Elle taşınan bazı zeytin hasat makinalarının performanslarının belirlenmesi

Zeytin hasadı, üretim gereği yapılan bir dizi işlem zincirinin en son ve en önemli halkasını oluşturmaktadır. Günümüzde geleneksel hasat yöntemlerinin kullanılmasının yanında teknolojik gelişmeyle beraber zeytin hasat mekanizasyonu da büyük aşama kaydetmiştir. Geliştirilen makinalarda, ağaç formu ve arazi yapısı önemli iki kriter olmuştur. Ülkemizde kullanımı gittikçe artan zeytin hasat makinaları, zeytin alanlarının bulunduğu arazi yapısı nedeniyle daha çok elde taşınır tiptedir. Fakat ülkemizde zeytin hasadı halen büyük oranda geleneksel yöntemlerle yapılmaktadır. Bu çalışmada, Aydın yöresinde üreticiler tarafından kullanımı artış gösteren iki tip zeytin hasat makinası ve geleneksel hasat yöntemi olan sırıklamanın performans değerlerinin karşılaştırılması ile makinalı hasat sonrası uygulanan tamamlayıcı sırıklamanın alternatif olarak kullanılma olanaklarının araştırılması amaçlanmıştır. Bu nedenle beş değişik hasat sistemi oluşturulmuş ve hasat etkinliği, zararlanma, birim insan işgücü gereksinimi, zaman tüketimi, kütle iş başarısı ile hasat maliyetleri kriterleri göz önünde tutularak karşılaştırılmaları yapılmıştır. Oluşturulan sistemler aşağıdaki gibidir; - Sistem A - Sistem B - Sistem C - Sistem D - Sistem E Denemeler Adnan Menderes Üniversitesi Merkez Kampusu Kepez Mevkii'nde yer alan zeytin alanlarında toplam 30 ağaçta yürütülmüştür. Periyodisite gösteren zeytin bitkisinin Aydın yöresinde 'yok yılı' olarak tanımlanan 1999- 2000 hasat döneminde gerçekleştirilmiş ve yağlık bir çeşit olarak bilinen 'Memecik' çeşidi zeytin kullanılmıştır. Deneme sonuçlarına göre, hasat etkinliği değeri, sırıklama yapılan Sistem A ve makina sonrası tamamlayıcı sırıklamanın yapıldığı Sistem C ve Sistem E'de hasat işlemine ağaç üzerinde ürün kalmayıncaya kadar devam edildiği için %100 olmuştur. Tek başına makine kullanımı ile hasat işlemi gerçekleştirilen Sistem B'de etkinlik %77.370, Sistem D'de ise %85. 388 olmuştur. Tüm sistemler incelendiğinde zararlarıma düzeyinin %26. 353 ile elektrikli tarak+tamamlayıcı sırıklama yapılan Sistem E'de en yüksek olduğu görülmüştür. Bu oranı sırasıyla Sistem A, Sistem D ve Sistem C takip etmiştir. Sistem B %10. 833 ile en az zararlarıma düzeyine sahip sistemdir. Sistemlerde yer alan işgücü gereksinimi incelendiğinde ise en az işgücü gereksiniminin Sistem B'de olduğu görülmüştür. Onu sırasıyla Sistem D, Sistem C, Sistem A ve Sistem E izlemektedir. Bu sıralamada sistemlerde yer alan işçi sayısı ile zaman tüketimlerinin değişimi etkili olmuştur. Sistemlerin zaman tüketimi değerleri bakımından karşılaştırılmasında Sistem B'nin en az zaman tüketimine sahip olduğu görülmüştür. Kütle iş başarılan bakımından yapılan karşılaştırmalarda Sistem A ve Sistem B birbirine çok yakın değerde olmuş, Sistem C'de tamamlayıcı sırıklamanın etkisiyle birim zamanda hasat edilen ürün Sistem B'ye göre çok düşük azalma göstermiş, Sistem D ve Sistem E'de ise hasat esas zamanının yüksek olması sebebiyle kütle iş başarılan diğer sistemlere oranla oldukça düşük olmuştur. Kütle iş başansı sonuçlarına göre iki tip makinanın karşılaştınlmasında mekanik kancalı sarsıcının daha yüksek iş verimine sahip olduğu sonucu elde edilmiştir. Sistemin masraflar bazında incelenmesinde Sistem A, en düşük masraf ile hasat işleminin gerçekleştirildiği sistem olmuştur. Sistem B ve Sistem C'de kullanılan mekanik sarsıcının satın alma bedelinin yüksek olması ve içten yanmalı bir motora sahip olduğu için kullanılan yakıt ve yağ masraflarının yüksekliği nedeni ile masraf değeri de yüksek çıkmıştır. Sonuç olarak, mekanik hasat yöntemlerinin geleneksel hasat yöntemine alternatif olabileceği, fakat mekanik hasat sistemlerinin daha elverişli kullanılabilmesi amacıyla uygun ağaç formlarının elde edilmesi ve ülkemizde de makina üretiminin teşvik edilerek, üreticiye daha düşük maliyetle makina temininin sağlanması gerekmektedir.