turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
John Locke'da siyasal meşruiyet

16. ve 17. yüzyıllar Avrupa'da siyasal iktidarların ve toplumların en buhranlı dönemleridir. Geleneksel ve aklı reddeden anlayışın ürünü olan mutlak iktidarların meşruiyeti sorgulanır hale gelmiştir. Bu durumda döneminin toplumsal ihtiyaçlarına cevap veremeyen mutlak iktidarlar yerine, yeni bir iktidar şekline ve dolayısıyla yeni bir meşruiyet anlayışına ihtiyaç duyulmuştur. Dönemin pek çok düşünürü gibi Locke da yeni bir meşruiyet anlayışının arayışındadır. Ancak onun bu meşruiyet arayışı sonuçları bakımından önemlidir. Onun meşruiyet temellendirmeleri aynı zamanda anayasal iktidarların temelleri olmuştur. Bu çalışma Locke'un meşru iktidar anlayışını çözümleme amacındadır. Bu amaçla ilk bölümde Locke'un yaşadığı dönem ve onun siyasal fikirlerinin çıkış noktaları ortaya konmak istenmiştir. İngiliz siyasal hayatının 16. ve 17. yüzyıldaki çatışma boyutlarına değinilmiş ve daha sonra Locke'un kendinden sonra gelişen Aydınlanma Düşüncesi'ndeki yeri ve önemi çözümlenerek, düşüncelerinin hangi toplumsal dinamikleri tetiklediğine dikkat edilmiştir. İkinci bölümde Locke'a göre insanın yaşam amacının ne olduğu ve bu çerçevede insan için koyduğu siyasal gayenin niteliği ortaya konmak istenmiştir. Bu amaçla onun ahlak anlayışına değinilerek, öncelikle Locke'un kişisel değerlendirmelerinin kıstasları belirlenmiştir. Böylece toplum öncesi insanın kaygıları ortaya çıkmış ? bu temel kaygı mülkiyettir ? devletin akılcı bir temelde sözleşme ile nasıl inşa edildiği değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde Locke'a göre meşru iktidarın hangi temeller üzerinde kendi varlığını meşru kılabileceği ve ne şekilde varlığını sürdürebileceği belirtilerek, aksi takdirde toplumun devrim hakkının iktidarı nasıl dizginleyeceği ifade edilmiştir.
Tercüme-i Siyasetname'nin tahlİli ve değerlendirmesi

Çalışmamızın konusu, Arapça orijinalinden Türkçeye üç defa tercüme edilmiş, Minkarizade Dede Cöngi Efendi'nin Siyasetname adlı eserinin, Şeyhu'l-İslam Meşrepzade Mehmed Arif Efendi tarafından, önceki tercümeler ve yazma nüshalar tetkik edilerek tamamlanmış ve 1853 yılında İstanbul'da basılmış, son tercümesi olan Tercüme-i Siyasetname'nin günümüz Türkçesine aktarılması ve konuları ve kavramları bakımından tahlil edilmesidir. Bu esere paralel olarak Seyyid Sebzi Mehmed Efendi tarafından yapılan ilk tercüme de, çalışmada kullanılmış ve iki tercümenin karşılaştırılması suretiyle metnin çözümlemesi gerçekleştirilmiştir. Çalışmamızda ta'zir suç ve cezalarının mahiyeti, siyaseten katlin uygulama alanlarıdır. Bu yetkileri kullanmaya muktedir olan, devlet başkanının, onun beldelerdeki temsilcisi olan valinin ve yargıda icra makamında bulunan kadinın yetki farkları da, detaylarıyla açıklanmıştır. Toplumun idaresinden sorumlu olan ve yasa koyma yetkisine sahip idarecinin, bu yasaları uygulamakla yükümlü kadiya oranla, daha geniş yetkilere sahip olmasının şer'i nedenleri ve esas olarak, Osmanlı devlet idaresindeki yeri ve önemi hakkında detaylı bilgi verilmiştir. Görülen odur ki, müellif ve onun siyaset uygulamada araç olarak kabul ettiği hukuka ilişkin görüşlerini benimseyen mütercim, şer'i yasalar karşısında örfi ve idari yasa mekanizmalarını benimsemekte ve bu kaynaklardan hareketle te'sis edilmiş yasaların varlığını önemsemektedirler. Şer'i ve örfi hukuku bir araya getiren ve her ikisini birden kullanma yetkisi ile donatılan siyasete, siyaset-i şer'iyye ismi verilmekte olup, böylece hem siyaset ve hukuk teorilerinin hem de uygulayıcılarının yetki alanları genişletilmekte ve dinamik bir devlet yönetimi amacına ulaşılmış olmaktadır.
Bergson'da metafiziğin yeni boyutu

