turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Kırım Türkçesi'nde sıfat-fiiller

Bu çalışmada, Kırım Türkçesiyle yazılmış eserler dikkate alınarak Kırım Türkçesinde kullanılan sıfat-fiil ekleri ortaya konmaya çalışıldı. Tezin Giriş kısmında sıfat-fiil tanımı ve terimi üzerinde durulduktan sonra Türkiye Türkçesi ve Kırım Türkçesinde kullanılan sıfat-fiil ekleri örnekleriyle sıralandı. Giriş kısmından sonra da Kırım Türkçesinde kullanılan sıfat-fiil ekleri içinde geçtikleri cümlelerle birlikte Türkiye Türkçesine aktarılarak; Fiillerin Sıfat Şekillerini Yapmaları, Fiillerin İsim Şekillerini Yapmaları, Sıfat-Fiillerin Çekim Edatlarıyla Kullanılması, Sıfat-Fiil Eklerinin Zarf-Fiil Yapıları İçinde Yer Alması başlıkları altında incelendi. Fiillerin Sıfat Şekillerini Yapmaları bölümünde sıfat-fiillerin sıfat olarak kullanılış şekilleri, Fiillerin İsim Şekillerini Yapmaları bölümünde çokluk, iyelik ve hal ekleriyle kullanılış şekilleri, Sıfat-Fiillerin Çekim Edatlarıyla Kullanılması bölümünde sıfat-fiillerin çekim edatlarıyla kullanılış şekilleri, Sıfat-Fiil Eklerinin Zarf-Fiil Yapıları İçinde Yer Alması bölümünde de sıfat-fiil eklerinin hangi zarf-fiil yapıları içinde yer aldığı belirtildi. Sonuç kısmında Kırım Türkçesinde kullanılan sıfat-fiiller hakkında varılan sonuçlar maddeler halinde ortaya kondu. 117
Mahtumkulu'nun şiir üslubu

Türkmen şairi Mahtumkulu Firaki'nin şiir üslubu üzerine eski elyazmalara dayanan bir üslupbilimsel çalışma yapılmamıştır ve onun şiirlerinin dilsel, edebi ve düşünsel özellikleri ve eserlerinin kendi döneminde yaygın olan Çağatay edebiyatından ayrılma ve benzeşme noktaları irdelenmemiştir. Bu tez çalışmasında dilbilimin edebi eserleri inceleme yöntemlerine dayanarak dilbilimsel açıdan eş zamanlı ve art zamanlı yöntemlere ve edebi açıdan dilbilimsel edebiyat inceleme ekollerine başvurulmuştur. Eskiliğini tespit ederek esas aldığımız el yazmaların şiirlerinin transkripsiyonu yapılmıştır. Dönemin sosyal, siyasal ve kültürel şartlarının üslupbilimi ve yeni üslubun oluşmasındaki etkisi dikkate alınmıştır. okul ve tecrübe hayatı, kişisel ve aile hayatı ve çağdaş şairlerle edebi ilişkileri incelenmiştir. Onun şiiri ne derecede Çağatay edebiyatına bağlıdır? Acaba, onun edebi yeteneği ve yaratıcılığı kişisel üslup ortaya çıkarmışmıdır? Dönemsel üslubun öncüsü olmuş mudur ve Türkmenistan, İran ve Afganistan'da onun üslubu izlenmişmidir? Eserlerinin tenkitli metnini oluşturma ve yayınlamada hangi süreçler yaşanmış ve dikkat edilmesi gereken konular nelerdir? Bu tez çalışmasında bunun gibi soruları yanıtlamaya çaba gösterilmiştir. İki eski elyazmaya dayanan çalışmamız, metin, dizin, edebi üslup tanımı ve ekolleri, şairin hayatı ve tarihi dönemi, dil, edebiyat ve düşünce yönlü üslup özellikleri ve sonuç bölümünden oluşmaktadır. Üslup özellikleri bölümünde, dil, edebiyat ve düşünce olmak üzere, kişisel ve dönemsel üslubun oluşumu, günümüze kadar şairin izleyicileri, Mahtumkulu'nun kendine ait asil şiirlerinin tespiti ve metinbilimsel ve üslupbilmsel özellikleri dikkate alınarak başkalarının şiirleri onun eserlerinden tasfiye edeilmesinin ipuçları teşhis edeilmeye çalışılmıştır.
Kuyucaklı Abdullah Efendi, Emsile Şerhi ve Fiili Te'accüb Risalesi

