turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Amerikan film sansür yasası olarak yapım yönetmeliği'nin doğuşu ve 1948 yılına kadar kara film üzerindeki etkisi

Hollywood, sinemanın doğduğu ilk günden itibaren filmlerin içeriğine müdahale ederek sansürleme yoluna gitmiştir. Ticari yapılar olarak Hollywood yapım şirketleri tüm dünya ekonomilerini etkileyen Büyük Buhran döneminde ayakta kalmak adına cinsellik ve şiddete yönelmiş ve bu yapım şirketlerinin bir parçası oldukları MPDDA (ve 1934'ten sonra kurulan PCA) bu yönelimin sebep olabileceği federal sansürü engelleme adına sansür yönetmelikleri çıkarmıştır. Tüm bu kurumlar Hollywood'un iki ayrı yüzünü temsil ederler ve birbirinden ayrılamaz bir bütündürler. 1934 yılında Hollywood ülkedeki tutucu grupların devamlı surette talep ettiği federal sansürün önüne geçebilmek için kendi içinde bir uzlaşmaya yönelmiş ve güçlerini giderek arttıran bu gruplarla anlaşma yolunu seçmiştir. Bu anlaşmaya göre Hollywood 1922 yılından beri yaptırım gücü olmayan çeşitli yönetmeliklerle denediği kendi kendini düzenleme / sansürleme pratiğini artık faal olarak hayata geçirecek, bunun karşılığında tutucu gruplar da federal sansür taleplerinden ve filmleri boykot etmekten vazgeçeceklerdir. Yayınlandığı günden tam dört yıl sonra etkin biçimde uygulanmaya başlayan Yapım Yönetmeliği 1948 yılında sonlanan ve sonucunda büyük yapım şirketlerinin gösterim ağından çekilmek zorunda kaldıkları Paramount Davasına dek tüm Hollywood yapımlarını denetim altına almıştır. 1941 yılında ilk örneği görülen kara filmler de bu yönetmelikten bağımsız yapımlar değillerdir. Her ne kadar 'yıkıcı', 'alt-üst edici', 'eleştirel' ve 'karamsar' olarak tanımlansalar da tüm kara filmler Yapım Yönetmeliği süzgecinden geçmişş anlatılardır. Bu nedenle kara filmlerin ahlaki öğütlerini incelemek ve 'kim için?', 'hangi bakımdan?' yıkıcı ve eleştirel olduklarının araştırılması gerekmektedir. Yapılan bu çalışma bağlamında kara filmlerin de geleneksel Hollywood anlatı kalıplarına uygun, kötünün cezalandırıldığı, iyinin ödüllendirildiği ve Yapım Yönetmeliği'nin dikte ettiği biçimde 'iyi ahlak' ile bezenmiş yapımlar olduğu görülmektedir. Kara film anlatılarının Yapım Yönetmeliği hiç var olmamışçasına ele alınması bu film türünün yanlış okunmasına ve geleneksel Hollywood yapımlarından farklı biçimde değerlendirilmesine neden olmaktadır. Oysa ki kara film de olsa bir Hollywood yapımı, özellikle 1940'ların sonuna kadar, yine Hollywood'un kendisi tarafından belirlenmiş tutucu ahlaki söylemi iletmek ve egemen ideolojiyi olumlamak zorundadır. Türkçe
Gentrification in cihangir by the film industry: The role of art and artists

Bu tez, İstanbul'un Cihangir semtinde film endüstrisi tarafından yürütülensoylulaştırma sürecini anlatmaktadır. Ayrıca film sektörünün ve sektörün içinde yer alan farklı mesleğe ait gurupların Cihangir'de önemli soylulaştırmacılar olarak oynadığı roleodaklanır. İstanbul'un Avrupa yakasında bulunan en kozmopolit mahallelerden biri olarak gösterilen Cihangir 1990'lardan itibaren başlayan soylulaştırma süreciyle birlikte fiziksel özelliklerini koruyarak karakteristik bir değişime neden olur. Fakat bu değişim birdenbiregözle görülür bir şekilde değil, zamanla yıllar sonra etkisini gösterir. Bu çalışma, film endüstrisinin Cihangir'e yerleşmesine neden olan dinamikleri ve sebepleri anlamaya çalışacaktır. Cihangir'in soylulaştırılmasının nedeninin harabe ya da elverişsiz hale gelmiş binalarından dolayı değil geçmişşte film endüstrisinin ve popüler sinemanın içerisinde konumlandığı Beyoğlu Yeşilçam Sokağı'nın, Beyoğlu İstiklal Caddesi ve bitişik mahallelere olan alışkanlıklarından ötürü olabileceğini anlatacaktır. Makale iki ana bölümden oluşur. Birinci bölüm, soylulaştırma ile ilgili önemliterimlere yer verip var olan tanımı ve soylulaştırma teorilerini sunar. İkinci bölüm iseCihangir'de evrimleşen soylulaştırma tipini izah edip, sanatsal katılımın neden olduğu faktörleri ve etkileri açığa çıkartacaktır. Tez, makale, mahallede yapılan röportaj ve sektörde yer alan önemli guruplarla yapılan mülakatların bir özeti ile sonuçlanacak.
Yeşilçam sinemasında film müziği ve popüler kültürle ilişkisi

