Hz. Peygamber Dönemi sosyal değişme

Din sosyolojisinin kuruluşundan günümüze dek pek çok konunun incelendiği ve en önemli konulardan birinin ise din ve toplumsal değişme ilişkileri olduğu görülmektedir. Daha çok dünya toplumlarının sosyolojisi ile ilgilenen ve dinle ilgili yorumlarında genel değerlendirmeler yapan Comte, Durkheim ve Weber gibi klasik dönem sosyologların aksine çağdaş dönem din sosyologları genel çalışmalar yapmak yerine belli toplumların belli dinleri ve sosyal değişme ilişkilerini gösteren yerel çalışmalar yapmaktadırlar. Örneğin Ernst Troelstch, Weber'in bir takipçisi olarak çalışmalarını sadece Hıristiyanlığa hasretmiş ve farklı Hıristiyan cemaatleri üzerinde araştırmalarını gerçekleştirerek Hıristiyanlığın tarihi, tipolojik ve fenomenolojik sosyolojisi diyebileceğimiz yerel bir çalışma yapmıştır. Din Sosyolojisi yirminci yüzyılın ortalarından itibaren sosyal değişme konusunun incelenmesine özel bir önem vermiş, son elli yılın din sosyolojisi literatürü içerisinde sosyal değişme süreçlerinin incelenmesi konusu fazlaca bir yer tutmuştur. Din ve sosyal değişme ilişkileri incelenirken yoğun bir şekilde güncele vurgu yapılarak çalışmalar yapılmakta ve konunun tarihi kökler açısından tespit, tahlil ve analizlerinin ihmal edildiği görülmektedir. Bir dünya dini olarak İslam için de benzer durum söz konusudur. İslam'ın doğuş dönemindeki sosyal değişme ve din ilişkileri, din sosyolojisi açısından izah edilmeyi beklemektedir. Bu nedenle araştırmanın temel konusunu, İslam'ın vahiy döneminde meydana gelen sosyal değişmenin izahı ve bu sosyal değişmeye yönelik tavırlar ile İslam'ın sosyal değişmeye yönelik prensiplerinin tespiti oluşturmaktadır. Bu çalışma, evrensel bir din olarak İslam'ın Hz. Muhammed döneminin 23 yılını kapsayan vahiy dönemine yönelik din ve sosyal değişme ilişkisini ortaya koyacak bir sosyal değişme teorisi örneğidir. Araştırma sosyal değişme ve din ilişkileri bağlamında şimdiye kadar yapılan çalışmalara erken dönem İslam özelinde önemli katkılar yapmayı hedeflemektedir. Çalışma İslam'ın ortaya çıkışında sosyal değişmeyi gerçekleştiren temel olguları tespit ederek modern öncesi, geleneksel bir toplum olarak Arap toplumunda son derece yavaş ve zor olması beklenen sosyal değişmenin Mekke toplumunda başlayıp, Medine toplumuna geçişi ve tekrar Mekke toplumuna geri dönüşü şeklinde üç eksende gerçekleştiğini değerlendirmektedir. Araştırma daha çok 18. yüzyılda meydana gelen sanayi inkılabıyla birlikte, 19. yüzyılın başlarında kendini gösteren sınıfsal çatışmaların ve ihtilaller sürecinin ortaya çıkardığı toplumsal gelişmelerden beslenen sosyal değişme kuramlarının batı toplumlarının köklü değişimlerine ışık tutmakta olduğu gerçeğinden hareketle, bu yaklaşımlarda belirtilen ve modern dönemde sosyologların ilgilendiği çatışma ve uzlaşma, dayanışma, rekabet, örgütlenme ve çözülme gibi fenomenlerin örneklerini vahiy dönemi sosyal değişmede de bulmanın mümkün olduğunu belirtmektedir. Bu yaklaşımların erken dönem İslam'ın sosyal değişmedeki yerini gösterme kapasitesinden hareketle çalışma, İslam'ın bizatihi kendisine yönelik bir sosyal değişme yaklaşımını esas alarak İslam ve Sosyal Değişme literatürüne kuramsal bir çalışma ile katkı yapmış olacaktır. Tezin ilk aşamasında Vahiy Ortamının Mekke dönemindeki Sosyal Değişme, bir sonraki aşamada hicretten sonra Medine döneminde meydana gelen Sosyal Değişme ve son olarak da Sosyal Değişmenin başladığı yere geri dönüşü şeklinde ifade edeceğimiz Mekke'nin Fethinden sonraki Sosyal Değişme ele alınmıştır.