turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
İbrahim b. Muhammed el-Yalvacİ ve Risale fİ İhbar bi-Ellezi

Bu çalışma İbrahim b. Mu ammed el-Yalvaci (M.1810/M.1876) tarafından 1838'de yazılmış 'Risale fi İhbar bi-Elle i' adlı eserin edisyon kritiğidir. Yalvaci'nin Risalesi'nin konusu; ilk cümledeki bir öğeyi vurgulamak için o cümlenin ism-i mevsulün ana edatı olan 'ellezi' ya da harf-i tarif olan 'elif lam' kullanarak yeniden oluşturulmasıdır. Çalışmamız dört bölümden oluşmaktadır. Bunlar bir giriş ve üç ana bölümdür. Giriş bölümünde de çalışmanın konusunu, amacını ve metodunu irdelenmiştir. Yine girişte Yalvaci'nin hayatını işlemeden önce ölümünden önceki yüzyılın özelliklerini sunulmuştur. Son olarak Osmanlı'da Medrese ve medreselerde okutulan Arapça gramer hakkında özet bir bilgi verilmiştir. İlk bölümde İbrahim b. Mu ammed el-Yalvaci'nin hayatı ve eserleri işlendi. Doğumu, eğitimi, hocaları, kariyeri ve ölümü hakkındaki tüm bilgileri sunmaya çalıştık. Eserleri hakkında kısa bilgiler ve bu eserlerin hangi kütüphanelerde bulunduklarının malumatını da verdik. İkinci bölümde Risale fi İhbar bi- bi-Elle i'yi ele aldık. Bundan sonra yazarın risaledeki metodunu, Risale fi İhbar bi-Elle i'nin kaynaklarını ve bu risalenin nüshalarının özelliklerini sunduk. Daha sonra ise tahkikdeki izlediğimiz metod hakkında bilgi verdik. Son bölümde Risale fi İhbar bi-Elle i'nin tahkikli metnini sunduk. Tahkik esnasında elimizde üç nüsha bulunmakta idi. Ayetler, hadisler, şiirler, kişiler, yerler, kaynaklar vb. hakkında bilgiler dipnot olarak verilmiştir.
Amrī Divani sözlüğü

Bu çalışma, Amri Divanı'nın hem bağlamlı dizinini hem de işlevsel hale getirilmiş sözlüğünü içermektedir. Bağlamlı dizin bölümü, tanıkların alfabetik madde başlıkları altında toplanmış ve bu tanıkların Divan'daki kullanımları ayrı ayrı gösterilerek sıklıkları da tespit edilmiştir. İşlevsel sözlük olarak nitelenen bölümde ise, sözcüklerin kullanıldıkları bağlama göre kazandıkları anlam tespit edilmiştir. Bunların yanı sıra Amri'nin yaşadığı XVI. yüzyıl kültür ögeleri de Divan'a yansıdığı ölçüde tespit edilmiştir. Böylelikle Amri'nin şiir dilini oluşturan dil ögeleri ortaya konmuştur.
Attila ilhan'ın son dönem şiirlerinin söz varlığı

Bu çalışmanın amacı Attila İlhan'ın son dönem şiirlerinde söz varlığını incelemek ve yorumlamaktır. Attila İlhan'ın Son Dönem Şiirlerinin Söz Varlığı Çözümlemesi bölümünde de şiirler kavram alanı itibariyle 7 kategoriye ayrılmış ve her kategori şiirlerde bulunduğu bağlamda yorumlanmıştır. Her bölümde kullanılan kelimeler ve bu kelimelerin kaç kez kullanıldığı bölümler içinde sayıları verilmek suretiyle listelenmiştir. Araştırmamının sonuç bölümünde şiirlerin anlam dünyasını oluşturan kategorilerin ve bu bölümlerde ulaşılan sonuçların genel bir değerlendirilmesi yapılmıştır.
XIX. yüzyıla ait olan Kiril harfli Türkçe dini oyun metni üzerine dil incelemesi

