Evliliğin kuruluşunda ilişkin özelliklerin doğurganlık ile ilişkisi

1993 yılında Türkiye'de evliliğin kuruluşuna ilişkin özelliklerin değişiminin saptanması ve bu özelliklerin kadının sonraki doğurganlık davranışı ile ilişkisinin belirlenmesi amacıyla yapılan bu çalışmanın verileri Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü'nün ülke düzeyinde yaptığı 1993 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması'ndan elde edilmiştir. TNSA'nın örneklemi seçilirken ağırlıklı, çok aşamalı, tabakalı küme örneklemesi tekniği kullanılmıştır. Araştırma 8619 hane halkını ve doğurgan çağdaki (50 yaşın altında) başından evlilik geçmişş 6519 kadını kapsamaktadır. Fakat burada halen ilk evliliğini sürdüren 6-124 kadın ile çalışılmıştır. Halen ilk evliliğini sürdüren kadınların evliliklerinin kuruluşu ile ilgili özelliklerden olan ilk evlilik yaşı, evliliğin kararlaşunlması,. nikah şekli, başlık parası ve akraba evliliği ile kadınların sonraki doğurganlık davranışı arasındaki ilişkilerin araştınldığı bu çalışmada önce ilk evliliğini sürdüren kadınların, evlilik özelliklerine ve bazı temel özelliklere göre dağılımları verilmiştir. İkinci bölümde halen ilk evliliğini sürdüren kadınların evlilik özellikleri, evlilik süreleri kontrol edilerek 12 yaşma kadar yaşanılan yerleşim yeri, halen yaşanılan yerleşim yeri, yaşanılan bölge, kadının eğitimi, erkeğin eğitimi, kadının anadili ve bazı tutumlarına göre analiz edilmiştir. Yapılan ki-kare testi sonucunda söz konusu değişkenler arasındaki ilişkilerin anlamlılığı saptanmıştır. Buna göre zaman içinde evliliğin kuruluşuna ilişkin özelliklerin değişmekte olduğu ve bu özelliklerin yerleşim yeri, bölge, eğitim düzeyi, anadil ve bazı tutumlara göre farklılaştığı görülmüştür. Üçüncü bölümde ise yine halen ilk evliliğini sürdüren kadınların araştırmadan önceki beşer yıllık süreler için, evlilik tarihlerinden araştırma tarihine kadar geçen süreye göre doğumları saptanmış ve değişik sosyal Özellikleri olan evlilik kuşaklarının ulaştıkları doğurganlık hızlan hesaplanmıştır. Söz konusu hızlar önce halen ilk evliliğini sürdüren kadınlar 150 için, daha sonra da kadınların evlilik özellikleri dikkate alınarak hesaplanmıştır. sonuçlar evliliğin kuruluşuna ilişkin özellikler ile doğurganlık davranışı arasında bir ilişkinin bulunduğuna yönelik hipotezi desteklemektedir. Halen ilk evliliğini sürdüren kadınların kuşak doğurganlık hızlarının zaman içinde azalmakta olduğu tesbit edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre erken evlenen kadınların daha geç evlenenlere göre, evliliğini ailesi kararlaştıranların evliliğini eşiyle birlikte kararlaştıranlara göre tamamlanmış doğurganlık hızlarının arttığı; aynı şekilde sadece dini nikahla evlenen ve önce dini nikahı kıyılanların sadece resmi nikahla evlenenlerle resmi nikahı önce kıyılanlara göre, başlıkla evlenenlerin başlık alınmadan evlenenlere ve de akraba evliliği yapanların yapmayanlara göre daha fazla çocuk sahibi oldukları saptanmıştır. Burada kadının doğurganlık düzeyinin evliliğinin kuruluşuna ilişkin özelliklere göre değişeceğine ilişkin hipotez doğrulanmıştır. Yani ülkemizde kadının evliliğinin kuruluşuna ilişkin özellikleri sonraki doğurganlık davranışı ile ilişkilidir. Ayrıca son yıllardaki evliliklerde doğurganlık hızının azaldığı görülmektedir. 151