turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde bağlam temelli sözcük öğretim yönteminin uygulanması

Bu çalışmada bağlam temelli sözcük öğretim yönteminin yabancı dil olarak Türkçe sözcük öğretimindeki etkisini incelemek amaçlanmıştır. Araştırmada Aksaray Üniversitesi Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde öğrenim gören B2 düzeyindeki 32 yabancı öğrenci ile çalışılmıştır. Araştırma, nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma desenli bir araştırma modelinden oluşmaktadır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden deneysel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntemle elde edilen verileri desteklemek için öğrenci çalışma kağıtları üzerinde nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yapılmıştır. Araştırmada 16' şar katılımcının bulunduğu deney grubu ve kontrol grubu bulunmaktadır. Öncelikle her iki gruba ön test yapılmıştır. Ön testten iki hafta sonra deney grubuyla bağlam temelli sözcük öğretim yöntemi ile çalışılmaya başlanmıştır. Dört hafta süren çalışma süresince katılımcılara yeni sözcüğün anlamının bağlamdan bulunması için araştırmacı tarafından kendilerine metindeki bağlam ipuçları gösterilmiş ve yönlendirici sorular yöneltilmiştir. Katılımcılar anlama ilişkin tahminlerini çalışma kağıtlarına yazmışlardır. Deney grubuyla bağlam temelli sözcük öğretim yöntemiyle ders işlenirken, kontrol grubuna yeni sözcüklerin anlamları araştırmacı tarafından sözcük listeleri şeklinde verilmiştir. Çalışmanın tamamlanmasından iki hafta sonra yeni öğrenilen sözcüklerin hafızada kalıcılığını belirlemek için gruplara son test yapılmıştır. Deney ve kontrol grupları arasında sözcük öğrenim düzeyleri açısından fark olup olmadığını gözlemek için ön test ve son testten elde edilen sonuçlar Mann - Whitney U Testi ile incelenmiştir. Yapılan inceleme sonunda ön test puanlarına göre gruplar arasında anlamlı bir farklılık gözlenmezken, son testten elde edilen verilerde gruplar arasında deney grubu lehine olacak şekilde anlamlı bir fark olduğu görülmüştür. Yani deney grubu yabancı dil olarak Türkçede yeni sözcüklerin öğrenimi açısından kontrol grubundan daha başarılıdır. Ön test ve son test sonuçlarına göre her iki grubu kendi içinde değerlendirmek için Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır. Sonuç olarak grupların son test sonuçlarının ön test sonuçlarından anlamlı bir şekilde farklılık gösterdiği görülmüştür. Grupların ortalama, ortanca ve standart sapma değerlerine bakıldığında deney grubundaki ilerlemenin, kontrol grubundaki ilerlemeden çok daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Doküman analizi yoluyla yapılan nitel araştırma sonunda ise deney grubundaki katılımcıların yalnız 'gövde' sözcüğünün anlamına ulaşamadıkları, bunun dışında üzerinde çalışılan yirmi sözcükten on dokuzunun anlamını buldukları görülmüştür. Araştırmada bağlam temelli sözcük öğretim yönteminin Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde etkili bir yöntem olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Özbekçede kılınış işlemcisi olarak yardımcı fiiller

Kılınış fiilin iç yapısına ait sözlüksel bir zaman kategorisidir. Her fiil başlangıç, süreç ve bitiş evrelerinden oluşur. Bazı fiiller ise bu evrelerden birine vurgu yapan bir gerçekleşme tarzına sahiptir. Fiillerin gerçekleşme tarzı ve evre yapısı kılınış olarak adlandırılır. Kritik sınıra sahip olan fiillerin aşılması gereken bir dönüşüm noktası bulunmaktadır. Söz konusu fiiller, yardımcı fiil, nesne ve zarf gibi yapılarla etkileşime girdiğinde kılınış değişimi gerçekleşebilir. Değişime neden olan yapılara kılınış işlemcisi adı verilmektedir. Çalışmanın ana konusu da yardımcı fiillerin kılınış işlemcisi olarak üstlendiği fonksiyonlardır. Art fiiller, fiillerle birleşerek birleşik fiil oluştururlar. Özbekçe yardımcı fiiller yönünden zengin bir dildir. Bu tezin amacı Özbekçede kullanılan yardımcı fiillerin kılınış işlemcisi görevlerini tespit etmektir. İnceleme için seçilen materyaller -başta Abdullah Kadiri'nin Ötken Künler romanı olmak üzere- çeşitli Özbekçe romanlardır. Bu romanlardan elde edilen örneklerdeki birleşik fiil yapıları kılınış değişimi yönünden incelenmiştir. Çalışma sekiz bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı ve yöntemi anlatılmıştır. Daha sonraki bölümlerde kılınış kavramı ve çeşitli araştırmacıların bu kavram üzerindeki tespitleri ele alınmıştır. Özbekçede kullanılan yardımcı fiiller tespit edilmiş ve kılınış işlemcisi görevi yaptığı görülen 23 fiilin fonksiyonları incelenmiştir. Sonuç bölümünde ise araştırma sürecinde toplanılan verilerin değerlendirilmesi yapılmıştır. Tezin amacı kılınış ve kılınış işlemcisi kavramlarının Türk dilleri özelinde daha iyi araştırılmasına katkıda bulunmaktır.
Developing a talking dictionary for a morphologically complex language: The case of Laz

