Derecelendirme kuruluşlarının sorumluluğu

Dünyadaki globalleşme süreci ve finansal serbestleşme ile birlikte mali piyasaların karmaşıklığının ve borçluların çeşitliliğinin zaman içinde artmasıyla, gerek yatırımcılar gerek resmi otoriteler kredi derecelendirme kuruluşlarının görüşlerine giderek daha fazla önem vermeye başlamışlardır. Zira bu durum, uluslararası sermaye hareketlerini gerçekleştiren oyuncuları da çok sayıda riskle karşı karşıya getirmektedir. Yatırımcılar ve borç verenler, uluslararası düzeyde gerçekleştirmeyi düşündükleri finansal işlemlerin ne ölçüde riskli olduğunu bilmek isterler. İşte derecelendirme kuruluşları yatırımcıların ve borç verenlerin ihtiyaç duydukları bu bilgiyi sağlarlar. Profesyonel kadrolardan oluşan derecelendirme kuruluşlarının yaptıkları değerlendirme, uluslararası düzeyde yatırım yapma ve borç verme kararlarını önemli ölçüde etkilemektedir. Bu itibarla, günümüzde derecelendirme, sermaye piyasasında önemli bir fonksiyona sahiptir. Derecelendirme kuruluşları, derecelendirme faaliyetinin ifası sırasında geniş bir kesimle ilişki içine girer. Derecelendirme kuruluşlarının ifa ettikleri bu faaliyetin önemi dolayısıyla, bu kuruluşlar için bir takım yükümlülükler getirilmiştir. Bu yükümlülüklere aykırı davranılması, derecelendirme kuruluşlarının sorumluluklarının doğmasına sebep olmaktadır. Derecelendirmeye ilişkin talebin yeterince olmaması bu sektörün gelişmesinin önündeki en büyük engeldir. Örneğin özel sektör tahvillerinin ihraç edilmesi durumunda derecelendirme kuruluşlarının gelişmesi de hızlanacak ve dolayısıyla derecelendirme kuruluşlarından sağlanabilecek yararlar artacaktır. Bu nedenle derecelendirme kuruluşlarının gelişmemesinin başlıca nedeninin pazar yokluğu olduğu söylenebilir. Diğer taraftan, son yıllarda ülkemizin ve bazı Türk bankalarının S&P, Moody's veya Fitch gibi büyük derecelendirme kuruluşları tarafından incelenerek değerlendirilmeleri yapılmış olmasına rağmen, derecelendirme ile ilgili yasal düzenlemelerin yetersiz olması nedeniyle bu müesseseden sağlanabilecek yararlar henüz istenilen düzeye ulaşamamıştır. Ancak kamunun aydınlatılması ve etkin piyasa mekanizmasının işlerliğinin sağlanmasında oynadığı rol nedeniyle yakın bir gelecekte ülkemizde de derecelendirme işlemine duyulan ihtiyaç daha da artacaktır. Derecelendirme kuruluşlarının sorumluluğu konusunun tam olarak ortaya konulabilmesi için ilk önce derecelendirme kuruluşlarınca yerine getirilen derecelendirme faaliyetinin temel özellikleri, önemi ve derecelendirmeye ilişkin yasal düzenlemelerin incelenmesi gerekmektedir. Bu nedenle çalışmamızın birinci bölümünde derecelendirme kavramı, tarihçesi, özelikleri, türleri, uygulama alanları ve yasal düzenlemeler üzerinde durulacaktır. Derecelendirme faaliyeti, derecelendirme kuruluşu ile derece almak isteyen müşteri arasında akdedilen bir sözleşme çerçevesinde yerine getirilir. Derecelendirme kuruluşları için düzenlenen yükümlülükler kendini ilk olarak bu alanda gösterir. Bu sebeple, derecelendirme kuruluşlarının sorumlu oldukları kişilerin başında derece verdikleri müşteriler gelmektedir. Derecelendirme kuruluşlarının bu sözleşmeden doğan yükümlülüklerinin anlaşılabilmesi, derecelendirme kuruluşu ile işletme arasında akdedilen sözleşmenin özelliklerinin kapsamlı bir şekilde incelenmesiyle mümkündür. Bu nedenlerle, çalışmamızın ikinci bölümünde derecelendirme sözleşmesinin tanımı, unsurları, hukuki niteliği, diğer sözleşmelerden farkı ve özellikle tarafların bu sözleşmeden doğan hak ve yükümlülükleri ile derecelendirme sözleşmesinin sona erme sebepleri incelenecektir. Çalışmamızın üçüncü bölümünde ise derecelendirme kuruluşlarının hukuki ve cezai sorumlulukları incelenecektir. Bu bölümde özellikle hukuki sorumluluk üzerinde durulacak, bu çerçevede derecelendirme kuruluşlarının müşterilerine ve üçüncü kişilere karşı sorumluluğu incelenecektir. Ayrıca, Türk hukukunda sorumluluğa ilişkin hükümlerin yetersiz olması sebebiyle yabancı hukuk düzenlemelerine de yer verilecektir.