turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Karşılaştırmalı Hukukta bireysel başvuru kurumu

Hukuk devleti, yönetilenlere hukuki güvenceler sağlayan, bireyin hak ve özgürlüklerini anayasal güvence altına alan, tüm eylem ve işlemlerinde yasalara ve Anayasaya bağlı olan ve bağımsız yargı denetiminde bulunduran devlettir. Azınlık haklarına saygı gösteren rejim olan demokrasinin gerçekleşmesinin ve hukuki güvence altına alınmasının en etkin yolu anayasa yargısıdır. Demokrasilerde temsili olmayan anayasa yargısının, temsili bir kurum olan yasama tasarruflarını denetleyemeyeceği ve anayasa yargısının meşru olmadığı yönünde görüşler bulunmaktadır. Ancak çağdaş demokrasilerde demokratik olmayan bir takım kurum ve mekanizmaların varlığına ihtiyaç duyulduğu gerçeği dikkate alınarak, anayasa mahkemelerinin ve anayasa yargısının meşruluğu değil, sınırlarının nerede aranması gerekeceği tartışılır olmuştur. Bugün vazgeçilemez kurumlar olan anayasa mahkemelerinin ve anayasa yargısının meşruiyetini artıracak ve sağlamlaştıracak çeşitli yöntemler öngörülmüştür. Bunlardan biri ve en önemlisi bireysel başvuru kurumunun hukuk sisteminde kabul görmesidir. Kişi hak ve özgürlüklerinin Anayasa Mahkemesi aracılığıyla korunmasını amaç edinen bireysel başvuru kurumu demokratik katılımın en iyi örneklerinden biridir. Bireysel başvuru, temel hak ve özgürlükleri kamu gücü eliyle ihlal edilen bireylerin, olağan kanun yollarının başarısız olduğu durumlarda hak ve özgürlüklerin korunmasını sağlamak amacıyla başvuru yaptıkları istisnai ve ikincil nitelikte olağanüstü bir kanun yolu, spesifik anayasa hukukunun ihlalinin denetlenebileceği anayasallık denetimi usulü olarak tanımlanabilir. Bireysel başvuru, mevcut kanun yollarının devamı ya da hukuk sistemindeki hataların düzeltilebileceği olağanüstü kanun yolu değildir. Bireysel başvuru yolunun bireyleri korumak gibi asli-sübjektif ve düzeni korumak, içtihatları geliştirmek gibi tali-objektif olmak üzere ikili işlevi bulunmaktadır. Bireysel başvuru yolunun kabul edildiği sistemlerde, başvurma hakkına sahip olanlar, başvuruya konu olabilecek hak ve özgürlükler ile başvuruya konu olabilecek işlemler açısından bireysel başvurunun uygulama şekli ülkeden ülkeye farklılıklar göstermektedir. Bireysel başvuru kurumu ile Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin birçok mahkumiyet kararı nedeniyle kamuoyu önünde insan haklarını sürekli olarak ihlal eden devlet imajına sahip olmasıyla uğramış olduğu manevi zararların ve ödemek zorunda kaldığı tazminatlardan kaynaklanan maddi zararlarının önüne büyük ölçüde geçilebilecektir.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Türk İç Hukukuna etkisi

Çalışmamın konusunu, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin Türk İç Hukukuna Etkisi oluşturur. Türkiye Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne taraf bir devlettir ve yargı yetkisini de kabul etmiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları taraf devletleri bağlayıcı niteliktedir ve bu kararlara uyulması zorunludur. Mahkeme kararları kendiliğinden iç hukukta sonuç meydana getirmez. Akit devletlerin Mahkeme kararlarına karşı iç hukuk sistemlerinde ihlali ortadan kaldırıcı tedbirleri alması gereklidir. Sözleşme doğrudan uygulanabilir nitelik taşır bu nedenle iç hukukta doğrudan uygulanması gerekmektedir. Tez çalışması sırsında önemle üstünde durulan konulardan biri de ihlale sebep olan mevzuat hükümleri, idari işlem ve eylemlere karşı yapılan yasa değişiklikleridir. Tez çalışmamın birinci bölümünde İnsan Hakları kavramının kısaca tarihi gelişimi üzerinde durulduktan sonra, insan haklarının gelişmesinde çok önemli rol oynayan bazı insan hakları sözleşmeleri ve kuruluşlarına değinilmiştir. Tezimizin asıl konusunu oluşturan sözleşme ise Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'dir. Bu nedenle Sözleşme'nin özellikleri ve taraf devlet ülkesinde meydana getirdiği sonuçlar incelenmiştir. Bu çalışma, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin iç hukukumuzu etkilediğini tespit etmektedir.
(556 Sayılı KHK. Hükümlerine göre) marka hakkına tecavüz halleri ve marka hakkının hukuki yoldan korunması

