Batıcılaşma sürecinde bir şahsiyeti Ahmet Emin Yalman

19. YY'dan itibaren dünya egemen siyasal ilişkilerinde Osmanlı Devleti eski önemini ve statüsünü yitirmeye başlamıştır. Bu gelişme ile beraber, Osmanlı İmparatorluğu eski konumuna ulaşmak üzere bir takım yeniliklere girişmiştir. Yenilikleri öncelikle devlet kurumlarında uygulamaya başlamış daha sonra da düşünce ve toplumsal etkinliklere yön vermiştir. Artık böylelikle Batıcılaşma denen bir süreç başlamıştır. Bu süreçte toplum sorunlarımız araştırılmış ve çeşitli çözümler önerilmiştir. Sözü edilen batıcılaşma sürecinin yaygın bir taraftar bulduğu en önemli Osmanlı kentlerinden biri Selanik'tir. Ayrıca Selanik, ILAbdülhamit'e karşı, Batı ile işbirliği çerçevesinde en yoğun ve en örgütlü muhalefetin yürütüldüğü bir kenttir. Ahmet Emin Yalman bu koşullar içerisinde 1888 yılında bahsedilen Selanik'te doğar. Orta öğrenimine buradan başlayarak, daha sonra İstanbul Beyoğlu Alman Mektebinde tamamlar. Mezun olunca, hem Yıldız Sarayında tercüman olarak hem de Sabah gazetesinde muhabir - tercüman olarak çalışır. 1908 yılında ise Abdullah Zühtü'nün çıkardığı, ingilizler den parasal destek alan ve Ahrar Fırkası'nın destekleyicisi olan Yeni Gazete'de çalışmaya başlayacaktır. Bu yıllarda Prens Sabahattin'ci eğilimleri bulunmaktadır. 1910 yılında kazandığı bursla ABD'ye okumaya gider. 1914 yılında ülkeye döner. Öteden beri üyesi olduğu İttihat ve Terakki siyasal egemenliği elinde tutmaktadır. Dış ilişkilerimizde Batı siyaseti olarak Almanların etkisi bulunmak-tadır. Ahmet Emin Yalman, bu dönemde etkin olan Alman siyasetini benimseyerek bu çerçevede bir takım ilişkilere giri şir, Tanin'de çalışır, Enver Paşa'nın harp muhabiri olarak Almanya'ya ve garp cephesine gider, Yine Yalman, bu Batı siyasetinin ülkemizdeki etkinliğine paralel bir biçimde Ziya Gö- kalp yanında İçtimaiyat Müderris Muavini olarak çalışır. Bu yıllarda Durkheim sosyolojisi çerçevesinde Ziya Gökalp'in sosyolojik düşüncesini benimser. I. Dünya Savaşı'ndan sonra Almanya'nın genelde Dün- ya'da, özelde Türkiye'de önemi kaybolmuştur. Çünkü savaştan mağlup çıkmış ve sonuçla beraber Osmanlı'da parçalanmıştır. Çeşitli Batılı devletler Osmanlı topraklarını işgal etmiştir. Osmanlı Saltanatı ve Hilafeti esaret altındadır. Bu olumsuz koşullar altında, ülkemizin kurtuluşu amacıyla çeşitli arayışlar başlar. Sözü edilen arayışta değişik fikirler ve yine değişik cemiyetler kurulur. Osmanlı topraklarının parçalandığı işgal edildiği süreçte çeşitli yaklaşımlar geliştirilirken, Anglo-Sakson toplum siyaseti de önem kazanacaktır. Bu toplum siyaseti, Batı'nm bölgedeki yeni önerisi olabilecektir. Ahmet Emin, Amerika gibi bir Anglo-Sakson ülkede okumakla edindiği dil, kültür düşünce yakınlığı ve Batı siyaseti olarak önem kazanması nedeniyle bu dönemde Anglo-Saksoncu çizgiye yakınlaşacaktır. Kurulan cemiyetlerden Wilson Prensipler Cemiyetine üye olacak ve birçok faaliyetlerine etkin bir tutumla katılacaktır. Yine cemiyetin siyasal örgütleri çerçevesinde sık sık ABD'nin askeri, ekonomik, siyasal, v. b. yardımlarını savunacaktır. Ahmet Emin Yalman, bu siyasal değişim paralelinde Prens Sabahattin'ci sosyolojinin yaklaşımlarını benimsemeye başlayacaktır. Bu sosyolojik akımın platformunda yabancı ser-mayeyi, özel teşbbüsü, şahsi teşebbüsü, adem-i merkeziyeti... sık