Metin türlerinin öğrenci başarısına etkisi

Bu çalışma ortaöğretim öğrencileri için hazırlanan Türk Dili ve Edebiyatı ders kitaplarındaki, Türkçe dil bilgisi konularından sıfat, zamir ve zarf konularının öğrenilmesi için yararlanılan metinlerin, türlerine göre dağılımını belirlemek ve metin türlerinin dil bilgisi konularının öğrenilmesine etkisini karşılaştırmak amacıyla yapılmıştır. Çalışmada öncelikle dil bilgisinin öğrenilmesinin gerekliliği konusunda araştırmacıların görüşlerine değinilmiş, ardından sözcüklerin sınıflandırılması, metinlerin sınıflandırılması ve sözcük türlerinin öğrenilmesi için niçin metinlerden yararlanılması gerektiği konularında alan araştırması yapılarak elde edilen bilgiler sunulmuştur. Sözcük türlerini öğretmek için metinlerden yararlanmanın uygun olduğu, ilköğretim ve ortaöğretim kademelerinde Milli Eğitim Bakanlığının hazırladığı kitaplarda da bunun zaten göz önünde bulundurulduğu görülmüş ancak 'metin türlerinin' konunun öğrenilmesi açısından bir farklılık oluşturup oluşturmadığı üzerinde daha önce durulmadığı saptanmıştır. Ortaöğretimdeki Türk Dili ve Edebiyatı ders kitapları incelenmiş sözcük türü konusunun metin türleri konusuyla rastgele eşleştirilerek öğretilmeye çalışıldığı görülmüştür. Hemen hemen her konu için metinlerin yer aldığı ders kitabında hangi konu için hangi metin türüne niçin yer verildiği konusunda ise belirli bir araştırma, tespit veya açıklama bulunamamıştır. Buradan hareketle 'Metinlerin türlerinin farklı olması, dil bilgisi konularının öğrenilmesini etkiler mi? sorusuyla yola çıkılmıştır. Gerek ders müfredatını gerekse konunun diğer konulara göre sıralanışını aksatmamak için belirlenen konunun bulunduğu sınıf olan 10. sınıf öğrencileri üzerinde araştırma yapmanın uygun olacağı düşünülmüştür. Bu araştırma için ölçme aracı olarak çoktan seçmeli bilgi testinin uygun olacağına karar verilmiştir. Literatür taraması yapılarak konuyla ilgili sorular incelenmiş; ünitelendirilmiş yıllık plandaki sözcük türleri konusunun kazanımları doğrultusunda sıfat, zamir ve zarf konusundan çoktan seçmeli 50 soru hazırlanmış; sorular rastgele bir grup belirlenerek uygulanmış; ardından ölçme uzmanının da yardımıyla madde analizleri yapılmış ve nihayetinde bazı madde kökleri çıkarılarak çoktan seçmeli 30 test sorusu hazır hale getirilmiştir. Ankara'nın Şereflikoçhisar İlçesinde bulunan iki ayrı lisede 10. sınıf öğrencilerinden rastgele üçer grup belirlenmiş hazırlanan test öğrencilere ön test olarak uygulanmıştır. Amaç iki okulu karşılaştırmak değil 'metin türlerinin' konunun öğrenilmesine etkisini araştırmak olduğundan lise türü göz önünde bulundurulmamış, rastgele seçilmiştir. Ardından her bir ders planında farklı metin türlerine yer vermek suretiyle her sınıf için üç ayrı ders planı ve etkinlik çalışmaları okul müfredatına uygun olarak hazırlanmış ve okullardaki ders öğretmenlerine ulaştırılmıştır. Hazırlanan günlük ders planları ve etkinlik çalışmaları her iki okuldaki birinci gruplara şiir metinleri, ikinci gruplara anlatmaya bağlı metinler ve üçüncü gruplara öğretici metinler öğrenme aracı olarak sunularak sıfat, zamir ve zarf konuları işlenmiştir. Konular bittikten sonra hazırlanan test, son test olarak uygulanmıştır. Ardından faktör analizleri yapılarak metin türlerindeki farklılaşmanın konunun öğrenilmesi açısından etkisinin olup olmadığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çıkan sonuçlarda gruplar arasında anlamlı bir fark olduğu görülmüştür. Buna göre sıfat ve zarf konusu için anlatmaya bağlı metinlerin, zamir konusu için şiir metinlerinin daha etkili olduğu; öğretici metinlerin ise konunun öğrenilmesi açısından etkisinin diğer metin türlerine göre daha az olduğu sonucuna varılmıştır. Ders öğretmenlerinin gözlem ve görüşleri ise genel olarak manzum metinlerin öğrencilerin dikkatini daha çok çektiği, yönünde olmuştur.