turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Platon'un haz anlayışı ve Aristoteles'in eleştirisi

Haz tartışması köklerini antik çağ felsefesinde bulan önemli bir tartışmadır. 'Haz mutluluk getirir mi? sorusu antik çağ felsefesinden itibaren ahlak felsefesi alanında çalışanların kolayca yabana atamayacakları bir sorudur. Platon'dan itibaren haz mutluluk getirir mi, sorusuna yanıtlar veren filozoflar, ya haz yanlıları ya da haz karşıtları olarak konumlandırılmışlardır. Hazzı felsefi bir mesele olarak ele alan ilk ismin Aristippos olduğu kabul edilir. Aristippos'a göre haz 'en yüksek iyi'dir. Bu anlamda alındığında da haz mutlu bir yaşamın temeli olarak kabul edilir. Aslında felsefe tarihinde adı hazcılık düşüncesiyle özdeşleştirilen isim hepimizin bildiği gibi Epiküros'tur. Helenistik dönem düşünürü olan Epiküros'a göre haz mutlu bir yaşamın başı ve sonudur. Felsefe tarihçileri Epiküros hakkında konuşurken genelde onu Platon'un karşısında bir yere konumlandırırlar. Bunu yaparken dayandıkları nokta ise Platon'a göre hazzın en yüksek iyi olmak bir yana insanın nihai amacı olan mutlu bir yaşamın önünde engel olduğuna dair düşüncesidir. Fakat Platon'u haz-karşıtı ilan etmek ne denli haklı bir tutumdur? Aristoteles, Platon'un öğrencisidir. Ancak unutmayalım ki tartışma haz olunca hocasının karşısında yer alacak kadar kendi ahlak felsefesini oluşturabilen bir filozoftan söz ediyoruz. Aristoteles'in Nikomakhos'a Etik adlı kitabının VII. kitabında söylediği gibi haz ona göre eyleme eşlik eden bir etkinliktir. Etkinliğe eşlik etmesinin yanı sıra etkinliğinin değerini belirleyen de yine haz olacaktır. X. kitapta haz ve iyi arasındaki ilişki biçim değiştirir. Haz tıpkı Platon'daki gibi mutlu bir yaşamın tam da içinde bir şeydir, çünkü haz insanın teorik ya da pratik bütün etkinlerine eşlik eder. Biz bu çalışmada Platon'un hazcı mı haz karşıtı mı olduğu sorusuna cevap vermeye çalışacağız. Bunun için öncelikle Antik Yunan düşünürünün belli başlı diyaloglarından hareket ederek hazzın neliğini ve nasıl olup da doğru/yanlış, iyi/kötü hazlar olarak ayrıldığını ortaya koymaya çalışacağız. Bunu yaparken de hazzın, her şeyden önce ahlak tartışmasının konusu olduğunu unutmadan, iyi yaşamda bir yeri olup olmadığını göstermeye gayret edeceğiz. Platon diyaloglarından elde ettiğimiz çıkarımlar neticesinde de bu kez Aristoteles'in haz karşısındaki tutumunu inceleyeceğiz. Burada dikkat edeceğimiz husus sözünü ettiğimiz Aristoteles'in aslında bir anlamda Platon'u eleştiren, onunla benzerlik/uyuşmazlık ilişkisi içerisinde olan Aristoteles olduğunu unutmamak olacaktır. Çünkü öyle görünüyor ki Aristoteles'in özellikle haz hakkındaki görüşleri Platon'dan izler taşımaktadır. İki düşünürü bu denli birbirine yaklaştıran başka hiçbir tartışma yoktur. Her ikisi de haz tartışmasını 'iyi' ile olan ilişkisi üzerinden ele almış ve hemen hemen benzer sonuçlara varmışlardır. Öte yandan ayrıldıkları noktalar da yok değildir. Çalışmanın nihayeti bize iki düşünürün hazza ilişkin düşüncelerini, aralarındaki benzerlikleri ve uyuşmazlıkları gözler önüne serme imkanı verecektir. Haz, Acı, İyi, Kötü, Mutluluk.
İbn sİna'da kategoriler ve kaynakları

