Ak Parti dönemi Türkiye'nin değişen Ortadoğu politikası

2002 yılında Ak Parti hükümetinin iktidara gelmesi Türk dış politikası için önemli bir milat olmuştur. Kuruluşundan itibaren Batı eksenli geleneksel bir politika izleyen Türkiye Ak Parti iktidarı döneminde merkez ülke olarak görülmüş ve dış politikada özellikle Orta Doğu politikası konusunda daha aktif politikalar izlenmiştir. Ortadoğu gerek yeraltı kaynakları gerekse jeostratejik konumu bakımından tüm dünyanın dikkatinin yöneldiği coğrafyalardan biridir. Bu coğrafyanın jeostratejik, jeoekonomik ve jeokültürel konumundan dolayı bu bölge sürekli gündemde kalmış ve egemen güçlerin mücadele sahası olmuştur. Orta Doğu bölgesi dünya siyasetinde önemli bir konuma sahiptir. Dünyadaki enerji kaynağının büyük bir bölümü bu bölgedeki petrolden sağlanmaktadır. Aynı zamanda bölge su ve tarım ürünlerinin sınırlı olması ve büyük bir nüfus potansiyeline sahip olması nedeniyle önemli pazar konumundadır. Dolayısıyla bölgeye egemen olmak isteyen uluslararası güçler bölgede büyük bir mücadele ve çatışma içerisinde olmuşlardır. Tarih boyunca farklı medeniyetlere ev sahipliği yapan Orta Doğu Petrolün keşfedilmesiyle birlikte uluslararası aktörlerin hegemonya kurmak istedikleri bir mücadele sahasına dönüşmüştür. Bölgenin sahip olduğu Süveyş Kanalı, Aden Körfezi ve Hürmüz Boğazı ise petrol ve doğal gaz taşımacılığı bölgenin jeo-stratejik önemini daha da arttırmıştır. Kuruluş felsefesinde çağdaş medeniyetler seviyesini kendine hedef koyan Türkiye ulusal güvenliğin reel politik ve jeo-politik zorluluklardan dolayı Ortadoğu'ya yönelik, bölgesel ve küresel güçlerle uyumlu ve örtüşen güvenlik eksenli bir dış politika stratejisi izlemiştir. Ancak 1980'lerden itibaren bu tutumundan vazgeçen Türkiye daha aktif bir dış politika izlemeye başlamıştır. Körfez Savaşında Türkiye'nin ABD'den yana tavır takınması ekonomik anlamda büyük kayıplara neden oldu. 11 Eylül sonrasında ise bölgede oluşan boşluk Türkiye'nin bu bölgeye yönelik aktif bir politika izlemesine neden oldu. Ak Parti döneminde izlenen aktif dış politika ve pro-aktif diplomasi ile ekonomik, siyasi ve güvenlik çıkarlarını Türkiye, Bölgesel Güç olma söylemiyle bölgesel ve küresel güçlerle örtüşen ve çelişen çıkarlarını dengelemek istemektedir. Bu hegemonik güçlerin çıkarları işbirliği, diplomasi ve barışçıl şekilde uzlaşıyla çözüme kavuştuğunda bölgeye barış, istikrar ve düzen geleceğini öngörebiliriz. Bu coğrafyada sürekli yaşanan gerilimler Ortadoğu'nun devamlı dünya gündeminde kalan bir bölge olmasını hazırlamıştır. Bu sorunlardan en bilinenleri kronik hale gelen İsrail-Filistin çatışmasıdır. Bu yönüyle bölge insanlarının iyi yönetişim taleplerinin hak, özgürlük, değişim, adalet arayışları bağlamında güç, çıkar, baskı altında kalan evrensel demokratik çözümlerin iç ve dış nüfuzsal etkiler altında kaldığı görülmektedir. Bu çalışmanın ilk bölümünde Orta Doğu kavramı ele alınacak ve bölge tarihsel olarak incelenip bölgenin dünya ve Türkiye için ne derece hayati öneme sahip olduğu ele alınacaktır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise Türkiye'nin kuruluşundan günümüze kadarki Orta Doğu politikaları tarihsel olarak ele alınıp genel bir değerlendirme yapılacaktır. Çalışmanın son bölümünde ise küresel güçlerin bölgeyle olan ilişkileri ve Türkiye'nin bu küresel güçler arasındaki dengeleme politikası karşılaştırmalı analizler çerçevesinde ele alınıp değerlendirilecektir. Ayrıca BOP ve Arap Baharının perde arkası sorgulanacak ve ne amaçla ortaya çıktığı, nasıl sonuçlar doğurduğu ele alınacaktır. Türkiye Cumhuriyetleri Hükümetleri döneminde bölgeye yönelik yürütülen politikaların incelendiği bu çalışma yakın gelecekte Türkiye'nin bölgede üstlenmesi gereken role ışık tutma hedefi taşımaktadır.