Bu çalışmada bir zamanlar felsefenin göz bebeği olarak görülen metafiziğin tarihsel süreçte geçirdiği buhranlı durum ele alındıktan sonra, Henri Bergson'un ışığında metafiziğe yeniden dönüşün hikayesi anlatılmaktadır. Metafiziğe dayanan bir felsefe kurmayı amaçlayan Bergson, oluş ve hayatı açıklayacak bir metod olarak sezgiyi görür, sezginin nesnesi ise süredir. Onun süre anlayışı; evren, ahlak ve din olmak üzere birçok alanı çevreler, bu yüzden de asıl gerçeklik odur. Metafizik, mutlak olana yani şuur hallerimizin yansıması olan süreye yönelmeli bunu yaparken de bilimi dışlamamalıdır.
Aristoteles'te ahlaki öznenin kuruluşu

Sartre ile başlayan varoluş özü önceler şiarı, Postmodern şiar alarak Aristoteles'e karşı ve en başta etik olmak üzere insan bilimlerini ontolojik müstevide anlamaya, yorumlamaya ve çözümlemeye çalışanlara karşı tutum alır. Aristoteles'in düşüncesi ise nettir: Etik kendisini ontolojik düzlemde gerekçelendirir. Bu sebepten ötürü Aristoteles felsefi siteminde ''ahlak nedir?'' sorusu, ''varlık nedir?'' sorusundan sonra sorulur. Akabinde ahlak insan doğasının kurucu öğesi haline getirilir. Gelgelim Aristoteles'in teorik araştırmalarından sayılan, Metafizik, Fizik ve Ruh Üzerine kitaplarından, pratik bilimlere, yani Nikomakhos'a Etik ve Politika'ya geçişte 'insan doğası' bağlamında mühim bir mesele kendini gösterir. Öyle ki bir yanda köle ve diğer kol gücüyle çalışanlar sınıfı, diğer yanda yurttaş sınıfı, tür olarak insan türünün üyeleri olmalarına mukabil farklı doğaları olduğu iddiası ileri sürülür. Oysa Aristoteles'e göre bu imkansız bir şeydir, çünkü en son türü belirleyen şey en son ayrımdır ve bu ayrım istisnasız o türün çatısı altına giren üyelerin paylaştıkları ortak bir hususiyettir. Dolayısıyla tür olarak insan farklı alt türlere ayrılacaksa bu alt türlerin de ayrımları ortaya konmalıdır. Oysa Aristoteles doğadan köle ile doğadan özgür insan arasında bu ayrımı ortaya koymakta güçlük çeker. Pekala, Aristoteles'in bu başarısızlığını onun Antik Yunan medeniyetinin düşünce kalıplarından sıyrılamadığı ya da basit olarak onun kendi kendisiyle çelişkiye düştüğü şeklinde yorumlayabilir miyiz? Belki bu iki yorum da yapılabilir. Fakat tezde bu naif ve yüzeysel iki yorumdan kaçınarak, Aristoteles'in bu başarısızlığından mühim bir yorum hasıl etmeye çalışacağız: sınırlanmış özne hiçbir ahlaki mesuliyet taşımaz/taşıyamaz. Bu Aristoteles'in onaylayacağı bir yorumdur. Çünkü sınırlanmış özne onun için köledir. Çağdaş Aristoteles okuyucusu tereddüt etmeksizin Aristoteles'in kölelikle ilgili bu yorumuna dudak bükerken ya da bu düşünceleri alaşağı etmek için inanılmaz çaba sarf ederken bu iddianın altında yatan gerçekliği göremeyecektir. Fakat Aristoteles son derece gerçekliğe bağlıdır: Kendi yaşamını kendisi belirleyemeyen, kendi ön eğilimlerini ortaya koyarak kendi özünü kuramayan bir kişi ahlaklı bir dünyanın sakini olamaz. Bu kişiye ister köle deyin, ister işçi, gerçeklik değişmeyecektir.
The democracy paradox, and some of its moral and legal implications

