turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Türk dinİ düşüncesine modern kavramların girişi ve dönüşümü üzerine sosyolojik bir araştırma

Modern siyasi düşünce, Batı dünyasının etkileşimsel koşullarında doğmuştur. Eski siyasi ve sosyal düzeni tepetaklak eden bu düşünce, yeni bir ahlaki düzen inşa etmiştir. Bu yeni ahlakta yönetim, meşruluğunu doğal olarak eşit özgürlüğe sahip bireylerin rızasına dayandırmış ve yönetimin temel amacı bireylerin özgürlüğünü, güvenliğini ve mülkiyet haklarını keyfi muamelelere karşı korumak olmuştur. Bu yeni ahlaki düzen Batı dışı toplumlar için hem yıkım hem de kurtuluş imkanı anlamına gelmiştir. İslam siyasi düşüncesinin inşa ettiği ahlaki düzen içindeki Türk dini düşüncesinde, hem tehdit eden hem de umut veren modern siyasi düşünceyle yüzleşmek durumunda kalmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde bilgi sosyolojisi bakış açısından bilgi-toplum ilişkileri tartışıldı. Ayrıca siyasi modernleşmenin felsefi, siyasi ve sosyal arka planı, ilgili literatür yardımıyla tartışıldı. Bu bölümde son olarak cumhuriyet, meşrutiyet, demokrasi, eşitlik ve özgürlük kavramlarının, antik Yunan'dan başlayan Batı dünyasındaki serüvenleri ele alındı. İkinci bölümde, Cumhuriyet'in ilanına kadarki dini düşünceyi temsil eden düşünürlerin metinlerine yorumlayıcı bir yaklaşımla içerik analizi uygulandı. Dini düşünürler, çökmekte olan Osmanlı Devleti'ni kurtarmak için modern siyasi kavramları, asimetrik bir tarzda dini terimlerle dinileştirip halkı seferber etmek istemiştir. Türk dini düşüncesinin asıl amacı, korkuları olan ve çıkarını düşünmesi gereken eşit özgürlüğe sahip bireyleri toplumsal sözleşmeyle kendilerinin efendisi yapmak değildir. Dini düşünce, halkı seferber ederek devleti kurtarmayı hedeflediği için modern siyasi kavramlara da araçsal bakmıştır. Üçüncü bölümde, 1950- 1980 yılları arasında Türk dini düşüncesini temsil eden isimler üzerinden modern siyasi kavramların nasıl dönüştüğü analiz edildi. Bu dönemde dini düşüncenin gözünde modern siyasi kavramlar, daha çok 'düşman' Batı'nın 'hastalıklı' siyasi hayatının bir ürünüdür. Böylece 1950- 1980 yılları arasında Türk dini düşüncesinin, bu sefer de Batı'daki milliyetçi/nasyonal siyasi düşünceleri asimetrik bir şekilde dinileştirmeye çalıştığını görmek mümkündür.
Lubunya: Ataerkilliğin yeniden üretilmesi ve dönüştürülmesinde transseksüel kimlik ve beden

Bu çalışmanın temel amacı, görüşme yapılan transseksüellerin günlük yaşamlarını derinlemesine betimlemektir. Bu amaçla dördü cinsiyet değiştirme operasyonu geçirmiş; altısı geçirmemiş, fakat geçirmeyi planlayan; biri ise operasyon geçirmeyi düşünmeyen; biri erkekten kadına, onu ise kadından erkeğe, toplam on bir transseksüel ile yaşam öykülerini de içeren, yarı yapılandırılmış formda derinlemesine görüşme yapılmıştır. Genelde günlük yaşama ilişkin olan bu çalışmada, özelde toplumsal cinsiyet ve beden tartışmaları ve bu tartışmalarda transseksüel kimliğin ve bedenin nasıl konumlandırıldığı da incelenmiştir. Sonuç olarak, transseksüellerin, günlük yaşam pratiklerinde ataerkil toplumsal cinsiyet yapısını hem dönüştürdükleri; hem de yeniden ürettiklerine ilişkin verilere ulaşılmıştır.
Türkiye'de yoksulların dayanışma biçimlerinin dönüşümü: İzmir Karabağlar ve Bergama örneği

