turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Kant'ın yargı anlayışı itibarıyla gödel tamamlanamazlık teoremlerinin bir yorumu ve bu yorumun analitik önermelerin zemini bakımından sonuçları

Kant'ın metafiziği eleme projesi semantik gelenek tarafından bir adım öteye taşınarak tüm metafiziği felsefe yapmanın zemininden çıkartarak matematiğin önermelerinin ispatının biçimsel bir dizgeler içerisinde verilebilir olduğu düşünülmektedir. İlk olarak Frege, aritmetiği mantığa indirgeme projesini geliştirmiş ve bu bağlamda dilin mantıksal olarak çözümlenmesi ile nesnel bir semantiğin kurulabileceği fikrini geliştirmiştir. Eğer aritmetik mantığa indirgenebilir ise analitik olan da mantığın kuralları tarafından gösterilebilir olacaktır. Başka bir ifade ile analitik önermelerin belirlenmesi Kant'ın iddia ettiği gibi sentez temelli olmaktan çıkartılmış olunacaktır. İşte bu sebeple Frege'nin temellerini attığı bu düşünüş biçimi temelde Kant'ın klasik metafiziği yıkıma uğratmasını Kant'ın kendi metafiziğine yöneltmiştir. Frege ve sonrasındaki semantik gelenek için bu adım ile metafiziği düşünmenin dışında tutarak metafizikten kaynaklı tüm muğlaklıkların çözebileceği düşüncesine götürmüştür. Benzer biçimde Hilbert doğru olan matematiksel önermelerin ispatlayabilmenin imkanı üzerine düşünmektedir. Başka bir deyişle Hilbert'in amacı matematiksel ispatın güvencesini sağlamaktır. Hilbert'in söz konusu amacının çıkış noktası Frege'nin matematiği mantığa indirgeme projesi olmakla birlikte Frege'den farkı matematiği mantığa indirgeme çabası değil, matematiğin simgesel aksiyomatik bir dizge içerisinde temellendirilme uğraşısıdır. Bu biçimselleştirme de dizgedeki deyimlerin semantiğinden arındırmayı gerektirir. Yani dizgedeki işaretlerin ve deyimlerin bir araya geleceği kurallar olan sentaksın kurulmasıdır. Semantik geleneğin bu felsefe yapma zemini düşünüldüğünde 'her şey mantıksal bir dizge içerisinde ispatlanabilir mi ya da doğruluk ile biçimsel dizge içerisinde ispat edilebilirlik arasında bir fark var mıdır? sorularının cevaplandırılması gerekmektedir. Söz konusu sorular Gödel'in tamamlanamazlık teoremleri dikkate alındığında doğruluk ile biçimsel ispat edilebilirlik arasında kapanmaz bir farkın olduğu görülmektedir. Gödel'in ispatını verdiği iki teori bu anlamıyla semantik geleneğin zeminini ortadan kaldırmaktadır. Bu iddianın anlaşılabilmesi için Gödel teoremlerinin bir açıklamasının verilmesi gerekmektedir. Kant'ın transandantal felsefesinde ortaya koymuş olduğu düşünsel zemin tam da bu noktada söz konusu olup Gödel teoremlerinin açıklanması için düşünsel zemini teşkil etmektedir. Gödel ile birlikte semantik geleneğin projesi nihayetlendiği için de analitik önermelerin mahiyetinin yeniden düşünülmesi gerekmektedir.
Wilhelm Freidrich Nietzsche ve Fyodor Mihailoviç Dostoyevski'de insan problemi