Demokrasi Paradoksu, ve Bazı Etik ve Yasal Sonuçlan Hüseyin Fırat Şenol Bu tez, demokratik yönetimlerin, özgürlük ve hakların korunmasının siyasal ve yasal zemini olduğu varsayılan demokrasiyi yok etme amacı taşıyan, toplumda yasalara isyanı veya diğer suç unsuru davranışları teşvik edecek edimlerde bulunan bireylere yasal yaptırım uygulamasının bir çelişki olmadığını göstermeyi amaçlamaktadır. Bu tartışma içinde özgür bir toplumun ahlaki temelleri, Immanuel Kant' in ve John S. Mill'in düşüncelerinden yararlanılarak açıklanacaktır. Ayrıca, başka bireyleri özgürlük ve haklarından mahrum etmeyi amaçlayan edimler üzerinde yasal yaptırım uygulayan yönetimlerin demokrasiyle çelişkiye düşüp düşmedikleri tartışmasının, 'Demokrasi alternatifleri ile mücadele edebilmek için totaliter yöntemleri benimsemek, dolayısıyla da totaliter olmak durumundadır' savını öne süren tarihselcilere de bir yanıt niteliği taşıyacağına inanılmaktadır. Yasal sonuçlarla ilgili tartışmada da, John Rawls ve Oliver W. Holmes'un düşüncelerinden, bir yanda seçilmiş bir yönetimin yürütme yetkisini ve/veya gücünü nasıl kötüye kullanabileceği, diğer yanda hangi tür edimlerin temel haklar ve özgürlükler kapsamımı aştığı ve yaptırım gerektirdiği konularında bir ölçüt oluşturmak için temel olarak yararlanılacaktır.
Biçimcilik ve müziksel anlam

Bu çalışmada, müziksel anlam ile biçimcilik arasındaki bağıntı incelenmiştir. Çalışmanın temel varsayımı, müziği ve müziksel anlamı araştırmanın biçimcilik yoluyla nesnel bir zeminde yapılabileceğidir. Bu bağlamda ilkin Kant, Eduard Hanslick ve Susanne Langer'ın biçimcilikleri ele alınarak, müzikte nesnelliğin olanağı bu yaklaşımlar çerçevesinde değerlendirilmiştir. Müziğe nesnel bir bakış açısıyla yönelmenin kapsamı belirlenmiş ve müziksel anlamın bu nesnellikte bağlamı soruşturulmuştur. Daha sonra müziğin biçimsel ele alınışıyla ortaya konan nesnelliğin matematiksel ve mantıksal yapısı gösterilmiştir. Müziğin matematiksel yapısı müziksel küme kuramıyla, mantıksal yapısı müziksel postulatlarla saptanmıştır. Çalışmadaki bir başka ilgi ise dille bağıntısı bakımından müziğin biçimsel yapısının araştırılmasıdır. Biçimsel bir dil olarak düşünüldüğünde müziğin belirlenmiş kurallar ve bu kurallar bakımından bir araya getirilen sembollerle oluştuğu ortaya konmuştur. Buradan hareketle müzikal anlam, Frege'nin anlam kuramı bağlamında belirlenmiştir.
Konvansiyonalizmin Türkiye'deki tarihi