Büyük Türk ve Müslüman filozof İbn Sina İslam düşünce dünyasının ve İslam felsefesinin zirvesinde yer alan ender şahsiyetler biridir. Bu yönüyle onun kurmuş olduğu felsefi sistemin ve kaleme almış olduğu eserlerin kendinden sonraki hemen bütün dönemleri derinden etkilemiş ve onların felsefi yaklaşımlarını belirlemiş olduğunu söylemek mümkündür. Dolayısıyla onun hakkında ülkemiz sathında yapılan çalışmaların özellikle de mantık bilimi alanındaki çalışmaların nicelik ve niteliği giderek olumlu yönde artış göstermektedir. İbn Sina'nın Kategoriler anlayışını konu alan bu çalışma Kategoriler'in mantık alanındaki konumu ve önemini tespit etmeye yönelik olarak geliştirilmiştir. Mantık biliminin en başında yer alan Kategoriler, bir yönüyle mantığa giriş, diğer bir anlamda ise felsefeye giriş kitabı olma hususiyeti kazanmıştır. Bu hususu belirginleştirmek amacıyla İbn Sina'ya kaynaklık eden filozoflar ve onların metinleri, İbn Sina'nın Kategoriler adlı eseriyle birlikte incelenmiştir. Öncelikle Aristoteles ve Hellenistik dönem şarihlerinin metinleri, ardından da Farabi'nin metinleri ele alınmış olup, bağlamına göre özellikle Tusi'nin metninde İbn Sina'nın hangi ölçüde kaynak etmiş olduğu belirlenmeye çalışılmıştır. Buna göre İbn Sina'nın kaynakları arasında başta Aristoteles ve şarihler olmak üzere Farabi gibi ondan önceki filozofların bulunduğu ve ondan sonraki dönemlere de önemli ölçüde kendisinin kaynaklık etmiş olduğu görülmektedir.
Gadamer ve Habermas'ta önyargı kavramı

Pozitivizm'den sonra doğan, insan bilimlerini temellendirme girişimleri, tarihsel-toplumsal gerçekliğin, doğa bilimlerinin yöntemine göre incelenemeyeceği kabulünden hareket etmekteydi. Bu girişimlerin temelinde, pozitivizmin gelişiminden duyulan bir kaygı vardır. Tarihsel-toplumsal gerçekliğin, bir makine gibi görülemeyeceği fikrini doğuran bu kaygı, Gadamer ve Habermas için de söz konusudur. Gadamer'in, insan bilimlerini ontolojik olarak temellendirme niyeti ve Habermas'ın araçsal aklın eleştirisi fikri, bu kaygının sonuçlarındandır. Her iki düşünür bu konuda, insanın ortak yaşama dünyasının dilsel ve tarihsel koşulları üzerinde durur. İnsan bu koşullar uyarınca, yaşama dünyasını kurmakta ve onun içinde yaşamaktadır. İnsan bunu hermeneutik bir tecrübeyle başarmaktadır. Bu hermeneutik tecrübe konusunda belirli kabulleri olan Gadamer ve Habermas, bu tecrübeyi ilkin önyapılı bir etkinlik olarak belirlemektedir. İşte bu önyapının kavramsallaştırılması konusunda iki düşünür bir tartışma içerisindedir. Gadamer, bu önyapıyı, önyargı olarak kavramsallaştırmaktadır. Habermas ise buna karşı çıkarak, insansal varoluşumuzun yönelimlerine işaret eden ilgi kavramını ortaya koymaktadır. Hermeneutik tecrübenin önyapısı, ister önyargı olarak; ister ilgi olarak kavramsallaştırılsın, bu önyapının aydınlatılması gerekmektedir. Bu gereklilik hem Gadamer'in hem de Habermas'ın bir diğer ortak kabulüdür. Önyapının aydınlatılması bakımından eleştirel bir unsur olarak refleksiyonun işlevine önem veren iki düşünür, bunun kavramsallaştırılması ve kapsamıyla ilgili olarak, yine bir tartışma içine girerler. Gadamer bunu, geleneğin rehabilitasyon fikriyle ortaya koyar. Onun için bu rehabilitasyon, anlama süreci içinde dilsel koşullar tarafından kuşatılmış bir refleksiyona tabidir. Oysa Habermas için bu, yeterli değildir. Ona göre böylesi bir rehabilitasyon ancak dilsel koşullar tarafından kuşatılmamış bir refleksiyonla olanaklıdır. Habermas bu olanağı ideoloji eleştirisi fikriyle ortaya koymaktadır. Böylesi bir hat üzerinde ilerleyen, iki düşünür arasındaki bu tartışma, bütüncül bir çerçeveden kavranılmalıdır. Çünkü bu tartışma, hermeneutiğin temel kabullerinin kavramsallaştırılmasına ilişkindir ve bu nedenle hermeneutiğin temellendirilmesi girişimi olarak değerlendirilmelidir.
Cicero'nun De Finibus Bonorum et Malorum adlı eserinde virtus kavramının incelenmesi

