turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Tarihİ Türk lehçelerinde askerlik adları

Ulusların kendine özgü bir kavram ve dil içi dünya görüşü vardır. Askeri terimler, ulus yapımızdan ötürü, dilimizde şüphesiz diğer ulusların bu alandaki söz varlığından daha fazladır. Gerek kendi dilimizde türettiğimiz sözcükler gerekse yayıldığımız coğrafyalardan aldığımız yahut o dilin kurallarını kullanarak oluşturduğumuz sözcükler bu alandaki dil haznemizin bereketli olmasını sağlamıştır. Bugüne kadar ulusumuzun kurduğu devletler, asker kökenli ve asker eliyle kurulduğu için askerlik terimlerimizin, edebiyat, sosyoloji, inanç, siyaset, coğrafya, yaşam tarzı ve iklim terimlerini bile etkilediğini görürüz. Türkçede kültür ve medeniyet bağlamında askerlik terimleri zamana bağlı olarak değişime uğramıştır. Bu bağlamda, Türk tarihinin ilk yazılı kaynaklarından başlayıp sırasıyla Orhon Türkçesi, Uygur Türkçesi, Karahanlı Türkçesi, Harezm-Altın Ordu Türkçesi, Kıpçak Türkçesi ve son olarak Çağatay Türkçesi dönemlerini ele alan ve bu dönemlerdeki askerlik ad ve kavramlarının tespitine dayanan bu çalışma, Tarihi Türk lehçeleri alanında askerlik ve kavramlarıyla ilgili toplu bir sözlük niteliğinde çalışma oluşturmayı hedeflemektedir.
1930'lu yıllardan günümüze kadar Türkçe'de yeni tüketilen kelimelerin yapımı ve dil bilgisi bakımından değerlendirilmesi

Cumhuriyet'in ilanından sonra özellikle 1930'lu yıllardan itibaren türetilen ve kullanılan kelimelere yeni kelime denilmektedir. Bunların büyük bir kısmı dilimize girmiş olan Arapça ve Farsça kelimelere, bir kısmı da Batı dillerinden giren kelimelere karşılık olarak türetilmiştir. Ayrıca yabancı bir kelimeye karşılık olarak değil yeni bir kavramı karşılamak amacıyla türetilmiş olan yeni kelimeler de vardır. Yeni kelime türetmenin çeşitli yollan vardır. Kelime türetmede önemli olan dilin ses, şekil ve anlam bilgisine, yani dil bilgisi kurallarına uygun bir metot takip etmektir. Çünkü bunların dışına çıkıldığında türetilen kelime yanlış olmaktadır. Bu çalışmamızda özellikle 1930'lu yıllardan günümüze kadar Arapça ve Farsça kelimelere karşılık türetilmiş olan kelimeleri inceleyip bir sözlüğünü oluşturmaya çalıştık. Az da olsa bazı Batı dillerinden geçmişş olan kelimelere karşılık olarak türetilen veya canlandırılan kelimelere de yer verdik. Ayrıca bu kelimeler hakkındaki tartışmalara da temas ettik. Bir milletin hayatında dil çok önemlidir. Çünkü dil o milletin hazinesidir. Bu hazineye sahip çıkmak, onu korumak ve yaşatmak yine o milletin görevidir. Biz de bu şuurla yola çıkarak çalışmamızı hazırladık. Nevnihal Bayar
Особенности функционирования пословиц с концептом «счacтье-несчaстье» в текстах русско- и турецкоязычных СМИ