Bu çalışmada ele alınan konunun ana hatlarını Auguste Comte'un pozitivizmi ve Henri Poincare'nin konvansiyonalizmi oluşturmaktadır. Eğer konvansiyonalizm anlaşılmak isteniyorsa bu en iyi pozitivizm üzerinden yapılacağından öncelikle iki felsefi düşünüşün hem kendi özellikleri hem de birbirinden farkları ortaya konmaya çalışılmıştır. Poincare'den itibaren ise konvansiyonalizmin gerek Osmanlı Devleti'ndeki gerekse Türkiye'deki serüveni, Salih Zeki Bey ve Hilmi Ziya Ülken bağlamında araştırılmaya ve bu felsefi tutumun kimler tarafından nasıl yorumlanabileceği anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu yorumlamaya iki açıdan önem verilmektedir: Birincisi Osmanlı Devleti'nin son, Cumhuriyet'in ilk yıllarında bilime verilen önem ile ülkedeki bilim imgesinin pozitivist olduğuna dair iddiaların araştırılması ve bu kadar kısa sürede bir bilim imgesinin oluşup oluşmayacağını araştırmaktır. Bu araştırma da ortaya konan sonuç ise sadece pozitivist değil herhangi bir bilimsel imgenin baskın olarak bu ülkede kendisini hissettirmediğidir. Bu da Cumhuriyet sonrasında bilim imgesinin bir dayatma değil, bir arayış olduğunun en net göstergesidir. İkincisi ise konvansiyonalizmin farklı çevrelerce farklı şekillerde anlaşılıp dahası ya bilim karşıtlığı için ya da bilimin Evren'i açıklama gücünün diğer yönelimlerin açıklama gücü ile eş değer tutulması için temel olarak alınmaya çalışılmasıdır. Her şeyden önce gerek Comte gerek Poincare ve gerek ise Salih Zeki Bey'in bilime ve bilimsel düşünceye önem verdiği açıktır; bu yüzden hiçbirinde bilim karşıtı bir tavır görülmemektedir. Bu tavrın aldıkları bilim odaklı eğitim ile de alakalı olduğu bu tezin savunularındandır. Bilimsel eğitim almış kişilerin bilim felsefesine ve tarihine olan katkılarının bilim faaliyetinin ve bu faaliyetin ortaya koyacağı ürünler bağlamında değerli olacağı da tezin en net iddiası olarak durmaktadır.
George Herbert Mead düşüncesinde sosyal benliğin oluşumu

Bir ahlak teorisinden ve şahsiyetten söz etmenin yolu, öncelikle bu ahlakın ve şahsiyetin temelini oluşturan benlik kavramını temellendirmekle mümkündür. Düşünce tarihine bakıldığında benliğin imkanının, özdeşliğinin ve nasıllığının farklı felsefe/metafizik yapma biçimlerine uygun olarak tartışıldığı görülür. Benlik düşüncesi, Antik Çağ'da doğada var olan değişime karşın sabit bir zemin bulma kaygısı doğrultusunda ruh kavramı üzerinden ele alınmış, Orta Çağ'da din/ler/in de etkisiyle bir takım kutsal ilkeleri temellendirmek ve ölüm sonrası varlığın imkanını ve durumunu ortaya koyma kaygıları ekseninde tartışılmıştır. Özellikle Descartes'tan itibaren Modern dönem ve sonrasında benlik fikrinin ruh kavramı yerine zihin ve bilinç kavramları ile açıklandığı, görülür. Kendisinden önceki dönemlerin metafizik yapma biçimini reddeden Klasik Amerikan Pragmatistlerinden George Herbert Mead, 'orada var olan dünya' kavramıyla ontolojik realizmi benimsemiş, anlam üzerinden ele edilebilen gerçekliğin söz konusu nötr dünyadan devşirilerek açıklanabileceğini vurgulamıştır. Mead, bu çerçevede organizma-doğa ile birey-toplum arasında varsayılan ayrımları nakzeden, düalist kuramların ruh-beden ayrımını ortadan kaldıran bütüncül, tekçi bir benlik kuramını savunur. O, benlik kuramını zaman, eylem, bilinç, birey, toplum... vs. kavramların kilit rol oynadığı felsefi sistemi ile tutarlı bir bütünlük oluşturarak temellendirir. Bu çerçevede benlik, dış dünyadan, zamansallıktan ve eylemsellikten soyutlanarak açıklanabilecek bir hususu değil, insanın süreç içerisinde eylemsellik yoluyla kendi türünden ötekinin tutumunu ve perspektifini almak suretiyle öğrenebildiği dinamik, inşai ve uyarlanabilen bir hususu ifade eder. Sosyal benliğin özne benlik ve nesne benlik ayrımlarını ortaya koyan düşünür, bu ayrımın esasen ontolojik değil analitik bir ayrım olduğunu belirtir. Ahlaki bir birey olmanın koşulu ise bireyin bütün koşullarını gerçekleştirerek edindiği sosyal benliğin analitik ayrımları arasında bütünlüğe ulaşması ve doğa ile uyum içerisinde olmasıdır.
Olumlama problemi üzerine iki girişim: Spinoza ve Deleuze