Bu tezin amacı; W. F. Nietzsche ve F. M. Dostoyevski'nin insan anlayışlarını ortaya koymak ve düşünürlerin insan problemini ele alışlarındaki benzerlikleri ve farklılıkları değerlendirmektir. Çalışmanın girişinde düşünürlerin genel felsefeleri verilmiş sonraki bölümlerde de insan anlayışları ortaya konmuştur. Nietzsche'ye göre insanlar moralizasyon seviyeleri ve gücü isteme derecelerine göre dört farklı tipe ayrılırlar. Bunlar; 'yırtıcı hayvan', 'sürü insanı', 'özgür insan' ve 'üstinsan'dır. Yırtıcı hayvan, Nietzsche'nin üstinsanına giden yolda hayvana daha yakın olarak nitelendirdiği soylu insandır. Sürü insanı ise, yaradılışı gereği güçsüz, ahlaklı ve dindar insandır. Özgür insan, mevcut değerlerin değişiminin zorunluluğunu hissettiği anda onları nihilizm karşısında aktif kalarak aşan ahlak dışı insandır. Özgür insan henüz yaratıcı olamadığı için kendini feda ederek üstinsanın ortaya çıkmasına zemin hazırlayan insanlık aşamasıdır. Nietzsche'nin amacı; birer decadence değerinden başka bir şey olmayan mevcut değerleri ortadan kaldırmak ve Tanrı'nın ölümüyle insanda meydana gelen boşluğu yeni değerler yaratacak üstinsanla doldurmaktır. Dostoyevski'de birbirinden farklı dört insan tipine rastlanır; 'Tanrı'dan uzak insan', 'sıradan insan', özgürlüğünün sınırları görebilmek adına 'üstinsan olmaya çalışan insan' ve başkaları için acı çekmekten mutluluk duyan, herkesin her şeyden sorumlu olduğunu düşünen 'mükemmel insan'. İnsanın eksik, tamamlanmamış bir varlık olduğunu savunan Nietzsche'ye göre, amaç üstinsana ulaşmak, ona yol açmak olmalıdır, çünkü o, yaşamın anlamıdır. Hayatın bütününü coşku ve hazla onaylayan üstinsan; realiteyi olduğu gibi gören, realitenin kendisi olan insandır. Üstinsan bir hedeftir ve insanın, üstinsana ulaşmada bir köprü olmasından başka bir değeri yoktur. Dostoyevski'de ise amaç; insanlıktır. Ona göre insan, küçük bir evrendir ve varoluşun merkezindedir. Evrenin gizinin insanda olduğunu düşünen Dostoyevski'de, insan sorununu çözmek demek, Tanrı sorununu çözmek anlamına gelir. İnsanın en gizli kalmış yönlerini dahi ortaya koymaya çalışan düşünür, insan yazgısının özgürlükle koşullu olduğunu düşünür. Çünkü onun için insan ve insan yazgısı her şeyden önce bir özgürlük temasıdır.
İslam siyaset felsefesinde riyaset imamet düşüncesi

Farabi ve Gazali, İslam dünyasının siyasi olarak birliğini sağlayamadığı bir dönemde yaşamışlardır. Siyaset alanında yazdıkları eserler ve ortaya koydukları düşüncelerle mevcut problemlere çözüm getirmeye çalışmışlardır. Farabi ilk Müslüman siyaset düşünürlerinden biridir. Siyaset felsefesi bağlamında ortaya koyduğu düşüncelerle İslam siyaset düşüncesini sistemli bir hale getirmiştir. Bununla birlikte başkanlık konusundaki görüşleri ile ideal olanın peşinde koşmuş ve başkanlık kurumunu ve başkanı tüm ayrıntılarıyla detaylandırmıştır. Gazali ise imamet konusundaki görüşleri ile sultan ve halife arasındaki otorite sorununa getirdiği çözümle liderlik kavramına yeni bir boyut kazandırmıştır. Yaşadığı dönemin mevcut siyasi problemlerini göz ardı etmeden daha çok siyasetin pratik yönleriyle ilgilenmiştir. Bunu yaparken Batınilik gibi bölücü hareketlerle mücadeleyi de sürdürerek din-siyaset-akide noktasında Ehl-i Sünnet düşüncesinin ve Müslümanların birliğinin savunucusu olmuştur.
İsmail Ferid'in materyalizm eleştirisi

