Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanısına sahip ergenlerde aşırı odaklanma fenomeninin sosyal cevaplılık ve sürekli performans testi performansları bağlamında değerlendirilmesi

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Tanısına Sahip Ergenlerde Aşırı Odaklanma Fenomeninin Sosyal Cevaplılık ve Sürekli Performans Testi Performansları Bağlamında DeğerlendirilmesiAmaç: Bu araştırmada; Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu tanısına sahip ergenlerde aşırı odaklanma fenomeninin incelenmesi, sosyal cevaplılıkla olan ilişkisinin saptanması, Sürekli Performans Testi kullanılarak nörobilişsel performanslarının değerlendirilmesi ve sağlıklı kontrol grubuyla karşılaştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmamıza, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Polikliniği'ne ayaktan başvuran 11-17 yaş aralığındaki DEHB tanısına sahip psikostimulan kullanan 40 ergen, DEHB tanısına sahip hiç psikostimulan kullanmamış ya da en az son 48 saattir psikostimulan kullanımı olmayan benzer yaş grubundaki 36 ergen, ve klinik olarak normal zeka düzeyinde, benzer yaş aralığında, herhangi bir psikiyatrik bozukluğu olmayan 32 sağlıklı ergen kontrol grubu olarak alınmıştır. Araştırmacı tarafından Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu yarı yapılandırılmış tarama görüşmesi yapıldıktan sonra katılımcılar tarafından Aşırı Odaklanma Ölçeği-Ergen Formu doldurulmuş, sonrasında sessiz bir odada Sürekli Performans Testi uygulanmıştır. Sosyodemografik veri formu, Conners Anne-Baba Derecelendirme Ölçeği Yenilenmiş Uzun Form, Sosyal Cevaplılık Ölçeği, Aşırı Odaklanma Ölçeği Anne-Baba Formu araştırmacının ergenle görüşmesi sırasında ebeveynleri tarafından, Conners Öğretmen Derecelendirme Ölçeği Yenilenmiş Uzun Form ise sınıf öğretmenleri tarafından doldurulmuştur. Verilerin istatistiksel değerlendirme analizleri IBM SPSS 22.0 kullanılarak yapılmıştır. Tüm istatistiksel testlerde p< 0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Sonuç: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu ve kontrol grupları yaş, aile yapısı, anne ve baba yaşları ve öğrenim düzeyleri bakımından benzer bulunmuştur. DEHB tanısına sahip ergenler, kontrol grubundaki ergenlere göre CEDÖ-YU, CÖDÖ-YU ve SCÖ tüm alt test ve toplamda anlamlı düzeyde daha yüksek puanlar almışlardır. SCÖ'ye göre DEHB gruplarındaki ergenlerde yüksek düzeyde otizm benzeri özellikler saptanmıştır. DEHB tanısına sahip ergenlerde sosyal cevaplılıktaki bozulmayla aşırı odaklanma durumu arasında pozitif yönde anlamlı düzeyde ilişki saptanmıştır. SPT profilleri, psikostimulan kullanımı olan DEHB grubuyla kontrol grubu için benzer bulunmuştur. Psikostimulan kullanımı olmayan DEHB grubundaki ergenlerin SPT'de daha çok dikkat hatası yaptığı ve tepki sürelerinin daha uzun olduğu saptanmıştır. AOÖ puanları ile SPT profilleri arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır. Tartışma: Çalışmamızda DEHB tanısına sahip ergenlerin kontrol grubundaki ergenlere göre daha sık aşırı odaklanma durumu yaşadığı saptanmıştır. DEHB tanısına sahip bireylerin odaklanma ve dikkatlerini sürdürmede olduğu kadar, dikkatlerini kaydırmakta da zorluk yaşadığı göz önüne alındığında aşırı odaklanma durumunun DEHB'de ayrı bir klinik görünüm olduğu söylenebilir. Bununla birlikte aşırı odaklanma durumu DEHB'ye özgü bir durum değildir; Otizm Spektrum Bozukluğu tanısına sahip bireylerde de aşırı odaklanma durumu bildirilmektedir. Çalışmamızda buradan yola çıkılarak otizm benzeri özelliklerle aşırı odaklanma durumu arasındaki ilişki incelenmiştir. Klinik grupta, sosyal cevaplılıktaki bozulmaya paralel bir şekilde aşırı odaklanma şiddetinin arttığı görülmüştür. Elde edilen veriler doğrultusunda aşırı odaklanmanın DEHB'de görülen otizm benzeri özelliklerden bir tanesi olabileceği düşünülmüştür. DEHB-S ve kontrol grubu SPT profilleri bakımından benzer performans göstermiştir. DEHB-N grubunun diğer iki gruba göre anlamlı düzeyde daha fazla dikkat hatası yaptığı ve tepki sürelerinin daha uzun olduğu saptanmıştır. Bulgular, metilfenidatın SPT performanslarına etkisinin araştırıldığı alan yazındaki diğer çalışmalarla uyumludur. Bununla birlikte klinik grupta aşırı odaklanma durumu ile SPT performansları arasında herhangi bir korelasyon saptanmamıştır. Bu çalışma, DEHB tanısına sahip ergenlerde aşırı odaklanma durumunun araştırıldığı bildiğimiz kadarıyla ilk çalışmadır ve bu yüzden önemlidir. DEHB'de dikkat sürecinde bozulmalar görülmektedir. Optimum dikkatin sağlanabilmesi akademik işlevsellik için gereklidir. Dikkat süresinin kısa olması, dikkatin kolay dağılması gibi dikkat sürecine ait bozulmalar kadar aşırı odaklanma durumunun yaşanması da aslında şimdiye kadar test edilmemiş ancak sıkça dile getirilen gerçek bir sorundur. Bu fenomenin ayrı bir klinik antite olabilme ihtimalinin yeterince test edilebilmiş olması için gelecekte daha çok araştırma yapılması gerekmektedir.