Hegel ve Nietzsche'de birey, toplum, devlet ilişkileri

insanların ussal varlıklar olduğunu ve eylemlerini kendilerinin oeMeyehüeceğini öne süren Aydınlanma düşüncesi ile insanların kendileri için en faydalı oknı kendilerinin bulabileceğini ve bu nedenle de eylemlerinde engellenmemesi gerektiğini iddia eden liberalizm, günümüzde, birey ile içinde yaşadığı toplum ve devlet arasında bir gerilimin doğmasına yol açmıştır. Bütünü bütünün yararına aynmlaştırmaya ve örgütlemeye çalışan devlet karşısında, bireyin bağımsızlığını ve özerkliğini savunan taleplerle neredeyse artık her gün karşılaşıyoruz. Bu çalışmada ele alınan iki filozof da, neredeyse tüm felsefi yetenek ve güçlerini tümel ile tekil arasındaki bu gerilimi anlamaya ve çözmeye adamış kişilerdir. Ama felsefe tarihine ait geleneksel bakış, her iki filozofu birbirinin karşıt kutbuna yerleştirerek Hegel'i bireye hiçbir değer vermeyip tümele sonsuz değer atfetmekle suçlamış, Nietzsche'yi de toplumsal belirleme dizgelerine yönelttiği saldırılara bakarak bireysel özgürleşmenin baş savunucusu ilan etmiştir. Bu çalışmada, her iki filozofa yönelik bu karşıt yakıştırmaların yersiz olduğu, değerlendirmelerindeki farklara rağmen birey, toplum ve devlet arasındaki ilişkiler konusunda yaptıkları saptamaların aynı olduğu gösterilmeye çalışılacaktır. Hegel'in toplum ve devlete yüklediği değer, dayanağını, bireysel özgürlük ve refahın ancak belirli bir toplum içerisinde ve belirli bir devletin yönetimi altında olanaklı olmasında bulur. Hegel'e göre, toplum ve devletin olmadığı bir dünyada ortaya çıkacak olan yalnızca bir doğa durumudur; böyle bir durumda ise insan artık insan değil, yalnızca bir hayvandır; bir hayvan olaraksa, gereksinimlerini ancak diğer hayvanların karşıladığı gibi, yani sürekli başkalarıyla ve doğayla mücadele ederek karşılayabilir; oysa toplumsal yaşam, insanların böyle bir mücadele içine girmek zorunda kalmadan, yalnızca çalışmaları sayesinde, gereksinimlerini karşılayıp varlıklarını sürdürmelerini sağlar. Bu durum, görünüşte, bireylerin toplumsal kurallara ve devletin yasalarına uymak zorunda kalması dolayısıyla özgürlüğünden vazgeçmesi anlamına gelebilir; ama bunların olmadığı doğa durumunda da, özgürlük yalnızca güce dayanan ve güçlü olunduğu sürece elde tutulabilen bir olanaktır. in Nietzsche'nin toplum ve devlete yüklediği olumsuz değerse, genel olarak toplum ve devletin kendisine değil, çağının toplum ve devletine yüklenmiştir. Kural ve yasalarıyla artık insanların gereksinimlerini karşılayabilmekten uzaklaşmış, baskıcılığı ve uyguladığı şiddet aracılığıyla yalnızca insan türünün kendini geliştirmesinin önünde bir engel oluşturur hale gelmiş bu iki tümel, bu nedenlerle onun saldırılarının odağmdadır. Bireye yüklediği değer, belirli bireylerin bu tıkanmış yapıyı kırabilecek ve insan türünü yani bir aşamaya geçirebilecek güce ve olanaklara sahip olduğunu düşünmesindendir. Bu iki filozofa daha yalandan bakıldığında, üzerinde oldukları sanılan konumun tam aksini hedefledikleri görülür: Hegel, çalışmalarında, bireyin özgürlüğü ve refahı adına toplum ve devlete ağırlık verir ve bireysel yaşam için bunların işlevini ortaya koymaya çalışırken, Nietzsche, bir tümel olan insan türünün gelişmesi adına bu gelişmeyi sağlayabilecek bireylere değer verir görünür.