turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Abdullah Kahhar 'Muhabbat'adlı hikayesinin Özbek Türkçesi ve Türkiye Türkçesi eş zamanlı ses incelemesi

Özbek Türkçesine ait 'Muhabbet' adlı hikayeyi esas alarak Özbek Türkçesi ve Türkiye Türkçesinin Eş Zamanlı Ses İncelemesini yaptık. Yapmış olduğumuz incelemede ortak söz dağarcığına dayalı olan kelimelerin kaynak dildeki şeklini vermek suretiyle bir tarafında Özbek Türkçesi diğer tarafında da Türkiye Türkçesindeki şeklini verdik. Türkçe kökenli kelimeler, alıntı kelimeler ve eklerdeki ses değişmelerini inceledik. Her ne kadar anlaşılması için kelimenin kökenini verdiysek de incelememizde art zamanlı veya tasviri inceleme yapmayıp eş zamanlı olarak seslerin karşılaştırmalarını gösterdik. Değişme ve ses olaylarının adlandırılması haliyle her iki lehçede farklı olduğu için yuvarlaklaşma, kalınlaşma, incelme gibi değişmeler veya yer değiştirme gibi ses olaylarını başlıklar altında değil karşılaştırmalı olarak şeklinde verdik. Her iki Türk yazı dilinin modern devrin çağdaş lehçesidir. Biri diğerine kaynak dil değildir. Art zamanlı olarak Eski Türkçe veya Çağatayca ile Özbekçe Tarihi ses olayları incelenebilir. Özbek Türkçesi ile Türkiye Türkçesi eş zamanlı olarak değerlendirdiğimizde Özbek Türkçesinin karakteristik özellikleri şöyledir. Yuvarlak /a/ ünlüsü Özbek Türkçesine mahsustur. Özbek Türkçesinde alıntı kelimelerde ses değişmeleri bakımında kalın ünlü ve ünsüzler daha çok tercih edilirken ekleşmede ince ünlü tercih edilir. Nazalleşme, ötümsüzleşme daha karakteristiktir. /j/ ünsüzü ses değişmelerinde görülür. Birincil uzun ünlünün tesiriyle ünsüz ikizleşmeleri dikkat çekicidir. Tonlulaşma bakımından Türkiye Türkçesine göre /p/ ve /t/ yerine /b/ ve /d/ ötümlüleşmesi vardır. Üçüncü teklik kişi ekinde zamir /n/'si kullanılmaz. Olumsuzluk ekinde z > s ünsüz değişmesi vardır. Arapçadaki ayın ünsüzü ve hemze işareti kesme / ' / işaretiyle gösterilir. Aidiyet i'si Özbek Türkçesinde /iy/ şeklinde gösterilir.
Ömer Ebu Rİşe'nin şiirlerinin dil ve üslup özellikleri

Bu çalışmada insanla ortaya çıkan konuşma tarzlarının dil üsluplarından bahsedilmiştir. Her devirde edebi alanda büyük edipler ve şairler var olmuştur. Özellikle modern Arap Edebiyatında büyük bir şair olmasının yanı sıra klasiği de göz ardı etmeyen Ömer Ebu Rişe'nin (1910-1990) şairliği ele alınarak incelenmiştir. Ortaya konulan tezde Ömer Ebu Rişe'nin üslup özellikleri ile ilgili örnek şiirler sunulup bazı sonuçlara ulaşılmıştır. Böylece hem Ömer Ebu Rişe'ye hem de onun şiirlerinin özelliklerine dair örnekler verilerek konuya zenginlik katılmıştır.
Kuyucaklı Abdullah Efendi ve Ezherü'ş-Şuruh adlı eseri

