turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Tasvİr-i Efkar Gazetesi üzerine bir inceleme (Yıl: 1917/ Sayı: 1968-2327)

Bu çalışmada Şinasi tarafından 27 Haziran 1862 yılında yayımlanmaya başlanan Tasvir-i Efkar gazetesinin 1917 yılını ihtiva eden (1968-2327) sayıları incelenmiştir İlgili sayılar İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı'ndan temin edilmiştir. Daha sonra bu sayılar incelenerek 'İçindekiler Tablosu' oluşturulmuştur. İçindekiler Tablosu 'Satır Numarası, Sayı, Tarih, Yazar Adı, Yazı Adı ve Türü' olmak üzere yedi sütundan meydana gelmiştir. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Bu bölümler şu şekildedir:'Giriş, İnceleme, Tahlili Fihrist ve Seçilmiş Metinler'dir. Giriş bölümünde 20. Yüzyılda Osmanlı Devleti'nin Genel Durumu ve II. Meşrutiyet Dönemi Türk Basını hakkında genel bir bilgi verilmiştir. İnceleme bölümünde gazete, şekil ve muhteva özellikleri bakımından değerlendirilmiş, yazar kadrosu hakkında da bilgi verilmiştir. İçindekiler Tablosu da bu bölümde yer almaktadır. Tahlili Fihrist bölümü, Yazılar, İlanlar ve Reklamlar ve Görsel Malzeme olmak üzere üç ana başlık altında gruplandırılmıştır. Yazılar kendi arasında, 'Yazar Adına Göre Yazılar, Konularına Göre Yazılar ve Türlerine Göre Yazılar' şeklinde sınıflandırılmıştır. İlanlar ve Reklamlar ana başlığı altında İlanlar ve Reklamlar ayrı ayrı sınıflandırılmıştır. Görsel Malzeme, Fotoğraflar, Haritalar, Karikatürler ve Resimler olarak dört başlık halinde sınıflandırmaya tabi tutulmuştur. Dördüncü bölüm Seçilmiş Metinler'dir. Bu bölümde öncelikli olarak şiir, roman tefrikası, fıkra, makale gibi edebi değeri yüksek olan metinlerin günümüz Türkçesi'ne aktarılmasına özen gösterilmiştir. Bunun yanı sıra Çanakkale Savaşı ve Bolşevik İhtilali gibi önemli tarihi olayları anlatan yazılar da günümüz Türkçesi'ne aktarılmıştır. Gazeteler, tarihin aydınlatılmasında en önemli kaynaklardan birisidir. Şinasi'nin 1862 yılında çıkarmaya başladığı Tasvir-i Efkar gazetesi birçok kez kapatılmış olsa da 1949 yılına kadar çok uzun bir süre yayım hayatına devam etmiş ve tarihte yaşanan çok önemli olaylara şahitlik etmiştir. 1917 yılına ait siyasi, kültürel, ekonomik ve edebi açıdan birçok bilgiye Tasvir-i Efkar gazetesinde rastlayabiliriz.
'تقنيّات السّرد في روايات الكاتب 'أيمن العتوم

Bu tezde Eymen el-Uttum'un romanlarındaki anlatım teknikleri hususuna ve onun belirlediği bir romanı başarılı kılacak esaslara yer verilmiştir. Araştırma metodu olarak yapısall, tarihsel ve analitik bir metod benimsenmiştir. Bu bağlamda tez teorik ve pratik olarak iki yönü içine almaktadır. Araştırmanin önsöz kısmında yazar tanıtılmış ve onun romanlarından özetle bahdedilmistir. Tezin diğer bölümlerinde romanın unsurları, edebi esaslar ve anlatım unsurları üzerinde durulmuştur. Bu çerçevece çalışma teorik ve pratik açıdan değerlendirilmiştir. Özetle bir romanın başarılı olabilmesi için farklı anlatım tekniklerinin kullanılmış olması gerekmektedir. Romanlarda heyecanı kaybetmemek için tekdüzelikten uzak durmak gerekir. Şu halde romanlar oluşturulurken doğrudan ve dolaylı yöntemin kullanımı esas olmalıdır.
1890-1930 yılları arasındaki Kazakça yayınlarda dil ile ilgili görüşler ve uygulamalar

