turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Sanatta fayda kavramı

Sanat yapıtlarından belirli bir 'etki' ya da 'fayda' sağlamasının beklenip- beklenemeyeceği konusunda birbirine zıt iki temel sav bulunmaktadır. Bu savlardan birisi, 'Tayda' beklentisini 'sanat-dışı' bir amaç ya da 'yan-etki' olarak kabul etmektedir. Çünkü bu düşünceyi benimseyen yazarlar, sanat yapıtlarının temel işlevinin güzellik duygusu uyandırmak olduğunu savunmaktadır. Diğer sava göre ise, sanat yapıtlarından belirli amaçlar doğrultusunda bir 'fayda' sağlaması beklenebilir. Çünkü bu görüşü benimseyen yazarlar, her etkinlik gibi sanatsal etkinliğin de bir amacı olduğunu savunmaktadırlar. Bu çalışmanın amacı da, aynı konuda öne sürülen ve birbiriyle çelişen bu savları sınamak; sanattan beklenebilecek bir 'etki' ya da 'fayda' varsa, bunun ne tür bir 'etki' ya da 'fayda' olduğunu açıklığa kavuşturmaktır. Bu amaçla, birinci bölümde, sanat yapıtlarından 'fayda' beklenmesine karşı çıkan yazarların görüşleri incelenmekte; bu yazarların gerçekte neye karşı oldukları ortaya konmaktadır. Şöyle ki, 'fayda' kavramından 'belirli bir ideoloji grubuna çıkar sağlamayı' anladıkları görülen bu yazarlar, aslında bu anlamdaki fayda beklentisine karşı çıkmak isterlerken, 'değer bilinci uyandırma' anlamındaki fayda beklentisine de karşı çıkar bir duruma gelmişlerdir. Çünkü, bu yazarların değerler ile değerler sayılanlar ayrımını yapmadıkları anlaşılmaktadır. Bu, çalışmada sanatın ontik özelliklerine bakılarak ve 'ideoloji' ile 'değerler' kavramları birbirinden ayrılarak gösterilmeye çalışılmaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde, sanat yapıtlarından belirli amaçlar doğrultusunda yararlanılabileceğini savunan yazarların da 'fayda' kavramından, 'belirli bir ideoloji grubuna çıkar sağlamayı' anladıkları ortaya konmaktadır. Sanattan beklenen şey ideolojilere göre belirlenmeye çalışıldığında ise, sanat yapıtları ile ilgili beklentilerin birbiriyle çelişebilecek kadar farklı olduğu gösterilmektedir. Bunun sanatın neliğine uygun olmadığı gösterilerek de, sanattan beklenebilecek faydanın, belirli bir ideolojiye ya da inanç sistemine indirgenemeyeceği temellendirilmektedir. m Üçüncü bölümde ise, bir insan başarısı olarak 'sanat' ile çeşitli etkinliklerde bulunarak var olan 'insan'ın zorunlu ve dolaysız ilgisi açıklanmakta; sanatın insanın yapısında bulunan olanaklara işaret ettiği, eserlerde de bu olanakların gösterilmesiyle alımlayıcının insan olarak 'kendi' varlığını tanımasını sağlayabildiği vurgulanmaktadır. Bu özelliği nedeniyle de, sanat eserlerinin insanın 'insan olma'ya ulaşmasında önemli bir etken olduğu, sanattan beklenebilecek faydanın da 'insanı insan olma yönünde bilinçlendirmesi' anlamında 'fayda' olduğu açıklanmaktadır. Sanat eserlerinden, 'insanı insan olma yönünde bilinçlendirmesi' anlamında bir fayda beklemek, insanın doğasında bulunan olanaklara işaret eden sanat yapıtlarının özüne uygun olduğu içinde, sanatın olsa olsa 'insan için' olabileceği sonuç olarak çıkmaktadır.