Bu çalışmanın konusu Kuyucaklı Abdullah b. Muhammed el-Aydini ve Ezherü'ş-şuruh adlı eseridir. Kuyucaklı, XVII. yüzyılın sonları XVIII. başlarında Aydın ilinin Kuyucak kasabasında yaşamış bir medrese hocasıdır. Tezimiz bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte Kuyucaklı'nın yaşadığı dönemin siyasi, sosyal ve ilmi durumu genel olarak ele alındı ve sarf ilminin doğuş ve gelişimi hakkında ana hatlarıyla bilgi verildi. Birinci bölümde müellifin hayatı, ilmi şahsiyeti ve eserlerinden bahsedildi. İkinci bölümde Kuyucaklı'nın Ezherü'ş-şuruh isimli eseri sarf ilminin metodolojik prensipleri açısından incelendi. Ayrıca Kuyucaklı'nın şerh ettiği 'İzzi adlı eser ve eserin müellifi 'İzzüdin Zencani hakkında bilgi verildi. Üçüncü bölümde Ezherü'ş-şuruh'un nüshalarından ve tahkikte uygulanan metoddan bahsedildi. Tahkikli metin kısmında ise eserin edisyon-kritik kurallarına uygun olarak müellif nüshasına en yakın nüshası ortaya çıkarılmaya çalışıldı.
Abdulkȃdir Talebȃnī'nin Türkçe şiirleri

Bu çalışmada Irak Kerkük şairlerinden 19. yüzyılın başarılı tasavvuf yazarlarından biri olan Kürt kökenli ''Şeyh Abdulkadir Talebani'' ele alınmıştır. Şairin Türkçe şiirleri, çeşitli kaynaklardan ve bazı kitaplardan alınıp bu çalışma yapılmıştır. Çalışma üç bölümden oluşmuştur. Birinci bölümde, Şeyh Abdulkadir Talebani'nin ve kendisi ile muhaverede bulunan Hacı Abdullah'ın hayatı, eserleri ve edebi kişiliği hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde, Faiz ve Safi arasındaki muhavere ve Faiz'in Türkçe şiirleri ''Transkripsiyonlu Metin'' olarak yer almıştır. Bu şiirlerin Arap harflerinden Latin harflerine transkripsiyonlu metin şeklinde aktarımı yapılmıştır. Üçüncü ve son bölümde ise metnimizin gramer ve dil özellikleri verilmiştir. Ayrıca Elde ettiğimiz neticeler, ''Sonuç'' başlığı altında sıralanmış ve metne ait ''Sözlük'' bölümü hazırlanmıştır. çalışma hazırlanırken müracaat edilen eserler ''Kaynakça''da sunulmuştur.
Çağdaş Rus dilinde kullanılan zarflar : Dilbilgisel açıdan karşılaştırmalı bir yaklaşımı

