A constructivist analysis of Turkey's foreign and security policy in the post- cold war era

ÖZ TÜRKİYE'NİN SOĞUK SAVAŞ SONRASI DÖNEMDEKİ DIŞ VE GÜVENLİK POLİTİKASININ YAPILANDIRMACI ANALİZİ Ulusoy, Hasan Doktora, Uluslararası ilişkiler Bölümü Tez Yöneticisi : Prof. Dr. Hüseyin Bağcı Ekim 2005, 388 sayfa Bu tez, devletlerin nasıl görüp algıladıklarına bağlı olarak rasyonel politikalar izledikleri realist dünyada Türkiye'nin dış politikasının güvenlik boyutu bağlamında nasıl yapılandırıldığı konusu ile ilgidir. Tezin temel argümanı, Türkiye'nin, dış materyal dünyayı, kendi öz kimliğini oluşturan mercekler arkasından algıladığı şekliyle uyum içinde işlev gören bir rasyonellik ile yönlendirilen pragmatik ve tutarlı bir dış ve güvenlik politikası yürüttüğü yönündedir. Tezin odak noktası kimlik analizi olduğu cihetle, çalışma yapılandırmacı yaklaşımın konvansiyonel versiyonu temelinde yapılmıştır. Konvansiyonel yapılandırmacı yaklaşım, realist anlayışın egemenliğindeki mainstream okulu reddetmeksizin, siyasi realizmin hakim olduğu dünyaya alternatif değil tamamlayıcı açıklamalar getirir. Bu yolla, konvansiyonel yapılandırmacı yaklaşım, realist parametrelerin hakim olduğu ve devletlerin rasyonellik temelinde hareket ettiği materyal dış dünyanın bu devletlerin gözünde nasıl yapılandırıldığını ve dolayısıyla devletlerin dış politikalarının nasıl oluşturulduğunu anlamaya hizmet etmektedir. Bu yaklaşım devletlerin dış dünyayı algılayıp yapılandırmasına hizmet eden merceklerin analizine dayanmaktadır. Bu mercekler devletin kimliğini biçimlendirmektedir. vıBu kuramsal yaklaşım temelinde, tez, 2002 yılındaki Irak krizine kadar Soğuk Savaş sonrası dönemde Türk dış politikasındaki tutarlılık ve devamlılığa güvenlik boyutu bağlamında alternatif açıklamalar getirmeyi amaçlamaktadır. Tez, genel olarak devletin dış ve güvenlik politikasını yöneten kimliğini oluşturan merceklerin analizini içermekte ve özellikle güvenlik bağlamında devletin müşterek kimlik yaratımı konusuna odaklanmaktadır. Tezin hipotezleri aşağıda sunulmaktadır: Çoğunlukla kritik çalışmaların aksine, Türk dış ve güvenlik politikasında, bu politikanın çok boyutlu niteliğinden kaynaklanan kimliklerin fazlalığına rağmen kimlik krizi yaşanmamaktadır. Alt kimlikler olarak nitelendirilebilecek bu kimlikler içlerindeki sosyo-psikolojik ve materyal etkenlerin kompozisyonuna bağlı olarak farklılık gösterebilirler. Ancak, devletin üst kimliği altında birbirleriyle uyum içinde bulunurlar. Ayrıca, güvenlik uygulamaları bağlamında Türkiye'nin istikrasızlığa yol açan bir güvenlik tüketicisi olduğu yönündeki argümanlar da kimlik olgusu ile ilintilidir. Bu argümanlara Türkiye hakkında böyle algılamalara yol açan müşterek kimlik yetersizliği yol açmaktadır. Tezin metodolojisi, Türk dış ve güvenlik politikasına dair resmi belgeler, resmi görüşmeler ve siyaset belgeleri ile bu politikada rol oynayan devlet görevlilerinin konuşmaları, mülakatları ve makalelerinin analizini içermektedir. Bunun seçilmesinin nedeni, bu kaynakların hem devlet kuramlarının, hem devlet görevlilerinin dış dünyayı nasıl algıladığım yansıtmasıdır. Bunlar Türkiye'nin dış ve güvenlik politikasını oluştururken dış dünyaya bakmakta kullandığı merceklerin içeriğini ortaya koymaya hizmet etmektedir.