Bu tez çalışmasında 1845 yılında basılan Hazret-i Avraamın Kurban Hekayesi Kiril harfli Türkçe dini oyunun Kiril harfli metnin yanı sıra Latin esaslı transkripsiyonlu metni sunulmuş; eser imla, ses bilgisi ve şekil bilgisi özellikleri açısından incelenmiş; sözlük ve dizin çalışması yapılmıştır. İncelenen metinde Arapça ve Farsça gramer yapılarının az görülmesine karşın, sade Türkçeye ağırlık verilmiştir. Dil açısından Eski Anadolu Türçesine ait olan özelliklerle birlikte Balkan Türkçesi ve Gagauzcada görülen bazı dilbigisi unsurları tespit edilmiştir. Karamanlıca edebiyatı tarihinde önemli bir yere sahip olan bu eser, Kiril harflerine aktarılarak seslendiği topluluk ve içeriği açısından çok önemlidir. Bu araştırma, Balklanlar'da meydana gelen Kiril harfli Türkçe eserlerin tespit edilerek incelenmesi ve bilim dünyasına tanıtılması açısından karşılaştırmalı ve tarihi Türk dil bilimi için faydalı olabilir.
Başkurt Türkçesinde ettirgen çatı

Ünüvar, Dursun, Başkurt Türkçesinde Ettirgen Çatı, Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Doçent Doktor Murat CERİTOĞLU, Ankara, 2016, i+138 s. Çalışmanın 'Giriş' bölümünde çatı kategorisi ile ilgili görüşler değerlendirildikten sonra fiilin aktiflik-pasifliği ve geçişlilik-geçişsizliği tanımlanmış ve fiilin aktiflik-pasifliğinin ve geçişlilik-geçişsizliğinin çatı kategorisi olan ilgisi tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu tespitler doğrultusunda, fiilin aktiflik-pasifliğinin ettirgen ve oldurgan çatı oluşumunda, fiilin geçişlilik-geçişsziliğinin ise çatı kategorisinin edilgen, meçhul, dönüşlü ve işteş türlerinin oluşumunda etkili olduğu görüşü ortaya çıkmıştır. Aynı bölümde çatı kategorisinin, ettirgen ve oldurgan türü dışındaki türleri hakkında görüşlere yer verilmiş ve bu çatı türlerine Başkurt Türkçesinden örnekler verilmiştir. Giriş bölümün sonunda çatı kurma yöntemlerinden bahsedilmiş ve ettirgen ve oldurgan çatı türünün hangi yöntemlerle kurulabildiği anlatılmıştır. Tezin 'Başkurt Türkçesinde Ettirgenlik' adlı 1. Bölümünde ve 'Başkurt Türkçesinde Oldurganlık' adlı 2. Bölümünde dil biliminde ettirgen ve oldurgan yapılar ile ilgili değerlendirmelere yer verildikten sonra sözcüksel, çözümlemeli ve biçimsel yöntemlerle kurulan ettirgenlik ve oldurganlık kategorisi örnekler üzerinden değerlendirilmiştir. Ettirgenlik ve oldurganlığın biçimsel yöntemle kurulmasına olanak sağlayan biçimsel işaretleyiciler tezin 3. Bölümünde 'Başkurt Türkçesinde Biçimsel Ettirgenlik/Oldurganlık İşaretleyicileri' başlığı altında ele alınmış ve biçimsel ettirgenlik/oldurganlık eklerinin kökenleri ve gelişimi açıklandıktan sonra Başkurt Türkçesindeki ettirgenlik/oldurganlık eklerinin kullanımı örnekler üzerinde gösterilmiştir. Çalışmanın 'Başkurt Türkçesinde Biçimsel Çatı İşaretleyicilerinin Üst üste Gelmesi' adlı 4. Bölümünde çatı işaretleyicilerin birbirleri ve diğer ekler üzerine ulanma durumu değerlendirilmiştir. Bu bölümde Başkurt Türkçesi ile Türkiye Türkçesindeki durumlar üzerinde karşılaştırmalar yapılmıştır. Çalışmanın 5. bölümünde çatı eklerinin söz dizimi ile ilgisi üzerinde durulmuş, ettirgenlik ve oldurganlık eklerinin cümlenin öge sayısını artırma; edilgenlik, meçhullük ve işteşlik eklerinin ise cümlede öge sayısını azaltma işlevlerinden söz edilmiştir. Tezin son bölümünde, Başkurt Türkçesinde çatı kategorisi ile ilgili ulaşılan sonuçlar maddeler halinde değerlendirilmiştir.
Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde fiilimsilerin incelenmesi

