turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Abdulvehh?b'ın Müntehab adlı tıp kitabı

XV. yüzyılda Eski Anadolu Türkçesiyle Abdulvehhab tarafından yazılmış olan Müntehab adlı tıp kitabı; yazıldığı dönemin dil özelliklerini yansıtması; tıp terimleri, bitki adları, organ adları, hastalık adları ve hastalıkların tedavileri açısından zengin örnekler göstermesi, yazarın yabancı kelimelere Türkçe karşılıklar vermeye çalıştığı üslubu ve Türkçe kelimelerin büyük bir yer tuttuğu sade diliyle oldukça önemli bir yere sahiptir. Eserde insan vücudunda bulunan dört maddenin durumuna göre insanlarda ortaya çıkan hastalıklar anlatılmış ve bu hastalıkların tedavileri, bu tedavilerde kullanılan bitkiler; bu bitkilerden oluşturulan macunlar, terkipler, haplar anlatılmıştır. Bunun yanı sıra insan vücudunda bulunan kemikler, damarlar ve organların yapısı yani insan vücudunun anatomisi de bu eserde yer almaktadır. Eserin Süleymaniye Kütüphanesi, Fatih Bölümü numara 3638'e kayıtlı olan nüshası üzerinde yaptığımız çalışmamız üç bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde eserin dil özellikleri incelenmiş ve bulgular sonuç kısmında işlenmiştir. Çalışmamızın ikinci bölümünde ise eserin transkripsiyon harfleriyle okunmuş metni verilmiştir. Üçüncü bölümde metnin dizinli sözlüğü hazırlanmıştır. Eserin Arap harfli metni araştırmacılara kolaylık olması açısından, çalışmanın sonuna eklenmiştir. Çalışmanın sonunda ulaşılan sonuçlardan en önemlisi, bu eserin Eski Anadolu Türkçesi dil özelliklerini göstermesinin yanında, günümüz Türkiye Türkçesine geçişin başlangıç dönemi dil özelliklerini de göstermesidir.
Halil Nihat Boztepe'nin 'Ayine-i Devran' adlı eseri üzerinde şekil bilgisi çalışması

Çalışmamız 'Ayine-i Devran' eseri üzerinde şekil bilgisi incelemesidir. Arap alfabesiyle yazılmış olan 'Ayine-i Devran' 213 sayfa olup İstanbul'da 1924 yılında basılmıştır. Eser Halil Nihat Boztepe'ye ait bir şiir kitabıdır. Çalışmamız dört bölümden oluşmaktadır: Giriş, Transkripsyonlu Metin, Dil Bilgisi İncelemesi ve Sonuç. Giriş bölümünde Halil Nihat Boztepe'nin hayatı, eserleri hakkında kısa bilgi verilmiştir. Çalışmamızda metin, Arap alfabesinden günümüzün Latin alfabesine aktarılmış ve üzerine şekil bilgisi incelemsi yapılmıştır.
Türkçe gazetelerde Şubat 2001 ekonomik krizinin eleştirel söylem çözümlemesi

ekonomik krizinin sebep ve sonuçlarının dilsel çözümlemesini yapmak amacıyla farklı ideolojik eğilimleri olan beş ayrı güncel gazetenin haber başlıkları toplanmıştır. Bu başlıklar aracılığıyla gazete söylemi içinde haber başlıklarının etkili ve kalıcı olmasında etken olan dilbilimsel özellikler saptanmıştır. Bu özellikler sözdizimsel, anlambilimsel ve biçembilimsel olmak üzere üç ayrı dilbilim çözümleme yöntemiyle incelenmiştir. Ayrıca, Cumhuriyet, Zaman ve Radikal gazetelerinin Şubat 2001 ekonomik krizinin ortaya çıkmasından itibaren bir buçuk aylık sürede yayınlanan köşe yazılarından ekonomik krizin belirli dönemlerine ait örnek önermeler seçilmiştir. Bu önermeler aracılığıyla köşe yazılarında yer alan kiplik belirtilerinin işlevleri, köşe yazarlarının olaylara bakış açılarını yansıtmadaki etkisi, dilin kişilerarasılık işlevi temel alınarak tanımlanmıştır. Ekonomik kriz süresince gelişen olaylar farklılıkları bakımından krizin üç evrede incelenmesini zorunlu kılmaktadır. Olayın meydana gelişi ve bunun yankıları birinci evreyi, Kemal Derviş'in iş başına getirilmesi ikinci evreyi, halkın krizden ne şekilde etkilendiği de üçüncü evreyi kapsamaktadır. Ayrıca, belirlediğimiz gazetelerdeki köşe yazılan ölçüt alınarak Şubat 2001 ekonomik krizinde ağırlıklı olarak yer alan sosyal aktörlerin anlamsal rollerinin dilsel örüntülemesi çözümlenmiştir. Eleştirel Söylem Çözümlemesi Çerçevesi içinde yapılan çalışmalarda kuramsal bağlamı Anlamsal Rol Çözümlemesi oluşturmaktadır. Kısaca,
Sabahattin Ali'nin romanlarında söz varlığı