Tezin amaç ve kapsamı: Rusça ve Türkçe medya metinlerinde kullanılan 'mutluluk-mutsuzluk' kavramlı atasözlerinin işleniş özelliklerinin karşılaştırılması. Modern dilbilimin karakteristik özelliği, doğal dilin insanlığa özgü bir olgu olarak ele alınması için kapsamlı ve çok yönlü bir yaklaşımın kullanılmasıdır. Varlık, bir taraftan gerçeklik insanın bilgisini araçlar, diğer taraftan insan uygarlığının tarih boyunca birikmiş algı ve gerçekliğin değerlendirmesini kişiselleştirilmiş ve sosyal deneyimi biriktiren dilbilimcilere göre dil ifade dünyasının algı aracı olarak hizmet eder. Bu nedenle, araştırma konusundaki literatürün analizi, Rus ve Rus dilbilimi alanındaki bilim adamlarının, belirli bir dil topluluğunun dünyasının dilbilimsel görüntüsünde mutluluk ve mutsuzluk kavramlarının temsil edilmesi sorununa artan ilgisine işaret etmektedir. Çoğu kavram da belirtildiği gibi, bu kavramların temsili, ulusal olarak işaretlenmiş bir özelliğe sahip olduğundan, bu bağlamdaki uygunluk, farklı dillerin materyalleri üzerindeki kavramların anlamsal içeriğinin karşılaştırmalı bir analizidir. Ne yazık ki, 'mutluluk / mutsuzluk' olan evrensel değer kategorisinin dikkate alınması açısından, Türk araştırmacıların dikkatini çekmediği, gerekli sayıda ve hacimde araştırmanın yapılmadığı tespit edilmiştir. Araştırma hedefine ulaşmak için aşağıdaki pratik problemlerin çözülmesi gerekmekteydi: - Dünyanın dil resmi kavramını açmak; - 'Kavram' tanımına yaklaşımları düşünmek; - Çeşitli beşeri bilimler perspektifinden 'mutluluk' / 'mutsuzluk' kavramlarını tanımlamak; - Rusça ve Türkçe'deki 'mutluluk' / 'mutsuzluk' kavramlarının sözel işaretleyicilerini vurgulamak; - Rusça ve Türkçe dillerindeki 'mutluluk' / 'mutsuzluk' kavramlarının temsil ettiği özelliklerini değerlendirmek; - Rusça ve Türkçe medya metinlerinde 'mutluluk' / 'mutsuzluk' kavramı ile atasözü çalışmalarının özelliklerini analiz etmek. Bu araştırmanın materyali, iki dilin söz dizimi sözlüklerinden seçilen bu kavramları yansıtan atasözleri ve deyimler, Rusça ve Türkçe medya metinlerinde mutluluk / mutsuzluk kavramını ifade eden atasözlerinin kullanımına ilişkin 100 örnek (her bir dil için 50 örnek) alınmıştır.
Gönderim işlevli dil birimleri

Dilin anlam boyutuyla ilgilenen gönderim, bir metindeki sözcüklerin yorumunun önündeki veya ardındaki başka bir sözcüğe bağlı olduğu durumları ifade eden bağdaşıklık sağlayıcı bir kavramdır. Bilindiği üzere dilde adlara gönderim yapabilen temel dil birimi adıllardır. Ancak adıllar dışında gönderim yapabilen farklı dil birimleri de vardır. Çalışmada metin bağlamı dikkate alınarak hem adıllar hem de adıllardan başka gönderim yapabilen diğer gönderim işlevli dil birimleri incelenmiş ve taranan metinden sağlanan verilerle teorik bilgiler teyit edildiği gibi teoriyi geliştiren yeni bilgilere de ulaşılmıştır.
Gürcü edebi dilinde isimden isim yapan yapım ekleri

