turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Plotinus'un Esuluciya üzerinden Farabİ'ye etkisi

Yunan felsefi geleneğinin önemli filozoflarından olan ve Yenieflatunculuğun kurucusu olarak bilinen Plotinus, Bir, Akıl ve Nefs hipostazlarından oluşan üçlü hiyerarşik yapıyı felsefi sisteminin merkezine yerleştirmiş; bu çerçevede, Bir, Akli Kozmos, Duyulur Kozmos, varlık, insan, kötülük vb. konularda derin felsefi analizlerde bulunmuştur. Plotinus'un en önemli eseri Enneadlar kitabıdır. Farabi, İslam düşünce, kültür ve medeniyet tarihinde en önemli şahsiyetlerden biridir. O, ontolojiden siyasete kadar birçok alanda felsefi eser ortaya koymuş; kendisinden sonra gelen başta İbn Sina olmak üzere birçok filozof üzerinde etkili olmuştur. Metafizik alanda tesis ettiği sudur nazariyesi ile ün kazanan Farabi, bu nazariyede, Bir ve çokluk meselesini ele almış; varlık mertebelerini İlk, On Akıl, Nefs, Semavi Cisimler ve duyulur cisimler üzerinden hiyerarşik bir dizin içerisinde oluşturmuştur. Farabi'nin varlık hiyerarşisi bu yönüyle Plotinus'un varlık hiyerarşisi ile benzerlikler arz etmekte ve bu çerçevede onun el-Medinetü'l-Fadıla ve es-Siyasetü'l-Medeniyye eserleri ön plana çıkmaktadır. İslam'ın ilk dönemlerinde tercüme hareketi ile birlikte başta Aristo ve Platon'un eserleri olmak üzere Yunan felsefe geleneğine ait birçok eser Arapçaya kazandırılmıştır. Bu eserlerden biri de Esuluciya adlı eserdir. Aristo Teolojisi olarak da bilinen Esuluciya, Kindi'nin başkanlık yaptığı komisyon tarafından Arapçaya çevrilmiştir. Porfiryus'un yorumlarını da içeren eser, muhteviyat olarak bütünüyle Aristo'ya ait olmasa da bu isimle anılmıştır. Yaygın kanaat, eserin büyük bir kısmının Plotinus'un Enneadlar kitabının IV., V. ve VI. bölümlerini ihtiva etmesidir. Dolayısıyla eser Aristo'ya atfedilmiş olsa da muhteviyatı Aristo felsefesiyle birlikte Neoplatonik nazariyeler içermektedir. Farabi'nin, ontolojisini oluşturmada söz konusu eserden önemli ölçüde yararlandığı düşünülmektedir. Hazırladığımz tezde, Farabi'nin, Esuluciya üzerinden yani Aristo üzerinden Plotinus'tan etkileme biçimleri incelenmiş; bu bağlamda Plotinus'un Enneadlar, Esuluciya ve Farabi'nin özellikle el-Medinetü'l-Fadıla ve es-Siyasetü'l-Medeniyye eserleri mukayeseli bir şekilde ele alınmıştır.
