Bozulmuş alanların kentsel kullanım açısından değerlendirme olanakları

Bozulmuş Alanların Kentsel Kullanım Açısından Değerlendirme Olanakları Bu çalışmada ; arazi bozulması, madencilik çalışmaları ve açık maden ocaklarının tanıtılması, bunların çevre üzerindeki etkileri, yemleme kavramı, ülkemizde, dünyada yenilemenin yasal boyutları, çevresel değerlendirme süreçleri, kentsel kullanılarak açıklanması, bozulmuş arazilerde alan kullanım olanaklarının belirlenmesinde kriteler dizinin oluşturulması, buna uygun alan kullanımlarının seçilmesi araştırılmıştır. Bu bağlamda endüstriyel faaliyetler sonucu bozulmuş arazilerin doğaya en verimli biçimde kazanadınlması amacıyla bir çerçeve oluşturulmaya çalışılmıştır. Giriş bölümünde arazi bozulması, nedenleri, yenilemesi, doğa onarımı tanımlanarak yemlemeye yönelik görüşler özetlenmiştir. Ayrıca, ülkemizde ve dünyada yemlemenin yasal, yönetsel durumu açıklanmaya çalışılmıştır. Alan kullanım kararlarının alınmasının çok boyutlu olarak değerlendirilmesi anlamında kentlerde insan kullanımlarına değinirken sürdürülebilir kalkınma çerçevesinde bir bakış açısının gereği vurgulanmıştır. Bozulmuş alanlarda doğa onarımı ve yenilemenin gerekliliği günümüzde kaçınılmaz bir gerçektir. Buradan yola çıkarak, açık maden ocaklarında ne tür yenileme olanakları olabileceği, bunların hangisinin çevredeki kullanımlar ve diğer doğal ve kültürel veriler içinde bir uyum sağlayacağı ikinci bölümde belirtilmeye çalışılmıştır. Yasal yaptırımların gereği, önemi vurgulanarak, bu tip uygulamaların ülkemizde de yerleşmesi için çevresel politikalanmn gelişmesi gerekliliği açıklanmıştır. Ayrıca karmaşık bir problem olan alan kullanım kararının verilmesinde çok amaçlı yöntemlerin ve karar destek sistemlerinin kullanılması gerekliliği behrtilmiştir. Burada 'Analitik Hiyerarşi Prosesi Yöntemi', yöntemin uygulanmasında kullanılan 'Expert Choice' programı tanıtılmıştır. Üçüncü bölümde uygun alan kullanımının belirlenmesi problemi Analitik Hiyerarşi Prosesine göre formüle edilmiştir. Burada, doğal veriler, kültürel veriler ve bunların açılımları olan, Eğim, Bitki, Toprak, iklim, Su, Mükliyet, Konum, Alan Kullanım, XIAlan büyüklüğü (5-10bin, 0 -5000, >10bin), Ulaşım, Nüfus genel ve alt kriterler kullanılmıştır. Modelimizi oluştururken dikkate aldığımız bir konu, uygun alan kullanımının belirlenmesinde seçim yapacağımız kentsel kullammlarm fazla olmasıydı. Modelimizde, 'orman-yaban hayatı', 'rekreasyon', 'turizim', 'orman-rekreasyon', 'kültür-sağlık', 'sanayi', 'ticaret', 'ulaşım', 'idari', 'yerleşim', 'rekreasyon- yerleşim', 'eğitim', 'orman-eğitim', 'orman-yerleşim', 'orman-ulaşım' kentsel kullanım olanaklarım ; oluşturduğumuz hiyerarşide alternatiflere yerleştirilseydi, her alternatif alan için tüm doğal ve kültürel kriterler, bunların alt kriterleri için çok sayıda ikili karşılaştırma yapmamız gerekecekti. Bu da modelin karmaşık olmasına neden olacaktı. Bu yüzden bu kullanımlar arasında örnek alanımız için uygun olan alan kullanım alternatifinin belirlenmesi amacıyla Expert Chocie'un 'sıralama' olanağından yararlanılmıştır. İkili karşılaştırmalar ve sıralama yöntemi sonucunda alternatiflerin örnek alan verileri ile karşılaştırlmasıyla örnek alanımızın değeri 0.362 olarak çıkarken, kentsel kullanım alternatiflerinin değerleri de 'orman ve yaban hayatı için 0 .486', 'rekreasyon için 0 .592', 'turizim için 0 .910', 'orman ve rekreasyon için 0 .542', 'kültür ve sağlık için 0 .739', 'sanayi için 0 .653', 'ticaret için 0 .740', 'ulaşım için 0 .633', 'idari için 0 .669', 'yerleşim için 0 .843', 'rekreasyon ve yerleşim için 0 .705', 'eğitim için 0 .696', 'orman ve eğitim için 0 .906', 'orman ve yerleşim için 0 .608', 'orman ve ulaşım için 0 .761' olarak bulunmuştur. Bu sonuçlardan yola çıkarak alanm doğaya kazandırılarak orman rejimi içindeki yerini alması ve rekreatif kullanımlara olanak tanınması sonucu ; metropolitenin gelişme potansiyeli, bunun karşısında arazi varlığından kaynaklanan kısıtlar, kanunlar, nazım plan ilkelerinin hedefleri doğrultusunda en optimum geri kazanımı sağlayabilecektir. XII