Askeri yargıda sanığın hakları

Bilindiği üzere ülkemizde adli, idari ve askeri yargı olmak üzere üç ayrı yargı kolu mevcuttur. Askeri yargı, askeri idari yargı ve askeri ceza yargısı olmak üzere ikiye ayrılır. Askeri idari yargıda davalara ilk ve son inceleme mercii olarak Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde bakılır. Askeri ceza yargısı ise askeri mahkemeler ve disiplin mahkemelerince yürütülür. Askeri Yargıtay, askeri mahkemelerden verilen hükümlerin son inceleme merciidir. Bu incelemenin konusu, askeri ceza yargılamasında sanık haklarının bugünkü durumunun analizidir. Somut sonuçlara ulaşmak için İnsan Haklan Evrensel Bildirisi ve Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesi gibi uluslararası metinlerin yanı sıra Anayasa ve Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümleriyle sanığa tanınmış olan haklan göz önüne almak gerekir. Sanık haklan açısından ilk ve en önemli şart, yargılama makamlannm yasal, bağımsız ve tarafsız olmasıdır. Yasallık ve tarafsızlığın temin edilmiş olmasına karşın, askeri mahkemeler bağımsızlıktan uzaktır. Mahkeme kuruluşunda subay üyeye yer verilmiş olması, hakimlerin ise her türlü özlük işleri açısından yürütme organına bağımlı olması bize böyle bir sonuca ulaştırmaktadır. Bağımsızlık sadece adli yargı hakimleri için değil, askeri hakimler için de sağlanmalıdır. Sanık haklanna dair bir husus da yargılamanın aleniliğidir. Yargılamanın adil olması kadar bunun gösterilmesi de zorunludur. Kapalı kapılar ardındaki yargılama ne kadar adil olursa olsun, kamuoyu vicdanında daima bu konuda bir şüphe bulunacaktır. Haklı olarak, 'geciken adalet, adaletsizliktir' denilmektedir. Ülkemizde ise yargıya yönelik eleştirilerin başında davalann uzaması gelmektedir. Gecikme sebepleri ile yargılamanın süratlendirilmesine yönelik çözümler hakkındaki açıklama askeri yargı için de geçerlidir; Fakat yargılamayı süratlendirmek adına savunma hakkını kısıtlayıcı uygulamalara başvurmamak gerekir. Zira çabuk yargılamanın tek yolu, sanık haklannın kısıtlanması suretiyle zaman kazanmak değildir. Sanığın savunma hakkı, isnadın niteliği ve nedenleri hakkında bilgi almayı, savunma için zaman ve kolaylıklara sahip olmayı, bizzat veya müdafi vasıtasıyla savunmayı beraberinde getirir. Askeri yargıdaki uygulama, bazı kararlar dışında, sanığın savunma hakkını gözetmek yönündedir. Ancak, sanığın ve müdafiin dosyayı inceleme ve örnek alma yetkisi, tutklu sanığın müdafii ile görüşme yetkisi ve sanığın kendisine müdafi tayin edilmesini isteme hakkı gibi savunma hakkı açısından büyük önemi haiz konularda, Askeri Yargılama Usulü Kanununun çağdaş düzenlemelere aykın hükümlere yer vermiş 97 olduğunu görmekteyiz. Öte yandan Askeri Yargılama Usulü Kanununda açıkça atıf bulunmaması veya bu kanunda boşluk olmaması, sanık haklan açısından önemli yenilikleri de içeren 1402 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerinin askeri mahkemelerde uygulanamaması sonucunu doğurmaktadır. Sonuç olarak gerek yasal mevzuat gerekse uygulama itibarıyla askeri yargıda sanık haklarının büyük ölçüde teminine yönelik bir temayül gözlenmektedir. Fakat yukarıda kısaca temas ettiğimiz noktalarda sanık haklarım kısıtlayıcı düzenlemelere rastlamaktayız. Bütün bu düzenlemelerin gözden geçirilerek zorunlu yasal değişikliklerin yapılması kaçınılmazdır. Özellikle silahlı kuvvetlerin ve askeri yargının bünyesine has düzenlemelerde, sanık haklarının kısıtlanmamasına azami derecede özen gösterilmelidir. Askeri ceza yargılamasında sanık haklarının, genel ceza yargılamasına oranla daha az korunmasını zorunlu kılan fiili veya hukuki hiçbir sebep yoktur.