Alışveriş merkezlerinde iç mekan tasarım ve oluşumu açısından 'Atrium'

' Plan, içeriden dışarıya doğru oluşur.... Dış, için sonucudur'. Le Corbusier 'Alışveriş Merkezlerinde İç Mekan Tasarım ve Oluşumu açısından Atrium' başlığı ile hazırlanan bu tez çalışmasında, Çağdaş Alışveriş Merkezlerinin tasarımında temel belirleyici olan Atriumun, 'Birleştirici ve Toplayıcı' niteliği incelenmiştir. Atrium; Bir binayı teşkil eden merkezi, aydınlık, iç alandır. Bilinçli bir Atrium oluşumunun, iç mekana adapte edilebilmesi için hangi aşamaları geçirmesi gerektiği, oluşumunu destekleyecek belirleyicilerin ve unsurların neler olduğu tanımlanmaktadır. Atrium kavramının oluşumuna ilişkin ilk örnekler, erken dönemde, avlulu evler biçiminde Mezopotamya da görülmektedir. M. Ö 2-5. yy'da Yunanlılar avlu formunu geliştirmişlerdir. 'Megaron' yapı tipi de Yunan çağı konut mimarisinin esas öğesini oluşturmuştur. Atriumun klasik oluşumu ise, M. S 3. yy'da Roma evlerinde görülmektedir. Daha sonraki dönemlerde, avlu formu dini yapılarda daha yaygın olarak kullanılmıştır. 18. yy sonunda, avlulu yapılar ve birçok manastır yapısı, Atrium ruhunu oluşturan önemli yapı taşlan olmuşlardır. Atriumda ilk dönem, 19. yy'ın ilk yarısındaki 'Avrupa mimarisi' olarak görülmektedir. Mimaride metal, demir ve cam kullanımı ile yaşanan yapısall gelişme bu ilk dönemde etkili olmuştur. 19. yy sonunda, mimari form ve tarzlardaki değişimler ve yangın riski, Atriuma olan ilgiyi azaltmıştır. 19. yy'ın sona ermesi ile birlikte, Atriumda ikinci dönem A. B. D'de başlamıştır. Bu dönemde Atrium, halkın yoğun olarak bulunduğu görkemli yapıların tasarımı için vazgeçilmez bir unsur olmuştur. 19. yy sonu 20. yy başları, Atrium planının, yaşanan birçok tarz içinde, farklı yapı tiplerine adapte edildiği, mimari ruh ve coşkunun yaşandığı bir çağ olmuştur. Ill 20. yy Atrium için gelişim ve değişimin en üst noktada yaşandığı bir canlanma sürecidir. Bu süreçte pazarlama ekonomisi, enerji bilincinin oluşması, teknolojik avantajlar, düzenlenen ihtiyaçlar ve mimari buluşlar etken olmuştur. Ticari Atrium oluşumu, ulaşım ve malı koruma teknolojisindeki gelişmeler ile ticaret ve alışveriş mekanları çeşitlenmiş ; mağaza, büyük alışveriş merkezleri ve mega alışveriş merkezleri doğmuştur. 19. yy sanayi yapılan, bu alışveriş merkezleri için ilham kaynağı olmuştur. İç mekanda aydınlatma, malzeme ve peyzaj kullanımı daha da ön plana çıkmıştır. Araç trafiğinden arındırılmış, temiz, konforlu bir çevrenin hazırlandığı ve güvenli alışveriş ortamının sağlandığı bu kompleksler aynı zamanda 'mega-sosyal' merkezlerdir. Tipolojik anlamda, uzamsal bir karakter taşıyan Atrium avludan kapalı olma özelliği ile; arkad'tan da, tek bir yapı olma özelliği ile ayrılır. Birçok yapıda kullanılmaya başlayan atrium, tipolojik açıdan çeşitlilik göstermektedir. Bu çeşitlilik, Atriumda tasarım kurallarının oluşturulmasına yol açmıştır. Alışveriş merkezleri ve Atrium tasarımını etkileyen teknik ve yapısall unsurlar olarak merdivenler, asansörler ve yürüyen merdivenler, iç mekanda düşey sirkülasyonun gerçekleşmesinde önemli bir yer tutar. 1770'lerde mimari ve iç mimaride geleneksel formlardan uzaklaşmak için cam'da yeni arayışlar başlamıştır. Bu girişimler, cam sistemlerde yemlikler yaratmıştır. Bu yenilik çatı örtü sisteminde de kendini göstermiştir. Çatı örtü sisteminde yaşanan bu gelişme, iç mimari ve iç mekanda peyzajın gelişmesi yönünde etkili olmuştur. Modern iç mekanda Atrium kavramı, 19. yy'da cam ve metal-cam sistemlerin kullanılması ile ortaya çıkmıştır. Bu sistemler atriumda, en fazla gün ışığı, iklim etkilerinden korunma, emniyet, temizlik ve bakı gibi faydalar sağlar. IV Alışveriş merkezlerinde, iç mekan ve atriumun tanımlanmasında detay çözümlemeleri büyük önem taşır. Bu detayların çözümlenmesinden sonra, peyzaj düzenlemesinin yapılması, donatı elemanlarının kullanılması Atriumu daha yaşanır, ticari açıdan da daha çekici hale getirir. Alışveriş merkezlerinde Atriumlar, insanları dinlendirdikleri, görsel zenginlik sundukları, özellikle şehir ve iş hayatının yoğun temposundan uzaklaştırabildikleri ölçüde başarılı sayılırlar. Bu basanda, teknik ve yapısall unsurlar yanında, estetik unsurların da iç mekana katılması önemli bir yer tutar. İç mekanda şekillenen tüm unsurlar, mimari bir geometri ile denetlenmiş olur.