turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Heidegger'de Dasein'ın varlığının zamansal serimlenişi

Batı metafiziğinin üstünü örttüğü ve Heidegger'le birlikte yeniden sorulan varlığın anlamının ne olduğu meselesinin yanıtı, varlığın ancak zaman nezdinde kavranabileceği umudunu kendi içinde taşır. Varlığın anlamının ne olduğu meselesinin zaman temelinde anlamını buluşu, varlık-insan arasında özcü gelenekte unutulmuş olan bağın da yeniden tesisini gündeme getirir. Bu anlamda felsefenin yeni güzergahı olarak Heidegger'le başladığımız patikadaki yolculuğumuzda, 'insanın insan olma olanağı' olarak ifade edebileceğimiz dünya-içindeki olgusallığını ifade eden Dasein'ın kendi varlığını 'anlama'sı, ancak kendi ekstatik zamansallığındaki geçmişşin-şimdinin ve geleceğin her birinin birbirinden ayrılmaz ve aralarında gidip gelmeleriyle oluşacak zaman ekstazlarını işler hale getirmesiyle gerçekleşir. Bu gerçekleştirim Dasein'ın, varlığın açıklığında 'ihtiyatlı düşünme' sayesinde kuracağı, gerek varlığın gerekse Dasein'ın birbirlerine kendilerini izin vermeleriyle oluşan bir 'olma' uğruna bırakılmışlık halidir. 'Olma'ya kendini tevdi ediş, düşünme sayesinde varlık ve zaman arasında irtibat noktası yakalayarak zamanın, varlığın olanak halindeki yazgısını oluşturmasına mahal verecektir. Bu mahalde 'Dasein'ın Varlığının Zamansal Serimlenişi' zamandaki insan olma olanağımızın farkındalığına varma sorumluluğu taşımaktadır.
Zeynuddin el-Keşşİ'nin Hadaiku'l-Hakaik adlı eserinin mantık bölümünün tasavvurat kısmının tahkiki, tercümesi ve değerlendirmesi

Şahin, Ali Rıza, Zeynuddin El-Keşşi'nin Hadaiku'l-Hakaik Adlı Eserinin Mantık Bölümünün Tasavvurat Kısmının Tahkiki, Tercümesi Ve Değerlendirmesi, Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Yrd. Doç. Dr. Necmettin Pehlivan, 309 s. Tez, bir giriş, üç bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Giriş'te tezin sınırları ve amacı ele alınmıştır. Birinci bölümde, Zeynuddin El-Keşşi'nin hayatı, eserleri ve Hadaiku'l-Hakaik adlı yazma eserinin fiziksel şartları ile, çoğaltılma ile ortaya çıkan karışıklıkların nasıl giderildiği açıklanmıştır. İkinci bölümde kavramlar mantığı ele alınmıştır. Hadaiku'l-Hakaik'in yapısı göz önüne alınarak bu bölüm (1) Bilgiden Mantığa Giden Süreç, (2) Kavramlar mantığının ilkeleri ve (3) Kavramlar mantığının amacı: Tarifler alt başlıklarıyla incelenmiştir. Üçüncü bölümde, Hadaiku'l-Hakaik'in tahkiki ve tercümesi yapılmıştır. Tahkik çalışmasında iki nüsha kullanılmıştır. Arapça metin elden geldiğince konulara göre paragraflandırılmış ve bu paragraflar da tercüme ile eş-güdümü sağlamak için numaralandırılmıştır. Elden geldiğince noktalama işaretleri de kullanılmıştır. Arapça ile eş-güdümü sağlamak için tercüme de paragraflandırılmış, paragraflara da numara verilmiştir. Sonuç kısmında Hadaiku'l-Hakaik'in hem içerik olarak bir değerlendirilmesi yapılmış ve onu diğer mantık eserlerinden ayıran yönlerine vurgu yapılmaya çalışılmıştır.
Menon paradoksu: Aristoteles ve Farabi'nin çözümü