Sinemada ses olgusu, sinemanın icadından önceki zamanlara dayanmaktadır. Sesin görüntüyle birlikte verilmesi fikri, her zaman üzerinde çalışılan bir durum olmuş; 1927 yılında Caz Şarkıcısı filmiyle bu birliktelik gerçekleşmiştir. Sinema, teknik anlamda gösterdiği bu gelişmeyi içerik olarak da göstermiş; popüler kültürün halk içinde yaygınlaşmasında aktif rol oynayarak toplumların günlük yaşamını derinden etkilemiştir. Aynı şekilde müzik sanatı da sinema gibi toplumun maddi manevi kültüründen oldukça etkilenen; etkilendiği gibi içinde bulunduğu toplumu büyük ölçüde şekillendiren bir yapıda olduğundan popüler kültürün yayılmasında öncü rol oynamıştır. Bu çalışmada, Türk sinemasında 1950- 1980 yılları arasında hayat bulan; dönemin popüler kültürünü yansıtması bakımından önemli bir dönem olan Yeşilçam sinemasındaki film müziklerinin popüler kültürle ilişkisi incelenmiştir. Bu film müziklerinin popüler kültür değerlerini ne şekilde yansıttığı, seçilen örnek filmler üzerinden analiz edilmiştir. Çalışma, film müziklerinin popüler kültür olgusuyla ilişkisini açıklayarak film müziklerinin teknik boyutu olduğu kadar içerik boyutunun da toplumdaki kültürel yapıyla ilişkili olduğunu kanıtlaması açısından önem taşımaktadır. Çalışmanın temel varsayımı, Türk sinemasının Yeşilçam dönemi film müzikleri, dönemin sosyal yaşamına hakim olan popüler kültür olgusuyla yakından ilişkilidir. Çalışmada söylem analizi yöntemi kullanılmıştır. Yeşilçam sineması ile dönemin popüler müziğinin birbirini besleyerek popülaritelerini arttırdıkları, böylece ticari başarılarını garantileme yoluna gittikleri sonucuna ulaşılmıştır.
Bağımsız film yapımında dijital teknolojinin kullanımı

Sinema, diğer klasik sanat dallarından farklı olarak her zaman teknolojik gelişmelere bağlı olmuştur. Diğer disiplinler için geliştirilen teknolojilerin sonuçları sinemanın prodüksiyon, yönetmenlik, oyunculuk, gösterim, seyir, dağıtım ve pazarlama süreçleri üzerinde büyük etkiye neden olmaktadır. Dijital teknolojilerdeki gelişmeler sadece ana akım sinemanın yapımında ve dağıtımında kolaylık sağlamamış, bağımsız film yapımcılığının da gelişmesine neden olmuştur. Teknolojinin sağladığı kolaylık, film yapım maliyetlerinin düşmesi, internet teknolojisindeki gelişmeler sinemaya ilgi duyan herkesin dijital film yapım araçları ile kendi filmlerini çekmeye ve sosyal paylaşım siteleri üzerinden dünyaya eserlerini gösterebilme imkanı sağlamaktadır. Akıllı telefonların üzerinde bulunan gelişmiş kameralar sayesinde yüksek kalitede çekim yapılabilen içinde bulunduğumuz zamanda, pahalı film yapım araçlarına ve yüksek bütçelere sahip olmayan film yapımcıları dijital teknolojinin film yapım araçlarının maliyetini düşürmesinden yararlanıp kendi yöntemleriyle, kendi bağımsız filmini yapması mümkün hale gelmiştir. Film üretim araçlarının herkese ulaşabilir hale gelmesiyle artık film yapım meraklıları, yaratıcılığını görüntüye yansıtırken kimseye bağımlı olmayacaktır.
Türk komedi sinemasında kadın karakterlere yönelik bir analiz