Çağdaş batı ve islam düşüncesinde dinsel kapsayıcılık

Bu tezde varlığına şahit olduğumuz dinsel çeşitliliğin anlamı, hakikatin kaynağının ne olduğu ve kurtuluşun nasıl gerçekleşebileceği tartışmasında farklı çözüm önerileri olarak ortaya konulan dinsel dışlayıcılık, dinsel çoğulculuk ve dinsel kapsayıcılık şeklindeki kavramsal tasnifin ayrıntılarına girilmiştir. Ayrıca bu tez, bu kavramsal tasnif içindeki dinsel kapsayıcılığın çağdaş batı düşüncesinde nasıl şekillendiğini, hangi kavramlar üzerine bina edildiğini irdelerken diğer taraftan İslam geleneğinde ve çağdaş İslam düşüncesinde dinsel kapsayıcılık olarak nitelendirilebilecek yaklaşımların varlığını ve bu yaklaşıma kaynaklık eden temel düşüncelerin neler olduğunu tartışmayı amaçlamıştır.
Abdüllatif el-Bağdadi'nin Kitabü'n-Nasihat adlı eseri: Tahkikli neşir ve muhteva analizi

Bu eser, Abdüllatif el-Bağdadi'nin tıp ve felsefe konusunda insanlara iki nasihatinden oluşmaktadır. Eserin birinci bölümünde Bağdadi, İbn Sina'nın yöntemlerini kullanan kendi döneminin tabiplerini ve onların uygulamalarını eleştirmektedir. Bu eleştirilerde Bağdadi'nin çıkış noktası, Hipokrat ve özellikle Galen gibi kadim filozof ve tabiplerin tedavide uyguladığı metotların terk edilmiş olmasıdır. Eserin ikinci bölümünde ise Bağdadi felsefe hususunda İbn Sina ve takipçilerini eleştirmektedir. Bu eleştirilerin temelinde de İbn Sina ve takipçilerinin Eflatun ve Aristoteles felsefesini kendilerine göre yorumlamaları ve bu felsefenin bölümleri üzerinde kendilerine göre tasarrufta bulunmaları vardır. Çünkü Bağdadi'ye göre felsefe Eflatun ve Aristoteles felsefesini anlamak ve öğrenmekten ibarettir.
Muğnisi'nin mantık ilmine katkıları

Çalışmamız XIX. yüzyılda yaşamış olan Mahmud Hasan el-Muğnisi'nin mantık ilmine dair katkılarını ele almaktadır. Muğnisi, Ebheri'nin İsagoci adlı eserine Muğni't-Tullab isimli bir şerh yazmıştır. Muğnisi, klasik eserlerde mantığın tasavvurat ve tasdikat şeklinde ele alınan konularının tamamına yer vermiştir. Muğnisi'nin görüşleri İsagoci'nin ilk şarihlerinden Kati ile karşılaştırılarak incelenmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde onun kavramlar konusundaki görüşleri değerlendirilmiştir. Daha sonra önerme, önermenin tanımı, unsurları ve çeşitleri ele alınmıştır. Akıl yürütme konusunda ise, Muğnisi'nin kıyas ve ilişkili konuları ele alış şeklini Kati ile karşılaştırarak inceledik. Sonuçta karşılaştırmayı da içeren genel bir değerlendirme yaptık. Bu eser İslam-mantık geleneğinde hak ettiği yeri almamıştır.
