turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Withering away of cartesian dichotomies: The theses on Feuerbach and praxis as an epistemological category

Bu çalışmanın temel hedefi praxis kavramını Karl Marx'ın formüle ettiği şekliyle, özne ve nesne arasındaki ilişkiyle ilgili Kartezyen düşünceye özgü olarak ortaya çıkan soruna bir yanıt olarak açıklamaktır. Feuerbach'a yönelttiği 11 tezi özellikle göz önünde bulundurularak ve Marx'ın erken dönem yazılarına odaklanılarak, teori ve pratik arasında birleştirici bir kategori olan kavramın Kantçı ve Hegelci köklerine aydınlatıcı bir bakış atılmaya ve bu kavram tarihi Kant'a uzanan, zihnin aktif bir rol oynadığı oluşturmacı felsefelerin yolunu takip eden bir epistemolojik kategori olarak yeniden formüle etmeye çalışılmaktadır. Bu bağlamda, ilk bölümlerinde sorun Kartezyen ve modernist özüyle ortaya konularak üç farklı tarihsel bakış açısından gelen üç farklı tepki özetlenir: Zihnin pasif olduğu ancak bilgi üzerine şüphenin ortaya çıkmadığı naif, modern öncesi metafiziğinki, deneyimin bilginin temel sınırı olduğu ampirizm geleneğininki, ve Kant'la başlayıp, Hegel ve Marx'a uzanan eleştirel felsefeninki. Sonuçta Feuerbach Üzerine Tezler'in bir okuması üzerinden, praxis kategorisine dayanan, idealist ve materyalist gelenekten farklı fikirleri oluşturmacı bir materyalizm arayışında birleştiren Marxist bir yanıt ortaya konur.
Kant'ta doğa bilimi anlayışının metafizik temelleri

'Metafizik' kavramı ilk çağlardan günümüze kadar felsefe tarihi boyunca neredeyse tüm filozoflar tarafından ele alınmıştır. Şüphesiz ki tüm bunların içerisinde metafiziğe bakışı ciddi anlamda etkileyen Immanuel Kant olmuştur. Çalışmamız Kant'ın doğa bilimi anlayışı temel alınarak onun metafizik ile ilgili düşüncelerinin gelişimini serimleme amacı taşımaktadır. Bu doğrultuda onun düşünceleri eleştiri öncesi, eleştiri dönemi ve eleştiri sonrası dönemi olmak üzere üç ana bölümde ele alınacaktır.
Ahlak felsefesinde isar ve özgecilik: İslam medeniyeti ve batı kültürü açısından bir değerlendirme

Bu araştırmada ahlak felsefesinde isar ve özgecilik kavramları ile bu kavramların İslam medeniyeti ve Batı kültürü açısından karşılaştırılması amaçlanmıştır. Araştırmada isar ve özgecilik kavramının benzer ve farklılıkları belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde ele alınan temel hususlar şunlardır: İsarın ahlaki faziletlerden biri olması nedeniyle öncelikle ahlakın tanımı ve ahlak eserleri üzerinde durulmuş, daha sonra ahlak-fıtrat, ahlak-akıl ve ahlaknefs ilişkileri, isarın diğer faziletlerle ve cömertlikle ilişkisi, İslam filozoflarının eserlerinde isarı nasıl tanımladıkları, boyutlarının ve sınırlarının ne olduğu gibi meselelerdir. Ayrıca İslam ahlak felsefecileri tarafından faziletlerde istenen itidal noktasının isar için geçerli olup olmadığı, ihsan kavramı ile ilişkisi de ele alınmıştır. İkinci bölümde ise Batı kültürü açısından özgecilik kavramı ele alınmıştır. Özgecilikle ilgili var olan kavramsal tartışmalardan hareketle özgeciliğin felsefi, genetik, psiko-sosyal ve sosyolojik temelleri üzerinde durulmuştur. Sonuç olarak kendi alanları açısından ele alınan bu iki kavramın benzer ve farklılıklarına dair tespitlere yer verilmiştir. Cömertlik, isar, tevazu, merhamet gibi ahlaki değerler ancak bir toplum yaşayışında ortaya çıkabilir. Ahlakın güzelliği başkalarıyla ilişki kurulduğunda görünür hale gelir. İslam bireye önem veren ama bireysel olmayan bir dindir. Batı kültüründe özgecilikle ilgili farklı bilim dallarında araştırmalar yapılmış ve her bir alan kendisine uygun tanımlamalar getirmiştir. İslam açısından bakıldığında ise isar tanımının vahiy kaynaklı olduğu görülmektedir. İsar bir üst ahlak olduğu için mükafatı da ona göredir ve karşılığı sadece Allah'tan beklenir.
İbn Rüşd'ün mantığında önermeler

