turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Sexual morality and power relations in contemporary academy

Bu tezi yazarken Foucault'nun külliyatına dalıp cinsellik, rıza, iktidar, tahakküm gibi kavramları kullanarak toplumdaki cinsel ahlak ve iktidar ilişkilerinin nasıl kurulduğunu analiz etmeye ve incelemeye çalıştım. Ve Foucault'nun 1960'ta kaleme aldığı ''Deliliğin Tarihine Önsöz'' metnini başlangıç noktası olarak belirledim. Bu önsözde Foucault, pratiğinin -adına ne dersek deyelim- felsefe yapma ya da düşünce sistemleri tarihini yazma yöntemini belirgin bir şekilde ortaya koyuyor. Bu yöntemi açıklamam gerekliydi çünkü toplum ve bir mikro toplum ya da mikro toplumsal ilişkiler alanı olarak ve daha da önemlisi düşüncenin üretildiği bir kurum olarak akademideki iktidar ilişkilerini ve hakikat oyunlarını tanımlarken Foucault'nun kullandığı düşünce sistemini ve kavramları açıklayabilmek ve inceleyebilmek için onun tarihsel pratiğini ve alet çantasını ödünç aldım. Foucault'nun bilginin ve hakikatin nasıl kurulduğunu ortaya serme biçimi ve iktidarın nasıl uygulandığını açıklama biçimi kaçınılmaz olarak beni, onun etiği bir özgürlük pratiği olarak ele aldığı yaklaşımına getirdi. Ve iki farklı metni, cinsel ahlaka farklı felsefi ve etik yaklaşımlarından dolayı incelemeye karar verdim. Bu metinlerden biri Michel Foucault, Jean Danet ve Guy Hocquenghem'in 1978'de Fransa'da cinsel ilişkilere yasal yaş sınırı koymaya çalışan yasaya karşı imzaladıkları metni açımladıkları radyo programının deşifre hali ''Cinsel Ahlak ve Yasa'', bir diğeriyse 2018'de dünyanın birçok akademisyeninin New York Üniversitesi'ndeki kadın profesör Avital Ronell'in erkek öğrencisine karşı cinsel tacizden sorgulandığı soruşturmada onu savunmak üzere üniversiteye gönderdikleri mektup. Sorgulamak istediğim sorular şunlar: Hangi tarihsel hakikatler, toplumsal roller, ilişkiler ve stratejiler hala akademide kabul görüyor ve bu hakikatler tarih içinde nasıl kuruldu? İktidar ilişkileri toplumsal cinsiyete ya da entelektüel seviyeye göre farklılık gösterir mi yoksa cinsellik hakikatin yeni bir biçimi mi? Tahakküme karşı direniş biçimleri neler olabilir ve yeni kurulan hakikatlere dayanan bir direniş biçimini, başka bir tahakküme dönüşmeden örgütleyebilmek olası mıdır?
Doğa yasası fikrinin kökenlerine ilişkin bir araştırma