'Gürcü Edebi Dilinde İsimden İsim Yapım Ekleri' adlı yüksek lisans tez çalışmasında, dili zenginleştiren en önemli öğeler olarak kabul edilen yapım eklerinden isimden isim yapan ekler Gürcü dilinin tarihi dönemleri göz önünde bulundurularak incelenmiştir. Bu eklerin hangi kelimeler ve yapılar üzerine geldiği, eklendiği kelimeye kattığı anlam doğrultusunda kazandığı işlevler, hem kelimenin hem ekin yapısında meydana gelen değişiklikler belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, çalışmanın yöntemini belirleyen tez yazım basamaklarından bahsedilmiştir. Çalışmasının esasını teşkil eden ikinci bölüm ile Gürcü edebi dilinde kullanılan yapım eklerinin tasnifi ve bu tasnif içerisinde yer alan' isimden isim yapım ekleri' nin ayrıntılı incelenmesinden oluşur. Bu incelemeye tabi tutulan eklerin kullanımı 'Gürcüce-Türkçe Sözlük' ten alınan kelimelerle desteklenmiştir. Ek kısmında ise isimden isim yapım ekleri kategorisini oluşturan her bir ek ayrı ayrı sıralanmış olup 'Gürcüce-Türkçe Sözlük' ünden alınan örnek kelimelerle kullanım alanı verilmiştir.
Akseki köyleri ağzı

Bu çalışmada, Akseki yöresinde yaşayan Yörük ve Türkmenlerin ağız özellikleri fonetik ve morfolojik olarak incelenmiştir. Çalışma, Akseki ağzının söz varlığının yaşlı nüfusla birlikte yok olup gitmesini engellemek ve Anadolu ağızlarındaki konumunu belirlemek amacıyla hazırlanmıştır. Bu hedef doğrultusunda Akseki ilçesinin güney ve güneybatısında yer alan Çukurköy, Hocaköy, Sarıhaliller, Taşlıca, Geriş, Alaçeşme, Güzelsu ve Fersin olmak üzere sekiz mahallede saha çalışması gerçekleştirilmiştir. Veriler aktif katılımcı gözlem ve mülakat yöntemleriyle elde edilmiş, görüşmeler ses kayıt cihazına kaydedilmiştir. Derlemeler, çeviri yazı işaretleri kullanılarak yazıya geçirilmiştir. Taranan metinler çerçevesinde ses bilgisi ve şekil bilgisi kısımları eş zamanlı inceleme yöntemi tercih edilerek araştırılmıştır. Ses bilgisi bölümünde ses olayları ve ses değişimleri ayrıntılı bir şekilde analiz edilmiştir. Şekil bilgisinde standart dilden farklılık arz eden yapılar tespit edilmiştir. Sonuç kısmında yöreye özgü karakteristik kullanımlar maddeler halinde sunulmuştur. Sözlük, bölgeye ait kelimelerin, yörede kullanılan kelimelerin çeşitli tüm varyantlarının ve kalıp ifadelerin alfabetik sıraya göre dizilmesiyle oluşturulmuştur.
Русские фразеологизмы с названиями одежды в аспекте лингвокультурологии

Bir kültürü öğrenmek için o kültürün sadece dilini bilmek yetersizdir, o kültürün folklorünü, değerlerini, geçmişşten günümüze kadar sözlü ya da yazılı olarak gelen atasözlerini, halk masallarını, deyimlerini de incelemek gerekir. Çalışmada elbise adlarının geçtiği Rusça deyimleri Türkçe açısından incelenmiştir. Rus ve Türk kültürlerinde elbiselerin deyimlerdeki kullanımları ve yansımaları ele alınmıştır. Bu şekilde iki kültürün ortak özellikleri deyimlerdeki kullanımları kullanılmıştır.
Özgüllük ve Belirlilik