Bu tezin konusu dil üzerinde yapılan tartışmalar ve milli Kazak dilinin doğuşudur. Kazakistan, Çarlık hükümetinin hüküm sürdüğü ve Rus yönetimin bulunduğu dönemlerde, Kazak Türkçesi hem Orta Asya hem Rusya'da yaşayan diğer Türk boylarında olduğu gibi çeşitli derecelerde Moskova'daki Sovyet yönetimi tarafından politik baskılara maruz kalmıştır. Rus dilinin etkisi altında kalmıştır. Bu sebeple Kazak Türkçesi özgürce gelişimini sağlayamamıştır. Milli Kazak Türkçesinin temelleri Çarlık yönetimi döneminde atılmıştır. Bu oluşum sürecinde önemli rol üstlenen isimlerden biri İlminskiy'dir. İlk alfabe llminskiy tarafından Kiril alfabesi temellerine dayanarak oluşturulmuştur. Bu alfabe Türk dillerinin bir kolu olan Kazak lehçesinin özelliklerine dayanır. Fakat bu alfabe Kazakistan'da yaygın bir kullanıma sahip olamadı. 1905 yılında Kazakistan'da ve tüm Türkistan'a Arap alfabesi hakim oldu. Bunun üzerine Ahmet Baytursunoğlu tarafından Arap alfabesine dayalı yeni bir alfabe oluşturuldu. Bu alfabe Kazak Türkçesinin imla kurallarını temel alan ıslah edilmiş Arap alfabesiydi. Böylece bu alfabe kendine özgü ve yaratıcı bir hale getirilmiştir. 1926 yılındaki Baku Türkoloji kongresine kadar Kazakistan'da bu alfabe başarıyla kullanılmıştır. Baku Türkoloji kongresinden sonra dil ve alfabe konusunda Türk cumhuriyetleri tamamında bir takım tartışmalar başlamıştır. Haziran 1929 yılından, 1940 yılında Kiril alfabesi Kazakistan'da tanınana kadar geçen süre içinde Latin alfabesi kullanılmıştır. Resmi dil olarak Kazak Türkçesini kazandırılmış olan alfabenin gelişimi ile ilgili tartışmalar da bununla sürmüştür. Kazakistan'daki resmi yazışmaların Kazak Türkçesinde olmasını gerektiren 1923 kararnamesi onaylanmıştı. Bu tezde 1890 ve 1930 yıllan arasında gazete ve dergilerde yer alan Kazak milli dilinin oluşum süreci inceleniyor.
Kemal Paşa-zade'nin yabancı kelimelerin Arapçalaştırılması ve dil hataları konusunda izlediği yöntem

İslam öncesi dönemde diğer dillerden kelime alışverişine açık olan Arapçanın, VII ve VIII. asırlarda çok geniş bir alana yayılmasıyla, yabancıların bu dildeki hatalı kullanımları üzerine dilciler bu alanda bilimsel ölçütler geliştirme yoluna gitmişlerdir. Hem Arapçalaşmış kelimeler, hem de dil hataları konusunda Anadolu'da yapılan çalışmaların öncüsü olan Kemal Paşa-zade, Risale fi tahkik ta'rib el-kelimet el-accemiyye adlı eserinde arapçalaştırma nedenleri, yöntemleri, bir kelimenin Arapça sayılmasının ölçüleri konusunda bilimsel standartlar geliştirmiş ve arapçalaştırmanın beraberinde getirdiği sorunlara çözümler üretmiştir. Kemal Paşa- zade, et-Tenbih ala galat el-cahil ve'nnebih adlı eserinde de, dil hatalarının tarifi, doğuşu, gruplandırılması üzerinde durmuş; ses düşmesi, ses türemesi, yer değiştirme, benzeşme, aykırılaşma, anlam değişmeleri, kıyaslama ve vurgu nedeniyle ortaya çıkan dil hatalarını ayrıntılı olarak ele almıştır.
Nehcü'l Feradis'te kelime grupları

