Georg Simmel bağlamında paranın felsefesinin akıl ve ahlak açısından incelenmesi

İnsanın etkinliği günümüz dünyasında hesaplanabilirlik üzerine inşa edilmiş vaziyettedir. İnsan etkinliğinin gerçekleşmesini sağlayan bilme faaliyeti, bilginin hesaplanabilir ve ölçülebilirliği temelinde gerçekleşmiş ve insan etkinliği de bu minvalde ortaya çıkmıştır. Dünyanın niceliksel açıdan bilinmesi insan faaliyetine hizmet eden bir konumda iken, insan amaçlarını belirleyen bir konuma yerleşmiştir. Dolayısıyla bütün nesnel değerler öznel bir konuma gelmiştir. Böylesine bir dünya içerisinde değeri belirleyen şey de bizzat paranın kendisidir. Değeri belirleme noktasında bizzat paranın bu kadar işlevsel rol oynamasının nedeni, rasyonalitenin şeyleşmesi, aklın nicel olana yatkın hale gelmesi ve insan amacının nitelik temelinden uzaklaşarak niceliksel bir düzleme evrilmiş olmasıdır. Aklın insan mutluluğunu tesis etmesi için izlediği yol, nesnenin niceliksel değerine indirgenmiştir. Böylece insani arzular nesne temelinde öncelenerek değerler ve mutluluk bu temel üzerine inşa edilmiştir. Yani aklın araçsallaşması, araçların amaç haline gelmesi değerlerin yitimine sebebiyet vermektedir. Bu bağlamda incelememiz gereken temel eser Paranın Felsefesidir. Çünkü Georg Simmel felsefi düşüncesinde, paranın insan hayatındaki etkilerini bu eser ile incelemiştir. Bu sebep ile Geoerg Simmel Bağlamında Paranın Felsefesi'nin Akıl ve Ahlak Açısından İncelenmesi yapılacaktır. Simmel, Paranın Felsefesi isimli eserinde paranın, toplumsal hayatta ve bireysel yaşamda insan hayatını belirlemesini, nihayetinde yaşamın 'para' merkezli bir odak noktası haline gelmesiyle değerleri tahsis ettiğini anlatmaktadır. Modern toplumda, mübadele aracı olan paranın insan arzularını biçimlendirmesi, insani değerlerin metalaşması ve bu durumda insanın toplumsal anlamda önemli ama bireysel anlamda değersiz hale gelmesindeki asimetrik durumun teşhisini yapmaktadır. Bu bağlamda para, merkezi bir konumda olup, değerleri biçimlendirmesi rasyonalitenin işlev göstermesini ortaya çıkarmıştır. Bu rasyonelleşme, faydayı amaç haline getirdiğinden, değerlerin de değeri fayda ile belirlenebilir hale gelmiştir. Paranın bu işlevsel konumu Georg Simmel'in eserinden hareketle, akıl ve ahlak açısından ele alınarak incelenecektir. Aklın hakikati tahsis etmesi, bilgi ve erdemle sağlanan niteliksel bir durumdan, para ile niceliksel bir fayda sağlayan duruma dönüşmüş, amaçların üzerini çizerek, araçları amaçsallaştırmıştır. İşte bu çalışma içerisinde araçsallaşan amaçların, dolayısıyla anlamını yitiren değerlerin ve bütün bunlara sebebiyet veren rasyonalitenin işlevselliğinin, bu dönüşüme neden olan felsefi paradigmaların gösterilmesi amaçlanmıştır. Bu minvalde modern yaşamın ve bu yaşamın getirdiği insani faaliyet ortaya konularak rasyonelitenin eleştirisi yapılacak olup, değerlerin ve dünyanın belirleniminin getirdiği olumsuzluklar ortaya çıkacaktır. Böylece modern yaşamdaki manevi yaşamın dejenere oluşu ortaya konulabilecektir. Bu durum ortaya konulduktan sonra aklın tekrar nihai anlamda insan mutluluğunu manevi yaşam ile sağlayabileceğinin imkanının ortaya çıkabileceği düşünülmektedir. İnsanın bu imkan dahilinde tekrar manevi değerlerini aklın ve yaşamın değerlerinin sorgulanmasıyla gerçekleşebileceği aşikardır. Bu bağlamda değerlerin insanı huzura ve sükunete eriştirebileceği bir rasyonel tavrın mümkün olabileceği beklenmektedir.