Markalar, mal veya hizmetleri birbirinden ayırarak ticari hayatta önemli bir görev ifa eder. Gerçekten, markalar aynı alanda çalışan işletmelerin ürettikleri malları veya yürüttükleri hizmetleri birbirinden ayırarak bunların o mal ve hizmetleri talep eden kişiler tarafından karıştırılmasının yaratacağı olumsuz sonuçları ortadan kaldırır. Markalar, ayrıca alıcılara mal veya hizmetler arasında seçim yapma imkanı da sağlar. Marka hukukunda temel amaç, marka sahiplerini, rakiplerinin rekabetine karşı korumaktır. Marka hakkına tecavüz fiilleri haksız fiil veya onun özel bir türü olan haksız rekabet olarak karşımıza çıkabilir. Marka hakkına tecavüzün haksız rekabet teşkil ettiği hallerde, TTK. 56 vd. maddeleri de uygulama alanı bulabilir. Marka hakkının özellikleri dikkate alınarak onun diğer haksız rekabet fiillerinden de ayrı olarak düzenlenmesi görüşü hakim olmuştur. Nitekim, Türk hukukunda da marka hakkının özel olarak korunduğunu görmekteyiz. Marka hakkına tecavüz halleri KHK.' nın 61. maddesinde dört bent halinde sınırlı olarak sayılmıştır. KHK.' nın 61. maddesinin bendine göre, marka sahibinin izni olmaksızın, markayı 9. maddede belirtilen biçimlerde kullanmak, marka hakkına tecavüz sayılmaktadır. Markayı taşıyan işaretin internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde, alan adı, yönlendirici kod veya anahtar sözcük olarak kullanılması yanında, örneğin bir web sayfasına link verme şeklinde kullanılarak marka hakkına tecavüz mümkündür. KHK.' da bu konuda isabetli olarak sınırlayıcı bir sayım yapılmamıştır, çünkü, elektronik ticaret ve internet sürekli gelişen bir alandır ve her geçen gün yeni uygulamalar ortaya çıkmaktadır. KHK.' nın 61. maddesinin bendinde, marka sahibinin izni olmaksızın markayı veya ayırt edilemeyecek derecede benzerini kullanmak suretiyle markayı taklit etmek fiili de, marka hakkına tecavüz olarak kabul edilmiştir. Markanın aynısının veya benzerinin kullanılması veya markanın taklit edilmesi dışında markayı taşıyan ürünlerin ticari amaçla elde bulundurulması ve lisans yoluyla verilmiş hakları genişletmek veya devretmek fiilleri de marka hakkına tecavüz teşkil emektedir. 556 sayılı KHK.' da marka haklarına tecavüzü düzenleyen 61. ve 9. maddelerin bazı hükümlerinin sürekli olarak Anayasa Mahkemesince iptal edilmesi, daha sonra yeniden çıkarılan yasalarla aynı hükümlerin yeniden 556 sayılı KHK.' ya konulması, ancak bu hükümlerin cezaların kanuniliği ilkesi gereğince kanunla düzenlenmesi gereken ceza maddesi olan 61/A maddesinin KHK. ile düzenlenmesi nedeniyle ceza maddesinin atıf yaptığı 61. ve 9. maddelerin bazı hükümlerinin Anayasa Mahkemesince iptal edilmesinin önüne geçilmesi için, ayrıca yukarıdaki tespit ve değerlendirmelerimiz de dikkate alınarak şu anda TBMM.' de görüşülmekte olan Markalar Kanunu Tasarısının bir an önce kanunlaştırılması gerekmektedir.
İşçi alacaklarında ispat

