Ortaokul öğrencilerine yönelik elektronik görsel sözlük geliştirme: Tasarım tabanlı bir araştırma (5. sınıf örneği)

Araştırmanın amacı, ortaokul 5. sınıf öğrencilerine yönelik elektronik görsel sözlük tasarımının geliştirilmesidir. Bu amaç doğrultusunda, Türkçe ders kitabından seçilen sözcükleri içeren bir görsel sözlüğün tasarlanması, öğrenci ve öğretmen görüşleri doğrultusunda geliştirilmesi ve sözcük öğretimi başarısına etkisi belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırmada, sözlük tasarımı için 5. sınıf Türkçe dersi Dünya ve Çevre ile Okuma Kültürü temalarındaki metinlerin söz varlığı temele alınmıştır. Ayrıca sözlük tasarımında isimler arasındaki gerçek anlam, eşanlam, zıt anlam, eş seslilik, mecaz anlam, terim anlam şeklindeki anlam ilişkileri açısından bir sınırlılık söz konusudur. Araştırmada, genellikle bir ürün, hizmet ya da sistemin geliştirilmesi için kullanılan ve ilke, kuram ya da eğitim uygulaması şeklinde ürün ortaya koymaya fırsat tanıyan tasarım tabanlı araştırma yöntemi temel alınmıştır. Tasarım tabanlı araştırma sürecinin yanında sözcük öğrenme başarısı ve kullanıcı görüşlerinin tespiti için araştırmada karışık metoda da başvurulmuştur. Araştırma, Giresun il merkezindeki Aksu Şehit Hakan Gemici Ortaokulu 5. sınıflarında gerçekleştirilmiştir. 5. sınıf şubelerinden ikisi deney (n=69) diğer iki şube ise kontrol grubu (n=75) olarak hem tasarım hem de iyileştirilmiş sözlük uygulamasında rastgele belirlenmiştir. Bu yönüyle araştırma klasik deneysel desendedir. Elektronik Görsel Sözlük uygulaması için önce sözlük tasarımı 2016- 2017 eğitim-öğretim yılında araştırma grubu üzerinde uygulanmış, iyileştirilmiş sözlük ise aynı ortaokulun 5. sınıflarında 2017- 2018 eğitim-öğretim yılında tekrar uygulanmıştır. Araştırmanın birinci evresini oluşturan tasarım aşaması belirtilen koşullarda, 2016- 2017 eğitim-öğretim yılında 5. sınıflarda Dünya ve Çevre teması işlenirken 5 haftada gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın ikinci evresi olan iyileştirme aşaması ise, 2017- 2018 eğitim-öğretim yılında Okuma Kültürü teması işlenirken 6 hafta boyunca sürmüştür. Deney gruplarında sözcük öğretimi çalışmaları Elektronik Görsel Sözlük kullanılarak, kontrol gruplarında ise geleneksel öğretim ile sürdürülmüştür. Her iki grupta da dersler dersin Türkçe öğretmeni tarafından yürütülmüştür. Araştırmanın verileri, tasarım ve iyileştirme aşamasında belirlenen temalara uygun olarak iki kez toplanmıştır. Bu doğrultuda iki ayrı tema ve uygulama için Sözcükte Anlam Başarı Testi geliştirilmiş ve uygulanmıştır. Öğrenci ve öğretmenlerin sözlük tasarımına ilişkin görüşleri ise, her iki uygulama sürecinde de aynı şekilde uygulanan görüşme formları ile toplanmıştır. Araştırmada ulaşılan verilerin analizinde, kontrol ve deney gruplarının SABT ön ve son testleri arasındaki ilişki Mann Whitney U testi ile; ön test son test karşılaştırmaları Wilcoxon Z testi ile analiz edilmiştir. Elektronik Görsel Sözlük ile ilgili görüşme formlarından elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırma sonunda, Elektronik Görsel Sözlük tasarımının hem tasarım hem de iyileştirilmiş halinin sözcükte anlam konusundaki akademik başarı üzerinde geleneksel öğretimine göre daha etkili olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte sözlük tasarımını, 5. sınıf öğrencilerinin ve Türkçe öğretmenlerinin beğendiği ve Türkçe derslerinde kullanılmasını istediği tespit edilmiştir. Ulaşılan sonuçlar, Elektronik Görsel Sözlük tasarımının bu haliyle sözcük öğretiminde etkili bir öğretim teknolojisi olarak kullanılabileceğini ortaya koymuştur.