21. yüzyılda uluslararası politik ekonomik ilişkiler: Hegemonsuz bir dünyada işbirliği ve çatışma ihtimalleri

Bu tez, Uluslararası Politik Ekonomi literatüründeki liderlik ve hegemonya problematiğini, değişik kuramsal yaklaşımlar açısından ele alarak, hegemonyayı sağlayıcı bir gücün yokluğunda 21. yüzyılın uluslararası politik ekonomik ilişkilerindeki işbirliği ve çatışma trendlerini değerlendirmektedir. Uluslararası Politik Ekonomi literatürü, devletler arasındaki eşit olmayan güç dağılımını ve bir devletin sistem içerisinde diğerleri üzerinde hakimiyet kurduğu durumları açıklamak için hegemonya teorilerini kullanır. Bunlar arasında en çok tartışılanlardan birisi 'hegemonik istikrar teorisi'dir. Bu teoriye göre, hegemon devlet, çeşitli uluslararası 'kamu malları'nı sağlayarak devletler arasında işbirliği ve serbest ticaretin gelişmesine imkan verir, böylece uluslararası sisteme düzen ve istikrar getirir. 19. yüzyılda İngiltere, 20. yüzyılda da ABD böyle bir rolü oynamıştır. Ancak gerek Amerikan gücündeki düşüş, gerekse güç kaynaklarının doğası ve önemindeki değişim neticesinde, 21. yüzyılda bir devletin tek başına hegemonik düzeyde bir güç elde ederek, diğer devletler üzerinde baskı ve zorlamaya dayalı hegemonya kuramayacağı görülmektedir. ABD, dünya liderliğini kuşkusuz devam ettirmekteyse de, bu liderlik, ABD'nin uluslararası sistemi tek başına yönetmesine yetecek kadar baskın değildir. Bu durumda, hegemonik istikrar teorilerine göre, düzen ve işbirliğini sağlayıcı hegemonun yokluğunda, uluslararası sistemin istikrarsız, düzensiz ve çatışmacı olması beklenir. Fakat bu tez, 21. yüzyılda işbirliğinin, çatışma ve düzensizliğin önüne geçeceğini öngörmektedir. Çünkü artık ülkelerin karşı karşıya oldukları sorunlar, kendi başlarına çözebilecekleri düzeyin çok ötesine geçmişş; uluslararası güvenlik, küresel ekonomi ve ticaretin yönetimi, çevre, teknoloji, uluslararası terörizm, silahlanma, yoksulluk ve eşitsizlik gibi birçok küresel konuyu ele almak için hem hükümetler-arası işbirliği hem de hükümet-dışı aktörlerin katılımı zorunlu hale gelmiştir. Sorunların 147 küreselleşmesi, onların küresel olarak yönetilmesi ihtiyacını da beraberinde getirmektedir. Böylelikle, uluslararası rejimler ve kurumlar, hegemonsuz bir dünyada işbirliğini yapısalllaştırarak devam ettirmekte, uluslararası sistemin istikrarsızlık ve çatışmaya sürüklenmesini engellemektedir. Ancak işbirliği tarafındaki bu olumlu gelişmeler, çatışmanın tamamen ortadan kalkması anlamına gelmemekte, tarihin her döneminde olduğu gibi, 21. yüzyılda da çatışma ve işbirliği beraberce yeryüzünde varlıklarını devam ettirmektedir. Ama işbirliği giderek daha ağırlıklı ve baskın trend olarak çatışmanın önüne geçecektir. ABD bile artık hegemonyasını kaybettiğinin farkında olarak, tek-taraflılığı bırakıp, diğer ülkelerin ve uluslararası kamuoyunun işbirliği ve onayını almasının, kendisinin dünya liderliğinin kabul edilmesinin bir gereği olduğunu anlayarak, daha işbirlikçi ve çok-taraflılığa saygı duyar hale geldi. Sonuç olarak, bu teze göre, 21. yüzyılda hiçbir devlet, hegemonyayı sağlayamayacak, fakat hegemonik istikrar teorilerinde iddia edildiğinin aksine, hegemonun düşüşüyle dünya düzeni çatışma ve istikrarsızlığa sürüklenmeyecek, küresel yönetimin kurumları ve uluslararası kuruluşlar yoluyla yapısalllaşan işbirliği kanalları sayesinde, 21. yüzyılın hegemonsuz dünyasında düzen ve istikrar devam edecek, çatışma varlığını sürdürse de, uluslararası politik ekonomik ilişkilerdeki işbirliği trendi yükselerek devam edecektir.