Bu tez Nehcü'l-Feradis'te geçen kelime gruplarını belirlemek amacıyla hazırlanmıştır. Türk dil tarihi açısından kıymetli bir eser olan Nehcü'l-Feradis 14. yüzyılda Kerderli Mahmud tarafından yazılmıştır. Dini- didaktik bir eserdir ve dili Harezm Türkçesinin özelliklerini yansıtır. Bu eser temel alınarak yapılan çalışmada on beş kelime grubu tespit edilmiş ve bunlar da kendi içinde gruplandırılmıştır. Ele alınan kelime gruplarının diğer kelime gruplarıyla birlikte kullanılışlarına ve cümle içindeki görevlerine de çalışmada yer verilmiştir.
Sovyetler Birliği Döneminden günümüze kadar Azerbaycan'da Farsçanın öğretimi ve Farsça yapılan çalışmalar (1920-2014)

Zengin tarih kültürüne sahip olan Azerbaycan ve İran halkları arasında çok yönlü edebi ve kültürel ilişkiler mevcut olmuştur. Dünya üzerinde geniş bir coğrafyaya ve oldukça zengin bir edebi mirasa sahip olan Farsça, Azerbaycan'ın edebi ve kültürel hayatında da önemli katkılar sağlamıştır. 'Sovyetler Birliği Döneminden Günümüze Kadar Azerbaycan'da Farsçanın Öğretimi ve Farsça Yapılan Çalışmalar (1920-2014)' adı taşıyan bu araştırma bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde; Fars edebiyatı alanında Azerbaycanlı yazar ve şairlerin yeri ve önemi, Fars dilciliği alanında Azerbaycanlı dilci alimlerin yeri ve önemi ayrıntılı olarak incelenmiştir. Birinci bölümde, Azerbaycan'da Sovyetler Birliği dönemine kadar Farsçanın eğitim kurumları, yapılmış önemli çalışmalar, ders programları, şehirlerde öğrencinin eğitim alabilmesi için ödenecek miktar, öğrenci sayısı ve öğretmenleri konu edinilmiştir. İkinci bölümde, Azerbaycan'da Sovyetler Birliği döneminde Fars dilinin öğretimi ve Farsça alanında yapılmış çalışmalar hakkında bilgi verildi. Bu çalışmalar ilkokul, ortaokul, lise ve yükseköğretim ders kitapları, gramer, sözlük, okuma metin ve çevri çalışmalarını içermektedir. Bu bölümde yıllara göre Doğu Dilleri ve Edebiyatı Fakültesi'ni kazanan ve bu fakülteden mezun olan öğrenci sayısı ve derslerin saatleri verilmiştir. Bunun yanı sıra Azerbaycan'da Fars dili eğitimi verilen diğer üniversiteler ve bölümler hakkında geniş açıklamalar yapılmıştır. Sovyetler Birliği döneminden Azerbaycan'ın bağımsızlığı dönemine kadar gelen Fars dili dersi veren ilkokul, ortaokul, liseler ve bu eğitim merkezlerinde Fars dili dersi gören öğrenci sayısı ve sınıfları, Fars dili dersi veren öğretmenler ve ders saatleri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise bağımsızlık döneminde, yani 1991 yılından sonra Azerbaycan'daki Fars dili öğretimi ve bununla ilgili hazırlanmış ders kitapları, gramer, sözlük, okuma metin ve çevri çalışmalarıyla ilgili incelemelere yer verilmiştir. Bağımsızlık döneminde Bakü Devlet Üniversitesi'nde bağımsız anabilim dalı olan Şergşünaslık Fakültesi'nin İran Filolojisi Anabilim Dalı, Şergşünaslık Fakültesi'nin diğer fakülteleri ve diğer fakülte, bölümler ve bağımsızlık döneminde faaliyete başlamış özel üniversitelerde verilen Fars dili dersi ve bu derslere ayrılan saatler ele alınmıştır. Bununla birlikte bağımsızlık döneminde yıllara göre Şergşünaslık Fakültesi'ni kazanan ve Bakü Devlet Üniversitesi'nin diğer fakülte ve bölümlerinde Fars dili dersi alan öğrenci sayısı ve bu dersin eğitimini veren öğretmenler hakkında bilgi verildi. Son iki bölümde, incelenen kitaplarla birlikte Bakü Devlet Üniversitesi Şergşünaslık Fakültesi, Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Şergşünaslık Enstitüsü ve diğer kurumlar tarafından yayımlanan Fars dili, edebiyatı, tarihi vb. konuları içeren akademik dergiler incelenmiştir. Çalışmanın son kısmında Azerbaycan'da tanınmış dilbilimci ve edebiyatçıların hayatına ve çalışmalarına yer verilmiştir.
Türkçe öğretmenliği dördüncü sınıf öğrencilerinin mesleki yeterlilik düzeyleri

