Takip Hukukunda zamanaşımı

Zamanaşımı bir hakkın kazanılması veya kaybedilmesinde yasanın öngördüğü sürenin tükenmesi anlamına gelmektedir. Bu çalışmada ise düşürücü zamanaşımı araştırmaya konu edilmiştir. Belli bir süre kullanılmayan alacağın dava edilebilme niteliği zayıflamaktadır. Bir başka deyişle yasada öngörülen sürenin geçmesiyle borçlunun zamanaşımını ileri sürmesine imkan tanınmıştır. O halde zamanaşımı savunmasının hukukumuzda önemli bir yer işgal ettiği yadsınamaz. Buna bağlı olarak zamanaşımının durması veya kesilmesi ile hak düşürücü süreden farkları gibi konular güncelliğini hiçbir zaman yitirmeyecek gibi gözükmektedir. Ayrıca ihtilafa konu alacağın bağlı olduğu zamanaşımı süresinin tespiti de birinci derecede önemlidir. Takip talebinden önce zamanaşımı gerçekleşmişse borçlu alacağın zamanaşımına uğradığını borca itiraz yoluyla ileri sürebilir. Genel haciz yolu ile takipte ve kambiyo senetlerine dayalı takipte ödeme emrine itiraz yoluyla zamanaşımı ileri sürülmemişse artık takip talebinden önce gerçekleşmiş zamanaşımı için icranın geri bırakılması istenemez. Takip talebinden sonra ödeme emri borçluya geç tebliğ edilirse ve takip talebi tarihi ile ödeme emrinin borçluya tebliği arasında zamanaşımı gerçekleşmiş ise borçlu ödeme emrine karşı borca itiraz ederek zamanaşımını ileri sürebilir. Alacağın takibin kesinleşmesinden sonra zamanaşımına uğraması halinde bunun ödeme emrine itiraz yoluyla ileri sürülmesine olanak yoktur. Bu halde borçlu her zaman icra mahkemesinden zamanaşımı nedeniyle icranın geri bırakılmasını talep edebilir. Gerek genel iflas yolu ile takibe gerekse de kambiyo senetlerine mahsus iflas yolu ile takibe maruz kalan borçlu, ödeme emrine itiraz etmesi halinde; iflas davasında zamanaşımını ileri sürebilecektir. Borçlunun sadece itiraz etmesi yeterlidir. İtirazında borcun zamanaşımına uğradığını belirtmese dahi borçlu iflas davasında gene zamanaşımı savunması yapabilecektir. Kısacası borçlu ticaret mahkemesindeki savunmasında ödeme emrine itiraz ederken bildirdiği itiraz sebepleri ile bağlı değildir. Ancak borçlu ödeme emrine itiraz etmezse iflas davasında borçlu olmadığına dair hiçbir defi ve itirazda bulunamaz; dolayısıyla borçlunun zamanaşımını da ileri sürme imkanı olmaz. İflasın ertelenmesi kararıyla zamanaşımı durur. Konkordato mühlet ve ek mühlet süreleri içinde de zamanaşımı süreleri duracaktır. Ancak kanımızca icra mahkemesi talep olması halinde ve şartlarını da yeterli bulursa mühlet talebi ile birlikte derhal konkordato mühleti talebinde bulunan aleyhine haciz ve takip yasağını da kapsar bir şekilde tedbir kararı verebilmelidir. Aksi takdirde konkordatonun başarı imkanı neredeyse imkansız gibidir. İcra mahkemesinin tedbir kararı vermesi halinde zamanaşımının mühlet tedbir tarihinden itibaren durduğunu kabul etmek gerekir. Uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırma talebini değerlendiren ticaret mahkemesi bu talebi kabul etmesi halinde zamanaşımı süreleri işlemeyecektir. Ticaret mahkemesi başvuru hakkında nihai kararını verene kadar borçlunun mallarını korumaya yönelik tedbirler de alabilir. Bu halde eğer mahkeme borçlu lehine dava ve takiplerin durmasını da kapsar bir şekilde tedbir kararı verirse bunlara dönem içinde de zamanaşımı sürelerinin durduğunun kabulü gerekir.