Dayanışma en genel anlamda insanların birbirine yardım etmesi, diğerkamlıktan uzaklaşması, şefkat göstermesi, birbirlerini koruyup kollaması, işbirliği ve/veya çıkar birliği sağlaması anlamında ele alınmaktadır. Sosyoloji literatüründe ise dayanışma, toplum tipine ve yaşam alanı olan kır ve kentin ilişki ve örgütlenme biçimine göre sınıflandırılmaktadır. Kır toplumun dayanışması enformel ve kent toplumun dayanışması da formel dayanışmadır. Metodolojik olarak yapılan bu ayrım, birbiriyle uzlaşmaz olarak görülmekte ve her biri ayrı toplum tiplerini, ilişkilerini, değerlerini ve örgütlenme biçimlerini tanımlamaktadır. Enformel dayanışma, kırsal toplumlarda benzeşiklik ve birincil ilişkilere dayanan akrabalık, dostluk, örf, tarih ve ortak mülkiyet bağıyla, İbn-i Halduncu anlamda asabiye bağıyla, Durkheimcı anlamda ise, ortak değerlere dayanan kolektif bilinçle birbirine bağlanan insanlar arasındaki işbirliğidir. Dolayısıyla dayanışma kavramı; ilk başlarda bir cemaat, topluluk ya da belli bir coğrafyada bir arada yaşayan insanlar arasındaki bağı ve bu bağın birey üzerinde yarattığı sorumluluk hissini vurgulamıştır. Sanayileşmenin ve kentleşmenin arttığı modern toplumda hem refah hem de yoksullaşma artmış ve dolayısıyla dayanışmanın anlam ve biçimleri de dönüşüme uğramıştır. . Modern kent toplumlarında kişisel olmayan ilişkilerle ve ekonomik rasyonalite temelinde kurulan ve insanların birbirine yurttaşlık bağı ile bağlandığı dayanışma biçimine formel dayanışma adı verilmektedir ve somut halini 20. yüzyılda refah toplumunda almıştır. Türkiye refah rejiminde başat dayanışma biçimi olarak karşımıza çıkan aile; bireylerin karşılaştığı yoksulluk, işsizlik ve yaşlılık gibi sosyal sorunların çözümünde devreye girerek devletin yükünü hafifletmektedir. Dolayısıyla ülkemizde enformel dayanışma biçimlerinin bireyi sosyal risklere karşı korumada etkili olduğu düşüncesi; kaynağını İslam inancından alan 'hayırseverlik' erdemine dayalı geleneksel sosyal yardımlaşma kültürü; muhafazakar ideolojinin cemaat merkezli toplum anlayışıyla ve 'din kardeşliği' söylemiyle devreye sokularak kamusal formel dayanışma yerine ikame edilmiştir. Kamusal formel dayanışma yerine hayırseverliği öne alan bu politikalar ise düzensiz, önemli bir bölümü kayıt dışı ve parti patronajı altındaki mekanizmalar aracılığıyla uygulanmaktadır. Bu durumda yurttaş bir müşteri olarak görülmekte, ferahlayan 'müşteri' ise minnettarlık hissetmektedir. Bu çalışma; Türkiye'de formel dayanışma içinde yer alan olan yoksulların dayanışma biçimlerini İzmir örneğinde irdelemektedir.
Niyazi Berkes'te çağdaşlaşma, modernleşme ve sekülerleşme kavramları

Bu tezin temel amacı, Türk bilim hayatının önemli simalarından biri olan Niyazi Berkes'in düşünce yapısının analizini, karakter yapısı, aydın kimliği ve çokça kullandığı kavramların ayrıntıları üzerinden yapmaktır. Bu çalışma, aynı zamanda sosyolog kimliğiyle öne çıkan Niyazi Berkes'in özgün fikirlerini, sosyolojik açıdan değerlendirmeyi amaç edinmektedir. Bu bağlamda, Berkes'in, çağdaşlaşma, laiklik, sekülerizm ve modernleşme kavramları hakkındaki düşüncelerine değinilirken, ağırlıklı olarak bu kavramların Türkiye'deki tarihsel seyri üzerinde durulmaya çalışılmıştır. Türk bilim hayatında orijinal bir düşünce anlayışı ve bakış açısına sahip olan Niyazi Berkes'in fikri yapısının daha iyi anlaşılması ve Türk toplum yapısında meydana çıkan problemlerin çözümünde Berkes'in toplumsal değişim hakkındaki görüşlerinin dikkate alınması ve onun bu görüşleri çerçevesinde Türk modernleşmesinin kavramsal olarak açıklanması, bu çalışmanın diğer hedeflerindendir. Araştırma eleştirel olmakla beraber daha çok kavramsal niteliktedir. Diğer müelliflerin konuyla alakalı düşüncelerine yer verilmekle birlikte, genel olarak, Cumhuriyet Dönemi'ni bizzat yaşamış bir aydın olan Niyazi Berkes'in konuyla ilgili görüşleri üzerinde durulmuştur.
Küreselleşmenin ulus-devlete etkilerine eleştirel bir bakış