İspat, bir hukuksal durum veya olayın, varlığı veya yokluğuna ilişkin olarak, hakim de kanaat oluşturmak için gerçekleştirilen inandırma faaliyetidir. Her türlü şüpheden uzak, yeterli kanıya sahip olunabilecek ispat elde edildiği takdirde yargılamaya son verilerek, yargılama esnasında taraflarca ileri sürülen vakıa ve delillere göre hüküm oluşturulacağından adli gerçek ile maddi gerçek birbirinden farklı olabilmektedir. Adli gerçeklik, yargılama süreci içerisinde deliller ile maddi gerçeklik ispatlanabildiği ölçüde sağlanabilecektir. Bu nedenlerden dolayı ispat müessesinin yargılama hukukundaki yeri çok önemlidir. Çalışma hayatında, kayıt tutma yükümlülüğü işverenler de olup, çalışanların kayıt tutma yükümlülüğü bulunmamaktadır. İşveren ve çalışanlar arasında yaşanan iş uyuşmazlıklarında ise; taraflar yargılama sürecinde iddia ve savunmalarını bu kayıt ve delillere dayandırmakta, iddia ve savunmalarını ispat edebildikleri ölçüde de bazı haklara sahip olabilmektedirler. Bu çalışmamızda işçi alacaklarına konu iş uyuşmazlıklarında ispat yükünün hangi koşullarda kime ait olduğu ve bu ispat sürecinde iş hukuku açısından önem arz eden ispat araçlarına değinilmiş ve tez çalışmamız Yargıtay ve doktrin görüşleri ile de zenginleştirilerek, işçi alacakları ve ispatı konusu detaylarıyla birlikte ele alınmıştır.
Anayasaya uygunluk denetimi şekillerinden somut norm denetimi

Temel hak ve özgürlüklerin somutlaşmış hali olan ve normlar hiyerarşisinde üstün norm konumunda bulunan anayasanın korunması için uygulanan en güvenilir yöntem kanunların anayasaya uygunluğunun yargısal denetimidir bu denetime kısaca anayasa yargısı adı verilmektedir. Anayasa yargısı; hukuk devleti, demokrasi ve kuvvetler ayrılığı, gibi temel kavramlar da belirli bir anlayışa varılması ile mümkün olmuştur. Bahse konu kavramlara verilen anlamların değişimi anayasa yargısının varlığını zorunlu kılmıştır. Kanunların anayasaya uygunluğunun yargısal denetimi, denetimi yapan yargı merciine başvurma usulüne göre soyut norm denetimi ve somut norm denetimi olmak üzere iki türlüdür. Somut norm denetimi; bir dava sırasında taraflardan birisinin uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak kanun hükümlerinin üstün norm olan anayasaya aykırı olduğunu ileri sürmesi veya dava mahkemesinin uygulanacak kanun hükümlerini resen anayasaya aykırı görmesi durumunda ortaya çıkan anayasaya aykırılık sorununun Anayasa Mahkemesine taşınmasını ifade eder. Somut norm denetimi aynı zamanda uyuşmazlığın karara bağlanması için çözümü gerekli bir ön sorun veya bekletici meselenin çözüme kavuşturulması faaliyetidir. Somut norm denetiminin soyut norm denetimine göre bazı üstünlükleri bulunduğu gibi bazı yönlerden de eksiklikler taşımaktadır. Bu iki denetim yolunun birlikte uygulanması diğeri uygulanmadığı takdirde ortaya çıkabilecek eksikliklerin giderilmesi bakımından faydalı olabilecektir. Nitekim ülkemizde var olan uygulama bu yönüyle model oluşturabilir. Somut norm denetimi sonucunda Anayasa Mahkemesince çeşitli kararlar verilmektedir. Genel olarak Anayasa Mahkemesi uygulanmakta olan normu anayasaya aykırı bularak iptal edebileceği gibi anayasaya aykırılık savını yerinde bulmayarak ilgili kanunun iptali istemini reddedebilir. Anayasa Mahkemesince verilen kararlar kesindir. Bu kararlar yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar. Bunun yanında verilen iptal kararları geçmişşe etkili değildir, yani geriye yürütülemez.
Yargıtay kararları ışığında limited şirketlerde ortağın haklı sebeple çıkması ve çıkarılması