Klasik İslam felsefesinin önemli filozoflarından biri olan İbn Rüşd'ün mantık sisteminin anlaşılması, Aristoteles merkezli bir okumayla mümkündür. Bütün bir mantık sisteminde olduğu gibi, onun önermeler mantığına ilişkin görüşleri de Aristoteles'in mantık anlayışı çerçevesinde gelişmiştir. İbn Rüşd'ün konumlandığı yer itibariyle durumun bu şeklide değerlendirilmesi onun özgün görüşlere sahip olmadığını göstermez. Nitekim çalışmamıza konu olan önermeler mantığında, önermenin terimleri, şartlı önermeler, modalite ve döndürme gibi birçok konuda Aristoteles'in değinmediği, İbn Rüşd'e has düşünceler görmekteyiz. Bu çerçevede 'İbn Rüşd'ün Mantığında Önermeler' konulu çalışmamız, bir yandan İbn Rüşd'e özgü görüşler öte yandan onun Aristoteles bağlamında geliştirdiği yorumlar, ayrıca onun yorumcularla girmiş olduğu tartışmalar etrafında şekillenmiştir. Tezimiz üç bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümünde, önermenin terimleri, konu ve yüklemin birden fazla olması durumunda önermenin alacağı yapısall değişme ile birlikte epistemik değerleri ve şartlı önermelere ilişkin İbn Rüşd'ün eleştirileri ele alınmıştır. Bu çerçevede onun yaklaşımı, Aristoteles savunusundan hareketle, İskender Afrodisi, Farabi ve İbn Sina'nın görüşlerini hedef almak suretiyle gelişmektedir. Bu bölümün en dikkat çeken konusu şartlı önermelerdir. Aristoteles'ten hareketle şartlı önermelerin dönüştürülmesi ve bilimsellik değeri hususunda İbn Rüşd'ün ileri sürdüğü görüşler, Farabi ve İbn Sina ile karşılaştırılarak bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. İkinci bölümde, önermelerin nitelik, nicelik ve modaliteleri ele alınmıştır. Bu bölümde üzerinde en çok durduğumuz konu önermelerin modalitesi olmuştur. Mantığın en çok tartışılan konularından biri olan modalite kısmı, iki hususiyetle şekillenmiştir. Birincisi, mutlak, zorunlu ve mümkün önermelerin çeşitlerine dair İbn Rüşd'ün modalite tarihinde konumlandığı yerin belirlenmesi olmuştur. İkincisi ise özellikle mutlak önermeler konusunda, onun Antik yorumcular başta olmak üzere, Farabi ve İbn Sina'nın görüşlerine yönelik yoğun eleştirilenin bir değerlendirilmesi yapılmıştır. Üçüncü ve son bölüm ise önermelerin karşı-olum ilişkisi ve döndürmesine ayrılmıştır. Karşı-olum ilişkisinde niceliği belirsiz önermelerin konumu, altıklık ilişkisi ve gelecek zamanlı önermelerin çelişik durumları gibi problemli noktalarda İbn Rüşd'ün yaklaşımı, Aristoteles başta olmak üzere diğer filozoflarla karşılaştırılarak tartışılmıştır. Döndürme konusunda ise İbn Sina'nın Aristoteles sistemine yönelik açık örneklerle karşı itirazları belirlendikten sonra, İbn Sina'nın karşıt eleştirilerine yönelik İbn Rüşd'ün bilkuvve-bilfiil kategorik ayrımlar aracılığıyla, Aristoteles sisteminin haklılığının temellendirilmesine yoğunlaşılmıştır.
Akılcılık ve laisizm ilişkisine felsefi bir yaklaşım: İlkçağ doğa filozoflarında bilginin laikleşmesi problemi

Bu tezin amacı; günümüzün en çok tartışılan sorunlarından 'laisisim' konusunu Sokrates öncesi dönemin tarihsel süreci içinde insan bilgisinin laikleşmesi sorunu olarak ele almaktır. Sokrates öncesi filozoflardan Xenepones, Herakleitos ve Anaxagoras bu çalışmanın odak noktasını oluşturur. Bu çalışmada varılan sonuç : Laisism problemi insanın kültürel değerleri ile doğa arasındaki ilişkinin bir sonucudur.
Descartes ve Ryle'da ruh anlayışı

