W. M. Watt'ın din anlayışı ve islamın sosyolojik yorumu

Batı'nın İslam konusunda en çok tanınmış bilim adamlarından birisi olan William Montgomery Watt, İslami öğretilerin doğuşunu, tarihini ve sosyal yansımalarını mihrak alan bir çalışma ortaya çıkarmak için tarih, ilahiyat, siyaset ve sosyoloji gibi disiplinleri bir arada toplayarak kullanmaktadır. Watt, Batı biliminde İslami sevimli ve objektif bir renkte tasvir etme konusunda önemli bir ilerleme kaydeden ender müsteşriklerdendir. Watt dünyanın büyük dinlerinden birisi olan İslam'ın tarihini, sosyal felsefesini incelerken ve sosyolojisini yaparken önemli bir iş yapmıştır. Kendisi aynı zamanda bugünkü İslam ülkelerindeki dini inanç ile siyasal öğretiler arasındaki sıkı ilişkiler üzerine de durmaktadır. Onun eserleri, Hz. Muhammed ve onun halefleri tarafından kurulmuş siyasi-dini yapıdan, bugünkü çağdaş dünyadaki durumuna kadar İslam'ın siyasi boyutunun açık ve geniş bir mütalaasını temsil etmektedir. Onun çalışmaları politik, sosyoloji ve İslami ilimlerle uğraşanlar için temel okumalar sayılabilecek niteliktedir. 163 Daha önce hiç araştırılmamış Arap dilinde yazılmış birçok esere dayanarak, çeşitli dini ve siyasi hareketlerin İslam'ın standart formu denen kavramının ortaya çıkmasına nasıl yardım ettiğini tasvir etmektedir. 0, İslam dininin sadece manevi boyutları içeren bir din olmayıp, aksine ta başlangıcından beri toplumun siyasi ve sosyal organizasyonu ile ilgilenen bir din olduğunun altını çizmektedir. Çağdaş dönemin ideolojik düşüncesi, 'entellektüel yeniden yapılandırma' , 'daha gerçek bir öz-imajı yeniden yakalama' ve 'daha gerçek bir öz-imajına doğru' gibi konular Watt'in perspektifinin muhtevasında yer alır. Watt, Batılıların ve Batı eğitimin almış kişilerin kalplerinde yer edinmiş Darwinci evrimcilik ve doğrusal ilerleme açısını esas alarak İslam'ın 'değişmezliğine' saldırır. Bu yönde İslam'ın sosyal değişmeyi kabul etmeyen bir din olduğunu ispatlamaya çalışır. Watt'in hareket noktası sosyoloji ktir: İslam sosyal çevrenin bir ürünüdür. Din olgusu meselesinde Batılı müsteşriklerde İslam tarihi alanında, yorumu da moda olan marksizmin ekonomi eksenli yorumlama metodunu kullanır. Bu yöntemi kullanmanın amacı İslam'ın ilahi karakterini reddetmek ve onun dünyeviliğini vurgulamaktır. Bu metoda göre bir toplumun sosyal ve dini yapısındaki evriminin altında ekonomik değişme yatmaktadır. Son olarak, Watt'in özel olarak İslami din sosyolojisine ve genel olarak din bilimlerine önemli katkılar sunduğunu söyleyebiliriz. Tezimiz beş ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Watt'in hayatı ve eserlerinin ele alınmasının yanı sıra, onun etkilendiği fikir dünyası ve olguları yorumlarken kullandığı 164 metodoloji hakkında bilgi verilmiştir. Araştırmamızın ikinci bölümünde Watt'in tarih felsefesi, din telakkisi ideoloji-din, vahiy-din ilişkileri, dini topluluk, vizyon, modern mü'inin gibi kavramlar ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise Watt'in İslami din sosyolojisi anlayışı genel perspektif içerisinde, İslam ve toplum, İslam'ın geleneksel olarak kendini görüşü, İslam toplumunun bütünleşmesi gibi konular derinliğine kadar inilerek incelenmiştir. Ve sonuncu bölümünde Watt'in geliştirdiği toplumsal teori ve büyük müsteşrikin İslami din sosyolojisine yaptığı katkı ve önemi üzerinde durulmuştur. 165