İş sözleşmesinin işletme, işyeri ve işin gereklerinden kaynaklanan nedenlere dayalı feshi

İşçinin feshe karşı korunmasına, yani iş güvencesine ilişkin düzenlemeler, Türk Hukuku'na önce 09.08. 2002 tarihli ve 4773 sayılı yasa ile daha sonra da 22.05. 2003 tarihli ve 4857 sayılı yasa ile girmiştir. İş güvencesi kavramının yasalarımızda düzenlenmesi ile işverenin fesih hakkının sınırlandırılarak, işçinin işini güvence altına alma ve iş ilişkisinin varlığının korunması hedeflenmiştir. 4773 sayılı yasa da iş güvencesi kapsamı oldukça geniş tutulmuş olmasına rağmen, daha sonra getirilen 4857 sayılı yasada iş güvencesi kapsamı daraltılmıştır. Çalışan işçi bazında 4857 sayılı yasada kapsam daraltılmış olsa da, geçerli bir sebebe dayanılması esası yine korunmuştur. Her iki yasal düzenlemede de geçerli fesih sebepleri, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan nedenler olarak belirlenmiştir. İş güvencesi kavramı işyerinden işçinin çıkarılamaması anlamını taşımadığı gibi, işletme gereklerinin de göz önünde tutulması anlamına gelmektedir. İşletmenin ekonomik ve mali zorunlulukları, modern teknolojinin gereklerine uyarlanıp daha verimli çalıştırılması gayesiyle reorganize edilmesi ile işletme düzeninin ve disiplinin sağlanması, işçinin yetersizliği ve davranışları işçi çıkarmayı gerekli kılabilmektedir. Geçerli neden 'işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan' bir neden olabileceği gibi, işçinin yetersizliği ve davranışları, işçinin kişiliği ile ilgili olan sebeplerken; İşletmenin, işyerinin ve işin gereklerinden kaynaklanan sebepler ise işçi ile doğrudan/yahut dolaylı bağlantısı olmaksızın işyeri ile bağlantılı olan sebeplerdir. Üç bölümden oluşan çalışmamızda, iş güvencesi kavramı, sosyal ve ekonomik yönden ortaya çıkışı ve gelişimi, yararlanma koşulları üzerinde durularak iş güvencesi hükümlerinin uygulama alanı ve kapsamı ele alınmaktadır. İş güvencesinden yararlanma koşulları ile iş güvencesinin özünü oluşturan geçerli sebep gösterme zorunluluğunun arandığı haller ve bunların tespiti irdelenmiştir. Geçerli fesih sebepleri işçiye ilişkin fesih sebepleri ve işyerine ilişkin geçerli fesih sebepleri olarak irdelenmiştir. Geçerli ne denli fesih sebepleri ile haklı ne denli fesih sebepleri arasındaki farklara da bu bölümde yer verilmiştir. Yine sözleşmenin feshinde uyulması gereken usul ve şekil kuralları ile feshe itiraz ve sonuçları da bu bölümde irdelenmiştir. İşyerine ilişkin geçerli fesih sebepleri ise işletme dışından ve işletme içinden kaynaklanan geçerli fesih sebepleri başlıkları altında incelenmiştir. İşletme dışından kaynaklanan sebepler ile işletme içinden kaynaklanan sebepler belirlenirken, bu nedenlerin oluşumunda işverenin iradesinin etkili olup olmadığı esas alınmıştır. Tezimizin konusunun işletme, işyeri, işin gereklerinden kaynaklanan fesih nedenleri ile işletme içi ve işletme dışı nedenlerle fesih özgülenmiş olmasından ötürü dördüncü bölümde sadece işletme, işyeri ve işin gereklerinden kaynaklanan nedenlere dayalı fesih ve sonuçları üzerinde durulmuş olup, çalışmamızda diğer fesih sebepleri ise irdelenmemiştir. Çalışmamızda, öğretide tartışmalı olan konulara, görüşlere ve Yargıtay kararlarına yer verdiğimiz gibi, bu kaynaklara da atıf yapılmıştır. Belirli konularla ilgili kendi görüşümüzü de ekleyerek, tez çalışmamız, araştırma konusuyla ilgili genel değerlendirmeleri içeren Sonuç bölümüyle sona ermiştir. Tez çalışmamızdaki nihai amaç ise, işverenin işletme, işyeri ve işin gereklerinden kaynaklanan nedenlere dayalı iş sözleşmelerinin feshini belirli ilkeler doğrultusunda açıklığa kavuşturulmasını sağlayarak, işçi ve işveren arasında doğabilecek ihtilaflarda, belirsizliklerin önüne geçmek ve uygulamada yaşanan sıkıntıların çözüme kavuşturulmasına hizmet etmektir.