Limited şirketler, ortaklık yapısı, kuruluşu ve sona ermesi bakımından Türk Ticaret Kanunu ile sağlanan kolaylık nedeniyle Türkiye'deki en yaygın şirket türüdür. Limited şirketlerin tercih edilmesinin en önemli nedenlerinden biri de şirketin tasfiyesinin ve ortaklıktan ayrılma imkanının kolay olmasıdır. Şirketlerde ortaklık ilişkisinin ne şekilde sona ereceği Kanunda açıkça gösterilebilir. Bunun yanında doğrudan bir sona erme sebebi olarak gösterilmeyen, ancak hayat akışı içinde ortaya çıkan farklı olaylara uyum sağlayacak bir üst kavramın da oluşturulduğu görülmektedir. Bu kavram 'haklı sebep' olarak ifade edilmiştir. Kanun Koyucu, limited şirkette ortakların haklı sebep göstermesi durumunda çıkması; şirketin ortağın şirkette kalması yönünde sakınca bulunması durumunda ise haklı sebeple çıkarılması prosedürlerini kabul etmiştir. Ancak haklı neden kavramının ne olduğu TTK'da tanımlanmamıştır. Bu çalışmada haklı nedenlerin neler olduğu ve sonuçları hakkında doktrin ve yargı kararları üzerinde çeşitli örnekler verilmiş ile tanımlamalar yapılmıştır. Çalışmamızın temel amacı da uygulaması doktrin ve yargı kararlarına bırakılan haklı neden kavramını tanımlamak ve hangi olguların haklı nedenle çıkma ve çıkarma davasına konu olabileceğini incelemektir.
Political economy of Labour Law in Turkey: Work, employment and international division of labour

Bu tez Türk İş Hukukunu, bir yandan hukuksal biçimci ve pozitivist açılımlardan kaçınırken bir yandan da hukuk bilimine içkin eğilimi takip ederek norm ve hukuki olgu arasındaki kesişme noktasını kabul edilebilir bir biçimde tanımlamaya, iktidarın hukuki organizasyonu ile toplumsal yapılanmasını somutta birleştirebilmek problemini çözmeye çalışan, yeni bir hukuki yaklaşım üzerinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu çerçevede tez uluslararası iş bölümünde yakın dönemde meydana gelen değişikliklerle, ekseni üzerinde Türk yasal sistemin işlediği yapısall biçimler arasındaki bağlantıyı değerlendirmek amacım güder. Bu girişim hukuk alarum toplumsal hakimiyet kalıplarını güvenceye alan genel toplumsal düzenleme sürecinin bir parçası olarak ele alma girişimini içerir. Çalışma yeni kurumsallaşmayı ve iş çevrelerinin emek politikaları üzerine artan hakimiyetini de kapsamak üzere, işin ve devletin doğasındaki değişiklikler nedeniyle toplu iş hukukunun ücret ilişkilerinin istikranndaki rolünün gittikçe azaldığını iddia eder. İş hukuku alanında evrensel sözleşme özgürlüğünün 'keşfinden' sonra bireysel iş hukuku alanına giren normların düzenleyici kapasiteleri toplumsal iş bölümü alanına giren sermaye-emek ilişldlerinin düzenlenmesini de kapsamaya başlamış ve göreli bir ağırlık kazanmıştır.
Hukuk Muhakemeleri Kanununun toplum dili açısından değerlendirilmesi

Her toplumda ortak sesler, olaylar karşısında ortak tepkiler ve ortak an-latım kalıpları vardır. Dil bu ortak sesler ve ortak davranış kalıplarıyla oluşur. Bir dilin olgunlaşabilmesi ve gelişebilmesi yüzlerce hatta binlerce yıl alır. Geçen bu zaman içerisinde o dili konuşan milyonlarca insan dile katkıda bulunur. İşte kullandığımız bu dil zamanla anlaşılması zor meslek dillerine dönüşmüştür. Bu dillerden birisi de hukuk dilidir. Günümüze kadar ki, kanunların dili çoğu Arapça ve Farsçadan alınmış ya da Osmanlıcadan oluşturulmuş sözcüklerden oluşmakta idi. Bu da yöneten-ler ve yönetilenler arasında uçurum oluşturmuştur. Unutmamalıyız ki; Kişiler birbirleriyle anlaşamazlarsa, tartışırlar. Toplum kurallarının metni olan hu-kukta anlaşamazlarsa, toplum çıkmaza doğru sürüklenir. Hukuk içinde halen anlaşılması gerçekten çok zor olan bazı kelimeler kullanılmaktadır. Türkçeleri-nin olmasına rağmen bizlere yabancı gelen ifadeleri kullanma çabası hem dil, hem hukuk, hem de toplum için büyük bir sorun teşkil etmektedir. Son zaman-larda yapılan kanun metinlerinde bunun farkına varılmıştır. Eski tarihli kanun-ların dilleri günümüz Türkçesiyle yeniden ele alınmıştır. İşte bu kanunlardan birisi de; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'dur. Bu Kanun'un dili ol-dukça sadeleştirilerek, arı ve güzel Türkçenin örnekleri verilmiştir. Ancak Ka-nunda az da olsa Arapça ve Farsça kelime, ek ve tamlamalar kullanılmıştır.
Anonim şirket yönetim kurulunda belirli grupların temsil edilme hakkı