Epistemolojide bilginin imkanıyla ilgili problemlerden birisi Menon paradoksudur. Bu paradoksa göre bir şeyi soruşturmak mümkün değildir. Çünkü aradığımız şey zaten bildiğimiz bir şey ise, soruşturmaya gerek yoktur. Diğer taraftan, eğer aradığımız şeyin bilgisine sahip değilsek, bu şey hakkında bir soruşturma mümkün değildir, çünkü neyin soruşturulacağını bilmiyoruz. Dolayısıyla bir şeyi soruşturmak ya gereksizdir ya da imkansız. Menon diyaloğunda paradoksu aktaran Platon, 'Hatırlama Teorisi'yle problemi çözmeye çalışır. Aristoteles ise paradoksun ortaya çıktığı problemi, İkinci Analitikler eserinde ileri sürdüğü tümeller ayrımı üzerinden aşmayı dener. Aristoteles'in çözüm önerisini eleştiren Farabi, Kitabu'l Burhan eserinde yeni ve metafizik içerikli bir yaklaşım sunarak paradoksun çözümü için öğretim yöntemlerini esas alan bir öneri getirmiştir. Ancak üç filozofun da paradoksun çözümü için sunduğu önerilerin rasyonel bir gerçekliği bulunmamaktadır.
Evrim teorisinin felsefi sonuçları

Bu araştırmamın temel problemi, 19. yy. evrim teorilerinin bilim ve felsefe üzerine yaptığı etkileri, bu etkilerin neden ve sonuçlarını ortaya koymaktır. Sorunu açıklayabilmek için belgesel gözlem tekniği kullanılmış, literatür taraması yoluna gidilmiştir. Bu bağlamda ilk olarak konunun temel tanım ve kavranılan açıklanmıştır. Evrim, ilerleme, gelişme, devrim, mutasyon, doğal seleksiyon, militarizm, yaradılış, kalıtım gibi terimler çalışmamın anahtar kavramlarını oluşturmaktadır. Bu kavramların evrim teorisiyle ilişkisi kurularak, araştırmanın sonuçlan bu çerçevede oluşturulmuştur. 19. yy.'da, Darwin'in evrim teorisinin, sosyal bilimler ve çağın düşünsel yapısı üzerinde etkisi olduğu düşüncesi temel alınmıştır. Bu bağlamda evrim teorisinin felsefi alanda yarattığı etki incelenmiştir. Genel anlamda bakacak olursak, evrim düşüncesinin, nüvelerine ilk çağlardan önce rastlamak mümkünse de, bu teorinin Darwin ile birlikte bilimsel bir nitelik kazandığı genel kabul görmektedir. Charles Darwin'in batı uygarlığı üzerindeki etkisi tartışılmayacak kadar büyüktür. Darwin, çağdaş insanın düşüncesini kökünden değiştiren bilim insanıdır. Darwin kuramının etkisi yaşamın her alanında varlığını duyurmuştur. Darwin'in geliştirdiği evrim kuramı, bilimden toplum kavramlanna, felsefeden edebiyata kadar her alanda tartışılmış ve tartışılmaya devam edilmektedir. Canlılar dünyasındaki değişim ve gelişim fikri doğa ve toplum bilimlerinde de önemli atılımlara neden olmuştur. Yüzyıllarca hakim düşünce olan yaradılışçı savlar, bu yeni düşünce karşısında önce bocalamış ama bu düşünceye karşı savaşımda da hiçbir zaman geri kalmamıştır. 96 Evrim teorisi, Darwin sonrasında farklı boyutlar kazanmıştır. Sosyal darwinizm, biyolojizm, militarizm şeklinde ortaya çıkan bu görüşler, bilimsel bir kaygı taşımaktan çok ideolojik bir nitelik taşıdığından, ırkçılığın ve militarizmin düşünsel temelini oluşturmuştur. Biyolojizimde, doğada hayvanlar ve bitkiler dünyasında rastlanan kimi sözde doğa yasaları hiç değiştirilmeden insan topluluklarına uygulanmaya çalışılmıştır. 19. yy. evrim teorileri, günümüz kalıtım ve genetik biliminin de temellerini oluşturmuştur. Son yıllarda bu alanda gerçekleştirilen gelişmeler insanlığın geleceğini çok yönlü etkileyecek boyuttadır.
İsmail Fenni Ertuğrul'un Büchner'in materyalizm anlayışına eleştirisi

