkiye de yeni bir süreç başlar. Bu yıllarda Türkiye siyasetinin biraz demokratikleşme yolunda değişmesiyle birlikte Kürtçe üzerindeki yasağın kalkmasına kadar Kürtler tarafından birkaç dergi çıkarılır. Bu süreçte 1992 yılından itibaren önce İstanbul da olmak üzere bazı Kürt kültürel ve sanatsal ve siyasi kurumlar legal bir şekilde kurulur. Yine bu süreçte Kürtler tarafından birçok kültürel, sanatsal ve siyasal çalışma geliştirilir. 2000 li yıllardan itibaren artık birçok yerde Kürt kurum ve kuruluşları kurulur, Kürtçe televizyonlar açılır ve Kürtçe basın yayında önemli bir artış gösterir. Ancak tüm bu çalışma ve gelişmelerle beraber Kürtçe dil ve kültürünün durumu ve akibeti henüz Türkiye de belirgin değildir ve Kürtçe kanuni açıdan halen de bir statüye ve güvenceye sahip değildir.