turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Yeni Uygurcada soru

Soru dillerde soru ekleri, soru sözcükleri, söz dizimi değişiklikleri ve vurgu gibi çeşitli dilbilgisel araçlarla oluşturulmaktadır. Soru yapım yolları açısından oldukça zengin olduğunu söyleyebileceğimiz Yeni Uygurcada soru, temel olarak soru ekleri, soru sözcükleri ve vurgu yoluyla yapılır. Bu çalışmada Yeni Uygurcadaki soru ele alınmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde, Uygurlar ve Uygurca ile ilgili genel bilgiler verilmiştir. İkinci Bölümde soru kavramı, Yeni Uygurcadaki soru yapım ekleri, soru sözcükleri incelenmiştir. Burada mevcut kaynaklardaki bilgilerden yararlanılmıştır. Üçüncü bölümde, Yeni Uygurcadaki soru cümleleri yapı bakımından ele alınmıştır. Soru cümleleri yapı özelliklerine göre sınıflandırılmış, örnekler verilerek ayrıntılı incelenmiştir. Dördüncü bölümde, Yeni Uygurcadaki soru cümleleri anlam bakımından gerçek soru ve sözde soru olarak sınıflandırılmıştır. Soru cümlesinin temel işlevi soru sormak ve bilgi almak olsa da, iletişim ortamında bulunan dil içi ve dil dışı etkenlerden dolayı, aynı bir soru cümlesinin anlamı her zaman sabit olamayabilir. Bu bölümde Yeni Uygurca romandan derlenen soru cümleleri cümlenin ifade ettiği anlamlara göre sınıflandırılmış ve incelenmiştir. Beşinci bölümde, Yeni Uygurca ve Türkiye Türkçesindeki soru, derlenen örneklere dayanarak yapı bakımından karşılaştırılmış, iki Türk dilinin soru yapımı bakımındaki farklılık ve benzerlikleri kısaca ortaya koyulmaya çalışılmıştır.
Ebu'l-Kasım Ali el-Leysİ es-Semerkandİ'nin Şerhu'r-Risleti'l-Vaz'iyye isimli eserinin tahkik ve değerlendirmesi

Lafzın anlamla bir araya gelme sürecini ontolojik düzeyde inceleyen Vaz' ilmi, kelimeyi hem lafız hem de anlam açısından ele alarak bu çerçevede ortaya çıkan meseleleri tartışma konusu yapmaktadır. Bir ilim olarak teşekkülünü diğer İslami ilimlere nazaran geç tamamlayan Vaz' ilminin diğer ilimlerden bağımsızlaşma serüveni, hicri sekizinci asırda Adudüddin el-İci (ö.756/1355)'nin er-Risaletü'l-Vaz'iyye adlı risalesi ile başlamaktadır. Bu risale üzerine yazılan şerhlerin, Vaz' ilminin bir ilim olarak değerlendirilip konularının netleşmesinde önemli bir yeri vardır. Özellikle ilk yazılan şerhler, İci öncesi vaz' olgusuna dair verilerin tedvin edilip diğer ilimlerden ayrıştırılmasında büyük bir role sahiptir. Bu çalışma, er-Risaletü'l-Vaz'iyye üzerine yazılmış ilk şerhler arasında yer alan Ebu'l-Kasım es-Semerkandi'nin kaleme aldığı Şerhu'r-Risaleti'l- Vaz'iyye adlı şerhin tahkik ve değerlendirmesini konu edinmektedir. Üç bölümden oluşan bu tezin ilk bölümünde Semerkandi'nin hayatı ve eserlerine yer verilmiştir. İkinci bölümde ise bu şerhin tahlili ve Vaz' ilmi içerisindeki yeri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Üçüncü ve son bölümde ise Şerhu'r-Risaleti'l- Vaz'iyye'nin tahkikli metnine yer verilmiştir.
Rengdanewey taybetmendıyyekanİ Sebk-i 'Iraqİ le şı'rekanİ Melaye Cizİrİ da