Tanzimat'la birlikte son dönem Osmanlı düşüncesine etki eden bazı fikir akımları olmuştur. Bunların en etkili olanlarından biri materyalizmdir. Materyalizmin bu dönemde Osmanlı'da ses getirmesine neden olan birçok eser bulunmaktadır. Louis Büchner'in 'Krafft und Stoff' adlı eseri de bunlardan biridir. Bu çalışmada bir son dönem Osmanlı felsefecisi olan İsmail Ferid'in, Büchner'in söz konusu eserinde savunduğu materyalizmini eleştirisi incelenmiştir. Bu eleştiriler Tanrı-evren-insan münasebeti ve din-bilim çatışması meseleleri çerçevesinde ele alınmıştır.
Perception with and without concepts: Searching for a nonconceptualist account of perceptual content

Birçok düşünür algı deneyimlerinin dünyayı belli bir şekilde sunduğu konusunda hemfikirdir. Ancak bu düşünürler arasında algı içeriğinin kavramsal olup olmadığı konusunda ciddi bir uyuşmazlık vardır. Bu tezin amacı bu fikir ayrılığını açık bir şekilde sunmak ve birçok felsefe sorunu ile başa çıkabilecek kavram-dışısalcı bir algı içeriği açıklaması önermektir. Kavramsalcılık, algı içeriğinin baştan aşağı kavramsal olduğunu savunan görüştür. Bu görüşün savunucuları bir öznenin algısının içeriğini tasvir eden kavramların tümüne sahip olmadan içerikli bir algı deneyimi yaşayamayacağını iddia ederler. Kavramsalcılığın en temel motivasyonu algının inanç oluşumunda üstlendiği gerekçelendirme rolüdür. Eğer algı içeriği algısal inançlara rasyonel temel veya neden teşkil ediyorsa, tıpkı neden olduğu inanç gibi kendisinin de kavramsal bir içeriğe sahip olması gerektiği iddia edilir. Böyle bir algı içeriği anlayışı birçok felsefe sorununu da beraberinde getirir. Bu sorunların çoğu, temel olarak öznenin algı içeriğini betimleyen tüm kavramlara sahip olması iddiasının makul olmayışından kaynaklanmaktadır. O halde kavramdışısalcılık, içerikli bir algı deneyiminin içeriğini betimleyen tüm veya bazı kavramların olmaması durumunda da oluşabileceği varsayımına dayanmaktadır. Bu nedenle, bu tezde epistemik açıdan önem taşıyan, yani algısal inançlara neden teşkil edebilecek kavram-dışısalcı bir algı içeriği nosyonu sunmayı amaç edinmekteyim.
Cumhuriyetçi siyaset teorisinde özgürlük problemine dair yapılan tartışmalar

Bu tezde amacım, çağdaş cumhuriyetçi politik özgürlük yaklaşımının genel bir çerçevesini çizmek ve bu özgürlük yaklaşımını, ona getirilen eleştirilerle birlikte değerlendirmektir. Benim burada ele aldığım çağdaş cumhuriyetçilik, ortaya çıktığı 1970'lerden beri politika felsefesi içinde önemli bir konumda bulunmaktadır. Cumhuriyetçiliğin politika felsefesine en büyük katkısı, politik özgürlüğe dair ortaya attığı iddialar olmuştur. Liberalizme karşı yeni bir özgürlük yaklaşımı geliştirme iddiasında olan cumhuriyetçiler, kendi özgürlük anlayışlarını 'tahakkümsüzlük olarak özgürlük' diye adlandırırlar. Bu bağlamda cumhuriyetçilik, liberalizmin özgürlük yaklaşımını eleştirmiş ve bu yaklaşımın politik yaşam için yetersiz olduğunu iddia etmiştir. Cumhuriyetçiliğin geliştirmiş olduğu özgürlük yaklaşımına politika felsefesi içinde birçok eleştiri getirilmiştir. Hem cumhuriyetçiliğin liberalizm analizlerine hem de cumhuriyetçiliğin kendi geliştirdiği kavramlara karşı ortaya konan bu eleştiriler, cumhuriyetçiler için birçok zorluk içermektedir. Tezimde bu eleştirileri inceledikten sonra, onların temelinde yer alan sorunu aydınlatmaya çalışacağım. Cumhuriyetçiliğin bu eleştirilerle nasıl yüzleşebileceğine dair bir tartışmayla da tezimi sonlandıracağım.
İbn Sİna'nın sebeplilik teorisi