On yedinci yüzyıl Bilimsel Devrimi'yle yaşanan köklü değişiklik sonrasında modern bilim, fiziksel gerçekliğin her türlü dini ve mitolojik unsurlardan arındırılması gerektiği fikrini temele almıştır. Bu köklü değişik sayesinde, doğanın her türlü metafizik etkenden bağımsız, kendi başına ve mutlak varlığı olduğu kabul edilmiştir. Böylelikle bu gelişme o zamana kadar dini ve teolojik paradigma tarafından sağlanan düzenin artık insan aklı tarafından ortaya konulan evrensel yasalar bağlamında sağlanabileceği ümidini doğurmuştur. Modern doğa yasası fikrinin temellerini oluşturan fiziksel gerçeklik alanından her türlü dini unsurun ayrılması gerektiği fikri üzerine temellendirdiğimiz tezimizde, Orta Çağ İslam ve Hristiyan Düşüncelerine odaklanarak bu iki alan arasında yaşanan kırılmanın kiminle ve nasıl olduğunu göstermeye çalıştık. Bu bağlamda hem Orta Çağ hem de Hristiyan Düşüncelerini etkileyen Aristoteles, İslam Dünyası'nda hakim otorite olan İbn Sina, hem İslam hem de Osmanlı medreselerinde on dokuzuncu yüzyıla kadar okutulan Şerhu'l-Mevakıf'ın yazarı Seyyid Şerif Cürcani, Hristiyan Dünyası'nda ise Thomas Aquinas'ın Tanrı-alem ilişkisini söz konusu sınırlandırma problemi açısından ele alarak Tanrı'nın fiziksel gerçeklik alanına nasıl müdahil olduğunu varlık, hareket, doğa, nedensellik ve Tanrı anlayışlarından yola çıkarak göstermeye çalıştık. Aristoteles'te hareketin nihai nedeni olarak ele alınan Tanrı, Orta Çağ İslam ve Hristiyan Dünyası'nda hem hareketin hem de var olanların varlıklarının meşru zemini olarak fiziksel gerçeklik alanına dahil edilmiştir. Modern doğa yasası fikrine götüren Tanrı'nın fiziksel gerçeklik alanından ayrılması gerektiği düşüncesi ilk olarak Roger Bacon'la filizlenmeye başlamıştır. Doğadaki hareketin kaynağını hem Aristotelesçi içsel doğa fikrinden bağımsız fiziksel bir ilke ile açıklamış hem de Tanrı'yı açık biçimde doğa alanından çıkarmıştır. Tezimizde modern doğa yasası fikrinin gelişimi açısından bir adım olan doğa dünyasından her türlü metafiziksel ve dini unsuların sıyrılması gerektiği düşüncesi çerçevesince bahsi geçen tarihsel dönemleri ele alarak, bu iki alan arasındaki kopuşu temellendirmeyi hedefledik.
Çağdaş rasyonalizmde bir portre: Gaston Bachelard

20. yy. başlarında gerçekleşen bilimsel devrim ve gelişmeler özellikle matematik ve fizikte yeni bir formda çağdaş rasyonalizmin ortaya çıkması rasyonalizmi derinlemesine etkilemiştir. Bu çalışmanın amacı, çağdaş rasyonalizm krizinin Gaston Bachelardcı tanısını değerlendirmek ve Bachelard rasyonalizm kavramını analiz etmek ve değerlendirmektir. Çalışma konusu çağdaş rasyonalizm krizini analiz etme, çağdaş dönemdeki rolünü ve önemini göstermek için Bachelard rasyonalizm kavramını klasik rasyonalizm kavramıyla karşılaştırmaktır. Bu çalışmada, rasyonalite kavramı, rasyonalist olarak tanınan filozoflarla empirist filozoflar arasında bir diyalog kurularak sunulacak ve Bachelard'ın 'Çağdaş Rasyonalizm' kavramı analiz edilip eleştirilecek ve felsefesinde öne sürdüğü yeni düşünceler ve kavramlar açıklanacaktır. Bu Çağdaş Bachelardcı Rasyonalizm yeni metoda ve kavramlara, yani, psikanaliz, epistemolojik kırılma, epistemolojik engel, bilimsel diyalektiğe dayanmaktadır. Bachelardcı rasyonalizmin yenilenme doğasını göstermek için, karşılaştırmalı ve analitik bir yöntem izlenmiştir. Sonuç olarak, Bachelard'ın içine düştüğü bazı çelişkilere rağmen çalışma Bachelard'ın çağdaş dönemindeki felsefesinin önemini göstermektedir.
Richard Swinburne'de kötülük problemi