Bu eserin tahkikini yapmaktaki gayemiz Türklerin Arap diline hizmetleri bağlamında Kuyucaklı Abdullah Efendi'nin yerini tesbit etmek ve eserini gün yüzüne çıkararak ilgililerin istifadesine sunmaktır. Çalışmamız XVII-XVIII. yy.'da yaşamış bir dilbilimci olan Kuyucaklı Abdullah Efendi'nin hayatı, eserleri ve Emsile Şerhi ile Fiili Te'accüb Risalesi isimli eserlerinin tahkik edilip incelenmesini içermektedir. Kaynaklarda şahsı hakkında çok fazla bilgiye rastlayamadığımız Abdullah Efendi'nin günümüze ulaşan tüm eserleri Arap dili üzerinedir. Emsile Şerhi ile Fiili Te'accüb Risalesi de bu eserleri arasındadır. Çalışmamızda Emsile Şerhi adlı esere ait üç, Fiili Te'accüb Risalesi adlı esere ait ise beş nüsha tahkik edilmiştir. Bunlardan biri esas kabul edilip diğerleri bu esas kabul edilen nüshalarla karşılaştırılmış ve farklılıklar dipnotta belirtilmiştir. Eserde ilmi yöntemlere riayet edildiği, geçerli kaynaklardan yararlanıldığı ve ders kitabı niteliğinde bir çalışma oluşturulduğu saptanmıştır.
Charles Boyd'un Türk tercümanı veya Türk dilinin yeni grameri

İskoçya'da Kilmarnock Kontluğunun soyundan gelen Major Charles Boyd'un hayatı hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. Buna karşın Türklük bilgisi adına aldığı eğitim, çıktığı gezi ve yazdığı eser kayda değerdir. Boyd, eserine Türk Tercümanı ya Türk Lisanın Sarf-ı Cedid biçiminde Türkçe, The Turkish Interpreter or A New Grammar of The Turkish Language biçiminde İngilizce ad vermiştir. Bu eserde, diğer transkripsiyon metinleri gibi geleneksel bir sıralama belirlemiş, bu sıralamaya göre öncelikle dilbilgisi bölümleri yer almış, dilbilgisi bölümünün başında da transkripsiyon işaretlerini belirlemiştir. Dört bölümlük dilbilgisi kısmının ardından sokakta ve alışveriş yerlerinde geçen diyaloglar, iki fabl örneği, dini metin olarak İncil'den alıntılar yer alır. Hata sevap cetvelinin ardından örnek olarak verdiği metinlerin Türkçe yapısının incelemesi sunulur. Ön sözden anlaşıldığı kadarıyla bu eserle, öncelikle iki devlet arasında son zamanlarda hızla gelişen dostane ilişkileri sağlamlaştırmak; ardından tüccarların işlerinde onlara yardımcı olmak; tüccarların yanında seyyahların da Akdeniz ve Hint Okyanusu sahillerinde kendilerini ifade edebilmeleri; zevk sahibi olup da Türkçeyi öğrenmek isteyen olursa onların da hizmetine sunmak; Türkçe öğrenen talebelerin Türkçeyi çalışacak, öğrenecek olan kişilere kolay ve sade bir giriş niteliğinde olmak amaçlanmıştır.
Çerkes ve Karaçay-Malkar dil ve edebiyatları arasındaki etkileşimler

