Jean Jacques Rousseau ve John Stuart Mill'de özgürlük problemi

Özgürlük, insanlık tarihi içinde her zaman önemli bir yer işgal etmiş bir kavramdır. İnsanların toplum olmaya başlamasından itibaren bireyselliğin farklı boyutlarının ön plana çıkmasıyla önem kazanmıştır. Yüzyıllardır, insanlar özgürlük için ölmüş ve öldürmüşlerdir. Bu önemli problem üzerinde düşünmek ve çözüm yolları aramak felsefenin görevi olmuştur. Hakkında çok konuşulmuş ve birçok fikir ortaya atılmıştır. Yaşanan şartlar ve değişimler gösteriyor ki gelecekte de konuşulmaya devam edilecektir. Rousseau ve Mill'de özgürlük konusu üzerinde özellikle düşüncelerini belirtmiş iki düşünürdür. Bu iki düşünürümüze göre de insan olmanın en önemli özelliği özgürlüktür. Rousseau, özgürlüğü insanın doğası gereği var olan bir özelliği olarak görürken, bilim ve sanatların meydana getirdiği değişimlerin insanı doğal ve özgür halinden uzaklaştırdığını belirtir. Ona göre insan saf bir haldeyken bilimler ve sanatın gelişmesi insana yapay birçok vasıf yüklemiştir. İnsanlar yalancı ve ikiyüzlü mahluklar olmuştur. Birbirlerini etkilemek için sahte davranışlara başvurur olmuşlardır. Bu düşüncelerde Rousseau'nun yaşadığı dönemin etkileri göz ardı edilemez. Bu dönemde insanların yaşadığı çalkantıların etkisi onun düşüncelerinde oldukça dikkati çekmektedir. Özel mülkiyet, kavramı da Rousseau tarafından eleştirilen kavramdır. Özel mülkiyet, insanlar arasındaki uzaklığı artıran bir diğer etken olmuştur. Bireyler maddi imkanlarıyla birbirleri üzerinde hakimiyet kurmaya çalışmıştır. Bu durum da insanların saf ve doğal hallerine dönmesinin mümkün olmadığını düşünen Rousseau, bireylerin özgürlüklerini toplum karşısında koruyabilmeleri için sözleşme ile hakların eşit şekilde dağıtılmasını önerir. Bu sözleşme ile hak ve özgürlükler düzenlenerek toplumda uyum ve düzen sağlanmış olur. Mill, özgürlüğü değerlendirirken çağının problemlerine ışık tutmuştur. Köklü değişimlerin ve devrimlerin yaşandığı bu dönemde özgürlük, gündemdeki en önemli maddelerden biri olmuştur. Ancak koşulların değişmesine bağlı olarak farklı boyutlarda ele alınmıştır. Bireysel özgürlüklerin bazılarında biraz ilerleme kaydedilmesinin yanında düşünme ve tartışma özgürlüğü konular gündeme gelmiştir. Mill, düşünce özgürlüğünün toplumu yanlışlıklardan kurtaracağını düşünür. Bireylerin düşüncelerini rahatlıkla açıklamaları sayesinde, yanlış kanılar fark edilerek, doğrular pekiştirilmiş olur, ona göre. Düşünceleri kısıtlamak, insanın kendini ifade etmesini engellemek toplum içinde kurulacak en büyük baskı olmaktadır. Birey, özgür olduğu kadar toplumda yaşadığının bilincinde olmalı ve toplumda bireye saygı duymalı. Bu ilişkide hiçbirinin hakları ve yetkileri sonsuz değildir. Yani Mill, sınırsız bir özgürlüğü değil, bireyin haklarının çiğnenmediği aynı zamanda toplumun da öneminin korunduğu bir anlayışı savunmaktadır. Özgürlüğü savunurken Mill, kadın ve erkek arasında bir ayrım gütmemiştir. Çağında hakim olan bazı düşüncelerin aksine kadınların toplumsal hayatın her alanında yer olmasını desteklemiştir. Bu düşüncelerinden Mill'in özgürlükçü yapı yanında, bazı konularda eşitlik yanlısı olduğunu da görmekteyiz. Felsefe tarihinin iki farklı döneminde yer almış ve farklı havaları teneffüs etmiş bu iki düşünür, özgürlüğe verdikleri önem konusunda tarihte önemli bir yer işgal etmektedirler. İkisinin de düşünceleri dönemlerine ışık tutmuş ve hala başvurulan temel düşünürler arasında yer almışlardır.