Tez, giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde, genel anlamda kötülük problemi ile ona karşı geliştirilen savunma ve teodiselerin ne anlama geldiği üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde, Swinburne'ün Tanrı ve kötülük anlayışı ele alınmıştır. İkinci bölümde ise öncelikle, onun Tanrı ve kötülük anlayışına bağlı olarak kötülük problemine yaklaşımı incelenmiştir. Sonrasında 'daha büyük iyi' savunmasını temel alan teodisesi ele alınmıştır. Bu savunmaya göre, Tanrı bazı iyi amaçlarını, onları bir süreliğine ertelemeden ya da kötülüğün oluşmasına izin vermeden gerçekleştiremezdi. Swinburne'ün bu yaklaşımı temel alan teodisesini incelemek için, Tanrı'nın yaratmadaki iyi amaçlarının neler olduğu ve o iyi amaçlara ulaşmada sırasıyla ahlaki ve doğal kötülüğün işlevinin ne olduğu açıklanmıştır. Son olarak, Swinburne'ün Tanrı'nın bazı iyi amaçlarını gerçekleştirmek için kötü durumlara izin vermeye hakkının olduğu iddiası üzerinde durulmuş ve bu yaklaşımın felsefi tutarlılığı ve değeri irdelenmiştir. Sonuç bölümünde ise Swinburne'ün teodisesi üzerine bir değerlendirme yapılmıştır.
Aristoteles, İbn Sina ve Thomas Aquinas'ın 'Peri Hermeneias'ları : Karşılaştırmalı bir değerlendirme

Aristoteles gibi büyük bir zeka yüzyıllar boyu dünyayı etkilemiş ve eserleri tartışılmıştır. Ortaya çıkarmış olduğu yorumcular geleneği Peripatetikler olarak adlandırılmıştır. Mantığı ve felsefesinin iç içe geçmişş olduğu bu çalışmayla da bir kez daha açığa çıkmaktadır. Binlerce yıl önce söylenmiş olan sözlerin nasıl olup da hala taze kaldığı ve bugün de geçerli olduğu insanı şaşırtmaktadır. Yorum Üzerine Aristoteles'in Organon eserleri arasında kıyas kuramına geçişi sağlayan önemli bir temel çalışmadır. Doğurmuş olduğu tartışmalarla beraber eserin değerlendirilmesi iki yorumcu özelinde ele alınarak yapılacaktır. İslam dünyasından İbn Sina ve Batı dünyasından Thomas Aquinas Peripatetik geleneğin iki önemli ismi olarak seçilmiştir. Bu tezde amaçlanan Aristotelesçi mantık geleneğinin etkileşimli bir çizgiyi izlediğini ortaya koymak ve günümüz bakış açısıyla da tıpkı diğer iki yorumcunun yaptığı gibi bu eserin bir yorumunu yapmaktır. Bunun için öncelikle bir ön hazırlık olması nedeniyle ilk bölümde Aristoteles öncesinden Thomas Aquinas'a dek uzanan bir mantık tarihi yazılmıştır. Diğer dört bölüm ise asıl eserin bölümlerinin konu bütünlüğüne göre ayrılarak üç bakış açısından yorumlanmasından ve değerlendirilmesinden oluşmaktadır.
Yaşar Kemal'de sivil itaatsizlik Türk felsefesinin imkanı bağlamında bir inceleme