İronik olarak yaratı sorunsalı yapıt-zaman-uzam-sanatçı

'İronik Olarak Yaratı Sorunsalı; Yapıt-Uzam-Zaman-Sanatçı' isimli bu eser metni, 'sanatın ölümü' üzerine odaklanan tartışmalara; günümüz sanatında yapıt-uzam-zaman-sanatçı ilişkisine ve yaratı sorunsalına 'ironik' bakış açısıyla yaklaşmayı amaçlamaktadır. Burada 'ironik' olan; yaratma fiilinin anlamını eski anlamını- yitirmiş olması değil, zorunluluk olarak yaratma eyleminden vazgeçmememiz, vazgeçemeyişimizdir. Giriş bölümünde çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi açıklanmaktadır. Bundan sonra eser metni dört ana bölümden oluşmaktadır: Çalışmamız gerek metodik olarak ironik bakışı esas aldığından, gerekse 'ironi kavramı'yla ilgilendiğinden; birinci bölüm ironi kavramının tanımlanmasına ayrılmıştır. Sören Kierkegaard'ın 'ironi kavramı' ve Hegel'in 'ironi' üzerine düşünceleriyle birlikte, çeşitli kaynaklardan yararlanarak 'ironi' kavramı açıklanmıştır. İkinci bölüm; 'yapıt-uzam-zaman-sanatçı üzerine' anlatılardan ve 'zorunluluk olarak sanatçının yaratma girişimi'nden oluşmaktadır. Öncelikle bir uzama ve zamana yerleşen yapıt ve onu yaratan sanatçı arasındaki ilişki kısaca incelenmiştir. Sanatçının hangi gerekçelerle yarattığı düşünülmüş, sonuçta yaratma fiilinin sanatçı için zorunluluk olduğuna karar verilmiştir. Üçüncü bölüm; ilk iki bölümün bir arada kurgulanmasıyla oluşturulmuştur. Burada yaratı sorunsalının ironisi araştırılmıştır. Sonluda sonsuzluğun aranması olarak yaratıcılığın sonsuzluk iddiasının ironisi; yaratılarda kurgu malzemesi olarak ironi kavramının incelenmesi; ve yaratının sorunsal olarak algılanmasının ironisi; yani günümüz sanatının ve sanatın ölümünün ironisi bu bölümde yer almaktadır. Dördüncü ve son bölümde ise; çalışmalarımın ve kendi yaratıcılığımın ironisine dair saptamalarda bulunulmuştur. Eser metninin gereği kendi çalışmalarımla ilgili açılımlarla ve böyle bir çalışmaya yönelme sebebimi, isteğimi aydınlatacak düşüncelerime bu son bölümde yer verilmiştir. Son olarak, bu çalışmada; yenilenmeyen, yok olan, ölen sanat tartışmalarına karşılık olarak, her ne kadar koşulları ve anlamı değişmiş görünürse görünsün özgün, orjinal, yeni yaratıların olduğu ve olmaya devam edeceği savunulmuştur.
İbn Arabi'de dini çoğulculuk

Bu çalışmanın amacı, İslam tasavvufu düşüncesinde önemli bir yer edinen İbn Arabi'yi, dinlerin aşkın birliği konusundaki düşüncelerini ele alıp bu konuyla ilgili olarak düşünce tarihinde ortaya çıkan paradigmalar açısından değerlendirmektir. İbn Arabi'nin bu konu ile ilgili farklı yorumlanabilecek düşüncelere yer verdiği görülmüştür. Kanaatimizce bunun nedeni onun eserlerinde çoğu zaman sembolik ve mecazi anlatıma yer vermesinden kaynaklanmaktadır. Onun düşünceleri bütünsel açıdan ele alındığında görülecektir ki o, çoğulculuğun aksine kurtuluşun Hz. Peygamber ve getirdiği inanç esaslarını kabul etmekle mümkün olduğunu ileri sürmekte ve böylece dışlayıcılığı savunmaktadır. Onun çoğulculuğu savunduğu düşünceleri teolojik-epistemolojik bir yaklaşımdan ziyade kültürel olarak bir arada yaşama modeli, sosyolojik olarak sevgi ve aşk eksenli bir yaklaşımdır.