Bu tez çalışması, Rus dilinin normatif olmayan kelime dağarcığındaki edatlı zarflara ayrılmıştır. Prensip olarak, Rus edebi dilinde zarf olarak kullanılan kelimeler iki farklı kelimenin bitişik yazılması yoluyla oluşurlar. Cümle öğesi ve ismin hal eklerinin önemli bir kısmı olan edatlı zarflar, yapısall olarak bir edattan oluşurlar, örneğin, - - . Bu çalışmanın iki yönü vardır: normatif olan ve normatif olmayan kıyaslaması ve farklı bakış açılarından sözcük oluşumu. Bu çalışmanın amacı, normatif özellikte olan ve normatif özellikte olmayan edatlı zarflar arasındaki farkları ortaya çıkarmaktır. Edatlı zarflardaki bu farklılıkları; kelime oluşumu, semantik ve stilistik açılardan inceleyeceğiz. Bu çalışma için araştırma materyali olan kaynak, incelemek için ele aldığımız otuz edatlı zarfın bulunduğu S. İ. Ojegov'un 'Slavar Russkova Yazıka Eseridir' (2003) 'Rusça normatif olmayan söz varlığının açıklayıcı sözlük'üdür. Bu zarfların semantiği ve kelime oluşumu 'Rus dilbilgisi' (1980) eserinde sunulan normatif olan edatlı zarflar ile ilgili kurallarıyla karşılaştırılmıştır. Bu yüzden bu çalışmada, Rusya hakkında yetkili bilgi kaynaklarının arşivi İntegrum veri tabanında normatif olmayan edatlı zarfları stilistik ve semantik olarak incelendi. Bu açıdan çalışmamız, normatif olmayan sözcük varlığının her zaman genel kullanıma girmesiyle önemli bir rol oynamaktadır ve bu günümüz medyasına yansımaktadır. Kuramsal bölümde bu çalışma için zarf, edat, normatif olmayan söz varlığı ve kelime oluşumu gibi önemli kavramlar tanımlanmıştır. Edatlı zarfları analiz ederken her zarfın kelime oluşum özelliklerini bulundu ve 'Rus dilbilgisi' kurallarından nasıl ayrıldığı gösterildi. Bununla birlikte bazı farklılıklar bulundu. Bu zarfların genel anlamlarını, 'Rusça dilbilgisi'nde sunulan kurallara göre incelendi, fakat büyük bir farklılık bulunamadı. Edatlı zarflar, genel anlamlarına göre gruplara ayrıldı ve İntegrum materyaliyle uyumlulukları ortaya çıkarıldı. Zarfların üslup farklılıkları kelime hazinesi kullanılarak belirlendi. Normatif olmayan zarfların üslup bağlamları farklılıklar göstermektedir: kurgu, okuyuculardan mektuplar, röportajlar, makaleler, hiciv makaleler, espriler, sanat eserleri incelemeleri. Normatif olan ve normatif olmayan edatlı zarflar arasındaki dikkate değer farklar, onların oluşumlarından ortaya çıkmaktadır, fakat bu, onların genel anlamlarını etkilemez. Buna ek olarak özel bir ifadeyle, normatif olmayan edatlı zarfların normatif bağlamda söz konusu olduğu görülmüştür. Zarfların çoğu, semantik olarak, alkolle ilgilidir: , , , ve . Uyumlulukları düşünüldüğünde en sık fiiliyle kullanıldığı görülmektedir. Diğer anlamları şöyledir: 'birlikte-ayrı' , ' - ' ve ' ' .
Belagat açısından Aynİ'nin Umdetu'l-Karİ adlı eseri

Mahmud b. Ahmed Bedruddin Ayni 1360 tarihinde eski adı Ayıntab olan bugünkü adı Gaziantep şehrinde doğdu. Doğduğu yere nisbetle Ayni lakabıyla tanınmıştır. Küçük yaşlarda eğitim ve öğretime başlamış, farklı bölgelere ilmi seyahatler yapmıştır. Kudüs'te tanıştığı hocası Seyrami ile Kahire'ye gitmiş ve orada tasavvufa intisap etmiştir. Daha sonra tamamen yerleştiği Kahire'de dönemin önemli hocalarından ilim tahsiline devam etmiş; tarih, hadis, Arap dili belagatı, fıkıh gibi alanlarda söz sahibi olmuştur. Yaşadığı Memlukler döneminde devletin çeşitli kademelerinde idari, siyasi ve ilmi görevlerde bulunmuştur. Bunların içinde Kahire muhtesipliği, evkaf nazırlığı ve çeşitli medreselerde yürüttüğü müderrislik görevleri önemli bir yer tutar. Ayni, Umdetu'l-Kari'yi 1417 yılında yazmaya başlamış, 1443 yılında bitirmiştir. Eserinde pek çok kaynaktan istifade etmiştir. Söz konusu kaynakların veya müelliflerinin isimlerini çoğunlukla belirtmiş, bazen de isim vermeden nakillerde bulunmuştur. Sahih-i Buhari'nin şerhleri arasında önemli bir yere sahip olan bu eser lügat, sarf, nahiv, belagat, fıkıh, rical bilgisi gibi konular açısından da oldukça zengindir. Ayni, Hz. Peygamber'in hadislerinin Arapça olmasından ötürü bu dile bütün yönleri ile vakıf olmayanın hadis ilminden uzak olduğunu düşünmektedir. Bu nedenle o, eserinde hadisleri her yönüyle incelemeye tabi tutmuştur. Şerhinde akli ve nakli metodu dengelemeye çalışmış, mukaddimesinde belirlediği şerh yöntemini eserin tamamında takip etmiştir. İlmi üslubu gereği konuları bölümlere ayırmış, kolay anlaşılması için sayılara başvurmuş, sade ve akıcı bir dil kullanmıştır. Edebi üslubu gereği teşbih, istiare, şiir ve tekrarlara başvurmuştur. Böylece Umdetu'l-Kari, ifadesinin güzelliği, ricale dair verdiği bilgiler, hadislerin fıkhi ahkam açısından değerlendirilmesi gibi özellikleri ile diğer şerhlerden üstün kabul edilmiştir.
Eskişehir ili manav ağızları