Çerkesçe ve Karaçay-Malkarca komşu iki halkın dilleridir. Her iki dil üzerinde birçok araştırma yapılmıştır ve yapılmaya devam etmektedir. Ancak iki dilin ve edebiyatın birbirleri ile olan ilişkileri ile ilgili yapılan araştırmalar oldukça kısıtlıdır. Bu araştırmada atasözleri, deyimler, sözcük hazineleri ve sözlü edebiyat ürünleri gibi farklı alanlardan örneklerle iki dil arasındaki dil ve edebiyat etkileşimlerini inceledik. Bu çalışma için her iki dilin de sözlükleri, atasözü ve deyimleri, sözlü edebiyat antolojileri, birçok sesli ve görsel kaynak taranmıştır. Bunun yanı sıra Kafkasya ve Anadolu'da birçok Çerkes ve Karaçay köyüne araştırma gezileri düzenlenerek dil ve edebiyat etkileşimlerinin günümüzdeki durumu incelenmiştir. Bu araştırma gezileri ile Çerkes ve Karaçay-Malkarlılar arasındaki etkileşime zemin hazırlayan coğrafi ve sosyal gerçeklikler ile ilgili veriler toplanmıştır. İki halkın dil ve edebiyatları arasındaki etkileşimleri incelerken ulaştığımız sonuçlar ve araştırma gezimizde gözlemlediğimiz coğrafi ve sosyal gerçeklikler bir arada incelendiğinde Çerkes ve Karaçay-Malkar ulusal ve sosyal kimliklerinin son iki yüzyılda geçirdikleri değişimi açıklayacak çeşitli yeni bağlamlar da ortaya çıkmaktadır.
The role of modifiers in Turkish discourse bank

Bu tez, esasında tamlayıcı sözcüklerin söylem bağlaçlarındaki rolü üzerine odaklıdır ve tamlayıcı sözcüklerin söylem ilişkileri üzerinde kiplik açısından etkisini araştırmaktadır. Tamlayıcı sözcükler kökeninde, farklı anlamsal amaçlar için kullanılan zarflardır. Daha önceden açımlanan Türkçe Söylem Bankası, veya TDB verileri bu tamlayıcı sözcükleri tanımlamak ve sınıflandırmak için kullanılmıştır. Önceki çalışmaların ışığında, tamlayıcı sözcüklerle bulunan söylem bağlaçları incelenmiş ve sınıflandırılmıştır. Tamlayıcı sözcüklerin anlamsal ayrımları belirlenmiş ve söylem ilişkilerinin kipliği üzerinde etkileri incelenmiştir. Veri ve sınıflandırmalar ölçümlenmeye alınmış ve 10 -kat- çapraz geçerlilik testi ile bir karar ağacı uygulanmıştır. Sonuçlar söylem bağlaçlarına ait tamlayıcı sözcüklerin söylem ilişkisinin kipliği açısından söylem üzerinde rolü olduğunu göstermiştir.
Bekmirza Rahman Uulu'nun 'Ministrdin Kızının Mahabatı' romanında birleşik fiiller

Bu çalışmada, Kırgız Türkçesindeki birleşik fiiller üzerinde durulmuştur. Çalışmamız Giriş, Kırgız Türkçesinde İsim+Fiil Kuruluşundaki Birleşik Fiiller, Fiil+Fiil Kuruluşundaki Birleşik Fiiller ve Tasvir Fiilleri ve Sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. Giriş Bölümünde Kırgız Türkçesi ile Türkiye Türkçesinde Birleşik Fiiller hakkında bilgi verildikten sonra Ministrdin Kızının Mahabatı romanı ve yazarı üzerinde durulmuştur. Tespit ettigimiz birleşik fiil örneklerini içinde geçtikleri cümleler veya ibarelerle birlikte Türkiye Türkçesine aktardık. Bu aktarmayı tabloda iki sütun halinde her cümle veya ibarenin Kırgız Türkçesi örneginin tam karşısında Türkiye Türkçesine aktarması olacak şekilde verdik. Böylece Ministrdin Kızının Mahabatı romanında geçen birleşik fiiller iki lehçe arasındaki karşılaştırmanın daha kolay yapılabilecegi bir sekilde göz önüne getirilmiş oldu. İncelemeden sonra elde edilen sonuçlar Sonuç bölümünde yer almaktadır.
Mewlİde Usman Esad Efendİyo babijİ - Bİyİşa Pexemberİ - metn u wekenitİş