Şirket esas sözleşmesine konulabilecek hükümlerden biri de 6100 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.360 gereği imtiyaz sıfatını haiz, belirli grupların yönetim kurulunda temsil edilme hakkıdır. Bu imtiyaz ile anonim şirketlerde belirli pay gruplarına, özellik ve nitelikleriyle belirli bir grup oluşturan pay sahiplerine veya azlığa şirket yönetiminde söz sahibi olma, yönetime katılma imkanı tanınmaktadır. Şirket hissedarlarına yönetime katılma imkanı sağlayan bu hak, şirket yönetimini ve dolayısıyla şirketin geleceğini etkilediğinden anonim şirketler açısından önemli imtiyazlardan birisidir. Bu kapsamda çalışmamızda öncelikle bu hakkın tanımı yapılıp kapsamı çizilecek ve bu hakka ilişkin temel bilgilerin verilmesi amacıyla yönetim kurulunda temsil edilme hakkı bir kavram olarak ele alınıp hukuki niteliği ortaya konulacaktır. Bu temel bilgiler dışında belirli grupların yönetim kurulunda temsil edilme hakkının detaylı olarak açıklanması gerekmektedir. Bu doğrultuda öncelikle belirli grup kavramı açıklanıp, bu hakkın tanınması yöntemi ve bu hak için öngörülen kanuni ve iradi sınırlamalar ele alınacaktır. Son olarak ise belirli gruplara yönetim kurulunda temsil hakkı tanınan şirketlerde özel bir durum arz edebilecek birleşme, bölünme ve tür değiştirmenin incelenmesi yerinde olacaktır. Türk Ticaret Kanunu m.360'a göre belirli grupların yönetim kurulunda temsili, imtiyaz niteliğindedir. Türk Ticaret Kanunu sistematiğinde imtiyazlar kural olarak sadece paylara tanınırken, yönetim kurulunda temsil edilme hakkı ile ilgili istisnai bir hüküm getirilmiştir. Yine imtiyaz türlerine baktığımızda ikili bir ayrım olduğu görülmektedir; malvarlığına yönelik imtiyazlar ve yönetime yönelik imtiyazlar. Çalışma konumuz olan yönetim kurulunda temsil imtiyazı, uygulamada sık kullanılan yönetime yönelik imtiyazlardandır.
Kamu İhale Kurulu yetkilerinin yargı kararları karşısında irdelenmesi

4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu'nun getirdiği en büyük yeniliklerden birisi kamu ihalelerinde ihaleyi yapan idarelerin işlem ve eylemlerine karşı bir denetim mekanizması geliştirmek amacıyla 'Kamu İhale Kurumu' adı altında idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzel kişiliği olan yeni bir bağımsız idari otoritenin kurulmasıdır. Kamu İhale Kurumu; merkezi idareyle arasında klasik anlamda bir vesayet bağıbulunmaması, idari ve mali özerkliğe sahip olması, görevini yerine getirmesi esnasında hiçbir makam ve kişinin emir ve talimat verememesi gibi özelliklerinin yanı sıra, kamu alımlarına ilişkin düzenleme ve denetim faaliyetinde bulunması nedeniyle bağımsız idari otoritelerinözelliklerine sahiptir. Kamu İhale Kurumu'nun ihale sürecinde idarelerle ihaleye katılanlar arasında ortaya çıkan uyuşmazlıklarda aldığı kararların yargılama usulüne benzer nitelikler göstermesine karşın verdiği kararlar idari işlem niteliğinde olduğundan, kararların yargısal denetime tabiolduğunda kuşku bulunmamaktadır. Öte yandan, Kurum kararlarının kesin olması ve başka bir idari mercin denetimine tabi olmaması nedeniyle kararların yargısal denetiminin ne şekilde olacağı hususu önem kazanmaktadır. Bu çerçevede, Kamu İhale Kurumu'nun denetim yetkisi kapsamında verdiği kararların hukuki niteliği belirlenerek, kararların yargısal denetimi tezin konusunu oluşturmaktadır
Devlet memurlarının disiplin sorumluluğu