Bu çalışma kapsamında Sabahattin Ali'nin romanları incelenerek söz varlığının belirlenmesi hedeflenmiştir. Yapılan ön çalışmada Sabahattin Ali ile ilgili akademik çalışmalar ve yazılmış eserler incelenmiştir. Bu çalışmanın amacı Sabahattin Ali'nin romanlarındaki söz varlığını tüm yönleriyle inceleyip güncel söz varlığı tekniklerini kullanarak çıkarsamalar yapmaktır. Yazarın romanları; İçimizdeki Şeytan, Kuyucaklı Yusuf ve Kürk Mantolu Madonna incelenerek, bu eserlerde geçen sözcüklerin sıklık tablosu yapılmıştır. Her kitap için söz varlıklarını oluşturan dilsel öğelerin sıklık ve yüzdelerinin belirtildiği çizelgeler oluşturulmuştur. Bu tablolardan hareketle de hangi konuların ön plana çıktığı saptanmıştır. Ayrıca yazarın yaşadığı dönem göz önünde tutularak dönemi anlamamıza yardım edecek sözcükler üzerinde durulmuştur. Yazarın siyasi duruşu, yaşadığı maddi problemler, siyasi çalkantılar ve olaylara bakış açısı yine söz varlığından hareketle anlamlandırılmaya çalışılmıştır.
Azericede evidensiyel kategorisi

Evidensiyel bir konuşurun ifade ettiği cümledeki bilginin kaynağını bildiren bir gramer kategorisidir. Bilgi, doğrudan ya da dolaylı olarak elde edilebilir. Doğrudan bilgi, konuşurun hiçbir aracı olmadan gördüğü veya tecrübe ettiği ya da olgusal bir gerçeklik olarak kabul edilen bilgidir. Dolaylı bilgi ise çıkarım yoluyla, ikinci veya üçüncü el bilgi kaynaklarından aktarma yoluyla elde edilebilir. Evidensiyellikte konuşur, olay zamanında değil olay gerçekleştikten sonra devreye girer (Doğan 2018: 1). Konuşurun sonradan fark ettiği, sebep sonuç ilişkisi kurarak çıkardığı bilgi dolaylıdır. Ayrıca konuşurun başkasından duyduğu söylenti, alıntı ve anlatı türü bilgiler de dolaylı bilgidir. Dünya dillerinde bilgi kaynağının gösterilmesi dilden dile farklılık göstermektedir. Bazı diller bilgi kaynağının doğrudan ya da dolaylı olduğunu morfolojik yolla, bazıları leksik-sentaktik yolla işaretleyebilir. Türk dillerinde doğrudan ve dolaylı bilgi kaynakları genellikle morfolojik yolla belirtilmektedir. Geçmiş zaman ekleri olarak adlandırılan eklerin tek işlevi zaman bildirmek değil, bilginin doğrudan veya dolaylı olduğunu da işaretlemektir. Türkçede doğrudan bilgiler DX, dolaylı bilgiler mXş ekiyle ve - mXş ek fiiliyle işaretlenirken Azericede doğrudan bilgiler dX, dolaylı bilgiler mXş, -Xb eki ve mXş ek fiiliyle işaretlenir. Azerice gramerlerde modal sözl r olarak adlandırılan el bil, y qin, dem li gibi leksik birimler bilgi kaynağını hissettirmekle birlikte evidensiyel işaretleyicilerinin cümleye kattığı pragmatik anlamların ortaya çıkmasında önemli rol oynamaktadır. Bu çalışmada Azerice mXş, -Xb ekleri ve mXş ek fiili evidensiyel kategorisi bağlamında yeniden yorumlanacaktır. Dolaylı bilgiyi işaretlerken hangi durumda mXş, hangi durumda Xb işaretleyicisinin tercih edildiği tespit edilmeye çalışılacaktır. Bu ekler dil ilişkileri bağlamında da ele alınacaktır. Özellikle evidensiyel kategorisi bağlamında Farsça Azerice dil ilişkileri üzerinde durulacaktır. Azericede yer alan evidensiyel eklerinin pragmatik anlamları örneklerle açıklanacaktır. Azericedeki modal sözler ve bu sözlerin evidensiyel kategorisine etkisi üzerinde durulacaktır.
Hıristiyanlıkta asli günah doktrini