Zazacada en eski ve önemli eserler mevlitlerdir. Yazın alanında ilk Zazacaeserler 19. yüzyılda verilmiştir. Osman Esad Efendi bu eserini 1903 yılında yazmıştır. Bu mevlit, Ehmede Xasi'nin mevlidinden sonra Zazacadaki ikinci eserdir. Osman Efendi'nin mevlidi 1933 yılında Şam'da basılmıştır. Temel amaç, nüshalardan Osman Esad Efendi'nin mevlidini tespit etmek, ortak bir metin çıkarmak, klasik bir metni ilmi ve edebi kaidelere göre tetkik etmektir. Bu çalışmada Osman Esad Efendi'nin eseri tetkik edilmiştir. Her şeyden önce farklı milletlerden mevlitlere örnekler verilmiştir. Sonra kurmanci lehçesi üzerinde durulmuştur. Zazaca lehçesinde yazılmış olan mevlitler ve yazarlarını sıralanmıştır. Sonra Osman Esad Efendi'nin mevlidinin nüshalarını tanıtılmıştır. Mevlidin yazılmanedenini, özelliklerini ve bölümlerini sıralanmıştır. Metnin yapılması ve hazırlanmasıüzerinde durulmuştur. Eserde kelime yapılartı, cümle yapıları ve edebi sanatları tetkik edilmiştir. En sonunda da araştırma sonucunu yazılmıştır. Bu çalışmada usul, klasik bir metni edebi ve ilmi kaideler göre tetkik etmek ve sade bir metin ortaya çıkarmaktır. 1933 yılında basılan nüsha ve el yazması nüsha üzerinde çalışılmıştır. Ortak bir nüsha oluşturmak için bütün nüshaları göz önüne alınmış ve hepsinin üzerinde çalışılmıştır. Elde edilen nüshalar sayıca çok olsalar da her birinin eksiklikleri vardı. Amaç, nüshaları eleştirmek ve metni tamir etmektir. Bütün eksikliklere rağmen sağlam bir metnin ortaya çıkarılmasına gayret edildi. Çalışmamızda Osman Esad Efendi'nin yazdığı mevlidin özellikleriyle birlikte, bumevlidin yazıldığı zazacanın Siverek ağzının özellikleri de ortaya çıkarılmaya çalışıldı.
Arapça ve Kürtçe zamanların karşıtsal çözümlemesi

Bu çalışmada, hedef dil Arapça ile ana dil Kürtçedeki zamanlar incelenerek karşıtsal çözümleme yöntemiyle aralarındaki benzerlik ve farklılıklar tespit edilmiştir. Bu araştırma, nitel bir çalışma olup genel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini Arapça ve Kürtçe ile ilgili dil bilgisi kaynakları, örneklemini ise her iki dilde yazılmış kaynaklardan elde edilen cümleler ve araştırmacı tarafından ifade edilen cümleler oluşturmaktadır. Yapılan araştırma ve analiz sonucunda her iki dilin zamanları arasında benzerlik ve farklılıkların olduğu tespit edilmiştir. Bu farklılıklar ve benzerlikler nedeniyle öğrencinin karşılaşabileceği öğrenim güçlüklerine çözüm önerileri geliştirilmiştir. Benzerlik ve farklılıkların tespit edilmesiyle ortaya çıkan verilerin bu iki dilin öğrenim sürecine olumlu katkılar sağlayacağı açıktır.
Bartın kitabelerindeki Arapça kelimelerin özellikleri

