Banking structure and bank firm affiliation: The case of Turkey

Organik banka - firma ilişkileri belirli zamanlarda ülkelerin ekonomik gelişimini desteklemek anlamında etkili olduğu kadar tartışmalı bir yol olarak da görülmüştür. Birçok gelişmekte olan ülke söz konusu yöntemi sermaye kıtlığı ve yatırım koordinasyonu eksikliği problemlerine bir çözüm olarak uygulamıştır. Diğer yandan, hiçbir sistem riskleri ve maliyetleri göz ardı edilerek düşünülemez. Banka - firma ilişkisi, bankacılık sektöründeki problemlerin reel sektöre sıçraması gibi bir domino etkisi yaratarak tüm ekonomik sistemin sağlığını tehdit edebilmektedir. Global trendler ve piyasa mekanizmasına yönelik ekonomik politikaların güç ve taraftar kazanması söz konusu banka - firma ilişkisi modelinin üzerindeki baskıları artırmaktadır. Bu tezde, banka - firma ilişkisi ve bankacılık yapısı Türkiye boyutunda ele alınmaktadır. Temel araştırma konusu olarak Türkiye'de banka firma ilişkisinin organik anlamda var olup olmadığı, hangi yapıda ortaya çıktığı, söz konusu yapılanmanın arkasındaki temel motivasyonlar ve bu yapılanmanın ülkenin ekonomik gelişimine bir katkı yapıp yapmadığı araştırılmaktadır. Araştırmamızda nedenselliğin yönünü doğru tespit etmek amacı ile banka - firma ilişkisinin arkasında yatan motivasyonlar gerek bankalar gerekse firmalar açısından incelenmektedir. Tezin kapsamında yapılan analizlerimiz ile Türkiye'de özellikle Cumhuriyet'in kuruluş yıllarında banka - firma ilişkisinin öncelikle sermaye kıtlığını çözmeye yönelik olarak oldukça kuvvetli seviyede var olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak, söz konusu dönemi takip eden zamanlarda sermayedar sınıfının yaratılması bir devlet politikası olarak benimsenmiş ve bankalar ile firmaların organik ilişkileri daha da güçlenerek sürekli bir hale gelmiştir. Müteakip bankacılık kanunları ile ise söz konusu banka - firma ilişkileri sınırlandın İmaya çalışılmıştır. 2001 ekonomik krizi yakın şekilde kontrol altında tutulmayan banka - firma ilişkisinin yüksek maliyetli sonuçlara yol açabileceğini göstermiştir. Banka - firma ilişkisini ampirik olarak 1993 - 2002 dönemi İMKB verilerini kullanarak inceledik. Temel olarak bulgularımız söz konusu dönem içinde bankalar ile ilişkide olan firmalar ile hiçbir banka ile ilişkisi olmayan firmalar arasında pasif yapısı ve faaliyet performansları bakımından istatistiksel olarak belirgin bir fark olmadığını ortaya koymaktadır. Amprik analizlerimizi desteklemek ve söz konusu ilişkinin arkasında yatan motivasyonları anlamak amacı ile İş Bankası ve Oyak Grubuna yönelik olarak Vaka Analizi metoduyla inceleme yapıldı. iş Bankası'nın kuruluşunu takip eden yıllarda milli ekonominin gelişimini desteklemek misyonunu taşıyan bir motivasyon ile banka - firma ilişkisini yarattığını ancak daha sonra söz konusu motivasyonun portföy çeşitlendirmesi üzerinde yoğunlaştığı görülmüştür. Oyak Grubu'nun ise banka - firma ilişkisi yaratmak anlamında diğer holding yapılarından farklı bir motivasyon taşıdığı tespit edilememiştir. Yapılan analizler ile banka - firma ilişkisinin durağan olmaktan ziyade değişken bir yapıya sahip olduğu ve zaman içinde ve sektörler arasında farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Bir ekonominin banka bazlı sistemle mi yoksa piyasa bazlı sistemle mi ekonomik gelişimini destekleyeceği ise söz konusu ülkenin gelişmişlik derecesi gibi birçok farklı parametreye bağlıdır. Bir ülke önemli derecede geri kalmışlık problemi ile karşı karşıya, ekonomik ilişkiler basit ve sermaye yoğunluğu düşük seviyede ise bankalar ile firmaların organik ilişki içinde olması ekonomik gelişimi destekleyici bir enstrüman haline gelmektedir. Ancak, ekonomik yapılanma daha karmaşık bir seviyeye doğru geliştikçe, ve sermaye yoğunluğu büyük yatırımları yapabilecek bir noktaya ulaştıktan sonra ve ekonomideki öncelik sermaye yoğunluğunu artırmaktan risk çeşitlendirmesine yöneldikçe banka..- firma ilişkisi ortaya koyduğu avantajları kaybedebilmektedir. Kamu otoritesi söz konusu banka - firma ilişkisi yapılanmasını biliçli olarak kontrol alında tutmalı, ve ekonominin gelişme düzeyine göre banka bazlı bir finansal sistemden daha piyasa bazlı bir sisteme geçişi koordine edebilmelidir.