adlı bu çalışma Melaye Ciziri'nin şiirlerinde özellikle gazellerinde Irak üslubunu ve etkisini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada, araştırmacı şiir metnine bağlı kalarak morfolojik açıdan anlamı ortaya çıkarmaya çalışmıştır. Çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Irak üslubu genel hatlarıyla ortaya konulmuş ve önemli özelliklerine değinilmiştir. Aynı şekilde İran tarihi temelinde Irak üslubunun ortaya çıkışı ve Horasan üslubunun özellikleri ve farklılıklarıyla karşılaştırılması bu bölümde yer almaktadır. İkinci bölümde Kürt Edebiyatı üzerinde Fars Edebiyatının etkileri ve Kürt şairleri içerisinde Irak Üslubunun ortaya çıkış sebepleri izah edilmektedir. Son olarak araştırmacı, Melaye Ciziri'nin gazellerine edebi, fikri ve dilbilimsel açılardan değinmektedir ve şiirlerden örnekler seçilerek önemi ortaya çıkarılmışıtr
Humor in Hababam Sınıfı: A descriptive study

Rıfat Ilgaz'ın bir romanı olan Hababam Sınıfı'ndaki gülmecenin anlambilimsel ve edimbilimsel çözümlemesini hedefleyen bu çalışma, Hababam Sınıfı'nda sözlü gülmeceyi ortaya çıkaran söylemsel araçlar ile bu söylemsel araçlardan kaynaklanan örüntülerin neler olduğu, bunların hangi gülmece kuramı altında toplanabileceği ve son olarak da başarısız gülmece girişimleri elendikten sonra hemfikir olunan kısımları nelerin oluşturduğu sorularına cevap aramaktadır. Örneklem metindeki gülmece içeren kısımlar, kırk yedi yetişkin (yirmi beş kadın, 22 erkek) katılımcıya uygulanan açık uçlu bir anket yardımıyla belirlenmiş ve Genel Söze Dayalı Gülmece Kuramı, Uygunluk Kuramı ile Ross, Raskin, Chiaro ve Grice'ın çalışmalarını içeren eklektik bir yaklaşım kullanılarak analiz edilmiştir. Bu çalışmada yapılan analizler, Hababam Sınıfı'ndaki gülmecenin alay, eğretileme, birincil anlamlandırmaların sorgulanması, hayvan özelliklerinin insanlara atfedilmesi, belirli kişilerin hedef alınması ve Grice'ın nitelik ilkesinin ihlali ile elde edildiğini göstermiştir. Bu kitaptaki gülmece, belirsizlik kuramının belirsizlik-çözüm süreminin olası belirsizlik safhası altında ve üstünlük kuramı altında toplanabilir. Anket katılımcıları, belirledikleri elli üç gülmece içeren kısımdan sadece beş tanesinde hemfikir olmuşlardır. Bu beş kısımdan her biri bir Grice ilkesi ihlali içermektedir ancak örneklemde üç adet bulunmasına rağmen hiçbiri esprili anlatımın vurucu cümlesi değildir. Bunlara ek olarak, en üst sırada yer alan bu beş kısımdan dördünde gülmece etkisini yaratmak için insan/hayvan şemasal zıtlığı, üçünde ise sahte benzetimler kullanılmıştır.
Toplumsal açıdan çeviri olgusu farklı dil kullanımları

