turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Gaston Bachelard'ın felsefesinde 'Uygulamalı akılcılık'

Bilim felsefesi tartışmalarında tarihsel olarak iki türlü ekol karşımıza çıkmaktadır: 19. Yüzyılda ortaya çıkan pozitivist düşünce ve 20. Yüzyılda ortaya çıkan post pozitivist düşüncedir. Pozitivist düşünce bilimsel düşüncenin ışığında dünyayı yeniden inşa etme uğraşısı içerisindedir. Evrensellik ve akılsallık anlayışının özellikle önemli birer motif olduğu bu düşüncenin merkezinde doğa bilimlerindeki hesaplanabilirliğin aynısını sosyal bilimlerde de uygulamak düşüncesi vardır. Pozitivist düşüncenin eleştirilmeye başlamasıyla yeni bir düşünce ortaya çıkmıştır. Buradaki filozoflar pozitivist düşüncenin tarihten ve toplumdan bağımsız olan ilerleme düşüncesine karşı çıkarak bilimsel gelişimin farklı motivasyon kaynaklarını ön plana çıkarmışlardır. Fransız bilim tarihi okulunun bir üyesi olan Gaston Bachelard'ın felsefesinin temelinde de aynı motivasyonu görmekteyiz. Bachelard, post pozivitivist felsefenin önde gelen isimlerinden çok öncesinde bilimsel düşünceye yeni yorumlar getirmiştir. Felsefe tarihinde aklın kendisine kadar ele alınışını da inceleyerek, onları 'Uygulamalı Akılcılık' anlayışı altında yeni bir diyalektik senteze tabi tutmuştur. 'Uygulamalı Akılcılık' aklın salt deneyim veya salt akla dayandırıldığı modern düşüncenin aksine; yeni bilimsel çağın bize açmış olduğu ufukta teori ile pratiğin dayanışma içerisinde çalışması gerektiğini söylemektedir. Bu tezin amacı 'Uygulamalı Akılcılık' anlayışının oluşumundaki felsefi altyapıyı incelemek ayrıca; epistemoloji alanında Bachelard'ın çalışmalarının özgün yönlerini ortaya koyabilmektir.
Hilbert's Finitism and its limits

Matematikte sonsuz kavramının ve konstrüktif olmayan yöntemlerin kullanımının doğrulanması gerekmektedir. Bu nedenle bu yöntemlerin tutarsızlıklara yol açmadığını ispatlamalıyız. Bu amaçla matematiksel düşünceyi aksiyom sistemleri içinde formalize eder ve bu sistemlerin tutarlı olduğunu ispatlarız. Ancak tutarlılık ispatında, yalnızca güvenilir yöntemleri kullanmalıyız. David Hilbert bu güvenilir temeli finitist bakış açısı olarak adlandırdı. Aşağıdaki tezde öncelikle konstrüktif olmayan yöntemlerin kullanımının doğrulanması sorunu etrafındaki tartışmaları gözden geçirdim. Daha sonra finitist düşüncenin özelliklerini inceledim. Rekürsif düşünce yönteminin en basit biçimi olan primitif rekürsif aritmetiğin finitist ilkelere dayanan ilk güçlü sistem olduğunu gördüm ve bunun temel özelliklerini gözden geçirdim. Ancak finitist düşüncenin primitif rekürsif aritmetikten daha geniş olup olmadığı doğal bir soru olarak karşımıza çıkar. Daha karmaşık rekürsiyon biçimleri de primitif rekürsiyon gibi efektif olabilir. Literatürdeki bazı argümanları takip ederek bunların finitist olarak görülemeyeceği yargısına vardım.
Ernst Cassirer'de kültür felsefesinin temelledirilmesi

