turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
İbn Rüşd'e göre Tanrı'nın bilgisi

Tezimizin konusu İbn Rüşd'e Göre Tanrı'nın Bilgisidir. Dini düşüncenin temelini oluşturan Tanrı tasavvurlarının belirlenmesinde, Tanrı'ya atfedilen sıfatlar önemli bir yere sahiptir. Bu sıfatlar arasında İslam düşüncesini en çok meşgul edenin ise ''İlahi bilgi'' olduğu söylenebilir. Çünkü Tanrı'nın bilgisi, Tanrı-insan-alem münasebetinin kurulmasında belirleyici bir rol oynamaktadır. Çalışmamızda İbn Rüşd'e göre Tanrı'nın bilgisi, zaman, irade, yaratma ve insan hürriyeti bağlamında ele alınmaya çalışılmıştır. Çalışmamızın sonucunda İbn Rüşd, ilahi bilgi ile beşeri bilginin farklılığına işaret ederek, yaratılmış varlıklarla Tanrı'nın zatını ve sıfatlarını doğrudan bir ilişki içine sokmadığı anlaşılmaktadır. Ona göre ilahi bilginin nasıllığı beşerin idrak kabiliyetini aşarken, bu konuda agnostik davrandığı sonucuna ulaşmaktayız. Tez çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, genel olarak bilgi ve bilginin kaynakları üzerinde durulmuştur. Çalışmamızın ikinci bölümünde, İlkçağ ve İslam filozoflarına göre Tanrı'nın bilgisi üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümümüzde ise; İbn Rüşd'ün felsefi düşüncesinde Tanrı'nın bilgisi, zaman, irade, yaratma ve insanın hürriyeti çerçevesinde incelenmiştir.
Platon ve Farabİ'de eğitim

çalışmamızın amacı, Platon ve Farabi'nin eğitimle ilgili görüşlerini inceleyip aralarındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koymaktır. Bu bakımdan çalışmamızın kapsamını, bu iki düşünürün eğitim anlayışlarıyla sınırlı tuttuk. Fakat gerekli gördüğümüz yerlerde, onların felsefenin diğer alanlarına ilişkin görüşlerine de yer verdik. Platon ve Farabi'nin eğitime dair görüşleri bir bütün olarak ele alındığında, mutluluğun her ikisi için de nihai amaç olduğu görülür. Onlara göre mutluluk, eğitim-öğretim vasıtasıyla elde edilebilen varlığa dair hakikat bilgisinin kazanılmasıyla mümkündür. Dolayısıyla varlığa dair doğru bilgi, insanı iyi ve erdemli kılmakta ve bu bakımdan erdem, mutluluğun ön koşulu olmaktadır. Platon ve Farabi, insanları erdemli kılmak için ideal bir toplum ve eğitimden söz etmişlerdir. Başka bir deyişle insanları mutluluğa ulaştırma amaçlarını, siyaset alanında gerçekleştirmek istemişlerdir. Bunun için toplum, yönetim, sanat, aile, hukuk ve ekonomi gibi alanlarda çeşitli düzenlemelere giderek, ideal eğitimin uygulanabileceği ideal bir toplum meydana getirmeye çalışmışlardır. Çünkü hem Platon hem de Farabi için devletin varlık nedeni, insanları erdemli hale getirmektir. Bunun gerçekleşebilmesi içinde, toplumun en erdemli kimseler tarafından yönetilmesi gerekir. Her iki düşünür de de hem nihai amaç hem de bu amaca ulaşma yolları bakımından ciddi benzerlikler bulunur. Buna karşın Platon'un ideal eğitimle ilgili uyguladığı bazı kısıtlama ve düzenlelemer bakımından, Farabi'den ayrıldığı görülür.
Immmanuel Kant'ın 'Ebedi Barış Üzerine Felsefi Deneme' adlı eseriyle ortaya koyduğu ebedi barış fikri ve bu fikrin uluslararası ilişkiler düşüncesinde yarattığı etki