Bu tezde, Lazcanın sözlü morfolojisini, pozisyonel sınıflandırma morfolojisi yöntemini kullanarak analiz etmekteyim. Daha sonrasında, bu analizi, Lazca için bir konuşan sözlük geliştirmek maksadıyla bilgisayarlı yöntemler üstüne yürüttüğüm tartışmaya uygulamaktayım. KS'nin, Lazca öğrenmek isteyenler için bir kaynak olacağını ve dilin yeniden canlandırılmasına katkı sağlayacağını düşünmekteyim. Hem mevcut dil canlandırma materyallerinin hem de Lazcanın mevcut durumuna değindikten sonra, Lazcanın sözel şablonu üstünde PSM analizi gerçekleştirmekteyim. Bunun için, takılar arasında morfolojik öbekleme vakalarını incelemekteyim ve böylece göreli hakimiyetle bağlantılı hiyerarşik bir model geliştirmekteyim. Morfolojik analizin ardından, PSM modelinin sayısal uygulaması üstüne bir tartışma yürütmekteyim ve morfolojik hiyerarşinin yapısına uygunluğundan dolayı sonlu durum dönüştürücülerini en umut vaat eden yaklaşım olarak ele almaktayım. Hem öncelik-odaklı hem de hakimiyet-odaklı durumların sıralamasını kullanan iki yönlü bir SDD modeli önermekteyim. Burada, PSM analizi ve sonlu durum teknolojisinin kesişiminden faydalanmaktayım. Sözlü eklere karşılık gelen durumlar, morfolojik özelliklerden İngilizceye çevrildikleri zaman, bir hakimiyet yolu izlerlerken, Lazcadan morfolojik özelliklere çevrildiklerinde bir öncelik yolu izlerler. Sonuç olarak, bu yaklaşım, dil canlandırma alanında morfolojik analiz uygulanması adına önemli bir adımdır ve gelecekteki çalışmaların önünü açıcı niteliktedir.
Manas Destanı'ında geçen bitki adları

Bu çalışmada 'Manas' destanında geçen bitki isimleri S. Karalayev'in varyantına dayalı olarak 2010 yılında neşredilen 'Manas' kitabı esas alınarak tespit edilmiştir. Çalışmada yalnız bitki isimleri değil bitkilerle ilgili bütün sözcükler incelenmiştir. Tespit edilen bitki isimleri ve bitkiyle ilgili sözcükler alfabetik sıraya göre sıralanmıştır. Çalışmanın inceleme bölümünde, tespit ettiğimiz kelimeler köken bilgisi açısından incelenmiştir. Ayrıca bu bölümde destandan tespit ettiğimiz bitki isimleri Eski Türkçe ve Orta Türkçedeki şekilleriyle karşılaştırılmış, Türkiye Türkçesindeki karşılığı bulunmuş, farklılıklar ve benzerlikler ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Bazı kelimeler yeri gelince diğer Çağdaş Türk Lehçeleriyle de karşılaştırılmıştır. Çalışmanın sonucunda incelediğimiz bitki isimlerinin Latince karşılığının da yer aldığı kelime listesi verilmiştir. Kelimelerin köken bilgisi incelemesinde kaynaklara dayalı tutarlı ve kabul edilebilir açıklamalar yapılmaya çalışılmıştır. Bazı kelimelerin kökeniyle ilgili şahsi görüşlerimiz de yer almaktadır.
Türlerin dili: Yazılı basındaki haber metinleri üzerine sözcük özellikleri ve çok sözcüklü birimler bakımından bir inceleme