Cicero'nun en önemli felsefi eserlerinden biri olan De Finibus Bonorum et Malorum, 'iyi' ve 'kötü' kavramlarının ereğini incelemektedir. Eser çeşitli felsefe okullarının ahlakla alakalı olan görüşlerini, şüpheci bir bakış açısıyla ele alır. Virtus kavramı söz konusu olduğunda ise Cicero, önceki bakış açısına ek olarak Roma kültürel kimliğini de görüşlerine ilave eder. Sonuç olarak, bu görüşler ışığında, tezimizin amacı De Finibus Bonorum et Malorum adlı eserde virtus kavramını incelemektir.
Plotinus'un mistisizmi

Bu tez çalışmasının amacı Plotinus'un düşünce sistemini en iyi şekilde incelemek ve Plotinus'un İslam dünyasındaki etkisini belirlemektir. Bu tez çalışmasında Plotinus'un mistisizmindeki temel kavramlara değinilmiş ve İslam felsefesindeki bazı filozoflarla karşılaştırılmıştır. Çalışmamızın Birinci Bölümünde Plotinus'un düşünce sisteminin oluştuğu ortam ve Plotinus'un hayatından bahsedilmektedir. İkinci Bölümde Plotinus'un ana problemine, mistisizminin temel kavramalarına ve Plotinus'un metafizik anlayışı ele alınmaktadır. Üçüncü Bölümde Plotinus'un sanat ve ahlak anlayışları ele alınmaktadır. Son olarak Dördüncü Bölümde Plotinus'un düşüncelerinin İslam felsefesindeki yeri ve önemi değerlendirilmektedir.
İslam'ın Bilimsel İlerleme İle İlişkisi Üzerine Tartışmalar