Eski çağlardan günümüze değin birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olan Bartın ilimiz Osmanlı Devleti'ne de ev sahipliği yapmıştır. Nitekim Bartın iline bakıldığında söz konusu medeniyetin sanatsal, kültürel ve tarihsel izlerini taşıdığı görülecektir. Bu izlerden biri de cami, çeşme, köprü, hamam ve mezar taşı kitabeleridir. Bu çalışma ile Bartın ilindeki kitabelere sahip çıkılması, kitabelerin okunması, anlaşılması ve farkına varılması amaçlamaktadır. Bartın il merkezi olmak üzere Amasra, Ulus ve Kurucaşile ilçelerinde bulunan kitabelerin tespitinde ilk olarak onların fotoğraflanması sağlanmış ve daha sonra bilgisayar ortamına aktarılarak günümüz harfleriyle transkrip edilmiştir. İkinci olarak kitabelerdeki Arapça kelimeler çıkarılmış ve bu kelimelerin istenilen beş özelliği yazılmıştır. Ayrıca Bartın ve kitabeler hakkında da kısaca bilgi verilmiştir. Arapça kelimelerin özellikleri, Bartın ve kitabeler hakkında bilgilendirme yapılırken birincil kaynaklardan faydalanılmaya çalışılmıştır. Cami, köprü, hamam ve hane kitabelerinin Bartın il merkezi dışında Ulus ve Amasra ilçelerinde bulunmadığı tespit edilmiştir. Mezar kitabeleri, merkez dahil her ilçede mevcuttur. Merkez ilçede bulunan cami kitabelerindeki Arapça kelimelerin sayısı genelde kitabedeki tüm kelimelerin sayısının yarısı kadar olduğu görülmektedir. Örneğin sayfa 15'te Hacı Mehmed Cami kitabesinde 47 kelime vardır. Bu kelimelerin 25 adedi Arapça kelimedir. İlçelerdeki mezar taşlarında var olan kitabelerde bulunan Arapça kelimelerin sayısı genelde mezar kitabelerindeki kelimelerin sayısının yarısı kadar olduğu tespit edilmiştir. Örneğin sayfa 93'te bulunan 31 no'lu mezar taşında 17 adet kelime içerisine 9 adet Arapça bulunmaktadır. Bu durum bizlere kitabelerde Arapça kelimelerin çok kullanıldığını göstermektedir. Zira Osmanlı Türkçesi Arapça, Farsça ve Türkçe kelimelerden müteşekkil dünyanın en zengin yazı dillerinden birisidir. Kitabelerde yer alan Arapça kelimelerin birkaçı hariç diğer kelimelerin isim nev'inden olduğu tespit edilmiştir. İsim türünden olan bu kelimeler ise birkaçı hariç kök olarak üç harfli kelimelerden oluşmaktadır.
Анализ лингвистических аспектов перевода Романа Якобсона

Bu çalışmada, Roman Jakobson tarafından ilk olarak 1959'da yayımlanan 'O lingvistiçeskih aspektah perevoda' başlıklı klasik çalışmasında tanımladığı çevirinin dilsel yönleri ve onun çeviriyi a) dil içi çeviri, b) diller arası çeviri, c) göstergeler arası çeviri veya transmutasyon şeklinde üçe ayırarak incelemesi ve bu konuda dilbilimcilerin görüşleri detaylı bir şekilde incelenmektedir. Bu yüksek lisans tezi altı bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin konusu, içeriği, güncelliği, amacı, özgünlüğü, uygulamaya yönelik önemi, metodolojik ve teorik altyapısıyla ilgili açıklamalar ele alınmaktadır. İkinci bölümde, çeviride karşılaşılan sorunlarla ilgili kuramsal kavramlar konusuna ve Roman Jakobson'un çeviri konseptine odaklanılmaktadır. Üçüncü bölümde, dil içi çeviri, yani Roman Jakobson'a göre yeniden adlandırma konusu ile dil içi çevirinin dilbilimciler tarafından art ve eş zamanlı olarak iki tür şeklinde değerlendirmelerinin ayrıntılı analizlerine değinilmektedir ve farklı bilim insanlarının bakış açılarından yorumlama kavramının tanımı verilmektedir. Dördüncü bölümde, Roman Jakobson ve diğer dilbilim uzmanlarının diller arası çeviri kavramları konusundaki görüşleri üzerine odaklanılmaktadır. Bu bölümde eşdeğerlik, çevrilemezlik, üstdilbilim ve üstdil konularıyla diller arası çeviride teklik/çokluk, tür, cins kategorileri konusunda araştırmacıların farklı bakış açıları ve şiir çevirisiyle ilgili görüşleri ele alınmaktadır. Beşinci bölümde, göstergeler arası çeviri diğer bir adıyla transmutasyon konusu ele alınmaktadır. Göstergeler arası çeviride reklam ve ekrana uyarlama konularına odaklanılmaktadır. Bu bölümde, göstergeler arası çevirinin sözel olmayan gösterge sisteminden sözel gösterge sistemine geçişi incelenmektedir. Altıncı bölüm olan sonuç bölümünde ise ulaşılan bulgular özetlenmektedir.
Nizamu't-terakibi'l-Arabiyyeti ve eseruhu fİ iktisabi'l-luğaviyyi