Bu arastırmanın amacı Türkçe Ögretmenligi bölümü dördüncü sınıf ögrencilerinin mesleki, kültürel ve bilgi bakımından yeterliliklerini tespit etmektir. Türkçe Ögretmenlerinden beklentileri belirlemek amacıyla 20 okul müdürüne, 100 ilkögretim ikinci kademe ögrencisine, 100 veliye anket uygulanmıstır. Egitim fakültelerinin ve Milli Egitim Bakanlıgı'nın beklentilerikaynaklardan tespit edilmistir. Türkçe Ögretmeni adayının yeterlilik düzeylerini belirlemek için 200 adet Türkçe Ögretmenligi son sınıf ögrencisine bilgi bakımından 40, mesleki bakımdan 45 sorudan olusan iki sınav ve kültürel bakımdan 29 sorudan olusan bir anket uygulanmıstır. Arastırma sonucunda;1) Egitim fakültelerinin ve Milli Egitim Bakanlıgı'nın Türkçeögretmeninden beklentilerinin yeterli arastırmalara dayanmadıgı,2) Türkçe ögretmeni adaylarının mesleki, kültürel ve bilgi düzeyininyetersizligi,3) Ögrenci, veli ve okul müdürlerinin kendilerinden beklentilerindenTürkçe ögretmeni adayının bihaber olduğu,4) Türkçe ögretmeni adaylarının isteklerinin fakültelerce ve bakanlıkçadikkate alınmadıgı, ortaya çıkmıstır. Bu tespit neticesinde ortaya konulan çözüm önerilerine yer verilmektedir.
Yabancı dil öğretimi yapılan sınıflarda çoklu zeka kuramı ve kısa hikaye kullanımı

Bu çalışma yabancı dil öğretimi yapılan sınıflarda Çoklu Zeka Kuramı ile edebiyat öğretimi özellikle de kısa hikaye incelemesi yapıldığında ne gibi etkinlikler sunulabileceğinibelirlemek amacıyla hazırlanmıştır. Bu araştırma nitel araştırma modellerinden tarama modeli esas alınarak hazırlanmıştır. Araştırma kapsamında Çoklu Zeka kuramı sekiz zeka türüyle sınırlandırılarak tanıtılmış, kuramın eğitimde, öğrenme süreçlerinde ve yabancı dil öğretimindeki yerinden bahsedilmiştir. Kuram edebiyat öğretiminde uygulanacağından edebiyat öğretiminin yabancı dil öğretimi yapılan sınıflarda sağladığı faydalardan ve kuramın edebiyat öğretimiyle birlikteuygulanma nedenlerinden bahsedilmiştir. Bu doğrultuda çoklu zeka kuramında belirtilen sekiz zeka türüne uygun etkinlikler James Joyce'un Araby adlı kısa hikayesine uyarlanarak yeniden düzenlenmiş ve hikaye bu etkinlikler uygulanarak incelenmiştir. Etkinlikler yabancı dil öğretimi yapılan sınıflarda ileri-orta düzey için hazırlanmıştır. Araştırma sonucunda edebi eserlerin, kaynak ve materyal olarak zengin ve dilsel yetileringelişmesine imkan veren bir yapıya sahip olması nedeniyle Çoklu Zeka Kuramının yoğuniçeriğini karşılayabileceği düşünülmektedir. Bu doğrultuda bu çalışmanın sonucunda hazırlanan etkinliklerin yabancı dil öğretimi yapılan sınıflarda Çoklu Zeka Kuramı için uygun ve zengin bir materyal olarak sunulabilmesi önerilmektedir.
Türkçede günlük konuşma bağlamında kullanım sıklığı yüksek söylem belirleyicilerinin işlev ve konum özellikleri

