Cumhuriyetten bugüne Türk tekstil endüstrisinde tasarım ve tasarımcının gelişimi

Türk tekstilinin, Cumhuriyet'ten sonra yaşadığı endüstrileşme süreci içerisinde özellikle son 20 yıldır üretimde, pazarlama kaygılarının ve hammadde çeşitliliğinin artması, dışa açılma politikaları ile rekabet ortamlarının gelişmesi sonucunda önem kazanmaya başlayan 'Tekstil Tasarımı' ve buna paralel olarak bugün üretimin vazgeçilmez meslek kolu olan 'Tekstil Tasarımcısı'nın bu süreç içerisindeki konumu ve gelişiminin olumlu, olumsuz yönlerinin tespit edilmesi bu çalışmanın hedefini oluşturmaktadır. Ancak Türkiye'de tekstil üretiminin köklü bir geçmişşe sahip olması nedeniyle araştırmaya, Cumhuriyet'ten sonraki yeniden yapılanma süreci ile başlanmamış, Osmanlı'nın kuruluş yıllarına hatta Anadolu Selçuklularına kadar inmek gerekmiştir. Bu nedenle çalışmamızda öncelikli olarak Osmanlı İmparatorluğu döneminde, Anadolu halkının belli merkezlerde geliştirdiği üretim yöntemlerine değinilmiş ve 'Endüstri Devrimi'nin sonuçları karşısında gerileyen, dönemin üretim yöntemlerinin, Tanzimat ile başlayan endüstrileşme süreci öncelikle incelenmiştir. Ardından Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar iktisadi gelişmeler ile yeniden yapılanan Türk tekstilinin endüstrileşme sürecinin aşamaları ve bu aşamalarda tekstil tasarımı ve tasarımcısının konumu araştırılmıştır. İki ana bölüm ve sonuç kısmından oluşan çalışmamızın birinci bölümünde ana amaç doğrultusunda, Osmanlı imparatorluğu dönemi başlangıç alınarak Cumhuriyet'in ilk yıllarına kadar uygulanan tekstil üretim yöntemleri ele alınmış ve özellikle bu dönemdeki endüstrileşmeIll hareketleri üzerinde durulmuştur. Tanzimat dönemi ve Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki endüstrileşme hareketleri, kurulan tekstil fabrikaları ve üretim süreçlerine değinilerek günümüz endüstrisindeki önemleri vurgulanmıştır. İkinci bölümde ise Cumhuriyet sonrasında yeniden yapılanan Türk Tekstil Endüstrisi'nin 'Tekstil Tasarımı' ve 'Tekstil Tasarımcısı' açısından gelişimi, dünyadaki gelişmeler ve yapılanmalarla belirlenen dönemlere göre planlanarak ele alınmış, bugüne kadar makine donanımı ve teknoloji transferi ile büyüyerek gelişen endüstrimiz açısından önemi üzerinde durulmuştur. Sonuç olarak, Türkiye'de tekstil üretiminin çok köklü olduğu, ancak 'Endüstri Devrimi'nin İngiltere'de doğuşundan itibaren makineleşmenin ve tasarım faaliyetlerinin gerisinde kalınması nedeni ile Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye Cumhuriyeti dönemlerinde üretimin tüm kademelerinde istenilen düzeyin sağlanamadığı görülmüştür. Bu süreç de sanayileşmede yapılanma ve yenilenme, dışa bağımlı olarak gelişirken, 80'li yıllara kadar yaratıcılıkta çok yönlülük ihmal edilmiştir. Özellikle 80'li yılların ikinci yarısından sonra dünya pazarlarında yer edinebilme şartının özgün ve öncü fikirler olabileceği kavranmış, Türk Tekstil Endüstrisinin bugün ve gelecekte olumlu sonuçlar alabilmesi için, her şeyden önce teknoloji ile desteklenmiş, yaratıcı tasarıma ve üretimin her koluyla uyumlu çalışabilen tasarımcı gruplarına gereksinim olduğu anlaşılmıştır. Hazırlanan bu tez öncesinde, konu ve kaynak araştırması evresinde Türk tekstilinde 'tekstil tasarımı' ve 'tekstil tasarımcısının' gelişimini kapsamlı veya tek bir konu olarak ele alan, özellikle 80'li yıllardan önceki bir kaynağa rastlanamamıştır. Bu nedenle, 'Cumhuriyetten Bugüne Türk Tekstil Endüstrisinde Tasarım ve IV Tasarımcının Gelişimi' başlıklı bu tezin gündeme getirilmesi söz konusu olmuştur. Araştırma ve inceleme aşamalarında, tezin kapsadığı süreci belgeleyen her konudaki kitap, makale, yayın vb. değerlendirilmiştir.