Çalışmamızın öncelikli amacı özgüllüğün yorumunu etkileyen birimleri sistemli bir biçimde tanımlamak ve bir tümcedeki AÖ ile diğer birimlerin özgüllük açısından etkileşimini betimlemektir. Bu çerçevede, betimleme yapan AÖ'lerin özgüllüğü tek bir düzlemde AÖ içi bir özellik olarak değil, düzlemler arası birleşimsel bir yaklaşımla tümce içi bir özellik olarak tanımlanmıştır. Bu birleşimsel çerçevede özgüllük hem yüklemcil hem de adcıl bir özellik olduğu iddia edilmiştir. yüklem belli bir olayın belli bir zaman aralığında oluştuğunu gösteren bitmişlik ve süreklilik görünüşleri; yüklem ise bir olayın düzenli yapıldığım veya yapılma olasılığı olduğunu gösteren kip ulamlarıyla dilbilgiselleşmektedir. yapısının oluşunun betimleme yapan AÖ'nün özgüllüğünü nasıl etkilediği sistemli bir biçimde betimlenmeye çalışılmıştır. Özgüllüğün betimlenmesinde önemli bir değişken olan belirlilik de bugüne kadar sunulan kuramlar çerçevesinde değerlendirilerek özgüllük ile belirliliğin birbirleriyle olan etkileşimleri sunulmuştur. Çalışmada yorumsal belirli AÖ'lerin özgüllük dışı; yorumsal olmayanların ise özgül okuma alabildikleri gözlemlenmiştir. Yukarıda sunulan amaçlar ve sınırlılıklar çerçevesinde tezin bölümleri sırasıyla şöyle sunulmuştur: Birinci bölümde önce özgüllük üzerine genel yaklaşımlar eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirilmekte; sonra bu yaklaşımların verilen örnekleri açıklamadaki yeterliği sorgulanmaktadır. Bu bölümde ayrıca 164 Türkçede özgüllüğün görünümleri üzerine yapılan tartışmalar da aynı biçimde ele alınmaktadır. İkinci bölümde özgüllük birleşimsel bir yaklaşanla ve tümce içi bir özellik olarak örtük ve açık bağlamlarda betimlenmektedir. Üçüncü bölümde belirlilik üzerine bu kadar sunulan kuramsal yaklaşımlar eleştirel bir bakış açısıyla ele alınarak Dosya Değişim Anlambilimi çerçevesinde belirlilik 'tanıdıklık' anlamsal özelliği çerçevesinde tanımlanmaktadır. Dördüncü bölümde belirlilik ve özgüllük örtük ve açık bağlamlarda aldıkları değerler açısından karşılaştırılmakta ve aralarındaki farklılıklar sunulmaktadır. Beşinci bölüm Türkçede belirlilik ve özgüllüğe ayrılmıştır. Bu bölümde bugüne kadar yapılan çalışmaların da vargıları ile birlikte Türkçedeki kimi AÖ biçimleri özne ve nesne konumlarıyla betimlenmektedir. Son bölümde çalışmanın vargıları toplu bir biçimde sunulmaktadır.
Nirxandina pirtuka Hİnkirina Kurdİ: Hİnker -Li gorİ nerİnen xwendekar u mamosteyan-

Bu araştırmanın genel amacı, ders kitabı olarak Hinker adlı kitabı kullanan öğrenci ve öğretmen görüşlerine göre adı geçen kitabı dil öğretimi yönünden değerlendirmektir. Araştırma, İstanbul Kürt Enstitüsü, Kurdi-Der Merkez ve Kurdi-Der Van Şubesi'nde çalışan Kürtçe öğretmeni (N=20) ve eğitim gören öğrenciler (N=104) ile yapılmıştır. Araştırmanın veriler öğrenci ve öğretmenlere yönelik hazırlanan anketlerle elde edilmiştir. Anketler araştırmacı tarafından hazırlanmış ve pilot çalışma yapılarak da geliştirilmiştir. Anketlerde kişisel bilgi soruları ve kapalı uçlu (5'li likert tipi derecelendirilmiş) sorular yer almaktadır. Anketlerin güvenirlik analizleri için madde-toplam korelasyonu ve cronbach alfa iç tutarlık katsayısı dikkate alınmıştır. Elde edilen veriler SPSS- 18 programında analiz edilmiştir. Verilerin yüzde, frekans ve aritmetik ortalama değerleri çıkartılmıştır. Ortalamalar arasındaki farklılık analizleri için ilişkisiz örneklem T-testi, tek yönlü varyans, Scheffe ve Kruskall Wallis-H testi tekniklerinden yararlanılmıştır. Elde edilen sonuçlar 0,05 anlamlılık düzeyinde değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda öğrencilerin Hinker'in bazı yetersizliklerini ifade etmelerine rağmen genel olarak olumlu değerlendirmeler yaptıkları tespit edilmiştir. Ancak aynı eserin öğretmenler tarafından eksik ve yetersiz görüldüğü ortaya çıkarılmıştır. Son bölümde, araştırmanın sonuçları verilmiş ayrıca öğrenci ve öğretmen görüşleri arasındaki farklılıklar üzerinde durulmuştur.
Fahreddİn-i Iraki divanı'nda kelime ve cümle bilgisi

