Metropoliten alanlarda kentiçi ulaşım yönetimi İstanbul örneği

Ulaşım tüm insanlar için, vazgeçilemeyecek bir işlevdir ve kendiliğinden oluşan bir olgu olmayıp, yerleşim alanlarındaki fonksiyonlardan dolayı ortaya çıkan, büyük küçük tüm insanları gün boyu etkileyen bir faktördür. Özellikle büyük şehirlerde ulaşım, çeşitli alternatiflerin birleşmesiyle meydana gelen karışık sistemleri ile insanların günlük yaşantısını etkileyen en önemli sorunlardan birisidir. Bu çalışmada 20. yüzyıl kentlerinin en önemli sorunu olan ulaşım konusu ele alınmıştır. İstanbul uzun tarihi geçmişşi, dokusu ve coğrafyasıyla kendine has bir dünya şehridir. Şehrin diğer bir özelliği ise farklı kültür topluluklarının uzun yıllar bir arada yaşamış ve kültürlerini şehrin sokaklarına yansıtmış olmalarıdır. İstanbul'da kent içi ulaşım tüm bu faktörlerden yüzyıllar boyu etkilenmiş ve sonuçta mevcut karmaşık ulaşım sistemi ortaya çıkmıştır. Bu çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde bu çalışmanın yapılış sebepleri üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde ulaşımın tarifi yapılmış, tarih boyunca yol-plan ilişkisi ve dünyada diğer ülkelerdeki yerleşmelerde, ulaşım ve taşıma konusu çerçevesinde hangi evrelerden geçtiği, taşıma araçlarında ne şekilde bir gelişme olduğu anlatılmıştır. İstanbul'un tarihsel geçmişşiyle birlikte, ulaşımının ne şekilde planlandığı ve sisteminin nasıl olduğu, işletilen türlerin neler olduğu hakkındaki bilgiler ikinci bölümde yer almaktadır. İstanbul'da 1990 larda ulaşımla ilgili yapılan çalışmalar anlatılmakta ve son dönemdeki yeni düzenlemeler hakkındaki araştırmalar verilmektedir. İstanbul'un ulaşım, sisteminde yönetim, işletme ve denetleme konularında yetki sahibi kamu kurum ve kuruluşlarının incelendiği bölüm üçüncüsüdür. Ayrıca işletici durumunda bulunan kurumların yetki sınırlarını, araç kapasitelerini ve sistemin içinde etkin oldukları payları ortaya çıkartarak, İstanbul'un ulaşım konusundaki karmaşık yapısının ve düzeninin akıllarda canlandırılması bu bölümde amaçlanmıştır. Dördüncü bölümde daha önceki bölümlerde açıklanan tüm kamu kurum ve kuruluşlarının ve özel işletme sahiplerinin birbirleriyle olan ilişkileri irdelenmekte ve özellikle yönetim konusunda çok başlı bir yapının olduğu gözler önüne serilmeye çalışılmaktadır. On yedi ayrı işleticisi olan İstanbul kentinin ulaşım sistemindeki çelişkileri ve tesadüfen işleyen yapısı da anlatılmakta ve ciddi bir düzenleme yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu bölümde kısa bir şekilde Fransa ve ABD'deki ulaşım yönetim yapısıyla ilgili ek bilgiler de verilmektedir. Ülke bazındaki değerlendirmelere beşinci bölümde yer verilmiş ve özellikle 1960'lardan sonra planlı döneme giren ülkemizde, ulaşım sisteminin ele alınan sorunları ve çözümleri araştırılmış ve Beş Yıllık Kalkınma Planlan bazında incelemeler yapılmıştır. Yerel boyutta bazı hedeflerin saptandığı görülmüştür. Ülke düzeyinde bir ulaşım yönetim yapısı kurulmasımn yanı sıra yerel boyutta da yeniden düzenlemelerle ulaşım yönetimi konusuna yenilikler getirilmesi gerektiği ele alınmıştır. Son bölümde İstanbul örneğinden yola çıkılarak, ulaşım planlaması ile idare ve ulaşım sistemleri arasındaki var olan koordinasyon konusunda bir sonuca varılmış ve başarılı bir ulaşım sisteminin temelinin yönetimde eşgüdüm olması esasına dayanılarak önerilerde bulunulmuştur.