Türk Rekabet Hukukunda hakim durumun kötüye kullanılmasının koşulları

Rekabet hukuku kurallarının amacı, piyasada rekabetin tesis edilmesi ve korunması suretiyle, rekabetten beklenen ekonomik, sosyal ve siyasal faydaların elde edilmesini sağlamaktır. Bu amaçla, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile; rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar, piyasaya hakim olan teşebbüslerin bu hakimiyetlerini kötüye kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her türlü hukuki işlem ve davranış yasaklanmıştır. Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun'un konu bakımından unsuru teşebbüslerdir. Piyasada mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden bütün birimler rekabet hukuku anlamında teşebbüs olarak kabul edilmektedir. Teşebbüslerin yanı sıra, teşebbüs birlikleri de rekabet hukukunun konusuna girmektedir. Belirli bir ürün pazarı ve bu ürünün ekonomik faaliyete konu olduğu coğrafi pazardan oluşan ilgili pazar, bir teşebbüsün hakim durumda olup olmadığının inceleneceği alam ifade etmektedir. İlgili ürün pazarı, belirli bir ürün ile birlikte; tüketiciler tarafından, fiyatları, fiziksel ve teknik özellikleri, kullanım alanları bakımından bu ürün ile ikame edilebilir kabul edilen ve dolayısıyla aynı ihtiyacı 110 karşıladığı düşünülen bütün mal ve hizmetleri kapsamaktadır. ilgili coğrafi pazar ise, teşebbüslerin mal ve hizmetleri arz ve talep ettikleri ve rekabet şartlarının benzer olduğu alam ifade etmektedir. Ayrıca, ilgili pazarın tespitinde zaman unsurunun da göz önüne alınması gerekir. Hakim durum, bir teşebbüsün, müşterilerinden ve rakiplerinden bağımsız olarak, pazardaki rekabet koşullarına uzun süre etki edebilecek ekonomik güce sahip olmasıdır. Bir başka ifadeyle, hakim durumun unsurları; ekonomik güç, bağımsızlık ve ekonomik gücün devamlılığıdır. Hakim durumun belirlenmesinde kullanılan başlıca ölçütler, teşebbüsün pazar payı ve pazara giriş engelleridir. Pazara giriş engeli oluşturabilecek başlıca durumlar, teşebbüsün mali gücü, üstün teknoloji, dikey bütünleşme ve gelişmiş dağım sistemleri, fazla kapasite, hukuki avantajlar, ölçek ekonomileri, teşebbüsün davranışları ve ürün farklılaştırmasıdır. Hakim durumda bulunan teşebbüs, bu konumunu iki şekilde kötüye kullanabilir. Bunlardan ilki, mevcut gücün, müşterileri ya da tüketicileri istismar etmek suretiyle, daha fazla menfaat elde etmek için kullanılmasıdır. İkincisi, hakim konumu muhafaza etmek ya da güçlendirmek amacıyla, pazardaki rekabetçi yapıyı bozmaya yönelik davranışlarda bulunulması halidir. İstismar edici nitelikteki kötüye kullanma halleri, ayrımcılık yapmak, ek yükümlülükler koymak, üretimi, pazarlamayı ve teknik gelişmeyi sınırlamak ve aşın fiyatlar uygulamaktır. Pazardaki rekabeti bozucu kötüye kullanma halleri ise; yıkıcı fiyatlar uygulamak ve mal vermeyi reddetmek suretiyle pazara girişi engellemek veya rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırmak ile bir pazardaki hakim durumu başka bir pazarda kötüye kullanmaktır. 111 Hakim durumun kötüye kullanılmasının idare hukuku alanındaki sonuçlan, ihlale son verme kararının alınması ile para cezalan ve süreli para cezalarının uygulanmasıdır. Rekabet Kurulu'nun menfi tespit karan vermesi de mümkündür. Rekabet hukukunun kamu hukukunun yam sıra özel hukuk karakterini de taşıması ve rekabet hukukuna konu olan işlemlerin temelde özel hukuk alanında gerçekleşmesi nedeniyle, hakim durumun kötüye kullanılması teşkil eden eylemler, özel hukuk alanında da bazı sonuçlar doğurmaktadır. Özel hukuk alanında uygulanan yaptınmlar, geçersizlik ve tazminattır. 112