Sözlü söylem, kendi içerisinde çeşitli özellikleri barındıran ve bu yüzden yazılı söylemden birçok yönde farklılaşan bir söylem türüdür. Bu bağlamda günlük konuşma dili, konuşucular arasındaki etkileşim unsurlarınadayanmaktadır. Bu unsurların başında gelen söylem belirleyiciler biçimsel, sesbilimsel ve sözdizimsel olarak sözlü söylemde çeşitli birimlere bürünmekte ve bu bakımdan söylem belirleyicilerin işlevsel özellikleri sözcelemede çeşitlilik göstermektedir. Alanyazında söylem belirleyiciler ile ilgili ilk kapsamlı çalışmaSchiffrin (1987) tarafından yapılmıştır. Bu çerçevede bu çalışma, genelde söylem belirleyicilerin özelde ise Türkçede günlük konuşma bağlamında sıklıkla kullanılan söylem belirleyicilerinin betimlenmesini amaçlamaktadır. Çalışmada nitel araştırma yönteminin içerik çözümlemesi tekniğinden yararlanılmıştır. Alanyazındaki çalışmaların rehberliğinde ve yapılan sıklık çalışmasıyla saptananbelirli sayıdaki söylem belirleyiciler, ilk olarak günlük konuşmadaki kullanım sıklıkları bakımından ele alınmış ve çalışma sonucunda Türkçedeki sıklıkdeğerlerine ulaşılmıştır. Bundan sonraki aşamada ise söylem belirleyicilerin işlev ve konum özellikleri kişilerarası ve metinsel işlev olmak üzere iki açıdan betimlenmiştir. Bu betimlemede temel alınan model Brinton (1996)'nıntaksonomisidir. Bu doğrultuda, oluşturulan çeviriyazılardaki kesitlerin karşılıklı konuşma çözümlemesi yaklaşımıyla betimlenmesi sonucu söylem belirleyicilere dair nitel değerlendirmelere yer verilmiştir. Yapılan çalışmanın sonucundavsöylem belirleyicilerin Türkçe günlük konuşma söylemindeki işlevsel çeşitliliği ve dilbilim alanındaki yeri vurgulanmıştır.
İslamname

Yüksek lisans tezi olarak hazırlanan bu çalışma, Rusya Bilimler Akademisi Asya Halkları Enstitüsü B 311'de kayıtlı olan İslamname adlı yazma eserin metin transkripsiyonu, dil incelemesi, dizini ve tıpkıbasımından meydana gelmektedir. 95 varak ve esas itibariyle 13 satırdan oluşan eser, Şair Ahun adıyla tanınan Molla Abdülalim'in yazdığı dini ve tarihi içerikli bir mesnevidir. Eserde Appak Hoca'nın torunlarının Çungarlar ile yaptığı savaşlar ve İslamiyet'i yaymak için verilen mücadeleler anlatılmaktadır. Eser, yazı dili olarak Doğu Türkçesinin son dönemdeki durumunu ve çağdaş lehçelere geçiş aşamasında gösterdiği değişiklikleri içermesi açısından önemli bir yere sahiptir. Dönemin dil özellikleri, siyasi ve sosyokültürel yapısı hakkında önemli bilgiler içeren bu eser incelenerek hem Türk edebiyatı tarihi hem de Yeni Uygur Türkçesinin tarihi gelişimi aydınlatılmaya çalışılmıştır.
Amdi Giraybay'ın şiirleri, metin, dil incelemesi, sözlük