Bu çalışmada, konuşucunun toplumsal kimliğinden izler taşıyan dilin, bu özelliğiyle bir başka dile aktanlabilirliği üzerinde durulmuştur. Bunun için özellikle Jean Peeters'in görüşlerinden yararlanılarak, dilin öncelikle toplumsal bir boyutu olduğu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Toplumsal açıdan ele alındığında, dilin aynı toplum içinde bile çok farklı kullanımları olduğu gözlemlenmektedir. Belli bir dil içindeki bu farklı kullanımlar, kimi zaman, 'o dili' kullanmayan bir başkası için anlaşılmaz olabilmektedirler. Ancak, kullanılan dildeki bu farklılıklar, o dille iletilen anlamın yanı sıra, 'konuşucu'nun toplumsal kimliğine ilişkin 'izler' de taşımaktadırlar. Toplumdilbilim alanında yer alan bu 'dil' tanımının, kullanılan dil üzerinde işlem yapan çeviribilim alanında da geçerli olduğu düşünülmektedir. Uygulama kısmındaysa, özellikle yerel ağızlar konusunda çalışmak amacıyla Mahmut Makal'ın Bizim Köy adlı yapıtı ve Fransızca çevirisi ele alınmıştır. İncelenen yapıtta örnekler, toplumdilbilim alanında belirlenen dil sınıflandırmasına göre ayrılmış, aynı düzeyde ve aynı özellikleri taşıyarak aktarılıp aktarılmadıkları belirlenmeye çalışılmıştır. vı
Normal işiten ve koklear implantlı bireylerin konuşmalarındaki bürünsel özelliklerin karşılaştırmalı olarak incelenmesi

Bu araştırmanın amacı normal işiten ve koklear implantlı bireylerin konuşmalarındaki bürünsel özelliklerin karşılaştırılmasıdır. Bu amaçla öğrencilerin odak oluşturmada kullandıkları süre, f0, şiddet parametreleri karşılaştırılmalı olarak incelenmiştir. Araştırmaya 8 koklear implant kullanan ve 6 normal işiten üniversite öğrencisi katılmıştır. Araştırma sonucunda dar odak olan sözcüklerin ortalama süresinin ve şiddetinin odak olmayan eşine göre daha yüksek olduğu bulunmuştur. Dar odak olan sözcüklerin f0 standart sapmasının ve f0 ranjının odak olmayan sözcüklere göre daha düşük olduğu belirlenmiştir. Koklear implantlı öğrencilerin, sözcük üretimlerinde f0 standart sapmanın ve f0 ranjının normal işitenlere göre daha yüksek olduğu görülmüştür. Koklear implant kullanan öğrencilerin sözcük üretim süresinin normal işitenlere kıyasla daha uzun olduğu bulunmuştur. Araştırmanın sonuçları koklear implant kullanan katılımcıların dar odak üretiminde süre parametresini başlıca parametre olarak kullandıklarını göstermektedir. Bir diğer göze çarpan bulgu da koklear implantlı öğrencilerin f0 standart sapmasının ve f0 ranjının normal işitenlere göre yüksek olmasıdır.
Çalıkuşu romanı üzerinde sentaks çalışması

Reşat Nuri Güntekin'in Çalıkuşu adlı romanının ikinci baskısı esas alınarak yapılan bu çalışmada Türkiye Türkçesi dil bilgisinin cümle bilgisi dalı ile ilgili kapsamlı bilgiler verilmiş, başlıklarla ilgili olarak istisnalar, ayrıntılar ve romanda karşılaşılan farklılıklar göstermeye çalışılmıştır. Romandaki cümleler ve kelime grupları bu başlıklar için örnek olarak kullanılmıştır. Bu çalışma yapılırken dil bilgisi, cümle bilgisi, cümle ögeleri, cümle çeşitleri ve kelime grupları ile ilgili bilgiler kitaptan alınan cümlelerle incelenmiştir. Yapılan bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde kelime grupları ve grup içinde kelimenin çeşidi ele alınmış ve bunların cümle ögesi olarak çözümlemeleri yapılmıştır. İkinci bölümde cümlenin ögeleri incelenmiş, ögeyi oluşturan unsurlar ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise geniş bir şekilde cümle çeşitleri incelenmiştir.
An experimental approach to teaching vocabulary through Suggestopedia/Reservopedia