Fahreddin-i Iraki, 610 (1213)- 688 (1289) yılları arasında yaşamış, alim ve sufi şa-irlerdendir. Uşşakname, Lema at ve Divan'dan oluşan manzum ve mensur eserleri var-dır. Eserlerini tasavvufun etkisi altında, aşıkane ve arifane bir dille kaleme almış, tevhid sırlarını, hakiki aşkı ve mutlak güzelliği anlatmıştır. Bu çalışmada Iraki'nin Nesrin-i Muhteşem'in Mecmua-i Asar-i Fah-reddin-i Iraki (Tahran 1372 hş.) adıyla neşretmiş olduğu Divan'ı üzerinde kelime ve cümle bilgisi uygulaması yapılmıştır. Çalışma bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında, Fahreddin-i Iraki'nin hayatı, edebi kişiliği ve eserleri anlatılmıştır. Birinci bölümde, dilbilgisindeki sekiz kelime türü örnekleriyle birlikte ele alınmış; tamlamalar, fiillerde kip ve zaman ko-nuları ayrı ayrı başlıklar altında incelenmiştir. İkinci bölümde ise şiirler cümle bilgisi açısından incelenmiş; cümle, cümlenin ögeleri ve cümle türleri ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Kırgız Türkçesi yazı dilinin oluşum süreci (19. yy. sonu 20. yy başı)

1924 yılında Kara-Kırgız Özerk bölgesinin kurulmasıyla birlikte söz konusu bölgenin resmi yazı dili haline getirilen Kırgız yazı diline ait dil özellikleri bu tarihten önce 19. yüzyılda itibaren bir kısım metinlerde görülmeye başlamıştır. Gerek Türkiye'de gerek Kırgızistan'da bu Kırgız Türkçesinin bir yazı dili haline getiriliş süreci konusunda kapsayıcı bir çalışma yapılmamıştır. Bu çalışmanın amacı 19. yüzyılın sonlarından başlamak suretiyle Kırgız yazı dilinin 1928 yılında Kara-Kırgız Bölgesinin Latin alfabesine geçtiği süreye kadar olan zaman dilimindeki kuruluş aşaması bilimsel olarak tahlil edilmesidir. Kırgız Cumhuriyeti Milli İlimler Akademisi, Kırgızistan Milli Kütüphanesi, Saint Petersburg'da bulunan Rusya Milli Kütüphanesindeki arşiv kaynakları ve ilgili eserler taranarak döneme ilişkin bilgi ve belgelere mümkün olduğunca ulaşılmış, döneme ilişkin değerlendirmeler bu süreçte elde edilen verilere dayandırılmak suretiyle yapılmıştır. Kırgız yazı dilinin ilk örnekleri olarak kabul edilebilecek nitelikte eserlerin dil incelemesi yapılmış böylece yazı dilinin oluşumundaki iç ve dış dinamikler ortaya konulmuştur. Bunun yanı sıra dilin kurulmasına katkısı ve etkisi olan kişiler ile sosyal ve siyasi hadiseler de irdelenmiş, yazı dilinin en önemli unsurları olan imla, alfabe ve terminolojinin de tarihsel süreç içinde geçirdiği değişimler analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, Kırgız Türkçesinin Sovyetler Birliğinin kurulmasından daha önce eserlerde kullanılmaya başlandığını, özellikle Ceditçilik döneminde Kırgız aydınlarının Türk dünyası ile bilimsel, edebi ve siyasi olarak ciddi bir etkileşim içinde olduklarını ve incelenen eserlerden de anlaşılacağı üzere bu etkileşimin yazı dilinin gelişim seyrine tesir ettiğini göstermektedir. Ancak Sovyetler Birliğinin kurulması ile Kırgız yazı dilinin farklı bir seyir izlemeye başladığı anlaşılmaktadır.
Abdurrahman El-Camİ ve El-Fevaidü'z-Ziyaiyye adlı eseri

