Kamu kuruluşlarında sözleşmeli personel uygulaması ve işçi statüsü ile karşılaştırılması

Sözleşmeli personel, farklı düzenlemelerde değişik biçimlerdetanımlanmıştır. Ancak bu tanımlamalarda ortak iki yön bulunmaktadır ki bunlar sözleşmeli personelin işçi olmadığı ve bir sözleşmeye dayalı olarakçalıştığıdır. Sözleşmeli personeli işçi ve memurdan ayrı ancak kamu bağlantısı olan kimse olarak tanımlamak mümkündür. Sözleşmeli personel kavramını ortaya koymak için benzer bazı kavramları ortaya koymak gerekir. Bunlardan ilki işçi kavramıdır. Ancakbenzerlikleri olmakla birlikte sözleşmeli personel işçi değildir. Çünküsözleşmeli K ve BK anlamındaki iş sözleşmesine değil bir idari hizmet sözleşmesine dayalı olarak çalışmaktadır. Sözleşmeli personel memur da değildir. Zira memurlar atama işlemine tabiyken sözleşmeli personelsözleşmeye dayalı olarak istihdam edilmektedir. Ancak sözleşmeli personeliAnayasa m. 128' de belirtilen diğer kamu görevlilerinden saymak mümkündür. Zira yargı mercileri ve doktrinde sözleşmeli personelin diğer kamu görevlilerinden olduğu görüşündedir. Sözleşmeli personelin dayandığı hukuki kaynaklar çeşitlidir. Sözleşmeli personel başta Anayasa olmak üzere 657 sayılı DMK' da, çeşitli kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilat kanunlarında ve K T' personel rejimini düzenleyen KHK' larda düzenlenmiştir. Sözleşmeli personel ile idare arasındaki hukuki ilişki bir sözleşmeyedayalıdır. Bu sözleşme çeşitli benzerlikleri olmasına karşın özel hukuk hizmetsözleşmelerinden farklıdır. Çünkü bu sözleşmede idarenin idari sözleşmelere özgü ayrıcalıkları söz konudur. Bu haliyle sözleşmeli personel ile idare arasındaki sözleşmeyi 'idari hizmet sözleşmesi' olarak nitelemekgerekmektedir. Sözleşmeli personel ile idare arasındaki ilişki bir idari hizmet sözleşmesine dolayısıyla yönetim hukukuna dayalı olduğundanuyuşmazlıkların çözüm yeri de idari yargı olmak gerekir. Çalışmamızın amacı sözleşmeli personel ile işçi statülerininkarşılaştırılmasıdır. Dolayısıyla sözleşmeli personelin çalışma hukukuişçininkine paralel olarak bireysel ve toplu çalışma hukuku başlıkları altında incelenmiştir. Bu inceleme yapılırken özelliği nedeniyle K T'lerde sözleşmeli personel uygulaması ve buna bağlı olarak 399 sayılı KHK hükümleri dikkate alınmıştır. Buna göre; sözleşmeli personelin temel ücret ve buna bağlı olarak hesaplanan başarı ve kıdem ücreti, harcırah, vekalet ücreti vb. diğer ödemeler, yıllık, hastalık, mazeret vb. izin gibi mali ve sosyal hakları bulunmaktadır. Yine sözleşmeye dayalı olarak iş görme, sır saklama ve özengibi borçları vardır. Bunların yanında sözleşmeli personele sendikal eylem, siyasi faaliyet, toplu iş sözleşmelerine katılmama gibi yasaklar getirilmiştir. KHK' da ayrıca sözleşmeli personele ilişkin disiplin hükümleri, sicil ve başarı değerlemesi ile sözleşmenin sona erme halleri de ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Sözleşmeli personel 399 sayılı KHK'da yasaklanmış da olsa daha sonraki tarihli ve özel kanun niteliğindeki 4688 sayılı yasaya dayalı olarak sendika üyesi olabilecektir. Bununla birlikte 4688 sayılı yasada toplu sözleşme ve grev öngörülmediğinden toplu sözleşmelerden ve grev hakkından faydalanamayacaktır. Ancak 4688 sayılı yasanın öngördüğü toplu görüşme yolu ile çalışma şartlarının belirlenmesi sürecine katılabilecektir.