Bu çalışmada dil öğretim metodları arasında en az araştırılmış yöntemlerden biri olan Suggestopedia/Reservopedia kullanılarak, metodun öğrencilerin kelime öğrenimi üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Araştırmacı, metodu geliştiren Dr. Lozanov'dan aldığı eğitimin ışığı altında, hazırlık sınıflarında okutulan ders kitabını, metoda uyarlayarak, öğretimde metodun kural, ilke, ve araçları doğrultusunda değişiklikler yapmıştır. Çalışmaya 2008- 2009 öğretim yılı güz döneminde Abant İzzet Baysal Üniversitesi hazırlık sınıflarında okuyan 45 öğrenci katılmıştır. Metodun öğrencilerin kelime düzeyleri üzerindeki etkisini ölçmek için biri deney diğeri kontrol grubu olmak üzere rassal olarak iki grup seçilmiştir. Deney grubuna kelimeler Suggestopedia/Reservopedia yöntemiyle öğretilmiştir. Kontrol grubuna ise böyle bir yöntemle öğretilmemiştir. Veri toplamak için ön-test ve son-test yöntemleri uygulanmıştır. Öğretilecek kelimelerin seçimindeki kriterlerden biri de öğrencilerin öğrenecekleri kelimeleri belirlemekti. İki grup için de yararı en üst düzeye çıkarmak için üç kelime listesi kullanılmış, kelimelerin birçoğu bu listelere dayanılarak seçilmiştir. Öğrencilerin ders kitabındaki kelimelerden de değerlendirileceği göz önünde bulundurularak, bu kelime listelerinde bulunmayan ancak öğrenci kitabında bulunan kelimeler de öğretime dahil edilmiştir. Testlerin sonucu deney grubuna uygulanan yöntemin gruplar arası farkını ortaya koymuştur. Deney grubunun, kontrol grubundan daha başarılı olduğu ve iki grup arasında belirgin farklılıkların olduğu gözlemlenmiştir. Bulgular ayrıca deney grubu öğrencilerinin öğretilen kelimeleri daha iyi hatırladıkları sonucunu ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmanın bulguları kelime öğretiminde Suggestopedia/Reservopedia yönteminin güçlü bir etkisi olduğunu göstermektedir.
Zeynep Cemali öykü yarışmalarında (2011- 2017 yılları) ödüllü eserlerin söz varlığı incelemesi

Söz varlığı bir dilin zenginliğini ve ifade gücünü gösteren temel unsurdur. Ayrıca toplumun kültürünün aynasıdır. Bu sebeple yeni nesillere ana dilinin söz varlığını öğretmek ve bu ögelerin yeni nesillerce etkili şekilde kullanılmasını sağlamak önemlidir. Çalışmada Zeynep Cemali Öykü Yarışmalarında (2011- 2017) başarılı olan 30 öykü söz varlığı ögeleri bakımından incelenmiş ve her öykü için söz varlığı ögelerinin kullanılma sıklıkları ve yüzdeleri tabloyla gösterilmiştir. Öykülerdeki söz varlığı ögeleri tanık cümleleri ve yer aldıkları sayfa numaralarıyla beraber belirtilmiştir. Elde edilen sonuçlardan hareketle 6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin Türkçenin söz varlığını kullanma düzeyi değerlendirilmiş ve yıllara göre karşılaştırılmıştır. Çalışmanın sonunda öğrencilerin öykülerinde deyimleri ve ikilemeleri diğer söz varlığı ögelerine göre daha sık kullandıkları; fakat atasözlerine, özdeyişlere ve Anadolu ağızlarına yeterince yer vermedikleri sonucuna varılmıştır. İlişki sözleri ve terimlere hemen her öyküde yer verilmiştir. Yarışma Türkiye genelinde düzenlenen bir yarışma olduğu için sonuçlar toplumdilbilim ölçütleri bakımından da değerlendirilmiştir. Öğrencilerin söz varlığı ögelerini kullanma düzeyleri, Türkçe öğretimi programlarında yer alan, öğrencilerin söz varlığını artırmaya yönelik ilgili kazanımların hedefe ulaşma düzeyleri hakkında da bilgi verici olmuştur. Elde edilen verilerden hareketle öğrencilerin söz varlıklarını ve bu konu hakkındaki farkındalıklarını artırıcı önerilere yer verilmiştir.
Kasım b. Ahmed-i Koncaİ'nin Fetihname'sinin tenkitli metni