Bu çalışmada, yazılı basındaki haber dili sözcük özellikleri ve çok sözcüklü birimler bakımından derlem temelinde ve çok boyutlu yaklaşım yöntemiyle incelenmiştir. Çalışma için Akşam, Habertürk, Hürriyet, Milliyet, Sabah ve Zaman gazetelerinin İnternet ortamındaki haber metinlerinden politika, magazin, güncel olay, 3. sayfa ve spor konularından oluşan 250. 000 sözcüklük bir Haber Metinleri Derlemi oluşturulmuştur. Çalışmada derlem işleme programı olarak Antconc 3.2. 4 kullanılmıştır. Dört bölümden oluşan bu araştırmanın birinci bölümünde teksözcük/ sözcükbirim oranı, ikinci bölümünde en sık kullanılan 20 sözcükten hareketle sözcük sıklıkları, 3. bölümünde yeni sözler ve dördüncü bölümünde çok sözcüklü birimler ele alınmıştır. Derlemden elde edilen sözcük listeleri gerekli durumlarda bağlamdan hareketle değerlendirilmiştir. Çalışma sırasında haber metinlerinin politika, magazin gibi alt türleri karşılaştırılarak benzerlik ve farklılıkları, kendine özgü sözcüksel özellikleri ortaya konmaya çalışılmıştır.
The Language of humor in Turkish verbal jokes

Bu çalışmada amaç sözlü mizah için bir anlambilimsel kuram ileri sürmekti. Bu kurama göre Türkçe'deki birçok fıkra metni analiz edildi. Bu kuramın hedefi, bir metnin komik olabilmesi için gerekli ve yeterli şartları çıkartıp göstermekti. Bu tez boyunca, mizahın insanlar arası bir çeşit iletişim olduğu gerçeği daima göz önünde bulunduruldu. Bu çalışma alanı özellikle söylem çözümlemesi ve bağlamsal anlambilim bulgularını içermektedir. Sayıltı, söylem çözümlemesi ve bağlamsal anlambilim içindeki tanımlama, ayırma ve sınıflama gibi yöntemler yardımı ile mizah içeren bir metnin dilbilimsel olarak anlaşılmasının daha kolay çalışılabileceğidir. Sayıltı ve sanılar, bütün tez boyunca; Türk dilinden çeşitli örneklerle desteklendi.
Berdi Kerbabayev'in Aygıtlı Adım romanı

Bereli Kerbabayev, Sovyet Türkmen Edebiyatı'nın kurucularından ve en önde gelen yazarlarından biridir. Yazarın Ayğıtlı Adim adlı romanı ise Türkmen edebiyatı sahasında yazılmış ilk romanlarındandır, hatta basım tarihi itibarıyla ilk Türkmen romanıdır. Yazar 1915- 1920 yıllan arası Türkmenistan'ını anlattığı bu tarihi romanını yirmi yıla yakın bir sürede tamamlamıştır. Berdi Kerbabayev bu eseriyle en önemlisi SSCB Bakanlar Kurulu'nun kararıyla verilen 1947 yılının 2. Dereceli Stalin Ödülü olmak üzere birçok ödül kazanmıştır. Eser, başta eski Sovyetler Birliği ülkelerinin dilleri olmak üzere, İngilizce ve Hintçe gibi birçok dillere çevrilmiştir. Ayğıtlı Adim 'Türkmenlerin Çalıkuşusu' olarak adlandırılabilir. Çünkü tıpkı Reşat Nuri Güntekin'in Çalıkuşu romanı gibi, birçok yabancı dile çevrilip birçok ülkede tanınmıştır. Ayrıca romanın aynı adı taşıyan sinema filmi ve piyesi de bulunmaktadır. Biz bu çalışmamızda Ayğıtlı Adim romanı üzerine bir dil ve üslup incelemesi yaptık. Anlatma esasına dayalı bir eser olduğu için önce kısaca romanın unsurları üzerinde durulmuştur. Romanı tanıtmaya yönelik bu kısa tahlilden sonra çalışmanın esasını oluşturan dil ve üslup incelemesine geçilmiştir. Dilbilimsel anlamda üslup incelemelerinin kelime ve cümle olmak üzere iki yönü vardır. Eser bu yönlerden incelendikten sonra, tekrarlar üzerinde durulmuştur. Son olarak da, eserin anlam bilimi açısından incelemesi yapılmıştır. Çalışmanın sonuna romanın transkripsiyonlu metni ve eserde geçen kültür kelimelerinin bulunduğu bir sözlük de eklenmiştir. İnceleme sonuçlarına göre, yazarın zengin ve hareketli bir üsluba sahip olduğu, eserinde yalın bir dil kullandığı tespit edilmiştir. Aldığı iyi eğitim sayesinde kazandığı zengin kültür birikimini sanat yeteneğiyle birleştiren yazar edebi bir dille yazdığı eserinde yüksek bir üslup kullanmıştır. Zengin hayal gücüyle yarattığı orijinal benzetme ve mecazlar yardımıyla ifadesini güçlü ve etkili kılmayı başarmıştır.
Muş Bulanık çevresi Karapapak ağzı

