Türkiye'nin Kuzey Irak politikası: 1986-1996

Bu çalışmanın amacı, Soğuk Savaş sonrası dönemde Türkiye'nin Kuzey Irak politikasının çözümlemesini yapmaktır. Soğuk Savaş sonrasında 'komünizm'in çöküp, Sovyetler Birliği ve Varşova Paktı 'nm dağıldığı uluslararası ortamda, Türkiye'nin en önemli dış politika problemlerinden birinin kendini, özellikle de dış politikasını, 'yeniden tanımlama' sorunu olduğu söylenebilir. Bir ülkenin kendi iç politik ortamı ile uluslararası ilişkilerin dinamizmi arasında doğrudan bir ilişki olduğu ; bu karşılıklı ilişkinin bazı sınırlamalar ve olanaklar getirdiği inkar edilemez. Bu perspektiften bakıldığında, 90'h yıllarda 'ulusalcı' ve 'uluslararasıcı' dış politika eğilimlerinin Türkiye'nin dış politikasının yönünü belirlemede çatıştıkları görülmektedir. Bununla beraber, uluslararası ortamdaki gelişmelerin etkisinin sadece dış politika alanı ile sınırlı kaldığım iddia etmek de pek doğru olmayacaktır. 90 Tarm başında Türkiye'nin sosyal ve siyasal yaşamı üzerine yapılan tartışmalarda uluslararası ilişkilerdeki gelişmelerin de etkili olduğu açıktır. Bu 'ulusalcı-uluslararasıcı' ikilemi, Soğuk Savaş sonrası dönemde, Balkanlar-Kafkaslar-Ortadoğu ekseninde Batı, özellikle de ABD, tarafında Türkiye'ye biçilen rol ve Türkiye'nin Kuzey Irak'a yönelik dış politikası bağlamında açıklık kazanmaktadır. Bu bağlamda, Türkiye'nin 80 Terin ortasından beri bir türlü üstesinden gelemediği 'Kürt sorunu' hem iç hem de dış politikayı etkileyen sonuçlar yaratmaktadır. 1991'den beri Kuzey Irak'taki otorite boşluğundan kaynaklanan bir dış boyuta da sahip olan 'Kürt sorunu'nun, 'Yeni Dünya Düzeni'nde Türkiye'nin en önemli dış politika maddelerinden biri olduğu söylenebilir. Aslında, Türkiye'nin Kuzey Irak'a yönelik dış politikasındaki değişik yaklaşımlar, Türkiye'nin kendi 'Kürt sorunu'nu çözme konusundaki yaklaşım farklılıklarını da yansıtmaktadır. Ayrıca, Körfez Savaşı'nın bir 'Irak Krizi'ne dönüşmesi ve bunun kalıcılık kazanması Türkiye'nin Kuzey Irak politikasını da dış müdahalelere açık hale getirmektedir. Diğer bir deyişle, Türkiye'nin Kuzey Irak'ta kendi çıkarları doğrultusunda bir dış politika izlemesi her geçen gün daha da zorlaşmaktadır. Öte yandan, Kuzey Irak'taki otorite boşluğu da Türkiye'nin kendi 'Kürt sorunu' üzerinde olumsuz etkiler yaratmaktadır. Soğuk Savaş sonrası, Balkanlar-Kafkasya- Ortadoğu ekseninde Türkiye'ye verilen rol bağlamında, aslında hem bölgesel hem de dış güçler tarafında kullanılan, temelde 'ulusal' olmaktan çok sosyo-ekonomik karakterdeki bir sorun olarak nitelenebilecek Kürt sorunu' dikkate değer bir önem kazanmaktadır. Kürt sorununun 'uluslararası' bir boyut kazanmaya başladığı Körfez Krizi dönemindeki Türkiye'nin Kuzey Irak'a yönelik dış politikası ve bu politikanın uygulanmasında ortaya çıkan 'çatallaşma''' bu çalışmanın ana eksenini oluşturmaktadır. ABD'nin, Körfez Krizi'nden beri, Kuzey Irak'ta kurulacak bir 'Kürt devletinin', Türkiye tarafından tanınmasını ve himaye edilmesini istediği görülmektedir. Bu bağlamda, Türkiye'de iki yaklaşım dikkati çekmektedir : Birincisi, Türkiye'nin himayesinde, ABD tarafından denetlenecek bir 'Kürt devletinin' kurulmasını benimseyen anlayıştır. Diğeri ise, ABD girişimlerini reddederek, bölge ülkeleri ve Kürt örgütleri ile işbirliği çerçevesinde soruna ortak bir çözüm bulmayı esas alan görüştür. Dolayısıyla, ABD ve Kuzey Irak konusundaki planlan, Türkiye'nin Kuzey Irak'a yönelik dış politika yapım sürecinde dikkate alınması gereken önemli unsurlardandır. Bu çalışmanın amaçlarından biri de, ABD'nin Türkiye'nin Kuzey Irak politikası üzerindeki etkilerinin incelenmesi ve bu bağlamda, Türk dış politikasındaki 'çatallaşmanın', özellikle 1990- 91 Körfez Krizi dönemi esas alınarak, aydınlatılmasıdır.