John Rawls'un adalet teorisi ve ekonomik özgürlükler: Türkiye örneği

John Rawls, 1971 yılında yayımlanan 'Bir Adalet Teorisi' isimli eseriyle adalet tartışmalarının ahlak ve siyaset felsefesinin merkezine yerleşmesini sağlamıştır. Ekonomik özgürlük kavramı ise özellikle 1980 sonrası küreselleşme ve serbestleşme hareketleriyle hem ekonomi politikaları hem de birey-toplum açısından önem kazanmıştır. Bu çalışma, Rawls'un adalet anlayışı çerçevesinde ekonomik özgürlüklere normatif bir yorum getirmeyi amaçlar. Adalet ile özgürlük arasında ayrılmaz bir ilişki vardır. Aristo'dan Rawls'a kadar birçok düşünürün görüşlerinde bu bağ görülebilir. Rawls, adaleti belli bir iyi anlayışına dayandırmayarak Aristo'dan ayrılırken, ihtiyaç temelli bir yaklaşımla Aristo'ye benzer şekilde pozitif özgürlüklere vurgu yapar. Bireyin özgürlüğü için Thomas Hobbes ve John Locke'un aksine negatif özgürlükleri yeterli bulmamıştır. J. J. Rousseau'nun adalet duygusu kavramını dikkate alan Rawls, Immanuel Kant'ın izinden giderek adalete dair kesin buyruklara erişmiştir. Rawls, adalet teorisinde temel özgürlükleri kendisinden asla feragat edilemeyecek bir değer olarak kabul eder. Adaleti sağlama noktasında en büyük problem eşit temel özgürlükleri muhafaza etmektir. Bu yüzden adaletin birinci ilkesi herkesin temel özgürlüklerden eşit bir şekilde faydalanmasını içerirken, ikinci ilkesi de temel özgürlükleri korumayı amaçlar. Bu minvalde adaletin ikinci ilkesiyle ekonomik özgürlükler sınırlanır. Bu sınırlama hem eşit temel özgürlükleri koruyacak hem de toplumun en az avantajlı üyelerini gözeterek adaleti tesis edecektir. Yani ekonomik özgürlüklerin kısıtlanması adalete zarar vermez aksine adaletin bir gereğidir. Çalışmanın ulaştığı sonuç, hakkaniyet olarak adalet ile sınırlandırılmış ekonomik özgürlüklerin, en az avantajlıların durumunu iyileştireceği ve daha adil bir toplumsal düzeni mümkün kılacağıdır. Böylece Türkiye'de asgari ücretliler veya en yoksul yüzdelik dilimlerin temel özgürlüklerinin zarar görmeyeceği ve refah düzeyinin artacağı söylenebilir.
Imagination, metaphor and mythopoeia in the poetry of three major English romantic poets

Bu tez William Wordsworth, Percy Bysshe Shelley ve John Keats'in siirlerindemetafor, mit ve imgelemsel özelliklerini incelemektedir. Tez, söz konususairlerin siirlerinde mit ve metaforu imgelemin ve algılama sürecinin birbirini tamamlayan etmenleri olarak ele almakta ve yaratımlarında öznenin islevselrolüne isaret etmektedir. Çalısma, Kantçı, Romantik ve modern Neo-Kantçıimgelem, metafor ve mit düsüncelerine dayanarak imgelemin özünde metafor ve mitoloji üreten bir yeti olduğunu çünkü bir öznenin imgelemi için algılamaeyleminin dogadaki nesneleri biçimlendirme ve farklılıklar arasında benzerlikgörme eylemi olduğunu, bunun da temelde metafor ve mit yaratımı anlamınageldigini söylemektedir. Bu biçimlendirme eylemi esnasında, söz konususairlerin siirlerindeki konusucu özneler imgelemleriyle dogadaki nesneleretinsel, canlılara özgü veya ilahi özellikler yükleyerek onları mitolojinindogaüstü ve yabancı dünyasına dönüstürürler. Bu tez, söz konusu siirlerdemetafor ve miti baslıca iki baglamda incelemektedir: birinci baglamda, metafor ve miti imgelem ve algılama sürecinin özünde var olan nitelikler olarak ele almakta ve imgelem ile doga arasındaki etkilesimin antik çagdan, Romantik döneme ve günümüze kadar mitolojinin kaynagı olduğunu savunmaktadır. İkinci baglamda ise mitolojinin siirsel imgelem tarafından sürekli yeniden yaratılan bir sey olduğunu göstermek için Romantik mitografi ele alınmıs ve eski mitlerin nasıl yeniden yaratıldıgı gösterilmistir. Her iki baglamda siirselimgelem mit ve metafor yaratımı yoluyla yeniden kuran ve dogayı mitolojininyabancı dünyasına dönüstüren biçimlendirici bir güç olarak ortaya çıkmaktadır.
