Toplumsal ve kültürel dönüşümlerin gündelik hayata yansımaları: 2000'lerde Türkiye'nin mutfağı

Bu çalışmanın temel sorusu, ev içinde mutfağın kullanıcıları tarafından nasıl anlamlandırıldığı ve bu anlamların kimler tarafından nasıl yaratılıp aktarıldığıdır. Ev içinde bir tüketim merkezi olarak işaret edilen mutfak, hem yeniden üretim faaliyetleri bağlamında ve hem de bunlardan bağımsız olarak çeşitli anlamların üretildiği bir üretim mekanıdır. Bu bağlamda mutfağın kullanıcıları için taşıdığı önemi ve burada yaratılan anlamları görmek için farklı ekonomik ve kültürel sermayeye sahip 30 kadınla Eylül 2013 -Mart 2014 tarihleri arasında yaptığım derinlemesine görüşmelerde yarı yapılandırılmış sorularla anlamaya çalıştım. Sincan, Etimesgut, Elvankent, Fatih, Esat, Ayrancı, Ümitköy, Çayyolu, Balgat, Keçiören semtlerinde bulunan evlerin mutfaklarında gerçekleştirdiğim görüşmelerin bazılarında mutfağın asıl kullanıcısı erkekler olduğunda çiftlerle birlikte görüşme yaptım. Gazeteci, akademisyen, öğretmen, yapımcı, dış ticaret uzmanı, kapıcı, hemşire, doktor çalışan ve hiç çalışmayan, üniversite mezunu ve hiç okula gitmemiş 25-60 yaş arası kadınlarla yaptığım görüşmelerden elde ettiğim verileri yorumlarken bizzat benim mutfakla ilişkim, mutfak deneyimim, görüşmeler sırasında yapabildiğim gözlemler katkı sundu. Bütün bunlardan sonra özellikle feminist literatürde kadınları baskı altına alan ve onların özgürlüğünü kısıtlayan bir mekan olarak eve, kadınların büyük ve derin bir bağla bağlı oldukları görülmüştür. Kadınlar için ev, aile olmak, bir düzen kurmak ve yeni bir hayat anlamına gelmektedir. Bu nedenle kendilerine ait bir ev, kadınların en büyük hayalidir. Ev içinde rutin, sıradan, sıkıcı ve ezici ev işlerinin mekanı olarak varlığı silinmeye çalışan mutfakların, kadınlar tarafından evi yuva yapan şeyin mutfak olduğu ve onsuz bir ev olamayacağı ortaya konmuştur. Mutfağın sadece ev içinde bir mekan olarak var olduğu durumlarda mutfak yaşamayan cansız bir mutfaktır, içinde hareketin olması, sıcaklığın bulunması gereken mutfaklar, sadece hane halkının değil yakın arkadaşların da bir araya geldiği bir sosyalleşme ve paylaşma mekanıdır. Her ne kadar başkalarının girilmesine izin verilse de mutfaklar, sadece sahibi kadınların hakimiyet alanıdır ve burada kurdukları hakimiyetin ellerinden gitmesini istememektedirler. Mecburen yaptıkları işler dolayısıyla zaman zaman onları sıkan bir mekan olsa da mutfak özellikle yemek pişirerek bir keyif mekanı haline gelebilmektedir. Yemek hem aile üyelerini beslemek ve mutlu etmek hem de diğerlerinin takdir ve beğenilerini toplamak için stratejik bir araç olarak kullanılmaktadır. Kimi zaman evdeki büyük kadının iktidarını genç kadına kaptırmamak için elinde tuttuğu kepçe kimi zaman erkeği memnun etmek ve erkeğin kadına ev içinde yaptığı yardımları yapmasına devam etmesini sağlamak için kullanılmaktadır. Kadınların çoğunlukla mecburen, görev ve ihtiyaç üzerinden kurdukları ilişkinin tersine kullanıcısı erkek olan mutfaklara erkekler büyük bir keyifle girmekte ve kadınların mutfakta çok da başarılı olmadıklarını düşünmekte bu da kadınların mutfaktaki bulunduğu zamanı ve mutfak işlerini yapma yönündeki motivasyonlarını azaltmaktadır. Bu durum kadınların bir taraftan sıkıldıkları kadar keyif aldıkları, sergiledikleri performansla kazandıkları beğeni, takdir ve ev içinde yaptıkları işin görünür olduğu bir alanı kaybetmeleri anlamına da gelmekte bu nedenle erkeklerin mutfağa girişine kontrollü olarak izin vermektedirler.