Asli günah inancı, Hıristiyanlıkta bu dinin inanç ve ibadet esaslarıyla, hem direkt hem de dolaylı olarak ilişkili olan ve asırlardır tartışılan bir anlayıştır. Bunu, ilk başta Hıristiyanlığın inanç esası haline getiren kişinin Pavlus olduğu da ortadadır. Pavlus'a göre, asli günahın işlenişi ve ondan kurtuluş, bir Tanrı yazgısıdır. Onun ortaya koyduğu asli günah doktrininin, zamanla Kilise'nin resmi inancı haline geldiği görülmektedir. Pelagius ise, Pavlus'un asli günah anlayışına karşı çıkmıştır. Burada o, Tanrı inayetini destekçi olarak görmüş ancak, insanın özgür iradesine vurgu yaparak hem asli günaha hem de asli günahın Tanrı yazgısı olarak Adem'den sonraki nesillere, doğum yoluyla intikaline itiraz etmiştir. O, Adem'in özgür iradesiyle günahı seçtiğini, çocukların ise, günahsız doğduklarını savunmuştur. Biz bu çalışmada, Hıristiyanlık inanç sisteminde çok önemli yer tutan asli günahın, arka palnında var olan mitolojik, kültürel, felsefi ve dini temellerini kısaca ele aldık. Ancak bu anlayışın yerleşmesine sebep olan Pavlus ile asli günaha karşı çıkan Pelagius'un fikirlerini, kendi dini kaynakları ve teologların eserlerinden tespitle ortaya koymaya çalıştık. Bu iki önemli şahsiyetin, asırlar içerisinde bu konuda dindaşlarına olan tesirlerini de inceledik. Ayrıca asli günah çerçevesinde yapılan tartışmalar ile Hıristiyanlığın inanç ve ibadetlerine etkisini, sonuçlarını ve bu dinin inanç sistemine getirdiği anlaşılmazlığın tesirlerini de ortaya koymaya çalıştık.
Di el-Kelİmatu'l-Qİsara Baba Tahire Hemedanİ da taybetmenden İrfanİ