'Felsefeyi Anadolu'da Yeniden Yurtlandırmak' kavramlar ve figürler üzerinden bu coğrafyada inşa edilecek geo-felsefi bir oluşumun genel adıdır. Atayurt'la Anayurt arasında bağı kuran kültürel kodların sürekliliğinin sağlanması açısından düşüncenin coğrafyayla irtibatının neler olduğunu saptama gerekir. Çünkü yolda aldıklarımızla burada bulduklarımız muazzam bir bilgi/birikimden müteşekkildir. Bu birikimin varisi olarak bugün bizler, Türkiye'de Türkçe düşünen ve yazan fikir adamlarının, aydınların, şairlerin, yazarların ürettiklerinin bu kodları belirlemede önemli bir işlevi olduğunu düşünüyoruz. Bu nedenle Anadolu'nun sergüzeştinden haberdar olan, kadim medeniyetlerin düşünce mirasına katkılarını bilen, Türklerin Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanan yolculuklarında hangi kültürlerle alış-verişte bulunduklarını inceleyen, bu serüvene hayranlık besleyen Yaşar Kemal'i bir Türk felsefesi bağlamında sivil itaatsizlik açısından incelemeye alıyoruz. Kalemini politik bir silah olarak kullanan yazar, edebiyatımızda başkaldırı geleneğinin bir devamı olarak karşımıza çıkar. Cumhuriyet sonrası kurulan düzene Marksist/sosyalist bir pencereden baktığı için ağır eleştiriler alır ve siyasi kimliğinden ötürü yargılanır, tutuklanır. Yazıları nedeniyle dönem dönem yargılanmasına ve cezalar almasına rağmen düşüncelerinden asla taviz vermemiş, yılmamış, susmamış ve adımlarını bulunduğu yerden bir adım dahi geriye atmamıştır. Farklı düşün yapısına sahip insanlara uygulanan baskıları 'zilli kurt' metaforu ile açıklayan Yaşar Kemal'i 'mecbur adam' kılan sese kulak verdik. Sözlü anlatı geleneğinden aldığı halk aşısını yazı ile ustaca buluşturmayı başaran yazarı, Anadolu'nun kültürel kodlarını yansıtması açısından bilhassa önemsiyoruz.
Bertrand Russell's multiple relation theory of belief

Bertrand Russell, 1913 yılına ait Bilgi Kuramı adlı kitabında inançların/ ikili ilişki olarak değil de birer çoklu ilişki olarak çözümlemelerini yapar. Amacı önermelerin zihinden bağımsız olarak var olmalarını engellemektir. Bu çalışma, çoklu ilişki çözümlemesinin karşılaştığı bazı sorunları inceler ve bunlara çözümler önerir. Anlam sorununun ancak mantıksal kategori hataları içeren inançların da inanç kuramımıza dahil edilerek çözülebileceğini, aynı nesneye gönderim yapan isimlerin birbirinin yerine kullanılabilmesi sorununun Russell'in kendi kuramı içerisinde çözülebileceğini, önermelerin bu kuramda zihinden bağımsız nesneler olarak var olamayışları sorununun da bilgi kuramı çerçevesinde bir sorun yaratmadığı savunulmaktadır.
Sivil itaatsizlik: Şiddetsizlik, yükümlülük ve söylem

Günümüzde çoğullaşan ve muğlaklaşan haksızlıklar sivil itaatsizlik eylemleri ile dönüştürülmeye çalışılmaktadır. Ancak çoğullaşan ve muğlaklaşan bu haksızlıklar toplumsal bağın paradoksal dayanağını oluşturur. Çünkü temelde kötü olan ve insanları birbirine karşı yabancı ve tahammülsüz kılan bu haksızlıklar aynı zamanda insanlar tarafından iyi olarak algılanmakta ve dolayısıyla insanları bir araya getiren güç olarak anlaşılmaktadır. Bir kolektife içinde sergilenen şiddetsizlik stratejilerinin başarısız olmasının temel nedeninin de bu olduğunu ifade edebiliriz. Bu yüzden bu tezde çeşitli dengelerin birleştirilmesiyle elde edilen toplumsal ve hukuksal alanların paradoksal yapısı ifade edilmeye çalışıldı. Bir taraftan sivil itaatsizlik tartışmaları üzerindeki belirsizlikler, diğer taraftan hukukun cevap veremediği ve gerekçelendiremediği politik sorun davaları ve mahkemelerin eylemcilerin zorunlu savunmalarına yönelik verdiği radikal kararlar, tezimizin odak noktasını oluşturur. Tezimizde tüm bunlarla birlikte, yargının sivil itaatsizlik eylemcilerine verdiği radikal cezalara yönelik eleştirel bir bakış açısı sunmaya çalışıldı.
Kant ve wittgenstein etiklerinin karşılaştırılması