Çağdaş filozoflardan Ernst Cassirer'in kültür felsefesini temellendirme çabalarının ele alındığı bu tezde, felsefe tarihi bağlamında, kültürün kavramsal ve tarihsel bir incelemesi yapılmaktadır. Yöntem olarak tezde felsefenin genel ilkeleri çerçevesinde hareket edilmiş ve felsefe tarihine bir bütünlük içinde yaklaşılmıştır. Özellikle kültür felsefesi alanına katkı yapan filozof ve akademisyenlerin eserleri büyük bir titizlikle incelenmiştir ve Cassirer'in genelde felsefeye yaptığı katkıya, özellikle de ilgi alanı olan kültür felsefesine vurgu yapılmıştır. Yeni Kantçı geleneğe mensup olan Cassirer'in eserlerinde ılımlı bir idealizm göze çarpar. O, felsefe tarihini derin analizler yoluyla incelerken belli bir amaca; insana ve oluşturduğu kültür alanına vurgu yaparak bir senteze ulaşmak ister. Bunu yaparken de kültüre eleştirel bir yaklaşımı esas alır. Cassirer, İnsan Üstüne Bir Deneme adlı eserinde insanın neliğini ortaya koyduktan sonra efsane, din, dil, sanat, tarih ve bilim üzerinden kültürü temellendirme çabasına girişir. Neticede Cassirer, zengin bir felsefe tarihi içeriğiyle kültür felsefesini inşa eder. Felsefe tarihi, sistematik bir şekilde kendini güncellerken, kendine yeni alanlar da açmaktadır. Kültür felsefesi de bu yeni alanlardan birisidir. Bu tez çalışması da bu alana bir katkı sağlamak için yapılmıştır.
Francis Hutcheson ve ahlak duyusu teorisi

Bu çalışmada, felsefe tarihinde yeni ve orijinal bir çıkış olarak nitelendirilen Francis Hutcheson'ın ahlak duyusu teorisi ele alınıp incelenmiştir. Hutcheson, Aydınlanma Dönemi olarak bilinen 18. yüzyıl'da bilinçli bir felsefi ve kültürel hareket olarak ortaya çıkıp gelişen İskoç Aydınlanması'nın babası olarak görülür. O, bu dönemde gelişen sanayi ve ticarete bağlı olarak ortaya çıkan problemler üzerine odaklanmış, insanların bir kısmının refaha bir kısmının ise sefalete sürüklenmesi ile iyice yozlaştığını düşündüğü insani ilişkileri düzenleyecek bir ahlaki kavrayışa ihtiyaç olduğu kanaatine varmıştır. Mevcut, rasyonalist, sezgici ve teolojik ahlak teorilerinin yetersiz kaldığını, egoist ahlak teorilerin ise bu problemleri gidermekten ziyade daha da artırdığını düşünen Hutcheson, yeni bir teori olarak, bütün insanları ortak yargıda buluşturduğunu iddia ettiği ahlak duyusunu ileri sürmüştür. Ahlak duyusu, zihnin, akıl ve iradeden bağımsız olan ve onlardan önce gelen, iyiyi ve kötüyü algılama yetisidir. Bu anlamda insanın erdem idelerinin kaynağıdır. Hiçbir teolojik, sezgisel ve rasyonel bağımlılığı yoktur. Tamamen içgüdüsel ve empiriktir. Nesnesi, duygulanımlardır. İnsanı iyi bir eylemin rotasına sokan, motive eden duygu, iddia edildiği gibi bencillik değil hayırseverliktir. Ahlak duyusu hayırsever duygulanımları ve bu doğrultudaki eylemleri onar, bencil duygulanımları ve eylemleri ise onamaz.
Nature and the human standpoint in Kant's critical philosophy

Bu çalışma Kant'ın Kopernikçi devrimininin sonucu olan 'doğa' kavramının içeriğini açımlamayı hedeflemektedir. Öncelikle, öznenin doğa deneyimine olan etkin katkısı Saf Aklın Eleştirisi bağlamında serimlenecektir. Nedensellik ilkesinin düzenleyici bir ilke olduğu savlandıktan ve a priori bir kavram olarak 'doğa'nın sınırları çizildikten sonra saf aklın neden kaçınılmaz olarak kendisiyle çelişkiye düştüğü sorgulanacaktır. Saf aklın üçüncü antinomisi, yani doğanın mekanizması ile insan özgürlüğü arasındaki çatışma, bağlamında antinomilerin kaynağının insanın bilişsel yetilerindeki ikilik olduğu gösterilerek bu ikilikten doğan insan perspektifi düşüncesine değinilecektir. İnsan perspektifi Kant'ın eleştirel felsefesinin hem temeli hem de sonucu olarak ıraladıktan sonra doğanın mekanizması ile erekselliği düşünceleri arasındaki çatışma ele alınacaktır. Ereksel yargı antinomisi ve çözümü konusundaki tartışmalar irdelendikten sonra Kant'ın çözümünün görüsel bir anlama yetisine başvurduğu gösterilecektir. İçkin bir eleştiri sonucunda çözümün eleştirel felsefenin sınırlarını ihlal ettiği gösterilmeye çalışılacak ve antinominin çözümsüzlüğünün eleştirel felsefe açısından sonuçları değerlendirilecektir.
Kant etiğinde duyguculuk eleştirisi