Sebeplik, İslam felsefesi geleneğinde metafizik düşünceyi anlamak için müracaat edilecek kavramların başında gelir. Çünkü bu gelenekte Tanrı-alem ilişkisi, Tanrı'nın sebep, alemin ise sebepli olarak görüldüğü bir sebeplik ilişkisi çerçevesinde anlaşılır. İslam felsefe geleneğinin en etkili sistem kurucu filozofu olan İbn Sina (ö. 1037), sebepliği metafizik disiplinin bir meselesi olarak değerlendirir ve sebeplik meselesini metafizik disiplini içinde ispatlar. İbn Sina metafiziğinin en önemli başlıkları arasında yer alan varlık hakkındaki zorunlu-mümkün ayrımı, mümkün varlık hakkındaki mahiyet-varlık ayrımı ve çokluğun Tanrı'dan ne şekilde meydana geldiğini açıklayan sudur teorisi, sebepliğin temellendirildiği bir zeminde vücut bulur. İbn Sina'da sebeplik, metafizik bir ilke olmanın yanı sıra, bir teori olarak da alemin varlığını ve düzenini açıklayan ontolojik ve kozmolojik bir içeriğe sahiptir. İbn Sina'nın sebeplik terosinin içeriğini, alemde meydana gelen her şeyin varlığının kendisine bağlı olduğu dört sebep ve bu sebeplerin hem kendi arasında hem de sebeplileriyle olan ilişkisi oluşturur. İbn Sina sebeplik teorisini inşa ederken Yeni-Eflatuncu altılı sebep şemasından çok Aristotelesçi dört sebebi kullanır. Ancak bu sebeplere verdiği anlamlar, Aristotelesçi açıklamanın ötesine geçen belirgin farklar taşır ve zaman zaman Yeni-Eflatuncu filozofların açıklamalarına benzer bir surete bürünür. Fakat İbn Sina'nın sebeplik teorisi, bütünüyle Aristotelesçi olmadığı gibi tipik bir Yeni-Eflatuncu karakter de taşımaz. Çünkü metafizik işlevi ve içeriği bakımından İbn Sina'nın sebeplik teorisi, kendi felsefe sistemine has bir nitelik arz eder.
İnsan-doğa ilişkisisnin etik açıdan incelenmesi