İslam Medeniyeti için her dönemde bilimin yeri oldukça önemlidir. Batı, Ortaçağ boyunca İslam'ın elinde tuttuğu bilim meşalesini, yaşanılan olaylar neticesinde kendi eline almayı başarmış olsa da İslam'da bilim çalışmaları devam etmiştir. Tezimizin amacı modern Batı felsefesi ve biliminin Osmanlı'ya girişi sürecinde İslam'ın bilimin ilerlemesine engelleyici mi yoksa özgürlükçü mü yaklaştığını göstermeye çalışmaktır. Tezimizin ilk bölümünde, çeşitli medeniyetlerden İslam dünyasına aktarılan bilimsel mirastan başlayıp, Abbasiler'den, Moğol İstilası'ndan ve Moğol İstilası sonrasında Osmanlı Devleti'nin, İslam biliminin ilerleme sürecine katkısı ele alınacaktır. İkinci bölüm, Avrupa'daki bilimsel süreç ile başlayıp, pozitivizm ve değişen bilim anlayışı ile son bulacaktır. Üçüncü bölümde, Tanzimat'tan Cumhuriyet'e kadar olan zaman diliminde, pozitivizm düşüncesinin Osmanlı'ya girişi ve determinizmnedensellik izahlarından bahsedilecektir. Renan ile başlayan bilimsel ilerlemeye İslam'ın karşı olduğuna dair ortaya atılan tartışmalar Osmanlı aydınları tarafından çürütülmeye çalışılacaktır. Sonuç bölümünde; tezimizin amacı doğrultusunda ulaştığımız sonuçlara yer verilecektir.
Liberalizm düşüncesinin temeli olarak John Locke'da devlet fikri

Düşünce tarihinin derinliklerine baktığımız zaman bazı filozofların görüşleri yaşadıkları çağı aşarak gelecek yüzyıllara kaynaklık etmiştir. Bu filozoflardan biri de 17. yy'la birlikte başlayan liberal söylemlere öncülük etmiş J. Locke'dur. Liberal öğretinin temeli olarak J. Locke'un devlet fikri çalışmamızın ana konusunu oluşturur. Bu itibarla tezimizde düşünce tarihindeki devlet fikirlerini, Locke'un yaşadığı siyasi ortamı, liberalizm kavramını, onun devlet fikri çerçevesinde oluşturduğu teorileri ve son olarak bazı düşünürlerle karşılaştırmasını ele aldık, onlara olan etkilerini görmeye çalıştık. Bu araştırmada öncelikle, Locke'un siyasi teorisiyle İngiltere'de gerçekleştirilen 1688 devriminin savunusunu yapmış olduğunu görmekteyiz. Onun devlet fikrini sergilediği 'Hükümet üstüne iki inceleme' zalim bir kralı aşağı indirme ve eski hakları geri alma amacıyla yapılan bir devrimi haklı çıkarmak için kullanılmıştır. O bu amaca ulaşmanın meşru yollarını göstermek için doğal hukuk fikrine ve ona kaynaklık eden ilahi irade'ye başvurmuştur. İnsanlar doğa durumundan doğal hakları olan yaşam, özgürlük ve mülkiyet haklarını kendilerinde saklı tutmak kaydıyla bir sözleşme imzalayarak sivil topluma geçmişştir, öncelikle bireyler kendi aralarında bir sözleşme ile toplumu inşa etmiş, ardından yöneticilerle bir sözleşme imzalayarak siyasi erki oluşturmuşlardır. Siyasi erkin ve bireyin görevi doğal hakları korumaktır. Öyle ki, gerek doğa durumunda gerek sivil toplumda kim doğa yasalarını ihlal ederse cezalandırılmalıdır. Bu yasaları çiğneyen yönetim de olsa ona boyun eğmemek Tanrı'ya karşı her bireyinn sorumluluğudur. Böyle bir durumda birey, devrettiği cezalandırma hakkını geri alma hakkına sahiptir. Locke doğal hakları korumanın Tanrı'ya karşı bir mecburiyet olduğunu göstermektedir. Yöneten ve yönetilenlerin eylemlerini doğal hukukla ve dolayısıyla ilahi iradeyle sınırlandırarak, 1688 devrimini meşrulaştırmak istemiştir. Çalışmamız esnasında Locke'un devlet fikri içinde iki eksiklikle karşılaştık. Bunlardan ilki mülkiyeti doğal haklar içine alarak ve onu kişiliğin bir parçası haline getirerek kutsallaştırmasıdır. Diğeri ise 'hoşgörü' kavramını diğer liberallerden farklı olarak tek bir mezhep ile sınırlı tutmasıdır. Hoşgörüyü tek bir mezheple sınırlandırması ve başka alanlar için hiçbir şey söylememesi Locke'un devlet görüşlerine gölge düşürdüğü kanaatindeyiz. Yine de Locke, Liberalizm geleneği içinde yer alan özgürlük, bireysellik, tarafsızlık, hoşgörü gibi kavramlarla kendi yönetim şeklini inşa eden ilk düşünür olmuştur. Dolayısıyla da bu kavramlar onu liberalizm düşüncesinin öncüsü yapmıştır.
Thomas Hobbes'un siyaset felsefesinde toplumsal güvenlik ve barış ilişkisi