Bu tezin amacı, Alman filozof Immanuel Kant'tn 1795 yılında birinci basımını yayımladığı Ebedi Barış Üzerine Felsefi Deneme adlı eseriyle ortaya koyduğu Ebedi Barış fikrini ve bu fikrin özellikle günümüz uluslararası ilişkiler düşüncesi üzerinde yarattığı etkiyi ortaya koyup soruşturmaktır. Bu sorgulamanın konusu, Ebedi Barış fikrine temel olan metnin oluşum süreci, tarihsel bağlamı ve hermenötik yapısını eleştirel biçimde dikkate alarak söz konusu fikrin uluslararası ilişkiler düşüncesindeki topos'uım belirlemektir. Bu çalışmada izlenecek yöntem, 'hermenötik metin analizi' yaklaşımı içinde geliştirilmiş olan metin eleştiri ve yorumlaması yöntemidir. Bu çalışmanın ana hareket motifi, 'dünyada-olma' olarak özetlenebilen insan varlığının kendini açınlayış tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak 'Ebedi Barış fikrinin özellikle Kant'ta dile geldiği haliyle ortaya konulmasıdır. İnsan varlığı, Alman filozof Martin Heidegger'in sunduğu ontolojik irdeleme araçları kullanılarak anlaşılacak ve Kant'ın akli-hukuki-ahlaki eleştirel felsefesi kapsamında görülecektir. Söz konusu hareket motiflerinden beslenen bu çalışmanın tezi, kendini 'devlet' örgütlenmesi içinde var eden insan varlığının, ancak ve sadece 'barış içinde akli, hukuki ve ahlaki bir temellendirmeye kavuşabileceğidir. Bu bağlamda Kant'ın Ebedi Barış Üzerine Felsefi Deneme adlı eserinin, bu temellendirmenin ana metni olduğu görülecek ve insan varlığının 'hermenötik faktisitesi'nin ileri sürülen tezle bir anlama kavuşacağı ortaya çıkacaktır.
Platon ve Kınalızade Ali Efendi'nin devlet ve toplum anlayışlarının karşılaştırılması

Eski Yunan'da ortaya çıkan felsefi düşünce hareketleri, farklı coğrafyalarda ve farklı kültürler arasında şekillenerek, tercüme hareketleriyle İslam dünyasında yerini alıp, yeni bir felsefe dalının veya hareketinin ortaya çıkmasına imkan sağlamıştır. Tercüme hareketleri sonrasında ortaya çıkan felsefe dalına ya da hareketine İslam felsefesi denir. Bu tez İslam felsefesinin oluşmasına katkı sağlayan Platon ve Kınalızade Ali Efendi'nin siyaset felsefelerini oluşturan devlet ve toplum anlayışlarını ortaya koymak ve onları karşılaştırmak amacıyla yazılmıştır. Platon ve Kınalızade Ali Efendi devlet ve toplum felsefelerini iş bölümü, yardımlaşma üzerine temellendirmişlerdir. Çünkü Platon'a göre her toplum ve site düzeni, insanların, tek başlarına ihtiyaçlarını karşılayamaması nedeniyle ortaya çıkan iş bölümü gereksiniminden doğar. Dolayısıyla iş bölümü, insanların ihtiyaçlarını karşılayabilmek adına diğer insanlarla birlik ve beraberlik içerisinde olmalarını zorunlu kılmıştır. İş bölümü sayesinde insanlar bir araya gelerek toplumu, toplumlarda bir araya gelerek devleti oluşturur. Platon ve Kınalızade Ali Efendi İslam felsefesinin pratik kısmı içerisinde yer alan siyaset felsefesini açıklamaya çalışmışlardır. İçinde bulundukları toplumun siyasi, sosyal ve kültürel detaylarından yararlanarak ideal devlet tasarımlarını ortaya koymuşlardır. Platon ve Kınalızade Ali Efendi'nin ideal devlet tasarımı düşüncelerinin temelinde yer alan ve toplumsal yapıyı oluşturan sosyal bir varlık olan insan vardır. İnsan vücudundan hareketle, devlet kurumunun nasıl bir işleve sahip olduğunu ideal devlet anlayışlarında görebiliriz. Sosyal bir varlık olan insan, bir bütün olarak ele alındığında, onu düşüncelerinden ve eylemlerinden bağımsız olarak değerlendiremeyiz. Buna bağlı olarak pratik felsefenin temelinde yer alan insanı, bir topluluğa dahil etmek zorunda kalarak siyasetle ilişkisini başlatmış oluruz. Dolayısıyla insan artık siyasi yapılanmanın ayrılmaz bir parçası olmakla birlikte, onun sürekliliğini sağlayacak olan en temel etkendir.
İlk ve ortaöğretim okulu yöneticilerinin eğitim felsefesi akımlarına karşı eğilimlerinin değerlendirilmesi