Yabancı dil bilmenin zorunluluk haline geldiği günümüzde Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin sayısında hızla artış gözlenmektedir. Bu çerçevede yabancı dil olarak Türkçe öğretmek amacıyla açılan kurumlar ve hazırlanan ders kitaplarının sayısı da artmıştır. Türkçenin yabancı dil olarak öğretildiği bu kurumlarda gerek öğretmenlerin gerek yeni bir dil öğrenen yabancı öğrencilerin güçlüklerle karşılaştıkları dil bilgisi konularından birisi de fiilimsilerdir. Yabancı dil olarak Türkçe öğretimine katkı sağlamak amacıyla hazırlanan bu tez çalışmasında yabancı dil olarak Türkçe öğretimi bağlamında fiilimsilerin öğretimi; Gazi Üniversitesi Türkçe Öğrenim, Araştırma ve Uygulama Merkezi'nde yabancılara Türkçe öğretilirken kullanılan 'Yabancılar İçin Türkçe (B2 Orta Düzey)' ve 'Yabancılar İçin Türkçe Dil Bilgisi (B2-C 1 Düzeyi)' ders kitapları temel alınarak incelenmiştir. Fiilimsilerin öğretiminde kullanılan dil bilgisi kitabındaki örneklerin, uygulamaların ve ders kitabındaki metinlerin dil öğretme amacına yönelik uygunlukları değerlendirilmiştir.
Kişilerarası sözel etkileşimde yönlendirme ve edimsel yapılanmalar

Kişilerarası sözel etkileşim sürecinde gerçekleşen yönlendirme erekli dil olaylarının edimsel yapılanmalarını belirlemeyi amaçlayan bu araştırmada, 'yönlendirme'nin metnin örgüsüne hangi edimsel değikenlerle yansıdığı' sorusuna yanıt aranacaktır. Bu çalışma ayrıca, aşağıda belirtilen 2 varsayımın sınanmasına da olanak vermektedir. 1) Bu türden konuşma metinleri belirlenebilir edimsel yapılanmalar içermektedir. 2) Yönlendirme erekli söylem görünürde, etkileşimsel edimler yoluyla kurulurken, derin düzeyde etkisel edimler yoluyla gerçekleşmektedir. Yüzonsekiz konuşma metninden oluşan veri tabanı 103 saatlik ses kaydı yoluyla farklı konuşma ortamlarından elde edilmiştir. Çalışmada 'olası en geniş edimsel döküme ulaşmak' amaçlandığından, konuşma ortamlarının seçilmesinde çeşitlilik ilkesi benimsenmiş, ve katılımcılar cinsiyet, yaş, eğitim vb. gibi toplumdilsel değişkenlerle sınırlandırılmamıştır. . Araştırma sonucunda elde edilen bulgular şöyle özetlenebilir: 1) Yönlendirme erekli söylemde konuşmacılar tarafından kullanıldığı belirlenen 4 etkileşimsel edim, 15 etkisel edim ayrıca bu edimlerin gerçekleştirilmesine yönelik olarak kullanılan 36 sözel edim tanımlanmış ve ulamlanmıştır. 2) Yönlendirme erekli dil olaylarının, bir yandan etkileşimsel düzeyde, öte yandan da toplumsal /ruhsal düzeyde kendilerine özgü etkisel edimler yoluyla yapılandıkları görülmüştür 3) Bu dil olaylarında, kimi etkisel edimlerin ve sözel edimlerin, dinleyenler tarafından sınırlı sayıda edimsel seçeneklerle karşılandığı saptanmış, bu doğrultuda 98 bitişik çift belirlenmiştir. Kısaca, bu araştırmada elde edilen bulguların, çalışmanın başında öne sürülen varsayımları desteklediği söylenebilir.
Orhan Kemal'in ''Cemile'' adlı romanı üzerine söz dizimi çalışması

