The Appropriateness of semiotic text anaysis to the literature courses thaught in the foregin language deparments of the universities

Göstergebilim, Göstergebilimsel Yöntem ve Eğitim Alanında Kullanılması Göstergebilim terimi göstergeleri inceleyen bilim dalı ya da göstergelerin bilimsel incelenmesi olarak tanımlanır. Gösterge, kendi dışında bir şeyi temsil eden, ve temsil ettiği şeyin yerini tutabilecek nitelik ve özelliklere sahip olan her çeşit biçim, nesne olgu olarak düşünülebilir. Bu farklı nesne, biçim ve olguların bir araya gelmesiyle kendi içinde belli işleyiş kuralları olan dizgeleri, bir diğer deyişle, anlamlı bütünler oluştururlar. Oluşturulan bu bütünlerin her bir birimi de gösterge olarak tanımlanabilir. Bu açıdan ele alındığında yazınsal metinlerin de kendi içinde işleyen, kendine özgü tanım ve kuralları olan bir dizgeye ait olduğu varsayılabilir. Yazınsal metinler, söylediğinin dışında da bir şeyleri işaret ederek, değişik yaklaşım ve yorumlara olanak veren anlamlı bütünlerdir. Kesin bir tanımlaması bulunmayan, kolayca sınıflandınlamayan bu tür dizgelerin incelenmesi, yöntemsel ve betimsel açıdan tutarlı ve işlevsel bir çözümleme yöntemini zorunlu kılar. Böyle bir yöntem sunmak ise yazınsal göstergebilimin temel amaçlan içinde yer alır. Yazınsal göstergebilim, kuramsal bir çözümleme modeli oluşturmaya yönelik bir çalışmadır. Öte yandan, bu tür bir çalışma 'yazınsal metin,'ve bu metin türünü diğer metin türlerinden ayıran özellikler üzerinde durarak, genelde 'yazın'ın ne olduğunu sorgulamayı da amaçlar. Yazmsallık kavramı, 1950'li ve 1960'h yıllarda insanbilim ve dilbilim gibi temel bilim alanlarındaki çalışmaların izlediği yeni eğilim ve bakış açılarından destek alan biçimcilik, yapısallcılık, yapısökücülük gibi belli başlı eleştiri kuramlarının da etkisiyle yeniden ele alındı. Böylelikle, yazınsal olarak adlandırılan metinleri diğer metin türlerinden ayıran metnin yapışma özgü nitelikler, yani metin içi nitelikler bulunup bulunmadığı üzerinde duruldu. Yazınsal göstergebilim açısından yazın, belli bir toplumsal kültür tarafından kabul edilen ve kendine özgü niteliklerle donanmış iki temel düzlemden, anlatım ve içerik düzlemlerinden, oluşan metinler toplamıdır. Metin, yazınsal göstergebilim açısından, söylem, yani dilsel boyuttaki birimlerin ilişkileri; anlatım düzlemi ile anlatı, yani anlam ve öyküleme boyutundaki birimlerin ilişkileri; içerik düzlemi ve bu düzlemlerin birbirleriyle olan ilişkilerinden oluşan anlamlı bir bütündür. Günümüzde yazınsal metinleri açıklamaya, çözümlemeye, anlamlarım değerlendirmeye, kısaca söylemek gerekirse, incelemeye yönelik pek çok okuma, eleştiri, yorumlama ve çözümleme yöntemi var. Bu farklı inceleme yöntemleri arasında göstergebilimsel yöntem, öncelikle yapı üzerine bir araştırma olarak kendini gösterir. Yazın araştırmalarına yeni bir bakış açısı getirmiştir 'yaşam' 'yapıt'ilişkisi üzerine kurulu bir incelemenin yetersiz kalacağı noktalarda işlevseldir. Bunun dışında, yapıtı kendi dışındaki parametrelerle açıklamaya çalışan 'toplumbilimsel', 'ruhbilimsel' açıklama yöntemlerinin yapıttan çok yazar ağırlıklı çözümlemeler olduğu gözlemlenmiştir. Oysa anlam, yapıtın içkin yapısında vardır. 