Bu çalışma, Descartes ve Ryle'ın ruh anlayışlarının, bilim-felsefe ya da fizik-metafizik ilişkisinin tarihi gelişimi çerçevesinde ortaya konmasını amaçlamaktadır. Bilim-felsefe ilişkisinin bilimin lehine doğru yönelim kazandığı süreç içerisinde ortaya konulan anlayış ve teorilerin bu ilişki çerçevesinde geliştiği muhakkaktır. Ruh anlayışı tarihsel süreci içerisinde, felsefe, teoloji ve bilimin içe içe geçtiği ilk zamanlarda metafiziksel bir soru olarak ele alınmış ve bu çerçevede açıklanmaya çalışılmıştır. Ruha dair görüşlerde bilim-felsefe ilişkisinin izlerini görmemiz mümkün görünmektedir. Ruh anlayışının tarihi sürecinde görüleceği üzere ruh anlayışı, animistik bir perspektiften bilimsel bir perspektife doğru gelişme göstermiştir. Bilimsel gelişmeler ruha dair anlayış ve kuramların şekillenmesinde rol oynamıştır. Descartes'ta ruhun matematiksel bir ontolojinin içerisinde yer aldığı görülmektedir. Doğa bilimleri ile metafiziğin bağlantısını kuran matematik, Descartesçı perspektifte metafizik unsurların anlaşılmasında yardımcı olmaktadır. Aynı zamanda ruhun bazı niteliklerinin oluşumunu fizyolojik unsurlardan yardım alarak açıklayan Descartes'ta ruh problemi bilimsel-metafiziksel bir alanda var olmaktadır. Ryle'da ruha fiziksel dünyanın dışında bir varlık alanı atfedilmesinin temelinde mantıksal bir kategori yanlışlığının olduğu düşüncesi görülmektedir. Ryle'da ruh problemi, fiziksel olgulardan hareket eden, mantık temelli metafiziksel bir alanda var olmaktadır. Descartes'ta ruhun açıklanması her ne kadar fizyolojik unsurlarla desteklense de, ruh bedenden ayrı bir varlığa ve mahiyete sahiptir ve bedenin anlaşıldığı gibi anlaşılmaz. Descartes'ta insanın ruh ve beden olmak üzere iki ayrı dünyayı ihtiva eden bir yaşama sahip olduğu görülmektedir. Ryle, Descartes'ta görülen ruh-beden düalizmini 'inakinedeki hayalet dogması' olarak tanımlamaktadır. Bir bireyin, bir makinenin içine gizemli bir biçimde yerleşmiş bir hayalet olarak sunulması olarak gördüğü dogmayı, ruhun fiziksel olgular alanının dışına çıkarılması olarak görmektedir. Ryle ruhu açıklarken bir çeşit olgu olan insan yaşantısından hareket etmekte ancak temellendirmesini olgulara dönerek değil, mantıksal çözümlemeye giderek yapmaktadır. Descartes'tan Ryle'a ruh anlayışının seyrinin metafizikten tamamen fiziksel alana evrildiği görülmektedir.
Spinoza felsefesinde beden-bilinç bağlamında özgürlük

Spinoza felsefesinde insanın özgürlüğünü ele aldığım bu çalışmada Spinoza özgürlüğü Tanrı ya da Doğa anlayışı bağlamında ortaya koyar. Tanrı mutlak olarak tek özgür olan varlıktır ve o sonsuz olan öznitelikleriyle sonsuzca etki ettiği için özgürdür. Tüm var olanlar Tanrı'nın özniteliklerinin birer sonlu moduslarıdır. Bu sonlu moduslar içinde insan beden-ruhtan oluşmaktadır ve yalnızca insan bilinçli bir var olan-olması dolayısıyla özgürlüğün olanağına sahiptir. Spinoza özgürlük ile zorunluluğu ilişkilendirmiş ve özgürlüğü zorunluluğa bağlanma, kendi doğasının zorunluluğuna göre etki etme olarak tanımlamıştır. Bu nedenle özgürlük yalnızca akılda, ruhta değil, insanın zorunluluğa bağlılığını sağlayan bedenle birlikte gerçekleşmektedir. İnsan bedeni ve ruhuyla birlikte etki ettiğinde, yani özüne, doğasına göre etki ettiğinde özgür olmaktadır. İnsanın kendi özüne dayanan etki etmesi nedenlerin bilgisine sahip olarak, kendi öz bilincine, yani kendi doğasının ve özünün bilincine sahip olarak etki etmesidir. Bu nedenle insan bilmek zorundadır. İnsan aklın egemenliğinde olduğu zaman doğruyu, iyiyi, kendisine yararlı olanı bulacak ve bu doğrultuda erdemli, özgür ve mutlu olacaktır.
Kötülüğün ontolojisi: Schelling'in über das Wesen der Menschlichen Freiheit: Und die damit zusammenhängenden Gegenstände'si üzerine bir çözümleme

