turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Is language a prerequisite for belief? An Alternative approach to false - belief understanding and meta - representation

İnancı, zihin felsefesi tartışmasında konumlandırmak, tezimin ana konularından bir tanesidir. Bugüne kadar bu alanda geliştirilmiş olan kuramları, epey tek yanlı ve süreci görmezden gelen kuramlar olarak görüyorum, projem dahilinde incelediğim iki kuram da bu çizgidedir: Davidson ve Armstrong. Tamamen dile önem veren tekil sistemli bir zihin felsefesi kavrayışı, tartışma dahilinde ciddi sorunlara yol açar ve yanlış-inanç kavrayışı gibi bir hayli ciddi bir yönü görmezden gelir. İnanç edinme sürecini biraz daha aydınlatmak adına, gelişim psikolojisi alanında yapılan çalışmalara değininiyorum. İnsan harici hayvanlar ile insan yavruları arasında yapılacak bir karşılaştırma projem için önemli olacaktır çünkü insan yavruları belli bir yaşa gelene kadar zihinsel yetenekleri diğer hayvanlarınkine benzer. Gelişim psikolojisi çalışmaları, dilden daha önemli bir zihinsel kapasite olan yanlış-inanç kavrayışının altını çizer ve zihnin ikili sistemle kavranışını vurgular. Projemde bu yaklaşımı destekliyorum ve bu bulguları, Heidegger'in Dasein ve gündeliklik kavramlarından yararlanarak felsefi bir yaklaşım ile harmanlamaya çalışıyorum. Heidegger de ikili zihin sistemini tartışmam için bir yol açıyor, bu sistem, insanları diğer hayvanlardan ayıran karmaşık inanç mekanizmasını açıklar ki bu da yanlış-inanç kavrayışı geliştirmeye dair zihinsel kapasitedir.
Friedrich Nietzsche'nin kültür eleştirisinde 'Yaşamın olumlanması' düşüncesi üzerine bir inceleme

Kültür kavramı kullanılmaya başlandığı andan itibaren filozoflarca tartışılan bir kavram olmuştur. Günümüzde kültür üzerine yapılan eleştirel tartışmalar büyük oranda Nietzsche'nin düşüncelerinden etkilenmiştir. Nietzsche, Avrupa kültürüne yönelttiği yaşam odaklı kültür eleştirisini düşünce ve yaşam karşıtlığını aşmak üzere konumlandırır. Düşünce ve yaşam arasındaki karşıtlık, düşünürlerin akış içindeki varlığın ardındaki değişmeyenin bilgisine ulaşma çabasında ortaya çıkmış ve bilgeyi hakikat dürtüsü ile yaşamı koruyan yanılgıların çatıştığı bir varlık haline getirmiştir. Nietzsche'nin yozlaşmış olarak gördüğü kültürün dayandığı değerlerin kaynağı, insanın kendisini doğanın ve dünyanın karşısında konumlandırması ve kendi varoluşu da dahil olmak üzere varoluşun değerlendirmesini yapma hakkını kendinde görmesidir. Böyle bir değerlendirme sonucu kötü ve acı dolu olarak görülen dünyayı yok sayma veya ıslah etme yoluyla yenmeye çalışmak insanın kendi kendisini yenmeye çalışmasından farksızdır. Kendisine ve doğaya karşı silahlanmış insanlardan oluşan modern toplum, yaratıcı insanın ortaya çıkmasının karşısında engel teşkil eder. Bu bağlamda çalışmamızda Nietzsche'nin Avrupa kültürünün yaşamı yadsıyıcı değerlendirme biçimine yönelttiği eleştiri irdelenerek düşünce ve yaşam arasındaki uçurumun aşılacağı yaşamı olumlayan kültürün olanağı tartışılacaktır. Nietzsche'nin bireyde ve kültürde yozlaşmanın aşılması için nihai önerisi, tutkuların kökenine saldırılmaksızın yaşamın Dionizik olarak olumlanmasıdır. Nietzsche'nin kültür eleştirisi 'yaşamın olumlanması' düşüncesi bağlamında ele alındığında, onun 'çekiçle felsefe yapmak' dediği felsefe yapma biçiminin hem yıkan hem yeniden inşa eden yönünü yansıtmaktadır.
Kapitalist ekonomi mefhumunun Marksist bir bakış açısından yeniden inşası