XVI. yüzyıl Osmanlı müelliflerden Kasım b. Ahmed-i Koncai'nin Farsça yazdığı Fetihname isimli eser bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Bu eser, dönemin Osmanlı sosyal, kültürel ve siyasi durumuna ışık tutması açısından önemli bir kaynak niteliğindedir. Üç bölümden oluşan bu çalışmada Kasım b. Ahmed-i Koncai'nin yaşadığı dönemin siyasi olayları incelendikten sonra aynı süre zarfındaki kültürel ve edebi durum hakkında bilgiler verilmiş; Kasım b. Ahmed-i Koncai'nin şahsına ait bilgiler, eserin içinde yer alan ve kendi yaşadığı olayları konu alan hikayelerden tespit edilmiş ve Osmanlı topraklarında yazılan bu tarzdaki eserler hakkında incelemelerde bulunulmuştur. Çalışmamızın esasım teşkil eden son bölümünde ise eseri meydana getiren babların tanıtılmasıyla içlerinde geçen bazı önemli hikayelerin özetleri verilerek metin dil ve imla özellikleri ile metin tesisinde takip edilen yolu izah edilmiş ve metin tesisi yapılmıştır.
Budist çevre eski Uygur Türkçesi metinlerinde niteleme sıfatları

Bu çalışmada Eski Uygur Türkçesi Budist metinlerinde geçen niteleme sıfatları ve kullanım alanları incelenmiştir. Çalışmanın I. bölümünde, Eski Uygur Devleti'nin tarihi, dili ve edebiyatı, Türk Dili'nde sıfatlar, sıfat çeşitleri, niteleme sıfatları incelenmiştir. II. bölümde ise Budist metinlerde geçen niteleme sıfatları ve kullanımları ele alınmış ve değerlendirilmiştir. Çalışmada ayrıca en çok kullanılan niteleme sıfatlarından oluşan dizin, değerlendirme, kaynakça ve özgeçmişş bölümleri bulunmaktadır. Tezin başlıca amacı Eski Uygur Türkçesi Budist metinlerinde geçen niteleme sıfatlarını ve kullanım alanlarını tespit etmektir.
Koşaç tümceleri: Evrensel dilbilgisi çerçevesinde Türkçe ve Çince'nin karşılaştırılması

Chen, Chien-Hsun, Koşaç Tümceleri: Evrensel Dilbilgisi Çerçevesinde Türkçe ve Çince Karşılaştırılması, Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Doç. Dr. Nadir Engin Uzun, 86 s. Koşaç tümcesinin söz dizimi üzerine son otuz yılda birçok çalışma yapılmıştır. Heggie (1987, 1988) İngilizce koşaç tümceleri için kapsamlı bir teori ortaya koymuştur. Heggie'den sonra Heycock (1994), Rothstein (1995, 2001), Moro (1997), Heycock ve Kroch (1997, 1999), Löbel (2000), Partee (2000), Adger & Ramchand(2001), Mikkelsen (2004), Den Dikken'ın (2006) yaptıkları çalışmalar koşaçtümcelerinin söz dizimine büyük katkıda bulunmuştur. Bu tezde Çince ve Türkçenin koşaç tümceleri incelenmektedir. Wang (1943), Chao (1968), Tang (1979), Li & Thompson (1982), Huang (1988) ve Hsieh (1997,2002) Çincenin koşaç tümcelerini ayrıntılı bir sekilde çalışmışlardır. Ancak Huang(1988) ve Hsieh'in (1997) çalışmaları hariç, diğer çalışmalarda koşaç tümcelerininsözdizimine pek değinilmemektedir. Türkçedeki koşaç tümcelerine dair çalışmalar ise Konfilt (1997) ve Uzun (2003, 2004) tarafından yapılmıştır. Bu tezin amacı Çince ve Türkçenin koşaç tümcelerinin söz dizimini incelemek ve daha verimli dil olguları ortaya çıkarmaktır. Böylelikle koşaç tümceleri bu şekilde daha anlaşılır bir duruma gelecektir.
Afrahat'ın 21. ispatı

