1940-1950 tarihleri arasında Türk sosyolojisi

Tez çalışmasındaki amacım, Türk sosyolojisinin 1940- 1950 tarihleri arasında geçirdiği değişmelerle çeşitli sorunları çözmek için yöneldiği arayışları ortaya koymaktı. Sözünü ettiğim dönemi ele almamın nedenleri birden fazlaydı ve bunları çalışmamın varsayımları olarak ifade ettim. Buna göre Türk sosyolojisi hızlı bir değişim ve arayı; içerisindeydi. Sorunların çözümü için yeni yollar deneniyordu. Türk sosyolojisi önemli bir aşama ve değişim halindeydi. İşte böyle bir değişim ve arayışların izlendiği bir dönemi sosyoloji anlayışımız doğrultusunda sorgulamamız gerektiğine inandığım için dönemi inceleme gereğini duydum. Benim sorunlarım nelerdi ve dönem sosyologlarınca bu sorunların varlığı ne kadar dikkate alınmıştı? Bu soruyu sorarken, sözünü ettiğim tarihi dilimi ile bugünün farkını da dikkate almıyor değilim. Fakat benim sorunum dışa bağımlı olmayan, tarihten güç alan ve günün sorunlarına çözüm bulmaya, hiç olmazsa çaba harcayan yerli bir sosyolojinin var olup olmadığını araştırmaktı. İncelediğim dönem 1940- 1950 tarihlerini içeren bir dönem olunca, bu dönem hakkında daha geçerli yorumlara ulaşabilmem için 1940 tarihine kadarki Türk sosyoloji tarihini de vermem gerekiyordu. İşte bu amaçla çalışmamda 1940 tarihine kadarki Türk sosyoloji tarihini özetleyerek o tarihe kadar hakim olan özellikleri vurgulamaya çalıştım. Daha sonra asıl konum olan döneme gelindi. Burada çalışmayı Ankara ekolü ve İstanbul ekolü olarak iki bölüme ayırdım. Bu bölüm başlıkları da ilk defa bu çalışmada yeni bir tez olarak deneniyordu. ÇALIŞMANIN ÖZETİ Tez çalışmasındaki amacım, Türk sosyolojisinin 1940- 1950 tarihleri arasında geçirdiği değişmelerle çeşitli sorunları çözmek için yöneldiği arayışları ortaya koymaktı. Sözünü ettiğim dönemi ele almamın nedenleri birden fazlaydı ve bunları çalışmamın varsayımları olarak ifade ettim. Buna göre Türk sosyolojisi hızlı bir değişim ve arayı.' içerisindeydi. Sorunların çözümü için yeni yollar deneniyordu. Türk sosyolojisi önemli bir aşama ve değişim halindeydi. İşte boyle bir değişim ve arayışların izlendiği bir dönemi sosyoloji anlayışımız doğrultusunda sorgulamamız gerektiğine inandığım için dönemi inceleme gereğini duydum. Benim sorunlarım nelerdi ve dönem sosyologlarınca bu sorunların varlığı ne kadar dikkate alınmıştı? Bu soruyu sorarken, sözünü ettiğim tarihi dilimi ile bugünün farkını da dikkate almıyor değilim. Fakat benim sorunum dışa bağımlı olmayan, tarihten güç alan ve günün sorunlarına çözüm bulmaya, hiç olmazsa çaba harcayan yerli bir sosyolojinin var olup olmadığını araştırmaktı. İncelediğim dönem 1940- 1950 tarihlerini içeren bir dönem olunca, bu dönem hakkında daha geçerli yorumlara ulaşabilmem için 1940 tarihine kadarki Türk sosyoloji tarihini de vermem gerekiyordu. İşte bu amaçla çalışmamda 1940 tarihine kadarki Türk sosyoloji tarihini özetleyerek o tarihe kadar hakim olan özellikleri vurgulamaya çalıştım. Daha sonra asıl konum olan döneme gelindi. Burada çalışmayı Ankara ekolü ve İstanbul ekolü olarak iki bölüme ayırdım. Bu bölüm başlıkları da ilk defa bu çalışmada yeni bir tez olarakdeneniyordu. Ankara ekolünün Amerikan sosyolojisinin temsilcisi olarak tanıtmaya çalıştım. Ekol aynı zamanda çalışmalarını Makrsist eğilimler taşıyan yorumlarla renklendiriyor ve yeni bir dünya görüşünün de ülkemizdeki temsilcisi olma görevini yerine getirmeye çalışıyordu. Bu nedenlerden dolayı da klasik bilgilerinin yanında değişim ve üretim konularına ilişkin yayınları hayli kabarıklık gösteriyordu. Ekonomik sosyoloji ile köy sosyolojisi üretim olayına bağlı olarak ortaya çıkarken; sosyal değişme konusunda bunlara kent sosyolojisi de eşlik ediyordu. Gelişmeler ve değişmeler Batı'lılaşma hızının tesbitinde kullanılırken, Batı'lılaşma olayının daha da hızlanabilmesi için çaba sarf ediliyordu. Istanbul ekolü ise geleneksel konuları ile Gökalp sosyolojisini devam ettirirken; yeni yönelimleri de ihmal etmiyordu. Felsefi açıdan Marksizm eğilimi, sosyolojik açıdan Le Play mektebi ile 'sosyal siyaset'çi Alman sosyolojisinin etkileri, ekolün yeni özelliklerini oluşturuyordu. Kısaca Ankara ekolü yeni konuların altını çizerken, İstanbul ekolü de birçok sosyolojik eğilimi bünyesinde topluyordu. Çalışmamızın son bölümü olan 'Değerlendirme' başlıklı bölümde iki ekolü de sorgulayarak çalışmamızı bitirdik. Kanımızca Türk Sosyolojisinin dışa bağımlılığı 1940- 1950 tarihleri arasında da sürmüştür. Sosyologlarımız dünyada ve ülkemizde meydana gelen olayları değerlendirirken kendi ölçütlerini Batı lehine çarpıtmışlardır. Bağımsız ve kendimize özgü, ulusal çıkarlarımızla bağıntılı bir ele alışa ya naşmamışlardır. Görüşlerinin temeli Batı düşünce tarzına ve Batı çıkarlarına sıkı sıkıya bağımlıdır, ülkemizin geleceği Batı'sız düşünülmemiştir. Çağdaşlaşma, ilerleme, değişme, gelişme gibi terimler Batı ' lılaşmanın göstergeleri olarak kullanılmıştır. Çalışmanın amacı, belirlenen bir dönemi kuru bilgiler ile vermek ve o bilgileri savunmak değildi. Amaç; ele alınan dönemi, düşüncelerimizi yansıtan temel sorunlar etrafında irdeleyerek dönemi daha objektif bir şekilde değerlendirmekti. Kanaatimce çalışmam, gerek kendine özgü sorgulama yöntemi ile ve gerekse Türk sosyoloji tarihine olan yeni katkıları ile dönemi aydınlatarak görevini yerine getirmiştir.