'Yapı'nın en önemli öğesi ise 'ilişki'dir. Karştlık, benzerlik, çelişkinlik gibi. Göstergebilimsel yaklaşımda inceleme nesnesi 'inetin'dir. Kendi içinde işleyen kuralları olan, kendine ait bir yapısı olan bir örgelenimdir. Bu yapı içinde her öğe değerini öteki öğelerle kurduğu bağıntılardan alır. Göstergebilimsel araştırma, çözümleme, anlamsal öğelerin ilişkiler ekseninin saptanmasında ve anlamlamanın üretim aşamasında devreye girer. Eğitimde göstergebilim, 'inetin' gerçeğini doğrudan öğrenciye sunar. Metinsellik nedir? Yazınsal metni ortaya çıkaran, onu diğer metin türlerinden ayıran özellikler nelerdir? Öğrenciler metni metin yapan özellikler üzerinde düşünmeye ve bir sınıflandırma çalışması yapmaya yönlendirilir. Böyle bir çalışmada öncelikle anlamın örgelenişi betimleneceğine göre, öğrencinin işlem alam 'sözcükler', 'imgeler', temel karşıtlıklar, ve metnin farklı birimleri arasında var olan anlamlı ilişkiler olacaktır. Özellikle metnin söylemsel yapısı üzerinde durulacağından, bir anlatının söylem özellikleri de değerlendirilebilir. Metnin temel amacı saptanabilir. Ayrıca, göstergebilimsel inceleme, özelikle sözcükler ve onların farklı anlam değerleri üzerinde durduğundan öğrenciyi sözlükle çalışmaya, sözlük okumasını öğrenmeye ve bu yönde bir edince yönlendirir. Bundan sonraki aşamaysa bu edincin yazılı anlatım dersleriyle edime dönüştürülmesidir. Bu tür bir çalışma öğrencinin hem sözcük dağarcığım geliştirir, hem de kullandığı yabancı dilin sözcüksel yapısının inceliklerine, olanaklarına duyarlı hale gelmesinde etkilidir. Giderek anlatım olanakları boyutunda edinim sağlanmış olur. Metni oluşturan öteki öğeler, örneğin anlatıcı, anlatıcının öyküye, karakterlere, olay örgüsüne bakış açısı ve bu öğelerle olan ilişkisi önemli bir okuma edimidir. Bu noktada sınıflandırma çalışmaları öğrencinin metne olan duyarlığını arttırır. Göstergebilimsel metin açıklaması, bir 'özet' değildir. Metnin işlevsel öğelerinin saptanmasıyla anlam yolunda bir arayıştır, yöntemli bir çabadır. Böyle bir çözümlemeizleksel alanları da öğrenciye sunar: Kahramanın kırgınlığı, hüznü, dalgınlığı, genel bir kötümserlik alanına mı açıhyor? melankoli mi? ölüm mü? Öğrenci bu tür benzeri alanları daha iyi saptayabilir çünkü yorumdan çok metnin işaret ettiği somut öğeler üzerinde çalışacaktır. Böylelikle sapmalar önlenir, yanlış yönlenmeler engellenir. Bu tür bir çalışmada 'estetik değer' kavramı da önemlidir. Yazınsal metin estetik bir nesnedir. Onu bir inceleme nesnesi olarak ele almak, son aşamada estetik değerini betimlemede de yardımcı olur. Böylelikle öğrenci, yazınsal metni diğer metin türlerinden ayırdetme olanağı bulur. Bu açıdan bakıldığında, bu tür çalışmalar yazın olgusuna ilişkin bir duyarlığın oluşturulmasında da etkilidir. Öğrencinin, yazarın dilsel, sözbilimsel tekniklerini anlamasını sağlar. Kısaca özetlemek gerekirse, göstergebilimsel okuma yöntemi, yabancı dil ediniminde ve edinilen yabancı dilin geliştirilmesinde özellikle yabancı dilde kaleme alınmış yazınsal metinlerin değerlendirilmesinde, etkili bir yöntemdir. Bu alanda edinilen bilgi ve ilerlemenin yazalı ve sözlü anlatım gibi diğer alanlarda da kullanılmasıyla öğrenciye/okura fayda sağlar. Çalışma iki temel bölümden oluşmakta. Birinci bölümde, anlaübilim; anlatı çözümlemesinin belli başlı bölüm ve özellikleri; göstergebilim; okuma edimi; bir okuma kuramı olarak göstergebilim ele alınmaktadır. İkinci bölümde ise, birinci bölümde değinilen kuramsal bilgilerin bir sınıf içi çalışmasıyla uygulamaya konulması ve değerlendirilmesi aktarılmıştır.