Devlet memurları, sahip oldukları statü sebebiyle bazı yükümlülüklere tabidir. Bu yükümlülüklerden biri olan disiplin sorumluluğu, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda düzenlenmiştir. Anılan kanun, disiplin cezaları bakımından kademeli bir sistem benimsemiştir. Bu kademeli sistemde disiplin cezaları, işlenen disiplin suçlarının şiddetine göre verilmektedir. Disiplin cezaları, kamu hizmetlerinin gereği gibi ifası için olmazsa olmaz niteliktedir. Bu çalışmada, devlet memuru ve disiplin kavramları, disiplinin işlevleri, disiplin ve kamu hizmeti arasındaki ilişki, disiplin soruşturması, disiplin cezaları, disiplin cezalarının hukuki niteliği ve disiplin cezalarına karşı başvuru yolları detaylı bir şekilde incelenmiştir.
Uluslararası içtihatlar ışığında kıtasahanlığı ve Türk tezleri

Bu çalışmada, kıta sahanlığı kavramının önce yer bilimsel tanımı yapılmış, daha sonra, yirminci yüzyılın başından itibaren gelişen teknoloji ve artan ekonomik ihtiyaçlar sebebiyle bir siyaset, iktisat ve uluslararası hukuk konusu haline gelen kıta sahanlığı kavramının uluslararası hukuk algılayışı ve uygulaması bakımından evrimi incelenmiştir. Çalışma içinde yeri geldikçe jeolojik tanım ile hukuki tanımın uzlaştığı veya çeliştiği yerlere dikkat çekilmiş, bunun uluslararası hukuk doktrininde ve uygulamasında ortaya çıkardığı sonuçlar irdelenmiştir. Ayrıca ülkemiz açısından özel önemi haiz Ege Kıta Sahanlığı İhtilafı ayrı bir başlık altında değerlendirilmiştir.
İnanç konusunun üçüncü kişilerden elde edildiği inançlı işlemler

Sözleşme özgürlüğünün bir yansıması olarak ortaya çıkan inançlı işlemler, Türk Borçlar Kanunu'nda düzenlenmese de, doktrin ve yargı içtihatlarında geçerli olarak kabul edilen hukuki işlemlerdir. İnançlı işlemler, birbiriyle sıkı bağlantısı olan iki unsurdan oluşur. İnanan ve inanılan arasında yapılan ve inançlı işlemde iç ilişkiyi düzenleyen inanç anlaşması, işlemin ilk unsurudur. İşlemin diğer unsuru ise, inanç konusunun inanılana devredilmesi işlemidir. Bu işlem niteliği itibariyle tasarruf işlemidir. Devir işlemi ile birlikte inanılan, inanç konusu üzerinde tam bir hak kazanır. Devir işlemi bizzat inanan tarafından yapılabileceği gibi, üçüncü bir kişi tarafından da yapılabilir. İnanç konusunun üçüncü bir kişinin malvarlığından çıktığı hallerde, inanan ile inanılan arasındaki işlemi, inançlı bir işlem olarak nitelendirmekte bir sakınca yoktur. İnanç konusunun üçüncü kişilerden elde edildiği inançlı işlemlerin birçok görünümü olsa da, en yaygın görünümü, inanılanın, inananın dolaylı temsilcisi olarak hareket ettiği hallerdir. İnançlı işlemin diğer türlerinde olduğu gibi, inanç konusunun üçüncü kişilerden elde edildiği hallerde de en önemli husus, inanan kişinin korunmasıdır. İnanılanın, inanç konusu üzerinde her türlü tasarruf işlemini yapabilecek olması, inananın hukuki konumunu zayıflatmaktadır. Bu sebeple inananın korunması adına faydalanılabilecek kanun hükümlerinin belirlenmesi önemlidir. Ancak inananın korunması adına bulunan çözümler hukuki işlem güvenliğini zedelememelidir.
Hava araçlarının tabiiyeti