İbn Sİna ve Nasİreddin Tusi'nin nefs teorilerinin mukayesesi

Nefs konusu ilk felsefi meselelerden biri olmuş ve genel bir adlandırmayla 'Nefs Teorisi' başlığı altında ele alınmıştır. Çalışmamızda İbn Sina ve Nasireddin Tusi'nin nefs konusundaki yaklaşımları ele alınacağı ve genel yapı itibarıyla bir mukayese çalışması olacağı için böyle bir başlığı uygun gördük. Tezimiz girişin yanı sıra üç bölümden oluşmaktadır. Girişte araştırmamızın konusu, gayesi, kapsam ve sınırlılıkları, yöntemi ve kaynaklarını ele aldık. Nefs meselesi üzerine ortaya konulan literatürü tanıtmaya gayret gösterdik. Temel amacımız olan İbn Sina ve Nasireddin Tusi'de nefs teorisini incelemekle beraber konumuza zemin hazırlaması açısından İslam felsefesinde öne çıkan filozofların nefs anlayışlarına yer vermeye çalıştık. İlk bölümde bahsi geçen düşünürlerimizin nefsin varlığına ilişkin delillerini inceledik. İbn Sina'ya göre bir şeyin ne olduğundan bahsetmek istiyorsak önce onun varlığından emin olmalıyız. Biz de bu yöntem ışığında nefsin mahiyeti mevzusunu daha sonra ele aldık. İkinci bölümde ise düşünürlerimizin nefsin güçleri ve nefs-beden ilişkisi bağlamındaki görüşlerine yer verirken; son bölümümüzü nefsin bekasıyla alakalı argümanlara ayırdık. İbn Sina'nın nefs anlayışında daha çok Aristoteles'in etkisini görmekle beraber bazı noktalarda Plotinus'un düşüncelerine de yaklaştığını görürüz. Nasireddin Tusi ise kısmi özgünlüğünün yanı sıra büyük ölçüde İbn Sina'dan tevarüs ettiği görüşleri nakletmiş görünmektedir. Bazı eserlerinde kelamcı kimliğinin etkisinde kalsa da filozof kimliğiyle İbn Sina'nın en önemli temsilcisi, yorumcusu ve takipçisi olmuştur.
Spinoza'da özgürlük kavramı

Bu çalışma, Spinoza'nın özgürlük kavramını açıklamayı ve onun bu kavrama verdiği yeni ve radikal anlamı ifade etmek istemektedir. Spinoza'nın özgürlük argümanı, yeni ve farklı bir anlama sahip olmaktadır. Böylece bu yeni kavrayış ve bakış açısı, yaşamımızı değiştirmekte ve geleneksel düşünceleri olumsuzlayıp bozmaktadır. Spinoza'nın özgürlük ontolojisi, geleneksel insan özgürlüğünü, ahlakı ve ölümü olumsuzlayarak yeni bir yaşam kültürü oluşturmaya öncülük etmektedir. Spinoza'ya göre İnsan, bilgisizliğinden dolayı yanlış ve eksik bir kültür oluşturmuştur. İnsan, eğer şeylerin upuygun fikirlerine ulaşırsa özgür olabilir. Bu yüzden Spinoza'da bilmek, özgür olmaktır. İnsan, yaşamı ve doğayı yeterli olarak bilmeli ve anlamaya çalışmalıdır. Böylece insanlık, geleneksel insan özgürlüğü, ahlak ve ölüm yerine gerçek özgürlüğün oluşturduğu değerleri yaratmalıdır. Spinoza'nın özgürlük kavramı, sadece geleneksel insan özgürlüğünü, ahlakı ve ölümü eleştirmez aynı zamanda insanın onlar hakkındaki hatalı bilgisini gösterir. Çalışmamızın ilk bölümünde Spinoza'da özgürlük kavramının ontolojik anlamı ortaya konuldu. İkinci bölümünde özgürlüğün ontolojisinin yaşam üzerine olan olumsuzlamaları gösterildi.
