Ak Mezar' ile 'Zeyid ve Zeynep' hikayelerinin Türkiye Türkçesine çevirimi ve dil-üslup özelliklerinin milli üslubu temsil etme derecesinin belirlenmesi

Bu çalışma, Abdurrauf Fıtrat'ın 'Ak Mezar' ve 'Zeyid ve Zeynep' hikayelerinde yer alan cümlelerin şekil-anlam açılarından incelenerek dil kullanımlarının belirlenmesi, yazarın dünyayı ve yaşadığı olayları algılayışının üslubuna dolayısıyla cümlelere nasıl yansıdığının tespiti, üslup karşılaştırmaları sonucunda derin ve yüzey yapı ayrımlarına gidilerek Fıtrat'ın milli üslubu temsil kabiliyetinin değerlendirilmesiyle oluşturulmuştur. Çalışmada dilin tanımından hareketle düşünce ve kültürle olan bağı, üslubun da bu bağ içindeki yeri açıklanmaya çalışılmış ve cümleler anlam bakımından, yüklemlerinin türü bakımından, yapıları bakımından ve yüklemin yeri bakımından incelenerek öncesinde cümle çeşitleri ile ilgili bilgilere yer verilmiştir. Bu bilgiler doğrultusunda 'Ak Mezar' ve 'Zeyid ve Zeynep' hikayelerinde yer alan cümleler belirlenen sınıflamaya göre analiz edilmiştir. Ortaya çıkan sonuçların üsluba anlamlı etkisi sayısal verilerle ve açıklamalarla verilmiş, incelenen iki eserin üsluba etkisi noktasında yüzey yapı derin yapı değerlendirmesi yapılmıştır. Yazarın dünyayı ve yaşadığı olayları algılayışının üslubuna dolayısıyla cümlelere nasıl yansıdığının tespiti, üslup karşılaştırmaları sonucunda derin ve yüzey yapı ayrımlarına gidilerek üslubun belirlenmesi noktasında eksikliklerin giderilerek aynı zamanda da Fıtrat'ın milli üslubu temsil kabiliyetinin belirlenmesi, Türk edebiyat dünyasında tanınmasına katkı sağlanması, Fıtrat'ın 'Ak Mezar' ve 'Zeyid ve Zeynep' hikayelerinin Türkiye Türkçesine aktarılarak Özbek Türkçesi- Türkiye Türkçesi arasındaki dil benzerliğinin bir kez daha ifade edilmesi çalışmanın ulaşılması hedeflenen genel ve alt amaçlarını oluşturmaktadır. Bu çalışmaya konu olan eserlerde yer alan cümleler şekil ve anlam açısından sınıflandırılarak üsluba katkısı belirlenmeye çalışılmıştır. Cümle temelinde üslup tespiti noktasında incelenen eserlerin dil bilgisi özellikleri, kelime tercihleri, cümle kuruluşları, söz sanatları kullanımı, eser kahramanlarının kişilik özellikleri, eserlere yansıyan sosyal-kültürel unsurlar, yazarın edebi kişiliğinin esere yansıyan yönleri ve eserlerin anlambilim çerçevesinde yüzey yapı derin yapı özellikleri incelenerek çok yönlü dil ve üslup analizi yapılmaya çalışılmıştır. Yaptığımız çalışma sonucunda Abdurrauf Fıtrat'ın dil kullanımında amaçlı olarak sadeliği anlaşılırlığı tercih ettiği, Türk dilinin genel yapısını ve inceliklerini bilerek dile hakimiyetinin ve hassasiyetinin üst düzeyde olduğu, farklı çizgide ateistik olarak görülen bu eserlerin yalnızca yüzey yapısı incelenerek taraflı ve eksik sonuçlara ulaşıldığını, eserlerin hem yüzey hem de derin yapıda incelendiğinde bilinçli, konu-tür ilişkisinin beklediği üslup özelliklerini tamamlayarak üslupta kendine haslığı ve sağlamlığı kanıtladığı, değerlendirmeler sonucunda kültüründen mili benliğinden beslendiği görülerek eserlerinde milli üslubu temsil kabiliyetinin üst düzeyde olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Dilin cümleye dayalı sistemini hem şekil hem de anlam bağını koparmadan gerçekleştirilen incelemelerden hareketle üslup belirlemelerini yaptığımız bu çalışmada elde edilen bulgular, dil ve üslup çalışmalarında yüzey ve derin yapı incelemelerinin üslubun inceliklerini belirleme noktasındaki işlevi bu sahadaki araştırmacılara yol gösterecektir.