Banka teminat mektupları

Ticari faaliyetlerin zamanla uluslararası alanda yaygınlaşması, piyasalardaki mal ve para akışının hız kazanması, aynı pazarda ve hatta uluslararası piyasalarda ticaret yapılmasını gündeme getirmiştir. Bu durum, birbirlerini tanımayan taraflar arasındaki 'güven' arayışını hızlandırmış ve taraflar, aralarında akdedilen sözleşmelerle yetinmeyerek alternatif güven araçları, teminat mekanizmaları arama çabasına girmişlerdir. Piyasalarda 'güven' unsurunun sağlanabilmesini teminen, yeni teminat mekanizmalarının kurulması, mevcut hukuk düzenlerinin bu gelişmeler çerçevesinde değişime uğraması ve bu mekanizmalarla ilgili yeni düzenlemeler yapılması gereğini doğmuştur. İşte banka teminat mektupları, piyasalardaki güvenin sağlanabilmesini teminen en pratik ve nakde tahvili en çabuk geçekleşecek çözüm olarak ortaya konulmuş ve gerek yurt içi gerekse uluslararası ticaretin hareketlenmesine neden olmuştur. Banka teminat mektuplarında, bankanın asli taahhüdü; herhangi bir protesto keşide edilmesine veya mahkeme kararına gerek olmaksızın ve borçlunun rızasını almaksızın, muhatabın ilk yazılı talebinde derhal ve gecikmeksizin ödemeyi taahhüdüdür. Bu unsurlar, teminat mektuplarının garanti sözleşmeleri olarak nitelendirilmelerinde de büyük önem taşımakta ve banka teminat mektuplarının nakde tahvili en kolay teminat olmasını sağlayan özelliği olarak karşımıza çıkmaktadır. Teminat mektupları taşıdığı bu özellikler gereği, yurt içi uygulamanın yanı sıra uluslararası alanda da itibar görmüş ve etkisini hissettirmiştir. Tezimizde, 'harici garanti' ve 'kontrgaranti' olarak isimlendirilen ve uluslararası alandadüzenlenen teminat mektupları, aynı zamanda garantör bankalar açısından da büyük bir gelir kaynağı olmuş ve düzenlenen garanti mektubu meblağı nispetinde alınan komisyonlar, bankaların gelirlerinin önemli bir bölümünü teşkil etmeye başlamıştır. Diğer yandan, arz ettikleri öneme rağmen ne ülkemizde ne de temelini Roma Hukuku'ndan alan diğer Avrupa Devletleri Hukuk sistemlerinde konu ile ilgili yeterli yasal düzenleme bulunmamaktadır. Karşılaşılan sıkıntılar, yargı kararları ve doktrin görüşleri ile giderilmeye çalışılmıştır. Tüm bu nedenlerle, günümüzde artık 'garanti sözleşmesi' olarak kabul edilen banka teminat mektupları, gerek düzenlenmesi esnasında ortaya çıkan sorunların tespiti, gerekse bu sorunlara çözüm bulunabilmesini teminen tezimizin konusu oluşturmuştur. Ülkemizde teminat mektubu uygulaması; 2886 sayılı kanun gereği, çoğu zaman gerçek / tüzel şahıslar arasındaki özel hukuk sözleşmeleri nedeniyle ve neredeyse tek tip metinler olarak karşımıza çıkmıştır. Kanun kapsamında düzenlenen bu metinler, her ne kadar tezimiz çerçevesinde detaylı olarak ele alınmamışsa da taşıdıkları genel özellikler itibariyle teminat mektubu türlerini içeren kısımda genel olarak incelenmiştir. Esas itibariyle bu metinlerin yurt dışı banka kontrgarantisi mukabilinde düzenlenmesi hali ve taşıdıkları özellikler nedeniyle dış muhabirlerle yaşanan sorunlar irdelenmiştir. Taraflar arasındaki özel hukuk ilişkileri nedeniyle düzenlenen teminat mektupları ise; uluslararası alandaki ilişkiler yönünden ele alınmış, yurt içi ticari ilişkilerden kaynaklanan teminat mektubu düzenlenmesi konusu, tezimizin kapsamı dışında bırakılmıştır. Bu kapsamda, uluslararası mal / hizmet alışverişleri ve yine uluslararası alanda açılan ihaleler nedeni ile düzenlenecek teminat mektupları ve bu mektupların taşıması gereken özellikli durumlar da ele alınarak incelenmiştir. Böylece tezimizin kapsamını uluslararası bazda düzenlenecek teminat mektupları oluşturmakla birlikte, banka teminat mektuplarının gelişimi, çeşitleri ve Hukukumuzdaki yerini tespit edebilmeyi teminen ilk bölümde genel açıklamalara yer verilmiştir. Açıklamalarımız, teminat mektupları hakkında Milletlerarası Ticaret Odası'nın yayımlamış olduğu 'Talepler Hakkındaki Yeknesak Kurallar' adlı 458 no'lu broşür hükümleri ile paralellik arz etmekte ve ülkemiz mevzuatından kaynaklanan çelişkili bir takım hukuki kurumları irdelemeye yönelik olmuştur. Tezimizin ikinci bölümde mektup türleri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise hukuki ilişkinin tarafları ve taraflar arasındaki ilişkilere yer verilmiştir. İlişkilerin tespiti, daha sonra ele alınacak teminat mektuplarının hükümleri konusunda yol gösterici olacak ve rücu ilişkisinin tespitinde önem arz edecektir. Genel açıklamalar, terminoloji kavramının ele alınması, 'kontrgaranti' ve 'harici garanti' kavramlarının bankacılık uygulamasındaki yerinin tespiti sonrası; tezimizin dördüncü bölümünde, uluslararası bankacılık uygulamasında kullanılan metinlerle ilgili olarak dikkat edilmesi gereken bir takım özellikli hususlar ele alınmıştır. Nitekim, uluslararası piyasada teminat mektubu uygulamasına yol göstermeyi teminen yayımlanan 'ICC Uniform Rules For Demand Guarantees- MTO Talep Garantileri Yeknesak Kuralları' ICC 458 sayılı yayım ile ülkemiz mevzuatında ortaya çıkan bir takım çelişkili durumlar da bu bölümde ele alınarak incelenmiştir. Beşinci bölümde ise, teminat mektubu ile güvence altına alman riskin gerçekleşmesi ve mektubun tazmini halinde lehtara rücu konusu ele alınmıştır. Bu çerçevede daha önceki bölümlerde belirtilen tazmin talebinin taşıması gereken nitelikler ve bankanın tazmin talebini yerine getirmekten imtina etmesi halinde karşılaşılacak hukuki durumlar üzerinde durulmuştur. Tezimizin altıncı ve son bölümünde ise; teminat mektuplarının diğer bir takım hukuki kurumlar karşısındaki durumu tespit edilmiş ve bu kurumlar karşısında bankanın sorumluluğu saptanmıştır. Böylece altı ana bölümden oluşan Tezimizde uluslararası ticari ilişkilerde güvenin sağlanabilmesini teminen düzenlenen banka teminat mektupları konusunda, uygulamanın yarattığı hukuki sorunlar tespit edilerek çözüm yolları aranmıştır.