Bu arastırma, ilk ve ortaögretim okul yöneticilerinin egitim sürecine iliskin felsefitercihlerinin hangi egitim felsefesine dayandıgını belirlemek ve bu tercihleri değerlendirmek amacıyla hazırlanmıstır. Arastırma; giris, felsefe, egitim felsefesi, felsefi görüsler ve egitim, egitim akımları, Türk egitim sisteminin felsefi temelleri, yöntem, bulgular ve yorum, sonuç, tartısma ve öneriler olmak üzere dokuz bölüm altında toplanmıstır. Yapılan arastırmaya, toplam 90 okul yöneticisi katılmıstır. Veriler; Daimicilik, Esasicilik, ilerlemecilik ve Yeniden Kurmacılık egitim felsefi akımlarına iliskin toplam 40 ilkeyi içeren bir ölçek ile elde edilmistir. Ölçek vasıtasıyla elde edilen verilerin, amaçlara uygun olarak frekans ortalama ve standart sapma puanları hesaplanmıstır. Gruplar içerisinde normal dagılım özelligi göstermeyen (n<30) gruplar için non-parametrik teknikler, normaldagılım özelligi gösteren dagılımlar içinse parametrik analiz teknikleri kullanılmıstır. Arastırmada, okul yöneticilerinin egitim sürecine iliskin felsefi tercihleri 4 boyutta incelenmis, buna göre arastırmadaokul yöneticilerinin, egitim sürecine iliskin ilerlemecilik ve Yeniden Kurmacılık akımlarınakarsı bir egilim gösterdikleri sonucuna varılmıstır. Bu egilim, günümüzde Türk EgitimSisteminin sahip olduğu felsefeyle örtüsmektedir. Bu anlamda okul yöneticilerinin Türk Egitim sisteminin felsefesine sahip olmaları egitim uygulamaları açısından olumlu olarakdüsünülmektedir. Arastırmada, okul yöneticilerinin egitim sürecine iliskin felsefi tercihleri cinsiyet, medeni durum, okul türü, görev unvanı, yas, mesleki kıdem, yöneticilik kıdemi, egitim düzeyi, brans, mezun olunan okul değişkenlerine göre incelenmis ve yöneticilerin görüslerinin Daimicilik, Esasicilik, lerlemecilik ve Yeniden Kurmacılık boyutlarında farklılık göstermedigisaptanmıstır.
Güncel bir imkan olarak stoa ontolojisi