Bu çalışmada Kırım Tatar şairi Hamdi Giraybay'ın şiirlerinin toplandığı şiir kitabı incelendi. Tez çalışmasında önce elimizdeki Kiril alfabeli şiirler Latin alfabesine aktarıldı. Daha sonra şiirler Türkiye Türkçesine aktarıldı. Aktarılan şiirler dil yapısı açısından incelendi ve bir sözlük hazırlandı. Bu işlemler sırasıyla tamamlandıktan sonra şiirler yüzeysel olarak konularına göre ayrıldı. Bu çalışmada şiirler şekil bilgisi açısından değerlendirilmiştir. Ayrıca Kırım Tatar Türkçesindeki sözcüklerle Türkiye Türkçesindeki sözcükler arasında benzerlik ve farklılıklar bir kez daha görülmüştür. Tez çalışması kaynak kitabının temini ve seçimi konusunda yardım ve desteklerini hiçbir zaman esirgemeyen, çalışmamın her aşamasını takip eden ve bana yeni ufuklar açan, sayın danışmanım Prof. Dr. Vahit Türk'e sonsuz teşekkürlerimi sunarım. Şiirleri Türkiye Türkçesine aktarırken bana yardım eden arkadaşım Dr. Reşide Hacıömerova'ya çok teşekkür ederim. Ayrıca her zaman yanımda olan ve hiçbir yardımını esirgemeyen canımdan çok sevdiğim biricik aileme sonsuz teşekkür ederim.
Arap gramerinde ğarİbu'l-i'rab çalışmaları ve İbn 'Abidİn'in 'el-Fevaidu'l-'Acİbe fİ i'Rabi'l-Kelimati'l-Ğarİbe

'Arap gramerinde ğaribu'l-i'rab çalışmaları ve İbn 'Abidin'in 'el-Fevaidu'lacibe fi i'rabi'l-kelimati'l-ğaribe' adlı eseri' adlı çalışmamızın birinci bölümünde ğaribu'l-i'rabın mahiyetine, tarihi gelişimine değinildi. Garibu'l-i'rab hakkında telif edilen eserler incelendi ve tanıtıldı. İkinci bölümünde Şam'ın önde gelen ve Osmanlının son dönemi meşhur fıkıh alimlerinden olan ve İbn Abidin adıyla bilinen Seyyid Muhammed Emin b. Ömer b. Abdilaziz'in hayatına, şahsiyetine, ilmi kişiliğine ve konumuzla ilgili olarak dilciliğine değinildi. Üçüncü bölümde ise İbn 'Abidin'in 'el-Fevaidu'lacibe fi i'rabi'l-kelimati'l-ğaribe' adlı eseri tanıtıldı, müellifin eserde faydalandığı kaynaklar ele alınıp incelendi ve eserde geçen i'rabı yapılan kelimeler teker teker alınıp incelendi. Gayret bizden başarı Allah'tandır.
Hisarardı mahallesi ağzında kavram alanlarıyla ilgili söz varlığı

Ağızlarda, yazı diline kıyasla çok daha fazla söz varlığı vardır. Bu yüzden ağızlar dil araştırma ve incelemelerinde önemli bir veri kaynağı durumundadır. Muğla bölgesi ağızları, Türkiye Türkçesi ağızları içinde önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmada, Hisarardı Mahallesi ağzı temel alınmıştır. Mahalle ağzında var olan söz varlığının anlamlarına ve yapılarına göre sınıflandırması yapılmıştır. Ağızlarda yaşayan söz varlığının tespiti açısından bu tür çalışmalar önemlidir. Çünkü bu söz varlığı, Türkçenin kavramlaştırma gücünü ve kavramlaştırma sırasında başvurulan anlatım yollarını ortaya koymaktadır. Çalışmanın malzemesini alan araştırmaları sırasında tuttuğumuz notlar oluşturmaktadır. İnceleme sahamız olan Hisarardı Mahallesi ağzında sekiz ayrı kavram alanından tespit ettiğimiz sözcükler üzerinde adbilimi ve gramer inceleme yöntemlerine göre dil incelemesi yapılmıştır.
Abdullah Kadri'nin romanında geçen deyimlerin incelenmesi