Son yıllarda ekonomik, toplumsal, siyasal ve kültürel alanlarda büyük oranda değişmelerle kendim gösteren küreselleşme, dünya gündemini belirleyen en önemli kavramdır. Küreselleşme tüm dünya toplumlarını etkileyen bir olgu olarak belirmektedir. Küreselleşme olgusu daha çok ekonomik alanda öne çıkmaktadır. Bu nedenle küreselleşme dinamikleriyle kapitalizmin dinamikleri özdeştirler. Kapitalizm tarihsel toplumsal bir sistemdir. Temel yapısı sermayenin belirli bir biçimde biriktirilmesine dayanır. Kapitalizm yapısında taşıdığı bu özelliği nedeniyle tarihte ortaya çıkmasından beri yayılmacı bir karakter taşır. Sermaye birikimi azalan kar oranları eğiliminin durgunluk yaratıcı tehdidi altındadır. Bu durgunluklar giderek ekonomik krizlere yol açarlar. Ekonomik krizler ise tüm toplumsal üstyapıyı etkileyerek değişime zorlarlar. Bu anlamda kapitalizmin son yapısall krizi 1970'li yıllarla ortaya çıkmıştır. Kriz, sermayenin kendini yeniden değerleyebilme zorunluluğuyla küreselleşme baskısını yaratmıştır. Teknolojik devrim küreselleşme baskısındaki sermayeye büyük olanaklar sağlamıştır. Bu süreçte öne çıkan çok uluslu şirketler ve mali sermaye büyük bir ivme kazanmıştır. SSCB ve Doğu Bloğunun dağılması ise iki kutuplu dünya dengesinin bitmesini sağlamıştır. Açılan yeni pazar alanları da küreselleşen sermayeye büyük fırsatlar sağlamıştır. Bu süreçte liberalizm ve onun tüm politikaları rakipsiz bir ortamda yayılmaya başlamıştır. Küreselleşmenin sonuçlarından bir olan Yeni Dünya Düzeni uygulamaları, bu politikaların ABD tarafından Çevre ülkelere dayatılması olarak kendini göstermiştir. YDD küreselleşmenin merkez güdümündeki ideolojik, politik, askeri boyutudur. Küreselleşen sermayenin yeni birikim mantığı, ulus-devlet karşıtı YDD politikalarını zorunlu kılmıştır. Küreselleşme yarattığı küresel kriz ortamında, ulus-devletlerin sosyal niteliklerini ortadan kaldırarak kapitalizme nefes aldırmaya çalışmaktadır. Bekçi ya da Jandarma devlete indirgenen Çevre ulus-devletleri borç kıskacı ve insan hakları baskısıyla küresel ve yerel düzeylerde küçülmeye zorlanmaktadır. Ancak tarih göstermektedir ki ulus-devletler kapitalist sınıfla yakından bağımlıdır. Kapitalizm devletsiz yapamaz. Bu nedenle süper dünya devletleri yaratılmaya çalışılmaktadır. Oysa uluslaşma sürecini tamamlayamamış az gelişmiş ulusların devletlerini bu süreçte tarihsel rolleri henüz bitmemiştir. Önümüzdeki süreçte dünyayı ulus-devletler ile küreselleşen sermaye ve onun uluslarüstü kurumlarının mücadeleleri belirleyecektir.
Aşiretlerin kente eklemlenme tarzı: Batman örneği

