Aristoteles ile Henri Poincare'nin zaman ve mekan görüşlerinin karşılaştırılması

Bu araştırmamızda Aristoteles ve Henri Poincare'nin zaman ve mekan görüşlerini mukayeseli bir şekilde ortaya koymaya çalıştık. Bunun için zaman ve mekan kavramlarının felsefe tarihi içerisinde nasıl ele alındığını açıklamaya gayret ettik. Aristoteles'in zaman ve mekan hakkındaki görüşlerini özetle şu şekilde ortaya koyabiliriz: Filozofumuz zamanı bir kategori olarak ele alır. Zaman sürekli bir niceliktir, onu kesintiye uğratmak mümkün değildir. O, zamanı hem zihni, hem de ontolojik düzeyde değerlendirir. Zihni bir zamanı zaruri olarak görür. Zaman, hareket ile birlikte vardır. Bundan dolayı da gerçektir. Zaman ölçülebilir. Zaten zamanı tarif ederken onu harekete bağlar ve hareketteki sayılan tarafın zaman olduğunu söyler. Zaman sayan için gerçektir. Zaman ezelidir ve dolayısıyla da yaratılmamıştır. Zamanın geçmişş, gelecek ve aradaki bağı sağlayan an olmak üzere üç bölümü vardır. Aristoteles'e göre zamanın ezeli, zaruri ve hareketsiz varlıklar üzerinde hiçbir tesiri yoktur. Burada zamanın içinde ve zamanın dışında olan varlıkların bir ayırımı yapılmaktadır. Aristoteles'in mekan konusundaki düşüncelerine gelince : O'na göre mekan cisim değildir. Form ve madde de olamaz. Form ve madde olmadığına göre bunları ayıran bir aralıkta olamaz. O halde mekan 'kuşatan cisimle, kuşatılan yani yer değiştirme hareketi ile hareket kazanan cismin sınırıdır'. Bu tarifi ile O, boş bir mekan fikrini de aynı zamanda reddetmektedir. Sonlu bir mekan kavramına sahiptir. Bundan dolayı da alemi kuşatan mutlak bir mekan anlayışına sahip değildir. IV Henri Poincare'ye gelince : Bir form olan zaman önceden bizim zihnimizde mevcuttur. Zaman zihne ait bir form olması sebebiyle duyumları birbirine bağlamaktadır. Zihne ait olan zaman formu, kendi şuur olaylarımızı değil, başka şuurların sahne olduğu olayları da kapsamaktadır. Bizler verilmiş olan psikolojik zaman aracılığıyla biçimsel ve fiziksel zamanın yaratılması ve uzlaştırılması için çaba harcarız. Zamanın ölçülmesini başlı başına bir problem olarak gören Poincare, zamanı ölçmek için kullandığımız araçların bizi yanıltacağı tam ve doğru bir sonuca varamayacağımız kanaatindedir. Zamandaşlık konusunda O, biz de doğrudan doğruya bir zamandaşlık sezgisinin olmadığını savunurken, bu sezgiye sahip olanların da bir yanılsama içinde bulunduklarını söylemektedir, ölçülemiyen şeyi bilim konusu olarak görmeyen Poincare'nin ölçülebilen zamanı da özlü bir şekilde görelik olarak değerlendirdiğini görüyoruz. O'na göre mekanın özellikleri ölçme aletlerinin özelliklerinden başka bir şey olmadıkları gibi zamanın özellikleri de saatlerin özelliklerinden başka bir şey değillerdir. Uzay kavramından soyutlayarak ele alamıyacağımız mekan ise Poincare'ye göre fizik süreklilik özelliği taşımaktadır. Boş bir mekan tasavvuru söz konusu değildir. Mutlak mekan kavramı manasız bir söz olmaktan öteye geçemez. Kendine has bir şekli olmayan mekan, şeklini, içinde taşıdığı nesneden almaktadır. Üç boyutlu olma özelliği de varlık yapısından gelmemekte, bizim yaratılışımız gereği ona yüklediğimiz bir özelliktir. Üç boyutlu olma özelliği bir zorunluluk değil, elverişli olmasının bir gereğidir.