İç mimaride form - mekan ilişkisi

Üç boyutlu tasarım öğelerinden olan form, belirli bir işlev için bulunduğu uzayı yüzeyleriyle sınırlayan ve hacimi ile belirli bir alanı kapsayan her türlü varoluş olarak açıklanabilir. Form, kullanım tarzına ve gereksinimlerin karşılanması amacıyla tasarlanabilir. Bu tasarım süreci estetik bilginin her türlü aracını kullanarak özgün, tek ve bireye özgü yeni değerleri bulup çıkarmak ile olanaklıdır. Formda yer alan, nokta, çizgi, yüzey ve hacim-kütle öğeleri tek tek tasarlanabileceği gibi bir bütün olarak da tasarlanabilir. Formun tasarlanması, üç boyutlu elemanları oluşturan niteliklerin ve işlevlerin paketlenerek bütünü oluşturmasıyla gerçekleşebilir. Tasarlanan yeni formlar ise, en basit üç boyutlu form düzgün dörtyüzlü ile küre arasında yer alabilecektir. Bu tasarlanan formlar, nitelikleri bakımından sınıflandırılabilirler. Form çeşitleri: İç-dış, pozitifnegatif, statik-dinamik, kapalı- açık, soyut-somut ve organik-inorganik formlardır. İç ve dış formlardan yola çıkılarak, mimari yapı içinde yer alan ve bir strüktür yardımıyla oluşan hacimlerin bir gereksinimi karşılayacak tarzda işlev yüklenmesiyle oluşan örgütlenmelerle de içmimari mekan oluşabilir. İç mimari mekanı oluşturan kapalı hacimin öğeleri de formun öğeleri gibi, köşe, kenar, yüzey ve hacimdir. Bu öğeler tek tek tasarlanabileceği gibi bir bütün olarak da tasarlanabilirler. Çağdaş malzemelerin çeşitliliği ve gelişen teknoloji ile iç mekanı oluşturan formlar da çeşitlilik kazanabilir. Farklı ve yeni tasarlanacak form ile estetik değerlerin artması, bireyin dikkatini çekeceğinden, uyarı süresi artacak ve yine bireyin ilgisi ile örtüşmesiyle beğeniyi oluşturabilecektir. İç mimari mekan içinde yer alan bireylerin kimliklerini yansıtacak ve gereksinimlerini karşılayacak tarzda işlev yüklenerek biçimlenmesi, iç mekan çeşitlerini oluşturabilecektir. Gereksinim, işlev ve formların belirlediği içmimari mekanlar birey mekanları, toplu mekanlar ve toplum mekanlarıdır. Bu içmimari mekanların tasarlanması ile gelişen formun, içmimara bağlı olarak oluşan farklılığı form-biçim-kurgu kavramlarıyla açıklanabilir. Bu kavramlar ile içmimarlar tarafından tasarlanan her iç mekan birbirinden hem estetik değerler hem de kullanılan yöntemler bakımından farklı olabilecektir. Böylece içmimari mekanı oluşturan formun farklı tasarlanması da farklı yöntem ve ilkelerin kullanılmasıyla olanaklıdır. Bunların ilki, aynı ya da farklı formların birbirleriyle gireceği ilişkilerdir. Kopma, değme, birleşme,... vb. gibi yöntemlerle içmimari mekanlar örgütlenebilir. Peter Eisenman'in Guardiola House adlı konsept çalışması bunun en iyi örneklerinden biridir. Tasarlanan içmimari form dış cepheden algılanabilmektedir. Bununla birlikte, iç mekanlarda formun örgütlenme ilkeleri ile form hem içmimari mekan, hem de bu mekan içinde yer alacak pozitif ve negatif formların oluşturacağı alanların tasarımı için kullanılabilinir. Görsel denge, egemenlik, birlik-bütünlük ilkeleri ile de örgütlenen mekandaki kurgu değerlendirilebilinir. Bu ilkelerin kullanımı ile yapılan tasarımın gelişi-güzel veya rastgele yapılmaması sağlanabilir. Bunun tam aksine, içmimar estetik, yaratıcılık ve düzen endişelerini ve duyarlılığını, tasarladığı özgün mekanlara yansıtabilmelidir. Tasarım sürecinde iç mekanın formu örgütlenirken bir takım etkenlerle sınırlandırılabilecektir. Bu sınırlılıklardan ilki içmimari mekana bağlı olanlardır. İç mimari mekanın bulunduğu mimari yapının ve strüktürün getirdiği sınırlılıklar ile bu yapının formuna bağlı sınırlılıklardır. Bununla birlikte, yine bu yapıya yüklenen işlev de formu belirleyen niteliklerden biridir. iç mekanda yer alan işlev çözümlenirken oluşacak pozitif ve negatif alanların formu, yaratıcılık endişesi taşıyan içmimarın yeteneğinin de bir göstergesi olabilecektir. İç mekan dışında işverenin niteliği ile ekonomik gücü ve kullanıcı sınırlılıkları da iç mekanın formu, malzemesi, detayları, aydınlatması ve donatı elemanlarının formunu belirleyecek etkenlerdendir.