David Hume'un ahlak anlayışını Stoacı okuma olanağı

Hume'un ahlak felsefesi ile Stoacı ahlak felsefesi arasındaki ilişkiyi ele aldığımızda, birkaç farklı okuma biçimi olanağı karşımıza çıkar. Hume'un felsefesi bir yandan radikal bir deneycilik biçimi olarak rasyonalizmin ve geleneksel metafiziğin altını olduğu için aklı merkeze alan ve insan doğasını zengin metafizik varsayımlarla temellendiren Stoacı ahlak anlayışı ile paradigmatik olarak uyuşmaz gözükür. Stoa felsefesinde karşılaştığımız, ahlaki yargıların akla dayanan evrensel doğrular olduğu ve bununla beraber ahlaki eylemlerin temel motivasyonunu aklın sağlıyor olduğu iddiasına Hume sert biçimde karşı çıkar. Stoacılığın rasyonalizmine karşıt olarak Hume, ahlakın merkezine aklın yerine duyguları yerleştirerek 'ahlak duyguculuğu' yaklaşımını benimser. Bunun dışında, bizzat Hume'un tamamen Stoacı bir yaşamın uygulanmasını neredeyse imkansız buluyor olması da Hume'un ahlak anlayışı ile Stoacılık arasında bir yakınlık kurmanın güç olduğu izlenime yol açar. Bu gerekçelerden yola çıkarak, bu iki yaklaşım arasında bir ilişki kurmayı reddeden bir okuma biçimi ilk bakışta daha makul gözükebilir. Ancak bu tezin de göstermeyi amaçladığı gibi, Stoacıların ve Hume'un metinlerinin titiz bir karşılaştırmalı analizi, bizi, aslında bu yaklaşımlar arasında farklar olmakla birlikte ihmal edilemeyecek yapısall benzerlikler olduğu olgusunu kabul etmeye götürür. Dolayısıyla, bu benzerlikler, bu iki farklı yaklaşım arasında bizzat Hume'un çizmeye çalıştığı sınırları bize sorgulatarak Stoacı öğeler ışığında onun ahlak felsefesini yeniden okumaya ve değerlendirmeye davet eder. Böyle bir değerlendirme, Hume'un ahlak felsefesini Stoacılığın modern ve daha ılımlı bir çeşitlemesi olarak okuma olanağının önünü açmaktadır.
Farabi'nin zihin felsefesi

Bu çalışmanın Giriş bölümünde Zihin felsefesinin problem alam üzerinde duruldu; Burada, Zihnin mahiyeti, Zihin Teorileri, zihin felsefesi, zihin felsefesinin diğer alanlarla ilişkisi ve zihin felsefesinin tarihsel seyri ile ilgili meseleler ele alı alındı. Birinci bölümde, Farabi'nin zihin felsefesinde temel kavramlar olarak tespit edilen akıl, ruh, nefs ve zihin terimlerinin anlamlarına, söz konusu kavramların birbirleriyle olan ilişkisine değinildi. İkinci bölümde, Farabi'nin nefs anlayışına ve onun zihinle ilişkisine değinildi: Burada, Nefsin nebati güçleri olan beslenme, büyüme ve doğurucu güçlere, hayvanı nefsin hareket gücüne, aynı zamanda zihinsel idrak güçleri olarak tespit edilen zahiri ve batmi idrak güçlerine, duyulara, hayal gücüne, vehim gücüne, hatırlama ve hafıza gücüne, insani nefsin yapıcı ve bilici güçlerine işaret edilerek zihin felsefesi açısından değerlendirildi. Üçüncü bölümde, filozofun zihin felsefesinde, çoğu zaman zihinle eş anlamlı olarak kullandığı akıl konusu ve onun zihin felsefesi açısından değerlendirilmesine çalışıldı: Burada, semavi akıllar ve zihin, ilk neden ve zihin, fa' al akıl ve zihin, insani akıllar; bilkuvve, bilfiil ve müstefad akıllar mütalaa edildi. Ayrıca, filozofun akıl anlayışında insani akılların işlemesinde önemli bir aşamayı teşkil eden fa' al aklın görevi ve ittisal kavramının ifade ettiği anlamlar üzerinde duruldu. Filozofla 177 ilgili farklı değerlendirmelerin bu kavramların farklı yorumlanmasından kaynaklandığı sonucuna ulaşıldı. Dördüncü bölümde, düşünce ve zihin ilişkisi, kavramların oluşmasında önemli bir unsur olan tasavvurlar ve tasdikler, düşünce ve varlık arasındaki ilişki, düşünce ve dil arasındaki ilişki ve düşünce ile bilgi arasındaki ilişki zihin felsefesi açısından değerlendirildi. Beşinci bölümde, Farabi'nin zihin felsefesindeki yeri ile zihin felsefesinin temel konularından olan ruh ve beden ilişkisi ele alındı: Zihin felsefesi açısından ruhun ölümsüzlüğü, ruhun ferdiyeti, mutlu ruhlar, günahkar ruhlar ve cahil ruhların durumu işlendi. Filozofun, ruhu ve bedeni birbirinden ayrı iki cevher olarak gören düalist zihin anlayışına sahip olarak değerlendirirken, düalist zihin filozoflarından farklı bir zihin felsefesine de sahip olduğu sonucuna ulaşıldı.