Bu çalışma ile Muş Bulanık ve çevresindeki Terekemelere ulaşılmaya çalışdı. Bu yörede yaşayan Terekemelerden 40 farklı metin derlenmiştir. Bu metinler üzerinden hareketle ses bilgisi ve şekil bilgisi açısından incelemeler yapıldı. Terekemelerin ağız özellikleri yaşadıkları yörenin tarihi ve etnik yapısıyla yakından ilgili olduğu görüldü. Yörenin tarihi ve etnik yapısıyla ilgili olarak tezin giriş kısmında bilgi verildi. Tezin inceleme kısmında Terekeme Ağzı'nın yazı dilinden ayrılan özellikleri belirtildi. Ünlüler ve ünsüzler kendi içlerinde değerlendirildi. Ünlüler ve ünsüzlerde meydana gelen ses olayları incelendi. Daha sonra şekil yönünden değerlendirme yapıldı. Derlemenin daha iyi anlaşılması amacıyla sözlük oluşturuldu.
Dilsel odaklı konuşma stratejilerinin diyalog botu üzerine uygulanımı

Diyalog botları günümüz teknolojisinin etkileşimsel yönünü ön plana çıkarma gibi önemli bir işlevi yerine getirmektedir. Bu bilinçle, diyalog botlarının insanlarla etkileşim içerisindeyken, diyaloğu sürdürebilme amacıyla uygulayabileceği konuşma stratejileri üzerine odaklanılan bu çalışma Araştırmanın Kuramsal Temeli ve Kavramlar, Araştırma ve Çözümleme Yöntemi, Bulgular ve Değerlendirme ile Sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. Araştırmanın Kuramsal Temeli ve Kavramlar başlığı altında, Söylem Çözümlemesi ve onun alt alanlarından ya da yöntemlerinden biri olarak adlandırılan Karşılıklı Konuşma Çözümlemesi ele alınmıştır. Ardından bu çalışmanın asıl kuramsal çerçevesini şekillendirecek olan Karşılıklı Konuşma Stratejileri açıklanmıştır. Bu bağlamda karşılıklı konuşma stratejileri, temelde etkileşimsel niyet stratejileri ve dilsel kodlama stratejileri şeklinde bölümlenerek incelenmiştir. Bu çalışmada, karşılıklı konuşmadaki stratejileri biçimlendiren kategorik dilbilgisel kodlamalar ve hatta daha özelde dilbilgisel birimleri belirgin olan Dilsel Kodlama Stratejileri üzerinde odaklanıldığından bu tür stratejiler daha ayrıntılı bir biçimde açıklanmış ve örneklenmiştir. İkinci bölüm olan Araştırma ve Çözümleme Yöntemi bölümünde, çevrimiçi etkileşimli Türkçe diyalog botu Gökbilge'nin arayüzüne, kodların işlenişine, veri toplama sürecine değinilmiştir. Ayrıca diyalog botu Gökbilge'ye uygulanan diyaloglar dilsel kodlama stratejileri kip, zaman, görünüş, çatı gibi dilbilgisel kategoriler temelinde incelendiğinden, bu bölümde Dilbilgisel Kategoriler açımlanmıştır. Üçüncü bölüm olan, Bulgular ve Değerlendirmede, dilsel odaklı stratejilerin diyalog botu Gökbilge'ye uygulanması sonucu ortaya çıkan diyaloglardan örnekler verilmiş, söz konusu örnekler çözümleme değiştirgenleri bağlamında tablolaştırılıp değerlendirmelerde ve saptamalarda bulunulmuştur. Sonuç bölümünde ise, karşılıklı konuşma stratejileri ve bu stratejilerin Gökbilge'ye uygulanımı sonucunda elde edilen bulgular ve çıkarımlar kısaca ele alınmıştır. Konuşma stratejileri ile donatılan diyalog botunun, diyalog içerisinde, etkileşimi sürdürebilme, yerinde ve tutarlı cevap verebilme gibi birçok açıdan insansı konuşma özelliklerini yansıtabildiği görülmüştür.
Yeni bir disiplin olarak metin dilbilim ve Türk edebiyatına metin dilbilimsel bir yaklaşım

