Toplumsal cinsiyet eşitliği eğitim programının hazırlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi

Bu araştırmada; öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi, ihtiyaçları karşılayacak bir programın hazırlanarak boyutlarının tutarlılığına yönelik uzman görüşünün alınması, programın uygulanması sonucunda, öğretmen adaylarının kazanımlara ulaşma düzeylerinin belirlenmesi ve programın etkililiğinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada, karma yöntem desenlerinden 'çok aşamalı desen' kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda zayıf deneysel desenlerden, 'statik grup öntest-sontest deseni, nitel boyutunda ise, 'durum çalışması' deseni kullanılmıştır. Öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik eğitim ihtiyaçlarının belirlenebilmesi amacıyla 'İhtiyaç Analizi Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu' geliştirilmiştir. Bu form aracılığıyla görüş alınan 'ihtiyaç analizi için oluşturulan çalışma grubunu' Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Eğitim Fakültesinin çeşitli bölümlerinde eğitim gören 16 öğretmen adayı oluşturmuştur. İhtiyaç analizinde ortaya çıkan eğitim ihtiyaçları doğrultusunda Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Eğitim Programı hazırlanmıştır. Bu programın uygulama öncesi yansıtıcı değerlendirmesini yapmak amacıyla 'yansıtıcı değerlendirmeye yönelik görüş alınan çalışma grubu' oluşturulmuştur. Bu çalışma grubunu, program geliştirme, ölçme ve değerlendirme ve toplumsal cinsiyet konu alanlarından sekiz uzman oluşturmuştur. Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Eğitim Programının etkililiğini değerlendirmek amacıyla 'Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Eğitim Programı Erişi Testi' ve 'Program Değerlendirme Formu' hazırlanmıştır. 'Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Eğitim Programı Erişi Testi' öntest ve son test olarak deney ve kontrol gruplarına uygulanmıştır. Deney ve kontrol grubunu Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Eğitim Fakültesinin Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı'nda eğitim gören 32 birinci sınıf öğrencisi oluşturmuştur. 'Program Değerlendirme Formu'na yönelik görüşler ise deney grubunda yer alan 16 öğretmen adayından alınmıştır. 'İhtiyaç Analizi Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu'ndan elde edilen veriler içerik analizi yoluyla çözümlenmiştir. 'Yansıtıcı Değerlendirme Formu'ndan elde edilen verilerin analizinde frekans ve yüzde; 'Erişi Testi'nin analizinde, 'ilişkili örneklerler için t-testi', 'bağımsız örneklemler için t-testi', ortalama, standart sapma, frekans ve yüzde; 'Program Değerlendirme Formu'nun analizinde ise, frekans, yüzde ve betimsel analiz kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, öğretmen adaylarının; cinsiyet ve toplumsal cinsiyet, toplumsal cinsiyet rolleri, toplumsal cinsiyet kalıpyargıları, eğitim ortamında toplumsal cinsiyete dayalı ayrımcılık, meslek seçiminde toplumsal cinsiyet kalıpyargıları, kadının çalışma yaşamına katılımı, kadının karar alma mekanizmalarına katılımı ve kadına yönelik şiddet konularında eğitim ihtiyaçları olduğu belirlenmiştir. Uzmanların görüşleri doğrultusunda TCEEP'nin kazanım, içerik, öğrenme yaşantıları ve ölçme ve değerlendirme boyutlarının amaçlarına uygun ve birbirleriyle tutarlı oldukları tespit edilmiştir. TCEEP'nin uygulandığı deney grubunun öntest ve son test puanları arasında son test lehine anlamlı bir fark olduğu belirlenmiştir. Kontrol grubunda yer alan öğretmen adaylarının öntest ve son test puanları arasında anlamlı bir fark olmadığı görülmüştür. Deney ve kontrol gruplarının son test puanları arasında deney grubu lehine anlamlı bir farklılık olduğu belirlenmiştir. TCEEP'nin; öğretmen adaylarının Erişi Testine yönelik başarı puanlarını arttırmada ve deney grubu katılımcıları arasındaki başarı puanı farkını azaltmada, kazanımların tamamında ortalamanın üstünde başarı puanına ulaşılmasında etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Program değerlendirme amacıyla yapılan görüşmeler sonucu TCEEP, öğretmen adayları tarafından, güncel, ilgi çekici, günlük yaşamda karşılaşılan sorunlara çözüm üretebilme becerisini destekleyici bulunmuştur. Ayrıca; TCEEP'nin, toplumsal cinsiyetle ilgili konulara ilgi uyandırmada, düşünceleri rahatlıkla ifade etmede, empati kurmada, öğrenenlerin, öğrenme sürecine katılmasında ve aralarında etkileşim kurmalarında, kadının ikincil konumunun, toplumsal cinsiyet rollerinin ve toplumsal cinsiyet kalıpyargılarının sorgulanmasında, toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin farkına varılması ve toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik kendi yaşamlarından başlayan bir mücadele isteği uyandırmada etkili olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları doğrultusunda, Eğitim Fakültelerinde, öğretmen adaylarının, toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik bilgi ve farkındalık düzeylerini geliştirmek için etkileşimli öğretim yöntemleriyle hazırlanmış bir eğitim programının uygulanması ve toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik farkındalığı sürekli kılmak ve geliştirmek için belli aralıklarla bu konularda sosyal etkinliklerin düzenlenmesi önerilmiştir.