Thomas Hobbes, modern siyaset felsefesinin en önde gelen filozoflarından biridir. Aynı zamanda bir sistem filozofu da olan Thomas Hobbes, geliştirmiş olduğu felsefi metoduyla siyaset felsefesine de şekil vermiştir. Onun bütünlüklü felsefesi, yaratmış olduğu kavramlarla daha açık ve anlaşılır hale gelmiştir. Siyaset felsefesinde sıklıkla kullanılan kavram ya da kavramlaştırmalar da Thomas Hobbes'un felsefesinde böylelikle yeniden anlamını bulmuştur. Klasik öğretilerin çok uzağında kalan Thomas Hobbes, özü physei-nomoi dikotomisine dayanan zoon politikon non-zoon politikon ayrımında politik insanı non-zoon politikon olarak tanımlamıştır. İnsan non-zoon politikon olarak tanımlandığı için bir başlangıç noktasına ihtiyaç vardır. Bundan dolayı Thomas Hobbes'un siyaset felsefesindeki ilk hareket noktası doğa durumu anlatısıdır. Felsefesinde benimsemiş olduğu geometrik yöntemi daha da geliştirerek doğa durumu anlatısından doğa yasası ve toplum sözleşmesi kavramlaştırmalarına ulaşmış, yapay insan ve yapay devlet ile de toplum düzenindeki insan yaşantısıyla siyaset felsefesini tamamlamıştır. Doğa durumu anlatısının siyaset felsefesinde hareket noktasını oluşturmasının temel sebebi de insanın en temel ihtiyacı olan güvenlik ihtiyacını en iyi açıklayan anlatı olması ve aynı zamanda da insanın etik anlamda önemini ayrıca belirleyen klasik öğretilerden farkını ortaya koymasıdır. Güvenlik ihtiyacı, korkunun tetiklediği bir ihtiyaç olduğundan yapay insan, doğa yasasından yola çıkarak toplum sözleşmesini gerçekleştirmiş ve yapay devleti yaratmıştır. Devlet de böylelikle toplum düzeninin getirmiş olduğu barışın en büyük temsilcisi ve koruyucusu konumuna yükselmiş, toplumsal güvenlik ve barış ilişkisinin en önemli unsuru haline gelmiştir. Devleti savaş mantığından çok uzakta tutan ve belirleyen, toplumsal güvenlik ve barış ilişkisini de bu düşüncesine dayandırarak ortaya koyan Thomas Hobbes, bu anlamda siyaset felsefesindeki farkını ve önemini hala korumaktadır.
Quine on modal logic

Bu tezin amacı Quine'ın modal manyığa getirdiği itirazları incelemek ve değerlendirmektir. Modalite çalışmaları dahilinde söz konusu konuyu formal bir şekilde yazmayı çabalayan sistemler önerilmiştir. Fakat bunlar içinde bugün en çok kabul göreni Kripke'nin olası dünyalar semantiğidir. Bu yüzden daha güçlü bir silahla devam edebilmek için, çalışma modal mantığa kısa bir girişle başlamaktadır. Bunun ardından Quine'ın 1943 ve 1971 yılları arasında konuyla ilgili yazdığı makalelerdeki itirazları incelenecektir. İtirazlar sunulduktan sonra bu itirazlara cevap bulmaya çalışan felsefecilerin açıklamaları sunulacaktır. Her itiraz ve cevabın ardından Quine'ın itirazlarının hala felsefei ağırlığının olup olmadığı konusunda kendi fikrimi söyleyeceğim.
Deizm-bilim ilişkisi