Tezimiz, 'Afrahat'ın Yirmi Birinci İspatı' çerçevesinde ele alınacağından, Afrahat'ın (270-345) yaşadığı yüzyıldaki siyasi ve dini yapı incelenmiştir. Özellikle 'Afrahat ve İspatlar' isimli, hacimli eserinden biri olan 'Yirmi Birinci İspatı' Türkçeye tercüme etmek ve literatüre kazandırmak hedeflenmiştir. 'Afrahat'ın Yirmi Birinci İspatı' ile ilgili ülkemizde ulaşabildiğimiz herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Afrahat'ın yirmi üç eseri, Süryani İncil metinlerinin tarihini, tefsirini ve biraz da kristolojisini konu aldığı için Süryani literatürü açısından klasik dönemin başlangıcını temsil eder. Ayrıca İspatlar'ın ilk onu, Hristiyanların temel inanç prensiplerini ve yapmaları gereken sorumlulukları konu alır. Diğerleri ise Yahudilikle ilgili olup Hristiyanlar arasındaki Yahudilik eğilimleri ile mücadele etmeyi konu edinir. İspatımızın temel konusu zulüm gören peygamberlerdir. İsa Peygamber ve diğer peygamberlerin yaşadıkları karşılaştırılarak verilmiştir. Tezimizin Giriş kısmında, araştırmamızın amacının ve sınırlarının ne olduğu üzerinde durulmuştur. Birinci Bölüm'de, Afrahat'ın yaşadığı dönem itibari ile Mezopotamya'nın siyasi ve dini yapısı genel hatlarıyla incelenmiştir. Afrahat'ın kim olduğu, İspatlar'ının başlıkları, Yirmi Birinci İspat'ın özeti verilerek genel bir değerlendirme yapıldıktan sonra sonlandırılmıştır. İkinci Bölüm'de, Zulüm Hakkındaki İspat'ın tercüme metni ile tercümede geçen şahıslar, yerler ve kavramlar hakkında açıklamalar yer almaktadır.
6. sınıf Türkçe dersi ders kitaplarının anlambilim açısından incelenmesi