İnsanlık tarihinin, bazı dönemlerinde gidişatın seyrini değiştiren hadiseler yaşanır. Bunlar içerisinde şüphesiz, günümüzü de halen etkilemekte olan Fransız İhtilali, Sanayi Devrimi sayılabilir. Buna bağlı olarak Avrupa ve Dünya ile beraber ülkemizde de toplumsal olarak değişimler olmuştur. Yeni ve kuvvetli birçok fikrin neşvünema bulması bu dönemde gerçekleşmiştir. Bunlar arasında Materyalizm, Pozitivizm ve Darwinizm zikredilebilir. Tanzimat döneminin askeri ve siyasi birçok yeniliklere uğraması ile başlayan hadiselere, mezkur fikir akımları da ilave olmuş, siyasal ve sosyal/yeni bir dönem başlamıştır. Tanzimat Dönemi'nde sorunlara çare aramak gayesiyle seri atılımlar gerçekleştirilmiş, batılı fikir ve eserlerin tercümeleri bu sürece dahil olmuştur. Materyalizm bu ortam içerisinde ülkemizde yayılma ve taraftar edinme imkanını bulmuştur. Böyle bir ortamda birçok fikir adamı materyalizmi akıl, bilim, deney gibi kavramlar ile desteklemiş, birçok fikir adamı da materyalizmin ilmi, fikri, ahlaki ve uhrevi meselelerde çelişkiye sebep olduğunu düşünerek karşı çıkmıştır. Materyalizme karşı çıkanlardan birisi de İsmail Fenni Ertuğrul'dur. İslami ilimlerden son derece iyi bir tahsili olan İsmail Fenni, batı felsefesi ile doğu ve batı arasındaki ortak ve fark yönleri tahlil edebilmiştir. Pozitif bilimler ve İslami ilimlere ilaveten tasavvuf ve musiki alanlarında da liyakat sahibidir. İsmail Fenni, tüm bu alanlarda eser yazmış, bilhassa dönemin Büchner ile meşhur olan materyalist anlayışa karşı müstakil kitap yazmıştır. Bu çalışmanın maksadı, İsmail Fenni'nin yaşadığı dönemin maddeci anlayışını, ilmi ve samimi bir şekilde çözme gayretini göstermektir. Büchner'in ''Madde ve Kuvvet'' isimli eseri ile şöhret bulan maddeci anlayışın iddialarına karşı, İsmail Fenni'nin zikrettiği deliller öne sürülmüştür. Takip edilen usul gereği, evvela materyalizmin tarihsel gelişimi, sonrasında İsmail Fenni'den önceki siyasi ve fikri gelişmeleri incelendi. Son olarak da temel meselemiz olan İsmail Fenni'nin, Büchner'in matreyalizm ile alakalı görüşlerine verdiği cevapları işlenmiştir.
İslam filozoflarının haz ve elem anlayışlarının karşılaştırılması

Bu çalısmada psikoloji ve ahlak felsefesinde temel sayılan haz ve elemkavramlarının eski Yunan ve slam filozofları tarafından irdelenip temellendirilmesiele alınmıs, bunun birey ve toplum hayatında olumlu veya olumsuz ne gibi sonuçlara yol açtıgı kaynaklar ısıgında incelemistir.
Umberto Eco'da yorumlamanın sınırları

