The Impact of historical imagination on Turkish-Arab

TÜRK-ARAP İLİŞKİLERİNDE TARİH TAHAYYÜLÜNÜN ETKİSİ Bu tez çalışmasında, Soğuk Savaş sonrası dönemi yaşayan uluslararası ortamda Türkiye'nin dış politikasını belirlemesinin önündeki engellerin farklı boyutları bir araya getirilmiş ve incelenmiştir. Tezin başlığı olan 'Türk Arap İlişkilerinde Tarih Tahayyülünün Etkisi', Türklerin ve Arapların halihazırdaki bilinçlerinin ardında bulunan tarih tahayyülünün etkisi altında şekillenen dış politika oluşumunu her açıdan kapsayan geniş içerikli bir kavrama işaret etmektedir. Sözü edilen bu açılar, yani hem resmi hem de toplumsal kimliklerin rolü, toplumla ilgili düşünceler, istimal ve istismar edilen tarih kavramı, ayrıca güç politikalarına karşı dile getirilen realist iddialar, tarih tahayyülünün baskın rolü çerçevesinde açıklanabilir; zira hem Türkler hem de Araplar kimliklerini, birbirlerine karşı geçmişşte duydukları nefreti esas alarak inşa etmişler ve etmekteler; ayrıca, dış politikalarını bu düşünceleri göz önünde bulundurarak belirlemektedirler. Türk toplumunun zihin haritasında bir alan oluşturmak üzere tarih kavramı kullanılmaktadır ve söz konusu alan, resmi elitin Araplara karşı dış politika belirlerken kullandığı bir aracı görevi görmektedir. Türkiye'nin dış politikasında gözlemlenen ilişkiler ağının yapısallcılık ve realizm gibi teorileri de içeren bir teoriler karışımı ile açıklanabileceği de tezin iddiaları arasındadır. Bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Bu bölümler, kimlik algılamaları, tarih, yapısallcılık ve Türk-Arap ilişkilerinde gözlemlendiği ölçüde realizm unsurlarına dayalı olarak birbirlerine bağlanmaktadır. Birinci bölümde Türkler ve Araplar, Türkiye ve İsrail, Orta Doğu ülkeleri ve ABD arasındaki ilişkiler ağının teorik düzlemi Türkiye'nin bakış açısından sunulmaktadır. Bu bölümde özellikle, Türk-Arap ilişkilerinde tarih tahayyülünün varlığını temsil eden her bir olayın, farklı teorilere aynı anda göndermede bulunarak {multireferentiality) açıklığa kavuşturulabileceği vurgulanmaktadır. İkinci bölümde, kimlik algılamaları ve tarihin kullanımı etrafında hararetli tartışmalara yol açan somut iki olay ele alınmaktadır. Mekke'deki bir Osmanlı anıtı olan Ecyad Kalesi'nin Suudi Kralı tarafından yıktırılması farklı çevrelerin farklı iddialarla tepkisini çekti. Bu olaydaki ana aktörler, Arap milliyetçiliğine karşı kendi milliyetçiliklerini öne süren Türkiye'li milliyetçiler ve Arapların Müslüman kimliklerine karşı seküler kimliklerini öne çıkaran seküler Kemalistler oldu. Bu olayın en önemli yönü, tarih tahayyülünün bir neticesi olan farklı kimlik algılamalarının, elit ve karşı-elit arasında bir muharebe alanına dönüşümüne işaret ediyor olmasıdır. Elit ifadesi, seküler Kemalistleri temsil etmekteyken, karşı-elit ifadesi Türkiye'deki İslamcıları belirtmektedir. Yine bu bölümde tarih kavramı iki boyutlu etkisiyle ele alınmaktadır: Araplarla paylaşılan ortak bir geçmişş ve Kemalist devrim sonrası Osmanlı geçmişşi ve Arap dünyası ile ilişkilerimizin kesilmesi sürecinde bir dönüm noktası. İkinci olay, İkinci İntifada, yani El-Aksa İntifadasıdır. Bu olay, realizm, kimlik teorileri veya tarihin kullanımı gibi farklı teorileri içeren bir çerçevede ele alınabilir. Filistin halkının İsrail'e karşı ikinci kez karşı çıkışı olan İkinci İntifada daha önce Osmanlı toprağı olan bölgede gerçekleşmiştir. Bu husus, konunun açıklanması bakımından tarih algılamasının önemine işaret etmektedir. Bu noktada, Türkiye'nin ve Osmanlı İmparatorluğu'ndan doğan diğer devletlerin sürüklendiği çıkmaz sokak, bir imparatorluğun dağılmasından sonra ortaya çıkan muğlaklık meselesi olarak kendini göstermektedir. Sonuç bölümünde ise, kimlik algılamalarının, tarihin, ve Türk-Arap ilişkileri konusunda birbiriyle çakışan açıklamaları olan Yapısalcılık ve Realizm unsurlarının dışında bir tarih tahayyülünün olamayacağı öne sürülmektedir. Tez çalışmasında ayrıca, tarih tahayyülünün, eski boyutunu muhafaza ederken Türk devrimi ile yeni bir yönde kazanmış olduğu belirtilmektedir. Neticede, tarih tahayyülü kavramı, bir yandan Osmanlı geçmişşi ve Araplarla ilişkilerini kesmek isteyenleri, diğer yandan da Araplarla ortak tarihsel, dinsel ve toplumsal temele vurgu yapanları ilgilendirmektedir. Bu tez çalışması, üniversitelerin Uluslararası İlişkiler ve Siyaset Bilimi bölümlerinin; uluslararası ilişkiler, karşılaştırmalı siyaset, İslam ve siyaset, Türkiye'nin Orta Doğu politikası, Arap-İsrail barış süreci ve Filistin meselesi konularında çalışma yapan akademisyenlerin ve araştırmacıların ilgisini çekebilir. Çalışma, ayrıca Orta Doğu siyaseti ve genel olarak Türk dış politikası ile ilgilenen öğrencilere de yardımcı olabilir.