Bu çalışmada Freiheitsschrift'in sınırları içerisinde Schelling'in günümüzün en popüler felsefi problemlerinden biri olan kötülük olgusuna yaklaşımı ele alınmaktadır. Schelling Freiheitsschrift'te kötülüğü, idealizm ve özgürlükle ilişkisi içerisinde değerlendirmektedir. Bu bağlamda öncelikle saf bir idealizm sistemi içinde kötülüğün olanaklı olup olmadığını tartışmaktadır. Bu ilk bakışta onun bir idealizm temellendirdiği izlenimi yaratsa da aslında özgürlük ile kötülük arasında kurduğu bağ, onun idealizmden uzaklaşmasına yol açmaktadır. Öyle ki kötülük aracılığıyla biçimlendirilen bir özgürlük düşüncesi, idealizmi derinden zedelemektedir. Kant'tan farklı olarak kötülüğü ahlaki değil de ontolojik olarak temellendiren Schelling'in temel kaygısı yaşamla ayrılmaz bir bağı olan kötülüğün olanaklılığını gösterilebilmektir. İdealizmin biçimsel özgürlük kavramı yaşamın özünde var olan iyi ve kötü karşıtlığını ortadan kaldırdığı için kötülüğü açıklayamamaktadır. Oysa Schelling'e göre bu karşıtlık olmaksızın yaşamdan söz edilemez. İyinin ölüm halinden kurtulması için kötülük olmalıdır. Schelling özellikle Freiheitsschrift ile birlikte kötülükten hareketle kaotik olanı, düzensizliği, akıl dışını ön plana çıkarmakta ve böylelikle klasik felsefenin rasyonel yaklaşımını sekteye uğratmaktadır.
Spinoza ve Nietzsche'de yaşamın olumlanması sorunu

Bu tezin amacı, hem Spinoza ve Nietzsche'nin yaşamın olumlanması anlayışlarının açıklığa kavuşturulması hem de iki filozofun anlayışları arasındaki benzerliklerin ve farklılıkların ortaya konmasıdır. Spinoza'da olumlama, her varlığın varlığını sürdürmesi için gerekli olan kudreti yani çabayı devam ettirmesi demektir. Bu anlamda yaşamın olumlanması kederli duygulardan kurtulma, etkin sevinçlerle eyleme ve anlama gücünü arttırma, böylelikle şeylerin özünü görme ve bu sayede Tanrı'ya duyulan akli sevgiye ulaşmadır. Bu durumda, yaşamda yaşamın ötesindeki değerlere göre yargılanacak hiçbir şeyin olmadığı anlaşılır. Her şey Tanrı'nın mutlak zorunluluğuyla olmaktadır ve Tanrı'nın sonsuz kudretinin parçasıdır. Nietzsche için ise yaşam güç istencidir. Yaşamın olumlanması için aşkın, mutlak olan değerlerden, insanı uyuşturan fantazilerden, bireyi körelten ahlaktan ve bu ahlakın dayandığı her tür hakikat kurgusundan kurtulmak gerekir. Böylelikle insan güç istencine uygun, etkin olarak yaşabilecek ve potansiyelini bütünüyle ortaya koyabilecek yaratıcılığı elde edecektir. Bunun için yaşam, içindeki bütün acıyla, korkunçlukla ve kuşkulu yönleriyle kısacası bir bütün olarak olumlanmalıdır. En yüksek olumlama acıya, rastlantıya, kusurlara, anlamsızlığa, varlığın sorunsal ve yabancı nesi varsa hepsine dönük olumlamadır. Bu durumda varoluşta, olmaması gereken bir yönün olmadığı anlaşılır. Tezin iddiası Spinoza'da Nietzsche'nin felsefesinde olan bir takım öngörülerin olduğu, ancak yaşama, güce, akla, istence, duygulara ve ölüme olan bakış açılarındaki farklılıktan dolayı iki filozofun yaşamın olumlanması anlayışlarının ciddi farklar barındırdığıdır. Spinoza, bu dünyanın değersizleştirilmesini, yaşama istencinin engellenmesini, bedenin ve duyuların kötülenmesini, ahlakın, kederli duyguların ve belleğin önemini reddeder. Bu noktalarda aynı şeyleri söylemeseler de yakınlaşmaktadırlar. Ancak Nietzsche için aklın ortak bir yapısı olmadığından, ahlakın ötesinde akılla kurulan bir etiği reddeder. Risk almak, acıyla yüzleşmek daha çok güç için gereklidir, o yüzden temkinli yaşamı da reddeder. Nietzsche için Spinoza'nın tersine ölümün olumlanması da yaşamın olumlanmasının parçasıdır. Yaşamın olumlanmasının amacı, Spinoza'da Tanrı'ya duyulan akli sevgi ve dinginlik durumu, Nietzsche'de ise insanın kendi yazgısını sevmesi ve böylelikle kendini dönüştürme gücü elde etmesiyle alakalıdır. Nietzsche'ye göre Spinoza'nın felsefesi tepkisel bir bakış açısını yansıtmaktadır. Çünkü Spinoza'da yaşamın olumlanması, her şeyin sonsuzluğun bir parçası olduğunun anlaşılmasıyla, dolayısıyla hakikatin bilgisiyle ilişkiliyken, Nietzsche'de yaratıcılıkla ve yaşamı dönüştürmekle alakalıdır.
Carl Sagan'a göre din-bilim ilişkisi