Baba Tahire Hemedani; İran Kürdistan'ında arifliğiyle bilinen bir Kürt şairidir. Büyük bir kavrayış gücüne sahip olan şairin şiirlerinde sezgisi güçlü düşünce yoğunluğu hemenkendisini hissettirir. Tarihte araştırmacılar ve yazarlar irfan konusunda Baba Tahir'i edebiyat dünyasında çoşkulu ve akışkan olarak tanımlıyor. Doğum tarihiyle ilgili herhangi yazılı bir bilgiye ulaşamadık. Nasıl ki gerçek ismi tam olarak bilinmiyorsa, bazı kaynaklardabelirtilenlere göre 390- 391 yılları arasında kendisine bir yakıştırma, sıfat ya da günümüzdeyimiyle soyadı olarak Uryani'yi seçiyor Baba Tahir. Artık o, Baba Tahire Uryani olaraktanınacaktı. Baba Tahir şiir divanın dışında özlü sözler anlamına gelen 'Kelimat El-Qisar-PeyvenKurt' adıyla yazdığı bir risale günümüze kadar geldi. Bildiride birçok irfan sembolü kullanmış bir bilgindir aynı zamanda. Biz ona güzelleme yapmıyoruz. Biz, bu ilim ve irfan insanınıAraştırmanın üçüncü bölümünde enine boyuna ele alarak yorumlamaya çalıştık. Bu aradairfana dair bölümde onun kullandığı tasavvufi terimleri irfan kültürüne göre yorumlamaya çalıştık. Burada ortaya çıkan en önemli şey Baba Tahire Uryani bilinen arifane bir şairinyaklaşımıdır. O, oluşturduğu kişilik özellikleriyle irfani bir şahsiyet olduğunu göstermiştir.
Türkmen Türkçesinde zarf-fiiller

Tez çalışmamıza merkez edindiğimiz Türkmen Türkçesi, Türkçenin Oğuz grubunun doğu kolunda yer alır. Bu lehçenin Türkoloji çalışmalarındaki en önemli özelliği, asli uzunlukları barındırmasıdır. Ülkemizde diğer Türk lehçelerinde olduğu gibi Türkmen Türkçesi üzerine çalışmalar Türkmenistan'ın istiklale kavuştuğu döneme kadar ne yazık ki sınırlı sayıda kalmıştır. Türk dilini anlamada önemli bir yer tutan fiilimsilerden sayıca en kalabalık ve işlevce en karışık olan zarf-fiil yapılarının Türkmen Türkçesinde müstakil olarak ele alınmadığını gördük. Türkmen Türkçesinde Zarf-Fiiller başlıklı çalışmamızda Türkmen Türkçesiyle yazılmış edebi eserler taranarak zarf-fiil yapılarının kullanım özellikleri ve işlevleri tespit edilerek açıklanmaya çalışılmıştır. Tez çalışmamız iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Türkmen Türkçesinin Türk lehçelerinin arasındaki yeri konusu, değişik çalışmalarda defalarca ele alındığından burada kısaca işlenmiştir. Tezimizin ana konusunu oluşturan ikinci bölümde ise zarf-fiiller; basit zarf-fiiller, türemiş zarf-fiiller, birleşik zarf-fiiller ve zarf-fiil gibi kullanılan yapılar olarak sınıflandırılmıştır. Bu bölümde Türkmen Türkçesi ile yazılmış metinler taranmış ve tespit edilen yapılar, Türkiye Türkçesine çevrilerek kullanım özellikleri ve işlevleriyle birlikte açıklanmaya gayret edilmiştir. Aynı zamanda Türkmen Türkçesine dair yapılan dil çalışmalarında belirtilen yapılarla yetinilmemiş; ilaveten taramalar sonucu ortaya çıkan ve kaynaklarda incelenmeyen -ArçA, -An bari, -Ar yerde gibi yapılar da teze dahil edilmiştir.
L' Etude des neologismes en Turc du point de vue sociolinguistique

