İlkokul 4.-5. Sınıflarda anadili öğretiminde karşılaşılan problemler ve öneriler

Anadili öğretiminin amacı, çocuğun doğup büyüdüğü çevre içinde tabii olarak kazandığı dili, planlı bir öğretim faaliyeti içinde geliştirmektir. Bu geliştirme faaliyeti, dünyada ve Türkiye'de 'metin değerlendirme', 'kompozisyon' ve 'dilbilgisi' olmak üzere üç ana başlık altında ele alınmaktadır. İlkokullarda, yapılan gözlem, uygulanan ölçek ve anketlerle, anadili öğretiminde pek çok problemin yaşandığı tesbit edilmiştir. Problemlerin bilhassa, dilbilgisi öğretiminde yoğunlaştığı görülmektedir. Günümüzde, bu sahadaki çalışmalar, daha çok ders kitaplarındaki metni değerlendirmeyi esas alan okuma-anlama konusuna ağırlık vermiştir. Dilin kullanılarak öğretilmesi üzerinde ise pek durulmamıştır. Oysa, anadilin öğrenilmesinde dilin kullanılması son derece önemlidir. Temel araştırma türünden olan bu tez, anadili öğretimi ile ilgili teorik zemini oluşturmak maksadıyla geliştirilen iki anket ve bir ölçeğin verilerini esas almaktadır. Geçerliliği güvenilirliği istatistiki yollarla belirlenen anket ve ölçekler, Kadıköy bölgesi Milli Eğitim okullarında, toplam 399 öğrenciye uygulanmıştır. Uygulamadan elde edilen veriler, yüzdeleri üzerinden değerlendirilerek hükümlere varılmıştır. Bu yönüyle de çalışma, tarama modeli bir araştırma özelliği göstermektedir. Çalışmanın temelini işte bu ölçek ve anketlerin uygulamalarından elde edilen bilgilerin yorumlanması oluşturmaktadır. Öğretmen ve öğrenci anketleri, günümüzde anadili öğretiminin ne durumda olduğunu belirlemek; ölçek ise 5. Sınıfı bitirmekte olan öğrencilerin anadili bilgisi ile anadilini kullanma becerisi ölçmek içindir. Çalışmanın teorik zemini ise, elde edilen bilgiler değerlendirilerek, İlgili Literatür kısmında ortaya konulmuştur. Bu kısımda anadili öğretiminin üç yönü üç ayrı başlık altında ele alınmıştır. Bunlardan birincisi anadili öğretiminin konusu olduğu kadar aracı da olan Türkçe'dir. Türkçenin yapısı, ses, şekil ve anlam özellikleri ile anadili öğretimin konusudur. Türkçenin iç yapısı ise dil düzeneği de denilen kelimeler arasındaki ilişkiler sistemini oluşturur. Bu ilişkiler sistemi, kelime grupları, cümle ve cümlenin bir unsuru olan yüklemde kendine mahsus özellikler göstermektedir. Anadili öğretiminin temellendiği ikinci konu, Eğitim Psikolojisinin dallarından biri olan Öğrenme Psikolojisidir. Öğrenme psikologları konuya iki şekilde yaklaşmıştır. Birinciler, dilin bir sosyal çevre içinde etki-tepki prensibine göre kazanıldığını ve geliştiğini; ikinciler ise dil gelişiminin insanın doğuştan getirdiği özelliklere bağlı ve çocuğun zihin gelişimi ile doğrudan ilişkili bir faaliyet olduğunu söylemektedirler. Anadili öğretiminde faydalanılan üçüncü bilim dalı Gelişim Psikolojisi'dir. Çocuğun kişilik gelişimini ele alırken dil gelişimini de inceleyen bu bilim dalı, çocuğun doğumundan itibaren hangi tür kelimeleri hangi ayda ve yaşta ne kadarxst öğrendiğini; kelimeden cümleye ve cümleden ifadeye doğru gelişen dil becerisinin gelişim aşamalarındaki durumunu incelemektedir. Bu sebeple, Gelişim Psikolojisinin bu verilerinin de anadili öğretiminin planlanmasında ve öğretim yöntemlerinin geliştirilmesinde kullanılması kaçınılmazdır. Çalışmanın sonucunda, problemin taranması, ilgili litaratürün araştırması ve verilirin yorumlanması ile aşağıdaki sonuçlara varılmıştır: a) İlkokullarda, Türkçe öğretiminde, dilbilgisi çalışmalarına çeşitli sebeplerle ağırlık verilmekte, dili kullanma becerisini geliştiren sözlü ve yazılı anlatım çalışmaları ise ya hiç yapılmamakta veya çeşitli sebeplerle üzerinde fazla durulmamaktadır. b) Bilhassa şehir okullarında Kolejlerin giriş sınavlarına hazırlık maksadıyla dilbilgisi öğretimine ayrılan zaman 4. ve 5. sınıflarda çok fazladır. c) Sınıf içinde, anadili öğretimi için gerekli olan iletişim ortamı kurulamamaktadır. d) İlkokulda dilbilgisi öğretimi için herhangi bir ders kitabı olmadığı halde, ihtiyaç duyulduğu için yardımcı ders kitapları, ders kitabı olarak kullanılmaktadır. e) Öğrenciler, anadili bilgileri yeterli olduğu halde, Türkçeyi sözlü ve yazılı anlatımda yeterince işlek olarak kullanamamaktadır. Araştırmaya dayanan bu çalışmanın sonunda çözüme yönelik önerilere de yer verilmiştir. Bunlardan belli başlı olanları şöyledir: a) Anadili öğretimi, kişilik gelişmesine sıkı sıkıya bağlı, amaç değil, araç olan bir faaliyet olarak düşünülmelidir. b) Anadili öğretiminde kullanılan kitap dahil bütün ders araçları öğrencilerin dili kullanma becerisini geliştermek içindir. Bu sebeple, derste öncelikle yazılı ve sözlü anlatım becerisinin geliştirecek çalışmaların yapılması gerekir. c) Ders kitaplarındaki metinlerin seçiminde ve dersin işlenişinde, çocuğun duygu ve değer gelişimi göz önüne alınmalıdır. d) Türkçe dersi içinde, dilbilgisi ve kompozisyon çalışmaları için, ders içindeki faaliyete adım adm gösteren öğretmen kitapları hazırlanmalıdır. e) Konuşma eğitimine en az yazılı anlatım kadar önem verilmelidir.