'İnsan nedir?' sorusuna verilen yanıtlar ahlak tartışmalarının gideceği yönü de belirler. İnsanın eyleyen ve eylediğini bilen bir varlık olmasının kaynaklık ettiği bilişsel yönünün yanında bazı durumlarda bilişsel yönünün eşlik ettiği ancak çoğu zaman bilişselliğinin dışında tuttuğumuz duyusal yönünün de var olduğu yadsınamaz bir gerçektir. İnsanın pek çok durumdaki eyleyişine eşlik eden duygular, nereden bakıldıklarına bağlı olarak kimi zaman olumlanmış kimi zaman ise olumsuzluk atfedilmiştir. Ancak her iki durumda da ortak olan bir şey vardır ki o da insan eyleyişleri üzerinde bir etkiye sahip olduklarıdır. Duygular ve eylemler arasındaki bağlantı etik tarihinde önemli bir problem olarak görülmüştür ve birçok açıdan bu bağın insanların ahlaksal eylemleri söz konusu olduğunda ne derece etkili olduğu ve duyguların eylemlerimiz üzerindeki yönlendiriciliği sorun edinilmiştir. İnsan doğası akla dayandırılır ve duygular akıldan sonra gelir denirse Kant'ın izinde duygular akıldan önce gelir ve aklı belirler dolayısıyla insan doğasını belirleyen şey duygulardır denirse de duygucuların izinde gitmiş oluruz. Bu soruyu cevaplayabilmek günümüz etik tartışmalarını anlayabilmemiz açısından önemlidir.
İnsan merkezci etik ve çevre felsefesi ilişkisi

çalışmada insan merkezci düşünce ile çevre felsefesi arasında nasıl bir ilişkinin var olduğu geleneksel felsefeden yola çıkılarak anlatılmıştır. Geleneksel felsefenin temelinde yer alan Aristoteles'in etiği kendisinden sonra gelen düşünürleri etkileyerek söz konusu olan çevre felsefesinde de kendisini hissettirmiştir. İnsan merkezcilik genel anlamda insanın merkezde olduğu, kendisini doğanın efendisi olarak gördüğü yalnızca ve yalnızca ahlaki ilgiye değer olanın kendisi olduğunu belirten görüşü ifade etmektedir. Bunun yanı sıra özsel ve içsel değere sahip olan biricik varlığın insan olduğu düşüncesi diğer varlıkların değerini araçsal bir değer olmaktan öteye geçirememiştir. Çevre felsefesinde ise bu görüşün üzerinden hareketle insan merkezci düşüncenin tersine insan dışındaki varlıklara da araçsal değer harici içsel değer ya da özsel değer verilmesi gerektiğini belirten görüşler ortaya atılmıştır. İnsan merkezci etiklerin günümüzde olan çevresel krizleri çözmede yetersiz kaldığı gerekçesiyle farklı felsefi etik sistemlere ihtiyaç duyulduğu eleştirel bir bakış açısıyla anlatılmıştır.
Aristoteles ve Voltaire'e göre deizm düşüncesi

Jüri : Doç. Dr. Vahdettin BAŞÇI Prof. Dr. Mevlüt ÖZLER Doç. Dr. II. Ömer ÖZDtiN Deizm düşüncesi, din felsefesinin en önemli konularından biridir. Bu yönüyle de, felsefe tarihinin her döneminde onun temel öğelerine rastlamak olanaklıdır. Deizm düşüncesi söz konusu olunca, ilk akla gelen düşünürlerden biri Aristoteles'tir. O, çığır açan görüşleriyle yalnızca kendi dönemini değil, kendisinden sonraki dönemleri de derinden etkilemiştir. Bu çalışmada da, onun Deizm'e yakın duran görüşleri incelenmiştir. Deizm konusundaki bir diğer önemli düşünür ise, Voltaire'dir. Voltaire de, yaptığı çalışmalarla, Avrupa düşüncesinde büyük yankı uyandırmış ve kendisinden sonra oluşacak olan düşünsel devrimlerde pay sahibi olmuştur. Çalışmada, Deizm düşüncesi ve Aristoteles ve Voltaire'in konuya yaklaşımları ele alınacak ve konuya dayalı görüşleri irdelenecektir.
Nurettin Topçu felsefesinde sezgi kavramının yeri ve önemi