Bu çalışma, her şeyden önce Spinoza ve Deleuze dolayımı ile olumlama kavramına yeni ve özgün bir imaj kazandırmak için çabalamaktadır. Spinoza ve Deleuze açısından olumlama, mantıksal ve psikolojik bir kavram olmaktan ziyade, ontolojik bir mahiyete sahip olmaktadır. Spinoza'nın töz ontolojisi ve Deleuze'ün fark ontolojisi, 'Varlık'a ontolojik bir olumlama kavrayışı vermek amacındadır. Böylelikle Spinoza'nın ve Deleuze'ün amacı, 'olumlama'nın soykütüğünü teşhis etmektir. Olumlamanın soykütüğünde içkinlik ve güç anlayışlarını bulan Spinoza ve Deleuze, aslında olumsuzlama ve aşkınlık anlayışlarına karşı bir polemik ortaya koymaktadır. Burada ilgi çekici olan unsur, Varlığın doğasından ve karakteristiğinden dolayı, 'olumlama'nın etik ve politik olarak pratik bir unsur haline gelmesidir. Demek ki olumlama kavrayışı, yalnızca ontolojik değil, bunun yanında etik ve politik bir 'düzlem' de oluşturmaktadır. Böylece Spinoza'nın töz ontolojisi ve Deleuze'ün fark ontolojisi, esasında bir 'arzu ontolojisi ve düzlemi' haline gelen 'Yaşam'ı oluşturmaktadır. Spinoza ve Deleuze, ontolojik, etik ve politik bir unsur olan bu arzu düzleminde, neşe duygusal deneyimine başka bir değer, rol ve misyon yüklemektedir. Spinoza'nın ve Deleuze'ün olumlayıcı felsefelerinde, bedenlerin neşeli duygusal deneyimleri, yalnızca naif bir duygusal deneyim değil, bunun yanında ontolojik, etik ve politik bir duygusal deneyim haline gelmektedir. Bütün bu spekülasyonlar ve açıklamalar çerçevesinde çalışmamızın maksadı, 'spekülatif olumlamadan pratik sevince' geçiş doğrultusunda, Spinoza ve Deleuze anlayışlarını sorunsallaştırmak ve ontolojik, etik ve politik yeni sentezlere varmaktır.
Bilim felsefesinde ilgi kayması: Sonuçtan sürece geçiş

