İlköğretim ders kitaplarında tasarım sorunları ve uygulama çalışmaları

'ilköğretim Ders Kitaplarında Tasarım Sorunları' başlıklı bu çalışma, ders kitabı tasarımının yanında, ders kitabı ile ilişkili diğer alanları ele alıp, sorunları saptayarak örnek çözümlemeler sunmak amacındadır. Ülkemizde ders kitapları, bakanlığın denetimi altındadır ve bakanlığın onayı olmadan hiçbir ders kitabı okutulamaz. Çocuğun görsel ve zihinsel dünyasına yönelik olan bu eğitsel ürünler ticari kuruluş olan yayınevlerinin ellerinden geçmektedir. Ders kitaplarının içeriği ve üretimde kullanılan baskı malzemesinin kalitesi, kitabın tasarımını da etkilediğinden, bu kurum ve kuruluşlar da çalışma kapsamı içerisine alınmış ve tarih içerisinde kitaplar üzerinde ne gibi oluşumlara neden olduklarına yönelik incelemelerde bulunulmuştur. Çalışmanın 1. bölümünde yapılan tarihsel incelemede, ülkenin sosyo - ekonomik durumu ve eğitim politikalarının ders kitaplarına yansımaları dönemler halinde incelenmiştir. Bu inceleme sonucunda, Cumhuriyetin kuruluşundan 1943'e kadar uygulanan ders kitaplarının içerik, tasarım ve üretim açısından 70'Ii yılların Avrupa'sı için dile getirilen sorunları 0) bile aştığı gözlenmiştir. 1945 - 46 yıllarından sonra, ilk değişimler, kullanılan malzemenin kalitesinin düşmesi ve içeriğin evrensel konulardan, laik anlayıştan uzaklaştırılması yönünde olduğu ve hemen her alanda nitelik kaybının küçük dalgalanmalar halinde günümüze kadar süregeldiği gözlemlenmiştir. Cumhuriyetin kuruluşundan bugüne, ders kitabı yayıncılığımızı genel olarak değerlendirmeye aldığımızda 1934 ve 1943 yılları arasını en başarılı dönem olarak sayabiliriz. Çalışmanın II. bölümünde ise, günümüz ders kitaplarının yayınlanmasında etkin rol oynayan, siyasi otoriteye bağlı denetleme kurumu ve üretimi gerçekleştiren yayıncıların tutumu iki ayrı başlık halinde incelenmiş ve son olarak da, sözü edilen kurum ve kuruluşların sorumluluğu altında üretilen ders kitaplarının, grafik ürün olarak değerlendirmesi yapılmıştır. 'Çocuk kitapları resimli olur' düşüncesinden başka, tasarım kaygısının taşınmadığı kitaplarımızda, siyasi otorite tarafından içerikte uygulanan yaptırımların, konulara bağımlı olarak yapılan resimleri de doğrudan etkilediği belirlenmiştir. Sadece, yaptırımlara ayak uydurabilen yazar ve yayıncıların bu alana ilgi göstermeleri nedeniyle ders kitabı yayıncılığının kısırlaştırıldığı ve ülkemizde birçok başarılı çocuk yayınına imza atan sanatçı ve yayıncıların ders kitabı yayıncılığına yönelmediği saptanmıştır. Ders kitaplarımızda yapılan incelemelerin ve saptanan sorunların geçerliliğini netleştire- bilmek için, IH. bölümde Alman ders kitaplarından örneklerle karşılaştırma yapılmış ve ders kitaplarımızın uluslararası boyutta niteliğinin nasıl olduğu sorusuna yanıt oluşturulmaya (1)Sauer. (1996) 11 çalışılmıştır. Her iki ülkenin ders kitaplarının, geçmişşte sosyolojik açıdan benzer evreler geçirmesi ve ders kitaplarımızı geliştirmemizde itici bir güç oluşturabileceği düşüncesiyle Alman ders kitapları örnek inceleme alanı olarak seçilmiştir. Çalışmanın ilk üç bölümde, ders kitaplarımız etkileşimli olduğu diğer alanlarla birlikte ele alınarak genel durumunun nasıl olduğu sorusu araştırıldıktan sonra, IV. bölümde Çocuk Psikolojisi ve Çocuk Eğitimi yönünde ileri sürülen teoriler dikkate alınarak ilköğretim ders kitapları nasıl olmalıdır sorununa çözümler üretilmeye çalışılmış ve V. bölümde örnek uygulamalarla açıklanmıştır. Ülkemiz çocuklarının birçoğunun kitapla ilkokulda karşılaşmaları ve bu yaşlardaki çocukların kendilerine ilk kez sunulan şeyleri, mutlak doğru sanmalarının psikolojik nedenleri ve okuma alışkanlığının kazandırılmasında ilk yılların kalıcı etkisi, çocuk eğitiminde bu dönemin önemle ele alınmasının zorunluluğunu göstermektedir. Bu nedenle incelemelerde ve uygulamalarda ağırlıklı olarak eğitimin ilk yıllan üzerinde durulmuştur. Yapılan araştırma, inceleme ve uygulamalar sonucunda ders kitaplarının içeriği üzerindeki sıkı denetleme ve üretiminde izlenen ucuzcu yaklaşım kaldırılmadığı sürece ders kitabı yayıncılığında başarıya ulaşılamayacağı kanısına varılmıştır.