Türk Sinema Tarihi içerisinde komedi en çok üretim yapılan tür olmuştur. Türk komedi sinemasının ilk yıllarından günümüze doğru geldiğimiz komedi türündeki erkek üstünlüğü görebiliriz. Çünkü komedi sinemamızın kökenini oluşturan Meddah, Orta Oyunu, Nasreddin Hoca ve Keloğlan hikayelerindeki karakterlerin erkek oluşu komedi türündeki erkek üstünlüğünün başlangıcı olmuştur. İsmail Dümbüllü, Turist Ömer, Adanalı Tayfur, Cilalı İbo, Şaban, Recep İvedik, Arif karakteri komedi sinemamızın önemli erkek karakterleridir. Komedi türündeki erkek karakterlerin başrollerdeki üstünlüğünden dolayı kadın komedyen hep geri plan kalmıştır. Kadın komedyenlerin bir karakter olarak başrolde komedi yaptığı film sayısı yok denecek kadar azdır. Çünkü Antik Yunan beri kadınların komedi yapamayacağı, mizah gücünün olmadığı, kadının sadece erkeğin yaptığı komikliğe gülme eğiliminde olan bir varlık olarak tanımlanmıştır. Araştırma amacı kadın komedyenlerin Türk komedi sinemasındaki konumun değiştiğini, kadın oyuncuların komedi filmlerinde başrollerde yer aldığını açıklamaya çalışmaktır. Kadın komedyenlerinde mizah yapabileceğini ve bunu Türk komedi sinemasındaki gelişmeler bağlamında açıklamaktır. Bu kapsamda araştırmada içerik analizi yöntemiyle ilk dönem Türk sinemasından günümüze doğru ön plana çıkan, en çok bilinen kadın komedyenler tespit edilmiştir. Bu kapsamda belirlenen kadın komedyenlerin kendilerine ait bir film içerik çözümlemesi yöntemiyle nitel ve nicel bir şekilde analiz edilmiştir. Yapılan analizde kadın komedyenlerin ilk dönemden günümüze doğru komedi türündeki konumun değişimi açıklanmaya çalışılmıştır.
Sinemasal bir Türk olarak melodrama genel bakış

Bu çalışmada melodramın tanıtılması, ona farklı boyutlarda yaklaşımların anlatımı ve melodramik unsurların film örnekleriyle ele alınarak farklı bir yönetmenin gündeme getirilmesi amaçlanmıştır. Bu hedeften yola çıkılarak melodram, öncelikle tarihsel boyutundan soyutlanmadan bir sinemasal tür olarak ele alınmıştır. Özellikleri tiyatro, opera ve roman geleneğinden yükselerek netleşen melodram için farklı açılardan yapılan tanımlar bir araya getirilmiştir. i Amerikan toplum yapısında melodramın tarihçesi ve anlatısal özelliklen değişik amaçlarla kullanılmıştır. 1950- 1960 döneminin sahip olduğu sosyo-politik yapı, melodramlardaki aile olgusunu gündeme getirmiş ve özellikle değişen kadın izleyici profili ideolojik olarak kullanılmıştır. Çalışmada, bu toplumsal çalkantıya koşut olarak anlatılan melodram türünün yeri ve önemi belirtildikten sonra sinemasal bir tür olarak melodrama farklı yaklaşımlar ele alınmıştır. Çalışmada, feminist eleştiri aile melodramlarının incelenmesinde baskın olarak kullanılmış ve bu yaklaşım öncesindeki kuramlara kısaca değinilerek feminist eleştiri ile etkileşimleri ortaya konmuştur. Feminist eleştiri öncesi dönem, zaman dizimsel olarak Auteur, Yapısalcılık ve Göstergebilim kuramlarıyla netleştirilmiştir. Çalışmanın son bölümünde 1950- 1960 dönemi: Hollywood'unun yaratıcı melodram yönetmeni Douglas Sirk'ün üç filmi ele alınmış ve tanıtılmıştır. Bu üç Sirk filmi, daha önceki bölümlerde anlatılan özellikler ve feminist yaklaşım ışığı altında irdelenmiştir. Böylelikle kuramsal bölüm, film örnekleri ile zenginleştirilmeye çalışılmıştır.
Sinemada mekan tasarımının incelenmesi: Bilim kurgu sineması örneği