Batı metafiziğinin temel dayanakları ile kavramsal çerçevesini eleştiren ve felsefi yönelimini 'Platonculuğu tersine çevirmek' olarak ifade eden Deleuze, problemin üstesinden gelmek için geleneğin içerisinde bulunan bir noktaya işaret eder. Bu nokta, felsefe tarihinde Platonculuğu ilk ve radikal bir biçimde tersine çeviren Stoacılıktır. İdeaları yerinden etmek suretiyle Platoncu varlık anlayışının hiyerarşik yapısını tartışmaya açan Stoacılık, aynı zamanda Sokrates öncesi filozofların doğa görüşlerinin de yeniden değerlendirilmesini sağlamaktadır. Deleuze'e göre varlık/oluş ikiliğini ortadan kaldırma noktasında hem Platoncu ideaları yüzeye indiren hem de Sokrates öncesi dünyanın iç içe geçmişş derinliklerini yüzeye çıkaran Stoacılık, metafizik geleneğin içinden bir çözüm önerisi sunar. Batı metafizik geleneğinin temel kategorilerini ve bu kategorilerin işleyişini tartışmaya açma noktasında, geleneğe karşıt bir alana işaret etmek yerine, tam da geleneğin içinden bir olanağın izini sürmek bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, çalışmanın konusunu Stoa felsefesinin temel bölümlerinden biri olan fizik oluşturmaktadır. Çalışmanın bölümleri ise geleneksel metafiziğin 'gerçeklik', 'varlık' ve 'evren' tasarımına koşut bir biçimde 'fizik', 'bir şey', 'var olan ' ve 'evrensel düzen'den oluşmaktadır. İlk bölümde fizik araştırmasının Stoa felsefesi açısından önemi vurgulanarak fiziğin kapsamı ve sınırları belirlenecek; sonraki üç bölümde konu ve dönem açısından sınırları belirlenmiş olan fiziğin detaylarına odaklanılacaktır. Böylelikle Stoa fiziğinin muhalif olduğu geleneksel metafizikten ne ölçüde farklılaştığı ve bu farklılıklar oranında nasıl bir ontolojiye imkan sağlayabileceği ortaya konulmaya çalışılacaktır. Sonuç bölümünde ise Stoa felsefesinin metafizik açmazlara ve problemlere yönelik sunduğu olanaklar tartışılacak ve böylece metafizik geleneğe, gelenek içinden bir müdahalenin ne anlama gelebileceği üzerine sonuçlar çıkarılmaya çalışılacaktır.
Seydİ Ali Reis'in Hülasa el-Hey'e adlı eseri üzerine bir inceleme

Bu tezde Ali Kuşçu'nun Fethiyye adlı eserinin ilaveli bir çevirisi olan, Seydi Ali Reis'in Hülasa el-Hey'e adlı eseri günümüz Türkçe'sine çevrilmiş ve bunun içinde yer alan bilgilerin, astronomi ve kozmografya tarihi açısından önemi ve değeri belirlenmeye çalışılmıştır. Eserin değerini tam olarak belirleyebilmek için, Hülasa el-Hey'e'nin yazarı olan Seydi Ali Reis'in hayatı ve eserleri incelenmiştir. Daha sonra birkaç Osmanlı Astronomu değerlendirilmiş ve Seydi Ali Reis'in çalışmalarının niteliğini anlamak için Takiyüddin ile Seydi Ali Reis kıyaslanmıştır. Hülasa el-Hey'e'nin Türk Astronomi Tarihi'ndeki yeri genel olarak incelendikten sonra Fethiyye ile karşılaştırılmış ve Hülasa el-Hey'e'nin Fethiyye'den farkı ve ekledikleri ortaya çıkarılmıştır. Bundan sonra Hülasa el-Hey'e'de, Kutbeddin el-Şirazi ve İbn el-Şatır gibi önemli astronomlara değinilmesinin önemi açıklanmıştır. En son olarak ise Hülasa el-Hey'e'nin kaynaklarından söz edilmiştir.
Teftazanİ'de bilgi teorisi