Bu doktora tezi, Marksist eleştiriyi ve yeni metafiziğin ontoloji kavrayışını sentezleyerek yeni bir kapitalist ekonomi mefhumu inşa etmeyi amaçlamaktadır. Bu açıdan Karl Marx'ın ve diğer Marksistlerin eserlerini yakından okuyarak Marksist eleştirinin temellerini formüle ederken bu temelleri yeniden düşünmek üzere yeni metafiziğin gerçekçi ve insan merkezci olmayan fikirlerini tartışmaya dahil etmektedir. Böyle bir çabanın en yakın hedefi, 21. yüzyılın ilk çeyreğine damgasını vuran ekolojik krizin ardında yatan mekanizmaları anlamaktır. Bunun için artık insan merkezci ve hümanist felsefe ve metodolojilerin devreden çıkarılması gerekli görünmektedir. Zira hiçbir ekolojik süreç, insan olmayan canlı ve cansızları, onların iş başındaki kudretlerini ve ekosistemlerin üretiminde aldıkları rolü dikkate almaksızın kavranamaz. Bu bakımdan bu çalışma, beşeri bilimlerde giderek daha etkili olan insan sonrası girişimlerin bir parçasıdır. Eş deyişle bu tezin amacı, ontolojik olarak gerçekçi ve insan sonrası bir Marksizm tesis etmektir. Buradan hareket eden tezin temel iddiası ise ekonominin insanlar arası bir ilişki değil ekosistem üretimi tarzını belirleyen bütün bir koşullar, yani kurallar ve varsayımlar kümesi olduğudur. Bu koşullar, insan türü ile diğer ekosistem parçaları arasındaki ittifak ve ihtilaf ilişkilerini belirler. Bu iddia, insan ve insan olmayanların ilişkilerine indirgenemeyen boyutlarına dair bir anlayış ve dolayısıyla onların sermayeye dirençlerinden başlayarak inşa edilen bir mücadele kavrayışıyla birleştirilmiştir. Böylece ekolojik krizin nedenlerine bir yanıt aranmış, ayrıca kapitalizmin sonunun tahayyülü için temel unsurlar ortaya koyulmaya çalışılmıştır.
Olumsallık ve mantık

Klasik mantık, doğruluk değeri olarak 'doğru' ya da 'yanlış' değeri alan önermeleri konu edinmektedir. Klasik mantıkta doğruluk değeri hakkında kesin bir şey söyleyemediğimiz önermelere belirsiz önermeler denir. 'Belirsiz' önermeler bazen doğru, bazen yanlış değeri alırlar. Bu önermelere aynı zamanda 'olumsal önerme' adı verilir. Olumsal önermeler zorunlu olmayan önermelerdir. Olasılık mantığında ise doğruluk değeri yerine 0 ile 1 arasında olasılık değeri alan önermeler konu edinilir. Bu tezin konusu olumsal önermeler ve bu önermeler ile yapılan çıkarımlardır. Tez, özellikle olumsal önermelerin mantıkta kullanılabilmesini ortaya koymak üzere hazırlanmış-tır. Bu çalışmada öncelikle diyalektik ve olumsal tasımların tarihçesi incelenmiştir. Öznesi nicelenmemiş önermelerin yüklemlerinin ilineksel olup olmadıkları incelenerek mantıksal çıkarımlarda kullanılabilecekleri görülmüştür. 'Fakat' bağlacıyla başlayan önermelerin, tümel hakkındaki önermelere ilişkin istisna belirten önermeler olduğu ortaya konmuştur. Karşıtlar karesindeki doğruluk değeri 'belirsiz' olan önermelerin, yüklemlerinin ilineksel olup olmadığına bakılarak doğruluk değerinin belirlenebildiği gösterilmiştir. Olumsal önermelerin 'doğru' veya 'yanlış' değeri alabilmeleri için özne ve yüklemin haricinde bağlamın da belirtilmesi gerektiği anlatılmıştır.
Aristoteles ve Farabİ'de ahlakın kaynağı problemi