Dil, insanlar için önem taşıyan bir iletişim kaynağıdır. İnsanoğlu var olduğundan beri iletişim kurmak için dile ihtiyaç duymuştur. Dilsel iletişim, yazılı ve sözlü olarak işlev görmüştür. Sözlü iletişim herkes tarafından rahatlıkla anlaşılırken, yazılı iletişimin anlaşılabilmesi için belirli bir eğitimin alınması gerekir. Dil eğitiminin ise bazı kuralları vardır. Bu kurallar, Türkçe söz dizimi üzerine çalışanlar tarafından gramer ve dil bilgisi gibi isimlerle adlandırılmaktadır. Dilbilgisinin bir konusu da söz dizimidir. Türkiye Türkçesi söz dizimi üzerine çalışanlar, söz dizimini genel olarak cümle öğeleri, cümle çeşitleri ve kelime grupları başlığı altında ele almışlardır. Orhan Kemal'in Cemile adlı romanı üzerine söz dizimi çalışması ise Leyla Karahan'ın 'Türkçede Söz Dizimi' adlı kitabındaki tasnife uyularak yapıldı. Orhan Kemal'in Cemile adlı romanındaki söz dizimi incelemesi, üç bölümde ele alındı. İlk bölümde, yazarın hayatı, sanat anlayışı, eserleri ve Cemile adlı romanı üzerinde duruldu. İkinci bölümde, kelime grupları ana başlığı altında tanımlarına, dilcilerin bu konular hakkındaki görüşlerine ve romanda tespit edilen kelime grupları ile ilgili örneklere yer verildi. Son bölümde ise cümle ana başlığı altında, cümlenin öğeleri ve cümle türleri ele alındı. Ayrıca dilcilerin bu konular hakkındaki görüşlerine ve romanda tespit edilen bazı cümle tahlillerine yer verildi. Çalışmanın amacı, Orhan Kemal'in Cemile adlı romanında dilin hangi işlevlerini kullandığına değinerek, cümle bilgisi, kelime bilgisi, hakkında bilgi vermek ve Türkiye Türkçesi söz dizimi çalışmalarına katkı sağlamaktır.
Şükrullah el-Amasyavİ'nin Kitabu Behçeti't-Tevarİh'inin Mustafa el-Farisİ çevirisi (vr. 121b-151a)