Müteahhir dönem kelamında ontoloji, fizik ve psikoloji gibi birçok konuda olduğu gibi epistemoloji alanında da İbn Sina felsefesinin etkileri görülmektedir. Ancak müteahhir kelamcıların İbn Sina epistemolojisi ile onun ilişkili olduğu alanlarda kelamın temel kabullerine aykırı görüşleri savunmak durumunda kalmamak için teorilerde ne tür yorumsal değişikliklere gittikleri ve onları nasıl dönüştürdüklerinin araştırılmaya muhtaç olduğu açıktır. Bu bağlamda bu çalışmada önemli bir müteahhir dönem kelamcısı olup birçok meselede mütekaddim dönem kelamının öğretilerini devam ettirmeye çalışan Teftazani'nin epistemoloji alanında kelam ve İbn Sina felsefesinden tevarüs ettiği unsurlardan nasıl bir sentez meydana getirdiği ve bilgi konusunda benimsediği temel ilkeler ile diğer konulardaki görüşlerinin bunda nasıl etkili olduğu incelenmiştir. Teftazani tarafından meydana getirilen sentezin hangi yönlerden öncekilerden farklılaştığını tespit etmek için onun görüşleri, temel kaynağı olan Razi, Tusi, Kutbüddin Razi ve İci gibi müteahhir düşünürlerin görüşleriyle mukayeseli olarak analiz edilmiştir. Tezin birinci bölümünde, Teftazani'nin bilgi anlayışının şekillenmesinde büyük bir rolü olan bilen bir özne olarak nefsin mahiyeti ve güçleri konusundaki görüşleri ele alınmıştır. İkinci bölümde, bu alanda benimsediği görüşlerden hareketle bilginin tanımı, imkanı, zihni varlık, bilginin hakikati ve kategorisi gibi başlıca tartışma konularında onun benimsediği görüşler mukayeseli bir şekilde incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise geliştirilen bu teoriden hareketle farklı varlık tarzına sahip bilen öznelerin muhtelif bilinenlere yönelik bilgileri hususunda karşılaşılan problemlerin Teftazani tarafından nasıl çözülmeye çalışıldığı incelenerek teorisinin bir tür sağlaması yapılmıştır. Mütekaddim dönem kelamından tevarüs ettiği ve kısmen farklı tarzda bir okumaya tabi tuttuğu psikoloji, epistemoloji, teoloji, me'ad, ontoloji ve fizik alanlarındaki ana görüşleri doğrultusunda yaptığı değişikliklerle birlikte İbn Sinacı epistemolojiyi kabul eden Teftazani, İbn Sina'nın suret ve mahiyet gibi kavramlarını metafizik bağlamlarından uzaklaştırarak geliştirdiği bilgi teorisiyle uyumlu hale getirmeye çalışmıştır. Dolayısıyla Teftazani'nin kelamın ana maksatlarını gözetmek suretiyle kelam ve felsefe geleneklerinden tevarüs ettiği görüşleri yeniden yorumlayarak ve dönüştürerek kendi içinde tutarlı bir epistemoloji inşa etmeye çalıştığı söylenebilir.
Hegelian contradiction in thought and Kierkegaardian contradiction in life: An attempt to demonstrate the relation between logic and life

öz HEGELCİ DÜŞÜNCEDE ÇELİŞKİ VE KİERKEGAARDCI YAŞAMDA ÇELİŞKİ. MANTIK VE YAŞAM İLİŞKİSİNİ GÖSTERME ÜZERİNE BİR DENEME Kurtoğlu, Demet Yüksek Lisans, Felsefe Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Ahmet İnam Ocak 1999, 90 sayfa Bu tez Hegel'in düşüncenin kendisini düşünmesi hareketini ve Kierkegaard' in varoluşçu bireyini ortaya koyarak mantık ve yaşam arasındaki ilişkiyi gösterebilmek üzerine bir denemedir. İlki düşüncede çelişkiye, ikincisi yaşamda çelişkiye karşılık gelmektedir. Hegelci düşüncede çelişki Hegelci mantığın 'ya... ya da ' olarak betimlenebilen mantığı çözümlediğini gösterirken Kierkegaardcı yaşamda çelişki 'Ya/Ya da ' sözüne içkin bilgeliğe karşılık gelen varoluşçu bireyi gösterir. Tez bu konuları dört meta belirlenim açısından tartışır, mantığın mantığı, mantığın yaşamı, yaşamın yaşamı ve yaşamın mantığı. Bu denemede, Hegelci kavram 'ayrımda özdeşlik' ve Kierkegaardcı yaşam anlayışıVI çalışmanın özünü oluşturur. Tez, ayrımda özdeşliğin yaşama üçüncü bir bakış açısı oluşturduğunu ve bunun Kierkegaardcı yaşam anlayışına uygulandığında yaşamın mantığını mümkün kılabileceği sonucuna varır.
İnsan hakları açısından değer yargıları