Ahlakın kaynağı problemi, 'iyidir' veya 'kötüdür' gibi ahlaki yargılara varmamızı sağlayan temel ölçütün nereden kaynaklandığına dair bir soruşturmayı ifade etmektedir. Felsefe tarihi boyunca bu soruya filozoflar, ahlakın kaynağının haz, tabiat, duygu, sezgi, toplum, Tanrı/ilahi vahiy veya akıl olduğu şeklinde cevaplar üretmişlerdir. İlkçağ Yunan filozoflarından Aristoteles (M. Ö. 384 -322), ahlakın kaynağı problemine akıl ekseninde bir cevap ortaya koymuştur. Aristoteles'in ahlak eserlerinden haberdar olan ve onun düşüncesini benimsemekle beraber onu geliştiren İslam filozofu Farabi (M. S. 872 -950) ise, akıl ve ilahi vahyi mezceden bir çözüm geliştirmiştir. Her iki filozofun da ahlakın kaynağı problemine dair cevaplarını mukayeseli olarak ele almayı amaçlayan bu çalışmada, teorik akıl, pratik akıl, siyasi ve dini otorite üçgeninden oluşan bir çerçeve çizilmiştir. Buna göre, genel ahlaki ilke ve önermelerin kaynağı olarak teorik akıl ile, teorik akıl kaynaklı ilkeleri tekil önermelere dönüştüren kaynak olarak pratik akıl ele alınmıştır. Teorik ve pratik yetkinliği elde edemeyen bireyler için ise ahlakın kaynağı olarak siyasi ve dini otoritenin işlevine dikkat çekilmiştir.
Farabİ'de ideal insan

Büyük sistem filozofu olarak bilinen Ebu Nasr el-Farabi'nin ideal insan olarak belirlediği kişi, erdemli şehrin kurucusu olarak bilinen İlk-Başkan'dır. Farabi ideal insanı belirlerken Hz. Muhammed'i göz önünde bulundurmaktadır. Çünkü İlk-Başkan'ın özelliklerine baktığımızda onun hem filozof hem de peygamber olması gerektiğini görmekteyiz. Nitekim Farabi felsefesinin en yüksek noktasında filozof, peygamber ve İlk-Başkan'ı bir ve aynı kişi olarak kabul etmektedir.
Felsefi bir problem olarak ölümsüzlük düşüncesi ve Turan Koç örneği

İnsanlık tarihi boyunca birçok tartışmaya konu olan ölümsüzlük düşüncesi bu tezin temel tartışma alanını oluşturmaktadır. Hiç kuşkusuz ölümsüzlük düşüncesi dini inançların da önemli konularından biridir. Öyle ki İslam düşünce tarihinde ölümsüzlük hadisesi imanın altı şartından biri olarak kabul edilmektedir. Ölümsüzlük genel itibarıyla bir inanç olarak ele alınmıştır. Ölümsüzlük düşüncesinin temeli ruh-beden ilişkisi kapsamında ele alınır. Ruhun bedenden ayrı bir varlık olduğuna ilişkin düşüncenin ölümsüzlüğün önkoşulu olduğunu söylemek mümkündür. Ölümsüzlüğü kabul edip ruhun bedenden ayrı olduğu iddia edenlerin büyük çoğunluğu ölümsüzlüğün cismani olduğuna inanır. Cismani ölümsüzlük diriliş olarak da isimlendiriliyor. Ayrıca ölümsüzlüğün yalnızca ruh için geçerli olduğunu savunanlar da olmuştur. Benzer biçimde tenasüh öğretisinde de ölümsüzlük vardır. Buna göre iyi insanların ruhu iyi bir varlıkta tekrar dünya gelir, kötü insanların ruhu da kötü bir varlıkta bedenlenir. Bu çalışmada ölümsüzlük düşüncesi, ahlaki, metafizik ve bilimsel açıdan değerlendirildi. Turan Koç'un 'ölümsüzlük düşüncesi'adlı eserinden hareketle ölümsüzlük düşüncesine yönelik felsefi bir bakış açısı geliştirilerek söz konusu tartışmanın din felsefesi literatürüne katkı sağlanması amaçlanmıştır.
Albert Camus'de insan ve insanın anlam arayışı

