İşyerinin devri

işyeri veya işletme devirleri işverenin değişmesini de beraberinde getirmektedir. İşveren değişikliğinin İş Hukuku'nu ilgilendiren yönü, işverenin hizmet akdinin tarafı olma sıfatını yitirerek bir başka kişinin bu sıfatı alması durumunda, değişen işverenin tarafı olduğu hizmet akitlerinin, toplu iş sözleşmelerinin ve bunlara bağlı hak ve borçların akıbetinin ne olacağı konusudur. iş Kanunu'nda işyerinin veya işletmenin devrinin muhtevası ve bunun işçilerle yapılan hizmet akillerine etkilerini düzenleyen hükümler mevcut değildir. Bu nedenle, işyerinin devri konusunda İş Hukuku'nun yapısına uygun düştüğü ölçüde genel hukuk kurallarına gidilecek ve BK.'nın 179. maddesi uygulanacak, özel düzenlemelerin mevcut olması halinde bunlar uygulama alanı bulacaktır. (İş K. md. 14/2, 53, TSGLK md. 8, Den. İş. K. md. 19, SSK. md. 82) Isviçre-Türk Hukukları işyeri devirlerini bir cüz'i intikal olarak düzenlemişlerdir. Başka deyişle; aktiflerin BK md.179 uyarınca devralana geçebilmesi için taraflar arasında yapılan devir sözleşmesi yeterli olmayıp, her aktif öge için niteliğine uygun bir tasarruf işleminin gerçekleştirilmesi gerekir. İşverenin değişmesi halinde, yeni işverenin eski işverenle kurulmuş iş ilişkilerine taraf olabilmesi, işyerinin faaliyetini sürdürmesine bağlıdır. İşverenin hukuki sıfatındaki değişikliğin işyerinin tamamına ilişkin olması da zorunlu olmayıp, işyerinin bir bölümüne ilişkin hukuki değişiklikler, faaliyetlerde özdeşliğin korunması koşuluyla hizmet akitlerinin devamı için 187 yeterli görülmektedir, işverenler arasında bir hukuki ilişkinin varlığı da gerekli değildir. Türk İş Hukuku'nda işyeri devrinin bireysel ve kollektif iş ilişkileri açısından sonuçlarını düzenleyen genel nitelikli hükümler mevcut değildir, işyerinin devri konusunda Yargıtay ve doktrinde hakim olan görüş, durumun BK. md. 179 çerçevesinde çözümleneceği; yani mevcut hizmet akitlerinden doğan hak ve borçların yeni işverene geçeceği yolundadır. İşyerinin devri ne işçi ne de işveren için haklı bir fesih nedeni sayılamaz. Ancak; işverenin tek taraflı olarak çalışma koşullarını esaslı sayılabilecek bir biçimde değiştirmesi halinde işçi İş K. md. 16 /2'ye göre hizmet akdini feshedebilecek, ayrıca İş K. md. 18'e göre de işverenden tazminat isteyebilecektir. Ayrıca, işyerinin devrinden önce, eski işverenin, işyerinin devrinden sonra da yeni işverenin İş K. md. 13 uyarınca süreli fesih bildirimi yoluyla hizmet akitlerini fesih olanağı mevcuttur. işyerinin devri işçi için haklı bir fesih nedeni oluşturmadığından işçi devir nedeniyle hizmet akdini haklı nedenle feshedip kıdem tazminatı talep edemez. iş K. md. 14/2 işyerinin devri halinde eski ve yeni işverenlerin kıdem tazminatından sorumluluklarını düzenlemektedir. Bu hükme göre; 12. 7. 1975 tarihinden itibaren işyerinin devri veya herhangi bir suretle el değiştirmesi halinde işlemiş kıdem tazminatlarından her iki işveren sorumludur. Ancak işyerini devreden işverenlerin bu sorumlulukları işçiyi çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasında işçinin aldığı ücret seviyesiyle sınırlıdır. 12. 7. 1975'den önce devredilmesi veya başka bir şekilde el değiştirmesi halinde ise işlemiş olan kıdem tazminatının tek borçlusu kural olarak yeni işverendir. Yani yeni 188 işveren hem kendisinden önceki döneme ait işlemiş, hem de kendi dönemine ait kıdem tazminatından sorumlu olacaktır. 2822 sayılı TSGLK'nm 8. maddesinde yer alan '.... toplu iş sözleşmesinin uygulandığı işyerlerinde işverenin değişmesi toplu iş sözleşmesini sona erdirmez', kuralı işyerinin el değiştirmesinde hizmet akitlerinin yeni işverenle devamını öngören ve bireysel ilişkisiyle beraber toplu sözleşmenin de yeni işverenle devamını sağlayan emredici bir hükümdür. Ferdi ve Kollektif İş Hukuku'nda olduğu gibi Sosyal Güvenlik Hukuku'nda da işyerinin devrine önemli bazı sonuçlar bağlanmıştır. SSK. md. 82; 'Sigortalıların çalıştığı işyeri devredilir veya intikal ederse, eski işverenin Kuruma olan sigorta primi ile gecikme zammı ve faiz borçlarından, aynı zamanda yeni işveren de müteselsilen sorumludur. Bu hükme aykırı sözleşmeler muteber değildir', hükmünü içermektedir. Eski işverenin sorumluluğu sigortalıyı çalıştırdığı süreyle sınırlı olacak, yeni işveren ise sözleşmenin kurulduğu andan itibaren meydana gelen bütün prim ve diğer borçlardan sorumlu olacaktır. Yeni işverenin sosyal sigorta ilişkisinden doğan diğer bir yükümlülüğü ise, SSK. md. 8 /4'den kaynaklanmaktadır. Buna göre; 'Sigortalı çalıştırılan bir işin veya işyerinin başka bir işverene devrolunması veya intikal etmesi halinde de, yeni işveren bildirge vermekle yükümlüdür. Bu işlerde çalışan sigortalıların sigorta hak ve yükümleri devam eder.'