İYeni Bir Disiplin Olarak Metin Dilbilim ve Türk Edebiyatına MetinDilbilimsel BIr Yaklaşım? başlığını taşıyan bu tez, 20. yüzyılda özellikle batıdahızla gelişen bir disiplin olarak metin dilbilimin, edebi metne yaklaşımını ve edebi metin üzerindeki uygulanabilirliğini konu almaktadır. Edebi metin, edebi faaliyetin gerçekleştiği düzlem olması yönüyleedebiyatın; dilin özel bir mesajı yansıtacak biçimde düzenlendiği bir metin türü olması yönüyle de metin dilbilimin araştırma ve inceleme alanına girmektedir. Bu çalışmanın amacı, da metin dilbilimin ortaya çıkışı ve gelişim aşamalarınıtanıtmak, metin dilbilimin geliştirdiği metinsellik ölçütlerini irdelemek ve meitndilbilimsel kavramların edebi metin üzerindeki uygulanabilirliğinideğerlendirmektedir. Bu anlamda, metindilbilimsel yaklaşımlardan hareketle edebi metinler üzerinde yapılan çözümlemeler, yeni bir edebi metin inceleme yöntemi olarak değil, metnin farklı seviyedeki birimleri arasındaki etkileşimleriaçıkladığından, metnin incelenmesi sürecine önemli katkılar sağlayayabilecekbir yaklaşım olarak görülmektedir. Bu tezin kapsamı, dilbilimin tarihçesi, metin dilbilimin temel özellikleri, metin dilbilimin edebiyat ile ilişkisi, metin dilbilimin temel unsurlarının edebiyatayansıtılması ve Türk edebiyatı metinlerinde metin dilbilimin uygulanmasını içine almaktadır. Tezimizin hazırlanmasında terkibi/sentezci bir yöntem uygulanmıştır. Metin dilbilim alanında yayımlanmış olan bilgiler birçok farklı kaynaktanderlenerek, bir kuramsal bütün oluşturulmuş, ardından da oluşmuş bu kuramsalbütünbirden fazla değişik alandaki metin üzerinde uygulanarak, etkinliğinin ortaya konması çalışılmıştır. Bu çalışmanın uygulamalı bölümü için seçilen edebi metinlerden Attila İlhan'ın Sisler Bulvarıadlı şiiri, Sait Faik Abasıyanık'ın Müthiş Bir Tren adlı2hikayesi, Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar romanı ve Haldun Taner'in Keşanlı Ali Destanı adlı tiyatrosu üzerine yapılan metindilbilimsel çözümlemeler sonucunda anlaşılmıştır ki, edebi metnin birbirinden farklı seviyedeki birimleri, bazıetkileşimlere girerek, ahenkli bir bütünü ortaya koymaktadır. Metin dilbilimingeliştirdiği bağdaşırlık, tutarlılık ve metinlerarasılık kavramları da, edebi metninbütünselliğinin anlaşılmasında son derece gerekli birer süreç olduğu anlaşılmıştır.
A corpus based analysis of Turkish body part terms based on conceptual metaphor theory