Ünlü Özbek yazan Abdullah Kadiri'nin ilk ve en ünlü romanının adı, Ötgen Künler'dir. Roman, Türkistan'ın komünist Rusya'ya esir düşmeden önce, çarlık Rusyası tarafından hanlıklara bölündüğü dönemden ve bu dönemde Türkistan hanları arasında dönen entrikalardan söz etmektedir. Ötgen Künler, Özbek edebiyatının ilk romanı kabul edilmektedir. Roman, realist bir üslupla kaleme alınmıştır. Romanda iki yüzü aşkın deyim bulunmaktadır. Bu deyimlerin Türkçe'deki anlamlan, deyim olarak karşılıkları, karşılığı bulunan ve bulunamayan deyimler, çalışmanın temelim oluşturmaktadır. Bu çalışmada ayrıca Abdullah Kadiri'nin sanat anlayışı ve hayatı hakkında önemli bilgilere de yer verilmiştir.
Tanımlama biçiminin öğrencilerde sözcüğün kullanımına etkisi: Afyonkarahisar il örneği

Bu çalışmanın amacı, sözlüklerdeki tanımlama biçimlerinin öğrencinin sözcüğü kullanmasına etki edip etmediğini tespit etmektir. Eğer tanımlamaların etkisi varsa, bu etkinin hangi yönde ve ne derece olduğunu da ortaya koymaktır. Tezin birinci bölümü, sözcük öğretimi, sözlükler ve tanımlamalar ile ilgili bilgiler içermektedir. İkinci bölümde ise çalışmanın yöntemi anlatılmaktadır. Çalışmamızın örneklemini 2016- 2017 eğitim-öğretim yılında, Afyonkarahisar ilinde üç farklı sosyoekonomik düzeye sahip okuldaki 5. ve 8. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Bu çalışmaya toplam 180 öğrenci dahil edilmiş ve her sınıf düzeyinden otuzar öğrenci tesadüfi yöntemle seçilmiştir. Çalışmaya başlamadan önce örneklemi oluşturacak öğrencilere ön test uygulanarak -dildeki kullanım sıklığı düşük 50 sözcük arasından- anlamını bilmedikleri 10 sözcük belirlenmiştir. Hazırlanan yönergede, sözcüklerin her biri farklı tanımlama biçimini örnekleyecek şekilde tanımlanıp, öğrencilerden bu sözcükleri cümle içinde kullanmaları istenmiştir. Bu çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden tarama modellerinden 'ilişkisel tarama' modeli kullanılarak yapılmıştır. Öğrenci cümleleri olarak elde edilen veriler, SPSS 21 programı kullanılarak çözümlenmiştir. Veriler sosyoekonomik düzey, cinsiyet, sınıf düzeyi değişkenleri dikkate alınarak incelenmiş ve sonuçlara ulaşılmıştır. Çalışmanın sonuçlarına göre sözlüklerdeki tanımlama biçimlerinin öğrenci cümleleri üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Çalışma, sözlüklerdeki tanımlama biçimleri konusunda önerilerle son bulmaktadır.
Başkurtça'da haber kipleri ve zaman kaymaları