Bu çalışmada; Eskişehir ilindeki Manavların, nüfusun çoğunluğunu oluşturduğu yerleşim birimlerinden derlenen metinlerin çevriyazısı yapılmış, alt ağız bölgeleri tespit edilmiş, bunların ses bilgisi özellikleri art ve eş zamanlı olarak incelenmiş ve derlenen metinlere dayalı olarak bağlamsal sözlük ve dizin oluşturulmuştur. Çalışma; Giriş, Birinci Bölüm, İkinci Bölüm, Üçüncü Bölüm, Dördüncü Bölüm, Değerlendirme ve Sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde araştırmanın amacı, problemi, kapsam ve sınırlılıkları ve yöntemine yer verilmiştir. Birinci bölümde Eskişehir ilinin coğrafyası ve genel özellikleri; iklimi ve bitki örtüsü, nüfusu; tarihi; Manavlarla ilgili genel bilgiler ve Eskişehir ili ağızları hakkında bilgiler yer almaktadır. İkinci bölümde Eskişehir ili Manav ağızlarının ses bilgisi incelemesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde Eskişehir ilinde Manavların nüfusun çoğunluğunu oluşturdukları yerleşim yerlerinden derlenen metinlerin çevriyazısı yapılmış ve bu metinlere yer verilmiştir. Dördüncü bölümde ise bu metinlere dayalı olarak oluşturulan bağlamsal sözlük ve dizin bulunmaktadır. Değerlendirme ve sonuç bölümünde ise Eskişehir ili Manav ağızlarından tespit edilen genel özellikler gösterilmeye çalışılmıştır.
Özbek Türkçesinde sıfat-fiil ve zarf-fiiller

