Soğuk savaş sonrası Türk-Rus ilişkileri

Çalışmamın birinci bölümde Türkiye ve Rusya arasındaki ilişkilerin tarihçesi üç dönemden oluşmaktadır. Bunların Osmanlı-Rusya dönemi, Atatük devrindeki ilişkiler ve II. Dünya Savaşından sonra cereyan eden ilişkiler olarak ele alınmıştır. Osmanlı ve Rusya arasındaki ilişkiler, 17. yüzyıldan itibaren önem kazanmaya başlamıştır. Tabii ki iki büyük devlet arasındaki komşuluk münasebetleri savaş ve rekabetle doludur. Devletlerin büyümesiyle ortaya çıkan rahatsızlıklar, ilk önce Karadeniz'de başlamıştır. Karadeniz ve özellikle de Boğazlar hem Osmanlılar hem de Ruslar için büyük önem taşımıştır. Birinci Dünya Savaşının sonunda her iki imparatorluk da çöktü. Rusya'da 1917 yılında patlayan devrim sonucu sosyalist bir Sovyet Cumhuriyeti kuruldu. Bu cumhuriyet, savaşın sonunda paylaşılmaya uğrayan Türkiye'nin verdiği kurtuluş savaşına maddi ve manevi olarak ciddi bir şekilde yardım eden tek devlet oldu. Her ikisi de Batı emperyalizmine karşı savaşmış ve savaşmaktadır. Türkiye ile Sovyet Birliği arasındaki münasebetler, arada aksi yönde, geçici gelişmelere rağmen genel olarak üç devrede ele alınabilir. Bu devreler dostluk, uyuşmazlık ve dostluğun yeniden kurulması teşebbüsleri olarak adlandırılabilir. Dostluk devresi her iki devletin kuruluş ve kuvvetlenme çabaları gösterdikleri zamanlara rastlamaktadır. II Dünya savaşından sonra Sovyetler Birliğinin izlediği politika, Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında bir uyuşmazlık devresi açmıştır. Bu devre Stalin'in ölümü ile sona ermişti. 1953 yılından sonra Sovyetler Birliği Türkiye ile yeniden dostluk münasebetleri kurma teşebbüslerine girmişti. Soğuk Savaşın sona ermesiyle ortaya çıkan olaylar ve buna bağlı değişikler çalışmamın asıl konusu olmuştur. İki kutuplu sistemde alt sistemlerin uluslararası sistemin bütününden otonom olma imkanı mevcut değilken yeni dünya düzeninde bu yapıyı getirecek ABD-SSCB rekabeti gibi bir temel belirleyici olmadığından alt sistemler kendine özgü bir dinamiğe sahip güç yapılarıyla belirleyici duruma gelebilmektedirler. Bu saptamalar ışığında yeni dünya düzeninde iki kutuplu sistemin geri dönmesi imkansız hale gelmektedir. Bu durumda ayrı ayrı Rusya ve Türkiye'nin dış politikaları değerlendirilip Kafkasya, Orta Asya ve diğer ülkeler üzerinde yürütülen politikaları ele alınmıştır. Yeni dünya düzeninde çok önemli olan güvenlik boyutu konusunda birkaç soruya değinilmiştir. Uluslararası alanda barışın sağlanması ve korunması yolunda devletlerin birçok farklı çarelere başvurmaktadırlar, devletler arasında bazı antlaşma veya sözleşmelere gidilmesi bu yollardan sadece birisidir. Bunlardan AKKA, Boğazlar ve S-300 Füzeler anlaşmasının hem Türkiye hem de Rusya için büyük önem taşıdığı için her ikisinin yaklaşımı ele alınmıştır. iki ülke arasındaki ekonomik münasebetler hem rekabet hem de işbirliği açısından değerlendirilmiştir. Rusya'nın doğal zenginliği ekonomi açısından hem Rusya hem de diğer ülkeler için büyük potensiyeli taşımaktadır. Türk Cumhuriyetin'nin kuruluşundan itibaren Türkiye'nin hem siyasi hem de ekonomik ve ticari politikalarında her zaman önemli ve öncelikli bir konuma sahip olan eski SSCB ile olan ilişkileri, 1992 yılı başından itibaren Rusya Federasyonu'nun kurulması ve ülkede yaşanan piyasa ekonomisine geçiş süreci ile birlikte daha da önem kazanmış ve bölgenin ekonomik ve siyasi istikrara kavuşması açısından en belirleyici unsurlardan biri haline gelmiştir.