Nil Göksel, Umberto Eco'da Yorumlamanın Sınırları, Yüksek Lisans Tezi, 2006 Okur odaklı yaklaşımlar, metnin tek ve baskıcı anlamına karşı anlam çoğulluğunu güvence altına almak isterler. Bu amaçla önerdikleri okuma etkinliğinde yazarın anlamı belirlemede ayrıcalıklı konumunu ortadan kaldırır, okura metni sınırsızca yorumlama özgürlüğü tanırlar. Bu çalışmanın amacı, okurun yorumlama haklarındaki söz konusu bu aşırılığının, Umberto Eco tarafından sınırlandırılma çabasını değerlendirmektir. Çalışmanın ilk bölümünde okur odaklı yaklaşımlar sunan R. Barthes, J. Derrida ve M. Foucault ele alınmıştır. Barthes, yazarın ölümüyle birlikte yazarın 'yapıfına karşı yeni bir tür metnin ortaya çıktığını ileri sürer. Bu yeni metinler, bir anlamın metindeki egemenliğiyle kapatılmamış ve böylece okur tarafından yeniden yazılabilir metinlerdir. Bu metinlerde anlam sunulmaz, çünkü anlam okurun okuma etkinliğinde ürettiği bir şeydir. Derrida ise, metnin yazarına rağmen ya da ona karşı olarak işlediğini savunur. Okur, metinde seçeneksiz ve yönsüzdür, çünkü anlam bir göstergeden bir başka göstergeye ertelenir, ancak asla bu göstergeler zinciri dışında bir gösterilene varmaz. Foucault için de yazar, belli dönemlerde belli tür işlev yerine getiren bir unsurdur. Bu yazar işlevi, söylemleri sınırlamaya ve onları denetim altında tutmaya yarar. Okura yorumlamada büyük bir özgürlük tanıyan bu yaklaşımlar, egemen dizgelerin düşüncenin üzerinde yarattığı baskıyı, sınırsız yorumlama hakkıyla birlikte elde edileceği düşünülen anlam çoğulluğuyla ortadan kaldırmak isterler. İkinci Bölümde, Eco'nun açıklık kavramı ve metni açıklıkla bütünlük arasındaki bir denge olarak belirlediği gösterilmiştir. Eco, okur haklarını ortadan kaldırmadan sadece metnin haklarına karşı sınırlandıracak bir metin-okur-yazar ilişkisi kurmaya çalışır. Burada yazar, bir metin stratejisi olarak ortaya çıkar ve belli bir tür okur öngörür. Okur, bir metin stratejisi olarak ortaya çıkan örnek Yazacın öngördüğü okur tipi üzerinde bir tahminde bulunur ve bu tahmini metnin iç tutarlılığı ile sınar. Sonuç bölümünde, okur odaklı yaklaşımların amaçladıkları egemen dizgeleri kırmaya yarayacak çoğulcu söylemlerin, okura verilen sınırsız özgürlükle elde edilemeyeceği, çünkü bu yaklaşımlarda metin ile okur arasındaki ilişkinin kopuk olduğu gösterilmiştir. Bu, egemen söylemlerin baskısını kırmak bir yana, bu türden herhangi bir söylemi sonsuza kadar pekiştirebilir. Eco'nun önerdiği metin okur diyalektiği de bu açıdan değerlendirilmiş ve okur odaklı yaklaşımlara karşı güçlü yanları gösterilmekle beraber sunduğu metin yaklaşımındaki sorunlar ortaya konulmak istenmiştir.
Leibniz ve Kant'ta Teodise

