Amerika Birleşik Devletleri'nde sivil-asker ilişkileri

Sivil-asker ilişkisi, ordu-sivil yönetim ilişkisi veya ordu-toplum ilişkisi konusu/sorunu, 19. yüzyıldan itibaren özellikle liberal siyaset ya da demokratik yönetim bağlamında tartışılagelmiştir. Bu tezin konusu Amerika Birleşik Devletleri'ndeki sivil-asker ilişkileridir. 1950'li yıllarda Batı içerisinde bir tartışma ve çalışma alanı olan sivil-asker ilişkileri, Batı dışı dünyanın da askeri sosyolojinin kapsamına girmesiyle birlikte coğrafi bir yayılma yaşamıştır. Bu çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde ABD'de sivil-asker ilişkileri, alanyazın çerçevesinde genel olarak değerlendirilmiş; tanımların ve kuramların şekillenme süreci genel hatlarıyla sunulmuştur. Tezin alanyazın değerlendirmesi de burada gerçekleştirilmiştir. İkinci bölümde ABD'de sivil-asker ilişkilerinin kurumlaşması ele alınmıştır. Kurumsallaşma sürecindeki kırılmalar, süreklilikler, yükselişler ve düşüşler tarihsel bağlamında değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise sivil-asker ilişkilerinin kurumsallaşmasını sağlayan ve odak noktası olarak işlev göre belli tarihsel dönemler üzerinden kurumsallaşma pratiği ele alınmıştır. Tezde ABD'deki sivil-asker gerilimlerinin nasıl çözüldüğü konusunda bir irdelemeye gidilmiştir. Özellikle; sivil-asker ilişkilerindeki gerilim alanları ve ABD'de siyasi figürlerin veya organların bu gerilim alanlarını nasıl çözdükleri noktalarında bazı sorular ortaya koymaya çalışılmıştır. Bu yoğunlaşma alanlarında da ABD'de siyasetin; kurumlaşma ve taraflar arasındaki gerilimi yönetme biçimini ile aradaki ilişkileri nasıl örgütlediğine odaklanılmıştır. Tezin temel sorunsalı 'ABD'nin sivil-asker ilişkilerini siyaseten nasıl çözdüğü ve karar alma süreçlerinde mekanizmalarında ordunun kendisine belirlenen yeri nasıl kabul ettiğiydi.' ABD'de siyasetin yürütülmesinde ve kararların alınmasında siyasi figürlerin ve karar vericilerin başat ve belirleyici aktörler oldukları yönünde kabullerimiz vardı. Nihayetinde bulgularımız ve ilgili alanyazın incelenince kabulümüzün dışında bir sürecin işlediği görüldü. Bu tez kapsamında ve ABD özelinde, Sivil-asker ilişkileri alan yazını iki boyuttan oluşmaktadır. Birincisi 2. Dünya Savaşı sonrasında ve Soğuk Savaş döneminde üçüncü dünya ülkelerinin modernleşmesinde, kalkınmasında, siyasetin biçimlendirilmesinde ve analiz edilmesinde gerek ilgili aktörlere ilişkin verinin oluşturulması gerekse de bu ilişkileri yeni uluslararası dünya sisteminde yönetilebilir kılmak adına tanımlayıcı çalışmalardan oluşmaktadır. İkincisi, ABD siyasetinin iç gerilimlerinin kurumlaşma veya kurumlaşamama durumuna göre alanyazında görünür olan ABD içi sivil-asker ilişkileri çalışmalarıdır. Bu tezin kapsamı bu bağlamda 2. Dünya Savaşı öncesini kendi başına bir tartışma konusu olarak içermemektedir. ABD'de sivil-asker ilişkilerini çalışmanın belli zorlukları bulunmaktadır. Tartışmaların tarihsel olarak Anayasa'nın yazılışına kadar uzanması; gerilim ve problematik bir konu olmaktan tarihsel olarak hiç çıkmadığı için konunun değişkenliği; sivil ve asker aktörlerin kişilik özelliklerine bağımlı olduğundan dolayı kırılma ve dalgalanmalarını fazlaca görülmesi; birçok disiplini kesen gerçek bir disiplinler arası konu olması ve muazzam bir literatürün birikmiş olması sivil-asker ilişkilerini çalışmayı güçleştiren bazı etkenlerdir.