Türkiye'de film yapımcılığı

Türk Sineması, 1980'li yıllardan 1990'lar yıllara dek uzanan bir bunalım atlattıktan sonra, 1990'lı yıllanın ortasında izleyici sayısını arttırarak, bunalımdan çıktığına dair bir izlenim vermiştir. Bu çerçevede, kimi yazarlar, Türk sinemasının iktisadi kalkınma açısından yeni bir dönüm noktasına geldiği iddia ederken, diğer bir bölümünde, iktisadi bir canlanmanın gerçekleştiğini teslim etmekle birlikte, bu canlanmayı olanaklı kılan yeni estetik ve sanatsal eğilimleri eleştirmiştir. Karşıt konumdaki bu yazarlar, ahlaki ve politik görüş farklılıkları nedeniyle, yeni durumu birbirine zıt biçimde yorumlarken, aynı iktisadi zemini veri aldıklarından, kimi ortak önvarsayıma sahip olmuşlardır. İlkin, her iki taraf da özünde değişmez ve tarihüstü bir endüstri ve sektör imgesinden hareket etmiştir. İkinci olarak, her iki taraf da üretimi, yani yapımcılığı merkeze alarak, dağıtım ve gösterimle kurulan ilişkilerin yapımcılığın işleyişi üzerindeki etkisini göz ardı etmiştir. Son olarak, her iki tarafında, Türk sinemasının 1990'lardaki işleyişini 1960'lı yıllardaki işleyişin benzeri ve uzantısı olarak düşünmüştür. 19601ı yılların iktisadi zemininin çöktüğü, 1980'li yılların sonlarında ise yabancı şirketlerin pazara, doğrudan girebilmeleriyle birlikte yeni bir yapının yerleşiklik kazandığı göz önünde tutulduğunda, 1990'lı yılların genel iktisadi durumunu kavramaya yönelik bir çalışmanın yapılmamış olması önemli bir eksik olmuştur. Çalışmada, Türk sinemasının 1990'h yıllarda oluşan koşullarda sağlamış olduğu izleyici sayısı artışlarının anlam ve nedenleri ele alınacak, bu gelişmelerin gelecekte evrilebileceği noktalar ortaya konmaya çalışılmıştır. Hem kalkınma tartışmaları, hem de sanat ve estetik eleştirisi açısından böyle bir çalışmanın gerekliliğinden hareket edilmiştir. Çalışmada 1990'lı yıllarda izleyici sayılarında meydana gelen artışın, yabancı ve yerli büyük dağıtım firmalarıyla kurulan ilişkilerin bir sonucu olduğu, dolayısıyla. gelişmelerin yerli yapımcılığın kendi içindeki bir değişimden çok, sektörü oluşturan diğer halkalarla değişen ilişkilerinin bir sonucu olduğu öne sürülmüştür. Bu yeni ilişki tarzının ise 1960'lı yıllardaki ilişkilere benzemeyip, ü. Dünya Savaşı öncesindeki sektörel yapı ve işleyişe benzediği iddia edilmiştir. Bu çerçevede, birinci bölümde, yerli yapımcılığın gelişimini, gösterim ve dağıtım halakalanyla olan ilişkileri bağlamında ele alan bir tarihsel çerçeveye yer verilmiştir. İlkin ü. Dünya Savaşı öncesi dönem ele alınarak, yerli yapımcılığın gelişemeyişinin ardında yatan nedenler gösterilmeye çalışılmış, uluslararası iktisadi işleyişin ulusal pazarın oluşumu üzerindeki etkileri serimlenmiştir. Daha sonra ise, yabancı filmlerin gösterimine dayalı ve büyük ithalatçı-işletmeci aile şirketleri egemenliğindeki bu yapıdan, üretimini giderek arttıran bir yapımcılığın gelişiminin nasıl mümkün olduğu açıklanmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda, giderek genişleyen bir pazarda alternatif bir amortisman alanının oluştuğuna dikkat çekilmiş, ancak bu alternatif alanın, yapısall nedenlerden dolayı yerli yapımcılığın yeniden büyük dağıtımcılara bağımlı hale gelmesiyle sonuçlandığı vurgulanmıştır. İkinci bölümdeyse, 1990'h yıllardaki gelişmeler ele alınmıştır. Bu bölümde önce, 1990'lı yılların koşullarının oluştuğu bir dönem olması nedeniyle 1980'li yılların genel gelişmeleri ele alınmıştır. Ardından ise yapımcılık, dağıtım ve gösterim alanındaki eğilimler, sayısal verilere de dayanarak saptanmış, bu eğilimlerin nitelikleri ele alınmaya çalışılmıştır. Çalışmanın sonucunda, dağıtım ve gösterim alanındaki eğilimler göz önünde tutulup, yapımcılığın bu halkalarla ilişkileri de düşünülerek, yapımcılığın sağlamış olduğu izleyici 112 ÖZET Türk Sineması, 1980'li yıllardan 1990'lar yıllara dek uzanan bir bunalım atlattıktan sonra, 1990'lı yıllanın ortasında izleyici sayısını arttırarak, bunalımdan çıktığına dair bir izlenim vermiştir. Bu çerçevede, kimi yazarlar, Türk sinemasının iktisadi kalkınma açısından yeni bir dönüm noktasına geldiği iddia ederken, diğer bir bölümünde, iktisadi bir canlanmanın gerçekleştiğini teslim etmekle birlikte, bu canlanmayı olanaklı kılan yeni estetik ve sanatsal eğilimleri eleştirmiştir. Karşıt konumdaki bu yazarlar, ahlaki ve politik görüş farklılıkları nedeniyle, yeni durumu birbirine zıt biçimde yorumlarken, aynı iktisadi zemini veri aldıklarından, kimi ortak önvarsayıma sahip olmuşlardır. İlkin, her iki taraf da özünde değişmez ve tarihüstü bir endüstri ve sektör imgesinden hareket etmiştir. İkinci olarak, her iki taraf da üretimi, yani yapımcılığı merkeze alarak, dağıtım ve gösterimle kurulan ilişkilerin yapımcılığın işleyişi üzerindeki etkisini göz ardı etmiştir. Son olarak, her iki tarafında, Türk sinemasının 1990'lardaki işleyişini 1960'lı yıllardaki işleyişin benzeri ve uzantısı olarak düşünmüştür. 19601ı yılların iktisadi zemininin çöktüğü, 1980'li yılların sonlarında ise yabancı şirketlerin pazara, doğrudan girebilmeleriyle birlikte yeni bir yapının yerleşiklik kazandığı göz önünde tutulduğunda, 1990'lı yılların genel iktisadi durumunu kavramaya yönelik bir çalışmanın yapılmamış olması önemli bir eksik olmuştur. Çalışmada, Türk sinemasının 1990'h yıllarda oluşan koşullarda sağlamış olduğu izleyici sayısı artışlarının anlam ve nedenleri ele alınacak, bu gelişmelerin gelecekte evrilebileceği noktalar ortaya konmaya çalışılmıştır. Hem kalkınma tartışmaları, hem de sanat ve estetik eleştirisi açısından böyle bir çalışmanın gerekliliğinden hareket edilmiştir.