İstanbul-Beyoğlu Büyük Zarifi Apartmanı restorasyon projesi

İstanbul'daki 19. yüzyıl apartman konut tipinin başlıca örneklerinden biri olan Büyük Zarifi Apartmanı, günümüze birçok özgün detayıyla birlikte gelmeyi başarmıştır. Beyoğlu ilçesi, Katip Mustafa Çelebi Mahallesi'nde, Pembe Çıkmazı 4 numarada bulunan yapının mimarı Dimitrios Panayotides'tir. Bezeme programı, mimari biçimlenişi, demir makaralardan oluşan kömür taşıma sistemi ve demir çöp kovası gibi özgün donatı elemanları, malzeme ve yapım tekniği ile bir dönemin karakteristik özelliklerini yansıtan yapı, döneminin yeni konut tipi olan 'apartman'ı her yönüyle temsil etmektedir. Yapının mevcut durumunun tespitinin yapılması ile belgelenmesi ve korumaya yönelik projelendirme çalışmalarının yapılması, yapının gelecek nesillere sağlıklı bir şekilde aktarılması adına büyük önem taşımaktadır. Tez kapsamında Büyük Zarifi Apartmanı'nın mevcut durumu analitik rölöve çalışmaları ile ayrıntılı olarak incelenerek belgelenmiştir. Bu kapsamda, yapının mekansal yapım tekniği ve malzeme özellikleri, zaman içerisinde oluşan hasar ve bozulmalar ile kullanıcıları tarafından yapılan müdahaleler tespit edilmiştir. Yapılan araştırma ve çalışmalar sonucunda, elde edilen yapının özgün haline yönelik verilerle bir restitüsyon önerisi geliştirilmiştir. Yapının günümüzdeki çatısının özgün olmadığı ve özgününde teras çatı ile kırma çatının birlikte kullanılması ile oluşan bir üst örtüye sahip olduğu saptanmıştır. Demir makaralardan oluşan kömür taşıma sistemi ve demir çöp kovası gibi yapının özgün donatı elemanlarının işleyişlerine dair öngörülerde bulunulmuştur. Günümüzde konut ve ticaret işlevleri yüklenen, Beyoğlu Merkez Rum Kız Mektebi Vakfı'na ait yapıya restorasyon çalışmaları kapsamında verilecek yeni işlevin, yapıya en az müdahale etmeyi gerektirecek ve yapıyı en doğru şekilde ifade edecek bir işlev olmasına dikkat edilmiştir. Yapının bulunduğu Beyoğlu ilçesi, turizm ve ticaret işlevine sahip yapıların bölgedeki artışıyla kültür ve sanat merkezi olma özelliğini yitirme tehlikesi ile karşı karşıya kalmıştır. Özgün işlevi olan konut kullanımını, değişen bölge koşulları sebebiyle devam ettirmekte zorlanan Büyük Zarifi Apartmanı'nın 'Rum Kültürünü Araştırma Merkezi ' olarak yeniden işlevlendirilmesi önerilmektedir. RUKAM, kültür ve sanat yoluyla ulusal ve evrensel, geleneksel ve çağdaş değerler arasında sürekli ve kalıcı bir etkileşim sağlamayı hedefleyen bir karşılaşma ve diyalog mekanı olarak tanımlanabilir. Yeniden işlevlendirmeyi kapsayan restorasyon projesinde özgün plan şemasının korunmasına ve yapının özgün mekansal özellikleri ile cephe düzeninin yeni işlevine en az müdahale ile uyarlanmasına özen gösterilmiştir. İşlevlendirme öncesinde yapı için en kısa zamanda mevcut hasar ve bozulmalarının giderilmesine yönelik önerilen müdahalelerin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Temizleme, sağlamlaştırma, bütünleme gibi müdahaleler yapılmadığı sürece her geçen gün yapının daha fazla bozulmasına sebebiyet veren sorunlar ortadan kalkmayacaktır. Yapının sağlıklı bir şekilde yaşatılabilmesi adına önerilen restorasyon çalışmalarının yapılmasının ardından, yapının sürekli bakımının düzenli olarak sağlanması gereklidir.