Bugün içinde yaşadığımız dünyada insan hakları konusundaki bilinçte bir artış olmasına rağmen, insan hakları ihlallerinde bir azalma olmamıştır. İnsan hakları ihlalleri çoğunlukla kişilerarası ilişkilerde ortaya çıkmakta, ama insanların çoğu bu ihlalleri dikkate almamakta ya da görmezlikten gelmektedir. Çeşitli durumlarda karşılaştığımız insan hakları ihlalleri, insan haklarının ne olduğu konusundaki bilgi eksikliğinden ileri gelmektedir. Bu ihlallerin farklı nedenleri vardır, fakat bu nedenler arasında önemli bir neden de, bilgi eksikliğinin yanında değer yargılarının eylemler üzerindeki etkisidir. Bu çalışmada, değer bilgisi yerine 'değerler' olarak kabul edilen değer yargılarının kişi eylemlerini nasıl belirlediği gösterilmeye çalışılmıştır.
A philosophical investigation about the problem of consciousness in the context of inquiry into causality

Bilinç konusu zihin felsefesinin güncel problemlerinden biridir. Birinci kişi bakış açısına göre öznenin kendi varoluşunu sezgisel olarak, başka bir kanıta gereksinim duymadan bildiğini kabul ediyoruz. Bu bilgi diğerlerinin erimine kapalı olduğundan üçüncü kişilere aktarımı mevcut bilgi ve imkanlarımıza göre olanaksızdır. Düşünürler bu uyuşmazlığı 'açıklama boşluğu', 'epistemik asimetri', 'kognitif olarak kapalı olma' gibi ifadelerle tanımlamaya çalışmışlardır. Kanaatimize göre bu fark 'bilateral kendilik' olarak tanımlanabilir. Bilincin konvansiyonel yaklaşımlarla değerlendirilmesinde nedensellik yönünün önemli olduğunu düşünüyoruz. Antik dönemden beri süregelen yaklaşımlara baktığımızda determinist/zorunlu nedensellik yaklaşımının, yerini giderek olumsal nedensellik yaklaşımlarına bıraktığı görülmektedir. Bu çalışmada bilincin olumsal nedensellik yaklaşımıyla ele alınmasının insan doğasına daha uygun olduğu teziyle hareket ettik. İkinci bölümde antik dönemden beri öne sürülen nedensellik yaklaşımlarını bilinç ile ilişkisi içinde yorumladık. Aristoteles, Descartes, Leibniz, Hume, Kant ve Heidegger'in yorumlarına ek olarak olumsal nedensellik yaklaşımını tarihsel gelişimi içinde değerlendirdik. Üçüncü bölümde çağdaş zihin felsefecilerinin bilince dair yorum ve değerlendirmelerine yer verdik. Bu tartışmalar arasında indirgemeci materyalist veya maddeci olan ancak indirgemeci olmayan fonksiyonel yaklaşımlar olduğu gibi, bilincin felsefe ve bilimin konusu olamayacağını savunan değerlendirmeler de mevcuttu. Çalışmaların bir kısmı, birinci kişi yaklaşımıyla üçüncü kişi yaklaşımını örtüştürmeyi amaçlıyordu. Bilinç ve bedeni ayrı birer fenomen olarak kabul edenler olduğu gibi bilincin insan dışı varlıklarda da olan enerji yoğuşmasından ibaret olduğunu savunan görüşler de vardı. Dördüncü bölümde çağdaş zihin felsefecilerinin görüşlerini birbirleriyle karşılaştırarak uyuşan ve çatışan yönlerini inceledik. Ayrıca özgün görüşlerimiz çerçevesinde neden-etki yaklaşımının etimolojik köklerine değinerek bilinç, olumsallık, olumsal nedensellik gibi ifadelerin tanımlarını yaptık. Bilincin sadece epifenomenal bir özellik olmadığına yönelik örnekler verdik. Neden-etki dikotomisinin öznenesne ikiliğinin aşılmasıyla giderilebileceğine dair örnekler verdik. İnsan nörolojik ve genetik sisteminin determinst olmayan, olumsal dinamiklerle faaliyet gösterdiğini ve hatta gözlenebilir bir etki için nedensel uyarım olmadan da işlev görebildiğini örneklerle göstermeye çalıştık. Bu çalışmanın yukarıda vurgulanan özellikleri nedeniyle bilincin olumsal nedensellik yoluyla serimlenmesine dair gelecekteki çalışmalara ışık tutacağı düşünülmektedir.
From contemplation to spectacle: Transformation of the way of seeing in the 19th century Ottoman culture