Mutlak iyi bir Tanrı'nın varlığına rağmen yeryüzünde hala kötülüğün bulunması, Antik dönemde de filozofların zihinlerini meşgul etmişti. Antik Yunan felsefesinin içerisinden çıkan kötülük problemi, Hristiyan ve Müslüman düşünürler tarafından da ele alınmıştır. Bu problem henüz genç yaştan itibaren Leibniz'in de ilgisini cezbetmiştir. Onun felsefesini incelediğimizde öne çıkan iki unsurun tözler meselesi ve kötülük problemi olduğunu görürüz. Nitekim 17. yüzyıl sonlarından itibaren Leibniz'in ortaya koyduğu monadlar öğretisi Kartezyenizmin sıkı bir eleştirisi olmakla kalmamış, o dönem Katoliklik ve Protestanlık mezhepleri arasındaki pek çok tartışma konusundan birisi olan kötülük ve günahın mahiyeti alanına da uzanan neticeleri olmuştur. Tarihi gidişat Leibniz felsefesinin aleyhine gelişmiş ve Leibniz'e yöneltilen eleştiriler onun monadlar öğretisi üzerine değil, o öğretinin bir uzantısı olan 'inümkünlerin en iyisi' kavramı üstünde yoğunlaşmıştır. Aldığı eğitim gereği Leibniz felsefesini yakından tanıyan Immanuel Kant ise tarihi olgulardan dolayı henüz kariyerinin başındayken kötülük ve Tanrı'nın inayeti hakkında makaleler yazmak durumunda kalmıştır. Kant'ın erken dönemindeki felsefesinde Leibnizci eğilimler görürüz fakat olgunluk döneminde ise bunun yerini özgün bir felsefe almıştır. Kant'ın Leibnizci düşünceye bakışı, ona getirdiği eleştiriler ve kendisini Leibnizci teodiseden sıyırarak, kötülük problemine kendi felsefesi içerisinde tutarlı bir cevap verme girişimi, Leibniz'in felsefesine daha eleştirel bakabilmemizi sağlamaya hizmet eder. Ayrıca Kant'ın kendi teodise görüşü de, felsefe tarihinin bu en köklü problemlerinden birisini aydınlatma hususunda bizatihi önemlidir. Bu çalışma, problemin kısa bir tarihçesini sunduktan sonra Leibniz ve Kant teodiselerinin birbirleriyle hem temeldeki hem de sonuçtaki ilişki ve farklılıklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Bilime sınır çizme problemine çözüm arayışlarında Carnap ve Kuhn'un bilim felsefeleri

: Ümit ÖZTÜRKÜniversite : Uludağ ÜniversitesiAnabilim Dalı : FelsefeBilim Dalı : Sistematik Felsefe ve MantıkTezin Niteliği : Yüksek Lisans TeziSayfa Sayısı : + 246 Mezuniyet Tarihi : 27 / 06 / 2006Tez Danışmanı : Doç. Dr. Zekiye KUTLUSOYBİLİME SINIR ÇİZME PROBLEMİNE ÇÖZÜM ARAYIŞLARINDA CARNAP VE KUHN'UNBİLİM FELSEFELERİBilime sınır çizme problemi, genel bilim felsefesi yazınında, ilk/esas olarak 20. yüzyılda Karl R. Popper tarafından formüle edilmiştir. Ancak geniş bir perspektiften yaklaşıldığında, her ne kadarF. Bacon'ın çalışmaları hariç epistemolojik çözümlemeler merkezinde biçimlenmiş olsa da, söz konusu problemin daha da uzun bir süredir felsefi söylemin en odaksal konularından biri olarakirdelendiği, dahası, bu probleme yönelik olarak modern bilimin 17. yüzyılda doğuşundan itibaren ortaya çıkan çözme girişimlerinin, 20. yüzyılda bağımsız bir felsefe disiplininin kuruluşunugetirdiği belirtilebilir. Bu çalışmada, bir yandan, temel problemleri ve kimi çözümleme yöntemleri daha önceleri belirmiş olmasına karşın, bilim felsefesi disiplininin kuruluşunun neden 20. yüzyılabağlandığı soruşturulmakta; diğer yandan, bu disiplinin bu yüzyıldaki gelişim sürecine çok önemli katkılarda bulunmuş Rudolf Carnap ve Thomas S. Kuhn'un görüşleri, bilime sınır çizmeproblemine çözüm arayışları bağlamında, bilim felsefesine açtıkları yolları serimleyebilmek için karşılaştırılarak incelemektedir.
Edebiyat-felsefe ilişkisi bağlamında Türk romanında yabancılaşma problemi

Yabancılaşma; felsefe, sosyoloji, psikoloji gibi pek çok alanda etkisinin ve nedenlerinin araştırıldığı popüler bir kavramdır. Yabancılaşma, felsefi bir problem olduğu gibi, edebiyatın da en temel motiflerinden biri haline gelmiştir. Bu çalışma ile toplumu etkisi altına alan yabancılaşma olgusunun yorumlanması ve felsefi bir analize tabi tutulması amaçlanmıştır. İnsanı ve insana ilişkin olanı en somut halde anlatan edebi eserlerdir. Bu çalışmada, Yabancılaşmanın topluma ve bireye etkisinin Türk romanına yansımaları; değişim, bunalım, öteki, varoluş krizi gibi bazı temel kavramlar üzerinden incelenmiştir. Yabancılaşma sorunsalının, edebiyat-felsefe ilişkisi bağlamında incelenmesinde, felsefe alanına katkı sağlamak amaçlanmıştır.
Kutbeddin Razİ'de kavramlar mantığı