Internal relations between properties of physical objects

Fiziksel varlığın temel öğeleri ve bu temel öğeler arasındaki bağıntılar varlıkbilimsel araştırmaların yöneldiği konulardır. Bu tezde, nesnelerin fiziksel dünyanın temel öğeleri olduğu görüşü olan nesne varlıkbilimi kabul edilmektedir. Ayrıca, nesneler sadece kendi niteliklerince çözümlenmekte ve bu fiziksel niteliklerin tümeller olduğu görüşüne karşı çıkılmaktadır. Böylece, bir nesnenin tikel niteliklerini bir arada tutmak amacı ile niteliksel olmayan ve töz olarak adlandırılan bir varlığa gerek kalmadan fiziksel dünyanın kavramcılığa dayalı bir açıklamasının yapılabileceği ileri sürülmektedir. Bu sonuca dayanarak fiziksel nesnelerin bir arada olan niteliklerini birbirine bağlayan bağıntıların çözümlenebilmesi amacı ile değişik türde bağıntılar incelenmektedir. Yalan zamana kadar tüm bağıntıların içsel ve dışsal bağıntılar olmak üzere iki türe ayrıldığı kabul edilmiştir. Bu her iki tür bağıntının, niteliklerin bir arada bulunmalarını açıklamada yetersiz kalmaları, nesneleri nitelik öbekleşimleri olarak açıklayan kuramları reddetmek için yeterli değildir. Tezin son bölümlerinde yalan zamanda yapılmış çalışmalara dayanarak üçüncü bir tür bağıntı ortaya konulmaktadır. Bu üçüncü tür bağıntı ile ilgili değişik açıklamalar karşılaştırılarak ve bazı eklemeler yapılarak özel bir bağıntı türüne ulaşılmaktadır. Aynı öbekleşim içinde bulunan tikel niteliklerin doğaları gereği karşılıklı olarak bu tür bağıntılar kurdukları ve fiziksel nesneleri oluşturdukları görüşü öne sürülmektedir. Böylece, bir nitelik öbekleşimini bir arada tutan bu tür bağıntılar satürasyon bağıntıları olarak adlandırılmakta ve fiziksel nesnelerin yapısının tamamen satüre olmuş varlıklar olarak açıklanabileceği sonucuna ulaşılmaktadır.