Bu çalışmamız Türkçe'nin söz varlığında son beş yılda yaşanan değişimi göstermeyi ve aynı süreçte ortaya çıkan dilsel birimleri dilbilimsel ve toplumsal açıdan incelemeyi amaçlamaktadır. Dilsel olgularla toplumsal olgular arasındaki ilişkileri, bunların birbirleriyle etkileşimini, birbirinin değişkeni olarak ortaya çıkmasını, bir başka deyişle, bu iki alan arasındaki karşılıklı eşdeğişirliği ortaya koymak amacıyla çalışmamızı iki aşamada gerçekleştirdik. ilk aşama olan dilbilimsel incelemeyi, işlevsel dilbilim örneğinden yola çıkarak ele aldık. Dilin genel sözcük dağarcığında olduğu gibi, bilimsel ve uygulayımsal sözcüklerin oluşturulmasında türevlere ve bileşik yapımlara geniş ölçüde başvurulduğu gerçeğinden yola çıkarak, işlevsel dilbilim kuramının öncüsü Andre Martinet' nin ortaya attığı, türetme ve bileştirme yoluyla ortaya çıkan birimleri kapsayan 'birleşkebirim' kavramından yararlandık Birleşkebirimler, bilimsel ve uygulamalı sözcük oluşturulmasında en elverişli kaynağı sunarlar. Ayrıca, yeni oluşturulan her sözcüğün, belli bir sözcüksel alana katılarak bu alanda yer alan öteki sözcüklerin değerlerini yeniden belirlemesi, sözcüksel değerbilimsel düzeyin çözümleme örneğimizde yer almasını gerekli kıldı. Böylece ilk aşama olan dilbilimsel inceleme yeni sözcüklerin sözdizimsel ölçütlere göre iki açıdan ele alınmasıyla yapılmıştır. Birinci düzey, dilin işlevliliğini ve devinimliğini ortaya koymak amacıyla birleşkebirimlerin tanımlanmasını sağlar. İkinci düzey ise tanımlanan sözcüklerin bağlı olduğu sözcüksel alana göre değerini saptamaya yönelik sözçüksel-değerbilimsel incelemedir. in İkinci aşamada ise toplum dilbilimsel yaklaşım ile yeni sözcüklerin Türkçe'nin söz varlığına giriş süreçlerini saptamak ve bu sözcüklerin hangi ölçütler çerçevesinde kabul gördüklerini veya görmediklerini, hangi toplumsal gerekliliklerden ortaya çıktıklarını saptayabilmek amacıyla TDK'nın yabancı sözcüklere önermiş olduğu karşılıklardan yola çıkarak bir sormaca gerçekleştirilmiştir.
Musannifek Alaaddin Ali Bin Muhammed'in Mevlana'nın Mesnevİ'si ile ilgili risalesi

Büyük mutasavvıf ve düşünür Mevlana Celaleddin-i Rumi'nin en önemli eseri olan Mesnevi'si asırlarca okuna gelmiş, hakkında pek çok tercüme ve şerh yazılmıştır. Bu şerhlerin bazısı tamamlanmış, bazısı yarım bırakılmış bazısı da sadece ilk on sekiz beyit temel alınarak şerh edilmeye çalışılmıştır. Yapılan şerhler arasında Mesnevi'nin tamamını kapsayanlar az sayıda olup, yarım kalan veya ilk on sekiz beyit üzerinde durulanların sayısı oldukça fazladır. Çalışmamıza konu olan Musannifek lakabıyla meşhur Şeyh Ali İbn-i Mecdüddin eş-Şahrudi'nin (1400-1470) Şerh-i Mesnevi-i Musannif adlı eseri de bu ikinci kısımda yer almaktadır. Mesnevi'nin ilk yedi beytinin ayrıntılı bir şekilde şerh edilmesiyle oluşmuş olan eser, bir şerh kitabından öte zengin içeriği sebebiyle bir tasavvuf risalesi olarak da nitelendirilebilir. Bu çalışmada, hakkında pek az araştırma yapılmış olan Musannifek'in yaşadığı dönem, hayatı, tahsili, hocaları, ilmi şahsiyeti ve eserleri ele alınmış; müellifin adı geçen eseri diğer nüshalarıyla karşılaştırılarak metni ortaya koyulmuş ve tamamı tercüme edilmiştir. Eserin tespit edebildiğimiz üç nüshası mevcuttur. En eskisi ve aynı zamanda müellif hattını haiz olan, Süleymaniye Kütüphanesi Nafiz Paşa Bölümü 604 numarada kayıtlı müstakil nüsha, esas olarak alınmıştır.
A Linguistic analysis of Turkish political language