Ondördüncü yüzyılın önemli mantık alimi ve filozoflarından biri olan Kutbeddin Razi, Mantık alanında ortaya koyduğu eserler ile klasik İslam mantık geleneğini sürdürmüştür. Bununla birlikte Razi, Mantık ilminin tartışmalı konuları arasında yer alan tasavvur ve tanım konularına getirdiği açıklamalar ile bu alanda önemli bir yer edinmiştir. İKutbeddin Razi'de Kavramlar Mantığı? adlı bu çalışmamız, bugüne kadar çalışılmamış bir konu olarak, Razi'nin Kavramlar Mantığını ortaya koymayı hedeflemektedir. İki ana bölümden oluşan bu tez çalışmasının Birinci Bölümü, Razi'nin Kavramlar Mantığının anlaşılmasına yönelik bir ön hazırlık bağlamında, Terim ve Kavram konusunu, bunların çeşitleri ve ilişkileri ile birlikte ele almaktadır. Bu konularla ilgili olarak, Razi'nin, klasik İslam mantığının tesirinde kaldığını söylemek mümkündür. İkinci Bölüm, Razi'nin Kavramlar Mantığının diğer basamağı olan Beş Tümel ve hedeflenen bir sonuç olarak Tanım konularını ele almaktadır. Razi'nin ihtilaflı olan bu konulara getirdiği açıklamalar, kendisini Mantık ilmi içerisinde özgün ve önemli bir konuma taşımaktadır. Sonuç kısmında ise, Razi'nin ortaya koyduğu açıklamalar ışığında, onun Kavram anlayışı sunulmaktadır.
Montesquieu'da kuvvetler ayrılığı ve özgürlük problemi

Kuvvetler ayrılığı ve özgürlük kavramları siyaset felsefesinin temel sorunlarındandır. Özellikle özgürlük problemi, teorik olarak ele alınıp incelenmesi gereken bir sorun olarak karşımıza çıkar. Bu çalışmamızda öncelikle Montesquieu'nun siyaset felsefesinin önemli kısmını oluşturan kuvvetler ayrılığı ve özgürlük sorunu üzerinde durduk ve onun bu sorunlara nasıl yaklaştığını ortaya koymaya çalıştık. Öncelik olarak yönetim biçimlerini ele alan Montesquieu, kuvvetler ayrılığı ve özgürlük kavramlarını siyaset felsefesinin temeline yerleştirir.18. yüzyıl Aydınlanma çağı düşünürlerinden olan Montesquieu, aynı çağdaki bazı düşünürlerin kuvvetler birliği anlayışına çok farklı bir soluk getirerek, günümüzde hala gündemde olan kuvvetler ayrılığı fikrini ortaya koymuştur. Yönetim şekillerini temel olarak Cumhuriyet, Monarşi ve Despotizm diye üçe ayıran Montesquieu, bu yönetimlerde var olan yasama, yürütme ve yargı erklerinin çalışma alanlarının ayrı olması fikrini geliştirmiştir. Nitekim Montesquieu, özgürlük fikrinin ancak kuvvetler ayrılığına dayalı bir yönetim şeklinde var olacağını savunmaktadır. Buna göre, Montesquieu'nun, yönetim şekilleri, kuvvetler ayrılığı ve özgürlük hakkındaki görüşleri birbirinden ayrılmaz niteliktedir. Montesquieu'nun siyaset felsefesinde kuvvetler ayrılığı ve özgürlük problemini ele aldığımız bu çalışmamızda, onun bu sorunları farklı pencerelerden nasıl ele alıp incelediğini göstermeye çalıştık.
Nietzsche on convalescence

