Karma kullanımlı çok katlı konut yapılarında sürdürülebilir tasarım kriterleri

Dünyanın bugün, doğal kaynakların tükenme riski, küresel ısınma, çevre kirliliği ve yapılı çevrede güvenlik ve gürültü kirliliği gibi maruz kaldığı sorunların büyük bir kısmından yapı endüstrisi sorumludur. Sürdürülebilir tasarım prensipleri, çevreye verilen zararı en az seviyeye indirgerken; teknik, ekonomik, sosyal, kültürel ve estetik açılardan tatminkar mekanlar sunmayı içermektedir. Bu bağlamda, artan globalleşmeyle birlikte ortaya çıkan 'Karma Kullanımlı Çok Katlı Konut Yapıları'; hızlı şehir yaşantısına ayak uydurmak isteyen kullanıcısına birçok faaliyeti bir yapı içerisinde sundukları ve aynı zamanda yarı-açık kamusal alanlar oldukları için sahip oldukları sürdürülebilir yaklaşımla dikkat çekmektedirler. Bu 'kendi kendine yetebilir' lüks kompleksler, üst gelir grubunun ihtiyaçlarını karşılamak üzere özellikle İstanbul'da her geçen gün sayıca artmaktadır. Öte yandan, bu yüksek maliyetli projelerin yeşil ve sürdürülebilir bir yaklaşıma sahip olması beklenirken, bazıları yalnızca bunu ticari bir etiket olarak kullanabilmektedir. Bu tez İstanbul'da örnek olarak seçilen bazı 'Karma Kullanımlı Çok Katlı Konut Projeleri'ni ne derece yeşil ve sürdürülebilir oldukları açısından incelemektedir. Projelerin analizleri, dünyada yaygın olarak kullanılan yeşil bina sertifika sistemlerinden biri olan Amerikan LEED sistemi baz alınarak yapılmıştır. LEED sistemi model alınarak bu yapı tipi için uygun nitelik ve niceliksel sürdürülebilir tasarım kriterleri belirlenmiştir. Sistemin kriterleri doğrultusunda çıkarılan 53 adet soruyu içeren anket; örnek analizi için seçilen projelerin yetkililerince cevaplanmış ve projeler otoritelerin söz konusu sorulara verdiği cevaplar ile yerinde gözlemler ışığında değerlendirilmişlerdir. LEED sistemi değerlendirmesi, Sürdürülebilir Araziler, Enerji, Su Kaynakları, Malzeme ve Kaynaklar, ve İç Mekan Yaşam Kalitesi olmak üzere beş ana kategoriden oluşmaktadır. Tezde proje analizinde kullanılan anket, her bir kategori altında oluşturulan soruları kapsamaktadır. Seçilen örnek projelerin, her kategoriye ait başarı puanları ve dolayısıyla her kategoriye ait başarı yüzde oranları; projelerin sorularda gerçekleştirilmesi beklenen kriterleri yerine getirip getiremediklerine göre ve bu sorulara biçilen puanlar doğrultusunda hesaplanmıştır. Takiben tüm projeler için kategoriler bazındaki yüzde başarılarının ortalaması hesaplanmış ve bu doğrultuda İstanbul'da bu yapı tipi için uygulamada hangi kategorilere öncelik verildiği ve hangi kategorilerin nispeten arka planda kaldığı saptanmıştır. Ayrıca, ele alınan beş ana kategori bağlamında İstanbul'a ait istatistiki veriler derlenerek, söz konusu kategorilere ilişkin çevre sorunlarının İstanbul için ne durumda olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak, tezde, analiz edilen örnek 'Karma Kullanımlı Çok Katlı Konut Projeleri'nin kategoriler bazında gösterdikleri başarı sıralaması ile, LEED sisteminin otoritelerince çevre sorunlarına verilen önceliğe bağlı olarak fikir birliği yoluyla her bir kategori için tespit edilen yüzde ağırlıklarının ortaya koyduğu önem sıralaması kıyaslanmış ve İstanbul'un bu kategoriler bağlamındaki koşulları göz önünde bulundurularak İstanbul'da söz konusu yapı tipinin üretiminde dikkat edilmesi gereken hususlar, yapılan olumlu ve olumsuz uygulama ve yaklaşımlar ortaya konmaya çalışılmıştır.