İçerisinde pek çok hukuki olay veya işlemin gerçekleştiği veya bizzat bu olayların ve işlemlerin konusunu teşkil eden deniz araçlarına, milletlerarası teamül gereği, devletlerin egemenlik haklarından doğan yetkilerini kullanmak suretiyle tabiiyet bahşetmelerine ilişkin benzer sebeplerin hava araçları için de söz konusu olması onlara da tabiiyet izafe edilip edilemeyeceği sorununu gündeme getirmiş ve sonuçta devletler, milletlerarası sözleşmeler yoluyla hava araçlarına tabiiyet bahşetmeleri konusunda anlaşmışlardır. Bahşedilen bu tabiiyetin sonucunda hava araçları bakımından bir takım haklar ve yükümlülükler söz konusu olmuştur. Günümüzde, hava araçlarının tabiiyetini düzenleyen tek uluslararası anlaşma olan Milletlerarası Sivil Havacılık Anlaşması, hava aracının hangi şartlarla akit devletlerin tabiiyetini kazanacağına dair herhangi bir hüküm içermemiş olmasına rağmen, ABD, Birleşik Krallık, Almanya ve de Türkiye gibi ülkeler, hava aracı ile aralarında 'gerçek bir bağ' kurmak, hava aracım idari, teknik, sosyal konularda daha etkin bir şekilde kontrol altına almak amacıyla, hava aracının maliki hangi devletin tabiiyetinde ise hava aracının da o devletin tabiiyetim haiz olacağı şeklinde düzenlemeler yapmışlardır. Bir devletin tabiiyetini kazanan hava aracı, tabiiyetin ispatı olarak, o devletin siciline tescil edilip, o devletin tabiiyet ve tescil markasını taşır. Burada tescil bildirici nitelikte olduğundan, ancak tabiiyetin varlığına karine teşkil eder. Yine aynı şekilde, tabiiyetin kazanılmasına ilişkin olarak o devletin tayin ettiği kriterlere 131 uyulmaması halinde tabiiyet kaybedilir. Bu durumda hava aracına ilişkin tescil, sicilden terkin edilir. Bununla birlikte tabiiyetin kaybı dışında herhangi bir sebeple sicilden terkin edilen hava aracı, o devletin tabiiyetini kaybetmese de, artık söz konusu tabiiyet bağı herhangi bir hukuki sonuç doğurmaz. Fakat, fiilen veya itibari olarak uçamaz hale geldiği ya da ziyaa uğradığı için sicilden terkin edilen hava aracı için tabiiyetten söz etmek artık mümkün değildir. 132
Türk ve Azerbaycan hukukunda zorunluluk hali

Araştırmamızın konusunu son yıllarda ceza hukuku bakımından hem hukuki niteliği hem de koşulları bakımından çokça tartışılan zorunluluk hali oluşturmaktadır. Bilindiği üzere Türk hukukunda 765 sayılı Türk Ceza Kanunu döneminde neredeyse tüm yazarlarca hukuka uygunluk nedeni olarak kabul edilen zorunluluk halinin 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'ndaki düzenlenişi nedeniyle bu kurumun hukuki niteliğinin tespiti konusunda teoride farklı görüşler bulunmaktadır. Zorunluluk halinin hukuki niteliğinin teorik olarak açıklanması bakımından sadece mevcut kanuni düzenlemeler değil aynı zamanda karşılaştırmalı hukuk incelemesi yapmanın fayda sağlayacağı düşüncesiyle bu çalışmamızda Azerbaycan ceza hukuku ile karşılaştırma yapmak istedik. Zorunluluk halinde faile ceza verilmemesi acaba korunmaya ilişkin fiilin bir hukuka uygunluk nedeni kapsamında mı, yoksa kusurluluğu kaldıran bir neden kapsamında mı değerlendirileceği konunun esas amacını oluşturmaktadır. Çalışmamızda zorunluluk halinin tehlikeye ve korunmaya ilişkin koşulları Azerbaycan ceza hukuku ile karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Zorunluluk haline ilişkin vurgulanması gerektiğini düşündüğümüz diğer bazı konulara değinerek zorunluluk halinin benzer kurumlarla karşılaştırmasını yaptık.