Bu çalışmada, tefekkür ve temaşa kavramları arasında yapılan ayrım üzerinden, tefekküre dayalı ve temaşaya dayalı olmak üzere iki farklı görme biçimi önerilerek, on dokuzuncu yüzyılda yaşanan modernleşme sürecinde Osmanlının deneyimlediği zihniyet dönüşümü, görme biçimindeki dönüşüm üzerinden yorumlanır. Batılılaşma sürecinde, Osmanlı kültüründe egemen olan tefekküre dayalı görme biçimi aşamalı olarak temaşaya dayalı görme biçimine dönüşmüştür. Bu dönüşüm süreci, dinsel, metafizik, doğalcı ve izlenimci olmak üzere dört farklı aşamada incelenebilir. Her bir aşamanın kendine özgü bir karakteristik etrafında geliştiği bu dönüşüm sürecinde, usa, doğaya ve bireye yönelik bakış da değişmiştir. Buna göre dinsel aşama biçemleme eğilimi etrafında şekillenirken; metafizik aşamaya iki görme biçimi arasında yaşanan bir tür kararsızlık hakimdir. Doğalcı aşama pitoresk tavır tarafından belirlenirken; izlenimci aşamaya izlenimci bakış egemendir. Osmanlıda tefekküre dayalı ve temaşaya dayalı görme biçimlerinin en görünür olduğu sanat biçimleri sırasıyla şiir ve tuval resmi olduğundan, bu dört aşama ve aşamalar arasındaki geçiş, farklı kuşaklara ait şair ve ressamların yapıtları üzerinden incelenmiştir. Bu çerçevede bu çalışma, iki farklı görme biçimi arasındaki dönüşüm üzerinden, Batılılaşma ve modernleşme süreçlerini takiben Osmanlının on dokuzuncu yüzyılda yaşadığı zihniyet dönüşümüne ilişkin farklı bir yorum getirmeyi amaçlamaktadır.
Fahrettin Razi'de varlık ve mahiyet