Din ile bilim arasındaki ilişki Galileo'nun meşhur mektubundan bugünün öncü düşünürlerine kadar uzanmaktadır. Din ile bilim ilişkisinin seyrini bilimsel gelişmeler oldukça etkilemiştir. Bunun yanında Ian Barbour'un da ifade ettiği gibi din ile bilim arasındaki ilişkiyi en çok etkileyen bilimsel materyalizm ve dini literalizmdir. Din ve bilim ilişkisi temelde dört yaklaşımdan oluşmaktadır. Bunlar çatışmacı yaklaşım, bağımsızlık yaklaşımı, uzlaşmacı yaklaşım ve dinselleştirmedir. Günümüzde bu yaklaşımların bir tanesini tercih edip diğerlerinin görmezden gelinmesi şeklindeki indirgemeci yaklaşımın benimsenmesini uygun görmemekteyiz. Popüler bilim adamlarından biri olan Carl Sagan, dinsel anlatıların önemine saygı duyan bir bilim adamıdır. Kutsal metinler hakkındaki ansiklopedik bilgisiyle, tartışmalarda çoğunlukla muhatabını şaşırtan bir bilgindir. Onun amacı halkın bilimsel girişimlerin farkında olmasını sağlamak ve kuşkucu yaklaşımı kullanmanın, kanıt aramanın önemini tüm insanlara duyurmaya çalışmaktır. Sagan, dini konularda sadece bilimsel yöntemi kullanmayarak kendi felsefi yorumlarını da dile getirmektedir. Kanıtların sorgulamadan bir dini inanca sahip olunmasını eleştirmektedir. Sagan, eserlerinde ısrarla kuşkucu yaklaşımın önemine dikkat çekerek Tanrı'nın varlığı gibi konularda bu yöntemi tercih etmiştir. Sagan, birçok kitabında din-bilim ilişkisine değinmiştir. Sagan, din ile bilimi tek başına yetinemeyecek alanlar olarak görerek, aralarında çatışmadan ziyade uzlaşma olması gerektiğini savunmaktadır.
Farabİ'den Taşköprİzade'ye: İslam medeniyetinde ilimler tasnifinin gelişimi