Bu çalışmada, varoluşçu filozoflar arasında gösterilen yirminci yüzyıl sanatçı-filozoflarından Albert Camus'nün insan anlayışı ele alınmıştır. Camus, insanın varoluşsal sorunları özellikle absürd ve trajik durumundan yola çıkmıştır. Camus, Nietzsche'den sonra nihilizm problemini ele almış ve bu mantığı sonuna kadar götürmüştür. Sonuçta, nihilizmin insan açısından bir çıkmaz olduğunu görmüştür. Özellikle absürd karşısındaki intihar ve umut gibi tavırları eleştirmiştir. Camus, temeli yıkma değil yaratma mantığına dayanan başkaldırma felsefesinde absürdün bilincindeki insanı temel almıştır. Camus'nün başkaldırı ahlakı yok etmeden değil, yaşamdan yana olan bir anlayıştır.
Kant felsefesinde özgürlüğün yeri

Özgürlük kavramı felsefe tarihi boyunca, hemen hemen hiçbir filozofun kendisine kayıtsız kalamadığı bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Kant da özgürlük kavramını, eleştirel felsefesinin temel problemlerinden biri olarak görmüştür. Çalışmamızda Kant'ın üç başlıca Eleştirisi olan Saf Aklın Eleştirisi, Pratik Aklın Eleştirisi ve Yargı Yetisinin Eleştirisi'nde farklı görünüşleriyle karşılaştığımız özgürlük kavramının, bu Eleştiri'lere bağlı kalarak epistemolojik, etik ve estetik boyutlarını açıklama ve Kant felsefesindeki yerini gösterme amacındayız.
Dilbilimden psikanalize dil ve arzunun eklemlenişi

Bu çalışmada, insan, 'dil yetisi' aracılığıyla tanımlanan ve sürekli yeniden tanımlanan bir varlık olarak konumlandırılmış ve bu minvalde beliren 'Dil nedir?, 'İnsan dili nasıl deneyimler? 'Dile önsel bir deneyime sahip olabilir miyiz? ve 'Eğer böyleyse, bu deneyim, dilden başka bir biçim içinde ifade edilebilir mi? gibi sorulara bir yanıt arayışıyla psikanalize, fakat özellikle de Jacques Lacan'ın çalışmalarına başvurulmuştur. Freud'un kuramını yapısallcı dilbilim kuramıyla buluşturan Lacan, özellikle de Levi-Strauss'tan aldığı simgesel kavramını psikanalize taşıyıp yeniden yapılandırarak, psikanalizi dilbilimsel temeller üzerinde yeniden kurmuştur. Arzunun kendisini değil de dilini, arzunun anlatımını merkeze alan tutumuyla psikanaliz, arzu ile dil arasındaki çeşitli eklemlenişleri açığa çıkarmak amacındadır; çünkü dürtülerin gelgitlerine ancak anlamın gelgitleri içinde ulaşılabilir. Bu kuramsal nedenlerle, bu çalışmada genel hatlarıyla yapısallcı dilbilim, 'simgesel' kavramının dolayımıyla Levi-Strauss'un yapısall antropolojisi, dinamik model-dilsel model gerilimi içinde Freud'un kuramı ve dilbilimsel zeminlerde psikanalizin yeniden inşası olmak bakımından da Lacan'ın kuramı ele alınmıştır. Freud'a göre bilinçdışı, varoluşumuzun bizden kaçan ve üzerinde hiçbir denetime sahip olamadığımız parçasıydı, fakat aynı zamanda düşünce ve arzularımızı yöneten de oydu. Öbür taraftan Lacan'a göre ise bilinçdışı göstergesel malzemeden oluşur. Bilinçdışı, denetimimizin dışında kalan bir anlamlama sürecidir; konuştuğumuz dil değil, bizim aracılığımızla konuşan dildir. Bu anlamda Lacan bilinçdışını Ötekinin söylemi olarak tarif eder. Büyük Öteki dildir, simgesel düzendir. Bu Öteki hiçbir zaman bir öznenin içinde asimile edilemez. O, bilinçdışımızın çekirdeğini oluşturan radikal ötekiliktir.
Felsefi görünümleri açısından Kuantum Teorisinin Kopenhag yorumunda belirsizlik ilkesi