Üzerinde çalışmış olduğum tezin konusu 15. yy. da Şükrullah el-Amasyavi tarafından yazılan Kitabu Behçeti't-Tevarih adlı Farsça tarihi eserin Mustafa el-Farisi tarafından yapılan Mahbubu'l-Kulubi'lArifin adlı Osmanlı Türkçe'sine çevrisidir. Tez konusunu oluşturan 121 b/150a varaklarında ise Hz. Adem peygamberin Cennet'ten dünyaya indirilmesiyle Hz. Muhammed'e kadar olan tarihi süreçte yaşayan bazı peygamberlerin hayatları anlatılmaktadır. Giriş bölümünde kısaca Osmanlı Devleti'ndeki tarih yazıcılığının durumundan bahsedildikten sonra eserin yazılışı, içeriği, bölümleri, dil ve üslup özellikleri, nüshaları, tarihi ve kültürel önemi hakkında bilgiler verildi. Sonraki bölümde ise teze konu olan Kitabu Behçeti't-Tevarih; eserin müellifi Şükrullah el-Amasyavi; eserin müstensihi Mustafa el-Farisi ve onun Şükrullah'tan tercüme ettiği 'Mahbubu'l-Kulubi'lArifin'e değinildi. Mahbubu'l-Kulubi'lArifin'in teze konu olan 121 b/150a varakları günümüz Türkçe'sine aktarıldı. Metin, günümüz Türkçe'sine aktarılırken metinde geçen dini ve tasavvufi terimler dışındaki Arapça ve Farsça sözcüklerin birebir Türkçe karşılıkları verilmeye çalışıldı. Kişi adları ve yer adları ise genellikle günümüzdeki biçimleriyle yazıldı. 16. yüzyılda yazılmış ve belli açılardan Eski Anadolu Türkçesi özellikleri taşıyan eserimizin dil özellikleri incelenirken metinde geçen sözcüklerdeki ünlü ve ünsüzlerin yazımı; isim ve fiil çekim eklerinin yazımı örneklerle gösterildi. Daha sonra tezin Metin bölümünde çalışmış olunan sayfalar transkripsiyon harfleri kullanılarak çeviri yazıya aktarıldı. Metinde geçen ayet ve hadislerler ile Farsça beyitlerin anlamları dipnotlarla gösterildi. Dizin bölümünde sözcüklerin hangi dilden geldiği, türleri, anlamları yazıldı. Ayrıca bu sözcüklerin metinde geçtiği yerler gösterildi. Kişi ve yer adları ile metinde geçen Arapça ibareler için ayrı birer dizin hazırlandı.
Kırgız hikayeci Murza Gaparov ve ?Ak Poezd?, ?Künöstüü Aral?, ?Darıyalardın Şookumu? adlı hikayeleri

Bu tez çalışmasında, Kırgızistan edebiyatının önemli isimlerinden biri olan Murza Gaparov'un kaleme aldığı üç hikaye incelenmiştir. Hikayeler, önce muhteva bakımından incelenmiş sonra Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Sonuç kısmında ise çalışmanın genel bir değerlendirmesi yapılmıştır.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde Rus ekolü

Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Rus Ekolü başlığı altında yaptığımız araştırmanın amacı; Ruslara yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan, dil seviyelerine göre hazırlanmış, ders kitabı niteliğindeki materyalleri, Türkçenin öğretimi sürecindeki yaklaşım ve yöntemleri açısından incelemektir. Bu amaçla araştırmanın içeriğine ve hedefine uygun olarak tespit edilmiş dört adet ders kitabı, yaklaşım ve yöntem detaylarını ortaya çıkaracak dış ve iç değerlendirme maddeleri ışığında analiz edilmiş ve çeşitli açılardan değerlendirilmeye tabi tutulmuştur. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi ve betimsel analiz deseni kullanılmıştır. İnceleme sonucu elde edilen veriler, tespitler, yapılan değerlendirmeler ve öneriler araştırmanın sonuç ve öneriler bölümünde sunulmuştur.
Sosyal bilimler alanında Türkçe yazılan bilimsel metinlerde kullanılan üstsöylem belirleyicileri

