John Locke ve Immanuel Kant'ta bilginin sınırı problemi

17. ve 18. y/da bilgi problemi, bilgiyi elde etmenin iki farklı yöntemi üzerinde temellenen ve iki farklı felsefe geleneği olan rasyonalizm ve empirizm arasındaki tartışmalardan oluşmaktadır. Her iki dönemde ortaya çıkan her iki gelenekte de amaç, güvenilir bilgiyi elde etmektir. Descartes'la başlayan, kesin bilgi için kesin bir temel arama ve felsefeyi de bu temel üzerinde kurma çalışmaları, 17. y/m diğer filozoflarında ve 18. y/da da sürer. Kesin, genel-geçer ve zorunlu olanla, rastlantısal olanı ayırma, Kant, Leibniz ve Hume'un çalışmalarının da temelinde yer alır. Locke ve Kant bilme yetisine, bilginin olanağının koşullarına, bilginin kaynaklarına ilişkin çözümlemeleriyle günümüze kadar bilgi felsefelerinin ilgi odaklan olmuşlardır. Bu iki filozofla birlikte bilgi de ağırlık nesneden özneye kaymıştır. Bilgi sorununu ele almada öznenin anlama yetisine verilen bu öncelik, sonraki yüzyıllarda ortaya koyulan bilgi görüşlerini etkileyecektir Her iki filozofun bilgi de kaynak, sınır ve sağlamlık derecesini araştırmalarının nedeni, anlama yetisinin işleyişini açıklamaktır. Anlama yetisinin incelenmesi, zihnin bilme edimini nasıl ve ne dereceye kadar gerçekleştirdiğinin açıklığa kavuşturulması amacıyladır. Bu da akim yetilerinin ve sınırlarının araştırılmasını gerektirmektedir. Bu araştırmayı felsefe tarihinde ayrıntılı olarak yapan ilk filozof Locke'dur. Her iki filozof bilgi yapan akim sınırının insanın anlama yetisinin sınırı olduğunu belirtirler. Bu sınır, aynı zamanda bilginin 'uzanabileceği' yerdir. Sınır çizmek aynı zamanda bilginin değerini de ortaya koymaktır; çünkü bu şekilde neyin bilgi olup olmadığı da ayıklanmış olacaktır. Her iki filozofta da ayıklanması gereken alan metafizik alandır. Ancak Kant'ta metafizik alanın değeri varken Locke'da metafiziğin özel bir yeri, özel bir değeri yoktur. Bu aşamadan sonra farklı amaçlarla da olsa her iki filozof, böyle bir ayıklamanın peşinde olacaktır. Locke ayıklamayı felsefeyi metafizikten temizleme kaygısıyla yaparken Kant metafiziği bir bilim olarak kurma kaygısını hep taşıyacaktır. Kant doğa bilgisinin özelliklerinden metafiziğe geçerken bilginin ya da akim sınırı problemini işlemektedir. Sınırın çizilmesi metafiziğin nasıl bir alan olduğunu ortaya çıkaracaktır. Bu nedenle metafiziğin kendisinin bir bilim olması gerekir; çünkü metafizik, nesnelerinin bilinmesi ya da bilinmemesi bakımından bir kesinliğe ulaşmak, sorulan karşısında aklın gücü ve güçsüzlüğü üzerinde bir karar vermek, böylece de salt aklın bilgilerini ya güvenle genişletmek ya da onlara yeniden sınırlar koymak zorundadır. Kant'ın amacı bilgi alanında güvenilir ve belirgin sınırlar çizmektir. Aklın eleştirilmeden dogmatik olarak kullanılması, insanı temelsiz savlara ulaştırır; aklın eleştirilmesi de inşam zorunlu olarak bilime ulaştırır. Kant bilginin sınırını araştırırken aynı zamanda bilme yeteneği olarak akim sınırını da araştırır. Bu uğraş bir 'akıl eleştirisi' dir. Kant bu eleştiriyi zorunlu görür; çünkü güvenilir bilginin akılla ilişkisini kurmaya çalışır. Felsefe tarihinde, bilginin güvenilir olabilmesi için akılla ilişkilendirilmesi gerektiğini söyleyen düşünce geleneğine yakın bir filozof olarak Kant, kesin bilginin güvencesi olarak aklı kabul eder. Böyle bir güvencenin garantisi olarak bakılan akim, eleştirilmeden dogmatik olarak kabul edilmesi, aranılan bilginin, kesin ve güvenilir olma özelliğini tehlikeye düşürebilir. Bu nedenle önemle amaç edinilen, kesin ve güvenilir bilgiyi aramadan önce bizi bu bilgiye ulaştıracağım düşündüğümüz araçları incelemektir. Kant ve Locke'dan önceki filozoflarda akim ya da anlama yetisinin amaç edinilen bilgi idealine ulaştırıp ulaştıramayacağından şüphe etmek yoktu. Dogmatik bir şekilde aklın sarsılmaz bilgiye götüreceği inancı vardı. Bu nedenle Locke'a kadar gelen bilgi felsefelerinde amaç, akıldan gelen bilginin ne kadar güvenilir olduğunu göstererek bu bilginin özelliklerini anlatmaktan ibaretti; bilgiye götüren aracın kendisinin nasıl bir yapıda olduğu, eleştirel bir tavırla incelenmemişti. Locke'a göre konu ne olursa olsun, zihnin bir şeyler yapabilmesi için başlangıçta duyudan gelen verilerin olması gerekir; aksi halde zihin tümüyle boş ve gelişmemiş olarak kalacaktır. Duyulardan gelen bir uyan olmadan zihin kördür. Bütün bilgimiz deneyimde temellenir ve kendini deneyimden türetir. Deneyimin son dayanağı duyumdur. Locke bu açıklama ile hem rasyonalistlerin doğuştan fikirlere yükledikleri bütün bilgi kategorilerinin deneyimle elde edilebilir olduğunu göstermeye hem de duyu dünyasını aşan ve gerçekliğin doğasını yalnız akılla ortaya koyan rasyonalist girişimi de devre dışı bırakmaya çalışacaktır. Kant da ilk adımlarını bu yolda atacaktır. Fakat o yolun ikiye ayrıldığını görerek bilgi yapan aklı, yapmayan salt akıldan kesinlikle ayıracaktır.