Code-switching patterns and underlying socio-psychological configurations: The probable effects of urbanization

Bu çalışmada köyde ve kentte yaşayan Kabartay dil topluluklarının önce toplumdilbilimsel ve sosyo-psikolojik görüntüleri çizilmiş daha sonra her iki topluluk, etno-dilsel canlılık, etnik kimlik, toplumsal ağlarının yoğunluğu ve tüm dil davranışları açısından karşılaştırılmıştır. Kentleşme süreci dilbilimsel ve sosyo-kültürel farklılık ya da değişime sebeb olabileceği için, kentleşme etkeni de her iki alan arasındaki farklılığı açıklamak için çalışılmıştır. Etno-dilsel canlılık, araştırılan dil topluluğuna göre düzenlenen Öznel Canlılık Sormacası ile ölçülmüştür. Bireyin etnik kimlik algılaması bu sormacaya eklenen iki soru ile belirlenmiştir. Toplumsal ağ bütünleşme indeksinin ölçümü Milroy'nin (1987) önerdiği yoğunluk ve çok katmanlılık göstergelerine dayanarak hazırlanan bir dizi soru kullanılarak hesaplanmıştır. Bu, şehirde yaşayanların kendi dil toplulukları içinde temas ettikleri kişilerin eğitim, memleket, iş özellikleri ile onlarla temas sıklığı ve tarzım içermektedir. Kentleşme indeksi Bortoni-Ricardo'nun (1985) modeli doğrultusunda toplumsal ağ bireylerinin bazı özellikleri ve şehirde kalma süresi, eğitim durumu, medya etkisi gibi önceden belirlenmiş kentli olma ölçütleri kullanılarak ortaya konmuştur. Toplumsal bağlamdaki dil hem ifade edilen hem de gözlenen dil kullanımı temel alınarak incelenmiştir. Araştırılan dile üç açıdan yaklaşılmıştır. İlk olarak Kabartaycanın ne kadar yaşatıldığı araştırılmıştır. Bu, 'kim kiminle ne zaman hangi dili konuşuyor' (Fishman, 2000) sorusunu başlangıç noktası olarak alan çeşitli dil davranışı alanlarındaki tüm dil seçimi konumunu ortaya çıkarmak için yapılan bir 'alan çözümlemesi' ile yapılmıştır. İkinci olarak, dile karşı pozitif tutumların grup içi dil kullanımını geliştireceğinden ve istikrarlı dil davranışını imlediğinden Kabartaycanın devam ettirilmesine karşı beslenen tutumlar araştırılmaya değer bulunmuştur. Üçüncü olarak ise 'Belirlilik ' modeli (Myers- Scotton, 1993a, 1997) kullanılarak bireyleri gruplar arası karşılaşmalarında dil değiştirimine iten toplumsal etmenler veya güdüler araştırılmıştır. Bu etmenlerin sayısı azaltılarak sadece 'canlılık' ve 'etniklik' görüngüleri incelenmiştir. Sonuçlar Kabartayların hem kırsal alanda hem de şehir ortamında güçlü etnik kimlik duygusuna sahip olduğunu ve bu duygu onların dillerini sürdürme hususundaki tutumları ile her iki alanda da doğru orantılı bulunmuştur. Köyde yaşayan Kabartaylar güçlü etnik-dilbilimsel canlılık sergilerken şehirdekilerin algılaması orta düzeydedir. Toplumsal ağ bütünleşme derecesi ilginç bir şekilde şehir ortamında köy ortamı kadar yüksektir. Bu, şehirlilerin etnik kimlik puanlarının dil sürdürümü indeksi ile istatistiksel olarak ilişkili bulunması ile doğrulanmaktadır. Son olarak, şehirde dil sürdürümü indeksi ile kentleşme indeksi ters orantılı bulunmuştur. Bu Kabartayların eğitim düzeyleri arttıkça ve şehir hayatıyla bütünleştikçe kendi dillerini konuşmayı bıraktıklarım göstermektedir. Kabartay dil bağlamının çözümlenmesi, çalışmaya dahil olan Kabartayların konuşmalarında, birçok dil değiştirimi örneği içeren 'canlılık' ve 'etniklik' söyleminin çok fazla olduğunu açığa çıkarmıştır.