Neo-pozitivist bilim anlayışından, post-pozitivist bilim anlayışına geçiş aşamasında kendi anlayışını oluşturan eleştirel akılcı Popper, neo-pozitivist anlayışa karşı çıksa da, neo-pozitivizmin yanıtlamaya çalıştığı sorunları ele alması bakımından pozitivist geleneği sürdürmeye devam etmiştir. Popper, bilimsel yönteme ve ölçüte ilişkin sorunlara getirdiği çözümlerden dolayı kendisini onlardan ayrı tutmuştur. Bu bakımdan Kuhn'un bilim anlayışını etkileyen ve post-pozitivist bilim felsefesinin ortaya çıkmasında ilk adımı atan bilim felsefecisi olarak görülebilir.
Gönülsüz bir dostluk: Sokrates ve Nietzsche

Sokrates'in ve Nietzsche'nin isimleri felsefe tarihi içerisindeki iki önemli dönüm noktasını temsil eder. Onların her ikisi de öncellerinin problemlerini, metodolojisini ve çözüm önerilerini tümüyle reddetmiş ve böylece felsefi ilginin yönelimini yeniden tanımlamıştır. Bu yeniden tanımlama, Sokrates'te, öncellerinin doğaya ve maddeye yönelik ilgileri ile belirlenen felsefe imgesini, bizlerin bugün uzun felsefe tarihi boyunca aşina olduğumuz varlığa ve akla yönelik felsefe imgesiyle değiştirir. Nietzsche ise Sokrates'in en önemli yaratıcılarından biri olduğu bu felsefe imgesinin yaşam ve insan için kullanışsız ve daha da önemlisi sahte ve zararlı olduğunu öne sürerek onu bütünüyle parçalamaya ve yok etmeye girişir. Dolayısıyla, bu iki isimle ilgilenmeye başladığımızda, kendimizi sanki felsefenin doğumu ve ölümü hakkında bir tablo karşısındaymış gibi hissederiz. Öte yandan, bu doğum anı ve ölüm anı arasında gerçekleşen olaylar, Nietzsche'nin Platonculuğun çeşitlemeleri olarak gördüğü metafizik ve Hristiyanlık tarafından şekillendirildiği için, Platon'un ustası ve felsefi esini onun zihnine üfleyen isim olarak Sokrates, Nietzsche'nin daima kendisiyle saldırgan bir içgüdü ile ilgilenmek zorunda olduğu bir figür olarak kendini gösterir. Fakat yapıtının satır aralarında Nietzsche, Sokrates'ten şüphelenir; onu bir yandan suçlu geleneğin bir parçası olarak görürken bir diğer yandan ise onu bu suça alet edilmiş masum bir kişi olarak görür. Sokrates masum mudur? Kendi ismi ile birlikte o suçlu gelenekte yer aldığı kadarıyla Sokrates, elbette ki suçludur. Fakat hiçbir şey yazmayan bu bilge adam, bir figür ya da bir kişi olarak, ne suçlu ne de masumdur; o, hem suçluluk hem de masumiyet karşısında sessiz ve kayıtsızdır. Bu tez, Nietzsche'nin Sokrates'i kabullendiği, onu bir dost olarak gördüğü o masumiyet anlarını esas alıyor ve bunu gerçekleştirebilmek için Sokrates'i Platonculuktan arındırmaya çalışıyor. Hem Nietzsche'nin yazıları hem de onun geliştirdiği felsefi aletler vasıtasıyla Sokrates ile Nietzsche arasındaki dostluk kurulmaya ve bu dostluğu zorunlu olarak gönülsüz kılan geleneksel felsefe tarihi anlayışı zayıflatılmaya çalışılıyor. Nihayetinde, Platon'un diyalogları ile Nietzscheci aletler yan yana getirildiğinde, ortaya Sokrates'in felsefesi olarak adlandırılabilecek yeni bir felsefenin çıkıp çıkamayacağı tartışmaya açılıyor. Böylece, eğer bu mümkünse, Sokrates'in en büyük mirasçısının Platon değil, Nietzsche olduğu sonucu ortaya çıkıyor. Hem söz konusu tartışma hem de ondan çıkan sonuç kabullenildiğinde, felsefenin başlangıcındaki ve sonundaki bu iki özel figürün olanaklı kıldığı yeni yorumlar vasıtasıyla, felsefe tarihi olarak adlandırılan bu katı, sabit ve durağan yapı, onunla ilgili yeni tasarımlar oluşturabilmek ve onun yeni imgelerini yaratabilmek üzere hafif, esnek ve akışkan bir sürece dönüşüyor. Eğer bu doğruysa, bu sürecin yeni imgeler ve yeni tasarımlar yaratmayı denemek amacıyla nasıl kullanılabileceği, böylesi bir süreci öne süren bu çalışmanın kendisinin sunduğu ve kendisinin savunmaya çalışacağı bir tez olarak, aşağıdaki satırlarda gösterilmeye çalışılıyor.
İbn Miskeveyh'in erdem anlayışı