Anarşizm teorisi ve öncüleri

Oltaya konulan bu çalışma ile, genel sosyalist akım içinde yer almasına rağmen birçok noktada liberal bir eğilim gösteren anarşizmin teorik içeriği tespit edilmeye çalışılmıştır. Böylece politik ve felsefi bir düşünce akımı olan anarşizm hakkında, bu akımı oluşturan Proudhon, Bakunin ve Kropotkin'in eserlerinden yararlanılarak genel bir çerçeve oluşturulmaya çalışılmıştır. Oluşturulan bu genel teorik çerçeve kendi içinde özgürlük, eşitlik, adalet, otorite, federalizm, sosyalizm gibi anarşizmin temel kavramlarının da tanımlamalarını içermektedir. Bu tanımlamalar anarşist teorinin temel taşları olmalarının yanında anarşistlerin diğer toplum teorilerine yönelttikleri eleştirilerin de çıkış noktasıdırlar. Şüphesiz anarşizm hakkındaki genel bir teorik tespit, sosyal bilimler içinde yer alan diğer toplum teorilerinin değerlendirilmesinde faydalı olacakta', özellikle Marksist sosyoloji teorilerinin ve postmodern çalışmaların incelenmesinde anarşist teorinin bilinmesi, bu akımların tarihsel ve teorik gelişiminin aydınlatılmasına yardımcı olacaktır.
XIX. yüzyılda Alman doğa bilimi ve felsefesinin Osmanlı düşüncesindeki yansımaları

XIX. yüzyılda Alman doğa bilimi ve felsefesine ilişkin çeşitli eserlerin Türkçeye çevrilerek Osmanlı düşünce hayatına kazandırıldığı bilinmektedir. Çevrilen eserler ve aktarılan felsefi akımlar arasında Almanya'da XIX. yüzyılın ortalarında başta Ludwig Büchner, Karl Vogt, Jacob Moleschott ve Ernst Haeckel gibi bilim adamları ve düşünürlerin geliştirdikleri bilimsel materyalizm akımı da bulunmaktadır. Çalışmamızda bilimsel materyalizmin ortaya çıktığı ülke olan Almanya'da bu akımın temsilcilerinin düşünce hayatında yaptıkları etki incelenmiş ve döneme damgasını vurmuş olan 1848 Devrimi ile ilişkileri ele alınmıştır. Ayrıca bilimsel materyalistlerin, aynı dönemde ve aynı coğrafyada geliştirilmiş olan bir başka materyalizm türünün, diyalektik ve tarihsel materyalizmin temsilcileri ile, yani Marksistlerle olan ilişkileri değerlendirilmiştir. Sonrasında ise bu akımın Osmanlı'ya yansıması ele alınmış ve burada yol açtığı ve Cumhuriyet'in erken dönemine kadar süren etkileri, başlıca taraftarları ve karşıtlarının yayınları üzerinden incelenmiştir. Burada her iki tarafın temsilcilerinin hayatlarına ve toplumsal konumlarına da bakılmıştır. Tespit edilen bu yansımanın ise modernleşme sürecinde bulunan ve bu çerçevede geleneksel yapı ve dünya görüşü ile modern yapı ve dünya görüşünün mücadelesine sahne olan Osmanlı'daki etkileri tartışılmıştır. Bu bağlamda bilimsel materyalizmin modern bilim anlayışının Osmanlı düşünce hayatına girişindeki ve geleneksel paradigmanın yıkılışındaki etkileri de değerlendirilmiştir. Tezimizle, böylelikle, Osmanlı'ya modern bilimlerin girişi ve modern bilim paradigmasının oluşumuna ilişkin anlayışımıza bir katkı sunulmaya çalışılmıştır.
