Elit atletlerde kişilik özellikleri ve kaygı durumlarının araştırılması

Sportif performans ile kişilik özellikleri arasındaki ilişki spor psikolojisinin araştırdığı, en yoğun çalışmaların yapıldığı alan olmuştur. Kişilik, farklı tanımlan yapılsa da 'insansal özelliklerin bütünü' anlamına gelmektedir. Farklı spor branştan ile uğraşan sporcuların branşa özgü fizyolojik ve fiziksel özelliklere sahip olmalarının yanında psikolojik özelliklerinin de performansı etkilediği yapılan araştırmalardan görülmektedir. Bu çalışmanın I. Bölümünde araştırmanın kuramsal çerçevesi, Ü. Bölümde ise araştırmanın yöntemi ve bulgularına yer verilmiştir. Araştırmanın amacı şampiyon atletlerin kişilik özellikleri ve kaygı durumlarını araştırmaktadır. Çalışmanın ikinci amacı da farklı koşullarda yanşan sporcular arasında kişilik özellikleri ile kaygı durumlarında farklılık bulunup bulunmadığım belirlemeğe çalışmaktadır. Araştırmaya, yaşlan 17-40 arasında değişen 40 erkek sporcu, 16 bayan sporcu katılmıştır. Araştırmada 'Eysenck Kişilik ölçeği', 'Spilberger Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri' ve sosyo-demografik değişkenleri elde etmeye yönelik bilgi formu kullanılmıştır. Deneklerin bu testlerden elde etmiş olduklan puanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılığın bulunup bulunmadığı araştırılmıştır. Bu nedenle anlamlılığı test etmeye yönelik analiz yöntemleri kullanılmıştır. Deneklerin %53.4'ünü 20-25 yaş, %19.6'sını 26-29 yaş, %21.5'ini 17-19 yaş grubu oluşturmaktadır. Meslek durumlarına göre ise %64.3'ünü öğrenci grubu oluşturmaktadır. Yaş ve meslek durumlarına bakıldığında sportif performans açısından 20-25 yaşm ve bu kesimdeki öğrenci grubunun ne kadar önemli olduğu görülmektedir. Deneklerin branşlara göre dağılımında %50'sini koşucular, %17.8'ini atlayıccılar, %23.3' ünü atıcılar oluşturmaktadır. 5-7 yıllık antrenmana sahip atletler örneklem grubunun %53.3' ünü oluşturmaktadır. 5-7 yıllık antrenman sonucunda daha çok sporcu sportif performans açısından antrenman yaşı 5'in altında ve antrenman yaşı 7'nin üstünde olanlardan daha verimli olduklan tesbit edilmiştir. Eysenck Kişilik ölçeği psikotiklik boyutunda deneklerin almış olduklan puanların ortalaması 8.16 olarak tesbit edilmiştir. Deneklerin %14.28'lik kısmı ortalamanın üzerinde puan aldıklarından, bu grubun diğerlerine göre daha psikotiklik eğiliminde olduklan söylenebilir. Dışa-içe dönüklük boyutunun araştırılmasında puan ortalamasının (18.22) üzerinde puan alan %12. 5 grubun içe dönük özellikler %16Tık grubun ise dışa dönük özellikler taşıdıktan söylenebilir. 36 Nevrotiklik boyutu grup ortalamasının (18.79-8.21) olarak tesbit edilmiştir. Grup ortalamasının üzerinde puan alan deneklerin %7.14 kısmının diğer deneklere göre nevrotik özellikler taşıdıkları ortalamanın altında puan alan atletlerin %7.14'ünün ise diğer atletlere göre daha dengeli bir yapıya sahip oldukları söylenebilir. Yalan boyutunda 16 atletin almış oldukları puan, kriterin (X =20.12) üzerinde olduğundan ölçeklerin geçersiz kabul edilmesine yol açmıştır. Durumluk kaygı envanterinin sonuçlarına göre atletlerde %1 2 .6lık bir grubun yüksek derecede, %71,6'lık grubun orta derecede, %16.2'lik grubun düşük derecede durumluk kaygıyı yaşadıkları gözlenmiştir. Bayan atletler ile erkek atletler arasmda 'durumluk kaygı' açısmdan anlamlı bir fark bulunamamıştır (F=.1667, Sd=l, P>0.005). Atletlerin yaş gruplarına göre durumluk ve süreklilik kaygı seviyelerinde anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. En yüksek se yede durumluk ve süreklilik kaygı 27-30 yaş grubunda bulunmuştur. Bu sonuç literatür bilgisini desteklemektedir. Adetlerin branşlarına göre durumluk ve süreklilik kaygı seviyesi değişmektedir. Branş ile durumluk kaygı seviyesi arasmda anlamlılığa yakın bir ilişki bulunmuştur (F=1.856; P<.09). Branş ile süreklilik kaygı seviyesi arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (F=2.39I; P<.03). Süreklilik kaygı envanterinin sonuçlarına göre atletlerin 'ol2.6'sın da yüksek derecede. %73.3'ün de orta derecede, %14.3'ün de ise düşük derecede süreklilik kaygının var olduğu söylenebilir. Bayan atletler 3e erkek atletler arasında 'süreklilik kaygı' açısından anlamlı bir farklılık gözlenmemiştir. Süreklilik ve durumluluk kaygı arasmda. 01 düzeyinde (&=.7376) anlamlı bir pozitif korelasyon bulunmuştur. Durumluk-Süreklilik kaygı envanteri ile kişilik özettiklerinin psikotiklik, dışa-içedönüklük, nevrotiklik boyutuna bakılmıştır. Süreklilik kaygı 'de dışa- içe dönüklük boyutu arasmda 0. 1 düzeyinde (&=.3926) anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Sürekli kaygı ile nevrotiklik boyutu arasmda 0.1 düzeyinde (&= -.7376) negatif bir ilişki bulunmuştur. Nevrotiklik boyutu ile dışa içe dönüklük boyutu arasmda 0.5 düzeyinde (&= -.3082) negatif bir korelasyon tesbit edilmiştir. Kısaca, atletlerin yalnızca ne içe-dışadönük ne dışa dönük ne psikotiklikne de nevrotik özellikler gösterdiği söylenebilir. Bu araştırmada her boyutun belli bir derecede bulunduğu görülmüştür. Kişilik özelliklerinin her boyutu insanlarda belli derecede olarak bulunmaktadır. Önemli olan hangi boyutun diğer boyutlardan daha fazla derecede bulunduğudur. Bu araştırma sonuçlarından da görülmektedir.