Deizm, 17. yüzyıl sonu ve 18. yüzyıllar boyunca Avrupa ve Amerikalı düşünürler arasında yaygın olan dini ve felsefi bir harekettir. O, doğal dinin değerini yüceltirken vahyedilmiş dini - özellikle Hıristiyanlığı - kendi dar görüşlü ve mantıksız iddialarından dolayı kınıyordu. Herbert of Cherbury ve John Locke'un 'Hıristiyanlığın Makullüğü' adlı çalışmasından etkilenen deist düşünürler, yalnız akla dayalı bir inanç kurmaya teşebbüs ettiler. Deistler, Tanrının doğa kanunlarıyla faaliyet gösterdiğine ve doğanın araştırılmasının Tanrının araştırılması demek olduğuna inanıyorlardı. Onlar, evrenin matematik açıdan mükemmel doğa kanunlarına göre işlediğine; onun, mevcut işleyişine ne vahiy ne de mucize yoluyla müdahale etmeyen akıl sahibi bir Tanrı tarafından yaratıldığına; doğru dinin, rasyonel akıl ve empirik doğa araştırmasıyla bulunabilen 'doğal din' olduğuna inanıyorlardı. Şimdi, 'Deizm' olarak bilinen bu dini ve felsefi hareket Newtoncu fikirlerden etkilenmiştir. Deistlere göre evren, Tanrının müdahalesini gerektirmeyen kendi kendine işleyen bir mekanizma gibi görülmektedir. Böylece bu bilimsel argümanlar deizmin formüle edilmesinde vazgeçilmez bir rol oynamış, fakat daha sonra deizm de bilimsel gelişmenin önünü açmıştır. Diğer taraftan deizm, farklı yerel kültürel durumlara dayanarak farklı ülkelerde belli ölçüde farklı etkilere sahip olmuştur. Günümüzde ise, diğer görüşlere karşı tolerans ruhunun gelişmesi hususunda ciddi ölçüde katkıda bulunmaktadır, fakat artık onun eski canlılığı yoktur. VI
Wittgenstein'da matematiğin temelleri sorunu

Wittgenstein'ın felsefesi üzerine yapılan çalışmaların çok büyük bir kısmı O'nun mantık ve dil anlayışı ile ilişkilidir. Bununla birlikte, sayıca az da olsa O'nun din, sanat ve zihin anlayışını konu edinen çalışmalar mevcuttur. Ancak, felsefeye yaptığı en büyük katkının matematik felsefesi alanında olduğunu söyleyen Wittgenstein'ın, matematik felsefesini konu edinen çalışmaların sayısı neredeyse yok denecek kadar azdır. Bu tezde, Wittgenstein'ın birinci ve ikinci döneminde ortaya koymuş olduğu felsefi söylem, matematik felsefesi tartışmaları ile ilişkisi içerisinde ele alınmıştır. Çalışmanın iki veçhesi mevcuttur. Bunlardan ilki, Wittgenstein'ın her iki döneminde ortaya koymuş olduğu matematik felsefesini tüm yönleri ile serimlemektir. İkincisi ise, Wittgenstein'ın matematik felsefesine, kendi matematik felsefesi yaklaşımımız üzerinden bir eleştiri getirmektir. Bu eleştirinin ana fikri şudur: Wittgenstein'ın Tractatus'ta biçimsel nesneler, biçimsel bağıntılar ve ikinci dönem eserlerinde benimsediği sonucu matematik anlayışı üzerinden çizdiği matematiksel çerçeve, matematiğin bütünü kuşatmak bakımından yetersizdir.
Karl Jaspers'in siyaset anlayışı