Antik Yunan'da kurulan ve detaylandırılan etik, uzun süren bir durağanlıktan sonra modernleşme ile birlikte farklı yaklaşımlara sahne olmuştur. Bunların en etkilisi muhakkak ki Kant'ın ödev etiğidir. Kant, ödev etiğini, pratik aklın ahlak yasası üzerine bina etmiştir. Kant'tan yaklaşık bir buçuk asır sonra Wittgenstein etikteki teorilkere ve tartışmalara yıkıcı bir eleştiri getirmiştir. Aslında onun eleştirisi sadece etiği değil bir bütün olarak felsefeyi hedef almıştır. Son yüzyılda etik tartışmalar artmıştır. Bu artıştaki en temel etmenlerden ikisi Kant'ın ödev etiğindeki canlanma ile Wittgensten'in eleştirilerdir. Bu çalışmada bir aydınlanma filozofu olan Kant'ın etiği ile 20. yüzyılın ilk yarısında yaşamış ve dile dönüşün parçası olmuş Wittgenstein'ın ilk dönemindeki etiği karşılaştırılmıştır.
Felsefe açısından insan hakları ve insan hakları sorunları

Yüzyılımızda insanın yaşadığı en büyük problemler insan hakları alanındadır. Bu problemlerin çözüme ulaşabilmesi için, felsefenin insan hakları kavramını alıp bu kavramın sınırlarını oluşturan çerçeveyi çizmesi gerekmektedir. Günümüzde insan hakları kavramının içeriği gittikçe bulanıklaşmış, bulanıklaşmaya başlayınca da insan haklarının ne olduğuna dair bilgimiz belirsizlesin is. ir. Bu yüzden, insan hakları kavramını oluşturan çerçeveyi çizerken, sırasıyla 'kavram', 'insan' ve 'hak' kavramların, incelemek gerekmektedir. Bu kavram incelemesi s. ras. nda, insan haklarm. n tarihsel süreci içerisinde hangi savaşımların ürünü olduğu ancak felsefe yoluyla anlaşılabilecektir.
İbn Sİna sonrası İslam felsefesinde cisim teorisi: Hikmetü'l-'Ayn ve şerhleri çerçevesinde

Cisim başlığı farklı açılardan çeşitli disiplinlerin konusu olabilir. Sözcüğün ifade ettiği anlamların oluşturduğu küme semantik bir incelemenin konusu iken cismin ilkelerinin tespiti ve ispatı metafizik bir incelemeyi gerektirir. Yine mümkün bir mahiyet olarak cismin nasıl varlık kazandığı ve bu süreci yönlendiren ilkelerin neler olduğu, 'bir'likten çokluğun nasıl meydana geldiği sorusu etrafında metafizikten tabiat felsefesine uzanan bir dizi soruşturmayı gerektirir. Ayrıca cisim, harekete konu olması bakımından da tabiat felsefesinde incelenir.13. yüzyılda telif edilen muhtasar bir felsefe klasiği olan Hikmetü'layn, üzerine yazılan şerh ve haşiyelerle felsefi bir gelenek oluşturmuştur. Eserin müellifi Necmeddin el-Katibi (ö. 675 /1276), İbn Sinacı felsefenin Fahreddin er-Razi'nin (ö. 606 /1210) süzgecinden geçmişş yeni bir merhalesini temsil eder. Onun bu eseri hem içerik hem de üslup bakımından Razi'nin izlerini taşır. Katibi'nin talebeleri İbnü'l-Mutahhar el-Hilli (ö. 726 /1325) ve Kutbüddin Şirazi'nin (ö. 710 /1311) yanı sıra Muhammed b. Mübarekşah el-Buhari (ö. 784 /1382'den sonra) eserin önemli şarihleri arasında sayılırken, Seyyid Şerif Cürcani (ö. 816 /1413) ise kuşkusuz en önemli muhaşşi olarak görülür. Bu çalışmada cismin sözcük anlamından başlayarak onun metafizik ilkeleri, varlığa gelişi ve ilişenleri Hikmetü'layn ve şerhleri çerçevesinde incelenmiştir. Bu incelemede cisimle ilgili hangi problemlerin devralındığı tespit edilerek bunların nasıl tartışıldığı, ne tür değişim ve dönüşümler geçirerek nereye doğru evrildiği takip edilmiştir.
Sakramentler ve Pavlus'un Evharistiya anlayışı

