Toplumsal hafızadaki 'Arap İmajı'nın Türkiye'deki Suriyelilere yönlendirilmesi sorunsalı: İzmir yereli

2011 yılında Suriye Arap Cumhuriyeti'nde başlayan iç savaş ve bu iç savaşın şiddetinin artmasına bağlı olarak milyonlarca Suriyeli göç etmek zorunda kalmıştır. Ülkemiz de Suriyelilerin göç ettiği ülkelerin başında gelmektedir. Türkiye'ye ilk Suriyeli kafile 29 Nisan 2011 tarihinde ulaşmıştır ve bu tarihten itibaren Suriyeli mülteci sayısı giderek artmıştır. Bu araştırma Türkiye'deki en çok Suriyelinin bulunduğu sekizinci il olan İzmir'de gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın amacı ise Türklerin; Araplar ve Arap bir millet olan Suriyeliler hakkındaki düşüncelerini, önyargılarının olup olmadığını, Türk Arap bağını nasıl gördüklerini irdelemek ve Suriyeliler ile Türklerin kültürel olarak benzerlik ve farklılıklarının nasıl göründüğünü ortaya çıkarmaktır. Ayrıca, Suriyelilerin İzmir'e adapte olup olmadıkları, ülkemizde kalıp kalmaması ve vatandaşlık verilip verilmemesi konularında Türklerin bakış açıları araştırılmak istenmiştir. Bunlara ek olarak Suriyeliler hakkındaki önyargıların olup olmadığını belirleyebilmek adına katılımcılara evlerini Suriyelilere kiraya vermek isteyip istemedikleri, Suriyeliler ile komşu olmak isteyip istemedikleri ve Suriyeli biriyle evlenmek isteyip istemedikleri gibi sorular yöneltilmiştir. Bu kapsamda belirlenen 10 ilçede; Çiğli, Gaziemir, Dikili, Kiraz, Urla, Selçuk, Karşıyaka, Bornova, Basmane ve Buca ilçelerinden 10'ar katılımcı olmak üzere toplamda 100 katılımcıya derinlemesine mülakat yöntemi uygulanarak katılımcıların bu konulardaki görüşleri alınmıştır. Sonuçlar değerlendirildiğinde katılımcıların Araplar ile ilgili fikirlerinin ağırlıklı olarak medya yolu ile oluştuğu, daha önce Arap ülkelerinden birine gidenlerin oranının %11 olduğu, gitmeyi düşünenlerin oranının ise %39 olduğu görülmüştür. Katılımcıların %55'inin Arap bir tanıdığı olduğu görülmüştür. Katılımcıların %62'si Araplar hakkındaki düşüncelerinde güvenilmez olmaları, sürekli savaşmaları, nankör ve cahil olmaları gibi tanımlamalar yardımı ile olumsuz görüş bildirmişlerdir. Araplar ile ilgili önyargının ise %67 ile olumsuz olduğu görülmüştür. Katılımcıları büyük bir bölümünün ise Türk - Arap toplumsal bağı konusunda bilgilerinin olmadığı anlaşılmıştır. Katılımcıların Arap bir millet olan Suriyeliler hakkındaki görüşlerinin ise Araplar hakkındaki olumsuz görüşleri ile benzer oranda olduğu görülmüştür. Suriyeliler hakkındaki olumsuz görüş bildirenler ise bunun sebebi olarak Suriyelilerin ülkelerinde savaşmaktan kaçmalarını, Suriyeliler için ayrıcalık tanındığını düşünmelerini ve Suriyelilerin sosyal olarak uyumsuz davranışlarını göstermektedirler. Suriyeliler ile olan kültürel bağın benzer olduğunu ya da benzerliğin bulunmadığını belirten katılımcıların oranlarının ise birbirine yakın olduğu görülmüştür. Söz konusu benzerliğin; 'hukuk ve dil', 'din', 'yemek' ve 'örf ve adetler' olduğu belirtilirken farklılıkların ise 'kültür', 'temizlik alışkanlığı' ve 'yemek yeme tarzı' olarak görüldüğü sonucuna varılmıştır. Katılımcıların, %77 ile Suriyelilerin Türkiye'de kalmasını istemediği, %86 ile de onlara vatandaşlık verilmesini istemedikleri görülmüştür. Katılımcıların %68'i Suriyelilerin İzmir'e adapte olmadıklarını düşünmektedirler. Katılımcıların yalnızca %26'sının Suriyelilere maddi ve manevi olarak destek oldukları görülmüştür. Büyük çoğunluğu ise destek vermemelerini 'zaten devletten yardım alıyorlar' diyerek açıklamışlardır. Bunun yanında katılımcıların %71 ile çoğu, Suriyelilerin dilencilik yapmasını olumsuz olarak görmektedirler. Katılımcıların %66'sının Suriyeli bir aileye komşu olmak istemediği ve yalnızca %14'ünün evlerini Suriyelilere verebilecekleri sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcıların Suriyeli biriyle evlenmeyi düşünmezken yakınlarının Suriyeli biriyle evlenmesine ise karşı olmadıkları görülmüştür. Katılımcıların Suriyelilerin İzmir'e gelişini hayatında etkisi olduğunu bildirirken bu etkiyi daha çok işsizlik, güvenlik, kiraların yükselmesi şeklinde belirtmişlerdir. Son olarak ise esnaf katılımcılar işyerlerini güvenemedikleri gerekçesiyle Suriyelilere emanet etmek istemediklerini ifade etmişlerdir.