Roma Hukukunda alacak haczi

Tezimizin konusunu Roma Hukukunda Alacak Haczi oluşturmaktadır. Tezin birinci bölümünde Roma Hukukunda alacak ve borç ilişkisi kavramlarının tarihi gelişimi ve alacak haklarının devredilebilirliği incelenmiştir. İkinci Bölümde bir alacağın haczedilebilmesinin temelinde yatan cebri icranın Roma Özel Hukukundaki tarihi gelişimi incelenmiştir. Üçüncü Bölümde ise Klasik metinler ışığında Roma Hukukunda Sistem Dışı Yargılama Usulünde alacak haczi kurumu ve Haciz engelleri ele alınmıştır. Dördüncü ve son bölümde ise Roma Vergi Hukukunda alacak haczi ve alacak haczinin diğer uygulama alanlarına değinilmiştir. Tezin amacı alacak haczinin Roma Hukukundaki yerine ve çağdaş hukuk düzenlerine yönelik yol göstericiliğine bu dört ana başlıkta değinmektir. Tezimizde dipnotlarda çağdaş Türk ve Alman Hukuklarında alacak haczi kurumu Roma Hukuku ile karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Romada bir alacak hakkını kendisi ile sözleşme yapılmış kişiden başkasının ileri sürebilmesi düşüncesine yönelik ilk adımı bir alacak hakkının temlik edilebileceğinin kabul edilmesi oluşturmuştur. Alacağın temliki ve haczinde en önemli dönüm noktası actio utiles adı verilen Praetor davalarının kabul edilmesi olmuştur. Actio utiles'in çeşitli uygulanma alanları bir alacağın önce temlik edilmesi sonrasında ise haciz edilebilmesi düşüncesinin oluşumunda önemli rol oynamıştır. Tezimizin ikinci bölümünde ana hatları ile Roma İcra Hukukunun tarihi gelişimi ele alınmıştır. Çünkü Roma Cebri İcra Hukukunun tarihi gelişimi, sonraki dönemlerde alacak haczinin şeklini önemli ölçüde etkilemiştir. Roma Hukukunda icrada kullanılan ilk dava şekilleri olan legis actio per manus iniectionem ile bir kişinin vücut bütünlüğüne karşı icra yapılabiliyordu. Legis actio per pignoris capionem ise alacaklının, sıkı sıkıya belirlenmiş belirli sözler söyleyerek borcunu ödemeyen borçlunun mallarından bazılarını bizzat eline geçirmesine olanak veren bir kanuni dava şekli idi. Formula usulünde ise bir mahkeme kararının sonucunda borçlunun üçüncü kişilerdeki alacaklarının cebren elde edilmesi sırasında borçlunun tüm malvarlığına alacaklının yararına el konur ve bu mallar toplu olarak satılırdı. Yine bu dönemde kendi kusuru olmaksızın borçlarını ödeyemez duruma düşmüş olan bir borçlu, kendi iradesi ile, magistra'ya yapacağı bir açıklama ile malvarlığını alacaklıya devredebiliyordu, ve nihayet ilk defa distractio bonorum ile icra, korunması gereken bazı ayrıcalıklı borçluların yararına olmak üzere, malvarlığının bir bütün olarak satılması biçiminde değil tek tek mallar ile sınırlandı. 'Sistem Dışı Yargılama' Usulü de İmparator Antoninus Pius zamanında uygulanmaya başlanan haciz rehin hakkı bir malvarlığı içindeki malların tek tek haczi ve bundan sonra alacakların haczinin yolunu açmıştır. Bu usulde haciz, belli bir düzen içinde yapılmakta idi. Bu düzene göre önce taşınır mallar, daha sonra taşınmaz mallar haciz edilmeli en son sırada ise alacakların da arasında bulunduğu haklar borçlu olan bir kişinin borçlarına karşılık olarak haczedilebiliyordu. Roma Hukukunda imparator Antoninus Caracalla Döneminde (M. S.21 1 -217) alacakların da bir kişinin borçları nedeni ile cebri icra sonucunda haciz edilebileceği açık olarak kabul edilmiştir. Alacak haczi bundan önce özellikle Vergi Hukukunda ve benzeri birkaç farklı alanda kendine uygulama alanı bulmuştur.