Hangi din olursa olsun yeryüzünde bulunan bütün dinlerde teolojik unsurlar ve uygulanması gereken bir takım dini ritüeller vardır. Bunlar yaratıcı olarak kabul edilenTanrı'ya bir teşekkür ve yakınlaşma aracıdır. Günümüz dünyasının en fazla müntesibibulunan Hıristiyanlık'ta ise var olan dini uygulamalar genel kabule göre önem bakımından yedi temel sakramentte özetlenmiştir. Bunlar; Vaftiz, Evharistiya, HastalarıYağlama, Konfirmasyon, Tövbe, Evlilik ve Rahip Takdisi'nden ibarettir. Günümüz Hıristiyanlığı'nın kurucusu olarak kabul edilen Pavlus'un bu yedi temelsakramentin oluşumunda etkisi büyüktür. Dini ve kültürel çeşitliliğin oldukça fazla olduğu bir coğrafyada doğup büyüyen Pavlus, Şam yolunda geçirdiğini iddia ettiği vizyonsonrası İsa ve taraftarlarına katılmıştır. Pavlus, halihazırda bulduğu bir takım ibadet ve uygulamaları kendi düşünce ve yorumlarıyla harmanlayarak bunları Hıristiyanlığasunmuştur. Bu çalışmanın amacı ise Hıristiyanlık'taki bu temel yedi sakramentiaçıklayarak bunlardan Evharistiya ayinine Pavlus'un yüklediği anlam ve gizemi ortaya koymaktır.
Tusİ ve Katibİ'nin İsbat-ı Vacib tartışması