Bildirme kipleri gerçek hareketleri haber veren kalıplardır. Koşuyor, koşacak, koştu, koşar gibi... Haber kiplerinin içinde zaman vardır. Dolayısıyla bildirme kipleri hem haber, hem zaman ifade ederler. Kiplerde çekim ekleri şekil olarak haber, bildirme; zaman olarak ta beş zaman ifade ederler. Bu kipler beş tanedir. 1. Öğrenilen geçmişş zaman, 2. Görülen Geçmiş zaman, 3. Gelecek zaman, 4. Şimdiki zaman, 5. Geniş zaman Başkurt Türkçesinde ihtiyaca cevap veren dört temel zaman vardır. Bunlardan Gelecek zaman kipi, belirsiz durumlar, kastinde geniş zaman, karşılar. Böylece Türkiye Türkçesinde olduğu gibi beş temel zaman kullanımda geçerliliğini korur. Türkiye Türkçesinde ; öğrenilen geçmişş zaman eki - mış, miş 'tir. Bu ek Başkurt Türkçesinde -ğan, -kan, ekleriyle görülür. Bunun yanında ekleri -di, -di, -ti, -ti olan görülen geçmişş zaman kipi, Başkurt Türkçesinde -m,-ni, -ti, -ti,-zı, -zi, ile, şimdiki zaman kip eki - yor, -a, -a, -y ile; gelecek zaman kip eki -ecek, -acak, -asak, -asak ile; ve geniş zaman eki olan -r, -ar ekleri ise -r, -ar, -er ile gösterilir. 'Türkçede, bir haber kipinin başka bir haber kipinin yerine kullanılmasına zaman kayması denir. Bu olaya dilek kiplerinde rastlanmaz.. Eylemin kılış özellikleriyle zaman arasında bir anlam ilgisi vardır.'. Bu kiplerde Türkiye Türkçesinde olduğu gibi hemen her kip diğer bir zamanı kastederek anlam kaymasına neden olabilir ve farklı fonksiyonları anlatabilir. Zamanlar kendi anlamları dışında farklı kapsam ve fonksiyonlarda kullanılabilirler. Bazen buna anlam kaymaları adı da verilebilir ama bu olay 'kılmış' terimini ilgilendirdiği için buna zaman kaymaları açısından CEREN. Celal : 'Fiilde Zaman ve anlam kayması', Tömer, Haziran 1995, s- 27 bakmak ve adlandırmak gerekir. (Yaman 1990 :45) Örneğin, 'Konferans üyeleri akşama geliyor.' cümlesinde olduğu gibi kastedilen anlam, 'Konferans üyeleri akşama gelecek.' ifadesinin kendisidir. Bu durumda her dilde olduğu gibi Başkurt Türkçesinde de zaman kaymaları çok sık kullanılmakla birlikte kip ekinin fonksiyon olarak farklı bir kip ekini kastetmesi ve bunu ifade etmesi görülmektedir. Örneğin; -a, -a, -y kip eklerinin ifade ettiği şimdiki zaman eklerinin, geniş zaman ve gelecek zamanın ifadesinde kullanıldığı görülmektedir. Biz buna 'görev genişlemesi' adım vermek istiyoruz. Ancak bu kullanımlar sık değildir. Bunun yanında hemen her kip, diğer bir kip ifadesini de ihtiva etmekte yani zaman kaymalarına rastlanmaktadır. Bunların yanında Başkurt Türkçesinde bütün kiplerde, gramer olarak ünlü ve ünsüz uyumları mevcuttur. Örnek : Köt-tö-m gibi... Türkiye Türkçesi ile Başkurt Türkçesi arasında Zaman kaymaları açısından karşılaştırma yapıldığında arada pek önemli bir fark olmadığı görülür.
Tuna Vilayet Gazetesinin 1874 yılı sayılarının söz varlığı ve alıntı sözcükler açısından incelenmesi

Tuna gazetesi Osmanlı toprakları dahilinde ilk vilayet olan Tuna vilayetinde Midhat Paşa önderliğinde 3 Mart 1865 yılında yayın hayatına başlayıp ömrünü 1 Haziran 1877 kadar sürdürmüş olan Osmanlı süreli basınının kıymetli eserlerinden biridir. Gazete, hem devlet içindeki gelişmeleri Osmanlı yurttaşlarına aktarırken hem de toplumu sosyal yönden de aydınlatma yönüyle etkili olmuştur. Gazete, halkın toplumsal hayatına da ışık tutmuş, sosyal hayatla ilgili haberleri yayınlamıştır. Bu çalışmada Tuna gazetesinin 1874 yılı sayıları incelenmiştir. Çalışmamızda Tuna gazetesinin 1874 yılı sayıları incelenmiş ve bu sayılar içerisinden yola çıkılarak Tuna vilayet gazetesinin söz varlığı ve yabancı unsurları incelenerek 19. yüzyıla ait Osmanlıca yazı dili ve Osmanlı süreli basını söz varlığının geldiği son durum ortaya konulmaya çalışılmıştır.