Aşiret, sosyal bilimin en tartışmalı kavramlarındandır. Antropoloji, sosyoloji, etnografya, tarih gibi sosyal bilim disiplinler, kendi metodolojileriyle bu toplumsal grubu açıklamaya çalışmıştır. Ortadoğu sosyolojisi açısından aşiret kavramı, örgütlenme biçimi bağlamında toplumsal, ekonomik, politik, kültürel ve coğrafi gibi bileşenlere gönderme yapmaktadır. Ortadoğu toplumsal yapısında aşiretler, kırsal ve kentsel mekanda bazen süreçlere uyum gösteren bazen çatışan bazen de süreçleri etkileyen sosyal grupların başında gelir. Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra kapitalist üretim tarzı, dünyanın birçok coğrafyası gibi Ortadoğu'yu da etkisi altına almıştır. Kapitalizm, Ortadoğu'da Batı Avrupa deneyiminden farklı olarak kapitalizm öncesi toplumsal yapıları ve ilişkileri çözmek yerine eklemlenme biçimi yaratmıştır. Ortadoğu kentleşme biçimiyle yakından ilişkili olarak aşiretler, dini tarikatlar, etnik gruplar gibi toplumsal yapılar varlıklarını, ilişkilerini, ağlarını kentsel mekana eklemlenme yaparak sürdürebilmiştir. Türkiye'nin Güneydoğu ve Doğu Anadolu'daki birçok kentte olduğu gibi Batman'da da aşiretler, ekonomik, siyasal, toplumsal-kültürel olarak varlıklarını korumaktadır. Batman'da ekonomi, siyaset, toplumsal yaşamda aşiretler kentlileşirken diğer yandan aşiretler de kentin her alanını aşiretleştirmektedir. Buradan hareketle bu çalışma, 1950'lerde petrol sayesinde oluşan Batman'da Raman aşiretinin kente eklemlenme süreçlerini anlamayı amaç edinmiştir. Aşiret reisi ve aşiret mensuplarından oluşan 23 katılımcıyla yapılan bu çalışmada kartopu örneklem ve derinlemesine görüşme gibi nitel veri toplama teknikleri kullanılmıştır. Çalışmada ayrıca yerel gazete, resmi belgeler gibi nitel bulgulara da başvurulmuştur
The construction of cultural, socio-economic and moral boundaries in Turkey

Bu çalışma Türkiye'de toplumun farklı katmanlarının kültürel, sosyo-ekonomik ve ahlaki sınırların inşa etme aracılığıyla kendilerini nasıl farklı konumlandırdıklarını incelemeyi amaçlar. Bu süreci incelemek için, sosyal sınıf ve kültür arasındaki ilişkiyi irdeleyen teoriler başlangıç noktası olarak alınmıştır. Sınıf ve kültürle ilgili daha önce yapılmış çalışmalara dayanarak, bu araştırma kültürel sınırların inşasıyla ilgili olan az çalışılmış alana katkıda bulunmak için tasarlanmıştır. Literatür, elit kesimin kendi kültürel sınırlarını nasıl çizdiklerini ve kendilerini işçi sınıfından nasıl ayırt ettikleri üzerine odaklandığından, bu çalışma literatürdeki bu boşluğa binaen madun sınıfların kültürel sınırlarını nasıl çizdiğine bakar. Bu çalışma kapsamında, kültürel sınırların inşası hem baskın hem de ezilen sınıfların dahil olduğu karşılıklı bir süreç olarak ele alınmıştır. Bu amaçla, nitel araştırma tekniklerine dayanarak saha araştırması yapılmıştır. Türkiye'de dört şehir ve bir köyde yapılan derinlemesine mülakatlarda görüşmecilere, kendi sosyo-ekonomik durumları, kültürel tüketim, etnik ve kültürel farklılıklar, din ve siyasi duruşları gibi çeşitli alanlarla ilgili görüşleri sorular sorulmuştur. Derinlemesine mülakatlara dayanarak, bu çalışma ezilen sınıflarında, baskın sınıflar gibi kendi kültürel sınırlarını inşa ettikleri sonucuna varır. Bazı durumlarda, ezilen sınıfların, elit kültürel tüketimi dışında kalan alana rıza gösterdikleri gözlemlemiştir. Buna rağmen, çalışma kapsamında toplanan veri, madun sınıflardan görüşmecilerin de keskin sınırlar çizerek kendilerini baskın sınıf ve kültürle farklılaştırdıklarını göstermiştir.
20. yüzyıl New Age akımı üzerine karşılaştırmalı bir analiz