Özbek Türkçesinde Sıfat-Fiil Ve Zarf-Fiiller Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Türk topluluklarının da içinde bulunduğu bu bölgede yeni bir donem başlamış oldu. Yıllarca ayrı ayrı milletler oldukları yönündeki telkinlerin ve baskıların altında ezilen Türk toplulukları bu donemden itibaren yeni bir sürece girmiş oldu. Böylece, Türkiye'de bu bölgedeki Türk lehçeleri üzerine yapılmış olan çalışmalar çoğalırken, bu devletlerde de kültürel faaliyetler artmaya başlamıştır. Doğu Türkçesinin önemli bir kolu ve Çağatay Türkçesinin devamı sayılan Özbek Türkçesi, yıllarca bir taraftan Arapça ve özellikle Farsça'nın, diğer taraftan da Rusça'nın etkisi altında varlığını sürdürmüştür. Rus emperyalizminin bir sonucu olarak Türk dilinin vazgeçilmez özelliklerinden olan ses uyumu kuralı Özbek Türkçesinde alt üst edilmiştir. Çalışmamız 'Giriş' ve 'Sonuç' bölümleri dışında başlıca üç bölümden ibarettir. 'Giriş' kısmında iki alt başlık bulunmaktadır. Bu alt başlıklarda 'Özbek Türkleri' ve 'Özbek Türkçesi' hakkında genel bilgiler verildikten sonra ilk bölüme geçilir. Bu bölümde 'Sıfat-Fiıiler ve Zarf-Fiiller' ana başlığı altında önce sıfat-fiiller ve Özbek Türkçesi'nde kullanılan sıfat-fiiller; sonra zarf-fiiller ve Özbek Türkçesinde kullanılan zarf-fiiller hakkında bilgi verildikten sonra ikinci bölüme geçilmiştir. 'Özbek Türkçesindeki Sıfat-Fiil Ekleri' başlığı altında, 'Geniş Zaman İfadesi Taşıyan Sıfat-Fiiller', 'Gelecek Zaman İfadesi Taşıyan Sıfat- Fiiller' ve 'Geçmiş Zaman İfadesi Taşıyan Sıfat-Fiiller' olmak üzere üç ana gruba ayrılan sıfat-fiil ekleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise, 'Özbek Türkçesindeki Zarf-Fiiller'anlatıldıktan sonra bu zarf-fiil ekleri, 'Basit veya Kalıplaşmış Zarf-Fiil Ekleri', 'Birleşik Zarf-Fiil Ekleri' olmak üzere iki alt başlıkta incelenmeye çalışılmıştır. Sıfat-fiil ve zarf-fiil ekleri incelenirken örneklemeler, Özbek Türkçesiyle yazılmış olan son dönem edebi eserlerden yapılmıştır. Kiril harflerinden transkripsiyon ve Türkiye Türkçesine yapıdan aktarmalarla ekler izaha çalışılmıştır.
Arap dilinde mecrurlar

Bu çalışmada, Arapça gramerinin 'nahiv ' kısmının önemli bir konusu olan mecrurlar' ele alınmıştır. Klasik nahiv kitaplarındaki mecrur kapsamına giren konular incelenmiş, analizleri yapılmıştır. Araştırma bir giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde genel olarak 'i'rab' ve 'bina' kavramlarıyla ilgili genel bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde harf-i cer ile mecrur olan isimler; ikinci bölümde izafet terkibi ile mecrur olan isimler; üçüncü bölümde tebeiyet yoluyla mecrur olan isimler ve dördüncü bölümde de 'cerru'l-civar' ile mecrur olan isimler ele alınmıştır.
Kirmanckİ de peveronayİşe feke Çewlİgİ u Gimgimİ

Bu çalışmanın amacı Bingöl ağzı ile Varto ağzının karşılaştırılmasıdır. Bingöl ağzı konusunda çoğunlukla Seyidxan Kurij'in çalışmalarından, Varto ağzı konusunda ise masal, halk hikayesi gibi folklorik metinlerden yararlanılmıştır. Bu çalışmada bu materyal senkronik bir metodla ele alınmıştır. Seslerin nasıl değiştiği, iki ağızda bu seslerin ne zaman birbirinden ayrıldığı konuları üzerinde durulmadı. Bu, başka bir çalışmanın konusudur. Bu çalışma giriş bölümü hariç üç bölümden meydana gelmiştir. Birinci bölümde Bingöl ve Varto ağızları fil çekimi bakımından karşılaştırılmıştır. İkinci bölümde her iki ağızda da seslerin değişimi karşılaştırılmıştır. Üçüncü bölümde ise iki ağız isim, zamir, sifat, zarf, edat ve bağlaçlar bakımından karşılaştırılmıştır.
Risale-i Beyan-ı Cehennem (vr. 139b-172a)