Bu çalışmada Necmeddin el-Katibi ve Nasireddin et-Tusi arasında Tanrı'nın varlığı konusunda gerçekleşen mektuplaşmalar ele alınmıştır. Tanrı'nın varlığı hakkında İslam filozofları tarafından öne sürülen İmkan Delili üzerinden argümanlarını geliştiren Katibi'nin, İslam düşüncesinde kelam ve felsefe geleneklerini karşılaştırarak hocası Tusi'ye yazdığı bu mektupların merkezinde Katibi'nin teselsülün imkanını iddia etmesi vardır. Katibi bu hususta kelam ve felsefe geleneklerinin her ikisine de teselsülün imkansızlığını savundukları için itiraz eder. Bu geleneklerin bu önermelerinin alemin kıdemi tartışmasında alemin kadim olduğunu iddia eden filozofların galibiyetine sebep olacağını dile getiren Katibi, kelamcılar gibi alemin hadis olduğunu kabul etmenin tek yolunun teselsülün imkanını kabul etmek olduğunu söyler ve bu husustaki argümanlarını sıralar. Bu argümanlara Tusi'nin verdiği cevaplar neticesinde Katibi ikna olarak filozofların argümanlarının gerçeği yansıttığını kabul eder ve Tusi ile aralarındaki tartışma sona erer. Filozofların galibiyeti sonucunda geriye sadece Fahreddin er-Razi'nin filozoflara yönelttiği bir eleştiri kalır. Bu eleştirisinde Razi'ye göre, alemin kıdemi kabul edilirse günlük olaylar da dahil olmak üzere var olan her şeyin kadim olduğu iddia edilmiş olacağından dolayı alemin kıdemi iddiası kabul edilemez. Fakat Katibi, bu itirazın filozoflara zarar vermeyeceğini zikretmekle yetinir. Bundan sonra her iki taraf da Razi'nin bu itirazı üzerinde durmaz ve tartışmanın bu kısmını kapalı bırakırlar. Çalışmamızda bu kapalılığın giderilmesi için tartışmada geçen argümanlar ışığında Razi'nin bu itirazının filozoflara niçin zarar veremeyeceği üzerinde de durulmuş ve argümanlar üzerinde yapılan tahliller sonucunda Vahdet-i Vücud taraftarı sufilerin de tartışmaya dahil edilerek filozoflarla karşılaştırılmaları uygun görülmüştür. Çalışmamızın giriş kısmında bu tartışmaların ve argümanların tarihsel arka planı üzerinde durulmuş ve bu argümanların İslam düşüncesindeki yeri tespit edilmiştir. Daha sonra tartışmadaki argümanlar üç ana başlık altında toplanarak çalışmamızın üç ana bölümü oluşturulmuştur. Bunlardan Tanrı'nın varlığının ispat edilmesiyle alakalı olan kısım 'İmkan Delili Tartışması' başlığıyla birinci bölümde, bilfiil sonsuzun imkansızlığıyla alakalı olan kısım 'İptal-i Teselsül Delilleri' başlığı altında ikinci bölümde ele alınırken üçüncü bölüm ise 'Alemin Kıdemi Tartışması'na ayrılmıştır. Tüm bu bölümlerde taraflarca öne sürülen argümanlar sistematik bir şekilde değerlendirilerek her birinin delil değeri üzerinde analizler yapılmıştır. Alemin kıdemi tartışmasının sonunda tartışmaya sufilerin de dahil olmasıyla çalışmamız Tusi ve Katibi'nin tartışmalarını merkeze alarak İslam'ın üç temel nazari disiplini olan kelam, felsefe ve tasavvuf disiplinleri arasında Tanrı'nın varlığı ve alemin ontolojik statüsü hususunda kaleme alınan mukayeseli bir çalışma haline gelmiştir.
Nasİruddin Tusi'nin siyaset felsefesinde devlet başkanı

Bu çalışmada 13. yüzyılın en önemli düşünürlerinden olan Nasiruddin Tusi'nin devlet başkanı anlayışı sistematik olarak anlatılmaya çalışılmıştır. Nasiruddin Tusi'ye göre devleti yönetecek olan kişide bulunması gereken özelliklerin neler olduğu, devletin nasıl yönetilmesi gerektiği, başkanın yetkilerinin neler olacağı vb. konular tezimizin esasını oluşturmaktadır. Devlet yönetimi ve yönetici konusunu çeşitli eserlerinde ele almış olan Tusi'ye göre devlet başkanı ilahi yasaya uygun olarak topluma önderlik eden, halkı yetkinleştirmek için gerekli önlemler alan, ilahi yasanın tikelleri üzerinde tasarruf yetkisine sahip, üstün yetenekli ve ilahi müdahale ile diğer insanlardan ayırt edilmiş biri olmalıdır. İmamı belirlemek Allah'ın, onu devletin başına getirmek ise kulların vazifesidir. Giriş ve iki bölümden oluşan çalışmamızın ilk bölümünde Tusi öncesi devlet başkanı düşüncesini ortaya koymak üzere onun düşüncesini etkilediği görülen üç büyük siyaset düşünürünün, Platon, Aristoteles ve Farabi'nin devlet başkanı anlayışlarını anlatmaya çalıştık. İkinci bölümde ise Tusi'nin siyaset düşüncesini ana hatlarıyla aktardıktan sonra tezimizin asıl konusunu yani Nasiruddin Tusi'nin devlet başkanı anlayışını işledik.
Farabi felsefesinde insan ruhunun mahiyeti ve Ortaçağ felsefesine etkisi