Yirminci yüzyılda ortaya çıkmış, senkretik ve eklektik özellikler gösteren yeni dini, yarı-dini, spiritüel gruplardan birisi New Age akımıdır. Bu isim, benzer inanç, yönelim ve pratikleri olan ve 1980'lerde popüler hale gelen bir grup akım için de kullanılmaktadır. Herhangi bir değişmez, mutlak metin, dini kurum ve din adamları hiyerarşisinden yoksun olan bu akım daha çok meditasyon, kanal olma, reenkarnasyon, kristaller, psişik deneyim, holistik sağlık, reiki, yoga gibi konulara ilgi duyan alternatif ruhsal alt kültürleri tanımlamakta kullanılır. New Age akımı literatüründe 19. ve 20. yüzyılda ortaya çıkan dini, spiritüel, felsefi akımlardan ve doğu spiritüel geleneklerinden alınan terimler, benlik merkezli bir felsefi temelde yeniden yorumlanarak kullanılmaktaktadır. Bu terminolojide Tanrı, Tanrıça, Yüksek Benlik, İçsel Çocuk, Mutlak Güç gibi ifadeler insanın iç potansiyel ve enerjilerini göstermektedir. New Age akımı özellikle şifa üzerinde durur. İnsanın içinde onun fiziksel ve psikolojik sorunlarının üstesinden gelmesini sağlayan kozmik bir güç vardır. Aynı güç evrende çeşitli güç merkezlerinden de enerji hatları ile yayılmaktadır. İnsanlar bilinçlerindeki gelişmeyle içlerindeki bu gücün farkına varacaklar böylelikle herhangi bir dışsal otoriteye ihtiyaç duymadan bu güçlerini kullanacaklardır. Astrolojik olarak dünyanın Kova Burcu Çağı'na girmesiyle dünya genelinde ortaya çıkacak spiritüel uyanış, bu güçlerin daha etkin bir şekilde kullanıldığı, daha spiritüel, huzur dolu bir dünyanın habercisi olacaktır. Tezimiz yukarıda özellikleri kısaca verilen New Age akımının içerisinde yer alan farklı dünya dinlerinin mistik geleneklerinden alınan kavramları, pratikleri ve tekniklerini ortaya koymayı ve tanıtmayı amaçlamaktadır. Bu amacı gerçekleştirirken de bu akımın otorite olarak kabul ettiği kişilerin eserlerinden yani birinci el kaynaklarından yararlanılmıştır.
Ege ve Yaşar Üniversitesi öğrencileri örneğinde, küresel ısınmanın çevre bilinci ve davranışlar üzerine etkileri

Bu tezde, bireylerin küresel ısınma konusundaki çevresel tutumlarını etkileyen faktörler araştırılmış, küresel ısınma konulu bir çevresel tutum ölçeği geliştirilerek üniversite öğrencilerine yönelik alan araştırması yapılmıştır. Özellikle yeni çevresel paradigmaların oluşmasının beklendiği günümüz toplumlarında, üniversite öğrencilerinin çevresel konu ve sorunlara bakış açısı son derece önemlidir. Bu kapsamda gerek gelişmekte olan bir ülke olarak, gerekse genç nüfusa sahip bir ülke olarak Türkiye'deki üniversite öğrencilerinin çevresel tutumlarının araştırılması özel öneme sahip bir konudur. Çalışmanın uygulamalı alan araştırmasına dayanan kısmı, bir vakıf ve bir devlet üniversitesi öğrencilerinin küresel ısınma ve çevre sorunları konusundaki bilinç ve davranış düzeylerindeki tutumlarına ve karşılaştırılmasına dayanmaktadır. Geliştirilen çevresel tutum ölçeği ve oluşturulan hipotezler ekososyolojik bir araştırma niteliğindedir.
Erken evlilikler ve çocuk yetiştirmede karşılaşılan problemler