İnsanın nihai hedefi mutluluğu elde etmektir. Bunu hem Yunan hem de İslam filozofları ifade etmiştir. İnsanın mutlu olması için ise erdemli bir yaşamın mümkün kılınması gerekmektedir. Erdemli bir hayatı kendisine gaye edinen insan, aklını kullanarak hareket eder. Ahlak felsefesinin önemli bir ismi olan İbn Miskeveyh de bu kavrama eserlerinde ayrıntısıyla değinmiştir. Bu bağlamda çalışmamızın ilk amacı erdem kavramının tanımını, kavramsal yapısını ve İbn Miskeveyh öncesi dönemde erdemin nasıl ele alındığını belirlemek olacaktır. Çalışmamızın ikinci amacı ise İslam ahlak felsefesi tarihinde önemli bir yere sahip olan İbn Miskeveyh'in erdem anlayışını erdemlerin karşıtı olan reziletler ve bunlardan kurtulma yolları ile birlikte ele almaktır. Bu çalışmada erdemin ahlak alanında nerede olduğu, içeriği ve İbn Miskeveyh'in erdem anlayışı Onun nefs düşüncesi üzerinden ele alınıp değerlendirilecektir.
Immanuel Kant'ta bilgi-iman ayrımı

Bu tez Kant felsefesinde bilgi-iman ayrımı ile ilgilidir. Filozof, 'Salt Akim Eleştiris'nin önsözünde 'imana yer bulmak için bilgiyi inkar etmek zorunda kaldım' demiştir. Kant' a göre, eğer sahip olduğumuz yargı sadece sübjektif açıdan yeterli, objektif açıdan yetersizse bu inanmadır. Sahip olduğumuz yargı hem objektif hem de sübjektif açıdan yeterli olduğu zaman ise bilgidir. Kant Tanrı'nın varlığı, hürriyet ve ölümsüzlük problemlerinin bir bilgi meselesi olmadığını ileri sürer. Bütün bilgilerimiz deney ile başlar ancak bunlar hakkında deney mümkün değildir. Bu yüzden bunlar hakkında pratik akla dayalı bir iman söz konusudur. Teorik akıl tarafından aklın ideleri olarak ortaya konulan fakat objektif gerçeklikleri ispat edilemeyen bu ideler, pratik akıl sayesinde objektif gerçeklik kazanmışlardır. Filozof Tanrı'nın varlığı, hürriyet ve ölümsüzlük hakkındaki geleneksel delilleri kabul etmemiştir. Ona göre, ahlak delili bunlarla ilgili olan herhangi bir spekülatif ve metafiziksel delilden farklıdır.
İnsanın anlam arayışı ile yeni çağ inanışları arasındaki ilişki

