Rönesans Dönemi İngiliz tiyatrosunda komedyanın dili: William Shakespeare ve Ben Jonson'ın komedyalarının biçembilimsel incelemesi

Bu tez çalışması, William Shakespeare'in The Comedy of Errors, Love's Labour's Lost ve As You Like It oyunları ile Ben Jonson'ın Every Man in His Humour, Volpone: Or, The Fox ve The Alchemist oyunlarının biçembilimsel yaklaşıma göre incelenmesini içermektedir. Oyunların biçembilimsel incelenmesinde dilin edimbilim düzeyine bakılmıştır. İncelemede edimbilim alanından Candace West, Don Zimmerman, Paul Grice, John L. Austin, John R. Searle, Geoffrey Leech'in, Penelope Brown, Stephen Levinson, Jonathan Culpeper, Harvey Sacks, Emanuel A. Schegloff, Gail Jefferson ve Vimala Herman'ın çalışmalarından faydalanılmıştır. Bu çalışmalar doğrultusunda biçembilimsel yaklaşım temel alınarak oyunların incelenmesi için kuramsal çerçeve oluşturulmadan önce, ilk bölümde Antik Yunan'dan günümüze komedyaya dair ileri sürülen tüm kuram ve görüşler ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Bu bölümde genellikle tragedya ile karşılaştırılarak ve onun zıttı olarak açıklanmaya çalışılan komedyanın eleştirmenler tarafından ikinci plana atılmasının nedenleri ve tarih boyunca komedyaya yüklenen işlevlerler ayrıntılarıyla tartışılmıştır. On sekizinci yüzyıla kadar yalnızca ahlaki veya eğitici boyutta ele alınıp bir komedyanın nasıl yazılması gerektiğine dair eleştirmenlerce ileri sürülen kurallarla sınırlanmaya ve denetlenmeye çalışılan bir tür olan komedya, bu tez çalışması bağlamında biçembilimsel yaklaşımla ele alınmış ve komedya yazarlarının dili nasıl kullanmaları 'gerektiği' değil, dili nasıl 'kullandıkları' ve okuyucu/izleyiciyi nasıl güldürdükleri incelenmiştir. İncelemenin amacı, belirli bir dönemdeki komedya yazarlarının dil kullanımlarını anlamaya çalışmaktır. bu amaç doğrultusunda, tezin İkinci Bölümünde, yukarıda bahsedilen biçembilimcilerin kuramları gözden geçirildikten ve bu kuramlar Türk ve Batı edebiyatından da örneklerle desteklenerek açıklandıktan sonra, bu tez bağlamında yapılacak analiz için bir çerçeve oluşturulmuştur. Genel olarak komedya yazarlarının dili kullanma eğilimlerinin edimbilimsel kurallardan saparak 'uyumsuzluktan' faydalanmak olduğu tespit edilmiş ve bu doğrultuda bu tez çalışması kapsamında incelenmek üzere seçilen oyunlara uygulanacak olan edimbilimsel incelemenin hangi aşamaları içereceği belirlenmiştir. Üçüncü bölümde İngiliz Tiyatro tarihinin dönüm noktası kabul edilen Rönesans Dönemi'nin en önemli iki komedya yazarı William Shakespeare ve Ben Jonson'ın oyunları bu aşamalara göre 'uyumsuzluk' bağlamında incelenmiştir. Her iki oyun yazarından seçilen oyunlar, 'bağlamsal uyumsuzluk', 'iletişimsel ilkelerdeki uyumsuzluk', 'söz eylemlerdeki uyumsuzluk', 'kibarlık ve kabalık ilkelerindeki uyumsuzluk' ve 'söz sırası ilkelerindeki uyumsuzluk' olmak üzere beş başlık altında incelenerek karşılaştırılmıştır. Yapılan inceleme sonunda her iki yazarın da oyunlarında bu uyumsuzlukların hepsine başvurdukları görülür. Komedya dilleri aynı uyumsuzluklardan beslenen yazarların komedyaları edimbilimsel düzeyde ilk bakışta birbirine benziyor görünse de, ayrıntıya inildikçe iki yazarın oyunlarında başvurulan 'uyumsuzlukların derecesi, nedeni veya amacı' gibi birçok önemli noktada farklılıkların olduğu tespit edilmiştir. İki yazarın komedya oyunları üzerine yapılan bu biçembilimsel inceleme, görünürdeki benzerliklerin altında iki yazarın farklı komedya anlayışlarını yansıtan edimbilimsel ayrılıkların yattığını göstermiştir. Tespit edilen bu edimbilimsel farklılıklar, iki yazar arasında yüzyıllardır tartışılan ayrılıklara somut dilsel kanıtlar sunmaktadır.