Üstsöylem, bir söylemin ya da yazarın metnin içeriğine veya okuyucuya olan uzaklığını düzenlemek için kullandığı dilsel kaynaklardır (Hyland 2000). Genellikle yazar tarafından, belli bir bağlamı paylaşan okuyucu topluluğunun, yazarın ürettiği metni anlayabilmesi ve söz konusu metnin, metin dünyasına girebilmesi amacıyla kullanılmaktadır. Bu çalışmada Sosyal Bilimler alanında yazılmış Türkçe bilimsel metinlerde kullanılan üstsöylem belirleyicileri saptanmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda seçilen disiplinlerde yazılmış bilimsel metinler incelenmiş ve bu metinlerdeki üstsöylem belirleyicilerinin kullanımı, sıklık analizi ile incelendikten sonra söz konusu disiplinlerin üstsöylem belirleyicisi kullanmadaki sıklıkları ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu çalışmanın sonucunda Sosyal Bilimler alanında kullanılan Türkçe üstsöylem belirleyicilerinin saptaması yapılmış, bu saptama doğrultusunda üstsöylemsel belirleyicilere dair bir döküm yapılmıştır. Sonrasında her bir disiplinde hangi üstsöylem belirleyicisinin yüksek ve düşük sıklıklarla kullanıldığı üzerinde durulmuştur. Bu doğrultuda bu çalışmanın, sonrasında yapılacak metin türü ve üstsöylem belirleyicileri çalışmalarına ışık tutacağı düşünülmektedir.
Mevlevi kültürü mutfak terimleri üzerine adbilimsel bir çalışma

Bu çalışmada Mevlevi kültürü mutfak terimlerinin tespiti, anlamlarının açıklanması ve kullanım biçimlerinin ortaya çıkarılması konu edilmiştir. Tezin kuramsal çerçevesi bağlamında birinci bölümde konuya giriş yapılmış ve araştırmanın genel çerçevesi çizilmiştir. İkinci bölümde araştırmanın yöntemine dair bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde Mevlana'ya, Mevleviliğe, Mevlevi mutfağına ve mutfak kültürüne dair bazı temel bilgiler verilmiştir. Ayrıca bazı yerlerde resimler ve fotoğraflar yardımıyla bu bilgiler görsel olarak da desteklenmiştir. Dördüncü bölümde 'dil ve kültür ilişkisi' açıklanarak bu ilişki 'Mevlevilik ve Mevlevi mutfağı' açısından değerlendirilmiştir. Mevleviler arasındaki 'kültür dilinin' (Kaplan, 2006) 'jargon' özelinden çıkıp 'terim' genelinde değerlendirilme sebebinden bahsedilmiştir. Burada çeşitli tasavvuf terimleri sözlüklerinden derlenen Mevlevi kültürü mutfak terimlerinin adbilimsel açıdan incelenmesi amaçlandığından öncelikle adbilimsel bir alan olan onomasyolojinin ne olduğuna dair bilgiler verilmiştir. Beşinci bölümde ise terimin tanımı yapılmış ve Türk-İslam kültürün bir parçası olan Mevlevi mutfağına ait -güncelliğini yitiren ya da korumaya devam edip deyimleşmiş- bir takım terimler alfabetik olarak sıralanıp, dilbilimsel bir bakış açısıyla adbilimsel olarak irdelenmiştir. Öte yandan -dil genelinde ve Mevlevilik özelinde- 'terimler ile karşılık geldikleri anlam ilişkisi vb. saymaca ve nedensiz midir yoksa önceki-sonraki bilgi, alt bilgi- üst bilgi adlandırmaları -yansıma sözler gibi- ne denli adlandırmalar mıdır? sorularına da cevap aranmıştır.
Kasım İznikİ'ye ait İ'rabü'l-'Avamili'l-mi'e adlı eserin tahkiki