Bu çalışmada belirli tarihsel dönemlere ait doğa tasarımları ve bu tasarımlardan ortaya çıkan etik doğa kavrayışları incelenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde Antikçağ doğa tasarımı ve antik çağ insanının doğayla ilişkisi, Ortaçağ doğa tasarımı, Rönesans doğa tasarımı ve Yeni çağın doğa tasarımları incelenmeye çalışılmıştır. Yeniçağ doğa tasarımı üzerinde, bugünkü ekolojik krize yol açtığı düşüncesiyle, daha ayrıntılı durulmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde Yeniçağ ve dolayısıyla modernizmin dünyaya bakışı çağdaş düşünürler açısından eleştirel bir gözle incelenmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümde Yeni çağın ve dolayısıyla modernizmin insan-merkezli doğa ve etik anlayışı Ekoloji Etikleri açısından incelenmeye çalışılmıştır. Modern insanın kendisini var olan her şeyin temelinde görmesi ve var olan her şeyin kendisi için olduğu düşüncesi kendisinden önceki dönemlerdeki varlık görüşüyle ciddi bir çelişki içermektedir. Antik çağda erdemli olmanın ön koşulunun doğayla uyumlu bir şekilde yaşamaya bağlanması Antikçağ insanının doğa kavrayışını bize göstermektedir. Antik çağda insan doğayla uyum içindeydi. Bu uyum Yeniçağda insanın doğayı karşısına almasıyla bozulmuştur. Burada söylenmek istenen antik çağ insanının yaşam anlayışına geri dönülmesi gerektiği değil fakat Antikçağ insanının doğaya olan yaklaşımı çağımız insanına örnek olabilir. Günümüzde insan eylemlerinin nihai amacı, Antik çağda olduğu gibi, insanın doğaya uyumu yönünde ve etik değerlerle örülmedikçe insanla doğa arasındaki uçurum daha da derinleşecektir.
Nurettin Topçu düşüncesinde felsefe ve tasavvuf ilişkisi

Bu tez Nurettin Topçu'nun tasavvuf ve felsefe düşüncelerine yönelik fikirlerinin analizini hedeflemektedir. Bu amaçla çalışmamıza başlarken Nurettin Topçu'nun yaşam serüvenini inceliyoruz. Nurettin Topçu'nun tasavvuf ve felsefe düşüncesi, onun eserlerinde ortaya koyduğu fikirlerine dayanmaktadır. Bu nedenle öncelikli olarak yaşam serüvenine bakarken eserlerini de analiz etmeye çalışıyoruz. Birinci aşamada ise Nurettin Topçu'nun Düşüncesinin oluşmasında etkili olan kişilerin kimler olduğunu inceliyoruz. Birinci bölüm Nurettin Topçu'dan hareketle yaşadığı dönemde felsefe algısının incelenmesine ilişkindir. Bu kısımda felsefe düşüncesinin ne anlama geldiğini analiz ediyoruz. Son aşamasında ise yaşadığı dönem itibariyle Nurettin Topçu felsefesindeki temel problemleri inceliyoruz. İkinci bölüm Nurettin Topçu açısından tasavvuf düşüncesinin hangi bağlamda incelendiğini açıklamayı hedeflemektedir. Düşünce itibariyle tasavvuf fikrinin öneminin neler olabileceğini inceliyoruz. Üçüncü bölümde ise Nurettin Topçu düşüncesi bağlamında oluşan tasavvuf felsefesinin açıklanmasına ilişkindir. Bu çerçevede Topçu'nun tasavvuf felsefesi anlayışını inceliyoruz. Son olarak Nurettin Topçu'nun tasavvuf felsefesi açısından ön plana çıkardığı temsilcilerine odaklanarak, onun tasavvuf ve felsefe arasında kurmaya çalıştığı uzlaşımı açıklamaya gayret ediyoruz.
Kötülük problemi ve modern dönem tasarım delili