sık çeşitli yazılarıyla savunacaktır. Milli Kurtuluş Hareketi ile beraber emperyalist Batı devletleri Anadolu'dan kovularak, T. B. M. M. yönetiminde Türkiye Cumhuriyet Devleti Kurulur. Yeni kurulan devletin yönetici kadrosu, Batıcılaşmayı tartışılmaz bir resmi ideoloji olarak benimsemiştir. Bunun içinde Osmanlı kurumları tasfiye edilir ve bir dizi yenilik faaliyetleri gerçekleştirilir. Ahmet Emin, İstanbul basınında yer alan biri olarak Ankara hükümetiyle başlangıçta kimi çatışmaları yaşar. Tek partili sistemi eleştirir. Ancak sonraki yıllarda Batıcılaşmanm tek elden gerçekleştirilmesinin Batı Siyasetince de kabul gördüğünü hissedince yeni koşullara uyarlanır. Cumhuriyet'in inkılap hareketlerini destekler ve Kemalizm'i savunur. II. Dünya Savaşı yıllarında, Türkiye'de Nazi karşıtı bir çaba içerisine giren Yalman, Batı siyaseti olarak Anglo-Sak- sonları savunur. Bu nedenle iktidara muhalefet eder. Savaş sonrası Dünya ve Türkiye siyasetinde önem kazanan ABD'dir. Türkiye bu nedenle liberal bir sürece girmektedir. Bunun içinde ABD ile bir takım anlaşmalar ve paktlar gerçekleştirilir. Yalman, ABD ile kurulan bu yeni ilişkilerin şiddetli tarf- Iısıdır. Bu nedenle D. P. yi destekler. Çünkü D. P., ABD'nin Türkiye'ye yönelik liberal girişimlerini programın temel ilk ele ri olarak benimsemiştir. Ahmet Emin Yalman, uluslararası Manevi Silahlanma Cemiyeti, Dünya Liberaller Birliği gibi birçok cemiyetin faaliyetlerine katılmış ve onlara üye olmuştur. Genellikle liberal bir dünya siyaseti ve komünizme karşı mücadeleyi öngör mektedirler, bu cemiyetler. Nitekim Türkiye'de Ahmet Emin, 'Liberalizasyon'un ve komünist karşıtı tutumların önemli isim-lerinden olacaktır. Yukarıda da belirttiğimiz gibi onun sosyolojisi, Batı siyasetinde üstlendiği misyona göre belirginleşmektedir. Bir dönem ülkemizde önem kazanan bir Batı siyaseti olarak Almanlar olmuş ve Yalman'da bu çizginin uzantısı olarak Gökalp'çi sosyolojinin görüşlerini savunmuştur. Ancak önemini yitiren Alman siyaseti ve öne çıkan Anglo-Sakson'larla beraber, Ahmet Emin Prens Sabahattin'ci sosyolojiyi benimseyecektir. Prens Sabahattin'ci sosyoloji çerçevesinde adem-i mer keziyeti, yabancı sermayeyi, özel teşebbüsü, şahsi teşebüssü, savunur. Ayrıca eğitim, köy olgusu, kalkınma gibi konuları yine Le Playcı sosyolojinin eğilimleri doğrultusunda ele alır. Yeni kurulan Cumhuriyet Hükümetinin bu eğilimler paralelinde hareket ederek toplumun kalkınmasını gerçekleştirebileceğini ileri sürer. Ahmet Emin Yalman, Türk toplumuyla ilgili çeşitli fikirler geliştirmiştir. Türk toplumunun Batı toplumlarından farklı olarak sınıfsal bir çekişmeyi ve temeli içermediğini belirtir. Yine toplumsal sorunlarımız ve bu sorunlarımızın tesbi- ti ve çözümü amacıyla 'köy davası', planlama, bireysel girişimcilik, eğitim, din gibi konuları sosyolojik bir perspektifle incelemeye çalışır. Sosyolojik bir formasyon'un birikimine dayalı, ancak gazetecilik üslubuyla bu konular araştırılacaktır. Yalman, Batı ile kurulan ilişkilerimizde önemli bir şahsiyet olarak, Sabah, Yeni Gazete, Tanin, Vakit, Tan, Vatan, gibi gazetelerde çalışmış ve ayrıca bir takım eserler yazılmış bir aydındır. Batıcılaşma sürecimizin birçok olay ve ilişkilerinde yer almış ve yine bu süreç adına kimi siyasetlerin üretilmesinde uygulanmasında da katkıda bulunmuş biridir.