Bu çalışmada Risale-i Beyan-ı Cehennem adlı eserin 139 b-172a varakları çalışılmıştır. Risale-i Beyan-ı Cehennem dini konuda bilgi veren öğretici bir metindir. Metin içerisinde yer alan hikayeler anlatıma akıcılık katarak konuyu desteklemektedir. Eserin yazarı ve yazılış tarihi ile ilgili kayıtlarda herhangi bir bilgiye rastlanmamıştır. Tez giriş, çeviri yazı metni, dizin ve tıpkıbasım şeklinde dört ana gruptan oluşur. Giriş kısmında eser hakkında bilgi, eserin nüsha özellikleri, dil ve yazım özellikleri hakkında bilgi verilmiş ve bölüm özetleri yapılarak ardından gramer incelemesi üzerinde durulmuştur. Metin bölümünde eser çeviri yazıya aktarılmıştır ve sayfa numaraları metin üzerinde gösterilmiştir. Dizin bölümünde metnin alfabetik dizini yapılmıştır. Tez eserin orijinal metni ve kaynakça ile sonlandırılmıştır.
Arapça dilbilgisi ile ilgili Türkçe yazılmış kitapların Arapça öğretimi açısından değerlendirilmesi

Giris, iki bölüm ve sonuçtan olusan bu çalısma, Türkçe yazılmıs Arapça dilbilgisi kitaplarının Arapça ögretimi açısından bir değerlendirimesidir. Ayrıca bu çalısmada, kitapların Arapça ögretimine katkıları ve birbirinden farklı yönlerini ortaya koymak amaçlanmıstır. Giris bölümünde, çalısmanın önemi, amacı, alanı ve Arapça dilbilgisinintarihsel gelisimi yer almaktadır. Birinci bölümde ise, Türkçe yazılmıs Arapça dilbilgisi kitaplarının incelenmesi yapılmaya çalısılmıs ve bu kitaplarla ilgili elestiriler getirilmistir. kinci bölümde; Türkçe yazılmıs Arapça dilbilgisi kitaplarının Arapçaögretimine katkısı ve birbirinden farklı yönleri ortaya konmaya çalısılmıstır. Ayrıca bu bölümde Arapça dilbilgisi ögretiminde örnek bir ögretim programı denemesi yapılmıstır. Sonuç bölümünde, çalısmanın genel bir değerlendirimesi yapılmıstır.
Eskişehir ili Balkan muhacir ağızları

Ağızlar, ölçünlü dilin özellikleriyle birlikte eski ve farklı dil özelliklerini barındıran bir yapıya sahiptir. Ayrıca ağızlardan oldukça zengin söz varlığı malzemesine de ulaşılabilir. Ağızların söz varlığını teşkil eden ve pek çoğu artık ölçünlü Türkçede kullanılmayan bu sözcüklerin tespit edilmesi, Türk dilinin zenginliğini ortaya koymak adına çok önemlidir. Bu sebepler göz önünde bulundurulduğunda bütün ağızların dil özelliklerinin ve söz varlıklarının bilimsel yöntemlerle belirlenmesini sağlayan ağız çalışmaları dil tarihi ve kültürü açısından büyük öneme taşımaktadır. Bu çalışmada Eskişehir'de yaşayan Balkan muhacirlerinin ağız özellikleri tespit edildi. Bu tespitler yapılırken kullanılan malzeme Balkan muhacirlerinin yerleştiği 61 köyden yapılan derlemelerdir. Çevriyazı işaretleriyle yazıya aktarılan metinler üzerinden ses bilgisi ve biçim bilgisi incelemesi yapıldı. Ayrıca söz varlığını yansıtan bir sözlük hazırlandı.
Eski Türkçede fiillerin istemi