Medresede Arapça öğretimi denilince ilk akla gelen kitaplardan birisi, Molla Cami diye meşhur olan el-Fevaidü'z-Ziyaiyye adlı eserdir. Bunlardan bizi ilgilendiren kısım okutulan ders kitapları ve öğretim teknikleridir. Bilindiği gibi Emsile, Bina, Maksud gibi sarf kitaplarıyla başlayan süreç, Avamil, İzhar ve el-Kafiye gibi nahiv kitaplarıyla devam edip çoğunlukla Molla Cami'nin okutulmasıyla sonlandırılmaktaydı. İbnü'l-Ha cib'in el-Kafiye adlı eserinin şerhlerinden birisi olan Molla Cami, yazıldığı XV. yüzyıl sonlarından itibaren Arapça öğretiminde vazgeçilmez bir eser haline gelmiştir. Günümüzde de bu etkisini sürdüren eser, eski usulde talim yapan yerlerde diğer ders kitapları gibi halen okutulmaktadır. Dil mantığı esaslarına göre öğretimi temel almasından başka teknik hususiyetler de, o dönemin öğretim özellikleri içerisinde yer almaktadır. Asırlar boyu tedrisi yapılan kitapların, günümüzdeki etkilerinin belirlenmesi önem arz etmektedir. Hiç kuşkusuz XIX. yüzyıl boyunca tartışılan dil mevzuları ve elde edilen sonuçlar, dil öğretiminde daha ileriye gidilmesine yardımcı olmuştur.
Anrede und begrüssungswörter im Deutschen und im Türkischen. Ein beitrag zur kontrastiven lexikologie und semantik

Hitap şekilleri ve lakap kullanımı, çoğunlukla insanlar arasındaki ilişki, yakınlık ve iletişimi yansıtan; insanların birbirleri arasındaki etkileşimi kuvvetlendiren ifade şekilleridir. Çalışmamda özellikle köy ve kırsal kesim yaşantısını konu alan almanca ve türkçe eserlerdeki lakap kullanımlarına ve hitap şekillerine ağırlık vermekteyim. 21 Haziran 1943, Soyadı Kanununun Kabulünden önce aralarında çok yakın geleneksel bağlar olan ve ataerkil bir yaşam biçimine sahip olan kırsal kesim halkı, yeni doğan çocuklarına genelde dedelerinin, babalarının, annelerinin ninelerinin ya da herhangi bir aile büyüğünün adını vermekteydiler. Dolayısıyla aynı isimler sürekli kullanılmaktaydı. Bu nedenle insanlara çeşitli özellikleri göz önünde bulundurularak, lakaplar verilmeye başlandı. İnsanların fiziksel, psikolojik ve karakter özelliklerinin yanı sıra yaşam tarzları, hayata bakış açıları ve insan ilişkileri de lakap kullanımında göz önünde bulundurulan etkenlerden olmuştur. Bu çalışmada lakap kullanımı ile ilgili araştırma yapılmak üzere üç adet türkçe ve dört adet almanca eser incelenmiştir. Türk dilinde lakap kullanımlarına daha sık rastlandığı için, almanca eser sayısı daha fazla tutulmuştur. Türk ve alman yaşam tarzı ve kültürel farklılıkları incelenen eserlerde su yüzüne çıkarılacak ve türklerin ve almanların lakap kullanımında hangi özellikleri göz önünde bulundurduklarına ve ne tür seçimler yaptıklarına yorumlar getirilecektir. Türklerde aile, akraba ve insan ilşkilerinin daha geleneksel, soya dayalı ve iç içe olduğu gözlenmekte ve buna bağlı olarak da hitap şekilleri kullanımına daha sık başvurulmaktadır ayrıca daha samimi ve doğal kullanımlar göze çarpmaktadır. Alman dilinde ise lakap kullanımlarının, incelenmiş eserlerden de anlaşılacağı üzere, daha seyrek olduğu bilinmektedir ve almanların lakap kullanımında daha resmi ve mesafeli kullanımları tercih ettikleri görülmektedir. Her ne kadar türk ve alman toplumunda lakap kullanım sıklığı farklı olsa da, insanlar birbirlerine olan sevgi, nefret, yakınlık, bağ, kin ve bağlılık gibi duygularını ifade etmek için lakap kullanımına başvurmaktadırlar. Bu çalışmada de türk ve alman dilinde kullanılan farklı ve özgün hitap şekilleri, bunların kullanım sıklığı, kullanım alanları ve oluşum özellikleri farklı yöntemlerle ortaya çıkartılacaktır.
Türkçe organ adlarının yönelim metaforları açısından incelenmesi