Dilsel terkipler bir dilin menşei sayılırlar. Ayrıca bu terkipler, fikirleri ve kelami tasvirleri barındıran dilsel şablonlara benzerler ve bu şekilde dilsel düzenin tabiatı idrak edilir. Dilsel iletişimde temel amaç terkiplerle gerçekleştiği gibi herhangi bir dilin eğitim ve öğretiminde bu terkiplerin öğretimi önem arz etmektedir. İkinci bir dili öğrenenlerden, bu dille ilgili basit dilsel terkipleri çokça duyarız. Onlar bu terkiplerle öğrenmeye çalıştıkları dilde bunu çokça tekrar ederler; bu tekrarlar dilin sentaks yapısının iyice anlaşılmasına sebeb olmaktadır. Bundan dolayı herhangi bir dilin öğrenimi, o dilin terkiplerini öğrenme ve farklı farklı diyaloglarla gerçekleşen bu dilsel edinim dilin sentaks yapısının anlaşılmasina vesile olmaktadır. Terkiplerin bu dilsel gerekliğinden dolayı konu derinlemesine irdelenmiştir. Terkipler bütün dillerde olduğu gibi Arapçada da dilsel terkiplere taalluk eden her şey planlama dahilindedir. Dil öğretimde dilsel tablonun açık bir şekilde beyan edilmesi, özelliklerinin ortaya çıkarılması dil öğrenme yetisinin genişletilmesi gerekirmektedir. Bu araştırmada ele alınan bu konu, konu ile ilgili eski ve yeni görüşleri içinde barındıran modern dillerin programına uygun olarak dilbilimsel açıdan ele alınmıştır.
Tefsir literatüründe ayet isimleri

'Tefsir Literatüründe Ayet İsimleri ' şeklinde adlandırılan tezimiz giriş, iki ana bölüm ve sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. Girişte, araştırmanın kavramsal çerçevesini ve ayet, isim ve isimlendirme gibi tezimizle ilgili kavramları açıkladık. Birinci bölümde Hz. Muhammed ile başlayıp günümüze kadar devam eden ayet isimlendirmelerinin tarihsel surecini anlattık. İkinci bölümde ayetlerin isimlerini ve bu isimlendirmenin gerekçelerini tespit etmeye çalıştık. Ve tezimiz genel bir değerlendirmeyle sonuçlanmıştır.
el-Behcetü'l Mardiyye'de kullanılan şahid beyitlerinin incelenmesi

Arap dili ve edebiyatının manzum eser geleneğinde önemli bir yer tutan Elfiyye İbn Malik'in öne çıkan şerhlerinden biri olan el-Behcetü'l-Mardiyye'de kullanılan şahit beyitlerini incelediğimiz bu çalışmamız şu bölümlerden oluşmaktadır. Giriş bölümünde eserin müellifi Celalüddin Abdurrahman b. Bekr es-Süyuti'nin hayatı, eserleri ve dilciğine değinilmiş. Birinci bölümde Arap edebiyatının manzum edebiyat geleneği ele alındıktan sonra Elfiyye'nin belli başlı bazı şerhleri kısaca izah edilmiş sonra çalışmamızın konusu olan el-Behcetü'l-Mardiyye'nin genel hatları ve şerhler içindeki yeri belirtilmiştir. İkinci bölümde Arap gramerindeki istişhad problemine değinilmiş, kullanılan şahid beyitlerinin genel hatları üzerinde durulduktan sonra şahid getirilen konular şahid beyitleriyle beraber ele alınmıştır. Yapılan bu araştırmanın kısa bir değerlendirmesi sonuç kısmında ele alınmıştır.
Güneybatı lehçelerinde yalancı eş değerlik