Bu çalışmamızın amacı Türk kültür ve düşünce tarihinin önemli düşünürlerinden olan Nurettin Topçu'nun felsefesinde önemli bir yere sahip olan 'sezgi' kavramını daha doğrusu onun ifadesiyle 'ilham'ı incelemek ve tahlilini yaparak ilhamın felsefi sezgiden farkını ortaya koymaktır. Daha önce Nurettin Topçu'nun sezgi kavramına yönelik bir çalışma olmaması, çalışmamızın özgün olduğunu göstermektedir. Çalışmamızda 'sezgi' kavramını ele almamızın sebebi ise Topçu'nun bu kavramı sadece epistemolojik bir kavram olarak görmekle kalmayıp ona yaratıcının ve tüm alemin bilgisini sağlama gibi bir görev yüklemesidir. 20. yüzyılda yaşanan iki büyük dünya savaşı ve bu savaşlara bağlı olarak yaşanan politik ve ekonomik çöküşlerin toplumlarda ve bireylerde oluşturduğu yıkım ve ümitsizlik, toplumdaki değerlerin önemini yitirmesine ve insanların bireyselleşmesine neden olmuştur. Bu ise insanların Varoluşçuluk, Diyalektik Materyalizm, Mantıkçı Pozitivizm gibi 20. yy. da ortaya çıkan ve metafizik-mistik öğeleri tamamen yok sayan yeni felsefi akımlara yönelmesine sebep olmuştur. Topçu ise, sezgi kavramının 20. asrın varoluşçu, pozitivist, relativist ve materyalist bireylerine ümit ve iman aşıladığını düşünmektedir. Topçu'nun 20. yy. ve sonrası için önemli bir görev yüklediği sezgi kavramını daha iyi anlamak ve açıklamak için çalışmamızın giriş bölümünde sezgi kavramının tarihsel gelişimi üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde, ilk olarak Nurettin Topçu'nun hayatı ve eserlerine yer verilmiştir. Daha sonra Topçu'nun ilmi kişiliğinden kısaca bahsedip;onu fikir ve şahsiyet olarak etkileyen düşünürler ele alınmıştır. İkinci bölümde Nurettin Topçu'da sezgi kavramı ele alınmıştır. Öncelikle Topçu'nun sezgi kavramı tanımlaması yapılmıştır. Daha sonra ise sezgi kavramını daha ağırlıklı olarak kullandığı İsyan Ahlakı adlı doktora tezi ele alınmış ve onun oluşturduğu 'hareket felsefesi' üzerinde durulmuştur. Ayrıca sezginin irade, devlet, sanat ve din üzerindeki etkisinden bahsedilmiştir. Sonuç kısmında ise Topçu'nun sezgi kavramının tanımı yapılıp, onun sezgi tanımıyla felsefedeki sezgi tanımı arasındaki farklılıklar ifade edilmiş ve ilhamın epistemolojik, dini, ahlaki karakterine değinilip, Topçu'nun ilham olarak ifade ettiği sezginin birey ve toplum açısından öneminden bahsedilmiştir.
Gazali ile Soren Kierkegaard'da iman ve akıl ilişkisi

