Türk İş Hukukunda kapsam dışı personel

TÜRK İŞ HUKUKUNDA KAPSAM DIŞI PERSONEL Anayasa'nın 'Toplu İş Sözleşmesi' başlığı altındaki 53 üncü maddesi, işçilerin ve işverenlerin, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma koşullarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahip olduklarını belirtmiştir. 2822 Sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu'nun 2 nci maddesine göre, toplu iş sözleşmesi hizmet akdinin yapılması, muhtevası ve sona ermesi ile ilgili hususları düzenlemek üzere, işçi sendikasıyla işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren arasında yapılan bir sözleşmedir. Kural olarak imzalanan bir toplu iş sözleşmesinden, sözleşme kapsamında bulunan işyeri veya işyerlerinde çalışan taraf sendika iyesi işçiler yer alanırlar. Taraf sendika üyesi olmayan işçiler ise, ya taraf işçi sendikasına dayanışma aidatı ödemek suretiyle ya da taraf işçi sendikasının yazılı muvafakati ile toplu iş sözleşmesinden yer alanırlar. Toplu iş sözleşmelerinin uygulanmaya başlandığı ilk yıllardan beri, işyerindeki bazı işçileri toplu iş sözleşmesinin kapsamı dışında bırakılmışlardır. Kapsam dışı personel olarak adlandırdığımız bu işçiler, genellikle işverene yakın, hatta işveren vekili durumunda olan müdür, ustabaşı, kalfa, büro personeli ve buna benzer görevlerde çalışan personeldir. Bu işçiler, ister taraf sendika üyesi olsun ister olmasın, yapılan toplu iş sözleşmesinin parasal haklarından hiçbir şekilde yararlanamamaktadırlar. Bu durum, özellikle taraf sendika üyesi olan işçiler açısından bir uyuşmazlık meydana getirmekte ve yargı kararlarına konu olmaktadır. Yargıtay, tarafların bir kısım personeli, toplu iş sözleşmesi kapsamı dışında bırakma hakları olduklarını ve bu personelin hiçbir şekilde toplu iş sözleşmesinden yararlanamayacaklarını kabul etmektedir. Doktrinde de Yargıtayın görüşünü paylaşanlarca toplu iş sözleşmesinin özerkliği ve erkiuyarınca tarafların bir kısım personeli kapsam dışı bırakabilecekleri, ancak burada objektif olunması gerektiği belirtilerek, bu tür sözleşme hükümlerinin geçerli olduğu ileri sürülmüştür. Doktrindeki, toplu iş sözleşmelerine bir kısım işçiyi kapsam dışı bırakan sözleşme hükümleri konulmasının hukuka aykırı olduğu ve bu nedenle geçersiz olduğu yönündeki diğer görüş sahiplerine göre ise, bu tür düzenlemelerin Anayasa'nın 53 üncü maddesindeki tüm işçilere tanınan toplu sözleşme hakkına ve 2821 Sayılı Sendikalar Kanunu'nun 33 üncü maddesinde düzenlenen sendikal eşitliğe aykırı olduğu ileri sürülmektedir. Diğer bir görüşe göre ise, hukuka aykırılığı oluşturan kapsam dışı bırakılan işçinin muvafakatinin alınmamasıdır. Eğer işçi kapsam dışı bırakılmaya muvafakat ediyorsa hukuka aykırılık söz konusu olmayacaktır. Kapsam dışı kalan personel, toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkili işçi sendikasının tespitindeki çoğunluk hesabında, grev oylamasının yapılmasını sağlayacak dörtte bir oranın hesabında ve oylama sonucunu belirleyecek salt çoğunluğun hesabında dikkate alınabileceklerdir. Ayrıca kapsam dışı kalan personel, toplu iş sözleşmesinin paraya ilişkin hükümleri haricinde, işin sevk ve dağıtımına, işçinin mesleki ilerlemesine, disiplin hükümlerine, diğer çalışma koşullarına ve çalıştırmaya son vermeye ilişkin hükümlerinden yararlanabileceklerdir. Toplu iş sözleşmesi taraflarınca toplu iş sözleşmesinin kapsamı dışında bırakılan işçi, eşit davranma ilkesine aykırılık halinde başvurulabilecek yollardan yararlanarak işvereni bazen bir davranışıyla bazen de ona karşı açacağı bir dava ile eşit davranmaya zorlayabilir.