Okutulan metinlerin dilin bütün anlam özelliklerini yansıtması, çocuğun ifade gücünü artırması ve anlama becerilerini geliştirmesi gerektirmektedir. 'İlköğretimin 6., 7. ve 8. sınıfları bir geçiş dönemi özelliği gösterir. Öğrenci bu dönemde seviyesine uygun Türk ve dünya edebiyatının seçkin örnekleriyle öğrendiklerini geliştirir ve kendi anlam dünyasını yapılandırmaya başlar.' (Komisyon, 2006) Bu araştırmada 6. sınıf Türkçe ders kitapları anlambilim açısından incelenmiştir. Anlambilim açısından yapılan bu inceleme, öğrencilerle işlenen metinlerde kullanılan kelimelerin ve cümlelerin anlambilimin bütün imkanlarını yansıtıp yansıtmadığını göstermesi bakımından önemlidir. Araştırmada amaç Türkçe ders kitaplarının anlambilim açısından Türkçenin zenginliğini yansıtıp yansıtmadığını göstermek, metinlerdeki anlam özelliklerinin programa uygun olup olmadığını denetlemektir. Araştırmada ilk olarak anlambilim ile ilgili literatür taraması yapılmış ve kavramsal çerçeve oluşturulmuştur. Böylece, tezin amacına ulaşmada kıstas kabul edeceğimiz kavramsal bölüm tamamlanmıştır. Kavramsal çerçeveye uygun olarak 6. sınıf Türkçe ders kitapları sözcük ve tümce anlambilimi açısından malzeme niteliği taşıyan sözcüklerin ve tümcelerin taranması yapılmıştır. Tarama işleminden sonra sözcük ve tümceler Aksan (2006)'a göre sözcük anlambilim ve tümce anlambilim açısından değerlendirilmiştir ve fişlere geçirilmiştir. Fişlenen bu tümceler konu başlıklarına göre tasnif edilip yorumlamalar yapılmıştır. Buna göre araştırmanın modeli nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi olarak belirlenmiştir. Araştırmanın evrenini 6. sınıf Türkçe dersi ders kitapları oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi ise Milli Eğitim Bakanlığı yayınları 6. Sınıf Türkçe ders kitabı ve Koza yayınları 6. sınıf Türkçe ders kitabıdır. Ders kitaplarında bulunan 37 metin incelenmiştir ve çalışma içerisinde incelenen metinler sayfa numaraları birlikte örnekleriyle gösterilmiştir. İncelenen metinler arasında 3 tane tercüme edilmiş metin bulunmaktadır. Araştırmanın sonucunda 6. sınıf Türkçe ders kitaplarının sözcük anlambiliminbaşlıca öğelerine fazlaca başvurulduğu ve bu öğelerin başarıyla kullanıldığı görülmüştür. Tümce anlambilim açısından yazılı metinler incelendiğinde Türkçenin tümce anlambilimini etkileyen söz dizimi özelliklerini yansıtan metinlerin ders kitapları için seçildiği görülmüştür. Fakat Aksan(2006) kitabında yer alan 'tümcelerde değişik anlatım kalıplarıyla belli anlamların dile getirilmesi' konusunda örnekler incelendiğinde metinler oldukça zayıf kalmıştır.
Corpus-driven lexical profiles of Turkish fear verbs and metaphorical profiles of somatic fear idioms in Turkish

Tezin bir amacı Türkçede öznel deneyim anlatan korku eylemlerinin Türkçe Ulusal Derleminden alınan dizinlerden sözcük profillerini belirlemektir. Bu amaçla 'genişletilmiş sözcük birimler modeli' kullanılmış ve korku eylemlerinin eşdizim, dilbilgisel eşdizim, anlamsal tercihleri ve ezgileri saptanmıştır. Ayrıca sözcükler korkuyu kavramlaştırmaya dönük olduğundan aralarındaki ince ayrıntıları göstermek için sözcüklerin duygu alan yazınında korkuya ait bilişsel değerlendirme örüntüsüne göre durumları da saptanmıştır. Tez için ikinci araştırma konusu Türkçedeki somatik korku deyimlerinin kavramsal metafor ve metonomi profillerinin belirlenmesi olmuştur. Derlem çıkışlı bir çalışma olan tezde TUD'dan alınan korku eylemlerine ait bağlı dizinler dizin yoluyla eşdizimlilik yöntemiyle analiz edilmiştir. Sözcüğe özgü eşdizim, dilbilgisel eşdizim, anlambilimsel tercihler, ezgiler ve sözcüğün işaret ettiği tepki ya da duygunun bilişsel işlem örüntüleri korku konusundaki ruhbilimsel, fizyolojik, davranışsal ve bilişsel yönlerle ilişkilendirilerek çok alanlı yorumlar yapılmıştır. İncelenen somatik deyimlere gelince, deyimler tezde belirtilen sözlüklerden derlenmiş ve fizyolojik temelli ve kültürel şemalı olanlar biçiminde iki grupta incelenmiştir. Deyimlerin ardında yatan bilişsel mekanizmalar irdelenerek metaforik profilleri çıkarılmıştır. Derlem çıkışlı sözcük profili çalışması neticesinde sözcüklerin kendine özgü eş seçim ve davranış örüntüleri ve korku kavramının hangi bileşenlerini yansıttıkları sadece sezgi ile ulaşılamayacak derecede ayrıntılı olarak çıkarılmıştır. Buna göre kimi sözlüklerde eş anlamlı gibi sunulan korku eylemlerinin çoğu zaman birbirinin yerine kullanılabilirlikten uzak olduğu ve bunun Türkçeye hangi ölçüde anlatım zenginliği kattığı görülmüştür. Somatik deyimlerin analizinden ise, bu deyimlerin kimisinin korkunun evrensel fizyolojik belirtilerini kavramlaştırırken kimilerinin tamamen kültürel senaryolarla güdülendiği ve korkunun Türk kültüründe beden parçalarına veya organlarına saldıran zarar verici bir güç olarak görüldüğü saptanmıştır. Ayrıca sözcük birimlerin aksine, somatik deyimlerin sadece şiddetli korku anını kavramlaştırdığı saptanmıştır.
Sıfat çözümlemesi için yeni bir ölçüt denemesi