Erken evliliklerin sık yaşanması açısından Ardahan ilinde erken evliliklerin nedenleri ve sonuçları üzerine tartışmak, çocuk ihmal ve istismarı açısından cinsel, duygusal istismara maruz kalan kadınların kendi çocuklarını yetiştirme becerilerini tespit etmek amacıyla araştırma yapılmıştır. Araştırmada, çocuk ihmal ve istismarı açısından erken yaşta evlenen kadınların evlilik nedenleri ve kendi çocuklarını istismar etme durumları, çocuk yetiştirme konularında yaşadıkları problemleri tespit etmek amacıyla erken evlilik yapıp çocuk sahibi olan ve Ardahan ilinde yaşayan 20 kadın ile görüşülmüş, çocuk yetiştirme ile ilgili yaşadıkları problemler tespit edilerek, erken evlilikler ve çocuk ihmal istismarı arasındaki ilişki ortaya konmuştur. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden görüşme tekniği ve 'yarı yapılandırılmış görüşme formu' kullanılmıştır. Görüşmeler, Ardahan Merkezde bulunan Aile Sağlığı Merkezlerinde yüz yüze gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerin süresi 1-2 saat arasında değişmektedir. Yapılan araştırma sonucunda; erken yaşta evlenen kadınların eğitimlerinin yarıda kaldığı, istihdam oranlarının düşük olduğu, ekonomik bağımsızlıklarını kazanamadıkları, adölesan dönemde anne oldukları, çocukların bakımında bilgi ve beceri eksikliği nedeniyle genellikle kayınvalideden destek aldıkları, aile planlaması ve üreme sağlığı konularında bilgi ve destek eksikliğinden kaynaklanan sık gebelik yaşamaları ve bunun sonucu olarak çocuklar arasındaki yaş farkının az olması nedeniyle ilgi ve bakımlarının zorlaşması, bazılarının erken yaşta anne olmalarından dolayı annelik duygularını hissedemedikleri tespit edilmiştir.
Kültürel turizm konusunda bir araştırma: Beypazarı örneği

Ankara'nın kuzeybatısında yer alan Beypazarı ilçesindeki tarihi yerleşim, yoğun olarak 19. yüzyıl yapılarından oluşan zengin dokusuyla geleneksel Türk kenti özelliği taşımaktadır. Kültürel değerler olarak; tarihi eserler, arkeolojik eserler, tarihi ve dini merkezler, müzeler, festivaller, özel günler, yöresel el sanatları ve Türk folkloru gibi özellikler kültür turizmi açısından potansiyel oluşturan kaynaklardır. Bu kapsamda Beypazarı'nda kültür turizmine yönelik önerilerin geliştirilmesi için kültür turizmine kaynak oluşturan çekicilikler saptanarak özellikleri açıklanmıştır. Bu araştırmada; öncelikli olarak araştırma alanındaki kültürel turizm değerlerinin tespitinin yapılması ve özelliklerinin belirlenerek sürdürülebilir turizm yönünden irdelenmesi amaçlanmıştır. Bunun yanında alandaki kültürel turizm değerlerinin mevcut durumumun saptanması ve kullanım yönüyle alanın turizm kriterlerine göre değerlendirerek alanda sürdürülebilir turizm uygulamalarına yönelik öneriler geliştirilmeye çalışılmıştır. Araştırmada nitel ve nicel kaynaklı veri teknikleriyle bilgiler sağlanmış ayrıca karar verici ve uzmanlarla mülakatlar yapılarak konunun araştırılmasına derinlik sağlanmaya çalışılmıştır. Nicel kaynaklı verilerde anket tekniği kullanılmıştır. Anket soruları sınıflayıcı, sıralayıcı, çok seçenekli sorular ile Likert ölçekli sorulardan oluşmuştur. Beypazarı ilçesine gelen ziyaretçiler, Beypazarı halkı ve esnafıyla yapılan anket görüşmelerinde, katılımcıların turizm memnuniyet düzeyleri, beklentileri ve önerileri öğrenilmeye çalışılmıştır. Sonuçlar frekans, standart sapma ve ortalama değerler verilerek yorumlanmıştır. Ziyaretçi, yerel halk ve esnafa yönelik sorgulamalar ekonomik, fiziksel ve sosyo-kültürel çevre konularında olmuştur. Üç farklı kesime üç farklı konu üzerinden yapılan sorgulamalarda bütüncül bakış açısının gözetilmesi yönüyle önemlidir.
Gecekondu alanlarının dönüşümü: Ankara Gültepe mahallesi örneği