Bu çalışmamızın konusu felsefi görünümleri açısından kuantum teorisi Kopenhag yorumunda belirsizlik ilkesidir. Bu çalışmada, klasik fiziğin çıkmazlarından yola çıkarak kuantum fiziği ile birlikte işlerlik kazanan kimi felsefi konuları Heisenberg'in belirsizlik ilkesi bağlamında konu edineceğiz. Bu çalışmamızdaki amaç, klasik fizik kavramlarını, kuantum fiziğinin ortaya çıkmasıyla birlikte nasıl bir anlamsal değişikliğine uğradığını felsefi bir dille izah etmektir. Çalışmamızda klasik fiziğin yetersiz kalması ile birlikte gelişen kuantum fiziğinin genel bir çerçevesi çizilmiştir. Bunun yanında kuantum fiziğinde ortaya çıkan temel bazı kavramlar fizik ve felsefe açısından tanımlanarak bu kavramların felsefi analizi yapılmıştır. Bunun yanında belirsizlik ilkesinin ortaya çıkmasıyla birlikte klasik fizik için geçerli bazı postulatların temelden değiştiğini irdelenmiştir. Kuantum teorisinin oluşma süreci hem tarihsel olarak ele alınmış hem de bu çalışmalarla birlikte oluşan felsefi kavramlara değinilmiştir. Enerjinin sürekli değil kesikli olmasıyla süreksizlik, ışığın hem dalga hem parçacık yapısını taşımasıyla düalite, madde dalgalarının soyut, matematiksel ve olasılıklı yapıları ile olasılık gibi kavramlara değinilmiştir. Ayrıca bu kavramların belirsizlik ilkesi ile olan ilişkisi irdelenmiştir. Kuantum teorisinin yorumlanması sonrasında oluşan atom altı yapıların muğlaklığı sebebiyle dile getirilen belirsizliğin epistemolojik ve ontolojik temelleri tartışılmış ve belirsizlik ilkesi ana hatları ile incelenmiştir. Bunula birlikte kuantum fiziğinin gözlem ve deneyin bir bütün olarak ele alınmasıyla oluşan gözlemcinin rolüne değinilmiştir. Dülitenin ortaya çıkması ile birlikte gerçekliğin tamamlayıcılık ilkesi ile izahı tanımlanmış ve yine belirsizliğin sebep olduğu gerçekliğin paralel evrenlerde nasıl izah edildiği ana hatlarıyla irdelenmiştir. Böylece kuantum fiziğinin gelişmesiyle birlikte izahı güç kavramları felsefi bir bakış açısıyla belirsizlik ilkesi ışığında tanımlayarak irdeleyeceğiz.
Yapılandırmacı eğitim kuramının felsefi temelleri

