Temsil araçları olarak zanaat ve tasarım: Turistik nesneler üzerine kavramsal bir analiz

Temsil, bütün kültürel olgularda önem kazanan bir kavram olarak çok geniş bir alana sahiptir. Ancak temsil edilenin en geniş anlamıyla kültür olduğu turizm bağlamı, temsilin özellikle de nesneler aracılığıyla yapıldığı özel bir alan oluşturmaktadır. Nesneler kültür içinde fiziksel varoluşları ve işlevleri kadar üretim biçimleriyle de temsil görevi görürler. Nesneyi var eden üretim biçimi, nesnenin varlığından ayrılamaz bir niteliktir. Bu çalışmada nesneler, özellikle insanın yarattığı her şey tanımı içinde kültür taşıyıcısı olarak görev yaptıkları yönüyle değerlendirildiğinden, onları oluşturan üretim biçimi de özellikle önem kazanmaktadır. İnsan yapımı nesneleri oluşturan iki ana kategori olarak zanaat ve tasarım kavranılan sayılabilir. Bu iki kavram tarih içinde bir üretim sürecinin farklı aşamalarına denk düşen kavramlar olmaktan, özellikle 20. yüzyılın başından itibaren farklı nesne ve anlamlandırma araçları olmaya başlarlar. Bu tarihsel farklılaşma içinde birer etkinlik olmaktan, birer nesne kategorisine dönüştükleri durumu bir gösterge olarak kullanan en tipik bağlamlardan biri de turizmdir. Bir zaman ve mekan değiştirme etkinliği olarak turizmin, oluşturduğu nesnelerde de, bu zaman ve mekan vurgusunu yarattığı söylenebilir. Bu vurguyu da en tipik olarak, zanaat nesneleri ya da göstergeye dönüşmüş anlamında zanaat temsili yapan nesneler yapmaktadır. Modern anlamda tasarım nesneleri ise işleve yaptıkları vurguyla hediyelik ve hatıra eşyanın önemli bir pazarı olarak turizmde cazip bir kategori oluşturmazlar. Diğer yandan yine gündelik hayatın nesneleri olarak tasarım nesneleri, gündeliğin dışında bir anlam arayışı olarak da turizmin amacıyla çatışmaktadırlar. Bu çalışmada öncelikle, genel olarak turizm, otantiktik, temsil, nesne ve nesne kategorileri olarak hatıra eşya ve kitsch kavramları aralarındaki ilişkiler incelenmiştir. Daha sonra zanaat ve tasarım kavram ve nesnelerinin dönüşümü ve genelde ve turizm bağlamı özelinde temsil ettikleri değerler olarak zaman, mekan, işlev ve üretim kavranılan derinlemesine incelenmiştir. Bu inceleme içinde hem bu kavramların tarihsel dönüşümü, hem de turizm ve nesneleriyle ilişkileri tartışılmıştır. Bu kavramsal çalışmanın ardından, bu temsil durumunun göstergebilimsel olarak turistik nesneler üzerinden analizi yapılmıştır. Nesnelerin zanaat ve tasarım kavranılan tarafından gerçekleştirilen bu temsil görevini nasıl yaptığı ise Peirce'ın gösterge üçlemesi olan görüntüsel, belirtisel ve simgesel gösterge kategorileri üzerinden incelenmiştir. Bu analizde zanaat ve tasarım kavramlarının zaman, mekan, işlev ve üretim kavramlanyla ilişkilerinin yanı sıra, genel olarak hatıra eşya, kitsch ve otantiklik kavranılan da bu göstergebilimsel çerçevenin içinde yeniden analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucunda zanaat ve tasanm kavramlarının temsil ettiği değerler ve ilgili kavramlar olarak otantiklik, oryantalizm, hatıra eşya ve kitsch kavramları genel vı ı ıyiw. olarak ve turizm bağlamındaki yönelimleri içinde tartışılmış ve örneklerle açıklanmıştır. Bu ilişkiler son bölümde oluşturulan bir kavramsal ilişki ve eğilim modeliyle özetlenmiştir. Belirtilmesi gereken, bu tez çalışmasında kullanılan bütün kavramların ilişkilerinin sabit noktalarla değil, genel eğilimlerine göre oluşturdukları dinamikler içinde incelenmesidir. Diğer yandan oluşturulan çerçeve her ne kadar turizm bağlamında bir inceleme gibi görünse de, önerilen ilişkiler ağı turizm bağlamı dışında da işlemekte ve oluşan model üretim kültürüne dair genel bir modele dönüşmektedir.