The Making of Turkey's western alliance 1944-1952

Bu çalışma 1944 ve 1952 yılları arasında Türk dış politikasının oluşturulmasını ve bu kapsamda Türkiye'nin Batı İttifakının kurulmasını analiz eder. Tez, 2. Dünya Savaşınm ardından Türkiye'nin bir Batı ittifakını kararlılıkla arayışının, savaş dönemi diplomasisinden devralınan deneyimlerinin bir sonucu olduğunu ortaya koymayı amaçlar. Türkiye'nin Dünya güçlerinin izlediği bloklaşma stratejisine karşı hassasiyeti devam ederken, Türk dış politikasının hazırlayıcılannca, saldırganlığın güçlerini birleştiren totaliter rejimlerin tarafından veya bunlardan birinden doğacağı tahmin ediliyordu. Daha önce, 1939 yılında Nazi-Sovyet Paktı tehlikenin birleşik bir hareket olarak ortaya çıkabileceğini göstermişti. Kısa zamanda, bu bloktaki ayrışmanın da tehlikeyi ortadan kaldırmadığı anlaşılmıştı. Bu analiz çerçevesinde tez, öngörülerde bulunmanın güç olduğu bir uluslararası ortamda Türkiye'nin süreklilik arz eder şekilde, sonuçta Batı ile bir ittifak oluşturmasına giden güvenliğini pekiştirme yollarım aramasını tartışmaktadır. Bu kapsamda tartışmanın derinleştirilmesi amacıyla, tezde, Türk dış politikasının araştırmaya konu dönem içinde karşılaştırmalı bir incelemesi de yapılmaktadır. Bu itibarla, esas olarak İsmet İnönü'nün Cumhurbaşkanlığı ve 14 Mayıs 1950 seçimlerinden sonraki Demokrat Parti dönemindeki hükümetlerin uluslararası gelişmelere yönelik tutumlan araştırılmaktadır. Bu zeminde, Türkiye'nin Batı İttifakının kurulmasının ve NATO'ya girişinin, bu yönde gelişen bir dizi olayın ve politikanın sonuç-ürünü olduğu düşüncesi ortaya konmaktadır. Türkiye'nin bir Orta Doğu Savunma Organizasyonu'na ilişkin planlamalara katılması ve Kore BM Komutanlığı'nda tugay ölçeğinde bir muharebe gücü görevlendirmesi söz konusu sürecin ana olayları olarak ele alınmaktadır. 1946 yılına gelindiğinde, Sovyetlerin uluslararası ilişkilerde etkinliğini artırma çabaları karşısında, Türk dış politikasının hazırlayıcıları, İngiltere ve ABD ile bir ittifak sürdürmenin ilk önceliği taşıdığını artan bir biçimde hissediyorlardı. Bu aşamada, Londra, Ankara ile stratejik bir bir ortaklık geliştirmesini engelleyen, küresel konumundan düzenli geri çekilme politikası izlemekteydi. Vaşington ise, taahhütlerini genişletme yanlısı olmayıp, güvenlik planlamalarının eşgüdümü söz konusu olduğu sürece, Türkiye'nin İngiltere'nin sorumluluğunda olduğu görüşündeydi. ABD'nin Türkiye ve Yunanistan'a yönelik algılamalarında bütüncül bir değişiklik Truman Doktrini ile oldu. Bu hususlar ile birlikte, tez, en önemlileri Orta Doğu Savunma Organizasyonu etrafındaki sonuçsuz çabalar ve bununla eş zamanlı olarak Kore'deki sıcak savaş konusundakiler olmak üzere bir dizi konuya ışık tutmayı amaçlamaktadır. Demokrat Parti idaresinin Türkiye'yi - kimi zaman da aceleci girişimlerle - 2. Dünya Savaşı'ndan devralman, müttefikler yanında faydacı tarafsızlık politikasını, aktif bir güvenlik ve Batı ile ortaklık arayışı ile değiştirdiği limitlere itme kararım aldığı Mayıs 1950 seçimlerinden sonraki dönem bu sürecin son aşaması olarak incelenmektedir. Bu çerçevede, tez, 1950 ve 1952 yılları boyunca siyasetin savaşı ve savaşm da siyaseti izlemesinin, sonunda, Türkiye ve Yunanistan'ın dahil olmasıyla Batı İttifakının NATO çerçevesinde ilk genişlemesine giden yolun açıldığım ortaya koymayı da amaçlamaktadır.