Mimarlık; insanların yaşamsal faaliyetlerini gerçekleştirmek, barınma, dinlenme, çalışma, eğlenme gibi eylemlerini sürdürebilmeleri amacıyla gerekli mekanları, işlevsel gereksinmeleri, teknik-ekonomik olanaklarla ve çevrenin izin verdiği ölçülerde birleştirerek estetik yaratıcılıkla inşa etme sanatıdır. İnsanların sosyal ve kültürel ihtiyaçlarına ışık tutan sinemasal mekanlar da mimarlığın bir parçasıdır. Bu bağlamda tez çalışmasında mimarlık ve sinema etkileşimine neden olan etmenler belirlenerek, hangi yollarla bu etkileşimin gerçekleştiği, mimarlığın bu etkileşimden ne şekilde fayda sağladığı ya da sağlaması gerektiği, mimarlık ve sinema arasındaki bağı kuran bu etmenlere mimarlığın nasıl bir bakış açısıyla yaklaşması gerektiği üzerinde durulmaktadır. Ayrıca sinemasal mekanın nasıl tasarlanması gerektiği; sinemasal mekanın kullanılması, sinemasal mekanın oluşturulma biçimleri, sinemasal mekanın oluşturulmasında filmsel araçların rolleri, örnek filmler üzerinde incelemeler yaparak açıklanmaya çalışılmıştır.
Sinemada komedi: Son dönem Türk sinemasının analizi

Gülme, komik kavramı üzerinden açıklanabilen geniş çaplı bir eylemdir. Komik olan unsur, komediye hayat verirken zaman içinde kendini de geliştirir. Komedi, günlük hayatın içinden tiyatroya, oradan da sinemaya girdiğinde karşılaşılan gerçek, insanları güldüren şeyin ne olduğu sorusunun kendisi olmaktadır. İnsan bir duruma, eyleme veya nesneye belirli özelliklerinden dolayı gülmektedir. Tiyatroda komedinin evrimine baktığımızda, belirli komiklerin varlığından söz edilirken, aynı komikler yenilenerek de olsa sinemaya aktarılmıştır. Son dönemlerin Türk sinemasına kadar insanları eğlendirme amaçlı kullanılan bu malzemeler, bir filmin ayrıntılarıyla incelenmesini sağlayan göstergebilimsel analiz sayesinde daha net anlaşılmaktadır. Göstergebilimsel analiz ile son dönemlerin en çok izlenen komedi filmi Recep İvedik 4 güldürme unsurları kapsamında çözümlenmiştir.
Görsel anlatım diliyle sanat tarihi belgesel sinema ve sanat tarihi ilişkisi