Gılles Deleuze'ün sinematografik imgeleri çerçevesinde Stanley Kubrick'in otomatik portakal filminin analizi

Fransız filozof Gilles Deleuze çağdaş felsefenin en önemli düşünürlerinden biridir. Siyaset kuramı, feminist kuram ve sinema kuramı gibi birçok alanı düşünceleri ve yaklaşımlarıyla etkilemiştir. Düşünsel bir yaratım olan sinema, dilbilim ve psikanaliz gibi alanların çalışma konusu dahilindedir. Fakat Deleuze bu alanların sinema ile bağ kurma gücünü yetersiz bulur; ona göre bu bağı kuracak olan felsefedir. Bu çalışma Deleuze'ün sinema yaklaşımına bağlı olarak şekillenmiştir. Deleuze felsefe ve sinemanın ortak bir paydada buluşmasını, içlerinden birinin çözümlemek zorunda olduğu bir problemi diğerinin de kendi disiplini çerçevesinde çözümlemeye çalışmasında görür. Dolayısıyla onun sinema yaklaşımı bu alanların birbirleri üzerine düşünmelerinden ziyade, felsefenin sinema ile beraber düşünmesi olarak ifade edilebilir. Felsefenin amacının kavramlar yaratmak olduğunu ifade eden Deleuze, sinemayı bir imgeler pratiği olarak nitelendirir ve bu pratiğin kuramını yapma görevini felsefeye yükler. Deleuze sinema kuramı hakkındaki düşüncelerini Sinema I ve Sinema II olarak iki ciltlik bir çalışma şeklinde sunmuştur. İkinci Dünya Savaşı öncesine kadar hareket imgeye bağlı olan klasik sinema, savaşın kendisiyle getirdiği yıkımla beraber yeni imge arayışlarına girişmiş, bu arayış zaman imgeye bağlı modern sinemanın ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Bu tez gösterime girdiği tarihten itibaren büyük tartışmalara yol açan Stanley Kubrick'in Anthony Burgess'ın romanından uyarladığı Otomatik Portakal filminin içerisinde Deleuze'ün sinematografik imgelerinin izlerini ortaya çıkarmak amacıyla yapılmıştır.
Lacancı psikanalitik yöntem ışığında Iris Murdoch'un romanları

Yirminci yüzyıl İngiliz edebiyatının önde gelen yazarlarından ve filozoflarından biri olan Iris Murdoch'un insanı anlama ve anlamlandırma çabasında psişik yaşamdaki zihinsel işleyişlere verdiği önem, onu aynı amaçla hareket eden psikanaliz alanına sıklıkla yaklaştırır. Bu çalışmanın temel amacı da Murdoch'un hem felsefesinde hem romanlarında, genelde, temeli Sigmund Freud tarafından atılan psikanalizin, özelde ise, Freud'dan sonra psikanalizin en önemli ikinci ismi olarak görülen Jacques Lacan'ın kuramlarının yansımalarını incelemektir. Felsefe-psikanaliz ortak paydasında buluşan ve aynı yüzyılı paylaşan iki düşünür olarak Murdoch ve Lacan'ın insan doğasını, onun davranışlarını, bilinçdışı güdülenmelerini ve zihinsel işleyişlerini anlamlandırma sürecinde değindikleri noktalar, kimi zaman birbirleriyle oldukça kesişen kimi zaman ise belirli yerlerde birbirlerinden ayrılan hususlar içerir. Bu çalışmanın amacı bu iki düşünürün görüşlerinin kesişen ve ayrılan noktalarını ortaya koyarak, onların insanı ve yaşamı anlamlandırma süreçlerine ışık tutabilmektir. Murdoch ve Lacan, psikenin zihinsel işleyişlerini, insanın davranış ve düşüncelerini irdelemenin yanında, yirminci yüzyılda yeniden ele alınan dil, hakikat, kuram gibi kavramları da sorgulamışlardır. Bu bağlamda, Lacancı psikanalizin kuramlaştırdığı görüşler, Murdoch'un felsefi yazılarında ve kurgusunda ortaya koyduğu görüşler ile karşılaştırmalı olarak incelenecektir.