Bu tezde Fahrettin Razi felsefesinin iki önemli kavramı olan varlık ve mahiyet ele alınmıştır. Bu iki kavram, onun felsefi sisteminde anahtar konumda bulunmaktadırlar. Ziravarlık, Razi tarafından bilinen en genel kategori olarak ortaya konmuştur. Bu nedenle devarlık, kavranılması ve anlaşılması en basit olan kavramdır. Öte yandan varlık, var olanlarıntasnif edilmesinde en önemli dayanak noktasıdır. Bu durum, Zorunlu Varlık'ın ispatı başta olmak üzere birçok teolojik meselenin de varlık kavramından yola çıkılarak ele alınması anlamına gelmektedir. Dolayısıyla Razi'nin metafizik sistemi büyük ölçüde varlıkkavramından yola çıkılarak inşa edilmiştir. Mahiyet kavramı ise, şeyin neliğine dair en temel bilgiyi vermesinden ötürü, ona ilişkin tüm diğer bahislere tekaddüm etmektedir. Bu yönleriylesöz konusu iki kavram, onun metafizik sisteminin anlaşılmasında büyük önem arz etmektedirler. Razi, daha önce İslam düşüncesinde kullanılan bu iki kavramı kendisine has şekilde yeniden biçimlendirmiş ve felsefi sisteminin önemli bir parçası haline getirmiştir. Bu nedenle, söz konusu kavramların incelenmesi, onun felsefesinin anlaşılmasına ciddi katkılar sağlayacaktır.
Gelenekselci ekole göre din ve modernleşme: René Guénon örneği

Köklerini on beşinci yüzyıldan sonra Avrupa'da ortaya çıkan Rönesans ve Reform hareketlerinden alan modernleşme süreci, on sekizinci yüzyıl Aydınlanma döneminde, Avrupa'da gerek toplumsal hayatın gerekse diğer kültürel alanların tamamını etkileyen bir olgu haline gelmiştir. On dokuzuncu ve yirminci yüzyıllarda bu hazırlayıcı aşamalardan sonra modernite dönemine girilmiştir. Bundan sonra modernlik, kendi farkındalığını ötekileştirdiği gelenekle elde etmeye çalışmıştır. Modernitenin bu şekilde yadsıdığı gelenek, Rene Guenon tarafından şimdiye kadar olduğundan çok daha farklı ve derin bir boyutu ifade edecek biçimde yeniden tanımlanmıştır. Biz bu çalışmada Gelenekselci Ekol'ün kurucusu olan Guenon'un din ve modernleşme anlayışını ortaya koymaya çalıştık. Onun ortaya koyduğu geleneğin bu özgün anlamı moderniteyi anlamada önemli bir unsur haline gelmiştir.
The concept of virtue in al-Farabi

Ahlak felsefesinin bir araştırma konusu olarak erdem kavramı, felsefe tarihinde Sokrates'ten itibaren pek çok filozof tarafından ele alınmıştır. Bu kavram, antik dünyanın iki büyük filozofu olan Platon ve Aristoteles'in felsefelerinde, daha sonra Yeni-Platonculuk'ta ve onun önemli temsilcilerinden biri olan Plotinos'un felsefesinde kendisine önemli bir yer bulur. Yunan felsefesinin önemli kaynaklarının İslam dünyasına ulaşmasıyla, erdem kavramı, İslam felsefesi açısından da dikkate değer bir tartışma konusu haline gelmiştir. Tezimiz, İslam felsefesinin kurucusu ve Aristotelesçi bir filozof olan Farabi'nin düşüncesinde erdem kavramının yerini belirlemeyi, erdem kavramını geliştirirken felsefesinde Aristoteles etkisi bulunup bulunmadığına yanıt bulmayı, eğer bu etki mevcut ise farklı kültür ve dini çevrelerden gelen bu iki filozofun ortak bir erdem anlayışında buluşmasının nasıl mümkün olduğunu ortaya koymayı amaçlar. Tezimizin hipotezi, Farabi'nin, Aristoteles'in erdem anlayışından etkilenmiş olduğu ve bir İslam filozofu olarak farklı bir kültür çevresinden gelmiş olan bu kavramı sahiplenebilmesine, onun, erdemli din ile burhani felsefenin çelişmeyeceği ve gerçek filozofların aynı hakikati söyleyeceği şeklindeki düşüncesinin imkan vermiş olduğudur.