Yoksulluğun sosyolojik analizi: Bursa örneği

Bu tezin konusu, yoksulluğun sosyolojik analizidir. Yoksulluk, içinde birçok risk barındıran çok boyutlu bir sosyal problemdir. Bu nedenle bugün, salt ekonomik analizlerin yetersiz kaldığı kabul gören bir görüştür. Buradan yola çıkarak bu tezde, özellikle Türkiye'de bir boşluk olduğu düşünülen, yoksulluğun sosyolojik analizine gidilmiştir. Bu açıdan tez, yoksulluğun iktisat dışında sosyoloji alanında ele almışıyla önem taşımaktadır. Bugüne kadar, yoksulluk üzerine yapılan çalışmalarda çoğunlukla yoksulluğun maddi, ekonomik boyutuna ağırlık verilmiştir. Özellikle az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde mutlak yoksulluk yaklaşımının daha yoğun kullanıldığı, bununla beraber yoksulların da yoksulluklarını tanımlamada bu eğilimde oldukları görülmüştür. Göreli yoksulluk boyutu ise ihmal edilmektedir. Bu araştırmanın hareket noktasını oluşturan problem de budur. Bu problem çerçevesinde araştırmada temel amaç, risk gruplarının, yani bu çalışmada ele almış şekliyle emek statüsündekilerin, yaşadıkları yoksulluktan ve yoksunluktan yola çıkarak yoksulluğun sosyolojik analizinin ortaya konulmasıdır. Araştırmada genel olarak eleştirel yaklaşım benimsenmiştir. Gündelik yaşam içinde yaşanılanlara ve topluma eleştirel bir gözle bakmayı, edilgen değil, etkin olarak kendi üzerine düşünümü mümkün kılan eleştirel yaklaşımla birlikte, Beck'in 'Risk Toplumu' kavramsallaştırmasından esinlenilmiştir. Araştırma, Bursa'nın Yıldırım İlçesi'nde belirlenen mahallelerden seçilmiş 100 hanede, yarı yapılanmış bir görüşme formu, derinlemesine ve grup görüşme teknikleri kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmanın yaklaşımı çerçevesinde genel olarak yoksulluk P. Townsend (1979)'in 'çoklu yoksunluk' kavramlaştırması çerçevesinde ele alınmıştır. Böylece mutlak olanın göreliliği de içerdiği anlayışıyla, mutlak ve göreli yoksulluk birleştirilmeye çalışılmıştır. Bursa sanayileşmesi ve istihdam ettiği işgücü açısından Türkiye'de ilk sıralarda yer alan bir kenttir. Buna bağlı olarak sosyo-kültürel gelişimi koşutluk göstermese de, diğer kentlerle karşılaştırıldığında ilk beşin içindedir. Ele alman emek statülerinin bu olanaklardan yeterince yararlanamadıkları, hatta hiç yararlanamadıkları görülmüştür. Ele alınan emek statüsündekülerin beklentileri ve olması için çaba sarf ettikleri iki istek vardır. Yeterli, düzenli bir gelire ve sürekli, güvenceli bir işe sahip olmak. Emek statüleri kendi koşullarını değerlendirirken çoğunlukla maddi yetersizlikler ve olanaksızlıklara gönderme yapmışlardır. Araştırma sonucunda yoksullukta, emek kategorilerinin daha çok, kentte nasıl, hangi ortam ve koşullarda çalıştıkları ön plana 271 çıkmıştır. Çalışma durumu nedeniyle kent yaşamı içerisinde yer alabilen düz memur kategorisi, bu noktada diğer kategorilerden farklılaşmıştır. Genel olarak değerlendirme yapılırsa, katılımcıların kendilerini, yaşantılarını, yakın ve uzak çevreleriyle olan ilişkilerini değerlendirirken geleneksel, kaderci bir tavır içinde oldukları görülmüştür. Derinlemesine görüşmelerde belirginleşen bu durum, grup görüşmelerinde tartışmalar sonucu daha da derinleşmiştir. Katılımcıların yoksulluğu maddidir, ancak ortaya koydukları bütün unsurlar, maddinin de içerdiği göreli unsurlardır. Bu unsurlar görüşmeler sırasmda sıkça vurgulanırken ortaya çok boyutlu yoksunluk çıkmıştır. Katılımcılar tüm yaşam alanlarında çoklu yoksunluk içinde bulunmaktadır. Ancak daha önceki yaşantılarından ve kendilerinden daha kötü durumdakilerden yola çıkarak kendilerini değerlendirdikleri için, göreli olarak yaşantılarından mutludurlar. İfade ettikleri tek sorun ise, geçim sıkıntısı ve parasızlıktır. Yoksullukla mücadele için ilk yapılması gereken, diğer sosyal problemlerde olduğu gibi, sorunun net olarak ortaya konulması ve detaylı bir tanımının yapılmasıdır. Bu tanım yapılırken kültürel ve yerel faktörlerin göz önüne alınıp, belirlenen toplumsal göreli unsurları ortaya koyabilmek, böylece makro ve mikro boyutun bir arada değerlendirilmesi gerekmektedir. 272