John Dewey ve demokratik eğitim

John Dewey 19 ve 20. yüzyılın önemli filozof ve eğitimcilerindendir. Onunfelsefesi ve eğitim düsüncesi, yasadığı ülke olan Amerika Birlesik Devletlerinin eğitimdüsüncesini sekillendirmek ve Amerikan düsüncesinde bir aydınlanma meydana getirmeyi amaçlar. Bu sebeple Dewey, sosyal düzene uygun, bireyin ve toplumsallığıngözetildiği bir eğitim modeli gelistirmeye uğrasır dolayısıyla bilimsel, sosyal ve siyasalgelismelere uygun bir teori olduğunu düsündüğü 'demokratik eğitim' teorisini ortaya atar. Demokratik eğitim aslında Dewey'in doğrudan isimlendirdiği bir kavram olmamakla birlikte, demokrasinin, onun felsefesinin ve eğitim düsüncesinin neredeyse tamamını kapsayan bir düsünce olması bakımından bu sekilde bir nitelendirmeyapılmıstır. Dewey'in eğitim felsefesinin kuramsal boyutunu olusturan ilerlemecilik, yeniden kurmacılık ve yapılandırmacılık akımları tamamen demokratik ilkeler ile ortaya konmustur. Ayrıca bu kuramlar doğrultusunda ortaya koyduğu öğrenci merkezli eğitimanlayısı ve onun kapsamında eğitimin yöntem ve içeriğini belirleyen islevselci psikoloji ile desteklenen aktif öğrenme yaklasımı ve yaratıcı problem çözme yöntemi de doğal olarak O'nun demokrasi düsüncesi doğrultusunda sekillenmistir. Bu çalısmada, ana hatlarıyla John Dewey'in felsefesi ve demokratik eğitim anlayısı elestirel bir biçimde ele alınacaktır.
Liberal Hıristiyanlık ve Adolf Von Harnack

Liberal Protestanlık, 19. yy'dan başlayıp 20. yy'a kadar uzanan bir dini akımdır. Bilime ve bilimsel yönteme güvenmek, dini tecrübeyi otorite olarak kabul etmek, özgürlüğü ve hoşgörüyü öne çıkarmak Liberal Protestan teolojinin genel özellikleridir. Liberal Protestan teologlar, Hıristiyanlık dinini her dönemde geçerli kılabilmek için dinin özünü bulmayı ve dinle modern bilimi uzlaştıracak bir zemin oluşturmayı amaç edinmişlerdir. Alman teolog Adolf von Harnack (1851-1930), tarihsel eleştiri yöntemini kullanarak Hıristiyanlığın özünü 'Tanrı'nın Krallığı'na inanç, sevgi emri ve insan ruhunun sonsuz değeri' olarak belirlemiştir. Harnack, yalnızca Sinoptik İnciller'i kaynak olarak kabul etmiş, Tanrı'nın Krallığı ve İsa Mesih inancını bu İncillerden yola çıkarak yeniden inşa etmiştir. Harnack'a göre Hıristiyanlık'ta bulunan doktrinler, İncillerde bulunmamaktadır. Bunlar, Yunan etkisiyle dine sonradan eklenmiş şeylerdir. Bu yüzden Harnack, Hıristiyanlığı Yunan metafiziğinden arındırmaya çalışmıştır. Bu doğrultuda Tanrı'nın Krallığı'nı, Tanrı'nın bireylerin kalbindeki yönetimi olarak tanımlamış; İsa Mesih'i de ahlaki bir öğretmen ve lider olarak görmüştür. Liberal Protestan teoloji, I. Dünya Savaşı'ndan sonra gücünü kaybetmeye başlamıştır. Neo-Ortodokslar tarafından yapılan eleştiriler ve Liberal Protestanların taraftar kazanma konusundaki başarısızlıkları liberal teolojinin gerilemesine sebep olmuştur.
