1975 Lübnan iç savaşı ve ortadoğu politikası

EKLER I- Araştırmanın Türkçe Özeti Lübnan, doğu Akdeniz'de bulunan bir batı Asya devletidir. I. yy'dan itibaren Hıristiyanlaşmaya başlayan ülke, 300 yıl Osmanlı egemenliğinde kalmıştır. Lübnan, bu yüzyılın başlarında ulusçuluk akınıma kapılmış olup önce Fransız Mandası, sonraları Bağımsız Lübnan Cumhuriyeti olarak Dünya tarihindeki yerini almıştır. Ancak, bu ülkede çeşitli din ve mezheplerde toplulukların yaşaması, Lübnan'ı iç savaş eşiğine getirmiş ve Sunnilerle Maruniler arasında oluşturulan pakt ile; ilk kez bu ayrı toplulukların bir arada yaşamanın temelini atmışlardır. Lübnan'da Müslüman dinine mensup mezheplerden Şiiler, Sünniler, Dürziler ile Hıristiyan mezheplerden Maruniler, Ortodokslar, Katolikler ile azınlıkta Musevilerle Arap olmayan Ermeniler bulunmaktadır. Bu mezheplerin ülke yönetiminde politik etkinlikleri değişikti: Müslümanlar arasında Sunnilerin, ve Hıristiyan Maruniler en etkili topluluklardı. Ülke ekonomisine gelince; iç savaşla birlikte din, mezhep ayrılıkları, ekonomik çöküş Lübnan'ı sosyal patlamaya hazır duruma getirmiş ve 1970'li yıllarda da Arap ülkeleri petrolünü kısmasıyla, petrol nakil boruları kuruyan Lübnan'da kriz doruğa ulaşmış, sokak kavgaları başlamıştır. Bu sokak çatışmaları 1975- 1977 döneminde ülke geneline yayımış olup, Suriye Ordusu barışı temin vaadiyle Bekaa Vadisi ve Akkar Bölgesini işgal etmiş, FKÖ'nün Lübnan'a yerleşmesine yardımcı olmuştur. Bu harekat sonucunda ülkede Müslüman-Hıristiyan savaşı başlatmış ve etkin bölgeler oluşmuştur. Zamanla Filistinliler Lübnan'da; 'Devlet içinde Devlet ' yaratmaya çalışınca ülkedeki 106 Müslüman ve Hıristiyanlar FKÖ'ye karşı birleşmişlerdir. Iran ve Suriye'nin müdahelesiyle iç savaş yatışmış ve hedefini İsrail'e yöneltmiştir. 1976 sonlarında Lübnan'da iç savaşı durdurmak için iki defa Arap Ligi toplanmış, alman kararla Lübnan'a Suriye, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Sudan asker göndermiş ancak on sekiz ay sonra Suriye dışındaki ülkeler askerlerini çağırmışlardır. Arap Ligi ile Lübnan'a yerleşen Suriye hala askerlerini çekmemiştir. 1978 yılında Suriye'nin bu işgaline ilk tepkiler ülke Hıristiyanlanndan gelmiş, ülkedeki iç savaş; Hıristiyan Lübnanlı -Suriye dış savaşma dönüşmüştür. Savaş sonunda Suriye işgal ettiği topraklarda gerileme kaydetmiş, Müslüman yerleşim yerlerinde kalmıştır. Bu ara ülkesinin güvenliğini korumak amacıyla İsrail, Güney Lübnan'a girmiş, ABD'nin onayım da alarak Güney Lübnan'ı işgal etmiştir. Ancak daha sonraları Birleşmiş Milletler'in baskısıyla işgal ettiği yerleri terk etmek zorunda kalmıştır. Tüm bu iç ve dış koşullar, 1926 yılında yazılmış Anayasa, 1943 'de kabul edilen Ulusal Pakt, ülkede yaşayan bu toplulukları Ta'if antlaşması'na götürmüştür. Bu antlaşmanın önemli ana maddeleri ise: 1) Müslüman ve Hıristiyanlar arasında eşit olarak dağılmış olan 108 Milletvekilli bir meclis oluşturulacaktır. 2) Cumhurbaşkanlığı görevi Hıristiyanlara verilecek, ancak Cumhurbaşkanı bağımsız olarak konseyi atayamayacak, Sunnilerin buna veto hakkı olacak. Ta'if Antlaşması, Lübnan'ı iç savaştan kurtarmıştır. Antlaşmadan hemen sonra ülkenin yapılanmasına geçilmiş, yıkılan kentler onarılmaya başlanmıştır. Devlet dış krediler temin etmeye başlamış ancak, yabancı sermaye hala ürkek davranmaktadır. Ta'if Antlaşması sonucunda İsrail'le ikili görüşme çabaları başlamıştır. Ancak, ülke Suriye'nin politik ve ekonomik ambargosundan kurtulamamıştır. Lübnan'daki iç savaşa bir de Filistin açısından bakarsak, en çok onlara yararı olmuş ve savaş sonrası Filistin Devleti kurulmuştur. 107