Kant'ın saf aklın eleştirisi'nde 'transandantal estetik' bölümünün yeri

Bu tezde, Immanuel Kant'ın Saf Aklın Eleştirisi'nde 'Transandantal Estetik' bölümünün yerinin belirlenmesi konu edinilmiştir. 'Transandantal Estetik' bölümü Saf Aklın Eleştirisi'nde yer alan önemli bölümlerden yalnızca biridir. Saf Aklın Eleştirisi, Kant'ın teorik felsefesinin merkezi kitaplarından biri olduğu gibi, günümüzde de güncelliğini sürdürmektedir. Felsefe tarihinde önemli bir konuma sahip olan Saf Aklın Eleştirisi, felsefenin mantık, epistemoloji, ontoloji ve metafizik vb. birçok alanın problemlerinin belirlenmesinde ve bu problemlerin olası çözümlerinin gösterilmesinde felsefe tarihi açısından önemli bir konuma sahiptir. Diğer yandan bu eser, Kant'ın felsefesinin yönteminin ve teorisinin anlaşılması bakımından da merkezi bir konuma sahiptir. Bu çalışmada, 'Transandantal Estetik' bölümü, Saf Aklın Eleştirisi'nin önemli kavramlarından biri olan mümkün deneyim kavramı üzerinden ve Saf Aklın Eleştirisi'nin geneli göz önünde tutularak ele alınmıştır. Öte yandan bu tezde, Saf Aklın Eleştirisi'nin 'Transandantal Estetik' bölümü temele alınarak incelendiğinde, Kant'ın alışılagelmiş idealist yorumunun yanında, epistemolojik realist bir yorumunun da mümkün olup olmayacağı konu edinilmiştir. Bu epistemolojik realist yorumun mümkünlüğü için H. J. Paton ve Arthur W. Collins'in argümanları temel alınmıştır. Kant bağlamında realizm ve idealizm tartışması güncel bir tartışma olduğu gibi, Kant'a dair yeni anlayış ve fikirlerin gelişmesi bakımından da önemli bir konuma sahiptir. 'Transandantal Estetik' bölümü Saf Aklın Eleştirisi üzerinden yapılan bu tartışmanın temelinde yer almaktadır. Bunun nedeni, 'Transandantal Estetik' bölümünde öznenin deneyimde nesneler ile karşılaşmasını ve onlarının edinilmesinin zemini konu edinilmiştir. Bu tezde, ilk olarak birinci bölümde, Saf Aklın Eleştirisi'nin bütününde yer alan ama 'Transandantal Estetik' bölümünde tanımlanan Anschauung gibi bazı temel kavramlar açıklanmıştır. Bu bağlamda Anschauung kavramının Türkçeye yeni bir karşılığı önerilmiştir. Bu öneri için, Kant'ın bu kavramın farklı kullanım biçimleriyle, Kant'an önceki felsefi kullanımları dikkate alınmıştır. Birinci bölümün diğer bir konusu ise, 'Transandantal Estetik'te kullanılan ancak bütün bir Saf Aklın Eleştirisi'ne yayılan felsefi yöntemdir. İkinci bölümde ise doğrudan uzay ve zaman kavramlarının tartışması yapılmıştır ve bu bağlamda uzay ve zamanın hem empirik realliği savunulmuş hem de onların mümkün deneyim bağlamında mantıksal ve epistemolojik dayanakları gösterilmeye çalışılmıştır. Uzay ve zamanın kökenselliğine ilişkin mantıksal ve epistemolojik bir dayak olması, onların duyarlılığın bir formu olduğunu gösterir ki, bu da uzay ve zamanın transandantal anlamda idealliği olarak adlandırılır. Bu bölümün sonunda ise, madde ve form tartışması konu edinilmiştir. Madde ve form tartışmasının sonucunda, Kant'ın görüngü olarak adlandırdığı şeylerin öznelnesnel yön ile maddinesnel yönün birlikteliğinin bir sonucu olduğu savunulmuştur. Bu maddi yönün ise, kendinde-şey olduğu anlaşılmaktadır ki, kendinde-şeylerin varlığı nesnelliğin bir koşuludur. Bu bakımdan da görüngülerin mental olmayan özneden bağımsız aktüel gerçeklikler olduğu vargısına varılmıştır. Bu tartışma, üçüncü bölümün genelinde devam ettirilmiştir. Üçüncü bölümde ise, ilk iki bölümden hareketle, Kant'ın felsefesindeki öznellik konu edinilmiş ve bu öznelliğin, öznelcilik olarak anlaşılmaması gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda da, realizm ve idealizm tartışması yapılmıştır. Dolayısıyla sonuç olarak, Kant'ın idealist ir yorumunun yanında epistemolojik realist bir yorumunun mümkün olabileceği savunulmuştur.