Müyessiretü'l-Ulum'dan hareketle Türk gramerciliğine eleştirel bir bakış

Anadolu ve Rumeli sahasında 13. yüzyıldan itibaren ilk yazılı kaynaklarını ortaya koyan Türkiye Türkçesi üzerine çeşitli dönemlerde gramer kitapları kaleme alınmıştır. Bergamalı Kadri tarafından 1530'da kaleme alınan Müyessiretü'l-Ulum bu eserler arasında müstesna bir yere sahiptir. Anadolu'da kaleme alınmış, bilinen ilk Türkçe gramer kitabı olan Müyessiretü'l-Ulum, bir takım sosyal ve kültürel etkenler sebebiyle Arapça kaideler doğrultusunda tertip edilmiştir. Müyessiretü'l-Ulum'dan başlayarak Cumhuriyet dönemine dek oluşturulan gramerlerin büyük bir bölümü Arapça gramer kurallarının kalıplarına uydurulmaya çalışılmıştır. Cumhuriyet'ten önce kaleme alınan ve yukarıdaki kapsamın dışında kalan eserlerin bir kısmında ise Fransızca gramer kuralları esas alınmıştır. Özellikle Tanzimat'tan sonra hemen her alanda Batı'nın örnek alınmasıyla birlikte, gramer kitaplarında da ölçü olarak Fransızcanın gramer kurallarına başvurulmuştur. Bu yaklaşım sonucunda, daha sonraki dönemlerde Türk gramerciliği üzerinde Fransız gramer kurallarının etkisi hissedilmeye başlamıştır. Cumhuriyet'ten sonra kaleme alınan eserlerde, yabancı dillere ait gramerleri örnek alma geleneği büyük oranda terk edilmiş, Türkçenin yapısına ve mantığına uygun eserler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Fakat kaleme alınan bu eserlerin genel itibariyle öğretimlik eserler olmasından dolayı Türkçenin ses, şekil, cümle ve anlam özellikleri üzerinde gerektiği oranda ayrıntılarıyla durulamamıştır. Yeterli oranda monografilerin oluşturulamaması sebebiyle gerekli uzmanlaşma sağlanamamıştır. Bunun yanında örneklendirme konusundaki zayıflık ve edebi metinlerden hareket edilerek örneklerin tespit edilmesi hususundaki yoksunluk gramer kitaplarımızda göze çarpan diğer bir aksaklıktır. Bu çalışmada, Müyessiretü'l-Ulum'dan başlamak üzere Anadolu sahasında kaleme alınan başlıca gramer kitaplarından hareketle, Türk gramerciliğinde karşılaşılan sorun ve düzensizlikler üzerinde durulmuştur. Müyessiretü'l-Ulum'dan başlamak üzere, Tanzimat ile Cumhuriyet arasını kapsayan döneme ait başlıca gramer kitapları ve Cumhuriyet'ten günümüze dek kaleme alınmış başlıca eserler çalışmanın evrenini teşkil etmektedir. Belirtilen eserlerin sırasıyla incelenmesi suretiyle, Türk gramerciliğinde görülen belli başlı sorun ve düzensizlikler tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışma boyunca üzerinde durulan konular ses bilgisi, şekil bilgisi ve cümle bilgisi şeklinde ayrı başlıklar altında tasnif edilmiştir. Çalışma kapsamında yer verilen her bir konu başlığı için hareket noktası olarak Müyessiretü'l-Ulum belirlenmiştir. Türk gramerciliğinin başlıca sorunları tespit edilirken, ilk aşamada her bir konu başlığında yer verilen hususlar Müyessiretü'l-Ulum'dan başlayarak dönem dönem incelenmiştir. İkinci aşamada ise her bir döneme ait başlıca kaynaklar kendi aralarında karşılaştırılarak bu eserlerdeki sorun ve düzensizlikler ortaya koyulmuştur. Bu sayede hem üç ayrı dönem arasındaki uyumsuzluklar hem de her bir döneme ait eserlerin kendi aralarında mukayesesi sonucu ortaya çıkan sorunlar ve düzensizlikler belirlenmeye çalışılmıştır. Bu noktada vurgulayarak ifade etmek istediğimiz husus, çalışmanın amacıdır. Bu çalışma, Türkçe gramer yazımında görülen sorunları bir çırpıda çözüme kavuşturmak iddiasında değildir. Çalışmamızın amacı, Türk gramerciliğinin ses, şekil ve cümle bilgisi ile ilgili başlıca sorunlarını tespit etmek; bunları kesin çözüme ulaştırmaktan ziyade mevcut sorun ve düzensizliklere dikkat çekerek bunlar içerisinden bir kısmına yönelik çözüm önerilerini sunmaktır.