Nahiv ilmine başlarken genellikle ilk okutulan eserlerden birisi de 'Avamil kitabıdır. Bu çalışmanın amacı Kasım İzniki'nin yazmış olduğu 'İ'rabü'lAvamili'l-mi'e' adlı eserin metin tahkikli neşrini yapmaktır. Bu eser Abdülkahir el-Cürcani (ö.471/ 1078 )'nin 'elAvamilü'l-mi'e' adlı eserinin şerhidir. Bu eser neşredilmemiştir. Bu eseri neşrederek zengin kültür mirasımızı kütüphanelerde korumakla kalmayıp, günümüz insanına ulaştırmayı ve açığa çıkartmayı hedefliyoruz. Çünkü günümüzde kütüphanelerde birçok yazma eser mevcuttur. Bu yazma eserlerden birçok kimsenin haberi yoktur veya okuyamamaktadır. Bu zengin mirasımızı yaşatmak ve sonraki nesillere aktarmak bir hizmettir. Buna ilaveten eserin müellifi olan, unutulmuş bir dil alimi Kasım İzniki'yi tanıtmayı amaçlıyoruz. Tezimiz; dirase ve tahkik olmak üzere iki ana bölümden meydana gelmektedir. Giriş bölümünde; araştırmanın konusu, amacı ve önemi, metodu hakkında bilgi verdik. Tezin birinci bölüm birinci kısmında; müellifin hayatı, eserleri ve hocası hakkında bilgi vermeyi amaçladık. İkinci kısmında; 'elAvamilü'l-mi'e' nin müellifi Abdülkahir el-Cürcani'nin hayatı ve eserini inceledik. Üçüncü kısımda ise eserin tam anlaşılması için nahiv ilmi hakkında bilgi sahibi olmanın faydalı olacağını düşünerek, nahiv ilmi ve 'Avamil türü eserlerin önemine kısaca değindik. İkinci bölümde ise; ' İ'rabü'lAvamili'l-mi'e' adlı eserin Arapça tahkikli metnini takdim ettik.
Dede Korkut anlatılarında toplumsal cinsiyet bağlamında dil

Toplumların kültürünü, ruhunu ve düşünce biçimini yansıtan dil, bu düşünsel ve kültürel birikimlerin sonraki kuşaklara aktarılmasında ve sürekliliğinin sağlanmasında önemli bir araçtır. Yaşam biçimi dile aksettiği için dilin söz varlığını ve yapısını da etkiler. Dil ile toplumsal olgular arasındaki bu ilişki, toplumdilbilimin araştırma alanına girer. Toplumların, mensubu olan bireylerden farklı beklentileri ve bu beklentileri belirleyen değişkenler vardır. Bireylerin toplumsal konumları, mezhepleri, yaşları, cinsiyetleri dil kullanımlarını da etkiler. Toplumun kadına ve erkeğe edindirdiği roller, aynı dili konuşmalarına, aynı söz varlığına sahip olmalarına rağmen, kadın ve erkeğin dil kullanımları arasında farklılıklara yol açar. Bu çalışmada Dede Korkut Kitabı'nda, sosyolekt olarak belirlenen cinsiyet değişkeni ekseninde bireylerin dil kullanımı irdelendi. Kadın ve erkek tiplerinin toplumsal cinsiyet rollerinin birbirleriyle gösterdiği yakınlık, kaynak olarak Dede Korkut Kitabı'nın seçilmesinde etkili oldu. Anlatılarda hem kadın hem de erkek söylemlerinin yer alması, toplumsal cinsiyet-dil ilişkisinin her iki cinsiyetin dil kullanımlarının incelenmesine olanak tanıdı. Çalışma giriş, inceleme ve sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın amacı, kapsamı, konu hakkında daha önce yapılmış çalışmalar anlatıldıktan sonra; Dede Korkut Kitabı, toplumdilbilim ve toplumsal cinsiyet ile dil ilişkisi hakkında bilgiler verilmiştir. Çalışmanın inceleme bölümünde Dede Korkut Kitabı'nın mukaddime bölümü ile Oğuz beylerinin başından geçen maceraların anlatıldığı on iki boy taranarak kadın ve erkeklerin dil kullanımları ve anlatıda kadını ve erkeği çağrıştıran unsurlar tespit edilmiştir. Metinler tarandıktan sonra tespit edilen ifadeler ve sözcükler, 'Dede Korkut'un mukaddimesinde kadın tasnifi', 'kadınlardan söz ederken kullanılan dil', 'erkeklerden söz ederken kullanılan dil', 'anlatıda kadına ve erkeğe ait unsurlar', 'kadın ve erkeklerin dil kullanımları' başlıkları altında çözümlenmiştir. Elde edilen veriler ışığında cinsiyet değişkeninin bireylerin dil kullanımına etkisi hakkında yapılan değerlendirmeler sonuç bölümünde verilmiştir.
القيم الجمالية في الموشحات الأندلسية

