Speech accommodation and interactional power differences between females and males in same and cross-gender conversational dyads

Bu çalışma cinsiyet, statü ve yaş aktörlerinin, aynı ve farklı cinsten oluşan ikili konuşma gruplarında kadınların ve erkeklerin sözlü etkileşim güçlerini nasıl etkilediği ve bu etkilemde cinsler arası konuşma davranış farklılıklarını araştırmaya yönelik bir çalışmadır. Katılımcıların yirmisi, yansı kadın ve diğer yansı da erkek olmak üzere Kocaeli Üniversitesi Yabana Diller Bölümünde görev yapan okutman personelden, diğer yirmisi de aynı şekilde yansı kadın ve yansı erkek olmak üzere aynı üniversitenin hazırlık sınıflarından, aile olarak orta düzey gelir ve eğitim yapışma sahip olan öğrencilerden seçildi. Çalışma iki aşama olarak planlandı: ilk aşamada öğrenciler ve öğretmenler kendi statü gruplarında kendilerine verilen farklı problemleri önce aynı cinsten, daha sonra da farklı cinsten oluşan ikili konuşma gruplarda S ila 8 dakikalık sürelerde tartıştılar, ikinci aşamada, öğretmen ve öğrenciler birlikte ilk aşamada olduğu gibi önce aynı cins ve daha sonra farklı cinslerden oluşan ikili konuşma gruplarında farklı problemleri tartıştılar. Çalışmamızın veri tabanını, bu tartışmaların teyp kayıtlan oluşturdu. Yazıya aktarılan bu konuşma metinleri, konuşmadaki üretkenlik, örtüşmeler, kesmeler, kısa ve uzun süreli duraksamalar, desteklemeler ve gülüşmeler olarak belirlenen 7 bağımlı değişken açısından incelendi. Çalışma, karşılıklı sözlü etkileşim gücünün cinsiyet, statü ve yaş faktörlerine bağlı olduğunu, statü düzeyleri yüksek kadın ve erkeklerden oluşan konuşma gruplarında, erkeğin varsayılan konuşma üstünlüğünü kendi statü eşiti olan kadınla yaptığı konuşmalarda kullanmayacağı, buna karşılık statü düzeyleri düşük olan kadın veya erkek konuşmacıların, statü düzeyleri yüksek olan kadın veya erkek konuşmacılar tarafından sözlü etkileşim güçlerinin baskı altında tutulacağı ve son olarak, statü düzeyi daha alt ve üst olan konuşmacıların yaptıktarıIV konuşmalarda cinsiyetleriyle bağlantılı sosyalleşme sürecinde kazandıkları cinsiyet bağlamlı konuşma özelliklerini daha etkin bir şekilde kullanacaklarını varsaydı. Sonuçlar daha alt ve üst statü düzeyindeki erkeklerin kendi cinsleriyle yaptıktan konuşmalarda, aynı durumdaki kadınlara göre sözlü etkileşim güçlerini yukarıda sözü edilen bağımlı değişkenler açısından daha üretken bir biçimde kullandıklarını; kadınlarla yaptıkları konuşmalarda, statü düzeyi düşük olan erkeklerin statü düzeyi düşük olan kadınlara göre konuşma üretkenliği, söz kesme ve gülmelerinde üretkenliklerini artırırken, destekleme, örtüşme ve duraksamalarında azalma eğilimi gösterdiklerini ortaya koydu. Statü düzeyi yüksek olan erkekler ise kendi eşitleri olan kadınlarla yaptıkları konuşmalarda, konuşma potansiyelleri açısından durumlarını korurken, söz kesmelerinde bir artışa yönelmediler, fakat duraksamalarım arttırdılar. Buna karşın kadınların söz kesmedeki artışları sayısal açıdan istatistiki önem kazandı. Kadınlar ayrıca kendi konuşma cinsiyet özellikleriyle bağdaştırılan örtüşme ve destekleme özelliklerinde de erkeklere göre, daha üretken oldular. Bu bulgular, statü ve cinsiyet faktörlerinin karşılıklı sözlü etkileşimde önemli olduğunu ve statünün sözlü etkileşim gücü üzerindeki etkisinin cinsiyete göre daha etkin olduğunu ortaya koydu. Statüleri daha düşük ve yüksek olan kadın ve erkeklerin birlikte yaptıkları konuşmalara ilişkin sonuçlar, daha alt düzey konuşmacıların örtüşme ve destekleme değişkenlerinde üretkenliklerini arttırdıklarını, buna karşılık daha yüksek statüde olan konuşmacıların konuşma üretkenliği, söz kesme ve kısa/uzun duraksamalarda daha üretken olduklarını, gülüşmelerde ise her iki statü grubunda, özellikle karışık cinsiyet özellikli gruplarda azalmanın olduğunu ortaya koydu. Diğer yandan sonuçlar, statü ve cinsiyet faktörlerinin bu sonuçlar üzerinde etkili olduğu ortaya koyarken, konuşmacıların kendi cinsiyet ve statüleriyle bağlantılı konuşma özelliklerini daha çok kullandıklarım gözlendi. Bununla birlikte alt statüye sahipkonuşmacıların söz kesme değişkeninde artışa yönelmeleri, konuşma davranışının cinsiyet ve statü aktörlerinin dışında etkileşimsel bir nitelik kazandığını vurguladı. Elde edilen bulguların toplumdilbilim ve sosyal psikoloji açısından değerlendirmeleri yapıldı. Toplumdilbilim açısından, bu davranış özelliklerinin alt statüye sahip konuşmacılarda, cinsiyetle doğrudan bağlantılı olmayıp, cinsel rollerin benimsendiği sosyalleşme sürecinde kazanılan, bu bağlamda cinsiyetlerle özdeşleştirilen dil davranış biçimleri olduğu sonucuna varıldı. Bununla birlikte, statü düzeyi yüksek grup konuşmacılarda, statü ve cinsiyet faktörlerinin kişilerin birbirlerine olan karşılıklı sözlü iletişim yaklaşımlarını etkilediği ve cinsiyet özellikli konuşma biçimlerinde azalma olduğu gözlendi. Sosyal psikolojik açıdan ise, konuşmacıların birbirlerine karşı gösterdikleri sözlü iletişim uyumlarının psikolojik nitelikli olduğu ve nesnel ve/veya öznel özellik taşıdığı sonucuna varıldı. Alt düzey statüye sahip konuşmacıların üst düzey statüye sahip olanlarla yaptıkları ikili konuşmalarda, konuşma ortamına ilişkin koşulların ve karşı konuşmacının statü ve cinsiyet konumunun farkında olduklarına ilişkin bir dil davranışı ortaya koymalarına karşın, üst düzey konuşmacılar daha çok kendi statülerini korumaya yönelik bir dil davranışı gösterdiler.