Türk dış politikasının temel ilkeleri ışığında Türkiye'nin hükümetlerarası küresel ve bölgesel örgütlere üyeliği

Tarih boyunca uluslar arasında birçok anlaşmazlıklar ortaya çıkmış, ve genellikle de bu anlaşmazlıklar sonucunda savaşlar olmuştur. Bu savaşlarda birçok insan hayatını kaybetmiş, devletlere maliyetleri de büyük olmuştur. Anlaşmazlıkların barışçıl yollarla çözümü için tarihsel süreç içerisinde önemli çabalar verilmiş, özellikle on dokuzuncu yüzyıl boyunca gerçekleşen kongreler ve konferanslar, çağdaş anlamda uluslararası örgütlerin oluşumu açısından zemin hazırlamış, yirminci yüzyılda ise söz konusu örgütler fiilen oluşturulmuştur. Bu tarihten itibaren uluslararası sistemde meydana gelen değişimler sonucunda, uluslararası ilişkiler sadece hükümetlerin ya da devletlerin aktif rol oynadığı bir alan olmaktan çıkmış, devlet dışı bazı aktörlerin de içinde bulunduğu bir ilişki türü olarak tanımlanmaya başlamıştır. Bu devlet dışı aktörlerin başında uluslararası örgütler gelmektedir. Uluslararası örgütlerin gerekliliği ve uluslararası barışın sağlanmasında işlevi olduğunu ortaya koyan işbirliği teorileri; pluralizm, liberalizm, neoliberalizm, fonksiyonalizm, neofonksiyonalizm, transnasyonalizm, karşılıklı bağımlılık teorisi, çok taraflılık teorisi, uluslararası rejim teorisi, demokratik barış teorisi, dünya hükümeti teorisi ve İngiliz ekolü olarak sıralanabilir. Dış politikada karar alma sürecini etkileyen faktörlere bakıldığında; güç sistem ve karar verme süreci olarak sıralanabilir. Devletlerden sonra gelen en önemli aktör olan uluslararası örgütlerin de devletlerin dış politika kararları almasına yönelik süreçlerde önemli katkıları bulunmaktadır. Bu çerçevede Türk dış politikasında alınan kararların büyük bir bölümüne yön veren, 1923'ten beri süregelen temel ilkeler olarak Statükoculuk ve Batıcılık öne çıkmakta, ayrıca bir temel ilke olmamakla birlikte Türk dış politikası açısından yönlendirici etkisi bulunan Sevr Sendromu da önem taşımaktadır. Söz konusu ilkelerin tarihsel arka plan içerisinde Osmanlı İmparatorluğu döneminden kalan miraslarla önemli bağlantıları bulunmaktadır. Türk dış politikası tarihsel olarak bütünlük içeren dönemlere göre ayrıldığında; Atatürk dönemi, İkinci Dünya Savaşı dönemi, Soğuk Savaş dönemi ve Soğuk Savaş sonrası dönemler içerisinde Türkiye'deki durum, uluslararası sistemdeki durum, Türkiye'nin iç ve dış politikalarındaki tavrı ve bu dönem içerisinde üye olunan uluslararası örgütler ve bu üyelik kararını almasında etkili olan faktörler, Türkiye'nin dış politikasında uluslararası örgütlere üyelik yönünde bir sürekliliğinin mevcut olduğunu ortaya koymaktadır.1923'ten günümüze kadar olan süreci kapsayacak olan bu analizi yapmak için Cumhuriyet Arşivi, TBMM Tutanakları gibi birinci elden kaynaklar, yanı sıra dönemin nabzını ortaya koyması açısından önemi göz ardı edilemeyecek kadar büyük olan gazetelerden yararlanılmıştır. Sonuç olarak da Türkiye'nin uluslararası örgütlere üye olmayı seven bir ülke olduğu, ancak söz konusu üyelikler sayesinde yarattığı diyalogun sınırlı olduğu, söz konusu örgütlerin Türkiye'nin bölgesel bir güç olarak öne çıkmasına katkısı olduğu ve Batı kurumlarına üye olma yönünde bir isteği olduğu ortaya konmuştur.