turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Molla Halil es-Siirdİ'nin hayatı ve el-Kafiye fi'n-Nahv ve's-Sarf isimli eseri

Dil, bir milletin duygu ve düşüncelerini ifade etmesine ve diğer milletlerle iletişim kurmasına yarayan en önemli araçtır. Bundan dolayı bütün toplumlar dillerine önem vermiş ve her türlü tahrifattan korumak için onu belli kaideler çerçevesine almışlardır. Bu itibarla Araplar da Arapça gibi zengin ve köklü bir dilin kullanımında meydana gelecek gramer hatalarını önlemek amacıyla denetleyici kaideler koymuşlardır. Bu kaide çalışmaları gelişerek devam etmiş ve bu alanda dilbilimciler tarafından çok zengin eserler telif edilmiştir. Bu zengin ve faydalı eserlerden biri de Molla Halil es-Siirdi (ö. 1164 /1750) tarafından kaleme alınanel-Kafiye fi'n-Nahv ve's-Sarf adlı eserdir. Bu çalışmada evvela Molla Halil es-Siirdi'ninyaşadığı dönemi, hayatını, edebi kişiliğini, hocalarını, talebelerini ve eserlerini tanıtmaya çalıştık. Daha sonra, gramer çalışmalarının ortaya çıkış sebebi olan dildeki bozulmalar ve bu bozulmaları önlemek amacıyla yapılan gramer çalışmalarını özetleyip müellifimizin bu çerçevede kaleme aldığı el-Kafiye fi'n-Nahv ve's-Sarf isimli eserini incelemeye çalıştık.
Derleme sözlüğü'ndeki oyun ve oyunla ilgili kavram alanları

İnsanlar yaşadıkları ilk andan itibaren bütün duygu, düşünce ve isteklerini aktarma ve diğer canlılar ile anlaşma ihtiyacı hissetmişlerdir. Dil; insanların kendi aralarında anlaşmalarını sağlayan, insanın gereksinimlerine yanıt veren ve ait oldukları toplumu, tarihi, kültürü, coğrafyayı, bulundukları topluma ait yaşayış şekillerini yansıtan çok kapsamlı bir yapıdır. Bu kapsamlı yapıyı her yönüyle inceleyen bilim dalı ise, dilbilimdir. Dilbilim, dilin barındırdığı genel ve özel niteliklerin tamamını araştıran, dilin içerisinde bulunan sorunlara yönelen, diller arasındaki ortaklıkları ve farklılıkları inceleyen, kendi içerisinde birçok farklı dala ayrılan ve diğer bilim dallarıyla da ilişki içerisinde olan oldukça geniş bir alandır. Oyunlar, canlılar ile birlikte var olmuş ve bütün medeniyetlerde, tarihin her döneminde yerini almıştır. Oyunlar; insanı eğitmesi, zamanını değerlendirmesi, birlik ve beraberliği sağlaması, geçmişş ve gelecek arasında köprü vazifesi görmesi, topluma ait kültürel yapıyı gözler önüne sermesi açısından çok önemlidir. Bu nedenle oyun ve oyunla ilgili kavram alanlarına ait adlandırmalar, bilimsel açıdan incelendiğinde tarihsel birçok yapıyı da aydınlığa kavuşturacaktır. Dilbilim içerisinde oyun ve oyunla ilgili kavram alanlarına ait bir alt kol bulunmamaktadır. Buna rağmen oyun ve oyunla ilgili kavram alanlarına ait adlandırmalar, içerdiği çeşitli yapılar bakımından dilbilim ile yakından ilişkilidir. Oyun ve oyunla ilgili kavram alanlarına ait adlandırmaların ortaya çıkışı ve adlandırma süreci, geçmişşe birçok yönden ışık tutmaktadır. Bu nedenle, barındırdığı dilsel ögeler sebebiyle aydınlatılması gereken bir alandır. Oyun ve oyunla ilgili kavram alanlarına ait adlandırmaların yapılan çalışmalar neticesinde yaşa, kimliğe, bölgeye, kullanılan araç ve gerece, bireysel veya toplu olarak oynanması gibi özelliklere göre çeşitli adlandırmaları bünyesinde bulundurduğu görülmektedir. Çalışmada ağız araştırmaları alanında yapılmış en büyük çalışmalardan biri olarak kabul edilen 'Derleme Sözlüğü'ndeki oyun ve oyunla ilgili kavram alanlarına ait adlandırmalar tespit edilmiştir. Tespit edilen oyun ve oyunla ilgili kavram alanlarına ait adlandırmalar, birçok açıdan değerlendirilerek kendi içerisinde çeşitli sınıflamalara tabi tutulmuştur. Bu çalışma, halk ağzında kullanılan oyun ve oyunla ilgili kavram alanlarına ait adlandırmaları kapsamlı bir şekilde açıklamayı ve Türkiye'deki oyun ve oyunla ilgili kavram alanlarına ait adlandırmalar ile ilgili yapılan çalışmalara katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
المحتوى التعليمي في برنامج تعليم اللغة العربية للناطقين بغيرها: دراسة في ضوء تحليل المحتوى اللغوي لسلسلة اللسان

