Türkiye'de çocuk mahkemeleri ve gözetim raporları

Türkiye'de Çocuk Mahkemeleri ve Gözetim Raporları araştırmasının temel amacı belli bir kuramsal temele dayalı olarak oluşturulan model gözetim raporuna göre çocuk mahkemelerindeki bugünkü uygulamayı değerlendirmektir. Bu amaçla, 1987- 1996 yıllan arasında, Ankara 1. Çocuk Mahkemesi, İstanbul 1. Çocuk Mahkemesi, İzmir Çocuk Mahkemesi ve Trabzon Çocuk Mahkemesi'nde hakkında gözetim kararı alınmış ve gözetimi tamamlanmış 219 çocuğun 926 gözetim raporu, oluşturulan model gözetim raporu doğrultusunda içerik analizine tabi tutulmuştur. Bu araştırma, tarama modeline bir örnek oluşturmaktadır. Araştırmada bir gözetim yaklaşımı olarak sistem kuramı ve Pincus ve Minahan (1973)'ın Sistem Modeli temel alınmıştır. Bu yaklaşımda, dört sistem ile çalışmayı içeren bir model gözetim raporu hazırlanmıştır. Bu sistemler; değişme ajanı sistemi, müracaatçı sistemi, hedef sistemi ve eylem sistemidir. Değişme ajanı sistemi, farklı büyüklükte sistemlerle çalışmada farklı uzmanlık alanlarındaki yardımcıları tanımlamaktadır. Araştırmada değişme ajanı sistemi, çocuk mahkemesi uzmanının gözetim sürecinde yerine getirdiği rolleri ile ele alınmıştır. Müracaatçı sistemi değişme ajanı sisteminden yardım ve hizmet alan, hizmetten yarar bekleyen birey, grup, aile, toplum ya da örgüttür. Müracaatçı sistemi bölümü model gözetim raporunda yedi alt bölümden oluşmuştur. Bu altbölümler; çocukla ilgili bilgiler, aile ile ilgili bilgiler, çevre-komşu ve akrabalarla ilgili bilgiler, işyeri ile ilgili bilgiler, okul ile ilgili bilgiler, arkadaş grubu ile ilgili bilgiler ve diğer örgütler ile ilgili bilgilerdir. Hedef sistemi bölümü değişme ajanının amacını gerçekleştirmek için etkilemek ve değiştirmek istediği sistemdir. Hedef sistemi bölümü model gözetim raporunda yedi alt bölümden oluşmuştur. Bu altbölümler; çocukla ilgili bilgiler, aile ile ilgili bilgiler, çevre-komşu ve akrabalarla ilgili bilgiler, işyeri ile ilgili bilgiler, okul ile ilgili bilgiler, arkadaş grubu ile ilgili bilgiler ve diğer örgütler ile ilgili bilgilerdir. Eylem sistemi, değişme ajanının amaçlarını başarmak ve görevlerini yerine getirmek için çalıştığı sistemi içermektedir. Model gözetim raporunda eylem sistemi bölümü, çocuk mahkemesi uzmanının yaptığı mesleki çalışmada yararlandığı kaynak kişi ve örgütleri içermektedir. Araştırmada model gözetim raporuna göre değerlendirme iki açıdan yapılmıştır. İlk olarak, ele alman gözetim gözetim dosyasında bir çocuğun tüm gözetim raporlarınıiçeren dosyaya bakılmıştır. İkinci olarak gözetim dosyalarında yer alan gözetim raporları açısından bir değerlendirmeye gidilmiştir. İçerik analizi yapılarak elde edilen veriler, sayı ve yüzdelerle ifade edilmiş, verilerin dökümü systat paket programı aracılığıyla yapılmıştır. Araştırmada şu sonuçlar elde edilmiştin Araştırmada değişme ajanı sisteminin rollerine bakıldığında, güçlendiricilik, kolaylaştırıcılık ve öğreticilik rolünün, aracılık, savunuculuk ve örgütleyicilik rollerinden daha fazla yerine getirildiği görülmüştür. Araştırmada müracaatçı sistemi bölümünün altbölümlerine bakıldığında, gözetim raporlarında okul ile ilgili bilgilerin diğer altbölümlerdeki bilgilerden daha yüksek oranda yer aldığı görülmüştür. Hedef sistemi bölümünün altbölümlerine bakıldığında ise, çocukla ilgili bilgilerin diğer altbölümlerdeki bilgilerden daha yüksek oranda olduğu belirlenmiştir. Eylem sistemi bölümüne ilişkin olarak gözetim raporlarında en yüksek oranda bilgi verme çocuk ile görüşmede ortaya çıkmıştır. Örgütlerle çalışma düşük bir oranda bulunmaktadır. Araştırmada, gözetim dosyalarında çocuk mahkemesi uzmanlarının gözetim sürecinde müracaatçı sistemi, hedef sistemi ve eylem sistemini ele alış biçimlerine bakılmış ve üç sistemin de birey ve aile olarak ele alınışı en yüksek oranda bulunmuştur. Araştırmada, gözetim raporlarının içeriğini oluşturan bilgi gruplarına bakıldığında, en fazla bilginin gözetimdeki çocuk hakkında verildiği görülmüştür. Gözetim raporlarında en düşük oranda bilgi, örgütler hakkında verilmiştir. Çocuk ile ilgili bilgiler raporların yarısından fazlasında 1-5 cümle arasında yer alırken, bu oran aile ve çevre ile ilgili bilgiler de yükselmekte, örgütler ile ilgili bilgiler de ise düşmektedir. Bu bulgular çocuk mahkemesi uzmanlarının gözetim dosyalarında müracaatçı sistemi, hedef sistemini ve eylem sistemini ele alış biçimleriyle de paralellik göstermektedir. o Araştırmada, sistem kuramı ve Pincus ve Minahan (1973)'nın sistem modeli doğrultusunda gözetim raporlarına bakıldığında raporların, gözetimdeki çocuk ve ailesi ile ilgili bilgileri daha fazla içerdiği, değişme ajanı sisteminin rollerinin de gösterdiği gibi, gözetimin daha çok gözetimdeki çocuk, ailesi ve çocuk mahkemesi uzmanı arasında gerçekleştirildiği ve çevreyle çalışmanın çok az yerine getirildiği görülmüştür. Sonuç olarak, sistem kuramı ve Pincus ve Minahan (1973)'in sistem modeli doğrultusunda çocuk mahkemesi uzmanlarının, gözetim çalışmalarında sistem yaklaşımını benimsemedikleri anlaşılmıştır.