Bu çalışma Türk politika dilinin dilbilim ilkeleri doğrultusunda sistematik bir çözümlemesine ve propaganda süreci içinde kullanılan Türk politika dilinin dilbilimsel betimlemesine yöneliktir. Çalışmanın birinci bölümünde, araştırma için temel oluşturabilecek kaynak taraması, konu ile ilgili problem, varsayımlar, amaç ve veri toplama ile inceleme tekniğinden söz edilmektedir. Çalışmanın ikinci bölümünde, Türk politika dili toplumdilbilim açısından incelenmekte ve söylem özellikleri irdelenmektedir. Çalışmanın üçüncü bölümü, Türk politika dilinin dilbilgisel ve deyişbilimsel özelliklerinin incelenmesine ayrılmıştır. Çalışmanın dördüncü bölümü, üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde yazılı propaganda metinleri, ikinci bölümde ise sözlü propaganda metinleri partilerin kendi propagandalarını ya da diğer partilerin karşı-propagandalarını nasıl ve ne oranda gerçekleştirdikleri temel alınarak 'İçerik Çözümlemesi' yöntemi ile incelenmiştir. Üçüncü bölümü yazılı propaganda metinlerinin 'propaganda çözümlemesi' yöntemi ile irdelenmesi oluşturmuş ve Türk politika dilinde en sık rastlanan sözbilimsel özellikler üzerinde durulmuştur. Beşinci ve son bölümde, Türk politika dilinin araştırma sonucu varılan dilbilimsel özelliklerinden söz edilmiştir. Ayrıca gerek içerik çözümlemesi, gerekse propaganda çözümlemesi yöntemi uygulandığında ulaşılan en çarpıcı özellik olarak, partilerin öncelikle kendi partilerini övdükleri, ikincil olarak da diğer partilere karşı propaganda geliştirdikleri gözlemlenmiştir.
Hasan Ali Toptaş'ın romanlarındaki tümcelerin yapı, anlam ve görev yönünden betimlemeli dil bilgisi yöntemine göre sözdizimsel incelenmesi

Hazırladığımız çalışma 'Hasan Ali Toptaş'ın Gölgesizler, Uykuların Doğusu, Sonsuzluğa Nokta, Heba, Kuşlar Yasına Gider, Kayıp Hayaller Kitabı isimleriyle yazılan 6 Romanındaki Tümcelerin, Yapı, Anlam ve Görev Yönünden Betimlemeli Dilbilgisi Yöntemine Göre Sözdizimsel İncelenmesi' isimli çalışmadır. Hasan Ali Toptaş'ın bahsedilen romanlarındaki cümleler Hikmet Dizdaroğlu'nun Tümcebilgisi eserindeki çözümlemelerden yola çıkılarak tasnif edilmiştir. Betimlemeli dilbilgisi yöntemine göre yapılan incelemeyle Hasan Ali Toptaş'ın romanlarının bu tasnife gayet uygun olduğu çalışma süresinde görülmüştür. Gerek cümle zenginliği gerek cümlelerin söz dizimi çeşitliliği bağlamında Hasan Ali Toptaş'ın incelenmeye değer eserler ortaya koymakta başarılı olduğu gözlemlenmiştir. Yüksek lisans tezinin, Türk dilinin ve yazarımızın daha iyi anlaşılmasına olumlu katkı sağlayacağı kanaatindeyiz.
İlyas Esenberli'nin Köşpendiler Jantalas adlı eserinin Kazak Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktarımı ve transkripsiyonu

İlyas Esenberlin'in Köşpendiler üçlemesinin ikinci romanı olan 'Jantalas', yazarın kütüphane ve arşivlerde incelemelerde bulunarak birinci elden kaynakların verdiği bilgiler çerçevesinde Kazak Hanlığı'nın kuruluş yıllarının olaylarını romanlaştırdığı bir eserdir. Bilindiği gibi 15. asrın ortaları Karadeniz'in kuzeyinden Kazak bozkırlarının içlerine kadar, Kafkaslardan, Türkistan hudutlarına kadar ulaşan Deşt-i Kıpçak sahasında hüküm sürmekte olan Altınordu devletinin inkıraz dönemidir. Bu devletin dağılmaya başlamasıyla Deşt-i Kıpçak'ta, Kazan Hanlığı, Kırım Hanlığı, Astarhan hanlığı gibi yeni Türk devletleri ortaya çıktı. Ebulhayır döneminde devletin Moğol baskıları karşısında fazla bir varlık gösterememesi üzerine Altınordu hanları neslinden gelen Barak Han'ın oğlu Janibek ve yeğeni Gerey kendilerine bağlı boylar ve uruğlarla birlikte Ebulhayır'dan ayrılarak Kazak Hanlığı olarak bilinen yeni bir hanlığın temellerini attılar. İşte bu romanda Ebulhayır döneminde Kazak uruğlarının Kazak Hanlığı idaresi altında toplanması, Ebulhayır'a karşı Kazak Hanlığı'nın kurucuları Janibek ve Gerey'in verdiğ mücadeleler, han ordasında yaşanan hadiseler, ihanet ve zorbalıklar ortaya konulmuştur. Bu tez çalışmasında Kazak Türklerinin dili, tarihi, kültürü ortaya konularak İlyas Esenberlin tarafından kaleme alınan 'Jantalas' romanı incelenmeye çalışılmıştır.
Sibeyveyhi'ye göre Arap grammer ilminde harfler

