Türk Hukukunda yabancı boşanma kararlarının tanınması ve tenfizi

Çalışmamızda Türk hukukunda yabancı boşanma kararlarının tanınması ve tenfizi konusunu inceledik. Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi oldukça geniş kapsamlı bir konudur. Bu sebeple çalışmamızı iki noktada sınırlandırmayı uygun gördük. Öncelikle yabancı ülkelerden verilen tüm mahkeme kararı çeşitlerini değil, sadece boşanmaya ilişkin olanları çalışmamızın kapsamına aldık. Ayrıca yabancı boşanma kararlarının tanınması ve tenfizini Türk mevzuatı, hukuk doktrini ve mahkeme kararları ışığında inceledik; yabancı hukuk düzenleri ve o ülkelerde verilen mahkeme kararlarını çalışmamızın kapsamı dışında tuttuk. Çalışmamızda Türk hukukunda yabancı boşanma kararlarının tanınması ve tenfizini seçmemizin sebebi konunun milletlerarası özel hukuk bakımından taşıdığı önem ve uygulamada çok sık karşılaşılan bir konu olmasıdır. Gerçekten yabancı boşanma kararlarının tanınması ve tenfizi, kişilerin şahsi durumlarında hukuki güven ve istikrarı sağlamak bakımından önemlidir. Yabancı boşanma kararı tanınmakla eşler arasındaki evlilik birliğinin sona erdiği diğer ülkelerde de kabul edilmekte; topal evliliklerin, soybağı ve miras bakımından adil olmayan sonuçların ortaya çıkması önlenmektedir. Bundan başka yabancı boşanma kararlarının tanınması ve tenfizi, Türk hukuku bakımından özel bir öneme sahiptir. Bugün yurt dışında yaşayan ve sayıları milyonları aşan Türk vatandaşları, yabancı ülkelerde eşlerine karşı boşanma davası açmakta, elde ettikleri ilamların tanınması ve tenfizi istemiyle Türk mahkemelerine başvurmaktadırlar. Türk mahkemelerine yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi için yapılan başvurular incelendiğinde yabancı boşanma kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin başvuruların çoğunlukta olduğu görülmektedir. Yabancı boşanma kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin başvuruların artması bu ilamlara yasal düzenlemeler çerçevesinde uygulanacak hükümler bakımından çeşitli hukuki sorunların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Çalışmamızda doktrinde yer alan görüşler ve mahkeme kararlarını dikkate alarak Türk hukukunda yabancı boşanma kararlarının tanınması ve tenfizinde ortaya çıkan hukuki sorunlara çözüm önerileri sunulması amaçlanmıştır. Pozitif hukukumuzda yabancı boşanma kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin özel bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle çalışmamızda yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi konusunu genel olarak düzenleyen 5718 sayılı MÖHUK hükümlerini (m.50-59) esas aldık. Ayrıca konuyu mülga mevzuatın genel çerçevesi ile 5718 sayılı MÖHUK'ta öngörülen hükümleri karşılaştırarak tahlil ettik. Türk hukukunda yabancı boşanma kararlarının tanınması ve tenfizi konulu tezimizi üç bölümde ele aldık. Tezimizin birinci bölümünde yabancı boşanma kararlarının tanınması başlığı altında tanıma koşulları, tanıma usulü ve tanımanın sonuçları üzerinde durulmuştur. Tanımada aranmayan karşılıklılık koşulu tanıma bakımından özellik gösterdiği ölçüde incelenmiştir. Tanımaya konu olacak yabancı mahkeme kararlarının taşıması gereken nitelikler ön koşullar adı altında ele alınmış, daha sonra tanımanın asıl koşulları olarak yetki, kamu düzenine uygunluk ve savunma hakkına uygunluk hakkında ayrıntılı bilgi verilmiştir. Tanıma usulü başlığı altında özellikle bağımsız tanıma davasında mahkemeye yöneltilen istemin niteliği belirlenmeye çalışılmış ve tanıma davasında karşı tarafa tebligat yapma zorunluluğunun bulunup bulunmadığı açıklanmıştır. Hakkında tanıma kararı verilen ya da tanınması reddedilen yabancı boşanma kararlarının doğuracağı hukuki sonuçlara da bu bölümde değinilmiştir. Tezimizin ikinci bölümünde yabancı boşanma kararlarının tenfizi incelenmiştir. Tenfiz koşullarından karşılıklılık koşulu hakkında ayrıntılı bilgi verilmiş, diğer koşullar ise tenfiz bakımından özellik gösterdiği ölçüde ele alınmıştır. Ayrıca bu bölümde, tenfiz davasında görevli ve yetkili mahkeme, teminat, taraflar, dava dilekçesine eklenecek belgeler, yargılama usulü ve ispat yükü gibi tenfiz usulüne ilişkin konulara geniş bir biçimde yer verilmiştir. Son olarak tenfizin sonuçları, tenfiz kararı ve tenfiz isteminin reddi kararı incelenmiştir. Tezimizin üçüncü bölümünde Türkiye'nin tarafı olduğu boşanma kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin çok taraflı sözleşmeler ile iki taraflı sözleşmelere yer verilmiş, sözleşmelerin amacı, konusu ile tanıma ve tenfiz koşulları açıklanmış, bu değerlendirmelerden faydalanılarak sözleşmelerin Türk hukukundaki yeri ve önemi tespit edilmiştir. Tezimiz, çalışmamız neticesinde yaptığımız değerlendirmeleri içeren sonuç bölümüyle tamamlanmıştır.