İslam düşüncesinde ilimler tasnifi eserleri, felsefe külliyatının Yunanca ve Süryanice'den Arapça'ya çevrilmesiyle kaleme alınmaya başlanmıştır. Bu eserlerde hem yeni tanışılan ilimler, hem de o zamana kadar oluşmuş İslami ilimler birbirleriyle ilişkili şekilde ortaya konmuştur. Dolayısıyla tasnifler; ilimlerin tanıtılması, hiyerarşik yapılarının ortaya konması gibi işlevlerinin yanında dar anlamda dini ilimler-felsefi ilimler ilişkisinin, daha geniş anlamda da din-felsefe ilişkisinin ortaya konduğu eserler olmuştur. İslam düşüncesinde ilimler tasnifleri iki teoriye dayanmıştır. Bunların birincisi gerçek bilgiyi felsefi bilgi kabul edip dini ilimleri ameli felsefenin bir dalı olarak gören tasnif teorisidir. Diğeri ise vahyi en üst hakikat kabul eden, peygamberlerden öğrenilen ve onlar etrafında gelişen ilimler ile insan aklıyla ulaşılan, insanlığın ortak mirası olan ilimleri birbirinden ayıran yaklaşımdır. Birincisi filozoflar, ikinci din alimleri tarafından benimsenmiştir. Bu tasnifleri birbirinden ayıran en önemli fark hakikat ve hakikate ulaştıran ilim anlayışlarıdır. Varlık hakkında kuşatıcı bilgiye ulaşmayı sağlayan hakiki ilim, felsefi gelenekte tür araştırması yapan, bu şekilde nefsi zorunlu olarak yetkinleştirerek ebedi saadete götüren ilimdir. Dini gelenekte ise vurgu faydalı ilme yapılmış olup bu, kendisiyle amel edildiğinde ahirette kurtuluşa ve mutluluğa götüren ilimdir. İlk defa Farabi'nin düşüncesinde ortaya çıkan hakiki ilim nefsü'l-emr'e göre araştırma yapan; zaman, toplum ve dinin değişmesine göre değişmeyen ilimdir. Bu kriter dini tasnif geleneğinde yer alan Taşköprizade tarafından felsefi ilimlerin yanında dini ilimlere da uygulanmış ve iki düşüncenin bir sentezi ortaya konmuştur.
Zamanın felsefi temelleri üzerine bir inceleme

Hem günlük yaşamda hem de bilim ve felsefe dünyasında varlık ve uzam kavramlarıyla birlikte evrendeki olguları açıklamaya olanak sağlayan zaman, kendisini tanımlayan içeriklerin varsayımlarla oluşturulmuş olmasından dolayı başlı başına bir sorunsal oluşturmaktadır. Mevcut pozitif bilim dallarının en temel teorilerinde bir değişken olarak kullanılması zamana irdelenmesi gerekmeyen bir tanım kazandırıldığına inanılsa da bu inancın temelinde yatan bilimin deterministik tutuculuğu ve doğayı basite indirgeme geleneğidir. Ancak zamanın ontolojik yapısına ve epistemolojideki rolüne dair, bilim adamlarının çalışma alanlarına genellikle girmeyen felsefi sorunları kapsayan felsefi bir zaman betimlemesine ulaşmadan doğayı anlama çabalarının doldurulamayan yanları olacaktır. Bu kaygının eşliğinde felsefe, bilimlerde zaman algısının ve doğasının, tarihsel süreç içindeki değişimi temeline dayandırılarak, zamanın farklı disiplin ve çalışma alanlarında epistemolojik ve ontolojik değerinin olduğunu ve oluş ve bozuluş işlemleri üzerinde etkili olduğunu felsefi bir yaklaşım içinde açıklanabileceğini ve bu şekilde ele alındığında bilimsel ideolojinin etkisiyle zamanın özellikleri arasında yapılan derecelendirmenin değiştirilmesi gerektiğini bu tezin çıkış noktasını oluşturmuştur. Sürekli oluş-bozuluş içinde olan ve hiç de basite indirgenmeye elverişli olmayan evren göz önüne alındığında bileşik zaman teorisinin ötesinde bir adım atarak zamanın geçicilik yönü, zamanın uzamsal yönüne göre çok daha önemli bir noktaya taşınmalıdır. Bilimde ya da bilim felsefesinde oluşturulacak yeni bilişsel paradigmalarda, zamanın özelliklerine dair bu konumsal değişimin dikkate alınması bu alandaki bazı sorunların çözümüne yardımcı olacaktır.
Kelabazİ (ö.380/990) ve tasavvuf anlayışı