Kötülük problemi her ne kadar Tanrı'nın varlığının aleyhine delil olacak şekilde ortaya atılmış bir problem gibi gözükse de günümüzde hem inanan hem de inanmayan insanlar için bir problemdir. Bu problemin insan zihnini ferahlatıcı bir şekilde çözülmesi insanın kendi varoluşunu anlamlandırabilmesi için gerekli gözükmektedir. Bu problemi dile getiren filozoflardan Epikuros'a göre mutlak iyi bir Tanrı ile mutlak bilgili ve mutlak güçlü bir Tanrı bir arada uyumlu bir biçimde savunulamaz. D. Hume da kötülük problemini Epikuros'tan ilhamla dile getirir. Hume'a göre Tanrı mutlak iyi bir varlıksa mutlak gücünü kullanarak kötülükleri def etmelidir. Şayet ki kötülükleri defetmiyorsa Tanrı iyi değildir ya da gücü mutlak değildir. Var olan kötülükler devam ettiğine göre Hume, bu durumun bizi Tanrı'nın yokluğuna götüreceğini ifade eder. Tanrı'nın sıfatları arasında uyumsuzluk bulunduğu iddiası günümüz felsefelerinde devam etmiştir. Çağdaş felsefecilerden J. L. Mackie, William Rowe ateizme ulaşma ümidiyle kötülük problemini kullanırken; Plantinga, J. Hick gibi düşünürler ateizme karşı argümanlarını dile getirmektedirler. Problemin çıkış noktası ateizmin kötülük kavramından hareketle Tanrı'nın yokluğunu ispat etme çabasıdır. Biz bu çalışmamızda kötülük probleminin tarihsel seyrini verdikten sonra Tanrı'nın varlığına yönelik olarak modern dönem bilimsel çalışmaların verilerini kullanarak Tanrı'nın varlığını tasarım kanıtı ile ortaya koymaya çalışacağız. Ateistlerin Tanrı'nın varlığı/yokluğu tartışmalarını kritik ettikten sonra ana vurgumuz bilimsel veriler ışığı altında insan için tasarlanmış bir evrende gördüğümüz kötü olguların insan için gerekli olduğunun tespiti olacaktır. Yapmış olduğumuz çalışmada modern dönem bilimsel verilerin teistik dinlerin argümanlarını destekler nitelikte olduğunu gördük. Tanrı'nın var olduğu bir ontolojide insanların mutlu bir yaşam sürebilmeleri için Tanrı ve kötülük kavramlarının uyumlu bir biçimde savunulabileceğini gördük.
Kartezyen düalizm ile fonksiyonalizmin karşılaştırılması

İnsan türü var olduğundan bu yana düşünsel dünyasında kendisini sürekli keşfetmeye çalışmış ve bu uğraşa dair kaynağın, zihin ve zihne dair her şey olduğu kanısına varmıştır. Düşünce dünyasında zihin, araştırılmaya değer en önemli hususların başında gelmektedir. Ancak zihin felsefesi alanının, felsefe içerisinde özel bir konuma sahip olması, Descartes'ın Kartezyen düalizm anlayışı ile gerçekleşmiştir. Kartezyen düalizm anlayışı, zihin ve bedenin birbirine indirgenemeyen, birbirinden bağımsız iki ayrı töz olduklarını iddia etmektedir. Descartes'ın zihin ve beden ayrımı, felsefe dünyasında birbirine indirgenemeyen bu iki ayrı tözün nasıl ve ne türden bir etkileşim içerisinde olduklarının araştırılması ve sorgulanması faaliyetini başlatmıştır. Descartes'tan sonra zihne dair problemler, halen güncel olarak varlığını korumaktadır. Bu tezin amacı, Kartezyen düalizm ile fonksiyonalizmi karşılaştırarak, zihne dair mevcut problemlerin, zihnin muhtevasına dair etkilerinin araştırılarak bulgular ortaya koymaktır. Çalışmada Descartes'ın bütün ana eserleri ve Descartes sonrası zihin problemlerine karşı temel olarak fonksiyonalizme dair eserler incelenerek, Hilary Putnam, Gilbert Ryle, John Searle, Jerry Fodor, Paul Churchland gibi felsefecilerin zihne karşı yaklaşımları üzerinden bir analiz oluşturulmaya çalışılmıştır. Oluşturulacak bu analiz ile zihin dünyamıza dair yeni bilgilerin elde edilmesi umulmaktadır. Descartes tarafından ortaya konulan düalizm ile beraber zihin felsefesi alanı özel bir konuma sahip olmuştur. Kartezyen düalizme karşı çok fazla karşı görüş ve eleştiri oluşturulmuştur. Kartezyen düalizm ile fonksiyonalizmin karşılaştırması sonucu elde ettiğimiz bulgular, bize zihnin muhteviyatına dair bir argüman sunmasa da, zihin alanında yapılabilecek bilimsel ve felsefi çalışmalara yol gösterecek, var olan literatüre katkı sağlayacaktır.
Osman Fazli Atpazari: Hayatı-eserleri ve tasavvufİ görüşleri

