Michel Foucault'da bilgi/iktidar ilişkisi

İktidar egemen olanla egemen olunan arasındaki karşılıklı ilişkinin genel adıdır. Her toplumsal düzeyde iktidar ilişkisi vardır. İki kişinin olduğu yerde birinin diğeri üzerinde iktidarı söz konusudur. Foucault'cu anlamda güç odaklan arasında ilişkinin olmadığı yerde iktidar değil, tahakküm vardır, iktidar ilişkilerini düzenleyen bilgiler ve teorilerin genel adına strateji denir. İktidar ilişkilerini egemen olanla egemen olunanın karşılıklı olarak geliştirdikleri stratejilerin mücadelesi oluşturur. Egemen konumda olanın stratejisi iktidarım olabildiğince sürdürmenin yollarım aramaktır. Boyunduruk allında olanların stratejisi ise iktidara karşı direnme odaklan oluşturmak ve onun egemenliğini mümkün olduğunca kısa sürede sona erdirmektir İktidar ile bilgi birbirlerini tamamlayan bir bütünün iki yansı gibidir. Tarihsel ve toplumsal süreçler bize şunu göstermektedir ki, ya bilgi iktidarı oluşturuyor ya da iktidar bireyler üzerinde egemenliğini sağlamlaştıracak bilgiyi zamanla kendisi üretiyor. Bir başka ifade ile bilgi iktidara yol açıyor ve iktidarda bilgiyi üretiyor. Bu noktada karşımıza çıkan bilgi/iktidar sorunu, bilimsellikleri şüpheli olan psikiyatri gibi olgunlaşmamış bilimlerin nasıl olup da kendilerini doğa bilimlerinin nesnelliği düzeyinde bir bilgi olarak sunabildikleridir. Söz konusu insan bilimleri doğa bilimlerine öykünerek doğa bilimleri gibi epistemolojik düzeyde nesnelliğe ve kesinliğe sahip oldukları iddiasındadırlar. Foucault'ya göre, bu bilimler hiçbir biçimde sahip olmadıkları bir epistemolojik statüyle kendilerini konumlandırarak bir tür ideoloji haline gelirler. Nasıl ki herhangi bir ideoloji -örneğin Marksizm- belirli bir toplum biçimini hedeflemekte ise aynı şekilde söz konusu bu bilgi dallan da -örneğin psikiyatri- belirli bir toplum biçiminin stratejisini geliştirir. Bilgi/iktidar ilişkisinde temel sorun işte bu noktada ortaya çıkar. Çünkü herhangi bir ideolojinin sahip olmadığı bilimsellik otoritesine ideolojilerle aşağı yukarı aynı epistemolojik düzeye sahip insan bilimleri, bilimsellik kisvesine bürünmek suretiyle sahip oldukları iddiasındadırlar. Foucault'ya göre hukuksal, disiplinci ve düzenleyici olmak üzere üç tür iktidar vardır. Hukuksal iktidar, egemenliğinin miras gibi babadan oğul' a devredilebilir bir mülk olarak görüldüğü Klasik çağın monarşileridir. Disiplinci iktidar ise bilgi disiplinlerinin geliştirdikleri stratejiler çerçevesinde bireyleri toplumsal alanda belirli bir konumda sabitleyen ve toplumu topyekun yönlendirebilen güçtür. Disiplinci iktidar kapatma, dışlama, gözetleme ve normalleştirme gibi dört aşamada bireyler üzerinde iktidarını görünür kılar, yani iktidarım somutlaştırır. Disiplinci iktidarın temel stratejisi gözetim toplumu oluşturmaktır. Düzenleyici iktidarın temel stratejisi ise refah toplumunu kurmaktır. Düzenleyici iktidar bu stratejiye uygun olarak toplum sağlığım ve sosyal güvenceyi önemser. Düzenleyici iktidar için birinci derecede önemli olan uçsuz bucaksız toprağa değil, kaliteli ve eğitilmiş bir nüfusa sahip olmaktır. Çünkü kaliteli bir nüfusun olduğu bir ülkede refah toplumunu kurmak zor olmayacaktır. Kaliteli nüfus için düzenleyici iktidar bireylerin yaşam koşullarını iyileştirmek için çaba sarf eder ve buna yönelik olarak sağlık, eğitim, ekonomi alanlarında planlı politikalar yürütür. Bunun yanında düzenleyici iktidar kaliteli nüfusun biyolojik devamını güvence altına almak gerekçesiyle bir yandan cinsellik üzerinde stratejiler geliştirirken, diğer yandan son derece acımasız bir biçimde ırkçılık politikalarını yürürlüğe sokar. Irkçılık iktidarın salt biyolojik farklılıklarından dolayı bir grubu, bir etnisiteyi 'öteki' olarak görmesi ve onları düşman olarak algılamasıdır. Bu stratejiye dönük olarak düzenleyici iktidar söz konusu 'ötekileri' sistematik olarak ortadan kaldırmayı amaçlar. VI