Eklem hastalıklarının yaşam biçimiyle ilişkisi:Anadolu toplulukları örneği

Osteoartrit sinoviyal eklemlerdeki iltihapsız hastalık olarak tanımlanmaktadır. Etiyolojisinde yaş, cinsiyet, genetik faktörler, travma ve diğer hastalılar gibi birçok faktör bulunmakla birlikte, bu hastalığın en önemli nedenim mekanik stres oluşturmaktadır. Bu nedenle arkeolojik materyallerde en fazla karşılaşılan patolojik oluşumdur. Yaşam biçiminde meydana gelen değişim, insanın fiziksel aktivitesini önemli ölçüde etkilemesi nedeniyle, toplumların yaşam biçimlerine bağlı olarak zaman içerisinde osteoartritin sıklığı da değişmiştir. Kültürel değişimin hızlı bir şekilde yaşandığı Anadolu toplumları üzerinde yapılan bu çalışma, yaşam biçiminde meydana gelen değişim ile osteoartrit arasındaki ilişkiyi ele almaktadır. Bu çerçevede 10 bin yıllık zaman içerisinde osteoartiritin sıklığında nasıl bir değişim olduğu çözümlenmeye çalışılmıştır. Hastalığın cinsiyet ve yaş gruplarına göre nasıl değiştiği; dönemlere göre osteoartrit sıklığında ve hastalığın etkilediği bölgelerde ne gibi bir değişimin meydana geldiği belirlenmeye çalışılmış; hastalık sıklığının yaşam biçimindeki farklılıklann belirlenmesinde kullanılıp kullanılmayacağı test edilmiştir Yukarıda tanımlanan sorulan yanıtlayabilmek amacıyla Anadolu'nun farklı bölgelerinden gün ışığına çıkarılan ve farklı dönemlere tarihlendirilen 14 arkeolojik merkezden 622 birey incelenmiştir. 622 iskeletin % 71 ,2'sinde dejeneratif eklem hastalığı tespit edilmiştir. Neolitik Dönem'de yüksek olan hastalık oranının Bronz ve Demir Çağı'nda azaldığı, Helenistik Dönem'le birlikte artış göstererek Yakınçağ'da en üst düzeye ulaştığı belirlenmiştir. Neolitik Çağ'da yüksek olan eklem hastalıklarından yoğun fiziksel aktivite, silah kullanımı ve yer değiştirmeye dayalı toplumsal hareketlilik sorumlu tutulmuştur. Hastalık oranının Neolitik' i izleyen dönemlerde azalmasında tarıma geçişle birlikte farklı iş kollarının da gelişmesinin etkili olduğu düşünülmektedir. Yaşam biçimi tarımsal faliyetlere dayanan topluluklarda işgücünün artmasına paralel olarak osteoartrit oranında da artış meydana gelmektedir. Osteoatritin sıklığı önce azalan sonra artan bir yapı sergilemekle birlikte, oranın geçmişşten günümüze doğru bir artış gösterdiği söylenebilir. Ill Hastalığın yalnızca oransal dağılımının değil, etkilediği eklem bölgelerinin de dönemlere göre farklılaştığı belirlenmiştir. Neoütik dönemde en çok omuz, dirsek ve diz hastalanırken Helenistik, Roma ve Yakınçağ tarım toplumlarında kalça dana fazla etkilenmiştir. Neolitik Dönem Dünya'nın diğer bölgelerindeki avcı-toplayıcı ekonomiye sahip topluluklara hastalığın dizilimi açısından benzer iken, tarım ekonomisinin birbirlerinden faklı olması nedeniyle dizilim ve şiddetinin de birbirlerinden belirgin ölçüde farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Anadolu tarım toplumları, diğer topluluklara olan benzerliklerinden daha çok birbirlerine benzemektedir. Erkeklerin kadınlardan daha fazla hastalandıkları saptanmış olmakla birlikte, bu her dönem ve topluluk için geçerli değildir. Erkekler üst ekstremitelerde, kadınlar ise alt ekstremite daha fazla eklem hastalığına sahiptir. Üst taraf eklemlerinin yaşam biçimi ve fiziksel aktiviteyi daha iyi yansıttığından hareketle, erkeklerin kadınlardan daha ağır fiziksel yüklenme altında kaldıklarını söylemek olasıdır. Erkeklerdeki osteoartrit oramn yüksek olmasında etkili olan bir diğer faktör ise travmadır. Her iki cinsiyet grubunda hastalığın sıklığı geçmişşten günümüze artmakla birlikte, kadınlardaki oransal artış erkeklerden daha fazladır. Bu artış, kadınlardaki iş yükünün zamanla arttığı biçiminde yorumlanmıştır. Anadolu topluluklarında hastalığın genç yaşlardan itibaren görülmeye başlaması, mekanik stresin, dolayısıyla çalışma yaşamının erken yaşlarda başladığım göstermektedir. Bununla birlikte, hastalığın hem sıklığı, hem de şiddeti yaşa bağlı olarak artmaktadır. Dejeneratif lezyonlar nerdeyse tüm yaşlı bireylerde bulunmaktadır. Neolitik ve Bronz topluluklarıyla karşılaştırıldığında yaşlıların dört kat daha fazla temsil edildiği Yakınçağ topluluklarında, yüksek sıklıktaki osteoartritten yaşam biçimi kadar yaşm da etkili olduğu anlaşılmaktadır. Bu verilerden hareketle, osteoartritin toplulukların genel yaşam biçimleri hakkında ipuçları taşıdığım söylemek mümkündür. Ancak osteoartrit tek başına, bireylerin ya da toplulukların spesifik uğraş alanları hakkında bilgi vermekten oldukça uzaktır.