İstanbul Metropolü'nde meydanların rekreasyonel işlev yönünden önemi üzerine araştırmalar

'İstanbul Metropolü'nde Meydanların Rekreasyonel İşlev Yönünden Önemi Üzerine Araştırmalar' Kentsel açık alanlar ve bunları kullanma düşüncesi, beşeri yerleşimler kadar eskidir. Kentsel açık alanlardan olan meydanlar da kentin kültürünü simgeleyen ve önemli işlevleri olan alanlardır. Kent meydanları, tarih boyunca gündelik yaşamın ve çarpıcı olayların yaşandığı mekanlar olmuşlardır. Ayrıca gelişmiş ve gelişmekte olan tüm ülkelerde, kentlerin güncel konusu olan meydanların rekreasyonel işlevselliği de yadsınamayacak bir olgudur. Özellikle Batı Avrupa ülkelerinin çoğu kentlerinde bu olguyu da yansıtan güzel meydan örnekleri bulunmaktadır. Bu meydanlar günümüzde de çağdaş fonksiyonlarla donatılarak kullanılmaktadırlar. Tarihi, kültürel, ticari, turistik amaçların yanı sıra rekreasyonel fonksiyonları da üstlenmişlerdir. İstanbul Metropolü 'ndeki meydanlar da aynı işlevleri görmesi gereken kentsel mekanlardır. Oysa, kentlinin açık ortak kullanım alanı olarak da nitelendirilen meydanlar, İstanbul'da kentin plansız gelişmesi ve düzensiz uygulamalar sonucunda yapılaşmaya dönüşmüş, kötü planlama anlayışı ve uygulamalarıyla ya yok olmuş ya da karakterlerini, esteğini ve ölçülerini kaybetmişlerdir. Bu nedenlerle de İstanbul Metropolü'nde meydanlar, prestij mekanları olmaları ve çeşitli fonksiyonları birlikte taşımalarının yanı sıra kent halkının rekreasyonel gereksinmelerinin karşılanmasında önemli işlevler görmesi gereken kentsel açık yeşil alanlar olmaları nedeniyle de ivedilikle de alınıp, bu amaçlar doğrultusunda yeniden düzenlenmesi gereken alanlardır. Bu araştırma, İstanbul Metropolü 'ndeki önemli meydanların rekreasyonel işlev yönünden önemini vurgulamak, belirlemek ve ortaya çıkan sorunlara peyzaj mimarlığı yönünden çözüm ve öneriler getirmek amacı ile yapılmıştır. Söz konusu amaçları gerçekleştirebilmek için öncelikle konuya ilişkin kavramlar açıklanmış ve dünyadan çeşitli meydan örnekleri irdelenmiştir. Bunun sonrasında da araştırma alanı olarak seçilen meydanlar tarihsel süreç içerisinde incelenmiş, güncel durumları saptanmış ve rekreasyonel işlevlerinin belirlenmesine çalışılmıştır. Bu çalışmalar sırasında da araştırmaya kaynak oluşturan bilgilerin edinilebilmesi amacıyla peyzaj karakteristiklerine, rekreasyonel özelliklere, ulaşım sistemine, mevcut rekreasyonel fonksiyonlara ve donatımlara ilişkin saptamalar yapılmıştır. XVİstanbul Metropolü' nde ivedilikle ele alınması gereken meydanlardan Avrupa ve Asya yakalarından seçilen dört meydan üzerinde çalışılmıştır. Söz konusu meydanlar, Sultanahmet Meydanı, Beyazıt Meydanı, Taksim Meydanı ve Üsküdar Meydanı'dır. Bu meydanların ortak özelliği tarihi yerleşme alanlarında yer almaları ve kent çekirdeğini oluşturan meydanlar olmalarıdır. Seçilen meydanların konumunun, tarihi perspektivinin incelenmesinin güncel durumunun saptanmasının yanı sıra kullanıcı kitlesinin özelliklerinin ve eğilimlerinin de belirlenmesine çalışılmıştır. Bu amaca yönelik ayrıntılı bir veri toplama işleminin gerçekleştirilebilmesi için de anket yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen veriler ve bulguların ışığında araştırma alanı olarak seçilen İstanbul meydanları ile dünyadaki önemli meydan örnekleri, rekreasyonel işlevler yönünden karşılaştırılmış, ayrıca kullanıcı eğilimleri de değerlendirilerek getirilen öneriler ve çözüm yollan oluşturulan çizimlerle somutlaştırılmaya çalışılmıştır. Buradaki bilgiler, hiç kuşkusuz yapılacak rekreasyon planlama çalışmaları için öneri niteliğindedir; planlama amaçlı, daha ayrıntılı rekreasyon planlama alternatifleri düşünülebilir. Araştırma alanı olarak seçilen meydanların pasif rekreasyona yönelik fonksiyonları taşıdığı ortak bir özellik olarak saptanmıştır. Oysa gelişmiş ülkelerdeki meydanlarda rekreasyonel işlevler hem aktif hem de pasif rekreasyona yöneliktir. Ayrıca söz konusu meydanlarda belirlenen diğer bir ortak özellikte meydanlara işlevlerinin dışında çok şeyin yüklendiğidir. Meydanların tümünde taşıt trafiği yoğunluğu ve otopark olarak kullanım da gözlenen diğer olumsuzluklardır. Gerek içerdikleri görsel ve gürültü kirlilikleri gerekse rekreasyonel fonksiyon, donatı elemanları ve yeşil alanların yok denecek kadar azlığı ve niteliksizliği, dört meydanda da rekreasyonel işlevden söz etmeyi olanaksızlaştırmaktadır. Tarihi yerleşme alanlarında yer alan, tarihsel, kültürel, ticari, dini, mimari ve turistik özellikleri birlikte taşıyan, kent çekirdeğini oluşturan, metropol bütünü içerisinde rekreasyonel işlev yönünden kent halkı için büyük önem taşıyan bu kentsel prestij mekanlarının, kültürel miraslarını koruyarak sürekliliğini sağlamak ve çağdaş fonksiyonlarla da donatarak yeniden düzenlenmeleri ivedilikle ele alınması gereken yaşamsal bir konudur. XVI