Diplomasi ve konsolusluk hukukunda yargı bağışıklığı

Kural olarak hukuka aykırı biçimde davranan kimseler, içinde bulundukları, ya da bağlı oldukları hukuk sisteminde o davranışa bağlanan sonuçlara katlanmakla yükümlüdürler. Ceza Hukuku bağlamında ulusal hukuk sistemlerinde bu, bireyleri yargılamakla görevli mahkemeler eliyle çözümlenir. Yani bir eylemin ulusal sisteme göre suç teşkil ettiği şüphesi, yargılamaya neden olur. Bu bağlamda prensipte, özellikle geçtiğimiz yüzyıldan itibaren, bireyin uyrukluğuna bakılmaksızın suç ile herhangi bir yönden bağlantısı olan devletlerin yargılama yetkisini kullandıkları bilinmektedir. Bu bağ suçun devleti ülkesinde işlenmesi, suçla ilgili kişilerin uyrukluğu veya devletin yüksek menfaatlerinin zedelenmesi nedeniyle gerçekleşebilir. Hatta daha ileri gidilerek, suç ile herhangi bir bağlantısı olmayan devletlerde, salt uluslararası toplumun bir üyesi olmalarından dolayı yargılama yapabilmektedirler. Böylece ulusal sistemde suç niteliği taşıyan eylemlerden dolayı yerel mahkemeler uyrukluktan bağımsız biçimde yargılama yetkisi kullanabilmektedirler. Bir devletin cezai yetkilerini uyguladığı yabancı bir devlet görevlisi ise, bu duruma farklı bir boyut kazandırmaktadır. Bu halde görevlinin sahip olduğu resmi sıfat, gerçekleştirdiği ve suç teşkil eden eyleme rağmen, cezai yetkilerin uygulanmamasına neden olabilmektedir. Böyle bir durumun temelinde yargı bağışıklığı kurumu yatmaktadır. Yargılanacak yabancı kişinin resmi sıfatı veya yerine getirdiği eylem suç teşkil etse dahi bağışıklık, yerel mahkemenin yargılamayı gerçekleştirmesine engel teşkil etmektedir. Başka bir deyişle, bir devlet görevlisinin yabancı devletin ceza yargılamasından bağışıklığı, işlenen suçun yabancı devletin hukuku uyarınca o devletin mahkemelerinin yargılama yetkisine girmesine rağmen bu yargılamanın yapılamamasının nedeni olabilmektedir. Buradaki temel gerekçe, yapılan eylemin suç teşkil etse dahi, devlete isnat edilen ve dolayısı ile devletin gerçekleştirdiği kabul edilen bir eylem olmasıdır. Bu da görevliyi eylemin sorumluluğundan kurtarmaktadır. Durum bu şekilde özetlendiğinde basit ve açık gözükmekle birlikte uslular arası suçlar açısından çözümlenmesi daha zor bir sorun karşımıza çıkmaktadır. Devlet görevlileri şayet ağır insan hakları ihlallerine neden olan eylemleri açısından yabancı devletin yerel mahkemelerinde yargılanmak istediğinde de bağışıklığın aynı şekilde uygulanıp? Uygulanmayacağıdır. Özellikle üst düzey devlet görevlileri işin içerisine girdiğinde bu soru devletin egemen eşitliliği, ya da karşılıklılık ilkesi ve de iç işlerine karışmama, devletin onuru, görevlilerinin iş ve işlevlerinin gereği gibi yerine getirilebilmesi gibi göz önüne alınması gereken başka unsurların devreye girmesine yol açmaktadır. Bu bağlamda çalışmamızda uluslararası hukukun en önemli disiplininden veya konularından olan diplomasi ve konsolosluk hukuku konularında araştırmamızda ele aldığımız detaylı bilgiler aktarmaya çalışacağız. Konuyu diplomasi ve konsolosluk hukuku olarak özellikle iki kısımda incelemeyi tercih etmekteyiz. Ancak bu ayrımda iki konu bağlığını birbirinden bağımsız olarak değerlendirmek gereke de, her iki konunun birbirleriyle sıkı bir ilişki içerisinde, hatta belli durumlarda görev alanlarının benzerlik oluşturarak kesiştiği durumlarda mevcuttur. Konunun iyi irdelenebilmesi açısından konuya ait tarihi bilgilerden de yararlanılmaya çalışmak istesek de konu bütünlüğü açısından bunu oldukça sınırlı tutmak gerekmiştir. Diplomasi ve konsolosluk hukuku uluslararası hukuk süjelerinin birbirleri nezdinde ilişki kurmada, birbirlerini etkilemede, çıkarlarını maksimum düzeye çıkarmaya çalışmada önemli bir araç olmaktadır. Bu nedenle, uluslararası hukuk sisteminin süjelerinin siyasi, hukuki, ekonomik, kültürel, sportif, vb. alanlardaki ilişkilerinin gelişmesi diplomasi ve konsolosluk kurumlarını daha da önemli hale getirmektedir. Durum böyle olunca bu alanlara ilişkin çeşitli normların benimsenmesi ihtiyacı doğmaktadır. Bu konuda BM örgütü özellikle Uluslararası Hukuk Komisyonu aracılığı ile diplomasi ve konsolosluk hukuku alanında teamül veya genel hukuk ilkeleri şeklinde olan normları kodifiye etmekte ve bunları birer uluslararası hukuk işlemi taslağı şekline getirerek BM genel kuruluna sunmaktadır. Çalışmamamızda bu konulara da değinmekteyiz.