Bu çalışmada, belgesel sinema ile sanat tarihi arasında var olan ilişkinin temelleri incelendi. Bu ilişkinin kaynakları üzerine daha önce yapılmış bir çalışmanın olmaması, söz konusu çalışmayı sınırlandıran en önemli etken oldu. Kaynaklar, sanat tarihi ve belgesel sinema alanında yapılmış temel çalışmalardan oluştu. Sanat tarihi ve belgesel sinema arasındaki ilişki incelenirken yöntem olarak, iki disiplin koşut kurgu ile anlatıldı. Giriş bölümünde, çalışmanın amacı ve yaklaşımı açıklandı. İkinci bölüm, 19. yy da Avrupa Sanatı'nın temel karakteri üzerine kuruldu. Toplumsal, ekonomik ve siyasi değişimlerin sanata yansıması, kırılma noktaları, üçüncü bölümde fotoğraf ve sinemanın ortaya çıktığı yıllarla ilişkilendirildi. 19. yy sonu ve 20. yy başında sanat dünyasının, sinemada nasıl bir ifade bulduğu irdelendi. Dördüncü bölümde, sinemanın ilk ürünleri üzerinde duruldu. Sinemanın diğer sanat dallarından ayrılarak bağımsızlaşmasının koşulları anlatıldı. Sinema alanında biçimlenen yaklaşımların sonuçları, ülke ve film örnekleriyle irdelendi. Beşinci bölümde, belgesel sinemanın 1920'li yıllarda ortaya çıkışının kaynakları ve tarihçesine kısaca değinilerek sinemada gerçekçi yaklaşımla ilişkisi incelendi. Buradan hareketle altıncı bölümde, sinema üzerine yazılmış ilk yazılardan yola çıkılarak, sinemanın kendi disiplinlerini nasıl oluşturduğu ve diğer sanatlarla ilişkisinin boyutlannı ortaya koyacak alıntılar yapıldı. Biçimci yaklaşımın, sinema tarihinde neden önemli olduğu incelendi ve sinemada ilk yorumun hangi koşullarda ortaya çıktığı incelendi. Sözü edilen bu gelişmelerin ele alınmasıyla, sinemanın bir sanat olarak nasıl bağımsızlaştığı ve belgesel sinemanın temellerinin nasıl oluştuğunu ortaya çıkardı. Altıncı bölümün sonunda yer alan gerçekçi yaklaşımın neden belgesel sinemayla en fazla örtüşen yaklaşım olduğu incelendi. Yedince bölümde, Avrupa' da modernizmin nasıl bir ortamda oluştuğu özetlendi. Bu özet aynı zamanda, sinemada yaklaşımların ve plastik sanatlarla nasıl bir etkileşim içine girdiği saptandı. Son bölümde, belgesel sinemanın propagandif niteliği üzerinde duruldu. Bu bölümün yer almasının nedeni, II. Dünya Savaşı sonrasında belgesel sinemanın nasıl evrildiğini ortaya koymaktı. Ebru ŞEREMETLİ Haziran 200 1 - V -
Toplumsal cinsiyet kalıplarının Reha Erdem sinemasında kadın ve erkek karakterlere yansımaları: Korkuyorum Anne ve Hayat Var filmlerinin analizi

Sinema kültürle karşılıklı olarak etkileşim içerisindedir. Toplumsal cinsiyeti cinsiyet üzerinde kültürün kadın ve erkek olarak cinslere yüklediği sorumluluklar ve beklentiler olarak özetleyecek olursak toplumsal cinsiyet kavramının bir kültür ürünü olarak sinema tarafından da şekillendirildiğini ve sinemayı da şekillendirdiğini bu karşılıklı etkileşim ilişkileri bağlamında kabul etmiş oluruz. Bu araştırmada cinsiyet kavramı incelenip toplumsal cinsiyet kavramı, rollerin oluşumu, ve stereotipler üzerinde durularak toplumsal cinsiyet gelişim kuramlarından psikanalitik kuram açıklanacak ve toplumsal yapı içerisinde toplumsal cinsiyet rollerinin belirlenmesinde etkili olan kurumlar ve bu kurumların cinsiyet üzerindeki etkileri anlatılacaktır. Reha Erdem Türk sinemasının özellikle son on yılının en yenilikçi ve en önemli yönetmenlerinden biridir. Bu araştırmada yönetmenin yapmış olduğu filmler incelenerek toplumsal yapının cinsiyet üzerindeki etkileri farklı anlatım ve resmetme biçimleriyle beraber sunuşu üzerinde açıklamalar yer alacaktır. Reha Erdem özellikle ataerkil aile yapısı ve bunun toplumda yaşayan ergenler ve bu dönemi tam olarak akıl yönüyle karmaşa içerisinde kalanlarla sentezlemiştir. Toplumun kendisinin kurduğu ve korumaya devam ettiği yapı içerisindeki karmaşanın aslında yine toplumun kendi iç yapısını nasıl etkilediğini yansıttığı filmlerindeki detaylardan yola çıkarak bu araştırmada Reha Erdem filmlerinde yönetmenin toplumsal cinsiyet kavramına bakışı aktarılacaktır.
Animasyon sinemasında Laban hareket analizinin duygu aktarımında kullanımı: 3 boyutlu bilgisayar animasyon sahnesi örneği