Düşünce tarihinin en tartışmalı konularından biri olan ruh kavramını ele aldığımız çalışmamız, İslam Felsefesinin önde gelen isimlerinden biri olan Ebu Nasr Muhammed el-Farabi'nin bu kavram üzerine görüşlerini incelemek amacındadır. Farabi, Kadim Yunan Felsefesi ile Ortaçağ Batı Felsefesi arasında önemli bir düşünürdür. Aynı zamanda bu felsefeyi Ortaçağ Batı filozoflarına daha anlaşılır kılan mühim bir yorumcusudur. Biz bu çalışmamızda filozofumuzun ruh anlayışını, bu anlayışın Kadim Yunandan ne şekilde etkilendiğini ve Ortaçağ Batı Felsefesine nasıl yansıdığını incelemeye çalıştık. Çalışmamızın birinci ve ikinci bölümünde Farabi'nin ruhla ilgili görüş ve değerlendirmeleri, ruhun yapısı, kuvvetleri, beden ve Faal Akıl ile olan ilişkisi ve dünya hayatından sonraki akıbeti ekseninde ele alınmıştır. Filozofumuzun felsefesinde çokça etkilendiği, Kadim Yunanın Aristoteles, Platon ve Plotinus gibi öncü isimlerinin görüşlerine de kısaca değinmeye çalıştık. Böylece Farabi'nin felsefesini şekillendirirken yararlandığı kaynakları ve onları ait olduğu düşünce sistemi ve kültür içerisine nasıl uyarladığını görmüş olduk. Çalışmamızın son bölümünde ise, Ortaçağ Batı filozoflarının Arapçadan Latinceye tercümelerle başlayan felsefe hareketinin İslam filozoflarından, bilhassa da Farabi'den nasıl etkilendiğini, ruh kavramı ekseninde aktarmaya çalıştık.
Kilisli Abdullah Efendi'nin kıyas anlayışı

İmamoğlugil, Halil, Kilisli Abdullah Efendi'nin Kıyas Anlayışı, Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Doç. Dr. Tabir Yaren, V, 108 s. 'Kilisli Abdullah Efendi'nin Kıyas Anlayışı' adını taşıyan Yüksek Lisans Tezi, konunun amacını, önemini ve yöntemini anlatan giriş, üç bölüm ve bir sonuçtan meydana gelmektedir. Birinci Bölümde; Abdullah Efendi'nin hayatı ile ilgili bilgiler verildikten sonra, eserleri özet olarak tanıtılmaya çalışılmıştır. İkinci Bölümde; Aristo mantığının İslam dünyasına girişinden 19. yüzyılda Abdullah Efendi'ye kadar geçirdiği safhalar üç başlık altında ele alınmıştır. İlk olarak Aristo mantığının İslam dünyasına girişi ve tercüme faaliyetleri, ikinci olarak Kindi, Farabi, İbni Sina, İbni Rüşd ve Gazzali gibi İslam filozof ve mantıkçılarının çalışmaları ve mantık anlayışları, son olarak da Abdullah Efendi'ye kadar İslam dünyasında yapılan mantık çalışmaları kronolojik sıraya göre incelenmiştir. Üçüncü ve Son Bölümde; Abdullah Efendi'nin Kıyas Anlayışı incelenmiştir. Kıyasla ilgili müstakil olarak yazmış olduğu eserlere dayanarak çıkartılan kıyas anlayışı, 13. asır İslam mantıkçılarından Semer kendi ve Esirüddin el-Ebheri, 15. asırdan Molla Fenari, 18. asırdan Gelenbevi ve 19. asırdan çağdaşı olan Ahmet Cevdet ile karşılaştırılmak suretiyle ele alınmıştır. Sonuç olarak; Abdullah Efendi'nin, esasım Aristo mantığının teşkil ettiği, Farabi ve İbni Sina geleneğine bağlı Türk-İslam mantıkçıları silsilesinin son ve en büyük temsilcilerinden biri olduğu bu tezin başlıca tesbitidir.