Kentleşme süreci ile birlikte ortaya çıkan kentsel yaşamdaki ve kentsel alandaki eşitsizliklerin en somut biçimi kentsel mekandaki farklılaşmalar olmuştur. Kentlerde sosyo-ekonomik, kültürel ve sınıfsal olarak birbirinden farklı gruplar, farklı bölgelerde kendi konut alanlarını kurmuşlardır. Bu süreç beraberinde kentsel alan üzerinde rekabeti de ortaya çıkarmıştır. Üst sınıfların, sahip oldukları ekonomik ve politik güçler ile kentsel alanı şekillendirme sürecinde, kentsel kaynaklar ve yatırımlar, üst düzey konut alanlarının bulunduğu bölgelerde yoğunlaşmıştır. Daha alt düzeydeki toplumsal sınıfların kentsel mekan üzerindeki rekabet aracı ise kurdukları ilişki ağları olmuştur. Kentsel mekanda hiyerarşik bir yapıya bürünen konut alanları aynı zamanda kentteki sınıfların da oturma hiyerarşisini belirler. Kentin en eski, köhne ve kötü koşullardaki alanlarda kurulmuş olan gecekondu bölgeleri günümüzde değer kaybetmiş, sistem üzerinde ve kendi yaşam alanları üzerinde söz sahibi olamayan, ilişki ağlarının dışında kalmış kesimlerin yaşadığı çöküntü bölgelerine dönüşmüşlerdir. Gecekondu alanlarının bu dönüşümü ile 1950'li yılların başlarında ortaya çıkan klasik gecekondu yerleşmeleri ile günümüzdeki gecekondu yerleşmeleri arasında büyük farklılıklar ortaya çıkmıştır. Gecekondu alanları kendi içinde farklılaşmış, türdeş yoksul yerleşmeleri olarak görülmekten çıkmıştır. Özellikle kent arazilerindeki dezavantajlı, pislik ve gürültü kaynağına yakın, eğimli arazilere kurulu gecekondu alanlarında yaşanan yoksulluk kronikleşmiş ve buralarda yaşayan kesimler kentsel sistemin, toplumsal yaşamın dışına itilmiş, marjinalleştirilmiş ve uzun süre işsiz kalarak suça yönelmiştir. Bu değişim beraberinde gecekondu bölgelerinin slamlaşmasını da ortaya çıkarmıştır. Gelişmiş ülke slam alanları ile benzerlikler gösteren çöküntü alanlarında, sosyal yaşamdaki düzensizlik, artan suçluluk, yaşam biçimine dönüşen ve kültür haline gelen yoksulluk gecekondu alanlarında yeni bir sosyo-ekonomik ve kültürel yapıyı ortaya çıkarmıştır.
Türkiye'de boşanma olgusunun belirleyicileri: Panel veri analizi

Türkiye'de boşanma oranları çok yüksek olmamakla birlikte son yıllarda büyük artışlar yaşanmıştır. Bu durum ülkemiz için boşanmanın yakın gelecekte ciddi bir toplumsal sorun haline dönüşme yönünde ilerlediğini açıkça göstermektedir. Öncelikle, boşanma olgusunun açıklanabilmesi ve kaba boşanma hızında yaşanan dramatik seyrin doğru değerlendirilebilmesi çiftleri aile birliğine son verme yoluna iten faktörlerin neler olduğunun belirlenmesine bağlıdır. Bu çalışmanın amacı 26 alt bölge bazında Türkiye'de kaba boşanma hızının belirleyicilerini 2007- 2015 dönemi kapsamında araştırmaktır. Çalışmanın hem ülke genelinde kapsayıcı bir araştırma olması hem de bölgesel farklılıkları ortaya koyması bakımından literatüre ciddi bir katkı yapacağı düşünülmektedir. Yapılan analizlerde, işgücü durumu, eğitim seviyesi ve bölgenin gelişmişlik düzeyi hakkında bilgi veren panel veri setleri kullanılmıştır. Çalışmada panel sabit ve rassal etkiler regresyon modelleri kullanılarak yedi farklı model tahmin edilmiştir. Bulgular genel olarak değerlendirildiğinde kadın işgücüne katılımı ve işsizlik oranının kaba boşanma hızını artırdığı görülürken, erkek işsizlik oranı ile boşanma arasında ters yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Eğitim durumlarına bakıldığında ise Türkiye'de kadın eğitim seviyesindeki artışın boşanmayı artırdığı belirlenmiştir. Bölgesel gelişmişlik düzeyi ile boşanma arasında doğru yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca analizler sonucunda Türkiye'nin doğusu ile batısı arasında önemli ölçüde bölgesel farklılıkların olduğu görülmüştür.