Yapılandırmacı eğitim kuramı, ülkemizde ve dünyanın pek çok ülkesinde kullanılmakta ve tartışılmaktadır. Ülkemizde de bu konu hakkında pek çok çalışma yapılmaktadır; fakat bu çalışmaların büyük bir çoğunluğu eğitim bilimleri kapsamında yapılmakta ve yapılandırmacı eğitim kuramı yöntemleri ve sonuçları itibariyle ele alınmaktadır. Bu çalışmada yapılandırmacı eğitim kuramı bilgi felsefesi bağlamında ele alınmıştır. Eğitim en genel anlamıyla bir bilgi aktarma işi olarak tanımlanabilir. Bilgi aktarmanın yöntemini belirleyebilmek için, bilginin tanımlanması gerekmektedir. Bilindiği gibi bilgiyi tanımlayan, yapısını araştıran disiplin, felsefenin temel araştırma alanlarından olan bilgi felsefesidir. Çalışmamın amacı yapılandırmacı eğitim kuramının, ilkelerinin, yöntemlerinin ve amaçlarının temelini oluşturan yapılandırmacı bilgi kuramının bilgi anlayışını ve bu bilgi anlayışıyla yapılandırmacı eğitimin ilke ve yöntemleri arasındaki neden sonuç ilişkisini ortaya koymaktır. Çalışmamda bu ilişkinin yapılandırmacı eğitimi uygulayacak olan eğitmenler tarafından kavranmasının yapılandırmacı eğitimin etkili bir şekilde uygulanması için şart olduğu sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, çalışmamda yapılandırmacı felsefenin bilgi kuramını incelemenin yanında, bu bilgi anlayışının niçin yeni bir eğitim yöntemi oluşturduğu da belirlenmeye çalışılmıştır.
Platon ve sofistlerin bilgi anlayışlarının karşılaştırılması

Geçmişten günümüze kadar insanoğlu çevresindeki her şeyin işleyişi hakkında sürekli merak içinde kalmış ve onlara anlam vermeye çalışmıştır. Bu sebeple, hayatımızı devam ettirmemiz açısından bilmenin ve bilginin hep çok önemli bir yeri olmuştur. Bu çalışmanın amacı, doğa filozoflarının öncü olduğu o ilk maddeden hareketle evrenin temeline dair bilgi bilimsel sorular sormak ve bilginin ne olduğu hakkında sorulan bu soruların Sofistler ve Platon felsefelerinde cevaplarını bulmaktır. Ayrıca, çalışmada Platon'un diyalogları çerçevesinde Sofistlerin göreli felsefelerineeleştirilerde bulunulmuştur. Çalışmamızın ilk kısmında, Protagoras ve Gorgias'ın görelifelsefelerine yer verilmiş ve doğa filozoflarının ortaya koymuş olduğu nesne odaklı felsefenin yerini özne odaklı yepyeni bir felsefi anlayışa geçişi anlatılmıştır. Protagoras'ın 'insan-ölçü' odaklı felsefesi bilginin algı temelinde biçimlendiğini, Gorgias'ın 'hiçbir şeyin olmadığı' önermesi her şeyin oluş ve çelişki içerisinde olduğunu bize gösterir. Böylelikle Sofistlerin felsefelerinde görülüyor ki, mutlak bir bilgiye ulaşmak imkansızdır. İşte bu imkansızlık Platon için büyük bir problemoluşturmuş ve mutlak bilgiye ulaşma çabası içerisine girmiştir. Bu nokta da çalışmamızın ikinci bölümünde Platon'un temel diyalogları incelenmiş ve bilginin ne olduğu konusu üzerinde düşünülmüştür. Platon Sofistlerin özne odaklı felsefelerindenetkilenmesine rağmen, onların düşüncelerini hep çürütme tarafındadır. Böylelikle, daha sonra Platon'un Theaitetos diyalogu incelenmiş ve ilk olarak 'Bilgi Algıdır.' önermesiçürütülmüş ve Protagoras'a esas eleştiriler burada getirilmiştir. İkinci olarak ise 'Bilgidoğru sanıdır; inançtır.' önermesi çürütülmüş ve son olarak da 'Bir logosa dayanan doğru sanı-inanç bilgidir.' önermesi çürütülmüştür. Görüldüğü üzere bilginin ne olduğu konusunda bir tanıma ulaşılamamıştır. Bu nedenle bu sorunun cevabına ancak ideaların doğaları ele alınarak ulaşılmıştır. Platon, duyular ile elde edilen yani sürekli değişim ve oluş içerisinde bulunanlardan ziyade akıl ile ulaşılanın peşindedir. Başka bir ifadeyle, ezeli, ebedi ve mutlak bilgi arayışı içerisindedir. Bu problem ancak idealar alanı tasarlanarak aşılmıştır. Çalışmamızın son kısmında ise Gorgias'ın felsefesine bilgi ve inanç ayrımı kapsamında eleştirilerde bulunulmuştur. Bu çalışmanın iddiası, Sofistlerin göreli ve algı temelli felsefelerine Platon felsefesini temele alarak eleştirilerde bulunmak ve mutlak bilginin nasıl elde edilebileceğini bulmak olmuştur.
Kant'ın felsefİ teodiseleri eleştirisi ve teodise anlayışı