Çiçek, Hasan, 'Karl Jaspers'in Siyaset Anlayışı'. Doktora Tezi, Danışman: Prof. Dr. Murtaza Korlaelçi, 256s 20. Yüzyılın etkili düşünce akımlarından varoluşçuluğun ünlü temsilcilerinden biri olan Jaspers'in siyaset anlayışı, bu tezin konusudur. Fakat siyaset anlayışının daha iyi anlaşılması ve temellendirilmesi için onun varoluş felsefesi ve genel olarak siyaset ile siyaset felsefesi üzerinde de durulmuştur. Üç bölümden oluşan tezin birinci bölümünde siyaset ve siyaset felsefesi ile siyaset felsefesinin problemleri genel çizgileriyle ele alınmaya çalışılmıştır. ikinci bölümde Jaspers'in genel olarak felsefesi ele alınmıştır. O, bir varoluşçu olarak öncelikle her insanın varoluş olmadığını belirtmek, varoluş olmayan insan durumunu ifade etmek amacıyla 'dasein' kavramını kullanır. Jaspers, insanın toplumda sıradan bir bireyden ibaret olmadığını, onun kişiliğinin ve bireysel özelliklerinin bulunduğunu, dolayısıyla varoluş olabileceğinin bilincinde olması gerektiğini ve bunun için nasıl hareket edileceğini ortaya koyar. Üçüncü bölümde, Jaspers'in varoluşçuluğundan hareket ederek geliştirdiği siyaset anlayışı üzerinde durulmuştur. Jaspers'in siyaset kavramına bakışı siyasetin felsefe, ahlak ve eğitimle ilişkisi; devletin görevleri, yönetim biçimleri ve savunduğu yönetim biçiminin hangisi olduğu bu bölümde ele alınmıştır. Jaspers, kendinden önceki siyaset filozoflarından da alıntılar yaparak, en iyi yönetim anlayışı olarak gördüğü demokrasinin geçirdiği merhaleleri ve onun geleceğinden beklentisini çeşitli örneklerden de yararlanarak betimler. O, insana yakışan durumun sürekli barış olduğunu ve bunun için herkesin çaba sarf etmesi gerektiğini, aksi durumun iki dünya savaşında olduğu gibi insanlık için yıkım getirdiğini, kendisinin de yaşadığı İkinci Dünya Savaşı tecrübelerinden yararlanarak ifade eder.
Port Royal Okulu'nun mantığa katkıları

Düşünme kurallarını veren ilim, sanat ve alet olarak Mantığın temelleri, insanlığın başlangıcına dayanmasına rağmen ona hak ettiği değeri veren, onu sistemleştiren Aristoteles olmuştur. Mantık Aristoteles'ten sonra çok büyük değişikliklere uğramamıştır. 17. Yüzyılda Aristoteles mantığı metod eleştirilerine maruz kalmış bu eleştiriler sonunda başta Ramus olmak üzere mantığa metod bahsini ekleme çabaları başlamıştır.'Logic or Art of Thinking', 17. yüzyılda Antonie Arnauld ve Pierre Nicole tarafından yazılan Mantık ders kitabıdır. Bu eser, Metod bahsini mantık içerisinde sistemli olarak ele alan ilk çalışma olarak literatüre geçmişştir. Bu çalışmada, Port Royal Okulu mensupları Antonie Arnauld ve Pierre Nicole'ün 'İdealar', 'Yargılar', 'Argümanlar' ve 'Metod' temel başlıkları altında mantığa olan katkılarının ortaya konulması amaçlanmıştır. Arnauld ve Nicole'ün idea temelli olarak kurdukları mantık anlayışını, argümanlar hakkındaki görüşlerini din temelli/merkezli bir mantık anlayışı ile inceleme ve ortaya koyma biçimleri, yöntemleri ve değerlendirmeleri ifade edilmeye ve ele alınmaya çalışılmıştır. Aristoteles Mantığına yapılan 'metod' eleştirileri sonucunda Port Royal Mantıkçılarının Mantığa ekledikleri metod bahsinin kapsamı ve metod anlayışları belirlenmeye, incelenmeye, değerlendirilmeye ve analiz edilmeye çalışılmıştır.
Richard Swinburne'de delilli inanç