Sırru'l-esrar literatürü ve Nevalİ'nin Sırru'l-esrar tercümesi

Bu tezde, İslam siyaset felsefesi alanında yazılıp modern döneme kadar Aristoteles'e (M. Ö. 384 -322) ait olduğu düşünülen ve siyasetname türünün ilk örneklerinden olan pseudo Aristoteles eseri Sırru'l-esrar üzerinde durulmuş ve bu eserin XVI. yüzyıl Osmanlı alimi ve III. Mehmed'in (slt. 1595 -1603) şehzade hocası olan Nasuh Nevali tarafından yapılmış tercümesi Terceme-i Nasayih-i Aristatalis eserinin tanıtımı ve siyaset düşüncesi açısından tahlili yapılmıştır. Eser, Sokullu Mehmet Paşa'ya (ö. 987 /1579) sunulmuş olması ve dönemin siyaset düşüncesini aksettirmesinin yanı sıra Osmanlı ilim ve kültür dünyasında yaygın olan Aristoteles imajını ortaya koyması bakımından da önem arz etmektedir. Tezde ilk olarak Sırru'l-esrar'ın kökeni, mütercimi, tarihsel seyri, nüshaları, siyaset felsefesi açısından etkileri üzerinde durulmuş, eserin tartışmalı yönleri konu edilmiştir. İkinci olarak Nevali hakkında bilgi verilmiş, eserleri tanıtılmış, Terceme-i Nasayih-i Aristatalis ile müellifin meşhur eseri Ferruhname arasındaki karışıklığa açıklık getirilmeye ve Nevali özelinde, Osmanlı ilim ve fikir çevrelerinde yaygın olan Aristoteles imajı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Son olarak Terceme-i Nasayih-i Aristatalis'in yazım tarihi ve amacı, nüshaları, müellifin kullandığı kaynaklar ve tercüme tekniği konu edilmiş, eserin ayrıntılı bir incelemesi ve bu eser çerçevesinde Nevali'nin İslam felsefesi ve siyasete dair görüşlerinin tahlili yapılmıştır.
Eisenstein ve Tarkovsky'de sinema sanatı ve felsefe

Bu çalışmada, sanatın neliğini, çeşitli sanat dallarında ve özellikle de sinema sanatındaki teknik sorunları çözümleyerek araştıran Eisenstein'ın sinema kuramıyla, sanatın neliğini sanatın amacını sorgulayarak araştıran Tarkovsky'nin sinema kuramı karşılaştırılmaktadır. Her iki sanatçının da 20. yüzyılda insanlığın durumuyla ilgili kaygıları vardır. Eisenstein insanlığın içinde bulunduğu bunalımdan Marksist dünya görüşü sayesinde kurtulacağına inanır. Sinema sanatının kitleler üzerindeki dönüştürücü etkisini vurgular ve bu etkinin çoğaltılması için sinema sanatının malzemesinin yani görüntülerin nasıl kullanılacağına, işleneceğine dair olanakları araştırır. Eisenstein'ın döneminde sinemanın teknik olanaklarının araştırılması henüz başlangıç aşamalarında bulunduğu için Eisenstein, yönteme ilişkin sorunlara öncelik vererek, özellikle de kurguya ilişkin sorunların çözümlenmesi üzerinde durur. Eisenstein gibi insanlığın durumundan kaygılanan Tarkovsky'e göre ise sanat, insanlara kendi iç dünyalarını, varoluşlarının anlamını göstermek için vardır. Tarkovsky de sinema sanatının insanlığı