Gelir vergisinde gelirin toplanması ve aile reisi beyanı

Vergi ödeme gücüne ulaşmak ve vergileme prensiplerine uygun bir vergilendirmeyi sağlamak bakımından; gerek vergi konusunun kavranması, gerekse mükelleflerin kişisel ve ailevi durumları ile gelir kaynağı ve tutarına göre farklı vergilendirme yapılabilmesine olanak tanıyan gelir vergisi, çağdaş vergi sistemleri içinde büyük bir pay ve role sahiptir. Uygulama açısından gerekli koşulların etkinliği ölçüsünde başarı sağlama şansı bulunan gelir vergisi Türk vergi sistemi içerisinde önemli vergilerden birini oluşturmaktadır. Beyan esasına dayanan Türk gelir vergisi sisteminde, bir gerçek kişinin bir vergilendirme döneminde elde ettiği tüm kazanç ve iratların toplamı üzerinden artan oranlı tarifeye göre vergilendirilmesi genel ilke olarak benimsenmiştir. Vergi mükellefiyetinin gerçek kişiden hareketle belirlendiği Gelir Vergisi Kanununda, vergilemenin esas itibariyle bireysel bazda olacağı öngörülmekle birlikte, en küçük sosyal birim olan aile birliği yönünden, bu esastan sapılarak, ailenin ekonomik gücü temel alınmıştır. Kısaca gelir vergisinde gerçek kişi ve aile birliği olmak üzere iki muhatap bulunmaktadır. Bu çalışmanın konusunu, gerçek kişilerin ve gerekse aile birliğinin gelirinin yıllık beyanname ile bildirilmesinde uygulanan ve Gelir Vergisi Kanununda, ' gelirin toplanması', 'toplama yapılmayacak haller', 'ihtiyari toplama' ve 'aile reisi beyanı' başlıkları altında yer alan düzenlemeler oluşturmaktadır. Oldukça çetrefil ve karışık görünen bu düzenlemelerin, özellikle beyanname verme zamanında uygulamada ortaya çıkardığı sıkıntı ve sorunlar, hatta vergi idaresinin hatalı sayılabilecek uygulamaları konunun ne denli önemli olduğunu göstermeye yeter sanırız. Bir yüksek lisans tezi olarak hazırlanan bu çalışmada, konuyu üç bölüm halinde incelemeyi uygun bulduk. Konunun teorik çatısını kurabilmek amacıyla, vergileme açısından gelir kavramını incelemeye çalıştığımız birinci bölümde; ekonomik ve mali bakımdan gelirin ne anlama geldiğini, Gelir Vergisi Kanunu yönünden gelirin ne şekilde kavrandığını, sınırlarını ve özelliklerini belirlemeye çalıştık ve ayrıca gelirin vergilendirilmesinde uygulanan sistemlere kısaca değinmeyi yerinde gördük. İkinci bölümde; gelir unsurlarının toplanması ve beyanında uyulacak ana kuralı ve bu kuralın istisnası niteliğindeki toplama yapılmayan durumlar ve ihtiyari toplama uygulamalarını, uygulama örnekleri ile de tamamlayarak açıklamaya çalıştık. Aile reisi beyanını ele aldığımız üçüncü bölümde ise; aile gelirlerinin hangi yöntemlerle vergilendirildiği, Gelir Vergisi Kanunundaki düzenleme ve aile reisi beyanının gerekçesi, aile reisi beyanına ilişkin maddede sözü edilen kavramları, aile reisi beyanında uyulacak esaslar, aile reisi beyanının geçerli olmadığı durumlar ve birleştirilmeyecek iratlar incelendikten sonra, aile reisi beyanı ile tartışmalı olan bazı konuları, aile reisi beyanı ile ilgili diğer konular başlığı altında ele alma ve konuyu somutlaştırmak amacıyla uygulama örneklerine yer verme gereğini duyduk. Nihayet aile reisi beyanı uygulamasının değerlendirilmesini de yaptıktan sonra, vardığımız sonuçla çalışmamızı tamamladık. Bu çalışmanın ' mutlak iyi ' olduğu asla söylenemez. Amacımız o yönde olmaktır.