Animasyon sineması, teknolojiye koşut olarak hızlı bir gelişim ve dönüşüm içerisindedir. İlkel animasyon örneklerinde basit metamorfozla sınırlı olan hareketlendirme süreci günümüz animasyon sinemasında çok katmanlı ve karmaşık bir hal almıştır. Hareketlendirme sürecindeki bu çok katmanlı ve karmaşık yapı karakter animasyonunun odağındaki hareketin kaynağını oluşturan dürtü, duygu ve düşüncenin de tasarlanması ve hareket desenlerine aktarılması ihtiyacını ortaya koymuştur. Bu kapsamda geleneksel animasyon üretim tekniklerinin kısıtlı kaldığı ve geliştirilmesi gerektiği görülmektedir. Bu alanda yapılan çalışmalardan Laban Hareket Analiz yöntemi animasyon sanatçısına; hareket analizi yapmada, animasyon karakterinin iç dünyasını tasarlamada ve tasarlanan iç dünyayla hareket desenleri arasında bağlantı kurmada kapsamlı bir yöntem sunmaktadır. Bu noktadan hareketle, bu çalışmada animasyon sinemasında oyunculuk/performans tasarımında LMA yönteminin kullanımı incelenerek, oyunculuk performansına katkıları ve varsa sınırlılıkları araştırılmıştır.
Sinemada toplumsal cinsiyet rolleri: 1980-1999 yılları arasında Türk sinemasında toplumsal cinsiyet rollerinin sunumu

Bu çalışmanın amacı, 1980 sonrasında Türkiye'de yaşanan toplumsal değişmenin Türk Sineması'da toplumsal cinsiyet rollerinin sunumuna nasıl yansıdığını araştırmaktır. Araştırmada toplumsal cinsiyet rolleri sunumunu belirlemek için içerik çözümlemesi kullanılmış ve durum saptama çalışması yapılmıştır. Araştırmada 1980 sonrası 20 filmde yer alan 43 kadın ve erkek başrol oyuncusunun toplumsal cinsiyet rollerinin sunumundaki değişmeyi belirlemek için yedi ayrı kategori belirlenmiştir. Üç kodlayıcı 43 başrol oyuncunun yer aldığı ortalama süreleri bir buçuk- iki saat arasında olan yirmi filmi video kasetlerden izlemiş, daha sonra kodlama kağıtları oluşturulan yedi kategori doğrultusunda doldurmuşlardır. Kodlayıcıların çalışmaları her güne bir film olmak üzere toplam yirmi gün sürmüştür. Araştırma sonunda yapılan değerlendirmeler, 1980- 1999 yılları arasında Türk Sineması'nda toplumsal değişme ile birlikte toplumsal cinsiyet rollerinde geleneksel ve modern rollerin bir arada olduğunu, geleneksel toplumsal cinsiyet rollerinin sorgulandığını, toplumsal cinsiyet rollerinde yaşanan değişmelerin genç, kentli, eğitimli ve modern kesimde meydana geldiğini ortaya çıkarmıştır. Toplumsal yapıda var olan geleneksel ve modern toplumsal cinsiyet rolleri Türk Sineması'na da bu geleneksel ve modern sunumlarla yansımıştır.
Onur Ünlü filmlerinde gerçeküstü anlatı ve 'Sen Aydınlatırsın Geceyi' örneği

Türk Sinemasının ilk yıllarından günümüze pek çok yönetmen gerçeküstücü anlatıya filmlerinde yer vermiştir. Onur Ünlü, günümüz Türk Sinemasının genç kuşak yönetmenleri arasında yer almaktadır. Filmlerinde gerçeküstü anlatıma yer veren Onur Ünlü, Türk Sinemasının kısıtlı tür çeşitliliği içinde kendine özel bir yer edinmeyi başarmıştır. Bu belgesel çalışması, Onur Ünlü'nün gerçeküstü anlatım diline yaklaşımını ve ''Sen Aydınlatırsın Geceyi' filminde yer alan gerçeküstü anlatımın incelenmesini kapsamaktadır. Gerçeküstü sanat akımının nasıl ortaya çıktığı ve tarihi sürecinin açıklanmasının ardından Onur Ünlü'nün bu akımla ilgili görüşleri, kendini tanımlaması ve gerçeküstücü anlatımı Sen Aydınlatırsın Geceyi filminde nasıl uyguladığı incelenmiştir.
Türkiye sinemasında müphemleşen mekan: A ay ve Karanlık Sular