Metaforlar, zihin ve dil bağlamında düşüncenin dile yansımış doğal şekilleridir. Bilişsel süreçlerin doğal bir oluşumu olarak ortaya çıkan metaforlar ister bilinçli ister farkında olmadan kullanımıyla dilsel ifadelerde çoğu zaman merkezi konumdadır. Klasik/geleneksel teorinin benimsediği şekliyle metaforlar, ifadede estetik ve retorik terennümlerle bilinçli ve istekli bir kullanımdır. Modern teori ise metaforu, bilişsel süreçlerle kavramlaştırılan hayat ve içindeki durumların dilsel ifadelerdeki tezahürü olarak görmektedir. Klasik teorinin beyanı, düşüncelerin meteforlar olmadan da tam olarak ifade edilebileceği yönündeyken, modern teori metaforlar olmadan düşünce ve tecrübe boyutlarının dilde tam olarak yerini bulamayacağını yönündedir. Bu açıdan metaforlar dilsel bir gerekliliktir. Modern teori bu gerekliliği, dilin göstergelerden meydana gelen yapısıyla beraber metaforların da geniş ölçüde bu yapının içinde yer alması şeklinde açıklamaktadır. Eldeki çalışmayla modern verilerle yeniden yorumlanan metaforun dil ve biliş ekseni, geleneksel anlayışla beraber gösterilecek Türkçeye yansımalarının nasıl olduğu yine aynı bağlamdan irdelenecektir. Modern teoriler çerçevesinde Türkçedeki organ adları yeni bir bakış açısıyla işlenecek, yönelim metaforlarıyla olan bağı ortaya konulmaya çalışılacaktır. Genel anlamda metaforik anlamların sistematiği üzerinde durulup ve bunun dile yansımaları örneklendirilecektir. Metaforiksel kategoriler hakkında bilgi verilip yönelim metaforları ile bedensel tecrübe boyutunun Türkçe ve diğer dillerde ortaya çıkan organ adlarıyla olan bağı ortaya konulmaya çalışılacaktır. Çalışmamızın iskeletinde bilişsel dilbilimin görüşlerinden faydalanılacak ve bu görüşlerin dile yansımaları irdelenecek. Metinlerden tanıklayacağımız örnekleri vermek suretiyle Türkçedeki organ adları diyakronik-semantik incelemeyle sunulup böylece dilsel işletim sistemi ve farklı semantik oluşumlar ortaya konulacaktır.
Kutadgu Bilig'de yüklem olan birleşik fiillerin istemi