Bu tez Nietzsche'nin iyileşme kavramını incelemeyi amaçlamaktadır. Nietzsche'nin iyileşme kavramının doğru anlaşılması için, onun bütün yazılarında izlerine rastlanabilecek olan geleneksel metafizik eleştirisinin kavranması ve açıklanması gerekmektedir. Tezde, Nietzsche'nin metafizik düşünme şeklini eleştirisi bağlamında, metafiziğin hayatı değilleyen ikilikli yapısı ve bu yapının içindeki zıtlıklar ile Kartezyen özne, Nietzsche'nin hayatı güç istenci olarak kavraması rehberliğinde sorunsallaştırılmaktadır. Sonrasında, Nietzsche'nin iyileşme anlayışı onun fizyolojik düşünme şekli ve insanın güdüler ve bilinçaltı itkiler çokluğu olduğunu vurgulayan soykütüksel çözümlemeleri çerçevesinde incelenmektedir. Son olarak, tez Nietzsche'nin iyileşme kavramı ve unutma arasında, insan merkezli olmayan bir perspektiften daha büyük bir sağlığa işaret eden olası bir bağlantıyı aramaktadır.
Postkolonyal tartışmalarda aydınlanma eleştirileri

Aydınlanma Dönemi, 18. yüzyılda özellikle ilerleme düşüncesiyle belirginleşen bilimsel düşünceye bağlı iyimser söylemlerle öne çıksa da; 20. yy.'da önemli eleştirilerin referans noktasıdır. Bu eleştirilerin önemli bir bağlamını oluşturan postkolonyal ve postyapısall görüşlere göre, Avrupa; bir yandan kültürel deneyimini evrenselci kılarken, öte yandan farklılıklara merkezci bir zeminden yaklaşmakta ve tarihsel/kültürel varoluşlara ırkçı bakışı belirginleştirmektedir. İlerlemeci üstünlük paradigmasının da etkisiyle söz konusu Avrupa merkezci ve ırkçı söylemler, bazı Aydınlanmacı filozoflar eliyle gerçekleşmiş, bu söylemler bilimle desteklenmiş ve bu bilimsel/felsefi süreç kölecilik ve sömürgeciliğin meşrulaştırılmasında da etkili olmuştur. Bu nedenle postkolonyal çalışmaların çıkış noktası, Avrupa-merkezci arşivi ve disiplinlerden kaynaklanan temsil sorunlarını çözüme uğratmak olarak özetlenebilir. Aydınlanma dönemi, bir ölçüde köleliğe karşı mücadele ve özgürlük söylemi olarak tebarüz etmiş, fakat Aydınlanma'nın teorik idealleri pratik alanda köleci ve sömürgeci süreci engelleyememiş, hatta bu pratikleri manipüle etmek/örtmek için kullanılabilmiştir. Bu durumda, postkolonyal eleştiriler bağlamında, Aydınlanma'nın 'soyut insan' tasarımı ve insan hakları söylemi, önemli ölçüde 'beyaz Avrupalı' eril özneyi imlemektedir. Nihayetinde Avrupa kültürel/coğrafi bir olguya karşılık gelmekte, Aydınlanma da söz konusu coğrafi kültürün bir ölçüde pragmatik deneyimi olarak kalmaktadır. Aydınlanma'nın çift anlamlı dili, modernliğin bölünmüş bir görüntüsü olarak bazı problematikler ortaya çıkarmaktadır. Bu bağlamdaki eleştiriler de; Aydınlanma'nın genellikle hümanizma etrafında dönen soyut idealleri ile ırkçı söylemleri/pratikleri arasındaki yarılmayı 'felsefi bir tavır'la irdelemek için bir çıkış sunmaktadır. Fakat bu çalışmada soyut/evrensel insanlık idealleri değil; söz konusu ideallerin sömürgecilik zemininde haklılaştırdığı durumlar ve bir baskı vesilesine dönüşen ve gücünü Aydınlanma'nın bilimsel dilinden alan evrenselcilik iddiası sorunsallaştırılacaktır.
Yunus Emre ve Meister Eckhart'ta insan sevgisi