Duygu ve düşüncelerin estetik bir şekilde ifade edilmesinden ibaret olan edebiyatın en önemli kollarından biri şiirdir. Endülüste ortaya çıkan ve özel bir vezinle kurulmuş biçimli bir söylem olan muvaşşahat, kendine özgü tarz ve terminoloji geliştirmiş ve yerel unsurlarla bezenerek şiirde yeni bir çığır açmıştır. Sözlü süsleme sanatında zirve olan muvaşşahat türü şiirler, Arap edebiyatı açısından değerli bir sanattır. Bu önemine binaen çalışmamızda söz konusu sanat dalı incelenmiş, ortaya çıkış tarihi ve nedenlerinin yanı sıra çeşitleri, örnekleri ve genel şiir sanatı içerisindeki yeri ortaya konmuştur. Çalışmada muvaşşahatın etraflıca incelenmesi ve barındırdığı estetik üslupların ortaya konması da amaçlanmıştır. Bu bağlamda farklı yaklaşımlara uygun ve göreceli olan estetik ifadenin yolları, çeşitleri ve kıstasları irdelenmiştir. Çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında 'estetik ve 'değer kavramlarının tanımı ve edebiyatçıların her iki kavrama yaklaşımları ele alınmıştır. Ayrıca muvaşşah şiirin doğuşu, tanımı, kısımları, vezinleri, özgün yönleri, amaçları ve temaları işlenmiştir. Birinci bölümde vezin, bahir, kafiye, cinas ve tekrar gibi şiirin sözlü estetik boyutuna dair kavramlar tanımlanmış ve örnekler ışığında sunulmuştur. İkinci bölümde de takdim ve tahir, inşa ve ihbar gibi şiirde cümledeki öğelerin dizimi ve üslubun seçimyle elde edilen estetik boyuta işaret edilmiştir. Üçüncü bölümde ise tabiat tasviri, kişileştirme ve benzetme gibi edebi sanatlarla yapılan betimlemelerle elde edilen estetik ifade şekilleri, muvaşşahalar ışığında aktarılmıştır. Çalışma neticesinde elde edilen bulgular sonuç kısmında maddeler halinde verilmiştir.
İlkokul dördüncü sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde yer alan kelime türlerinin incelenmesi

Dil insanın en önemli iletişim aracıdır. Dili oluşturan kelimeler ise çevremizdeki tüm varlıkların, duygu ve kavramların sembolik karşılığıdır. Bu nedenle dili etkin kullanmak kelime hazinesinin zenginliğine ve kelimeleri doğru anlamlarıyla kullanabilmeye bağlıdır. Bu araştırmanın temel amacı, 2017- 2018 eğitim öğretim yılında Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilkokullarda okutulan dördüncü sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde geçen kelime sayılarının ve türlerinin tespit edilmesidir. Çalışmada, sekiz temada beşer adet bulunan toplam 40 metin incelenmiştir. İncelenen metinlerde geçen kelimeler sayılmış, kelimeler isim, fiil, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, fiilimsi ve ünlem olarak türlerine göre tasnif edilmiştir. Ayrıca çalışmanın alt amaçları çerçevesinde kelime sayıları temalar arası ve metin türleri açısından karşılaştırılmıştır. Buna ek olarak, 20 dördüncü sınıf öğrencisinin aktif kelime hazinelerini belirlemeye yönelik yazılı anlatım çalışması yapılmıştır. Araştırma sonucunda gerek temalar arasında gerekse metin türleri arasında kelime sayıları ve kelime türleri açısından artış görülmemiştir. Tüm türler arasında ise çoktan aza doğru sıralama isim, fiil, sıfat, fiilimsi, zarf, bağlaç, zamir, edat ve ünlem şeklinde olduğu tespit edilmiştir.