Bu çalışma yabancılara Arapça öğretiminde kullanılan silsiletül-lisan isimli setin içerik yönünden değerlendirilmesim. Şöyle ki, en önemli temel bileşenlerini ele almaktadır bunlardan; dil öğeleri ve dil becerilerinin üç aşamalı geçiş süreci:Birinci aşama : Bu aşamada, dilsel içerik öğelerini seçme ve bunları setteki sunma yöntemindeki izlenmesi gereken temel standartları öne sürülür. İkinci aşama : Bu aşamada, dilsel içerik öğelerinin tasarımında ve bunların dil setinde öğrenciye sunma yönteminde benimsenen ve izlenen temellere ilişkin bilimsel eleştiriler yöneltilir. Üçüncü aşama : Bu aşamada, silsiletül- lisan setinin dilsel içeriğine ait öğelerin sınıflandırılmasında teorik prensiplerden yola çıkarak ve bunların setin içerisindeki sunma yönteminden harketle dilsel içeriğinin geliştirilmesine yönelik öneriler sunulur. Bu araştırma, öğretim hedeflerinin alanlarından hareketle dil fonksiyonlarının bölümlerine uygun olarak dil becerilerinin yeniden tasnif edilmesi gerektiğinin sonucuna ulaşmıştır. Bu yeni tasnif, yabancıların arapça öğrenimlerindeki farklı dilsel yönlerine değinerek bizim bakış açımaza göre dilsel içeriğe yönelik önerilen organizasyon yapısı sunulur. Bu çalışma, yabancılara arapça öğretiminde kullanılan silsiletüllisan dil setinin eğitim içeriğinin geliştirilmesine ilişkin eleştirel yeni bir vizyon sunmaktadır. Öğrencilerin dil anahtarlarını tutabilme ve dil gereksinimlerini gidereme hususundaki isteklerini yerine getirmeye yönelik set düzeyinin yükseltilmesini amaçlamaktadır. Bunu da ihtiyaçların analizinden başlayıp dil programlarının değerlendirmesiyle sonuçlandırıp bu metodun geliştirilme sürecini içine alan temel süreçleri aktarma yoluyla yapmıştır. Bu süreç şunları kapsamaktadır: Öğrencilerin ihtiyaçlarını belirleme, programın akışını analiz etme, öğrenim sonuçlarını planlamak, eğitim materyallerini seçmek ve hazırlamak.
Nizam-i Gencevi Heft Peyker Mesnevisi ve Türkçe çevirisi