'sıfat', dilbilgisel ve hatta dilbilimsel bir kategori olmadan önce, temelde, varlık bilimsel ve bilgi bilimsel bir kategoridir. Nitekim, 'sıfat', dilbilim ve Türkçe'nin dilbilgisi içindeki işleyişini, varlık bilim ve bilgi bilim bağlamında sahip olduğu özelliklere borçludur. Bu sebeple, sıfat çözümlemesi için, onun varlık bilimsel ve bilgi bilimsel özellikleri temele alınarak oluşturulması gereken bir çözümleme ölçütü kullanılmalıdır. Bu çalışmada, böyle bir çözümleme ölçütü oluşturulmuştur. Çalışmada hedeflenen ölçüt için, sıfatlar, öncelikle, varlıkların mantık biliminde kullanılan özellikleri temelinde sınıflanmıştır. Buna göre, 'sıfat' cinsi, ilişkide olduğu varlığı 'genelleştiren' ve 'tekilleştiren' sıfatlar olmak üzere iki türe ayrılmıştır. 'sıfat'ın alt-türleri bu ayrım temelinde oluşturulmuştur. Ardından, sıfatlar, ilişkide oldukları fenomenlere göre sahip oldukları kipler bakımından değerlendirilmiş ve ölçüt çok boyutlu bir hale gelmiştir. Buna göre sıfatların, ilişkide oldukları, gösterdikleri varlıklara göre 'zorunlu' olma veya 'olası/seçimli' olma olasılıklarına göre 'varlığa göre kip' bakımından ve ilişkide oldukları varlıkları gösterdikleri insanlara göre 'zorunlu' olma veya 'olası/seçimli' olma olasılıklarına göre 'insana göre kip' bakımından sahip olabilecekleri özellikleri çözümleme ölçütüne alınmıştır. Böylelikle, sınıflama içinde bir türe, varlığa göre bir kipe ve insana göre bir kipe sahip oldukları tespit edilen sıfatların çözümlemesi için üç boyutlu bir çözümleme ölçütü oluşturulmuştur. Ardından, bu çözümleme ölçütünün işlerliği, ortaya çıkan her bir sıfat kalıbına uygun üçer örnek verilerek gösterilmiştir. Sonuç olarak, bu çalışma, bugüne kadar kullanılagelen biçim temelli, izlenimci ve tek boyutlu çözümleme ölçütlerinin yerine, işlev temelli, mantıksal, varlık bilimsel, bilgi bilimsel ve üç boyutlu bir çözümleme ölçütü önermektedir.