Osman Fazli Atpazari 17. yüzyılda yaşamış önemli Ekberi sufilerden biridir. Fazli Efendi, İbnü'l-Arabi ve Sadreddin Konevi ekolünü takip ederek, vahdet-i vücud anlayışının yaşadığı dönemdeki en önemli temsilcileri arasında isminin anılmasını haklı kılacak eserlere imza atmıştır. Yaptığı faaliyetleri ile de bu düşüncenin Balkanlar'dan Mısır'a kadar geniş bir coğrafyada tanınıp yaygınlaşmasını sağlamıştır. Bu alanda yetiştirdiği en önemli halifesi olan İsmail Hakki Bursevi ise hiç şüphesiz onun en önemli eseri kabul edilmeye layıktır. Osman Fazli Atpazari'nin hayatı, eserleri, tasavvufi düşüncesi ve ona ait olan Tecelliyat-ı Berkıyye ve Risale-i Rahmaniyye isimli iki eseri ile isimsiz bazı risalelerinden oluşan tezde 17. asırda yaşamış olan bu önemli sufinin hayatı, eserleri ve tasavvufi görüşleri incelenmiştir.
Leibniz'de ruh-beden ilişkisi

Düşünce tarihindeki ontolojik sorgulamalar, neden var olduğumuz sorusundan daha çok, varlığın meydana geldiği temel ilkenin ne olduğu üzerine odaklanmıştır. İnsanın varlık sahasında yerini almasından bu yana bilmeye ve anlamlandırmaya yönelik merakı hiç dinmemiştir. Varlığının bilincinde olma özelliği henüz başka varlıklardan herhangi birinde keşfedilmediğinden olsa gerek, insan kendisini evrende biricik hissetmiş ve egemen bir güç olduğu düşüncesinden kendisini alamamıştır. Bu eksende gelişen anlam arayışı önce benlik ve bilinç üzerine inşa edilmiştir. İnsanın fiziksel aktiviteleri dışında görünürde bedenle ilgisi olmadığı düşünülen zihinsel aktiviteleri de mevcuttur. Duyu organlarıyla algıladığımız şeylerin maddi alemi, algılayamadığımız şeylerin ise maddi olmayan yani soyut bir alemi yansıttığı düşünülmüştür. Leibniz'in de dahil olduğu ruh-beden probleminin ana kaynağı da tam olarak bu düşüncedir. Bundan dolayı meselenin özünü kavramak adına konumuz bağlamında insana, ruh-beden ilişkisine ve bilince dair olan görüşlerin tarihsel süreç içerisindeki serüveni ve izleri takip edilecektir. Zihin felsefesini uzun bir süre meşgul etmiş olan bu problemin modern felsefedeki etkisi, rasyonel bir filozof olan Leibniz'in monadlar teorisi ile açıklanmaya çalışılacaktır.
Murtaza Mutahharİ'de metafizik düşünce

Bu çalışmada İran devriminin fikir öncülerinden birisi olan Murtaza Mutahhari'nin metafizik düşüncesi ele alınmıştır. Çalışma bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında metafizik teriminin etimolojisi, doğuşu, tanımı problemleri değerlendirilmiş; birinci bölümde düşünürün hayatı, eserleri ve etkisi ele alınmıştır. Çalışmanın ikinci bölümde düşünürün varlık anlayışı; üçüncü bölümde ise vahiy, nübüvvet ve ahiret düşünceleri ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Düşünür hayatı boyunca kendi zamanında hakim olan maddeci felsefeye karşı koyarak ilahi felsefeyi savunmuş, İslam düşüncesini İslam felsefesi ilkeleri üzerine dayandırarak, diyalektik materyalizm felsefesine karşı İslam düşüncesine üstünlük kazandırmıştır. Mutahhari varlığın asaleti ve cevhersel hareket düşüncesinden yola çıkarak bütün evrenin gerçek bir varlığa sahip oluşunu ve özü itibariyle bu maddi olan Evren'in maddi olmayan bir yöne hareket halinde olduğunu savunmaktadır. Bu maddi olamayan varlık da düşünürün açısından Tanrı'dır.
Farabİ'de yoktan var olma eleştirisi