Heft Peyker ya da Behram-name, Nizami'nin şiirlerinin dördüncüsüdür ve H. 593 / M. 1197'de yazılmıştır. Bu şiir, Meraga' Emiri Alaeddin Körparslan'a İthaf edilmiştir. 5000'den fazla beyitten oluşmuştur. Şiir, aşağıdaki ölçüde yazılmıştır : _V /V_V_ /__ Fa i la tun mafa i lun fa lun Bu eser, Sasani krallarından biri olan Behram-ı Gur'un rivayet türünden tarihi dramına değinmektedir. Avcılıktaki hüneri ve şövalyece hareketleri ile bu kralın anlatıldığı bölümlerin çoğu. tarihi bir temele sahiptir. Romanın konusu yedi portre üzerine konulmuştur. Konudaki yeri portre, bir gün Hovermak Sarayının gizli bir odasında Behram tarafından ortaya çıkarılmıştır. Portrelerde muhteşem güzellikteki yedi prenses tasvir edilmiştir. Bunlar sırasıyla Hindistan Racası, Çin Hakanı, Harzem Şahı, Slav Kralı, İran Şahı, Bizans İmparatoru ve Batı Kralı'nın kızlarıdır. Behram, bu portrelere aşık olur. Babası Yezdigird'in ölümüyle boşalan tahta varis olan Behram hemen tahta geçer. Prenseslerin babalarından evlenmek için kızlarını ister ve onları elde eder. Dünya oturmaya elverişli yedi ülkeye bölünmüştür ve prenseslerin her biri bu ülkelerde oturmaktadırlar. Prensesler sembolik olarak renklendirilmiş müstakil bir saraya yerleştirilmişlerdir. Behram bunları yedi gün boyunca sırasıyla ziyaret eder. Cumartesi günü Siyah Saray'da oturan Hindistan Prensesi ile başlayan ziyaret, Yedinci ülke prensesinin oturduğu Beyaz Sarayı ziyaretle Cuma günü sona erer. Yedi prensesin her biri, Behrarn'ı hikayelerle sırasıyla misafir ederler. Behram, vaktini eğlence İle geçirirken ülkesine saldırılar başlamıştır. Bu durum da söz konusu saldırılara karşı mücadele eder. Ayrıca ülkesinin refahı ve huzurunu sağlamak için uğraşır. Behram, avcılıktaki hüneri ve şövalyece hareketleri ile ünlüydü ve bu av merakı, ölünceye kadar devam etti. Onun av sırasında bir mağarada öldüğü söylenir.
Abdullah Necib el-Ayıntabİ'nin er-Risaletü'l-Vaz'iyyesi ve Şerhi

Lafız- anlam ilişkisini ve lafzın anlama delalet keyfiyetiyle ilgilenen Vaz' ilmi, farklı bilim dalları tarafından ortaya konan lafız çeşitlerini kısımlandırmayı ve bilhassa lafzın hakiki ve mecazi anlamını tespit etmeyi gaye edinmektedir. Tarihsel bağlamda ele alındığında, Adüdiddin el-İci'nin (ö.756/1355) er-Risaletü'l-Vaz'iyye'si ile başlatılabilecek Vaz' Literatürü, bu eser üzerine yapılan tüm çalışma ve ele alınan meseleler, daha sonraki dilcileri de etkilemiştir. Bu alanda birçok dil düşünürü tarafından muhtelif çalışmalar yapılmıştır. Bunlar arasında Abdullah Necip el-Ayıntabi'nin şerhiyle birlikte ele alınan er-Risaletü'l Vaz'iyye adlı eseri, Vaz' ilmini gerek sistematik gerek kendisinden önceki çalışmaları kıyaslayıp doğru gördüğü yönleriyle ele alarak bilimleştirme sürecinde büyük katkısıyla öne çıkmaktadır. Ancak konunun araştırılması ve yazımında karşılaşılan bir takım zorluklar olmuştur. Önecelikle müellifin hayatına dair ayrıntılı bilgiye yer veren bir kaynak bulunmamasından dolayı ulaşılan bilgiler ölçüsünde müellifin ilmi kişiliği ve eserleri ile ilgili bilgilere değinilmiştir. Ayrıca eserin, müellife ait asıl nüshasının bulunmamasından dolayı üç ayrı müstensih tarafından yazılan nüshalar tercih yöntemi kapsamında ele alınmıştır. İlk olarak hem risale hem de şerhinin müellifi olan Abdullah Necip Efendi'nin hayatı ve Vaz' ilmine dair yazdığı eser tanıtılarak Vaz' ilmi alanında müelliften önce ve sonrasında yapılan çalışmalar değerlendirilmiştir. En son kısımda da tahkik metni Arapça olarak düzenlenip sunulmuştur. Bu çalışma, vaz' ilmine dair çeşitli kütüphanelerde yazma eserler olarak yerini alan ve içinde şerhi de mündemiç olan 'er-Risaletü'l-Vaz'iyye' ve şerhinin, tahkik kurallarına uygun bir şekilde hazırlanarak ilim dünyasına, vaz' ilmine dair temel metinlerin neşir ve incelenmesi kapsamında bu alandaki çalışmalara katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Inflected doubled verbs in Turkish

