Orman kadastrosu ve itiraz davaları

Ormanlar, insan ve yaban hayatını her yönüyle derinden etkileyen, yaşayan, nefes alan ve aldıran canlı varlıklardır. Bu nedenle insanoğlu, binlerce yıl boyunca ormanları doğal bir barınak olarak kullanmış ve pek çok gereksinimini buradan karşılamıştır. Ancak, ormanların bitmez tükenmez bir kaynak gibi görülmesi ve bunun sonucunda zaman zaman yağmaya varan bilinçsiz kullanım orman sahalarının hızla yok olup gitmesine neden olmuştur. Ne var ki, son yüzyılda önce Avrupa ülkelerinde, sonra diğer çağdaş ülkelerde ve nihayet 1930'lu yılların başından itibaren Türkiye'de orman ve ormancılık konularında ciddi çalışmalar yapılmaya başlanmıştır. Bu çalışmalar, beraberinde bir gerçeğin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu gerçek, yürütülen çalışmaların başarıya ulaşılabilmesi ve bu başarının devamlı kılınabilmesi için sahip olunan orman varlığının hukuksal ve teknik verileri de kapsayacak şekilde sağlıklı bir envanterinin çıkarılmasının şart olduğudur. Bu amaçla 1936 yılında yürürlüğe konulan 3116 sayılı Kanunla, devlet ormanlarının diğer arazi ve ormanlarla ortak sınırlarının arazi ve harita üzerinde belirlenmesi, başka bir ifadeyle devlet ormanlarının kadastrosunun yapılması öngörülmüştür. Ancak, bu dönemde yalnızca devlet ormanlarına yönelik bir kadastro çalışmasının yapılması, bu çalışmaları yapacak yeterli teknik olanak ve yetişmiş personelin bulunmaması, ayrıca kanunun bazı önemli maddelerinin gerektiği gibi işletilememesi yüzünden hedeflenen amaca ulaşmak mümkün olamamıştır. Bu nedenle 3116 sayılı Kanun'un aksayan yönlerini gidermek ve ortaya çıkan ihtiyaçları karşılamak üzere yeni bir kanun hazırlanmıştır. 3116 sayılı Kanunu yürürlükten kaldıran 6831 sayılı Orman Kanunu 1956 yılında kabul edilmiştir. Bu kanun çeşitli tarihlerde birçok defalar değiştirilerek günümüze kadar gelmiş, ancak bu dönemde de ülke ormanlarının kadostrodan geçirilmesi konusunda karşılaşılan güçlükler aşılamamıştır. Gerek 3116 sayılı Kanun, gerekse 6831 sayılı Kanun, orman sınırlama işlemlerine karşı yargı mercileri önünde itiraz hakkı tanımış ve bunu özel olarak düzenlemiştir. Doktrin ve yargı kararlarında benimsendiği şekliyle orman kadastrosuna itiraz davası olarak adlandırılan bu davalarda orman idaresi ile gerçek ve tüzel kişiler duruma göre davacı veya davalı tarafta yer alabilmektedir. İtiraz davasının açılması kanunda öngörülen hak düşürücü bir süre ile sınırlandırılmıştır. 3116 sayılı Kanun'da itiraz davalarının genel görevli mahkemelerde açılması kabul edilmişken, 6831 sayılı Kanun'un değişik 12. maddesi gereğince bu davalar kadastro 225 mahkemelerinde, kadastro mahkemesi olmayan yerlerde ise kadastro davalarına bakmakla görevli mahkemelerce görülmeye başlanmıştır. Orman kadastrosuna itiraz davasında, çekişmeli yerin orman sahası olup olmadığının tespiti amaçlandığından uzmanlık gerektiren bu konuda bilirkişi incelemesi yaptırılması yasal bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır. Bilirkişi tarafından yapılacak bu inceleme, ormanın fiili durumu ile memleket haritaları, hava fotoğrafları ve amenajman planları esas alınarak söz konusu belgelerin çekişmeli taşınmaza uygulanması suretiyle gerçekleştirilecektir. Ayrıca, keşif sırasında hazır bulundurulacak tanıklardan bilgi ve görgüleri sorulacak, bunun yanında dava konusu yere ve çevresine uygulanması mümkün tüm tapu kayıtları ile mülkiyet hakkını gösteren ve zilyetlik ifade eden diğer belgelerde değerlendirilecektir. Orman Kanunu'nda aksine bir düzenleme bulunmadıkça, yargılama safhasında Kadastro Kanunu'nda öngörülen ve kadastro mahkemelerinde geçerli olan özel usul hükümleri uygulanacaktır. Hakim, soruşturma safhasının tamamlanmasından sonra dosyayı incelemeye alacak ve karar oturumunda hükmünü açıklayacaktır. Eğer 3402 sayılı Kanun'un 4. maddesinde tanımlanan bir durum söz konusu ise, bu takdirde sınırlama işlemleri, genel kadastro ekipleri tarafından yapılacağından, kadastro işlemlerinde izlenen usul, ilan, itiraz, dava açma süresi ve husumet yönlerinden 3402 sayılı Kanun'un ilgili hükümleri uygulanacaktır. Orman kadastrosuna ilişkin bir diğer dava türü orman sınırları dışına çıkarma işlemlerine karşı açılan itiraz davalarıdır. Sınır dışına çıkarma işlemleri geniş anlamda orman kadastrosu içerisinde değerlendirilmektedir. Çünkü her iki işlemde aynı amaca hizmet etmektedir. Orman sınırları dışına çıkarma işlemlerine itiraz davalarında uyuşmazlık, dava konusu taşınmazın 6831 sayılı Kanun'un 2. maddesinin A ve B bentlerinde sayılan nitelikleri taşıyıp taşımadığı noktasında toplanmaktadır. Ancak orman sınırları dışına çıkarma işlemi, idarenin takdirinde olan bir işlemdir. Bu nedenle özel orman sahipleri, bu yönde işlem tesis etmek üzere yönetimi zorlayıcı biçimde dava açamazlar. Yalnızca idari yargıya başvurmak suretiyle dolaylı yoldan bir sonuç elde etmeleri mümkün olabilir. Özetle orman kadastrosu, baştan beri ısrarla belirttiğimiz üzere, tüm ormancılık çalışmaları için temel teşkil eden vazgeçilmez bir önkoşuldur. Bu koşul gerçekleştirilmeden ormancılık konusunda kalıcı bir başarının elde edilmesi de mümkün olmayacaktır.