Batı Anadolu'nun Ege Denizi 'ne uzantısı olan ada, adacık ve kayalıklar

Girintili çıkıntılı kıyı yapısına sahip olan Ege Denizi, Yunanistan ve Anadolu anakaralarıyla çevrelenmiş ve üzerinde çok sayıda (3000 kadar) ada, adacık ve kayalık bulunmaktadır. Bu coğrafi yapılanma iki anakara arasında zaman zaman bir içice geçmişşliğe neden olmaktadır. Mahdut bitki örtüsüne sahip olan Ege adaları, gerek su kaynakları gerekse toprak ürünleri açısından daima coğrafi olarak yakın oldukları anakaralara bağımlı olmuşlardır. Jeomorfolojik açıdan Ege Denizi'ndeki S abisaİ zonunun ikiye ayırdığı burada, adacık ve kayalıklardan Trakya ve Boğazönü adaları, Saruhan Adaları ve Menteşe Adaları ve bunlara bağlı adacık ve kayalıkların önemli bir kısmı bugün siyasi açıdan Yunanistan'a bağlı bulunmaktadır. Ege Denizi'ndeki ada grupları altı başlık altında incelenebilir: Trakya ve Boğazönü Adaları, Saruhan Adaları, Menteşe Adaları, Kuzey Sporat Adaları, Kiklat Adaları ve Güney Ege Adaları. Girit, Rodos, Midilli gibi büyük adalardan, küçük boyutlu adacıklara kadar Ege Denizi'nde sıralanan bu coğrafi formasyonlar tarih boyunca stratejik bir öneme sahip olmuşlardır. Özellikle de Anadolu'ya yakın olanlar bu anakaranın güvenliği açısından ayrı bir önem taşımaktadır. Antik dönemlerden itibaren pek çok uygarlığın beşiği olan Ege Denizi, 11. yüzyılda Anadolu'ya fiilen giren ve bu tarihten sonra batıya doğru ilerlemesini sürdüren Türkler tarafından 16. yüzyılda bir Türk gölü haline getirilmiştir. Ege Denizi'ndeki ada ve adacıklar bugün Yunanistan'ın bilimsel açıdan tutarlılığı tartışılabilecek bir biçimde, mirasçısı olduklarını iddia ettiği Eski Yunan, Helen veya Bizans kadar Osmanlının da tarihsel bir parçasıdır. Kaldı ki, Osmanlılar adaları Bizans'tan değil, Venedik ve Cenevizliler gibi İtalyan kent devletleri ile Rodos Şövalyeleri'nden almışlardır. Stratejik önemleri nedeniyle tarih boyunca Persler, Araplar, Latinler gibi pek çok diğer güç de adalara hakim olmaya çalışmıştır. Ancak, 16. yüzyıldan sonra VIyüzyıllar boyunca bunlar Osmanlı hakimiyetinde kalmışlardır. Osmanlı hoşgörüsü altında ve hatta bazı imtiyazlarla adalarda yaşayan halk, aynı zamanda Anadolu ile siyasal bütünlük içerisinde bulunmanın getirdiği bir refaha sahip olmuştur. ı Öte yandan, 18. yüzyıldan itibaren büyük devletlerin ekonomik ve siyasi çıkarları doğrultusunda başlattıkları Yunan propagandası 19. yüzyılın ilk çeyreğinde bu bölgede isyanları teşvik etmiştir. Bu gelişmeler yine büyük devletlerin gayretleriyle Yunanistan'ın kurulmasına (1829) kadar uzanmıştır. Bu tarihten itibaren arkasına batılı devletlerin desteğini alarak topraklarını genişletmiş olan Yunanistan, en son Balkan Savaşları (1912-1913) ile önemli ölçüde kazanım sağlamıştır. Daha sonra İtalya ile yaptığı Paris Barış Antlaşması ile (1947) Menteşe Adaları'nı da ele geçiren Yunanistan, kurulduğu tarihten itibaren batılı devletlerin desteğini arkasına alarak daima Türk toprakları üzerinde genişlemiş ve