İstem kavramı, Lucien Tesniere tarafından bilim dünyasına tanıtılmıştır. Bilim dünyasına tanıtıldığı günden beri ilgi çeken bir konu olmuştur. Bu terim ilk kullanıldığında yalnızca fiillerle ilişkilendirilmiştir. Ancak daha sonraki çalışmalarla adların, önadların, fiilimsilerin ve birleşik fiillerin de istemi olduğu anlaşılmıştır. İstem konusu, çalışma kapsamında Orhun yazıtları olarak bilinen Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk yazıtlarının metinlerindeki fiiller üzerinde incelenmiştir. Böylece Türkçenin tarihi metinlerindeki istem yapısı hakkında bir fikir sahip olmak ve yapılacak diğer çalışmalar için bir karşılaştırma zemini oluşturmak amaçlanmıştır. Orhun yazıtlarındaki fiilin istemi incelenirken kapsam geniş tutulmuş hem yüklem hem fiilimsi yapısında olan tüm fiiller çalışmaya dahil edilmiştir. Tespit edilen tüm fiiller mantıksal, anlamsal ve sözdizimsel istem açısından ele alınmıştır. Cümlelerde zorunlu istem, seçimlik istem ve eklenti yapıları gösterilmiştir. İncelemede, Helbig ve Schenkel tarafından geliştirilen istem gösterim modeli kullanılmıştır. İnceleme sonucunda fiillerin mantıksal istemi en az bir en fazla üç olarak tespit edilmiştir. Metinde en sık kullanılan anlamsal roller eden, durum, konu ve etkilenen; anlamsal sınırlılıklar insan, yönetici, yer ve silahlı teşkilat; durum işaretleyicileri yalın, belirtme ve yön göstermedir. Çalışmada tek istemi olan 75, iki istemi olan 168, üç istemi olan 17 fiil tespit edilmiştir. Bu fiillerin isteminin, fiilimsi veya yüklem olma durumuna göre değişmediği tespit edilmiştir. Genellikle etken yapıdaki fiillerin edilgen yapıda iken istem sayısında azalma olduğu; etken yapıdaki fiillerin ettirgen yapıda iken istem sayısında artma olduğu tespit edilmiştir.
Özbek Türkçesinde kullanılan eylemsilerin batı Türkçesindeki eylemsilerle mukayesesi

Özbek Türkçesinde kullanılan eylemsilerin Batı Türkçesindeki eylemsilerlemukayesesi'' adlı tez çalısmamızda Özbek Türkçesinde kullanılmakta olan eylemsilerisaptayıp bunların Batı Türkçesi içersine dahil ettigimiz Türkmen Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi ve Türkiye Türkçesinde kullanılan eylemsiler ile mukayesesini gerçeklestirdik. Buçalısmamız esnasında Özbek Türkçesinde kullanılmakta olan eylemsileri isim-fiiller, sıfatfiillerve zarf-fiiller olmak üzere üç gruba ayırarak her grup içersinde göstermis olduğumuzekin özelliklerini ve bu özelliklere uygun olacak sekilde örneklendirmelerini verdik. Ayrıca tezimizin konusuna uygun olarak vermis olduğumuz her ekin Türkmen Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi ve Türkiye Türkçesinde kullanılmakta olan eylemsi ekleri ile mukayesesinigerçeklestirdik.
Yabancıların Türkçe öğreniminde ad durumu ve çekim açısından sık rastlanan yanlışlar ve nedenleri

