1990 sonrası Türk sinemasında yabancılaşma olgusu

Toplumsal olgulara karsılık gelen tüm kavramlar gibi, yabancılasma kavramının anlamı da, toplumsal yasamda ortaya çıkan siyasi, ekonomik ve sosyo-kültüreldönüsümlerin etkisiyle, degisiklige ugramaktadır. Dolayısıyla bu kavrama karsılık gelen olgunun toplumsal yasama yansıması da, toplumdan topluma degisecegi gibi, aynı toplum içerisinde de, zamanla farklı gelisim çizgileri gösterecektir. Bu nedenledogal olarak, yabancılasma olgusunun Dogu ve Batı toplumlarında ortaya çıkma ve gelisme süreci de birbirinden farklı bir evrim süreci izleyecektir. Batı toplumlarında yabancılasma olgusu, dinsel bir temele dayanmaktadır. Bu nedenle henüz bireyin olmadıgı ortaçag Avrupa'sında kavram, daha çok idealist bir bakıs açısı içerisinde açıklanmıstır. Bu süreçte yabancılasmanın, somut insanı ilgilendiren toplumsal bir olgu olarak degil, daha çok Tanrı ile iliskili olarak açıklandıgıdikkati çekmektedir. Ancak, Aydınlanma Dönemi ile birlikte baslayan toplumsalekonomikve siyasal dönüsümler, yabancılasma kavramına yönelik açıklamaları daetkilemis ve kavram, bu süreçten itibaren materyalist bir temele oturtularak, toplumsal bir olgu olarak degerlendirilmistir. Bu baglamda Batı toplumları için yabancılasma olgusunun toplumsal bir nitelik kazanması, modernizm sürecinde bireyin ortaya çıkısı ile birlikte gerçeklesmistir. Dolayısıyla, bu olgu Batı'da, modern toplumun ekonomik temellerini olusturan kapitalist sistem elestirisinden, kentlesme sürecine kadar çesitliunsurların ön planda tutuldugu kuramsal açıklamalar çerçevesinde ele alınmıstır. Bir Dogu toplumu olan Türkiye'de ise, yabancılasma olgusunun dinsel bir temelibulunmamaktadır. Varlık-görünüs birligine dayalı bu toplumsal yapıda, yabancılasmaolgusu, siyasal iktidarlar tarafından uygulanan modernlesme/batılılasma politikalarının, toplumsal yasamda ortaya çıkardıgı dönüsümlere bağlı olarak görünürlük kazanmaktadır. Bu durumda yabancılasma olgusunun Türk toplumundakigörünümünde, sadece Batılı kuramlara dayanmamın mümkün olmadıgı, Türk toplumunun özgün tarihsel ve toplumsal kosullarının da göz önünde tutulmasıgerekliligi ortaya çıkmaktadır. Gerek bir kitle iletisim aracı olarak, gerekse bir sanat dalı olarak toplumsal olguların kitlelere aktarılmasında önemli bir yeri olan sinema, bu anlamda toplumu yansıtan bir ayna islevini üstlenmektedir. Özellikle popüler ve ticari sinema anlayısınındısında kalan ve sinemanın sanat olma özelligini ön planda tutan alternatif sinemaanlayısı içerisinde, toplumsal konuların özgün bir dil ile perdeye yansıtılması, birincil bir önem kazanmaktadır. Bu anlamda, temelleri Osmanlı Devleti dönemine kadar uzanan yabancılasma olgusunda, Türk sinemasının kendi gelisim süreci içerisinde, özgün sinemasal üsluba sahip olduğu dönemden itibaren, filmlerin içeriginde farklı boyutlarda ve niteliklerde yer edinmeye baslamıstır. Ancak, nasıl ki olgunun toplumsalyasamdaki görünürlügü, farklı dönemlerde farklı biçimlere bürünüyorsa, sinemadakiyansıması da, toplumsal yasamdaki bu farklılıkları yansıtır biçimde, dönüsümeugramaktadır. Bu baglamda, 1990 sonrası Türk sinemasındaki yabancılasma olgusununaçıga çıkartılması için, olgunun daha önceki dönemlerde sinemada nasıl temsiledildigini açıklamak ve günümüz Türkiye'sinde, tüketim kültürü ve kentli yeni yoksulluk kavramları ile somutlastıgı düsünülen yabancılasmanın bu dönüsümünü, tarihsel ve toplumsal bir perspektife oturmak gerekmektedir.