Bu çalışmanın amacı Türkçe vücut parçaları terimlerinin doğal dil verisindeki görünümlerini incelemektir. Bu çalışma yalnızca derlem temelli bir çalışma değil, aynı zamanda değişmeceli dil kullanımının kavramsal metafor kuramı temel alınarak incelenmesidir. Giriş bölümü çalışma ile ilgili genel bir çerçeve çizmekte, çalışmanın tanımını, amaç ve önemini, araştırma sorularını, sınırlılıklarını ve düzenini içermektedir. Birinci bölümde alan yazın tanıtılmıştır. Bilişsel anlambilim içerisinde değişmeceli dil, kavramsal metafor kuramı, ve bu alanlardaki derlem temelli çalışmalar sunulmuştur. Yöntem bölümünde çalışmanın veri tabanını oluşturan altderlemin kurulumu, derlemden veri sağlama teknikleri ve çözümleme yöntemleri anlatılmıştır. Altderlemin tasarımı, yazılı ve sözlü verinin toplanması ve bilgisayar ortamına aktarılması tanıtılmıştır. Verinin özellikleri, veriyi işlemek için kullanılan yazılım, verilerin sınıflandırılmasında karşılaşılan sorunlar ve veriyi çözümleme yöntemleri de bu bölümde yer almaktadır. Üçüncü bölüm verinin bağımsız olarak veya birbiriyle ilişkili gruplarda çözümlenmesini içermektedir. Bu bölüm, belirlenen 13 adet vücut parçası sözcüğünün altderlemden elde edilen verilerinin değişmeceli dil kullanımlarına ait sınıflandırmalar yapmakta ve bu kullanımlardan nitel ve nicel sonuçlara ulaşmaktadır. Ayrıca, derlemden elde edilen veri Türk Dil Kurumu Sözlüğü'nden elde edilen veri ile karşılaştırılmış, benzerlikler ve farklılıklar ortaya konmuştur. Son bölümde ise çalışma ile ilgili elde edilen sonuçlar sunulmuştur.
Fazlullah Han Lügati

Çağatay Türkçesi sözlükleri Türk dilinin tarihi dönemleri içinde önemli bir yer tutar. Bu sözlükler genel olarak Nevayi'nin anlaşılması amacıyla meydana getirilmişlerdir. Bunun yanında Türkçenin Farslara öğretimi kaygısıyla oluşturulan eserler de bulunur ve bu eserler önemli dil yadigarlarıdır. Fazlullah Han tarafından kaleme alınan sözlük, yabancılara Türkçe öğretme amacıyla oluşturulmuş çok dilli bir sözlüktür. Eser Çağatay Türkçesi ve Farsça bir sözlük olarak düzenlenmiş olmasına rağmen bazı sözcüklerin Hintçe karşılıklarına da yer verilmiştir. Fazlullah Han Lügati'nin ülkemizde yapılmış bir çalışması bulunmamaktadır. Bu zamana kadar sözlük üzerine bilinen tek çalışma Münşi Abdurrahim tarafından Kalküta'da 1825 yılında yapılmıştır ve birçok yanlışı içinde barındırır. Bu çalışmayla iki el yazması metin karşılaştırılmıştır. El yazmalarından biri İngiltere Milli Kütüphanesinde diğeri ise Tahran Melik Milli Kütüphanede bulunur. Çalışma giriş ve dört bölüm halinde düzenlenmiştir. Giriş'te Çağatay Türkçesi ve sözlükleri hakkında bilgi verildikten sonra Fazlullah Han Lügati ve nüshaları tanıtılmıştır. Birinci bölümde Çağatay Türkçesi, eser, yazar ilişkileri değerlendirilmiştir. İkinci bölümde ise ses ve şekil özellikleri incelenirken üçüncü bölümde metnin Latin alfabesine aktarımı yapılmış ve dördüncü bölümde dizin verilmiştir. Sonrasında ise sonuç ile çalışma tamamlanmıştır. Çalışmayla Çağatay Türkçesi sözlükçülüğüne katkıda bulunulması amaçlanmıştır. Elimizdeki çalışma ile Çağatay Türkçesi sözcüklerinin en doğru şekilde telaffuzuna ulaşılması umut edilmektedir. Fazlullah Han tarafından oluşturulan sözlüğün girişinde bulunan dil bilgisi bölümü ve madde başlarının telaffuzuna yönelik verilen bilgiler Çağatay Türkçesi açısından çok değerlidir. Eserde iki binden fazla madde başı sözcük tespit edilmiştir. Bu sözcükler diğer Çağatay Türkçesi dönemi sözlüklerine de bakılarak değerlendirilmiştir. Böylelikle daha önceki Çağatay Türkçesi ile ilgili çalışmalarda yanlış okumalardan kaynaklanan hatalar giderilmeye çalışılmıştır. Madde başları dışında sırasıyla sayılar da verilmiştir. Sayılar 1'den 100'e kadar birer birer ve 100'den 1000'e kadar da yüzer yüzer sıralanmıştır. Eserde 76 tane de Türk boy adına yer verilmiştir. Sonuç olarak, ülkemizde çalışılmamış bir eser içerdiği dil bilgisi bilgileri ve Çağatay Türkçesine ait sözcükleri ile alan çalışırlarının dikkatine sunulmuştur.
Modern dönemde nahivdeki yenilik hareketleri