Kelabazi Tasavvufun klasik döneminin en önemli isimlerinden biridiraynı zamanda tasavvuf sisteminin kurucularındandır. Kelabazi, İslam düşüncesinin farklı kanallar biçiminde gelişmeye başladığı ayrışım dönemindehicri IV. yüzyılda ilmi hareketliliğin fazla olduğu Buhara bölgesinde yaşamış önemli bir mütefekkir, kelamcı, muhaddis ve mutasavvıftır. Kelabazi, zühdhareketi olmaktan çıkıp, sistemleşme yoluna giren tasavvufun bu merhaledekiönemli şahsiyetlerindendir. O, Tasavvufun kavramlarının da ilkoluştururcularındandır. Kelabazi H. II. asırda başlayıp IV. asırda da devam eden TasavvufuSünni esaslara dayandırma çabası içerisinde olmuştur. Kelabazi eserlerindetasavvufun İslam'dan beslendiğini ve nasslara dayandığını ortaya koymaya çalışmıştır. Kelabazi'nin iki eseri günümüze kadar ulaşabilmiştir. Bunlar Ta'arrufuve Bahru'l-fevaiddir. Kelabazi, Ta'arrufta sufilerin akaidle ilgili görüşlerinin ve tasavvuf terimlerini açıklamıştır. Terimleri olabildiğince dini esaslar ışığı altında incelemiş, bunun dışındaki anlamlara pek yer vermemiştir. Diğer eseri olan Bahru'l-fevaidde ise 203 tane hadisi, tasavvufi ahlaki yönden şerh etmiştir. Kelabazi diğer ilk dönem mutasavvıfları gibi sosyal hayattaki karışıklığaçözüm olarak insanın yeniden inşasını görmüş. Bunun için de kendinigerçekleştirmiş, olgun insanların yetişmesine önemine vurgu yapmıştır. Tasavvuf terimleri insanın olgunlaşma sürecindeki önemli taşlarmesabesindedir. IV/X. asırdan itibaren başlayan tasavvuf dönemindeKelabazi'yle birlikte tasavvufun eğitim, bilgi ve marifet yönüyle ilgili ilktasavvuf kavramlarının kullanımı yaygınlaşmaya başlamış, haller veakamlardan bahsedilmiştir
G. W. Leibniz's metaphysical system with a special emphasis on perception

oz G. W. LEIBNIZ' İN METAFİZİK DİZGESİ VE BU DİZGEDE ALGININ ÖZEL YERİ Deniz Oral Yüksek Lisans, Felsefe Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Yasin Ceylan Ortak Tez Yöneticisi: Dr. Halil Ş. Turan Ocak 2003, 102 sayfa Bu tez Leibniz'in metafizik dizgesinin diğer temel elemanlarıyla ilişkili olarak, algı kavramının bir incelemesidir. Tanrı, monadlar, birlik, değişim, temsil ve etkileşim Leibniz'in metafiziğinin incelenen diğer elemanlarıdır. Leibniz'in metafiziği büyük ölçüde Tanrı ideası ve bu idea ile ilişkili kuramlar tarafından belirlenmiştir. Bu dünyanın 'Olanaklı dünyaların en iyisi' olduğu ve 'önceden- kurulmuş uyum düzeni' Leibniz'in Tanrı ve töz idealanndan çıkardığı kuramlardır. Töz kavramı Leibniz'in sisteminde merkezidir. Üçüncü Bölüm'de monad ya da töz kavramı ayrıntılarıyla incelenmiştir. Töz kavramımın incelenmesi için Leibniz'in doğruluk kuramı, uzam, ve hareket kavramları açıklanmıştır. Leibniz'in cismin doğası ve gerçekliği üzerine düşünceleri hakkında tartışmalar vardır. Cismin doğası üzerine olan tartışmaların merkezinde olan birlik kavramı Dördüncü Bölüm'de ve içsel değişim ilkesi Beşinci Bölüm'de incelenmiştir. Tüm bu araştırmalar, Leibniz'e göre, zaman-mekansal gerçekliğin temelinde cisimsel-olmayan monadsal bir temelin olduğuna göstermektedir. Altıncı Bölüm'de monadların ya da saf tözlerin temsil edici doğaları ve yedinci bölümde de tözler arasındaki etkileşim araştırılmıştır. 'Birliğin içinde çokluğun dışavurumu' olarak tanımlanan algı ideası ayrıntılarıyla incelenmiştir. Son olarak, yine Yedinci Bölüm'de Leibniz için algının duyuyu da içine alan geniş bir kavram olduğu, insan aklından, sade monadlara kadar bütün tözlerin algılama yeteneği olduğu iddialarının temelleri değerlendirilmiştir.