kurtarmada önemli bir rol oynayabileceğine inanır. Sinemayı, insanlığın ahlaki açıdan çöküşüne engel olabilecek bir araç olarak görür. Fakat insanlığın kurtuluşunun, baskıcılığı yüzünden bırakıp kaçtığı Sovyet sosyalizmiyle de olamayacağını düşünmektedir. İnsanlığın bulunduğu kriz durumunda, ideoloji empoze etmek yerine Tarkovsky, sinema aracılığıyla insanları, kendileriyle yüz yüze getirmeyi amaçlar. Tarkovsky'e göre, sanatçı insanları kendi insanlık durumuyla yüzleştirmekle sorumludur. Eisenstein'ın teknik sorunlara öncelik vermesine ve kuramında kurguya ilişkin sorunların çözümlenmesi üzerinde çok fazla durmasına karşın, sanatın tekniğiyle ilgili sorunları tali olan zanaatkarlık sorunları olarak gören Tarkovsky, sinema sanatında tekniğe ilişkin ustalığı zaten olmazsa olmaz, ama yeterli olmayan bir koşul olarak kabul eder. Eisenstein ve Tarkovsky'nin kuramları karşılaştırıldıklarında bazı paralellikler de görülmektedir. Tarkovsky'nin kuramı etik problemleri ve evrensel değer sorunlarını ön plana çıkarırken, Eisenstein'ın kuramı sanatta biçimle ilgili sorunları ön plana çıkarır. Fakat her iki kuramcı da biçim olmadan içeriğin aktarılamayacağı ayrıca sanatın ve sanatçının insanlığa hizmet etmekle yükümlü olduğu konusunda benzer görüşlere sahiptir.
Gazalİ'de Tanrı-evren ilişkisi

Tanrı ve evren, düşünce tarihinin en temel problemlerinden birine yol açan kavram çiftini teşkil etmektedir. Tarihi süreç dikkate alındığında hangi düşünce sisteminin veya inancın içerisinde yer alırsa alsın her filozofun bu kavramlarla ilgili tartışmalara bir şekilde katıldığı görülür. Gazali de Meşşai filozofların kendince çelişkili düşüncelerine itiraz edebilmek ve bunları mantiki delillerle çürütebilmek için Tanrı ve Evren kavramlarıyla ilgilenmiştir. Gazali Tanrı ile ilgili düşüncelerini Tarının varlığı, sıfatları ve fiilleri şeklinde üç başlık altında ortaya koymuştur. Ona göre Tanrı birdir, ezeli ve ebedidir. O, hiçbir şeye benzer değildir. O, kudret, ilim, hayat, irade, işitme, görme ve kelam gibi sıfatlara sahiptir. O, her şeyi yaratandır. Gazali, evren kavramını daha çok Tanrı'nın varlığını ve mahiyetini ortaya koymakta ve temellendirmekte kullanmıştır. Bu yüzden evrenin basit bir delil olmasından öte Allah'ın varlığına delalet etmesinden dolayı, önemli olduğu aşikardır. Gazali evrenden bahsederken evrenin Allah'ın bir fiili olduğunu ifade etmiştir. Fiil ise sonradan meydana geldiği için evrenin ezeli olamayacağını söylemiştir. Ebedi olup olamayacağı ise Allah'ın takdiridir. Gazali, Tanrı-evren ilişkisini ise fail ve fiil ilişkisi bağlamında değerlendirir. Allah'ın alem ile olan ilişkisi yaratma, nübüvvet ve mucize kavramları çerçevesinde şekillenir.