Nahiv ilmi, Arapçayı hatalardan korumak ve yabancı milletlerin Araplara karışmasından sonra Arapları, dil yanlışlarından uzak tutmak duyarlığından doğmuştur. Zamanla bu ilim dalı, başka ilimlerden etkilenmiş; derken karmaşıklık, hem nahvi hem onun metodunu ağır aksak yürür hale getirmiştir. Öyle ki nahvin zorluğu ve manevra alanının daraldığına dair araştırmacıların şikayet sesleri yükselmiştir. Bundan dolayı nahvin yenilenmesi, kolaylaştırılması, karmaşıklıktan ve kusurlardan kurtulması hakkında önceki dilbilimcilerin yaptığı birçok çalışma olmuştur. Onlardan en önemlisi, İbn Mada el-Kurtubi'nin çalışmasıdır. Modern çağda farklı bölgelerde olmak üzere birçok çalışma yapılmıştır. Söz konusu çalışmalar, çeşitli amaçlar güden, farklı ve birbiriyle çelişik metotlar formatında yapılmıştır. Bazı çalışmalar, nahiv kültürüne saldırmayan ve geleneksel muhafazakar çizgiyi takip eden çalımalardır. Onların en meşhuru İbrahim Mustafa'nın; diğeri ise modern Batı dil araştırmalarından etkilenen Temmam Hasan'ın çalışmasıdır. Bu araştırma, nahiv alanında yapılan modern çalışmaların en önemlilerini incelemektedir. Aynı şekilde, yenilikçi nahiv çizgisinden uzak, araştıranları bıktıran, öğretmen ve öğrencilerin nefretini kazanan geleneksel nahve, alternatif olmayı amaçlayan çalışmaları incelemektedir.
Nabİ'nin Hayriyye adlı eserindeki deyim ve atasözlerinin Türkçe ders kitaplarında yer alma durumlarının incelenmesi

Türkçenin kültür ögeleri arasında bulunan deyim ve atasözleri önemli dil ürünü durumundadır. Anlatımı etkin kılmak amacıyla Türkçenin gelişiminin her evresinde yoğun bir şekilde kullanılmıştır. Altı asrı geçkin bir evreyi kapsayan Divan edebiyatında da bu ögelere sıkça rastlamak mümkündür. Bu edebiyat içerisinde birçok akım ve ekol oluşmuştur. Bunlardan Hikemi şiir; düşünce ağırlıklı, yol gösterici ve öğretici tarzda yazılan şiirlerdir. Bu akımda verilen eserlerde anlamda derinliği yakalamak amacıyla da sıkça deyim ve atasözlerine başvurulduğu görülür. Hazırlanan çalışmada da 17. yüzyıl ikinci yarısı ve 18. yüzyılın ilk çeyreğinde yaşamış olan Hikemi şiirin öncüsü Nabi'nin Hayriyye adlı eseri, bu dil ürünleri açısından ele alındı. Çalışmada belirtilen ögeleri saptamak amacıyla İskender Pala tarafından hazırlanan 'Hayriyye-Yusuf Nabi' adlı eser esas alınıp 1647 beyitteki deyim ve atasözlerinin kullanım sıklıkları ve sayıları dikkate alınarak tarama yapıldı. Yapılan taramada; 270 beyitte 221 adet farklı deyim, 8 beyitte 8 adet atasözü saptandı. Eserde saptanan deyimlerin 71 tanesi beyitlerdeki şekliyle günümüzde özgün biçimiyle kullanılmaktadır. Hayriyye'de saptanan deyimler yapısall özellikleri bakımından birleşik fiil ve isim grubu olarak sınıflandırıldı. Elde edilen bulgular doğrultusunda birleşik fiil grubu biçiminde olan deyimlerin isim grubu biçiminde olan deyimlere oranla daha fazla kullanıldığı görüldü. Hayriyye'de saptanan deyimler 5-8. sınıf Türkçe ders kitaplarında bulunma durumları belirnenip tablolaştırılarak sunuldu.