Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları çerçevesinde ifade özgürlüğü

İnsanlar dünyada var oldukları günden bugüne kadar güvenlik, beslenme, barınma vb. ihtiyaçlarını karşılamanın yanı sıra, gelecekte de bu ihtiyaçlarını kesintisiz olarak karşılayabilmek, geleceklerini güvence altına almak, ülkelerini korumak için topluluklar ve devletleri oluşturmuşlardır. Kurdukları devletin güvenliği ile halkın sosyal, ekonomi, adalet, sağlık, güvenlik vb. toplumsal problemlerini çözmek, insanların mutluluklarını sağlamak için de bu hizmetleri yürütecek teşkilatlar kurmuşlardır. Bu teşkilatları ve devlet hizmetlerini koordine etmek üzere kendi aralarından yöneticiler seçmişlerdir. Yönetimde söz sahibi ve güç sahibi olanlar devletin ve toplumun problemlerinin çözülmesine yönelik toplumsal ve siyasal kararların alınmasında kendi fikirlerinin daha etkili olacağını, başkalarının düşüncelerinin fayda sağlamayacağını, devlete ve halka zarar vereceğini, kesinlikle bu düşünce ve fikirlerin ortadan kaldırılması gerektiği düşüncesiyle, düşüncelerin açıklanmasını, o düşünce etrafında oluşan örgütlenmeleri yasaklamışlar, bu düşünce, kendilerinden farklı düşünenlerin özgürlüğünü güç kullanarak kısıtlamışlar hatta hayatlarına son vermişlerdir. Tarih boyunca milyonlarca insan dünya ve dini düşüncelerini açıkladıkları veya yaydıkları, bu doğrultuda örgütlendikleri için birçok işkencelere ve katliamlara maruz kalmışlardır. Düşünme, insana özgü bir kavramdır. Düşünce ile insan arasındaki ilişkiyi Descartes, 'düşünüyorum o halde varım' sözleriyle ifade etmiştir. İnsan ve düşünce birlikte vardır. Düşünce de tabiatı gereği açıklanmalı ve toplumda tartışılmalıdır. Sağlıklı bir toplumun olmazsa olmaz şartı; her bireyin toplumsal problemlerle ilgili düşüncelerini, doğru bildiği çözümleri herhangi bir engelleme olmadan açıkladığı, düşüncesinin toplumda açıkça görüşüldüğü ve tartışıldığı, düşüncesinin toplumsal mutabakatla kabul veya ret edilebildiği bir toplum düzenidir. İfade özgürlüğü, bilgilenme ve bilgilendirme, düşünce ve kanaatleri herhangi bir engelleme olmadan açıklama, yayma hakkı ve özgürlüğünü kapsamaktadır. Ancak her özgürlüğün bir sınırı olduğu gibi düşünce özgürlüğünün de bir sınırı olmalıdır. Richard Overton bu durumu 'Hiç kimsenin benim haklarım ve özgürlüklerim üzerinde; benim de başkalarının özgürlükleri üzerinde hakkım yoktur' demek suretiyle özgürlüklerin sınırının ne olması gerektiğini özetlemiştir. Özgürlüğün sınırı da başkalarının hak ve özgürlüğünün başladığı yerde bitmelidir. İfade özgürlüğü demokrasinin vazgeçilmez unsurlarından birisidir. Demokrasi, insanların kendi kendini yönettiği yönetim şekli olmakla birlikte bireylerin ifadesini yansıtmakta en önemli bir araçtır. Bu nedenle bireyler demokratik yönetimlerde, yönetime katılabilmede, ifade hürriyetine ve tartışma ortamına sahip olabilmelidirler. Devletler iç hukuklarında bu özgürlüğü sağlamaya çalıştıkları gibi, uluslararası hukuk düzenlemelerinde de bu haklar koruma altına alınmıştır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi de bu düzenlemelerden birisidir. Sözleşmenin İfade Özgürlüğünü düzenleyen 10. Madde hükümleri ile İfade özgürlüğünün çerçevesi belirlenmiştir. İfade özgürlüğü Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin uygulamada en çok önüne çıkan konulardan birisidir. Bu kararlarda çok önemli ilkeler geliştirilmektedir. Türkiye hakkında da verilen kararlar ile bir kısım ilkeler ortaya çıkmıştır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin 10. maddeyle ilgili olarak vermiş olduğu kararların ışığında, ifade özgürlüğü üç bölüm halinde incelemeye çalışacağız.