Arap gramer ilminde Sibeveyhi'ye göre harf konusu adlı çalışmamızda öncelikle Arap gramer ilminin temelini teşkil eden kelime ve kelimenin üç kısmı olan isim, fiil ve harfi ele aldık. Harflerin tarihi süreci, bu tarihi süreç içinde harfin gelişim süreci ve Arap alfabesini oluşturan harflerin gelişim seyrini incelemeye çalıştık. Daha sonra Sibeveyhi, el-Kitab'ın muhtevası, üslubu ve etkisi irdelendi. Sibeveyhi'nin hocaları ve el-Kitab'ın ana kaynakları detaylı olarak işlendi. Son bölümde el-Kitab'da ele alınan harfler ve bu harflerin Sibeveyhi'ye göre tanımları ve özellikleri gibi konular ele alındı.
Türkiye ve Azerbaycan Türkçelerindeki dil bilgisel ses olaylarının karşılaştırılması

Dilbilgisel ses değişmeleri ses bilgisi, ses bilimi yanında özellikle biçim-ses bilgisi alt bilim dalınca incelenmektedir. Bu bilim dalı, 'sesbirimlerin dil bilgisi içinde biçimsel açıdan değerlendirilmesine ve biçimbirimlerin ses birimi açısından incelenmesine yönelen ses bilimi dalıdır (İmer vd. 2011: 53). Dilde gerçekleşen ses olayları da bu bilim dalının konularından biridir. Çalışmada, Oğuz öbeği çağdaş iki yazı dili olan Türkiye ve Azerbaycan Türkçelerinde bağımlı biçimbirimlerinin yapımı ve çekimi sırasındaki ses olayları iki yazı dilinden alınan örnek sözcüklerle karşılaştırılmıştır. Böylelikle ortak köklerden gelen Türkiye ve Azerbaycan Türkçelerinin fonolojik özeliklerinin tespit edilmesi ve bunun iki yazı dilindeki morfolojik özellikleriyle karşılaştırılarak benzer ve farklı yönlerinin ortaya konması hedeflenmiştir.
Şizofrenlerin sözlü anlatı metinlerinin çözümlenmesi