Bu çalışma, Yunan filozoflarında yoktan var olma düşüncesinin bulunduğu iddiasını Farabi'nin Harfler Kitabı adlı eserindeki aktarımları ve onun bu düşünceye eleştirileri bağlamında analiz etmektedir. Bu bağlamda, Farabi'nin aktarımları hem İslam dünyasındaki hem de İslam öncesi döneme ait felsefe tarihi çalışmaları açısından incelenmiştir. Böylece Farabi'nin, Yunan filozoflarında yoktan var olma düşüncesinin bulunduğuna dair iddiasının gerek İslam kaynakları gerekse İslam öncesi dönemdeki felsefe tarihi çalışmaları ile desteklendiği gösterilmektedir. Diğer taraftan, Farabi'nin mutlak yokluktan varlığın meydana geldiği düşüncesinin felsefi düzlemde gayri makul olduğunu nasıl temellendirdiği sorgulanmıştır. Bu sorunun cevaplanması için, Farabi'nin 'mevcud' felsefesi dayanakları ile beraber tahlil edilmiştir. Böylece Farabi'nin yoktan var olma teorisini felsefi dilin noksanlığı gerekçesiyle eleştirdiği ve bu eleştiriyi Yunan filozoflarına yönelttiği ortaya konmuştur.
Öklidyen olmayan geometrilerin oluşumu

Antik Yunan Dönemi'nde oluşturulan Öklidyen Geometri iki bin yıl boyunca doğruluğu sorgulanmaksızın tek geometri sistemi olarak kabul edilmiştir. XIX. yüzyıla gelindiğinde ise Öklidyen geometrinin postulatları değiştirilerek farklı geometri sistemleri elde edilmiştir. Dar bir bakış açısıyla, sadece postuların değişimiyle Öklidyen olmayan geometri sistemlerinin oluşturulduğu iddia edilebilir, fakat daha geniş bir bakış açısıyla bakılmak istenirse o zaman bu yeni geometri sistemlerinin oluşumunda bütün süreç gözden geçirilmelidir. Bu tezde bu süreç geniş bir bakış açısıyla incelenmiştir. Tezde Öklidyen olmayan geometrilerin nasıl oluştuğu sorusu araştırılmıştır. Bu soruyu yanıtlayabilmek amacıyla şu üç aşama incelenmiştir: bu oluşuma katkıda bulunduğu düşünülen bilimsel gelişmeler, Öklidyen olmayan geometrilerin üretilmeleri ve bunların geçerli olarak kabul edilmeleri. Dolayısıyla bu tez, Antik Dönem'den XX. yüzyıl başına kadar olan süreci kronolojik olarak tarayan bir geometri tarihi ve geometri felsefesi araştırmasına dönüşmüştür. Bir geometri sisteminin değişmesi için sadece postulatların değil, düşünce yapısının da değişmesi gerektiği ortaya konmuş, bu düşünce yapısının değişmesine katkıda bulunan geometri, felsefe, sanat gibi alanlar incelenmiştir. Ayrıca değişimin anlaşılabilmesi ve kabul görmesi için yapılan Erlanger programı tarzı katkılar gösterilmiştir. Tanımlayıcı araştırma metodu benimsenmiş; incelenen katkılar arasında neden-sonuç ilişkisi kurulmuş ve bu katkılara açıklık getirmeye çalışılmıştır. Ayrıca konuyla ilgili veri analizi yapılmıştır.