The Legacy of the hippodrome at Constantinople

oz ISTANBUL HİPODROMUNDAN GERİYE KALANLAR Varinlioğlu, Günder Yüksek Lisans, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü Tez Yöneticisi: Dott. Alessandra Ricci Haziran 1998, cilt I: 197 sayfa, cilt II: 163 sayfa Hipodromlar İ. ö. yedinci yüzyıldan I. s. VI. yüzyıla değin Roma uygarlığının en sevilen eğlence yapılan arasında yer almıştır. Öncelikle atlı araba yarışları için tasarlanmışlarsa da, hipodromlar dinsel, tecimsel ve törensel işlevler de üstlenerek, kentin kamu yaşamıyla sıkı sıkıya ilintili olmuştur. Geç İmparatorluk ve özellikle de tetrarki dönemlerinde, Roma günlük ve politik yaşamında daha da önemli bir yer tutmuşlardır. Bu son dönemde, imparatorluk sarayıyla fiziksel olarak da ilişkilenen hipodromlar, imparator ve halk arasındaki görsel ve sözlü bağlantının gerçekleştiği ana mekan görevini üstlenerek, tetraki merkezlerinin vazgeçilmez bir öğesi olmuştur. İ. s. 196'da Septimius Severus'un yapımına başladığı ve İ. s.330 yılında Konstantin'in tamamladığı İstanbul hipodromunun, Roma hipodromları arasında özel bir yeri vardır. Bunun nedeni, Doğu Roma İmparatorluğunun simgesel hipodromu violması, öte yandan, zaman içinde imparatorluk törenleriyle içice geçen atlı araba yarışları geleneğini on ikinci yüzyıla değin sürdürmüş olmasıdır. Dahası, Büyük İmparatorluk Sarayına bitişik olan bu yapı, aynı zamanda dinsel, yönetsel, tecimsel, törensel ve eğlence merkezi olan, kentin ana kamu mekanını simgelemektedir. Bugün Sultan Ahmet Camii ile Türk İslam Eserleri Müzesi arasında kuzeybatıdan güneydoğuya doğru yarım kilometrelik bir alanı kaplayan Atmeydanı, adında hala araba yarışlarının izlerini taşımaktadır. Bu alanda hipodromdan geriye kalan anıtlar, yarış pistinin uzun orta ekseni üzerinde yer alan iki dikilitaş ve bir sütun ile, yapının sfendone adlı yarım daire biçimli güney kesiminin, tuğla ve moloz taştan yapılmış anıtsal temelleridir. Bu denli önemli bir yapı, yüzyıllar boyunca yazarlarca ve gezginlerce betimlenmişse de, ne yapının yapım aşamaları ne de mimari özellikleri tam olarak saptanabilmektedir. Bu çalışma, İstanbul hipodromuyla ilgili iki ana soruyu ele almaktadır. Öncelikle açılışından bugüne değin, hipodromun kamusal yaşam ve kent belleğindeki yeri irdelenmektedir. Bu inceleme ikinci el kaynakların, yazar ve gezginlerin notlarının ve yüzyıllar boyunca üretilmiş görsel gereçlerin yorumlanması üzerine kuruludur. İkinci olarak, bu yapının Roma hipodrom tasarım geleneği içindeki yerini bulabilmek için geç Roma dönemi hipodromlarından elde edilmiş veriler karşılaştırılmalı biçimde incelenmektedir. Bu çalışma aynı zamanda daha önce yapının kalıntılarında yürütülmüş kazı ve yüzey araştırmalarının sonuçlarıyla, 1997 yılında sfendone'nin temellerinde yürüttüğümüz yüzey araştırması ve belgeleme çalışmasının değerlendirilmesinden oluşmaktadır. Böylece, ayakta kalmış oz ISTANBUL HİPODROMUNDAN GERİYE KALANLAR Varinlioğlu, Günder Yüksek Lisans, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü Tez Yöneticisi: Dott. Alessandra Ricci Haziran 1998, cilt I: 197 sayfa, cilt II: 163 sayfa Hipodromlar İ. ö. yedinci yüzyıldan I. s. VI. yüzyıla değin Roma uygarlığının en sevilen eğlence yapılan arasında yer almıştır. Öncelikle atlı araba yarışları için tasarlanmışlarsa da, hipodromlar dinsel, tecimsel ve törensel işlevler de üstlenerek, kentin kamu yaşamıyla sıkı sıkıya ilintili olmuştur. Geç İmparatorluk ve özellikle de tetrarki dönemlerinde, Roma günlük ve politik yaşamında daha da önemli bir yer tutmuşlardır. Bu son dönemde, imparatorluk sarayıyla fiziksel olarak da ilişkilenen hipodromlar, imparator ve halk arasındaki görsel ve sözlü bağlantının gerçekleştiği ana mekan görevini üstlenerek, tetraki merkezlerinin vazgeçilmez bir öğesi olmuştur. İ. s. 196'da Septimius Severus'un yapımına başladığı ve İ. s.330 yılında Konstantin'in tamamladığı İstanbul hipodromunun, Roma hipodromları arasında özel bir yeri vardır. Bunun nedeni, Doğu Roma İmparatorluğunun simgesel hipodromu vi