İslam düşünce geleneğinin önemli simalarından biri olan Gazali'nin hayatı hakikatyolcusu olarak nitelendirilebilir. Çalışmanın Akıl ve iman ile olan ilişkisinde Gazaliakla önem vermiştir. Akla önem veren Gazali aklı çoğu yerde kalp, ruh ve nefiskavramlarıyla bağlantılı bir şekilde birbirinin yerine kullanır. Gazali imanın mahiyeti üzerinde durmuş, onun bir teslimiyetten mi yoksa aklın bir ürünü mü olduğu ya da bir araya nasıl gelebilecekleri noktaları üzerinde durmuş ve buna cevaplar aramaya koyulmuştur. Aşkın bir varlığa olan inancın üzerinde imanın mı yoksa aklın mı ya da her ikisinin birden mi önemli olduğu sorusu asırlar boyu felsefenin temel problemi, olarak tartışıla gelmiştir. Hristiyan teolojisinde bireyin öte dünyayı arzulaması, bu dünyayı gözünde değersizleştirmesine ve kendine yabancılaşmasına yol açmıştır. Kierkegaard bu noktada imanın akılla kavranabilecek bir hakikat olmadığını, imanınparadoks olduğunu ve ancak onun bu bakış açısıyla bulabileceğimizi söyler. Kierkegaard bireyin toplum içerisinde nesne konumundan özne konumuna geçerek kendi benliğini elde edebileceğinin kanısı içerisindedir. Tanrıya karşı tam bir teslimiyetgöstermedikçe aşkın olanı yakalamayacağımızı ve varoluş alanlarını temsil eden estetik, etik ve dinsel varoluş alanları içerisinde dinsel varoluş alanına geçişi sağlamaklaTanrıya karşı mutlak paradoksa ulaşacağımızı savunur. Kierkegaard Hegel felsefesininbireyi değersizleştiren tutumuna karşı bireyin kendi varoluşunu gerçekleştirebilenönemli bir konuma yükseltir.
XIX. ve XX. Yüzyıl Rus felsefesinde maneviyat anlayışı

XIX. XX. yy. Rus felsefesi, insan kültüründe iz bırakmış, katkıda bulunmuş son derece önemli düşünceleri barındıran bir felsefedir. Rus felsefesini zengin yapan ve özgün kılan konulardan biri maneviyattır. Maneviyat çok unsurlu, mantık ile zor anlaşılan bir kavramdır. Maneviyat alanına, sosyal, din, insan, tarih ve siyaset felsefeleri girmektedir. Maneviyat, stabil olmayan, yaşayan bir kavramdır ve insan tarihi sürecinde şeklini belirli derecede değiştirmiştir. Bazı anlayışlara göre maneviyat, insanın dini, ruhani değerleriyle ilgili bir kavramken, diğerlerine göre maneviyat bütün insan değerlerini içinde kapsayan bir kavramdır. Felsefe tarihinde maneviyat konusu önemli problemlerden biridir. Maneviyat; din, ahlak ve milliyetçi doktrinlerin ötesinde, idea ve ruhla bağlantılı bir kavramdır. Maneviyat, bireyin dünya ve toplumla ilişkisi sonucunda ortaya çıkan bir olgudur. Ortodoks zeminine sahip olan Rus kültürü, maneviyat konusunda da Ortodoksluğun etkisi altında kalmıştır. Bu yüzden Rus filozoflar, düşüncelerini pratik amaçlardan ziyade duygusal alanlara yöneltmişlerdir. Duygusallık ve insanın gizemli iç dünyasını çözümleme arzusu Rus felsefesinin özgün özelliklerinden biridir. Duygusallık ve empati duygularının geliştirilmesi aracılığıyla maneviyatı zenginleştirmeye çabalayan filozoflar, Rus felsefesi için özgün bir yöntem geliştirdiler. Rus felsefesi maneviyat konusunu edebiyat aracılığıyla işledi ve teorik alandan pratik alana geçmesini sağladı. Karamzin, Gogol, Belinski, Çernışevski, Dostoyevski, Tolstoy, Solovyev ve Soljenitsin gibi kalem ustaları, maneviyat konusu ve problemleri üzerinde duran, Rus maneviyat algısının gelişmesini sağlayan, yeni nesillere aktarılmasını garantileyen düşünürlerdir. Zorlu tarihi süreçlerden geçen ve köklü toplumsal değişimleri yaşayan Rus halkı manevi değerlerini Rus felsefesinin edebiyat yöntemi sayesinde muhafaza edebildi ve geliştirmeye devam etti.
İbn Sİna felsefesinde bilginin kategorisi