Bu çalışma Türkçe'de İkilenmiş Fiillerin görünüşsel, biçimbilimsel-sözdizimsel ve bürünsel özelliklerini sistematik bir analiz sunmak amacıyla incelemektedir. Analiz verisi bir dilbilgisellik yargısı deneyine ve bizim kendi örneklerimize dayanmaktadır. İkilenmiş Fiil yapılarında birbirini takip eden iki bitimli fiil gövdesi vardır. İkilenmiş Fiiler, fiilin sözlüksel görünüşüne, zaman belirteçlerine ve ana fiile bağlı olarak tekrarlama ve devamlılık ifade ederler. Bu çalışmada İkilenmiş Fiillerin, sözlüksel kayıtlarında Devamlılık Belirteçleri'ni üreten bir kopyalama özelliği, bir Zaman Öbeği tümleci ve bu tümlecin içinde bir Sesdizim Öbeği kopyalanmasını belirleyen bir komut şeklinde üç ana özelliği olan Devamlılık Belirteci adında bir tür belirteç oldukları iddia edilmektedir. Zaman belirteçlerinin fiille ikilenememesi, Devamlılık Belirteçleri'nde kopyalanan Sesdizim Öbeği bir Görünüş Öbeği'ne denk geldiğini gösterir. Devamlılık Belirteci'nin bir zaman öbeği tümleci olması Zaman Öbeği altında kalan ögelerin fiille birlikte ikilenip ikilenemediği, Zaman Öbeği altında kalan ögelerin İkilenmiş Fiilleri niteleyip nitelemedikleri veya İkilenmiş Fiillerin kendi eylem ögelerinin olup olamadığı, Zaman Öbeği üstünde kalan ögelerin var olup olmadığı konularının tartışmalarına dayanmaktadır. Sesdizim Öbeği'nin kopyalanması gerekliliği de fiil dışındaki ögelerin sadece aynı Sesdizim Öbeği içinde oldukları zaman ikilenebilmeleri gözlemi ile desteklenmektedir. Bu çalışma, Türkçe'de belirteçler ikileme özelliklerine göre sözlükçede ikileme özelliği olanlar ve olmayanlar şeklinde iki gruba ayrılırlar, öbek seviyesinde kopyalama her zaman bir Sesdizim Öbeği kopyalar şeklinde iki genellemeye de işaret etmektedir.
A Lingistic study of the language in the Turkish childrens literature

Çalışmanın birinci bölümünde, potansiyel okuna çocuklar olan 10 kitap başta yayınevleri, yazarlar, kitabevleri, ilkokul öğretmenleri ve öğrencileriyle yapılan yazılı ve sözlü görüşmeler sonucunda belirlenen kitaplar tartışılmıştır. Belirlenen bu kitaplar okuma ve tüketim sıklığı göz önüne alınarak çocukların ilgi duyduğu ve pek ilgi duymadığı kitaplar olarak ikiye ayrılmıştır. Becerikli Çocuğun Düşleri, Benim Adım Çocuk, Bulutlara Simit Satan Çocuk, Falaka, Kaşağı ve Kır Gezisi ilgi duyulan kitaplar arasında yer alırken, Bayramlık, Ben de Çocuktum, Don Kişot İstanbul'da ve Küçük Serseri çocukların pek ilgi göstermediği kitaplar arasında yer almaktadır. 5 yıllık ilkokul öğretim planı kapsamında okuma becerisinin 4'üncü ve 5 'inci sınıflarda yoğun olduğu göz önüne alınarak seçilen bu 10 kitabın çocukların var olan dil gelişimleriyle ne derece bağdaştığını saptamak amacıyla sosyo-ekonomik düzey bakımından farklılık gösteren Ankara'daki 3 ilkokulda okuyan 166 4'üncü ve 5 'inci sınıf öğrencisi denek olarak kullanılmıştır. İkinci bölümde çocukların dünya görüşünü, dil bilincini ve yaratıcılığını artırmak amacıyla çocuklar için ayrı bir yazının gerekliliği vurgulanmıştır. Çalışma kapsamındaki kitaplara bu yüzden edebi açıdan da yaklaşılmış, iki öyküden seçilmiş parçalar ayrıca deyişbilim açısından kısaca incelenmiştir. Üçüncü bölümde, ele alman çocuk kitapları içinde yer alan kimi sözcük, deyim, tümce ve bağlamdan oluşan farklı testlerin farklı ders saatlerinde 30 dakikayı geçmeyecek şekilde 4'üncü ve 5'inci sınıf öğrencilerine uygulanması ele alınmıştır. Ayrıca bu bölümde sözü edilen kitapların profilini belirlemek amacıyla, her iki grup kitaplarda geçen her bir sözcüğün kullanım sıklığıIll saptanmış, bu sözcükler geleneksel dilbilgisine göre soyut, somut, ve özel ad, eylem, önad, belirteç, adıl, ilgeç, bağlaç ve ünlem olarak sınıflandırılmıştır. Kendi içlerindeki yüzdelikleri tablo olarak verilmiştir. Dördüncü bölümde ise öğrencilerin profilini çıkaran kişisel bilgi formunun sonuçları değerlendirilmiştir. Ayrıca üçüncü bölümde elde edilen deneysel bulguların sonuçlan tartışılmıştır. Tartışma sonucunda Jean Piaget'ye göre somut işlem dönemini tamamlamak üzere olan 5 'inci sınıf öğrencileri arasındaki farklılığın sadece sözcük, deyim, tümce kullanımı bağlamında olmadığı, betimlemeli ve anlatı metinlerini oluşturan bağdaşıklık, bağlaşıklık, kabul edilirlik, bilgisellik ve duruma uygunluk gibi metinsellik boyutlarında da ortaya çıktığı tartışılmıştır. Sonuç olarak çocuk kitaplarının anlaşılabilirliğinin farklı yaş gruplarına ve farklı gelir düzeylerini gösteren okullara göre anlamlı değişiklikler göstermesi sonucu, çocukların var olan dil düzeylerine göre kitapların yazılması gerekliliği vurgulanmış, bu kitapların edebi yönleri de göz önüne alınarak 'çocuk için yazın'' terimi önerilmiştir.
Dİvan Grubu'nun Modern Arap Edebiyatındaki yeri