Yunus Emre ve Meister Eckhart, XIII. yy.'da yaşamış iki önemli mistiktir. Biri Türk-İslam dünyasında doğmuş, gerek yaşadığı zaman diliminde, gerekse yüzyıllar ötesine uzanan güçlü bir etkiye ve şöhrete sahip olmuştur. Halkın konuştuğu sade bir dille şiir söyleyen, güçlü bir medrese ve tekke eğitimi -gören, buna rağmen hiçbir zaman bunu belli etmeyen derviş tabiatlı bir İslam mutasavvıfıdır. Kibirli ve didaktik olmayışı onun geniş halk kitlelerince çok sevilmesini sağlamıştır. Bütün felsefesini insan sevgisi üzerine örmüştür. Yunus Emre'nin yaşadığı çağda Avrupa'da, Germen imparatorluğu'nda bir başka mistik, Dominiklerin en büyük ismi Meister Eckhart yaşamaktaydı. 0 da Yunus gibi, halkın anladığı bir dilde konuşuyordu. 0 da iyi bir eğitim görmüştü. Hem halk, hem de aristokrat sınıf, o zamana kadar söylenenlerin dışında şeyler söyleyen bu Hıristiyan düşünürü merakla dinliyordu. Sonra, engzisyonun kovuşturması geldi. 0 da insan sevgisini felsefesine temel yapmıştı. Konuşmaları, öğütleri ve sohbetleri hep bunun üzerineydi. Yılmadan koştu, yargılandı, konuştu, yazdı ve vaaz etti. Araştırmamız bu iki önemli mistiği, yaşadıkları çağ ile, felsefeleri ile, dilleri ve etkileriyle karşılaştırmakta ve bazı sonuçlara varmaktadır. Araştırmaya hipotez olarak yön veren, 'Gerek Yunus Emre, gerekse Meister Eckhart, insan sevgisi çizgisinde buluşan, kendi usul ve yöntemleriyle bilgeliğe ulaşan iki önemli Mistiktir,' kanaati araştırma sonunda bir realite olarak ortaya çıkmış bulunmaktadır.
Gazali ve İbn Rüşd'e göre yaratma

Yaratma kavramı, Tanrının diğer sıfatlarının ve Tanrı ile evren arasındaki ilişkinin anlaşılmasında anahtar kavramlardan biridir. Çünkü bu konu, Tanrı'nın ilmi, iradesi, yarattıklarına benzememesi, imkan, nedensellik, varlık ? mahiyet ilişkisi, ezeli yaratma, yoktan yaratma ve sudur konusu gibi daha birçok önemli problemi içinde barındırmaktadır. Yaratma konusunda gerek felsefe gerekse teolojik düşünce geleneğinde iki temel bulunmaktadır. Bunlardan birisi genelde kelamcılar tarafından temsil edilen 'zamansal yaratma' iken, diğeri genelde filozofların temsil ettiği 'ezeli yaratma' anlayışıdır. Gazali her ne kadar yaratma konusundaki görüşlerini bazı eserlerinde felsefe ve mantık yoluyla savunmaya çalışsa da onun ulaştığı nokta da Eşari kelamcılarla aynıdır. Ona göre dilediğini yapmada özgür olan Allah, alemi istediği zaman, istediği şekilde, sonsuz bilgisi ve mutlak iradesiyle yoktan yaratmıştır. İbn Rüşd'e göre dini nasslar yaratma konusunda yoruma açık argümanlar ortaya koymuştur. Dolayısıyla böyle bir metafizik konuda, hiç kimse kendi düşüncesini mutlak doğru gibi görerek diğerlerinin düşüncelerinin din dışı olduğunu iddia etmemelidir. Diğer filozoflar gibi, İbn Rüşd'de alemin ezeli olduğunu düşünür. Fakat onun iki türlü ezeli varlık anlayışı vardır. Biri zamansız ve nedensiz ezeli varlık ki bu Allah'tır. Diğeri ise, zamansız fakat ne denli ezeli varlık ki bu da alemdir.