İbn Sina, Kategoriler kitabında bilginin dahil olduğu kategorileri izafet ve nitelik olarak belirlemektedir. Bununla birlikte, araz olup olmadığı tartışmalı olan bazı kategorileri, Metafizik kitabında tekrar ele alarak araz olduklarının ispatını yapmaktadır. Bu bağlamda, bilginin araz oluşuna dair itirazları, felsefesinin en temel kavramsallaştırmalarından olan varlık-mahiyet ayrımı üzerinden aşmaya ve bilginin araz oluşunu ispatlamaya çalışan filozof, bilginin nefiste bulunmak bakımından araz olduğunu söylemektedir. Fakat İbn Sina'nın bu görüşü, çeşitli eserlerinde farklı imaları barındıracak şekilde ele aldığı bilgi tanımları açısından kuşkulu hale gelmektedir. İbn Sina kimi yerde bilgiyi maddi özelliklerinden soyutlanmış bir hakikatin kişide meydana gelmesi şeklinde tanımlarken, kimi yerde ise, aklın bilgisine konu olan bilinen ile ile bilen öznenin tek bir şey haline gelmesi olarak tanımlamaktadır. Bu tanımlardan ilkine göre, bilgi nefiste bulunan bir araz durumundayken, diğer tanımda bulunduğu yer ile aynı şey haline gelen bilginin araz olması mümkün görünmemektedir. Aynı şekilde İbn Sina'nın nefsin yetkinliği ve birliği ile ilgili görüşleri söz konusu olduğunda bilginin araz olması konusu karmaşıklaşmaktadır. Diğer taraftan, tarihsel olarak bilginin araz oluşuna dair problem, İbn Sina müstakil olarak ele alınmamaktadır. Fakat problemin takibi, Aristoteles'in ve Yeni-Eflatuncu felsefenin bilgi ve nefis ile ilgili görüşlerinin imalarından yapılabilmektedir. Bu bakımdan, konu İbn Sina'nın kendisine intikal eden felsefi mirasın problemlerini, kendi felsefesinde nasıl aşmaya çalıştığını göstermesi bakımından önem arz etmektedir.
Töz sorununa eleştirel bir bakış

208 Jüri Doç. Dr. Ali Osman GÜNDOĞAN Felsefenin ve varlık felsefesinin en köklü ve İlk sorunu, gerçekliğin ya da tözün ne olduğu sorunudur. Töz, genellikle varlıkla ve gerçeklikle aynı anlamda kullanılır. Tüm batı felsefesi ve hatta felsefi düşünce töz sorununa ilgisiz kalamamıştır. Nitekim tözden yana olmak ve töze karşı tavır almak ontolojik-epistemolojik birçok sorunun da kaynağını oluşturmuştur. Töz varmıdır? varsa nedir? birimi, iki mi... çok mudur? Töz sorunu, felsefi düşüncenin başlangıcından günümüze kadar ulaşan bir sorundur. Ayrıca çok farklı alanlarda, farklı anlamlara sahiptir. Bu sebefe çalışmamız, 'Başlangıçtan Hume'a kadar' sınırlandırılmıştır. Konu tarama tekniği ile ortaya konulan çalışmamız eleştirel gözle incelenmiştir. Çalışmamız, töz fikrinin zihni bir alışkanlık ve aklın zorunlu bir kabulü olduğunu, onu reddetmenin mümkün olmadığını, tözün evrenin akledilebilir bir izahı' çerçevesinde kabul edilmesinin zorunlu olduğunu, ancak, töz merkezli bir evren izahının dışında farklı evren açıklamalarının da yapılabileceğini örneklerle göstermeye yöneliktir.
Ni'metullah Velİ ve Terceme-i Levami'u'l-Kulub

Bu çalışma, 15. yy İslam dünyasının en mühim simalarından olan Molla Cami'nin, Ni'inetullah Veli isimli talebesine ait Farsça kaleme alınmış 'Levami'u'l-Kulub adlı eserinin tercümesi üzerine yapılmıştır. Eser, Ekberi dönem sufilerinin varlık anlayışını merkeze alarak birçok tasavvufi kavram ve konuyu içeren, on bir lem'a ve bir hatmeden oluşmuştur. Tanrı'nın Zat'ı, Tanrı-alem ve Tanrı-insan ilişkisinin yanı sıra insanın yetkinleşmesi için gerekli olan kalp tasfiyesi, kanaat, tevekkül ve sabır gibi ahlaki konular eserde muhtasar bir şekilde işlenmiştir. Tezimizin amacı, Terceme-i Levami'u'l-Kulub eserini tanıtmak ve bu eserin ışığında müellifin tasavvufi görüşlerini tespit etmektir. Çalışmanın sınıflandırılması üç bölüm halinde olup birinci bölümde; müellife, eserin nüshalarına ve kaynaklarına dair bilgi verilmiştir. İkinci bölümde eserin muhtevası incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise eserin transkripsiyonlu metni bulunmaktadır.
Akıl-iman ilişkisi açısından fideizm

