İş sözleşmesinin haklı nedenle feshi

İş sözleşmeleri, taraflarını oluşturan işçi ile işveren arasında kişisel ilişki kuran, karşılıklı borç doğuran ve sürekli borç ilişkisi yaratan tam iki tarafa borç yükleyen, tipik, özel hukuk sözleşmeleridir. Bu sözleşmelerin kurulmaları sırasında taraflar arasında mevcut olan sosyal ve ekonomik eşitsizlik, kurulmaları ile sona ermemekte aksine sözleşmelerin devamı süresince de varlığını devam ettirmektedir. İş sözleşmesinin tarafı işçinin ekonomik ve hukuki yönlerinden işverenine bağımlılığı, iş sözleşmelerini iş görme borcu doğuran diğer sözleşmelerden ayırmaktadır. Bunun yanı sıra, söz konusu bağımlılık İş Hukuku'nun yasal dayanağını Anayasa m. 2'de düzenlenen 'sosyal devlet ilkesi' nden alan işçiyi koruma felsefesinin de temelini oluşturmuş, kanun koyucunun iş sözleşmelerinin gerek kuruluşu gerek devamı gerekse sona ermesinde özel kurallar düzenlemesini sağlamıştır. Çalışmamızın 'Fesih Kavramı' başlıklı birinci bölümünde, fesih kavramının tanımı, temeli, sınır ve kapsamı ortaya konulmuştur. Bu bağlamda, ilk olarak ani edimli borç ilişkilerinde tarafların sözleşme ile bağlılıklarını sona erdirme işlevi haiz sözleşmeden dönmenin sürekli borç ilişkileri açısından hangi durumlar ve neden söz konusu olamadığı, söz konusu kavramların benzer ve farklı özellikleri incelenmiştir. Başka bir diğer deyişle, ilk olarak sözleşmeden dönme kavramından farkı ortaya konan sözleşmenin feshi kavramının alt türleri arasındaki farklara yer verilmiş, sonrasında da sözleşmenin haklı nedenle feshinin sözleşmeden dönme ile arasındaki ilişki incelenmiştir. Böylelikle hem genel olarak fesih hem de iş sözleşmesinin haklı nedenle feshi kavramları ortaya konmuştur. Devamında, iş sözleşmelerinin sona ermelerine geçilmiş, bu hususta ikili bir ayırım yapılmak suretiyle fesih dışı nedenler ile fesih başlıkları altında iş sözleşmelerini sona erdiren hallere yer verilmiştir. İş sözleşmelerinin feshi açısından olağan fesih ile haklı nedenle fesih olmak üzere iki türlü fesih söz konusu olduğundan; söz konusu fesih türlerine, bunlar arasındaki benzer ve farklı noktalara değinilmiş, böylelikle haklı nedenle fesih ile olağan fesih arasındaki sınır ortaya konulmuştur. Çalışmanın ikinci 'Haklı Nedenle Fesih Hakkı' adlı bölümünde haklı nedenin tanımı, temeli, sınır ve kapsamı ortaya konmaya çalışılmıştır. Devamında, haklı nedenle fesih hakkının hukuki dayanağı, nedenleri koşulları, şekli anlatılmış olup haklı nedenle fesih hakkının kullanımında ortaya çıkacak ihtilaf halinde uygulamada yaşanan en büyük sorunlardan olan ispat hususuna geçilmiştir. Bu bağlamda, genel olarak ispat yükü ile ispat araçları belirtildikten sonra, fesih nedenine bağlı olarak ispat yükünün içeriği ve buna bağlı olarak Yargıtay kararları ışığında ispat araçlarının belirlenmesi ve ispat yükünün ne olacağı hususu irdelenmiştir. Ayrıca 4773 sayılı kanun, sonrasında da iş konunu ile sadece İş Kanunu ve Basın İş Kanunu'na tabi bir kısım işçiler açısından iş güvencesi sistemi getirilmiş olduğundan; haklı nedenle fesih ile geçerli nedenle fesih arasındaki farklara da değinilmiştir. Çalışmamızın üçüncü bölümü 'İş Sözleşmesinin Haklı Nedenle Fesih Nedenleri' başlıklı kısmında ise iş sözleşmesinin işveren veya işçi tarafından haklı nedenle feshine ilişkin kanuni düzenlemelerinin incelenmiştir. Burada da her ne kadar, Basın İş Kanunu ile Deniz İş Kanunu'nun, sonrasında Borçlar Kanunlarının ilgili düzenlemelerde de haklı fesih nedenleri var ise de çalışmamızda salt 4857 sayılı İş Kanunu'nda düzenlenen haklı fesih nedenleri incelenecektir. 4857 sayılı İş kanunun işçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı başlıklı m.24' de düzenlenen 'sağlık sebepleri', 'ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri', 'zorlayıcı sebepler', ve işverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı başlıklı m. 254'de düzenlenen 'sağlık sebepleri', 'ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri', 'zorlayıcı sebepler', 'işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde devamsızlığın 17'nci maddedeki bildirim süresini aşması' halleri ayrıntılı bir şekilde özellikle Yargıtay kararları eşliğinde açıklanmıştır. Bu inceleme sırasında tartışmalı hususlar ve doktrinde yer alan farklı görüşler gerekçeleri ile birlikte belirtilmiş, sonrasında kişisel görüşümüz açıklanmıştır. Çalışmamızın dördüncü bölümü ise 'Haklı Nedenle Fesih hakkının Kullanımı ve Denetimi' başlıklı kısımdan oluşmaktadır. İşçi ve işverenin, iş sözleşmesini haklı nedenle fesih hakkını nasıl ve hangi sürede kullanabileceği incelenmiştir. Belirlenen hususlara uygun bir şekilde kullanılan haklı nedenle feshin hukuki sonuçlarına tek tek yer verildikten sonra, 2017 yılında İş Mahkemeleri Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle bir dava şartı haline gelen arabuluculuğa gitme hususu üzerinden arabuluculuk müessesesi anlatılmıştır. Son olarak ise, haklı nedenle fesih hakkının kullanılmasıyla doğan hukuki sonuçlar özellikle haksız fesih ve bunun belirsiz süreli iş sözleşmeleri ile belirli süreli iş sözleşmeleri açısından hukuki sonuçları üzerinde ayrı ayrı durulmuştur. Çalışmamız kapsamında, Türk mevzuatı ve yargı kararlarından büyük ölçüde yararlanılacak olmakla beraber konuya ilişkin doktrindeki görüşlere ve yargı kararlarına yeri geldiğince yer verilmiştir. Böylelikle iş sözleşmesinin haklı nedenle feshinin kapsam ve sınırları belirlenmeye, bu hususta doktrin ve uygulamaya yol gösterici olmaya çalışılmıştır.