Evrendeki mevcut kötülük olgusu ile alim-i mutlak, kadir-i mutlak ve salt iyi olan Tanrı'nın varlığının çelişki arz ettiği görüşü kötülük problemini oluşturmaktadır. Problem hakkında tarih boyunca süregelen mülahazalar beraberinde Tanrı'nın kötülüğe neden izin verdiği ya da kötülüğün neden var olduğuna dair açıklamaları getirmiştir. Kötülüğe karşı Tanrı'nın haklılığını ya da adaletini savunan bu türden açıklamalara 'teodise'denilmiştir. Kant Tanrı'nın gayesinin, saf akıl ile tecrübenin nesnesi olan dünya üzerinden açıklamaya çalışan felsefi teodiselerin başarısız olduğunu vurgulamış ve teodiseye pratik akıl çerçevesinde farklı bir yaklaşım getirmiştir. Çalışmamızda Kant'ın epistemik ve ahlaki çerçevede geleneksel felsefi teodislere eleştirilerini açıklamak ve 'otantik teodise' yaklaşımını ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu noktada 'Kant'ın Bütün Felsefi Teodise Denemelerinin Başarısızlığı Üzerine' adlı makalesi çerçevesinde görüşlerinin teşrihi ve kendi eserleriyle desteklenmesi suretiyle çalışmamız şekillenmiştir. Kant'ın kritik felsefesinin mantıksal bir sonucu olarak teorik boyutta bir teodise düşüncesinin imkansız olduğu görülmüştür. Kant, geleneksel felsefi teodiselerin başarısız ve tutarsız ve gayri ahlaki olduğu görüşünü taşır. Ayrıca Kant, teodise yazarlarının öne sürdüğü gibi Tanrı'nın gayesinin bilgisine vakıf olabileceğimiz varsayılmış olsa dahi bunun ahlaken bir felakate sürükleyeceğini vurgulamıştır. Pratik akıl çerçevesinde teodiseye bir inanç meselesi olarak yaklaşan Kant'ın alternatif teşkil eden otantik teodise anlayışının antroposentrik nitelikte olduğu gözlemlenmiştir. Kötülüğün varlığını yadsıyan ya da Tanrı-insan ilişkisini daha büyük bir teolojik çıkmaza düşüren teodiselerin yerine Kant'ın hesaplaşmayı bu dünyaya bırakan ameli ve ahlaki teodise anlayışının insanoğlunun kötülüğü kabullenmesi ve üstesinden gelmesi açısından bize yeni bir kapı aralamıştır. Bu sebeple konu hakkında yapılacak daha kapsamlı çalışmalarla Kant'ın yaklaşımının dikkat çekeceği kanaatindeyiz.
Rousseau ve Hegel'de tanınma sorunu