Çağdaş ahlak felsefesine katkıları bağlamında Alasdair Macintyre ve Charles Taylor mukayesesi

Çağdaş ahlak felsefesinin temel problemleri hangi mefhumlar üzerinden açığa çıkmaktadır? Liberal düşünce tasavvuruna karşı Alasdair MacIntyre ve Charles Taylor nasıl bir ahlak felsefesi ortaya koyarlar? Ahlak, epistemolojik bir mesele midir yoksa ahlakın ontolojik dayanakları mı açığa çıkarılmalıdır? İyinin mahiyeti üzerine düşünen tefekkür geleneği çağdaş zamanlar içerisinde yeniden canlandırılabilir mi? Aristotelesçi ahlak nazariyesi bugün için nasıl bir alternatif teşkil etmektedir? Bütün bu sorular ışığında tez çalışmamızın ana gayesi, liberal ferdiyetçilik ve tarafsızlık düşünceleri karşısında Taylor ve MacIntyre'ın ahlak felsefelerinden yola çıkarak insanın ve iyinin mahiyeti üzerine yeniden tefekkür edebilmek ve iyiyi ahlak düşüncesinin merkezine yeniden yerleştirmenin günümüz Batı ahlak felsefesine matuf katkısını değerlendirmektir. Ahlakı epistemolojik bir mesele olarak telakki eden analitik felsefe geleneğine karşı Taylor, tarihsel bir okuma zeminine istinat eden bir ahlak ontolojisinin izahına girişirken MacIntyre ise, ilk olarak Aristotelesçiliğin daha sonraları ise Thomasçı Aristotelesçiliğin içtimai, tarihsel ve metafiziksel bir yorumunu geliştirir. Böylelikle her iki filozof da duygucu ve ferdiyetçi ahlak felsefelerine karşıt bir konum alarak bir anlamda ahlakın gerek hermenötik gerek fenomenolojik, gerek tarihsel, gerekse metafiziksel tahkikatına soyunurlar. Ahlakın şahsi seçim ve tercihlerin ötesinde ontolojik dayanakları olduğuna dikkat çeken her iki filozof, bilhassa liberalizmle hesaplaşma yöntemleri ve etkilendikleri mütefekkirler bakımından ayrışırlar. Tez çalışmamız boyunca bahsi geçen benzerliklerin ve farklılıkların çağdaş ahlak felsefesinin temel problemlerine matuf katkılarını değerlendirmeye çalıştık. Böylelikle Taylor ve MacIntyre'ın bilhassa Batı dünyasında ve Batı felsefesinde temayüz eden ahlaki müphemiyet sorunu ile yüzleşebilme ve bu sorunun üstesinden gelme yöntemlerini ele almaya gayret ettik.
XVII. yüzyıl Osmanlı ve Batı Dünyası'nda iktidar-bilim/ilim ilişkisinin karşılaştırılması

Bu çalışmada, XVII. yüzyıl Osmanlı ve Batı Dünyası'nda iktidar-bilim/ilim ilişkisi karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Beş 'yapı'cı faktöre, yani siyasi, hukuki, ekonomik, kültürel ve toplumsal yapı bağlamında ele alınan söz konusu ilişki, gelenek-modernizm, kul-birey, Sünni İslam-merkantilizm, şer'i ve örfi hukuk-pozitif hukuk, din-felsefe, ilim-bilim ikiliklerin etrafında değerlendirilmiştir. Birincil öncüllerin ikincil olanlar karşısında hukuki, ekonomik, toplumsal, düşünsel ve bilimsel gelişmişliğe bağlı olarak ikincilleştiği tespit edilmiştir. Bu tespitte, Osmanlı'da ve Batı'da siyasi yapıyı inşa eden söylemlerin, dünyayı anlama ve anlamlandırma biçimlerine göre, siyasi ve ekonomik iktidar başta olmak üzere farklılık gösterdiği ve dolayısıyla ideolojik söylemlerin farklı hakikatler yaratma gücüne sahip olduğu gerçeği yönlendirici olmuştur. İdeolojinin ve iktidarın hakikat yaratma amaçlarında, medreselerin, üniversitelerin, devlet