An Inquiry into the modern conception of self articulate and disarticulated

öz YENİÇA? FLSEFESİNDE BEN TASARIMININ KURULUŞU İLE ÇÖZÜLÜŞÜ ÜZERİNE BİR SORUŞTURMA Kavas, Levent Doktora, Felsefe Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Ahmet İnam Eylül 1995, 128 sayfa Bu tezde ikili bir düşünce çizgisi izleniyor. İlk olarak, on yedinci yüzyıldan on dokuzuncu yüzyılın sonuna dek, Yeniçağ felsefesinde 'ben' kavramının soy kütüğü izleniyor. İkinci olarak, çağdaş felsefede egemen bir takım ben tasarımlarının eleştirisi aracılığıyla bilen, düşünen, eyleyen özne olarak 'ben'in ileri sürülüşüne karşı bir uslamlamanın öğeleri ortaya konuyor. Tarihsel olarak, 'ben' felsefesindeki belli başlı iki gelenek, 'cogito geleneği' ile 'kişinin özdeşliği geleneği' ele alınıp gerek birbirleriyle gerekse çağdaş felsefeyle bağlantıları gösteriliyor. Bu çerçeve ayrıca iki 'ben' tasarımının Kant' in felsefesinde ortak bir temele oturtuldukları, böylece gerek 'ben'in ileri sürülüşünün kavramsal dayanaklarının gerekse felsefece bir kendilik tasarımının içine düştüğü açmazın ortaya konduğugösteriliyor. Daha sonra Kant' m sorunu yeniden dilegetirişinin 'ben' kavramına Lichtenberg ile Nietzsche'nin kökten saldırısının yolunu açtığı savunuluyor. Bu çalışma, tarihsel olarak izlenen düşünce çizgisinin felsefece de sağlam olduğunu savunarak Lichtenberg ile Nietzsche'nin geliştirdiği savları derli toplu, kesinleyici bir uslamlama biçimine sokmayı deniyor. Böylece, Yeniçağ felsefesinde ortaya konan 'ben' tasarımının felsefece tutarsız, savunulamaz olduğu ileri sürülüyor. Ayrıca, felsefe bakımından, derinde yatan bir 'ben' ortaya koymanın hiç de gerekli olmadığı savunuluyor. Uslamlama, 'ben'i özdeş bir varlık olarak değil de bir ilişkinin öğesi olarak gören başka bir yaklaşımın ele alınıp, bu seçeneğin en azından birinci yaklaşımın güçlükleriyle tutarsızlıklarına düşmediğinin savunulmasıyla sonuçlandırılıyor.
Friedrich August von Hayek'in kendiliğinden düzen fikri

Yirminci yüzyıl, insanlık tarihi açısından çok önemli tarihsel ve geleneksel kırılmaları temsil etmiştir. Merkezi planlamaya dayalı ekonomiler ve refah devlet gibi yapılar toplumun gelişmesine ve ilerlemesine katkı sağlamıştır. Lakin bu gelişme ve ilerleme, bireyin toplumdaki önceliğini sorun haline getirmiştir. Bireyi, özgürlüğü ve hukukun üstünlüğünü temel alan liberalizme olan ilgiyi azaltarak, toplumun totaliter bir yapıya dönüşmesine de zemin hazırlamıştır. Böyle bir toplumun totaliter bir yapıya dönüşmesini engellemek ve liberal geleneğe olan ilgiyi yeniden canlandırmak için en etkili gelişmeyi de Friedrich August von Hayek'in sosyal alana yönelik düşünceleri oluşturmuştur. Hayek, böyle bir ortamda bireylere ve onların özgürlüklerine verdiği değerle, toplumsal düzenin tasarımlı bir şekilde dizayn edilmesine karşı çıkışı temsil etmiştir. O, toplumun kendi değerleri ve tecrübeleriyle 'bir toplumsal düzenin varlığı' fikrini ortaya koymuştur. Düşünüre göre toplumsal düzen, insan tasarımı olarak değil, insan eylemleri sonucunda kendiliğinden bir evrim süreciyle ortaya çıkmaktadır. Bu bakış açısı, yani toplumu kendiliğinden düzen fikri ile açıklamaya çalışmak, toplumun totaliter bir yapıya dönüşmesine veya oluşmasına da engel olarak görülmüştür.