Bu çalışma tanınma kavramını, özgürlükle ilişkisi bağlamında Rousseau ve Hegel'de inceleyip karşılaştırmaktadır. Rousseau tanınma ve özgürlüğü, iki önemli kavram olan amour de soi ve amour-propre ile açıklamaktadır. Rousseau, insan doğasını ele alırken bireyi hipotetik olarak değerlendirdiği doğal ve toplumsal durum üzerinden inceler. Doğa'da sınırlı ihtiyaçlara sahip olan insan, özgürdür ve amour de soi duygusuyla eylemdebulunur. Rousseau'ya göre bu duygu insanı kendi türdeşlerine karşı merhametli olmayaiterek türdeşiyle yakınlık kurmasını sağlar. İnsan aklının gelişimi, ilerleme ve mülkiyet, bireyler arası ilişkileri bir zorunluluk haline getirir. Böylece toplumsal ilişkilerin yeniduygusu amour-propre'a dönüşür. Amour-propre, ilkin iltihaplı bir yapıdadır; çünkü sürekli olarak başkasının kanısı ve bakışına göre kendi kimliğini var etmeye çalışır. Böyle yaparak ne kendibilinci ne de özgürlük edinimi elde eder. Adalet ve eşit tanınmanın gerçekleşmesi için amour-propre'un bu kusurlardan arındırılmasınıgerektirir. Rousseau, bu soruna iki yönlü bir çözüm sunar. Birinci çözüm, Emile'debireyin kusurlu amour-propre duygusunu eğitim aracılığıyla iyileştirmek ve böylece onuvicdanlı ve ahlaki bir varlık olmaya yönlendirmektir. İkinci ise Toplum Sözleşmesi'yleamour-propre'tan kaynaklı kötülüğü, genel istenç kavramı aracılığıyla çözümeulaştırmaktır. Rousseau, bireysel istencin keyfi özgürlüğünü, herkesin ortak faydasınıgözeten, eşitlik ve özgürlük durumunu sağlayacak genel istence dayalı sözleşmeci bir birlik temelinde ortaya serer. Kaybedilen doğal özgürlük ve eşitlik durumu genel istenç üzerinden pozitif bir yasal zeminde, yeniden elde edilir. Hegel ise tanınma ve özgürlüğü daha geniş bir bağlamda ele alır. Rousseau ve Fichte'nin tanınma ve özgürlük çözümlemesini soyut bulur. Hegel'de tanınma ve özgürlük kavramları, tinin kendibilincini edinme tecrübesindediyalektik bir ilişkide, çift taraflı bir tanınma olarak anlaşılması gerektiğini öne sürer. Tin, toplum ve kültür dünyasında insan üzerinden kendi bilincine varır. Bu bilinç iki farklıözbilincin çift taraflı dolayımıyla evrensel özbilinç şeklinde somutlaşmasıdır. Hegel'dekiBen'in Biz olduğu bu kavrayış, Rousseau'nun genel istencini de kapsayan birgenişlemedir. Hegel, Rousseau'nun genel istenç üzerinden vardığı toplum sözleşmesini, kendi Hukuk Felsefesi'nde sivil toplum momenti olarak alır. Hegel, gerçek anlamdatanınmanın, Rousseau'nun amour-propre'u patolojilerinden kurtarılmasını ancakkendisinin öne sürdüğü etik yaşamın kurumları aracılığıyla olabileceğini savunmaktadır. Etik yaşamda özellikle sivil toplum bölümünde Hegel, Rousseau'nunkendilik saygısı kavramını etik irade şeklinde yani Ben'in Biz olduğu kavrayış üzerinden etik topluluğun ortak iyisine göre değerlendirerek, amour-propre'u patolojilerindenkurtarmaktadır. Böylece Hegel, Rousseau ve Fichte'den etkilenerek şekillendirdiğitanınma kavramını, adalet temelli öznelerarası ilişkilerin kurucu ögesi yapmıştır.