Bir çeşit metin aktarma hatası olarak görülen yalancı eşdeğerlik, kaynak dil/lehçe ile hedef dilde/lehçede ses, şekil ve yapı olarak benzerlik gösterip, kavram alanı bakımından farklılık gösteren kelimelerin durumunu ifade etmektedir. Diğer bir deyişle iki anlaşma birliğinde ses ve şekil olarak benzer olan, fakat farklı anlamlarda kullanılan sözlere yalancı eş değer denmektedir. Sesteş sözcükler de yalancı eşdeğerlik bağlamında değerlendirilmektedir. Yalancı eşdeğerlik çalışmaları, genellikle kaynak ve hedef lehçe olmak üzere iki lehçe arasında yapılan çalışmalardır. Ayrıca yalancı eşdeğerlik çalışmalarını sadece aktarma hatası olarak görmek yanlış ve eksik olur. Çünkü bu tarz çalışmalar, karşılaşırmalı söz varlığını incelediği için, aynı temel lehçe grubunda veya farklı temel lehçe grubunda yer alan Türk lehçelerinin, zaman içerisinde, kelime hazinelerinde, semantik olarak nasıl bir değişim ve gelişim gösterdiğini izlememize olanak sağlar. Diğer bir deyişle bu tür çalışmalar, dilde meydana gelen değişiklikleri takip edebilmemizi sağlamaktadır. Bu çalışmada, Oğuz grubu Türk lehçelerinin tamamı ele alınmış, bu lehçelerin söz varlığı eş zamanlı olarak karşılaştırılmış ve yalancı eş değer sözler tespit edilerek madde başı şeklinde sıralanmıştır. Hedef lehçe olarak yazı dili en eski olan Güneybatı lehçesi seçilmiş ve yalancı eşdeğerliklerin niteliği bu doğrultuda tayin edilmiştir. Çalışma bu bakımdan, Güneybatı Türk lehçeleri arasında yapılan metin aktarmalarında hatayı en aza indirmeyi ve en doğru ve sağlıklı biçimde anlaşılırlığı sağlamayı amaçlamaktadır.
A. S. Puşkin'in 'Maça Kızı'' adlı eseri üzerinden Rusçadan Türkçeye çeviride transformasyon teorisi