Tanrı'nın varlığı ve O'nun varlığı ile ilgili deliller yüzyıllardır insanları meşgul eden temel bir tartışma konusudur. Teistik ve ateistik Tanrı anlayışının temel dayanak noktalarından biri inancın delillendirilmesi konusudur. Tanrı inancının akliliği, iman-akıl ilişkisi, Tanrı'nın varlığı ile ilgili deliller, bu delillerin yapısı ve işlevleri, Tanrı inancının kanıtlanıp kanıtlanamayacağı, rasyonel bir temelinin olup olmadığı ve bir temellendirmeden söz edildiğinde hangi deliller üzerinde durulacağı hakkında birçok görüş ortaya konulmuştur. Günümüz din felsefesi alanında bu konularla ilgili olarak akla gelen ilk isimlerden biri Richard Swinburne'dür. Richard Swinburne analitik felsefe geleneğinin bir savunucusudur ve inancın delillendirilmesinin gerekliliği üzerinde çalışmalar yapmıştır. Swinburne, tümdengelimsel delillerin bu konuda yetersiz olduğunu iddia etmiş, tümevarımsal deliller üzerinden inancın rasyonelliğini kanıtlamaya çalışmıştır. Swinburne, Tanrı inancının akliliğini temellendirirken Bayes teoremi ve Basitlik ilkesinden faydalanmış ve zorunlu bir Tanrı inancını değil mümkün bir Tanrı inancını ispatlamayı seçmiştir. Swinburne'ün delilli inanç konusundaki düşüncelerini incelediğimiz bu çalışmamızda delilcilik anlayışına, iman-akıl ilişkisine, Tanrı'nın varlığı ile ilgili delillerin yapısına, ontolojik delile, kozmolojik delile, teleolojik delile, vahiy ve mucizeye dayalı deliller ile dini tecrübe delilinin iddialarına ve bu delillere getirilen eleştirilere yer verilmiştir. Çalışmamız, Richard Swinburne'ün inancı rasyonel olarak temellendirmesi, konu ile ilgili iddiaları, savunmaları ve eleştirileri, ayrıca ona yapılan itirazların tartışılması ile sonlandırılmıştır.
Marx'ın din eleştirisinin temelleri

Marx'ın din algısının temellerinin ele alındığı, din eleştirisinin arka planındaki unsurların incelendiği bu araştırma üç bölümden oluşmaktadır. Marx'ın din eleştirisinin oluşmasını sağlayan çevresel, kişisel ve felsefi öncüller birinci bölümde ele alınmıştır. Bu öncüllerin Marx'ın din algısına olan etkisi belirtilmiştir. Marx'ın etkilendiği filozoflar ve felsefi sistemler tespit edilerek düşünürün din eleştirisi açıklanmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde Marx'ın felsefesinde başlıca kavramları ve bu kavramların dinle ilişkileri incelenmiştir. Bu kapsamda materyalizm, diyalektik ve yabancılaşma, tarihsel kökenleriyle ele alınmıştır. Araştırmanın üçüncü bölümünde ise Marx'ın felsefi anlayışında din algısı, sınıf çatışması ve vahiy kaynaklı dinlere bakış açısı incelenerek dinin Marx'a göre olgusal yönü araştırılmıştır. Sonuç kısmında; Marx'ın, dinin aşkın boyutundan ziyade topluma yansımış yönüyle ilgilendiği tespit edilerek, dine dair yaptığı eleştirilerinin dayandığı temel kabuller ve düşünsel arka planı ortaya konulmuştur.