Anonim şirketlerde sınırlı sorumluluk ilkesi karşısında şirket alacaklılarının korunması

Türk Ticaret Kanunu'na göre alacaklıların haklarına kavuşabilmek için başvurabilecekleri tek kaynak şirket mal varlığıdır (m.269/I). Anonim şirketin alacaklılara karşı sorumluluğu hukuken sınırsız olmakla birlikte, alacaklıların alacaklarını tahsil etme imkanları şirket malvarlığı ile sınırlıdır. Malvarlığının ulaştığı değer şirketin alacaklılara karşı sorumluluğu konusunda fiili bir sınır teşkil etmektedir. Bu sebeple özellikle alacaklıların menfaatleri bakımından şirket malvarlığı değerlerinin korunması gereği vardır. Bu anlamda kanun koyucu esas sermayeyi karşılayan malvarlığı değerlerini şirket alacaklılarının asgari teminatı olarak kabul etmiş, öz kaynakların esas sermayenin altına düşmesini önlemeye yönelik emredici hükümler getirmiştir. Anonim şirket borçlarından dolayı ortakların sorumluluğu, şirket tüzel kişiliğinin sorumluluğundan farklı olarak şirkete getirmeyi taahhüt ettikleri sermaye payı ile sınırlıdır. Sermaye koyma borcunu tam olarak yerine getiren ortağın sorumluluğu sona erer. Artık kendisine ne şirketin ne de alacaklarını şirketten tahsil edememiş olan şirket alacaklılarının başvurması söz konusu olur. Bu durum 'sınırlı sorumluluk' ile ifade edilir. Dolayısıyla anonim şirket alacaklıları, alacaklarının tahsili için ancak şirket tüzel kişiliğine başvurabilirler. Anonim şirketin borçlarından dolayı ortakların şirket alacaklılarına karşı sorumluluğunun sınırlı olması, ortakların lehine bir durum olmakla birlikte, alacaklılar açısından bu durum bazen adil olmayan sonuçlar ortaya çıkarabilir. Mesela sınırlı sorumluluk imkanından yararlanabilmek için tüzel kişiliğin arkasına saklanmış bir büyük pay sahibi ile saman adamlardan oluşan bir anonim şirkette veya bir aile şirketinde ala- 175 caklıların zararına menfaat temini kolaylaşmakta, böylelikle aslında sınırlı sorumlu ticari işletme ortaya çıkmaktadır. Bu gibi hallerde kanun koyucunun TTK. ile getirdiği tedbirler çoğu kere yetersiz kalmaktadır. Zira kanun koyucunun alacaklıların korunmasıyla ilgili bütün ihtimalleri öngörmesi mümkün değildir. Bu itibarla hiç olmaza belirli hallerde alacaklılara ek koruma imkanları tanınmalıdır. Aslında tüzel kişiliği haiz şirket ile ortakları arasındaki ayrımın kesin sınırlarının olduğunu söylemek kolay değildir. Çünkü netice itibariyle, tüzel kişilik hukuk düzenince kişilerin hizmetine sunulmuş bir vasıtadır. Hukuk düzeni karşısında hakların ve borçların sahibi tüzel kişilik olmasına rağmen, bu hak ve borçlardan yararlananların gerçekte pay sahiplerinin olduğu ortadadır. Tüzel kişilik ve sınırlı sorumluluk imkanları, kişiler tarafından hukuk düzeninin öngördüğü şekil ve şartlar dahilinde kullanılmalı, aksine hukuka aykırı, meşru olmayan amaçlara ulaşmak ve sorumluluklarını sınırlandırmak için kullandıkları bir araç, arkasına gizlendikleri bir perde olmamalıdır. Bu bağlamda Medeni Kanun'un 2. maddesi anlamında bir hakkın kötüye kullanımı teşkil edebilecek şekilde, özellikle alacaklıların zararına olarak bir anonim şirkete yabancı yönetimin hakim olması veya öz kaynak yetersizliği içinde bulunan şirkette ortakların sermaye artırımı gibi iyileştirme tedbirleri almak yerine ödünç vermayi tercih etmeleri veya şirketi bütün malvarlığı değerleriyle birlikte kendi çıkarları doğrultusunda yönetmeleri gibi durumlarda tüzel kişilik perdesi kaldırılarak pay sahipleri doğrudan doğruya takip edilebilmelidir.