Bu tez çalışmasında modernliğin bir bileşeni olan müphemlik, filmsel ve kentsel mekan bağlamında tartışılmıştır. Kente karşı öteden beri oluşmuş iki zıt duygunun tarihsel kaynaklarına ve gerekçelerine odaklanılarak bu iki duygunun yarattığı tutumların mekanın algılanışına etkisi tartışılmıştır. Buradan hareketle, sinemada mekanın bir arka plan olmaktan çıkıp bir aktör niteliğini nasıl ve zaman kazanmaya başladığı sorularına cevap aranmıştır. Bu cevaplara bağlı olarak, konu edinilen A ay (Reha Erdem, 1988) ve Karanlık Sular (Kutluğ Ataman, 1989) filmlerinde ön plana çıkan kent mekanı ve kentli anlayışlarına odaklanılarak, yarattıkları mekanın nitelikleri üzerinde durulmuştur. Müphemlik, bu filmlerde kentsel mekanın imgesini yeniden oluşturucu, yerleşmek ile aidiyet, ev ile kent ilişkilerini sorunsallaştıran bir rol üstlenmiştir. Ev ile kent mekanları, harabe, yabancı, fantastik, tekinsizlik, temsili mekan, başka mekan ve öylesine-herhangi-mekan gibi figürler ve kavramlarla, tarihsel ve kültürel miras, nostalji, 'iç' ile 'dış' mekan ayrımının göreceliği ve doğa ile kent ayrımı gibi bağlamlarda incelenmiş, sinemada mekanın temsili sorunu üzerinde durulmuştur. Modernleşme sorunlarının ve kente yaklaşımların ikili zıtlıklarının mekana yansıtılmasını değil, toplumsal mekan ve üretimini benimseyen bir sinemanın imkanlarının ne olduğu sorusu temelinde bir araştırma yapılmış, mekan-zaman, özne-mekan bağlamlarını yeniden gözden geçirmeye sebep olan tema ve figürlerin aracılığıyla bu imkanlar ortaya serilmeye çalışılmıştır.
Sinemasal anlamın oluşumunda mekanın etkisi ve 2000 sonrası Türk sinemasında mekan kullanımı

İnsanın yaşadığı dünyanın sonsuzluğunu ve kendi varlığını anlamlandırma çabasının bir ürünü olan mekan; sadece yaşanılan yer, hayatta kalma ve sosyalleşme amacıyla kurulan sınırlı alan anlamlarından daha fazlasını içermektedir. İnsanın yeryüzünde var olabilmek için oluşturduğu mekan, zamanla onun diğer canlılardan farklı olarak düşünme yeteneği sayesinde hayat verdiği biçimleri etkilemektedir. Böylece mimari tanımlarının dışında, mekan toplumsal ve kültürel yeni anlamlar kazanmaktadır. Toplumsal yaşamı sağlayan mekan, toplumsal yaşamı etkileyerek kültürün üretilmesinde rol oynar. Bu anlamıyla; soyut kültürün somut dışavurumudur. Tüm sanatsal anlatılar anlamlarını aktarabilmek için mekana ihtiyaç duyarlar. Sanatsal mekan hem formun sınırlandırılmış bir çerçeve ile sunulmasında, hem de gerçek mekanların yeni anlamlar ile dönüştürülmesini sağlar. Sinema; modern bir sanat olarak, kendinden önceki sanatlardan izler taşımaktadır. Onun görsel ve işitsel çok boyutlu tekniği, bu etkileşimin kapsamını da genişletmektedir. Diğer sanatların mekanı oluşturma özelliklerini kullanan sinema, gerçekçiliğe yakınlığı, devinim imkanları ile mekanı çok yönlü kullanabilmektedir. Türk sineması, geçmişş geleneksel sanatların mekanı kullanım karakteristiklerinden beslenmektedir. Uzun yıllar bu etkileşim, sözlü kültürün ağırlıklı olduğu geleneksel anlayışın yeni bir sanat olan sinemaya olduğu gibi aktarılmasından ibaret olmuştur. Yeşilçam sinemasının kalıplara dayanan tekrarlarına karşı, dönemler içinde bireysel anlatımları ile yönetmenler sinemasal mekanın kullanımında yenilik arayışlarında bulunsalar da, tekdüze anlatımı kıramamışlardır. 2000 sonrasında Türk sinemasında mekan kullanımının farklılaştığı görülmektedir. Bu dönemde film üretimindeki artışın yanı sıra, mekan kullanımında kendi anlatım dillerini oluşturma çabasındaki yönetmenlerin ortaya çıktığı görülmektedir. Bu yönetmenlerin oluşturdukları kişisel sinema ile mekan kullanımı, geçmişş yıllardaki Türk sinemasına göre önemli farklılıklar ve yenilikler kazanmıştır.