Fikir ve sanat eserleri üzerindeki mali hakların yasal sınırlamaları

'Fikir ve Sanat Eserleri Üzerindeki Mali Hakların Yasal Sınırlamaları' isimli yüksek lisans tez konusu ile, eser sahiplerinin mali haklarının hangi koşullarda ve ne oranda sınırlandırılabileceği incelenmektedir. Anılan yüksek lisans tezi üç bölümden oluşmaktadır. 'Fikri Hakların Konusu' başlıklı Birinci Bölümde, hak kavramı, fikri hakların konusunun ne olduğu, insan zekası ile meydana getirilen hangi gayri maddi malların fikir ve sanat eserleri hukuku yönünden eser sayılacakları izah edilmeye çalışılmıştır. 'Fikir ve Sanat Eserleri Üzerindeki Mali Haklar' başlıklı ikinci Bölümde; eser üzerindeki mali hakların ne zaman doğacağı, alenileşme kavramı ve 5846 sayılı 'Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu' kapsamında eser üzerinde mevcut olan sayılmış mali hakların neler olduğu incelenmektedir. 'Eser Üzerindeki Mali Hakların Yasal Sınırlamaları' başlıklı Üçüncü Bölümde ise, ülkemizin yasal mevzuatı ve içtihatlar uyarınca eser sahiplerinin haiz oldukları mali hakların hangi hallerde sınırlandırılabileceği izah edilmektedir. insan düşüncesinin eseri olan ve orijinalliğe sahip olan fikir ve sanat eserleri, gayri maddi mallar olup, aynen maddi mallar gibi koruma altındadır. Bir fikir veya sanat eseri meydana getiren eser sahiplerinin, anılan eserler üzerinde mali ve manevi hakları mevcuttur. Manevi haklar, süreyle sınırlandırılmayan eser sahibinin kişiliğine sıkı sıkıya bağlı olan haklardır. Mali haklar ise, eser sahibine iktisadi kazanımlar sağlayacak nitelikteki haklar olup; bunlar 'İşleme', 'Çoğaltma', 'Yayma', 'Temsil', Umuma iletim' ile 'Pay ve Takip' haklarıdır. Eser sahibinin eseri üzerinde mutlak hak sahibi olması, Türk hukukunda ana düşüncedir. Ancak, yasada yazıklı bazı durumlarda, bu haklar toplum kültürünün gelişimi, toplum düzeninin korunması gibi çeşitli mülahazalarla sınırlandırılabilmektedir. n 'Koruma sürelerinden doğan yasal sınırlamalar' ile eser üzerindeki mali hakların belirli bir süreyle kullanılmasına izin verilmektedir. 'Kamu düzeni nedeniyle getirilen yasal sınırlamalar' ile kamu düzeni nedeniyle resmi makamlar tarafından eser üzerindeki mali hakların kullanılmasının yasaklanabileceği, sınırlandırılabileceği veya bu otoriteler tarafından eser sahibinin mali haklarının bizzat kullanılabileceği belirtilmektedir. 'Genel menfaat sebebiyle getirilen sınırlamalar' ile toplum düzeni saikiyle eser sahibinin mali haklarına getirilen sınırlamalarla, toplum kültürünün gelişimi hedeflenmektedir. 'Hususi menfaat sebebiyle getirilen sınırlamaların' ise, bireylerin meşru yollardan elde ettikleri fikir ve sanat eserlerini rahatça kullanabilmeleri için getirilmiş kısıtlamalar olduğu gözlemlenmektedir. Sonuç olarak, eser sahibinin mali hakları, yasalarda açıkça yazılı olmayan hal ve şartlarda sınırlandırılamayacaktır. Anılan hakları en iyi koruyabilecek kişilerin de yine eser sahiplerinin bizzat kendileri veya meslek odaları olduğu kıymetlendirilmektedir. Ayrıca, fikri ürüne saygının geliştirilmesi açısından fikir ve sanat eserleri ile bunlardan istifade sınırlarının bireylere izahı maksadıyla oluşturulacak sivil toplum kuruluşlarının desteklenmesinin faydalı olacağı değerlendirilmektedir.