Oğuz grubu Türk şivelerinde sözcük türleri

Eski çağlardan beri dil incelemeleri en çok sözcük üzerine yapılmış; sözcük denilen dil birimi; ses, şekil, anlam ve köken bakımından birçok bilim adamı ve düşünür tarafından ele alınmıştır. Geçmişi Antik Çağlara dayanan sözcük çalışmalarının ve sözcük çalışmalarıyla başlayan dil bilgisi sınıflandırmalarının Yunan dilinin esasına dayalı sınıflandırmalar olduğu ve Yunancanın Latin dilinin gramerine uyarlandığı; Latin gramerinin ise bütün Avrupa dillerinin gramerlerine örnek teşkil ettiği bilinmektedir. Hem Batı tarzı gramer çalışmaları hem Arap geleneğine dayalı gramer çalışmaları hem Cumhuriyet sonrası gramer çalışmaları gözden geçirildiğinde tez konusu olarak ele almış olduğumuz sözcük türleri bahsinin üzerinde durulmaya değer bir konu olduğu görülmektedir. Son zamanlarda yapılan çalışmalara bakıldığında Doğu ve Batı etkisinden uzak, Türkçenin dil özelliklerine uygun çalışmaların yapılmaya başlandığı dikkat çekmektedir. Bu çalışma da bu doğrultuda hazırlanmaya çalışılmıştır. Türk dilinin temel kaynaklarına bakıldığı zaman, genellikle, şekil bilgisi bölümünde ele alınan sözcük türlerinin, dilbilimcilerin ya farklı ölçütleri esas almaları sebebiyle ya da tek işlevliliğin esas alınması sonucu, birbirinden farklı sınıflandırmaların yapıldığı görülmektedir. Ayrıca, Türkiye Türkçesindeki sözcük türleri arasındaki geçiş esnekliği ve gramer yazarlarının konuya yüzeysel yaklaşımları, tür sınıflandırmalarını tartışmalı duruma getiren nedenler arasındadır. Anlam, biçim, işlev ve konum bakımından yapılan sözcük türleri sınıflandırmalarındaki tutarsızlıklar ve bu konudaki karışıklıklar, konunun açık ve anlaşılır bir şekilde öğrenimini ve tabii ki öğretimini zorlaştırmaktadır. Esas itibarıyla dil bilgisinin çeşitli konuları, TDK ve üniversitelerce düzenlenen toplantılarda ele alınmakta -bilimin doğasına uygun olarak- birçok fikir ortaya atılmaktadır; ne var ki, bu fikir ve öneriler, dil bilgisi kitaplarında, pek fazla yer bulamamaktadır. Coğrafi yönlere göre Güney/ Güneybatı, kavim ve boy adlarına göre Oğuz grubu olarak bilinen Türkiye Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi, Türkmen Türkçesi ve Gagavuz Türkçesinde sözcük türlerinin karşılaştırmalı olarak ele alınışı, çalışmamamızın temelini oluşturmaktadır. Bu çalışmada, başlıca Türk dili/dil bilgisi/ dil bilimi/dilbilim ile ilgili kaynaklar, dil bilgisi terimleri sözlükleri konuyla ilgili yapılmış olan yüksek lisans ve doktora tezleri, Türkçe sözlükler, makaleler, sempozyum ve kongre bildirileri taranmıştır. Konuyla ilgili görülen hususlar önce tespit edilip elde edilen veriler, konulara göre tasnif edilerek bilgisayar ortamına aktarılmıştır. Tez konusu ele alınırken genelden özele doğru gidilmiş ve konun benzerlikleri ve farklılıkları, karşılaştırmalı olarak değerlendirilmeye çalışılmıştır. Oğuz grubu Türk şivelerinde sözcük türleriyle ilgili olarak taranan kaynaklarda, görülmüştür ki Türk dilinin çeşitli konuları, hala tam anlamıyla aydınlatılamamış ve fikir ayrılıkları, nedenleri ile ortaya konulup dil bilgisinde bütünlük sağlanamamıştır. Türkiye Türkçesi esas alınarak hazırlanan bu çalışmada varılan sonuçlardan biri, öncelikli olarak Türkiye Türkçesindeki karışıklıkların giderilmesi ve daha sonraki bir aşamada diğer lehçe ve şivelerle dilbilgisel yakınlığın sağlanabilmesidir. Bu doğrultuda, kaynaklardaki terim kargaşası, tanımlama sorunu, sözcük türlerini sınıflandırma sorunu, sözcük türlerinin alt gruplara ayrılması sorunu ve sözcük türlerinin yapısı sorunu üzerinde karşılaştırmalı olarak durulmuştur. Oğuz şivelerinde sözcük türleri hususunda, esas itibarıyla çok büyük farklılıklar bulunmaması bu şiveleri ayrı ayrı diller olarak görmenin yanlış olduğuna kanıt teşkil etmektedir. Tespit edilen farklılıklar ise sosyo-kültürel değişimlerin, yabancı etkilerin bir sonucu olarak kabul edilip ve bu farklılıkların ya sözcükbilimsel ya sesbilimsel ya şekil bilimsel ya da tamamen kişilerin yaklaşımlarıyla ilgili durumlardan kaynaklandığı görülmektedir. Bu çalışmada görülmüştür ki dil bilgisi kaynaklarında dil bilgisinin konuları, çeşitli yöntem ve yaklaşımlarla ele alınmış, farklı bakış açısı ve farklı yöntemlerden kaynaklanan sorunlar ortaya çıkmış, bu farklılıklar ve ortaya çıkan çeşitlilik dil öğretimini daha karmaşık ve zor hale getirmiştir. Bazı araştırmacılar dil bilgisinin konularını biçimbilimsel bazıları ise anlambilimsel olarak ele almış, sözcük türlerinin sınırları tam olarak çizilememiştir.