Bulunduğumuz yüzyıl ve 20. yüzyıl, kişilerin ve kurumların etkileşimi noktasında en üst seviyeye gelmiştir. Bu etkileşim, sosyal, ekonomik, askeri, siyasi, dini ve bilimsel olmak üzere birçok alanda yaşanmıştır. Şüphesiz dil ve dolaysıyla çeviri, bu etkileşimin ilk basamağını oluşturmaktadır. Bu nedenle nitelikli çeviriye ya da çeviribilimde kullanılan terminoloji ile eşdeğer çeviriye ulaşabilmek adına, birçok bilimsel çalışma yapılmıştır. Çalışmanın konusu olan çeviride transformasyon teorisi de eşdeğer çeviriye ulaşabilme çabalarından biridir. Dilbilimci ve çeviri üzerine çalışmaları olan Eugene Albert Nida, kaynak dil birimlerini erek dil birimlerine dönüştüren ve eşdeğer çeviriye ulaşmayı amaçlayan çevirmen için bir model oluşturmaya çalışmıştır. Nida, Amerikalı dilbilimci Noam Chomsky'nin üretici dilbilgisi teorisinden esinlenmiştir. Bu kuram dilbilgisel kurallarla sonsuz sayıda cümle üretilebileceğini savunur. Nida, Chomsky tarafından öne sürülen bu savın, çeviri alanında, kaynak dil ve erek dil arasında da kullanılabileceğini ileri sürerek eşdeğer çeviriye ulaşılabileceğini savunmuştur. Böylelikle, öne sürmüş olduğu bu teoriyi, kaynak dil ve erek dil temelli ele alması yönüyle ve eşdeğerliği amaç edinmesiyle dilbilimden bağımsız bir zemine oturtmuştur. Nida ayrıca, çeviri sırasında diller arasında yaşanan dönüşümü sınıflandırmıştır. Transformasyon teorisi gerek Batılı gerekse Rus bilim insanları tarafından farklı şekilde ele alınmıştır. Teorinin uygulama alanına aktarılmasına önemli katkısı olan bilim insanlarından biri de Rus çeviribilimci Vilen Naumoviç Komissarov'dur. Komissarov çeviri sırasında yaşanan dönüşümleri Rusça ve İngilizce üzerinden dizgesel olarak sınıflandırmıştır. Komissarov, yaptığı çalışmalarda teorinin daha çok uygulama sahasında çevirmene katkı sağlamasını amaçlamıştır. Bu nedenle çalışmamızın uygulama bölümünde, Komissarov'un yapmış olduğu çalışmalardan faydalanılacaktır. Çalışmada A. S. Puşkin'in 'Maça Kızı' adlı eserinin Ataol Behramoğlu tarafından yapılan çevirisi transformasyon teorisi temelinde örneklerle ele alınacaktır. Çalışma, çeviride transformasyon teorisinin Türkiye'de çeviribilim alanında ilk kez ele alınıyor olması açısından önemlidir. Ayrıca, teorinin Rusça kaynak dil ve Türkçe erek dil üzerinden ilk kez uygulamalı olarak verilmesiyle çeviribilim alanına hem teorik hem de uygulama alanı bakımından katkı sağlaması amaçlanmaktadır. Anhatar Kelime : Transformasyon teorisi, Nida, eşdeğerlik, Puşkin, Maça Kızı, Komissarov
Cengiz Aytmatov'un eserlerindeki maddi kültür unsurlarının dil ve anlam açısından incelenmesi

Kültür, içinde barındırdığı unsurlarıyla bir milletin maddi ve manevi olarak yılların getirdiği bir birikim sonucunda oluşturduğu değerler bütünüdür. Kültür, maddi kültür ve manevi kültür olarak ikiye ayrılmaktadır. Edebiyat, felsefe, masallar, efsaneler vb. manevi kültür öğesidir. Günlük yaşamda kullanılan eşyalar, araç ve gereçler ise maddi kültürü oluşturmaktadır. Kültür birikiminin temellendirilmesinde ise dilin büyük bir önemi vardır. Çünkü dil hem kültürün oluşmasını hem de gelecek nesillere aktarılmasını sağlamaktadır. Kültür, edebiyat ve dil üçlüsünün önemini çok iyi bilen Aytmatov eserlerinde maddi kültür unsurlarını şuurlu bir şekilde kullanmıştır. Çünkü Cengiz Aytmatov, ülkesinin Sovyetler tarafından işgale uğradığı bir dönemde yaşamıştır. Ayrıca İkinci Dünya Savaşı'nın Kırgız halkına yaşattığı sıkıntılara da şahitlik etmiştir. Aytmatov günlük yaşamda sürekli kullandığımız eşyalara bilinçli olarak anlamlar yüklemiştir. Böylece okuyucularına maddi kültür unsurları üzerinden, bağımsızlık, milli şuur, milliyetçilik, geçmişşe duyulan özlem, barış, erdem, sevgi aşk gibi değerleri anlatmak ve hatırlatmak istemiştir. Maddi kültür unsurların, kültür ve dil açısından önemiyle ilgili ciltlerce eserler yazılabilmektedir. Biz ise özele indirerek Aytmatov'un eserlerindeki maddi kültür unsurlarının, dil ve kültür bakımından önemini inceledik.