Gecekondunun varoşa dönüşme sürecine uyuşturucu alt kültürünün etkileri

Modernleşme sürecinde hızı ve yoğunluğu artan kent hayatında farklı nitelikte alt kültürler dikkat çekmeye başlamıştır. Türkiye'de özellikle 1980 sonrası dönemde kentleşme hareketi tavan yapmıştır. Bu durum kentsel mekanda siyasal, ekonomik ve sosyo-kültürel değişmelerin yaşanmasına neden olmuştur. Bilindiği üzere toplumsal değişmenin yönü 'nötr'dür: Toplumsal değişme, koşul ve etkenlerin konfigürasyonuna göre pozitif veya negatif yön anlamlı olabilen süreçtir (Tezcan, 1991: 7 vd). Habermas'ın nitelemesiyle, negatif yön anlamlı toplumsal değişmeler gündelik dilde 'ineşruiyet krizleri' olarak ifadesini bulmaktadır. Meşruiyet krizleri ise siyasal, sosyal, ekonomik ve kültürel alanların birinde, birkaçında veya topyekun olabilmektedir (Slattery, 2008: 426 -439). Konumuz itibariyle kültürel alandaki meşruiyet krizlerinden bir tanesi mekan-kültür görünümlü olanıdır. Mekan-kültür krizi modern toplumun kentleşme sürecinde ortaya çıkmıştır ve günümüzde giderek derinleşen bir olgudur. Mekan-kültür krizi özde 'kültürleşme sorunu'dur. Modernleşme teorilerinin iddialarının aksine özellikle büyük metropolislerde kentsel bütünleşme değil kentsel ayrışma süreçleri toplumsal gerçeklik halini almaktadır. Buna kent sosyolojisinde kentsel ortamdaki ikili yapılar denilmektedir (Sassen, 1991; Tekeli, 2014: 1 -12). Bu ikili yapıların Türkiye'deki görünümünün bir ayağını 'gecekondular' oluşturmaktadır. Türkiye'nin toplumsal yapısını oluşturan dinamikler ekseninde şekillenen Türkiye'nin kentleşme süreci bir çıktı olarak gecekondunun oluşumuna zemin hazırlamıştır. Gecekondular, göç ile kente gelen bireylerin, grupların kendi ve çevresindeki insanların hayatlarını pozitif yönde değiştirebilecekleri birer yeni yaşam alanı olarak göç edenlerce kurgulanmıştır. Bu kurgulamayı eyleyen birey, aile ya da gruplar, kentsel mekanda, kendilerine ait olmayan arazilere derme çatma barınakları bir gecede inşa etmişlerdir. Bu bir gecede ve izinsiz olarak oluşturulan yapılara 'Gecekondu' denilmektedir ve bu kavramın Türk toplum yapısına özgü yanları vardır. Gecekondular, 1950'lerde başlayıp 1990 sonrası çıkarılacak olan gecekondu affı yasasına kadar hem fiziki alan olarak hem de içinde barındırdığı insan sayısı bakımından bir gelişme sürecini ortaya koymuşlardır. Gecekondular ve gecekondu yaşantısı, gecekondu affı yasaları ile hukuksal ve politik anlamda meşruiyet kazanmıştır. Ayrıca gecekondulaşma, zaman içerisinde, mafyalaşma, kapitalist ilişkiler ağının bu mekanlara sızması ve apartmanlaşma gibi başka süreçlerle farklı etkileşim içerisinde nitelik değiştirmiştir. Kentleşme sürecinin ileri aşamasında özellikle ikinci kuşak gecekondularda olgunun tanım ve içeriği değişmeye başlamıştır. Başlangıçta umudu içinde barındıran gecekondu mekanları (Karpat, 2003) giderek umutsuzluk alanları halini almaya başlamıştır (Kurtuluş, 2005). Türkiye'de sosyal devlet ilkesinin uygulanmasında yaşanan sıkıntılar, yerel yönetimlerin geleceğe dair öngörülerindeki yetersizlikler ve özellikle akraba ve hemşerilik gibi mekanik dayanışma ilişkilerinin kapitalist süreçlerin etki alanına girmesi gibi sıralanan bir dizi nedensellik gecekondularda varoşlaşma olarak adlandırılan (Bozkulak, 2005) yeni değişim sürecini başlatmıştır. Varoşlaşan alanlarda fuhuş, hırsızlık, uyuşturucu gibi suçlar yaygınlaşmakta, giderek normalleşmektedir ve mekana aidiyet hissi giderek kaybolmaktadır Bu tez çalışmasında özel olarak incelendiği üzere, uyuşturucu kullanımının, ticaretinin ve buna bağlı asayiş olaylarının artışı, varoşlaşma sürecine hızlandırıcı etkide bulunmaktadır. Daha çok tıp, kriminoloji ve biyoloji gibi disiplinlerde incelenen uyuşturucu, bu çalışmada varoş alt kültür oluşumunun ortamı ve etkeni olarak ele alınmıştır.