Uluslararası sınır uyuşmazlıkları: Kıta Afrikası örneklemleri

Vestfalyan devletler sisteminin en önemli konularından biri olan sınırların dokunulmazlığı, uluslararası ilişkiler ve uluslararası hukukun da temel uğraşılarındandır. Devletler arasında sınırların belirlenmiş ve güç yoluyla değiştirilemeyeceğinin ilke olarak benimsenmiş olması uluslararası barış ve güvenlik ortamının sağlamasında elzem olduğu düşünülmüştür. Gerçekten de uluslararası ilişkilerdeki geleneksel devlet-merkezli bakış açısından bu doğrudur. Değişen dünya koşulları ile yeni güvenlik anlayış ve algılamaları sınırların dokunulmazlığına atfedilen kutsallığı aşındırıyor olsa da günümüzde halen temel siyasi örgütlenme biçiminin ulus-devlet olması nedeniyle sınır uyuşmazlıkları uluslararası güvenlik endişelerinin temelindeki yerini kaybetmiş değildir. Dolayısıyla ortaya çıkan/ çıkacak olan sınır uyuşmazlıklarının barışçı yollarla mı yoksa güç yoluyla mı nihayete erdirileceği meselesi uluslararası gündemin en önemli konularından biri olmayı sürdürmektedir. Afrika kıtası, sömürge geçmişşinin mirası olan keyfi ve yapay sınırlar, bu sınırların belirlenme ve işaretlenme işlemlerindeki eksiklikler ve çok sayıda etnik grubun yaşadığı coğrafyaların bu sınırlar ile örtüşmemesi nedeniyle pek çok sınır uyuşmazlığı tecrübe etmiştir ve etmeye devam etmektedir. Modern devletler sistemine oldukça geç tarihlerde dahil olabilmiş Afrika devletleri için sınırların kesin olarak belirlenmesi ve sınırlar dolayısıyla çıkan/ çıkması muhtemel çatışmaların önüne geçilebilmesi öncelikli konulardandır. Kıtada ortaya çıkan sınır uyuşmazlıkları savaşlara neden olmuş, bu da kıtanın bütünleşmesi ve kıta çapında ekonomik kalkınmanın önüne engeller koymuştur. Kimi durumlarda ise Afrikalı devletler sınır uyuşmazlıklarını barışçı bir şekilde çözmeye çalışmış ve uyuşmazlıkları çözme işini uluslararası mahkemelere taşıyarak adil ve kabul edilebilir çözümler beklemiştir. Bu tez çalışması da Afrika kıtasından Uluslararası Adalet Divanı'na taşınmış ve Divan'da çözüme kavuşturulmuş kara sınır uyuşmazlığı dava örneklemleri üzerinden yürütülecektir. Seçilen davalar incelenerek kara sınır uyuşmazlıkları konusunda UAD içtihadındaki tutarlılık veya tutarsızlıklar ve değişimler tahlil edilmeye çalışılacaktır. Bir değişim saptandığında bunun sebeplerinin neler olabileceği de tartışmaya dahil edilecektir. Çalışmanın amacı doğrultusunda dört örnek davaya odaklanılacaktır. İki Afrika devleti arasında, Uluslararası Adalet Divanı'na taşınan ilk dava Burkina Faso- Mali davası ilk basamak olarak kullanılacaktır. Daha sonraki tarihli Libya-Çad ve Nijerya-Kamerun davaları da yapılan literatür taramasında en çok rastlanılan uyuşmazlıklar olduğundan ve Divan'ın bu davalardaki hükümlerinde yapmış olduğu yorumlar uluslararası hukuk açısından büyük önem taşıdığından çalışmaya dahil edilecektir. Son olarak kıta Afrikası'nda kara sınırları ile ilgili çalışma tarihi itibari ile en son tarihli dava olan Burkina Faso- Nijer davası da eklenecektir. Afrika kıtasından Uluslararası Adalet Divanı'na taşınmış, uluslararası sınırları ilgilendiren diğer iki dava; Benin-Nijer ve Botswana-Namibya Davaları çalışmanın dışında tutulacaktır. Benin- Nijer Davası iki ülke sınırındaki Nijer Nehri ve Mekrou Nehri bölümlerindeki uyuşmazlık ile ilgilidir ve Divan'ın hükmü sınırı, bu iki nehir üzerinde belirlemektedir. Botswana- Namibya Davası ise Chobe Nehri üzerinde bulunan Kasikili/Sedudu Adası'nın sahipliği ile ilgilidir. Her ne kadar bu davalar da ülkeler arasındaki kara sınırları ile ilgili olsa da ana coğrafi unsur nehirler olduğundan bu iki dava çalışmaya dahil edilmemiştir.