İkinci Dünya Savaşı'nda Türk ordusu: Aktif tarafsızlık siyaseti çerçevesinde askerİ hazırlıklar

Bu çalışma, Türkiye'nin İkinci Dünya Savaşı'nda izlediği aktif tarafsızlık siyaseti çerçevesinde Türk Ordusunun durumu ve yapılan askeri hazırlıkları ortaya koymak amacıyla hazırlanmıştır. Türkiye'nin İkinci Dünya Savaşı süresince izlediği dış politikanın ana stratejisi; ülkenin toprak bütünlüğünü ve bağımsızlığını ödün vermeden korumak amacıyla Türkiye'yi savaşın dışında tutmak olmuştur. Türkiye stratejik konumunun verdiği avantajları değerlendirerek, Müttefik ve Mihver devletlerin baskıları karşısında savaşa girmeyi prensipte kabul etmiş, ancak ordusunun modern harp silah ve araçları ile donatılması konusundaki isteklerinin karşılanamadığı gerekçesini öne sürmüştür. Bu durum da zaman kazanmasına ve savaşın seyrinin Türkiye'nin savaşa girmesini gerektirmeyecek bir hal almasını beklemesiyle neticelenmiştir. Bu çalışmada girişi izleyen birinci bölümde İkinci Dünya Savaşı öncesi uluslararası ortam ve Türkiye'nin durumu incelenmiştir. İkinci Dünya Savaşı'na katılan devletlerin savunma politikaları kapsamında oluşturdukları askeri yapılar konu edilmiştir. Türkiye'nin 1923- 1939 yılları arasında Türk Ordusundaki kara, deniz ve hava kuvvetlerini nasıl teşkilatlandırdığı ve teçhiz ettiği, savunma sanayisini nasıl oluşturduğu, askeri konularda çıkarılan yasaların neler olduğu, uygulanan ikmal planları araştırılmıştır. İkinci bölümde 1 Eylül 1939 tarihinde Almanya'nın Polonya'ya saldırısından itibaren 22 Haziran 1941'de Almanya'nın SSCB'ye saldırısına kadar geçen dönem içerisinde Türkiye'nin izlediği aktif tarafsızlık siyaseti ve Türk Ordusunun gelişimi ile yapılan askeri hazırlıklar incelenmiştir. Türk-İngiliz-Fransız İttifak Antlaşması, Türkiye-Bulgaristan ve Türkiye-SSCB Ortak Bildirgeleri ile Türk Alman Dostluk ve Saldırmazlık Antlaşması, Türkiye'nin tarafsızlık politikasını gerçekleştirmesini sağlayan temel olgular olmuştur. Üçüncü bölümde Almanya'nın SSCB'ye saldırısından 31 Ocak 1943'teki SSCB'nin Alman Ordularına karşı Stalingrad'da verdiği direnişe kadar geçen dönem içerisinde Türkiye'nin izlediği aktif tarafsızlık siyaseti ve Türk Ordusunun gelişimi ile yapılan askeri hazırlıklar incelenmiştir. Dördüncü bölümde Şubat 1943'ten Eylül 1945'te Japonya'nın kayıtsız koşulsuz teslim antlaşmasını imzaladığı tarihe kadar geçen sürede Türkiye'nin izlediği aktif tarafsızlık siyasetinin öngördüğü çerçeve içerisinde Türk Ordusunun askeri hazırlıkları ve modernize edilmesi çalışmaları incelenmiştir. Müttefiklerin yaptıkları toplantılarda hazırlanan planlar doğrultusunda Türkiye'nin savaşa girme ve Müttefik askerlerinin Türkiye'de konuşlandırma istekleri Türkiye tarafından izlenen gerçekçi politika nedeniyle sonuçsuz kalmıştır. Türkiye, ordusunun modern harp silah ve araçları ile yeterince teçhiz edilmesini ön şart olarak ortaya koymuştur. Bu durum savaş süresince devam etmiştir. Aktif tarafsızlık siyasetinin izlenmesini gerektiren sebep, Türk Ordusunun, modern harp silah, araç ve gereçleri, nitelikli insan gücü ve lojistik imkan ve kabiliyetler yönünden yetersizliği gerçeği olmuştur. İkinci Dünya Savaşında Türk subaylarının ve sivil kişilerin hatıraları, Cumhurbaşkanlığı İsmet İnönü Arşivi, Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, Genelkurmay ATASE Daire Başkanlığı Arşivi, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Lalahan Arşivinden temin edilen belgeler Müttefik ve Mihver devletlerin Türkiye'nin askeri yapısı hakkında yaptığı yazışmaları Türk Ordusunun bu durumunu teyit etmektedir.