Bu çalışmanın temel amacı, şizofreni hastalarının metin üretme, anlatı gerçekleştirme edimlerini metindilbilim verileri doğrultusunda, özellikle de Labov'un sözlü anlatı çözümlemesini temel alarak çözümleyerek örnek anlatıların Labov'un öne sürdüğü ve anlatının işlevsel bölümleri olarak adlandırdığı yapılanmaya uygun olup olmadığını sorgulamaktır. Bu çalışmanın verilerini sağlayan örneklem grubunu, GATA Psikiyatri kliniğinde tedavi gören şizofreni tanısı konmuş on ilaçlı hasta oluşturmaktadır. Verilerin toplanması sırasında, ilk olarak anlatıcılara başlarından geçen bir olayı o andaki yoğunluğuyla aktarabilmeleri amacıyla 'korktuğunuz, sevindiğiniz ya da hüzne boğulduğunuzu hissettiğiniz, yoğun duygular yaşamanıza neden olan bir olay başınızdan geçti mi? tarzında sorular yöneltilmiştir. Deneklerden elde edilen veriler teybe kaydedilmiştir. Daha sonra kaydedilen veriler yazıya aktarılmıştır. Bu çalışma kapsamında, şizofren tanısı konmuş on kişilik bir örneklem grubundan elde edilen sözlü anlatı metinlerinin çözümlenmesi sonucunda anlatı retorik yapısının oluşturulmasına ilişkin, metin bağdaşıklığına ilişkin ve önermeler arasındaki küçük ölçekli tutarlılık ilişkilerinde sapmalar gözlenmiştir. Bu sapmalar, şizofrenlerde ortaya çıkan formal düşünce bozukluğu, düşünce kayması, çağrışım çözüklüğü ve iletişim bozukluklarına bağlı olarak ortaya çıkan metinsel görünümler olarak değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra, şizofrenik deneklerin konu dışı ve saplantısal bilgiye dayalı çağrışımlar oluşturma eğilimi içinde olmaları nedeniyle metinlerinde Labov'un sözlü anlatı çözümlemesi için anlatının işlevsel bölümlerini belirleyerek oluşturduğu hiyerarşik anlatı yapısı şemasını oluşturamadıkları ve iyi geliştirilmiş bir anlatı metni üretemedikleri vargısına ulaşılmıştır. 166
İhsan Oktay Anar'ın Puslu Kıtalar Atlası romanında söz varlığı

Bu çalışmada, İhsan Oktay Anar'ın 'Puslu Kıtalar Atlası' adlı romanındaki söz varlığının ortaya konması amaçlanmıştır. Dil biliminin sözcük bilimi alanıyla ilgili olan çalışmada Doğan Aksan'ın 'Türkçenin Sözvarlığı' adlı eseri temel çerçeve olarak alınmış, başka kaynaklar ve romandaki söz varlığı göz önüne alınarak bir sınıflandırma yapılmıştır. Araştırma, son dönem Türk romanına ait bir örnekten hareketle, söz varlığı ile ilgili tespitler yapmayı amaçlayan betimsel nitelikli metin inceleme çalışmasıdır.'Giriş' bölümünde çalışmanın problemi tespit edilmiş; amacı ve önemi açıklanmış; çalışma ile ilgili varsayımlar, sınırlılıklar ve tanımlar verilmiştir. 'İlgili Alanyazın' bölümünde sözcük ve söz varlığı tanımlanmış, söz varlığının içerdiği ögeler ayrıntılı bir biçimde açıklanmış, tez konusu doğrultusunda daha önce yapılan çalışmalar tanıtılmıştır. 'Yöntem' bölümünde araştırmanın modeli, bilgi toplama kaynakları hakkında bilgi verilmiştir. 'Bulgular ve Yorumlar' bölümünde İhsan Oktay Anar'ın hayatı, sanatı ve 'Puslu Kıtalar Atlası' adlı romanı hakkında bilgiler verilmiştir. Romandaki söz varlığı ögeleri kavram alanlarına göre sınıflandırılmış, eserde geçen deyimler ve ikilemeler tespit edilerek romanda geçtikleri satırlar sayfa numaraları ile birlikte verilmiştir. Alıntı söz ve sözcüklerle ilgili tespitlerde bulunulmuştur. Romanda geçen kişi ve yer adlarının dizini hazırlanmış ve 'Puslu Kıtalar Atlası' romanının gramatikal dizin çalışması yapılmıştır.'Sonuç ve Öneriler' bölümünde araştırmanın bulgularına dayalı olarak elde edilen genel sonuçlara yer verilmiş ve önerilerde bulunulmuştur.'Kaynakça' bölümünde araştırmada yararlanılan kaynakların listesi verilmiştir. İnceleme sonucunda İhsan Oktay Anar'ın 'Puslu Kıtalar Atlası' adlı eserinin söz varlığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Türk dili ile eser veren bir yazarın, bir eserinin söz varlığının incelenmesi ile de Türkçenin gerçek söz varlığının ortaya çıkarılmasına katkı sağlanacağı öngörülmektedir.