Bu çalışma akıl-iman ilişkisi açısından fideizmi felsefi eleştiriye tabi tutmayı amaçlamaktadır. Soren Kierkegaard ve Blaise Pascal, fideizmin iki önemli temsilcisi olarak kabul edilmektedir. Bu yüzden konu, daha çok onların akıl-iman ilişkisi hakkındaki görüşleri çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu tez giriş ve sonuç dışında üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, din felsefesinin en temel koularından biri olan akıl-iman ilişkisi ile ilgili temel sorular ortaya kondu ve bu sorular karşısında, fideizmin nasıl bir duruşu temsil ettiği açıklandı. Birinci bölümde, fideizmin alan ve sınırlarının belirlenmesi konusundaki tartışmalar bağlamında 'fideizm nedir?' sorusuna bir cevap bulmaya çalışıldı. Fideizm teriminin tarihi menşei ortaya konularak, fideizmi tanımlama sorunu ele alındı. Fideizmin temel özellikleri irdelendi ve ardından tarihsel süreç içerisindeki gelişimi ve ortaya çıkan farklı fideizm gelenekleri üzerinde duruldu. İkinci bölümde, fideizmin, imanın doğasına ilişkin görüşleri değerlendirildi. Fideizm, imanın doğası gereği aklı ve delili dışladığını iddia etmektedir. Bu bağlamda fideizmin ianın doğasına dair ileri sürdüğü iddiaların, onu haklı çıkarıp çıkarmadığı tartışıldı. Doğrudan iradeciliği ve imanın öznelliği anlayışını gerektirdiği anlaşılan fideizmin bu iki mesele hakkındaki yaklaşımı eleştiriye tabi tutuldu. Üçüncü bölümde, fideizmin, aklın doğasına ilişkin görüşleri değerlendirildi. Fideizm, imanın temellendirilebilir bir şey olmadığı idiasını, aklın güçsüzlüğüne ve doğal teolojinin yetersizliğine dayandırmaktadır. Bu bağlamda fideizmin iddiaları eleştiriye tabi tutuldu.
Krişnacılık ve Azerbaycan'daki faaliyetleri üzerine bir araştırma

Günümüzde dünyanın değişik bölgelerinde misyonerlik faaliyetinde bulunan çeşitli dini gruplar bulunmaktadır. Bu gruplardan biri de Azerbaycan'da faaliyet gösteren Hint kökenli Hare Krişna hareketidir. Adını Hinduizm'deki tanrı avatarı Krişna'ya bağlılıktan alan Krişnacılık, 1960'lı yıllarda A. Ç. Bhaktivedanta Swami Prabhupada tarafından Hare Krişnacılık olarak yeniden şekillendirilmiştir. Amerika'da başlayan bu hareketin mensupları Avrupa ülkelerinde, 1990'lı yıllardan itibaren de Azerbaycan'da taraftar kazanma faaliyetlerine başlamıştır. Hare Krişnacılar, bağımsızlık sonrası Azeri toplumunda ortaya çıkan siyasi-sosyal çalkalanmaları ve halkın din konusundaki arayışını fırsat bilerek çeşitli faaliyetlerde bulunmaktadır. Bu çerçevede onlar, kendi inançlarını tanıtıcı çeşitli kitaplar, gazeteler, dergi ve broşürler dağıtmakta; konferans ve seminerlerle halkı kendi saflarına çekmeye çalışmaktadırlar. Misyonerliğin her metodunu kullanan Krişnacılar, bir taraftan da Bhagavad-gita, Allah-Ali Şahıs, Hazret Çaitanya Mahaprabhunun Ta'limi, Krişna Şuuru: Misilsiz Bahşiş, Raca-Vidya: Bilikler Şahı, Şri işopanişad gibi temel eserlerini Azeri diline tercüme ederek kalıcı faaliyette bulunduklarını ispatlamaktadırlar. Krişnacılar -81-kendi dinlerini İslam'la uzlaşan, hatta birbirini tamamlayan bir inanç imiş gibi göstermeyi bile denemektedirler. Çalışmamızın sonunda, Krişnacılarm çalışmalarının sonuçları ve Krişnacılığı kabul edenlerle ilgili bilgi vermeye çalıştık. Bu çerçevede, Krişnacılarm misyonerlik faaliyetlerinin sonuçlarını ve onların bu faaliyetlere rağmen çok az kişiyi etkileyebildiklerini, hatta halkın onlara karşı tepki gösterdiğini ortaya koymaya çalıştık.