Bu araştırmanın amacı, ilk olarak hayatın anlamı ile Yeni Çağ İnanışları değişkenleri arasındaki ilişkiyi, ikinci olarak ise, aynı değişkenler ile bazı demografik değişkenler arasındaki ilişkileri incelemektir. Araştırmanın örneklemi, Karadeniz, Doğu Anadolu ve Marmara Bölgelerini temsilen; Samsun (506), Trabzon (230), İstanbul (55) ve Malatya (164) illeri ve bu illerin bazı ilçelerinde esnaf, memur, serbest meslek erbabı, ziraat işçisi ve öğretmen olarak çeşitli iş alanlarında çalışan bireyler ile değişik ortaöğretim ve yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören bireylerden tesadüfi yöntemle seçilmiş toplam 955 kişilik gruptan oluşmaktadır. Verilerin toplanmasında, Kaya ve Aydın'ın (2013) geliştirmiş olduğu Yeni Çağ İnanışları Ölçeği ile araştırmacı tarafından geliştirilmiş olan Hayatın Anlamı ve Amacı Ölçeği ve kişisel bilgi soru maddelerinden oluşan anket formu kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, hayatın anlamı ile medeni durum, cinsiyet, yaş, öğrenim durumu ve yaşanılan yer değişkenleri arasında anlamlı bir ilişkinin olduğunu; ancak sosyo-ekonomik durum değişkenleri arasında anlamlı bir ilişkinin olmadığını göstermektedir. Yeni Çağ İnanışları ile medeni durum, cinsiyet ve yaş değişkenleri arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Ancak, Yeni Çağ İnanışları ile öğrenim durumu, yaşanılan yer ve sosyo-ekonomik durum değişkenleri arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmemiştir. Son olarak, hayatın anlamı ile Yeni Çağ İnanışları arasında negatif yönde (r=-0,29) ve p<0, 001 düzeyinde anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir.
Taha Abdurrahman'da modernite düşüncesi

Fas'lı düşünür Taha Abdurrahman 'modernite ruhu' adını verdiği özgün bir modernlik düşüncesi inşa etmiştir. Modernite ruhu teorisi, kavramsallaştırma ve kuramsallaştırma bakımından felsefi temelleri güçlü bir düşünsel proje niteliği taşımaktadır. Bu teoriye göre modernite ile Batı arasında bir özdeşlik kurmak doğru değildir. Zira rüşt, eleştiri ve şümul ilkeleri üzerine kurulu olan modernlik ruhu, şimdiye kadar gün yüzüne çıkmış her medeniyette farklı seviyelerde bulunduğu gibi, bundan sonra da doğacak medeniyetlerin temelindeki yerini alacaktır. Bu tezde T. Abdurrahman'ın modernite ruhu düşüncesi ve bu ruh uyarınca geliştirdiği İslami modernlik modeli hem metodolojik hem felsefi temelleriyle ele alınmıştır.
Kelam ekolleri ve varoluşçuluk bağlamında insan özgürlüğü

İnsanlık tarihi boyunca, insanoğlunun zihnini meşgul eden konulardan biri, şüphesiz ki insanın yaratıcısı karşısında özgür olup olmadığı; daha açık bir ifadeyle insan yaratılmadan önce kendisi için bir kaderin çizilip çizilmediğidir. Biz de bu çalışmamızda Kelam ekolleri ve varoluşçuluğun konu ile ilgili görüşlerini karşılaştırmaya ve mantiki bir bakış açısı ortaya koymaya çalıştık. İslam alimlerinin ve varoluşçu filozofların konuya yaklaşım tarzları, benzerlikleri, farklılıkları, konuyla ilgili bulunmaya çalışılan çözüm yolları ve ortaya çıkarılan yeni fikirleri tespit etme gayreti içinde olduk. Giriş ve üç bölümden oluşan tezimizin giriş bölümünde, insan fiilleri ve özgürlüğü ile ilgili olan kavramları ele alıp, açıklamaya çalıştık. Birinci bölümde, insan özgürlüğü probleminin tarihi kökenini, oluşumu ve kelam ekolleri perspektifinden meseleyi ele aldık. İkinci bölümde, varoluşçuluk açısından insan özgürlüğü problemi bağlamında, varoluşçuluğun temel ilkeleri, varoluşçu felsefenin tarihi arka planı ve teist/ateist filozofların konu ile ilgili görüşlerini ele almaya çalıştık. Üçüncü ve son bölümde ise Kelam ekollerinin ve varoluşçu filozofların görüşlerini tahlil edip, bir değerlendirmede bulunduk.