Karahanlı Türkçesi döneminde, Yusuf Has Hacib tarafından yazılan Kutadgu Bilig adlı eser bu çalışmanın ana kaynağını oluşturmaktadır. Bu çalışmada, Kutadgu Bilig'de yüklem olan birleşik fiiller ve istemleri incelenmiştir. Bu inceleme ile birleşik fiillerin istem alma potansiyeli ve istem değişiklikleri değerlendirilmiştir. Çalışmamızda yer alan birleşik fiiller, Helbig ve Schenkel tarafından geliştirilen istem gösterim yöntemi esas alınarak tablolanmıştır. Birleşik fiillerin mantıksal, sözdizimsel ve morfolojik incelemesi yapılmıştır. İstemlerin anlamsal rolleri ve sınırlılıkları gösterilmiştir. Bu çalışmada birleşik fiiller üç başlık altında incelenmiştir: İsim+yardımcı fiil, isim+fiil, fiil+fiil. Bu birleşik fiillerin istem çerçeveleri örnek tablolarla açıklanarak değerlendirilmiştir. Her fiil, bir istem çerçevesine ve mantıksal istem sayısına sahiptir. Fakat fiiller birleşik fiil kuruluşlarında kullanıldıklarında, yeni yapıya göre istem almıştır. Birleşik fiillerde, birleşiğin isim unsuru değiştikçe istem alma potansiyellerinin farklılaştığı görülmüştür. Her bir birleşik fiil kendi anlamsal yapısına bağlı istem almıştır. Fiil+fiil şeklinde kurulan birleşik fiiller ise birinci fiilin istem çerçevesine bağlı kalmıştır.
Deyim işlemlemede serebral lateralizasyonun transkraniyal manyetik stimülasyon ile incelenmesi

Bu tezde imgesel dilin bir türü olan deyimlerin işlemlenmelerine özgü serebral lateralizasyon olgusu Transkraniyal Manyetik Stimülasyon yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Bu yöntem kafatası üzerinde oluşturulan manyetik alan ile korteksi uyarma işlemi olarak tanımlanmaktadır. Çalışmanın amacı imgesel anlamlı dilsel ifadelerin bir türü olan deyimlerin, bilinirlik, öngörülebilirlik ve imgesellik düzeyleri gibi değişkenlerini içeren bir yargı testiyle işlemlenmesi sırasında beynin sağ ve sol yarıkürelerindeki dorsolateral prefrontal alanların rollerini ortaya koymaktır. Ayrıca deyimlerin işlemlenmesi ile düz anlamlı tümcelerin işlemlenmesi arasında yanallaşma açısından farklılık olup olmadığı da araştırılmıştır. Araştırmada 18-22 yaş arası 18 gönüllü (10 Erkek, 8 Kadın, Yaş Ort.:20,72) katılımcının sağ ve sol DLPC'lerine, rTMS ile sanal lezyon protokolü uygulanmıştır. DLPC konumları Modified Beam Metod ile saptanmıştır. rTMS protokolünün hemen ardından katılımcılara Anlamsal Yargı Deneyi uygulanmıştır. Deneyde katılımcıdan, ekranda yer alan deyim ve ardından gelen hedef sözcük arasında anlamsal açıdan bir ilişki olup olmadığı yargısına varması istenmiştir. Elde edilen bulgular deyim işlemlemede bilateral DLPC'nin rolü olduğu, ancak yanallaşma açısından sol DLPC'nin deyim işlemlemede daha kritik olduğunu göstermiştir. Düz anlamlı tümcelerin kortikal düzeyde işlemlenmesinde ise yanallaşmanın söz konusu olmadığı gözlenmiştir. Ayrıca deyimlere ilişkin bilinirliğin tek başına yanallaşmayı belirlemediği, imgesellik düzeyinin de bu sürece dahil olduğu gözlenmiştir. Deyim işlemlemede düz anlam ve imgesel anlam olarak etkinleşen iki anlamsal gösterimden birinin bilişsel yanıt olarak seçilmesi aşamasında sol DLPC işlevlerinin kritik olduğu, deyim işlemlemede düz anlam ve imgesel anlam olarak etkinleşen iki anlamsal gösterimden birinin baskılanması aşamasında ise bilateral DLPC'nin görev aldığı gözlenmiştir.