Napolyon'un 1798'de Mısır'ı işgal etmesiyle birlikte Arap dünyasının sosyal, siyasal ve kültürel yapısında Batı'nın etkileri görülmeye başlanmıştır. Arap edebiyatı da bu değişiminden payını almış ve hızlı bir modernleşme süreci içerisine girmiştir. Bu dönemde Arap edebiyatında iki farklı edebi anlayış ortaya çıkmıştır. Bunlardan birincisi, geleneğe bağlılığını sürdüren ve Arap edebiyatının kalkınmasını Arap edebiyatının köklü geçmişşinde arayan, diğeri ise Batı edebiyatının etkisinde kalarak geleneğin çağın ruhunu ifade etmekte yetersiz kaldığı iddiasında bulunan anlayıştır. Çalışmanın odağında bulunan Divan Grubu ise ikinci yaklaşımın bir ürünüdür. Giriş ve iki ana bölümden oluşan çalışmamızın giriş bölümünde Modern Arap Edebiyatı ve onu etkileyen başlıca akımlar, edebi gruplar kısaca tanıtılmıştır. Ardından birinci bölümde Divan Grubu'nun kuruluşundan, gruba verilen isimlerden, grubun edebi özelliklerinden, faaliyetlerinden ve dağılmasından bahsedilmiştir. Ayrıca bu bölümde grubun kurucularının hayatlarına, edebi kişiliklerine ve eserlerine değinilmiştir. İkinci bölümde ise Divan Grubu kurucularının şiire yaklaşımları biçim ve içerik açısından ele alınmıştır. Biçimsel açıdan şiirde olması istenilen organik birlik, vezin ve kafiye ile içerik açısından şiirde olması istenilen duygu, hayal, sezgi ve zevk gibi unsurlar ilgili başlıklar altında anlatılmıştır. Özetle çalışmada Divan Grubu'nun kuruluşu, faaliyetleri ve edebi özelliklerinin yanı sıra Arap şiirinde biçime ve içeriğe yönelik yaklaşımları incelenmiştir.
İdil Bulgar Türkçesi ve Çuvaş Türkçesi üzerine karşılaştırmalı dil incelemesi