aydınlarının ve entelektüellerin iktidar araçları oldukları, bunların ideoloji-iktidar ikiliğine toplum ve birey üzerinde meşruiyet tesis ettikleri belirlenmiştir. Osmanlı'nın bilimsel ve felsefi kuramlarının tamamen İslam düşünce geleneğinden aktarıldığı şekliyle güncellenmeden kaldığı, özgün eserlerden ziyade, şerhlerin ağırlıkta olduğu görülmüştür. Aristoteles'in fizik kuramı, Batlamyus'un astronomisi, Galen ve Hippokrates döneminden kalma tıp anlayışı ve İbn Halduncu toplumsal değişme ve yapılanma teorileri bunlardan bazılarıdır. Oysa Batı'da Descartes'ın felsefi düşünceleriyle, Kopernik, Galileo ve Newton'un astronomi ve fizik kuramlarıyla, Locke gibi filozofların siyaset teorileriyle, Malynes, Mun, Colbert gibi ekonomistlerin iktisadi politikalarıyla modernleşmeye katkılar değerlendirilmiştir. Sonuç olarak XVII. yüzyıl'da Osmanlı'da ve Batı'da, ideoloji ve iktidarın hakikat yaratma söylemlerinden bağımsız bir iktidar-bilim/ilim ilişkisinin düşünülemeyeceği belirlenmiştir.
Felsefede çeviri: anlamın dilden dile aktarılması sorunu

'Bir dilde kurulup söylenmiş olan zihinsel içeriğin, bozulmaya uğramadan, başka bir dilde yeniden kurulup söylenmesi' şeklinde tanımlanabilecek olan çeviri etkinliği, kültürün oluşum ve evriminde önemli bir rol oynamış ve oynamaktadır. Çeviriye konu olan zihinsel içerik dilin ' anlam' boyutu ile ilgili olduğu ; dilbilim ise bu alanı henüz, örneğin seslerle yapılarla aynı kesinlikle kavrayıp betimleme noktasına gelemediği için, çevirinin bilimsel incelemesi de bu belirsizlikten payını almaktadır. Ancak, kuramsal plandan olgusal plana ge çilince, çeviri etkinliğinin aksamadan işlediği ve beklenen işlevini yerine getirdiği görülmektedir. Felsefi söylemin, -anlamın duygusal ya da eylemsel değil bilişsel/bilgisel bileşeni üzerine kurulu olduğundan çeviri açısından, mesajın geçmesine daha az güçlük çıkarır nitelikte olması beklenebilirdi. Ancak, gerek felsefi içeriğin nisbeten yoğun ve karmaşık olması, gerekse kendisini sadece 'felsefi söylem' diye ayrı bir dilsel ortamda değil her türlü söylem içinde dile getirebilmesi, böyle bir ayrıcalığa meydan vermemektedir. Fakat şu nokta hiç gözden kaçırılmamalıdır : Felsefi çeviride, ne kadar 'edebiyat' a, şiire, ya da başka duygusal giysilere bürünmüş olursa olsun- herşey- den önce bilgisel bir mesajın aktarılması söz konusudur. Felsefi çeviride de dillerin farklı yapılarından doğan sorunlar elbette çıkmaktadır. İncelenen metinler, terimlerde denklik ve yapılarda denklik sorunlarından ikincisinin birinciye göre daha büyük bir hata kaynağı olduğunu göstermektedir. Ancak hiçbiri çeviri dediğimiz iletişim sürecini engelleyecek boyutta değildir, yeter ki çevirmen konu aldığı mesaja tam ulaşabilsin... Çeviride, ve özellikle felsefi çeviride, 'anlama' işi 'anlatma' danii önce geldiği gibi, daha büyük önem de taşımaktadır. Çeviri etkinliği, gerek felsefede gerek öteki alanlarda, bütün 'hata' ve arayışlarıyla birlikte, ve büyük ölçüde de onlar sayesinde, dillerin iletişiminin, etkileşiminin ve gelişiminin doğal ve dinamik ortamını oluşturmaktadır. ++++++++++++++++++++