yayılmacı politikasını bu yönde oluşturmuştur. Eski Bizans'ı yeniden canlandırmayı hedefleyen Yunan politikasının özü incelendiğinde amacın Türkleri Ege Denizi'nden hatta tüm Ege bölgesinden çıkarmak olduğu görülür. Yunanistan bu amaç doğrultusunda Ege sorununu körüklemek için elinden geleni yapmaktadır. Ege'deki başlıca sorunlar: Karasuları, kıta sahanlığı, münhasır ekonomik bölge, hava sahası, adaların silahsızlandırılması ve egemenliği tartışmalı ada, adacık ve kayalıklar başlıkları altında incelenebilir. Bunlar coğrafi, jeomorfolojik, tarihi, ekonomik, siyasi ve hukuki gerçeklere göre çözümlenmesi gereken konulardır. Karasuları konusunda mevcut durum, her iki ülke için de altı millik uygulamadır. Ancak Yunanistan karasularını 12 niile çıkarmak, böylece Ege Denizi'ni Türkiye'ye kapamak istemektedir. Kıta sahanlığı konusunda Yunanistan, Anadolu ile kendisine ait adalar arasından geçen bir eşit uzaklık hattını temel almayı öngörerek çözümsüzlüğü arttırmaktadır. Ege Denizi'nin denizaltı ve yüzeyi kaynaklarının paylaşımı sorunu karasuları ve kıta sahanlığı konularının hassasiyetini arttırmaktadır. Özellikle petrol ve VIIdoğalgaz gibi kaynakların işletilmesi konusu 1 970'li yıllarda Ege'de gerilimin üst seviyeye çıkmasına kadar uzanmıştır. Hava sahası konusunda da tüm ikili ve uluslararası andlaşmalara aykırı biçimde 10 mil uygulamasını gündeme getiren Yunanistan haksız kazanımlar peşinde koşmayı bir alışkanlık haline getirmiştir. Yine andlaşmalara aykırı olarak Anadolu kıyılarına yakın adaları yoğun bir biçimde silahlandırdığı görülmektedir. Oysa başta Limni, Semadirek gibi Boğazönü adaları olmak üzere Ege Denizi'nde Anadolu'ya yakın konumdaki Yunan adalarının askerden arındırılmış statüsü andlaşmalarla garanti altına alınmıştır. Anadolu'ya yakın adaların tarih boyunca buraya yapılacak saldırılarda bir sıçrama tahtası olarak kullanılmıştır ve bugün Megalo idea doğrultusunda Anadolu topraklarına göz diken Yunanistan'ın bu adalara sahip olması bölge güvenliği açısından hiç de sağlıklı bir durum arz etmemektedir. Yunanistan'ın yayılmacı politikasının bir diğer uzantısı Batı Anadolu'nun Ege Denizi'ne uzantısı olan adacık ve kayalıkları oldubittiler yoluyla sahiplenmektir. 1995 yılında yaşanan İkizce Kayalıkları Krizi Ege sorunun son gelişmelerinden birisidir. Andlaşmalarla herhangi bir ülkeye devredilmemiş olan adacık ve kayalıklar konusundaki belirsizlik, bugün de devam etmektedir. Veraset yoluyla Osmanlı'dan devralınan bu coğrafi formasyonlar üzerinde Yunanistan'ın hak iddia etmesi Türkiye için kabul edilebilir bir durum değildir. Sorunların çözümü bilimsel ve tarihsel gerçekler göz önünde bulundurularak ve yürürlükteki andlaşmalara göre olmalıdır. Ege Denizi ile ilgili tüm sorunların ve bu arada egemenliği tartışmalı adacık ve kayalıklar sorununun doğrudan bağlantılı olduğu ikili andlaşmalar ve Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi gibi uluslararası andlaşmalar bu anlamda önemlidir. VIII