İstanbul'un bir ilçesinde postpartum depresyon sıklığı ve ilişkili risk faktörlerinin belirlenmesi

Giriş ve amaç: Gebelik ve postpartum dönemde psikiyatrik hastalıkların görülme sıklığı artmaktadır. Gebe kadınların %10'u, son bir yılda doğum yapmış kadınların %13'ü başta depresyon ve anksiyete olmak üzere psikiyatrik hastalıklar yaşamaktadır. Postpartum depresyon DSM-IV (Diagnostic and Statistical Mannual of Mental Disorders-4th edition) tanı kriterlerine göre; doğumu takip eden 4 hafta içerisinde ortaya çıkan majör depresyon atağıdır. Literatürde bu sürenin bir yıla kadar uzayabildiği gösterilmiştir. Dünyada PPD sıklığı %3.5-40, ülkemizde ise postpartum 6 aylık dönemde PPD sıklığı %5-40 arasındadır. Postpartum psikiyatrik morbidite doğumun en sık komplikasyonlarındandır. Ayrıca perinatal bozukluklar arasında DALYs'nin önde gelen 3. nedenidir ve sıklıkla intihar sebebi ile anne ölümlerinin başta gelen nedenlerindendir. Evlilik ilişkisi ve çocuk üzerindeki olumsuz etkileri sebebiyle de önemli bir halk sağlığı problemidir. Çalışmamızın genel amacı PPD'nin araştırma evrenindeki sıklığının belirlenmesi ve risk faktörlerinin değerlendirilmesidir. Çalışmanın özel amaçları ise, PPD'nin sosyoekonomik seviye, obstetrik özellikler, yenidoğan özellikleri, sosyal destek ve eş desteği ile ilişkisinin araştırılmasıdır. Gereç ve yöntem: Tanımlayıcı ve analitik bileşenleri olan kesitsel tipteki çalışmamızın evreni veri toplama döneminde İstanbul'un Maltepe ilçesindeki ASM'lere kayıtlı, 0-6 ay bebeği olan annelerdir. SES'e göre tabakalı örnekleme yöntemi ile bu evrenden seçilmiş 5 ASM'ye kayıtlı 0-6 bebeği olan 303 anne araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Araştırmada, PPD varlığı 'Edinburgh Postpartum Depresyon Skalası' , sosyal destek 'Doğum Sonrası Destek Ölçeği' , eş desteği 'Erken Lohusalık Sürecinde Kadınların Algıladıkları Eş Desteği Ölçeği' ve diğer bağımsız değişkenler anket formu ile belirlenmiştir. Verilerin analizinde tek değişkenli analizlerde Pearson Ki-kare testi, Fisher's Exact testi, Mann-Whitney U testi, Bağımsız gruplarda T testi ve çok değişkenli analizlerde lojistik regresyon modeli kullanılmıştır. Araştırma için Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulunun ve İstanbul İl Sağlık Müdürlüğünün onayı alınmıştır. Bulgular: Katılımcıların yaş ortanca değeri 31 (27-35)'dir ve PPD sıklığı %9,9 olarak bulunmuştur. Katılımcıların %47,2'si yüksekokul veya üzerinde eğitim durumuna sahiptir, %7,6'sı aktif olarak çalışmaktadır. Kişi başına düşen gelirin ortanca dağılımı 1000 (600-1667) TL'dir. Sosyodemografik özellikler arasında; düşük eğitim durumu, kişi başına düşen gelir'in az olması, kronik hastalık varlığı ve sigara kullanımının PPD olma durumunu artırdığı saptanmıştır (p<0,05). Üreme sağlığı ile ilgili değişkenler arasında; İlk gebelik yaşının düşük olması, plansız gebelik, gebelikte sağlık problemi yaşama, gebelikte sigara kullanma, gebelikte stresli olay yaşama, 3 ay bebek sahibi olma, bebekte düşük doğum ağırlığının olması PPD görülme sıklığını anlamlı seviyede arttırmaktadır (p<0,05). Ayrıca sadece anne sütü ile bebeğini besleyenlerde beslemeyenlere göre PPD oranı daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Psikososyokültürel özellikler arasında; psikiyatrik hastalık öyküsünün bulunması, son 6 ayda yakın kaybı, eşle, eşin ailesiyle veya kendi ailesiyle iletişimin iyi olmaması, evlilikten memnuniyetin iyi olmaması, DSDÖ karşılanmamış sosyal destek puanının yüksek olması ve eş desteği puanının düşük olması PPD riskini artıran faktörler olmuştur (p<0,05). Binary lojistik regresyon analizi sonrasında; KBDG'in artması (OR (%95 GA): 0,99 (0,99-1,00)) PPD için koruyucu bir faktör olarak karşımıza çıkarken, aktif olarak çalışma (OR (%95 GA):5, 90 (1,33-26,14)), gebeliğin plansız olması (OR (%95 GA): 2,85 (1,001-8,15)), ilk kez çocuk sahibi olma (OR (%95 GA): 10,37 (2,46-43,74)), bebekte DDA olması (OR (%95 GA): 6, 7 (1,69-27,06)) ve DSDÖ karşılanmamış sosyal destek puanındaki artış (OR (%95 GA): 1,02 (1,01-1,03)) PPD riskini arttıran faktörler olmuştur. Sonuç: Postpartum 0-6 aylık dönemde her 10 anneden biri PPD yaşamaktadır. KBDG azlığı, aktif çalışma, çocuk sayısı, plansız gebelik, bebekte DDA ve sosyal destek azlığı PPD riskini artıran temel sebepler olarak karşımıza çıkmıştır. Bu bağlamda kadınların yaşam refahını arttırmak için eğitim seviyesi ve istihdamlarının artırılması, buna ek olarak yaşam koşullarının kolaylaştırılması adına etkin aile planlaması yöntemleri ile plansız gebeliklerin önlenmesi, var olan durum için de eş desteği dahil olmak üzere sosyal desteklerinin artırılması önerilmektedir.