Bugüne kadar yabancıların Türkçe öğreniminde yapılan yanlışlar konusunda doğrudan doğruya uygulamaya yönelik inceleme ve araştırmanın yapılmadığını görmekteyiz. Öğretim kadrosunda bulunduğumuz A. Ü. TÖMER'de, yabancıların Türkçe öğrenimleri sırasında en çok yanlışı, ad durum eklerinde ve eylem çekimlerinde yaptıklarını gözlemledik. Bu nedenle tezimi bu konu üzerinde seçtim. Çalışmamızda, Türkçe öğrenen yabancıların kompozisyon kağıtlarında, ad durumu ve eylem çekimiyle ilgili yanlışları tesbit ettik. Yanlışları TÖMER'deki kur sistemine göre (Temel Türkçe I-II, Orta Türkçe I-II, Yüksek Türkçe 1 ,11/ gruplara ayırdık. Araştırmamızda değişik milletlerden 108 deneğin kağıtlarını inceledik. II. bölümde yabancı öğrencilerin, ad durumu ekleriyle ilgili yanlışlarına yer verdik. Öğrencilerin en çok yanlışı belirtme durum ekinde yaptıklarını tesbit ettik. Belirtme durum ekini sırasıyla, tamlayan, yönelme, kalma, çıkma durum ekleri izlemektedir. Ad durum ekleriyle ilgili yanlış oranlarını düzeylere göre çizelgelerde gösterdik. Gördük ki, öğrenciler çoğu zaman, anadillerinin etkisiyle kendi dillerindeki ad durumu özelliklerini, öğrendikleri dile aktarma eğilimi göstermektedirler. Ayrıca bu bölümde Temel Türkçe I seviyesinde Türkçe öğrenen öğrencilere ad durum ekleriyle ilgili testler uyguladık. Test sonuçları ile daha önce elde ettiğimiz sonuçlar arasında büyük bir farkın olmadığını tesbit ettik. Testlerde elde ettiğimiz yanlış oranlarını çizelgelerde gösterdik. III. bölümde eylem çekimleri ile ilgili yanlışlara yer verdik. Bu konuda öğrencilerin, eylemin çekimli biçimini yanlış yazdıklarını, belli bir kişiye ait çekimi başka kişiye göre çektiklerini ve çatı morfemlerini yanlış kullandıklarını tesbit ettik. Türkçenin bağlantılı bir dil olması, değişmeyen bir köke, zaman, kip, kişi, sayı morfemlerinin eklenmesi, farklı dil yapılarına sahip olan öğrencilerin yanlışlar yapmasına neden olmaktadır. Ad durumu ve eylem çekimleri yanlışlarının yanı sıra diğer yanlışlara da kısaca yer verdik. Tezimizin IV. bölümünde Öteki Yanlışlar ile İlgili yanlışlara yer verdik. Ancak esas konumuzu ad durum ekleri yanlışları ile eylem çekimi yanlışları teşkil ettiğinden diğer yanlışlar üzerinde kısaca durduk. 144
Eski Uygur Türkçesinde ağızlar

Tezimizde temel olarak A. v Gabain'in Eski Uygur Türkçesinde ağızlar konusundaki görüşlerinin bir kısmı, kısaltmalar bölümünde verilen metinler kapsamında ele alınmaya, seçilen metinlerden alınan örnekler tarihsel ve bölgesel olarak değerlendirilmeye çalışılmıştır. Fonetik bağlamda, palatal n'nin Eski Uygur Türkçesi metinlerini n ve y ağzı olarak ayırmaya uygun olmadığı, palatal n sesinin, ekte ve kelimelerde farklı süreçler geçirerek y sesine değişmiş olabileceği, aynı metinde ikili biçimlerin görülmesinin kısmen imla ile kısmen de eski ve yeni biçimlerin bir arada olabilmesi ile açıklanabileceği; genizsillik yitiminin bir ağız özelliği olabileceği; elifli yazımların kısmi örneklerde genişletici etkisi olan ünsüzlerin neden olduğu bir genişleme hadisesini yansıtabileceği, ayrıntılı bir çalışma ile anlaşılacak olmakla birlikte genel olarak Türk dilindeki başka bir fonetik niteliğe, kısalmış ünlüye, işaret edebileceği öngörülerine varılmıştır. Vasıta ekinin ikili ve dörtlü biçimlerinin iki ayrı ağızı yansıttığı, çıkma halini ifade etmekte kullanılan +dA, +dAn ve +dIn eklerinin üç ayrı ağız olduğu düşünülmüştür. İlgi hali eki, şimdiki zaman sıfat-fiil ekleri ile gereklilik çekimlerinin de A. v. Gabain'in teorisinde belirttiği şekliyle Eski Uygur Türkçesindeki ağızları izah etmekte yeterli olmadığı kanaatine varılmıştır. Söz konusu teoride geçen maddelerin durumu, metinlerdeki ağız izlerini n ve y ağzı şeklinde bir sınıflandırmanın altında ele almaya uygun olmadığını, ağızların daha ayrıntılı bir şekilde araştırılması gerektiğini göstermektedir.