İdil Bulgar ve Çuvaş Türkçeleri diğer Türk lehçelerinde görülmeyen özgün özelliklere sahip Türk lehçeleridir. Sahip oldukları bu özgün özelliklerinden dolayı diğer Türk lehçelerinden ayrılır ve Türk dilinin bağımsız bir kolunu oluştururlar. Bu nedenle İdil Bulgar ve Çuvaş Türkçeleri araştırmacıların ilgi odağı olmuştur. Tarihi bir Türk lehçesi olan İdil Bulgar Türkçesi İdil Bulgar hanlığında konuşulmuş ve yazılmıştır. Moğolların İdil Bulgar hanlığına son vermesiyle önemini yitiren İdil Bulgar Türkçesi zamanla konuşurları tarafından unutulmuş, geriye bu lehçe ile yazılan mezar taşlarından başka bir şey kalmamıştır. Mezar taşlarının keşfedilmesiyle birlikte İdil Bulgar Türklerinin dili araştırmacılar tarafından irdelenmiş ve Çuvaş Türkçesiyle ortak özelliklere sahip olduğu anlaşılmıştır. Bu çalışmada İdil Bulgar ve Çuvaş Türkçelerinin ses ve şekil özellikleri tanımlanarak karşılaştırılacak ve iki Türk lehçesinin ortak yönleri ile farklılıkları tespit edilecektir. Bu noktada, yer yer diğer tarihi ve çağdaş Türk lehçelerine de başvurulacaktır
Al - Uḳyanusu'l - Basİṭ fİ Tarcamati'l Kamusi 'l - Muḥİṭ Babü'l - ba ve babü'l-ta' dan faslu'l kef giriş - metin - sözlük - dizin

Bu çalışma, Fı ruzabadı tarafından hazırlanmış ' amusu 'l-Mu i ' adlı eserin, tercümesi olan 'Al-U yanusu'l-Basit fi Tercemati 'l- amusu 'l-Mu i ' adlı eserin Babu'l-ba, faslu'l-kef ve babu'l-ta, faslu'l-kef fasıllarında yer alan 'al-ka ib' kelimesinden 'kayta va kayta' kelimesine kadar olan on altı sayfalık bölümü ele almaktadır. Bu sayfalar sözlüğün 1887 (h. 1305) yılında yapılan üç ciltlik baskısının II. cildinin 246- 256 ile III. cildinin 320 -324. sayfalarını kapsamaktadır. Çalışmamın metin kısmı okunduktan sonra elde edilen çeviri yazılı metin yayımlanmış olan Mustafa Koç'un ve Eyüp Tanrıverdi'nin yaptığı yayınla karşılaştırılmıştır. Eserin aslı esas alınarak bu sayfaların transkripsiyonu yapılmıştır Ayrıca Arapça ve Türkçe sözlüğü hazırlanmıştır. Klasik eser özelliği taşıması dolayısıyla Türk dili sahasında çalışan araştırmacıların bu eserden istifadesini artırmak, çalışmanın amaçları arasındadır. Bunun için ele alınan bölüm, sayfa ve satır numaraları gösterilerek transkripsiyon alfabesi ile yazılmıştır. Çalışmanın son bölümünde abece sırasına göre metinde geçen kelimelerin dizini eklenmiştir. Eser incelenirken tarama yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Tezin kapsamı içine alınan sayfalar da yer alan babü'l ba ve babü'l ta bölümlerindeki faslü'l kef alt bölümü taranarak -kef- harfi ile başlayan Arapça kelimeler tespit edilmiştir.
Arap dilinde eşdizim

Dilbilim dilin bilimsel boyutta incelenmesini konu edinen bilim dalıdır. Sözcükbilim, sözlükbilim, sentaks, semantik gibi alt dalları ile dili her yönüyle inceleyen dilbilimde eşdizim bu alt dalların hepsinde yeri olan lugavi öge olma özelliğine sahiptir. Dilbilimin yakın tarihte ortaya çıkması nedeniyle teşekkül sürecini tamamlayamamış olması eşdizimi de etkilemiştir. Dolayısıyla eşdizim, tanımından çeşitlerine kadar muhtelif görüşlerin yer aldığı bir konu olma özelliğini korumaktadır Eşdizim dilbilimin bütün dallarıyla kuşattığı bilimsel bir konudur. Bu nedenle sözlük çalışmalarından söz varlığı çeşidi olmasına kadar dilbilimin dallarıyla bağlantılıdır. Özellikle anlambilimde çok önemli bir yere sahip olan eşdizim, unsurları arasındaki anlamsal irtibatın keyfiyeti araştırıldığında olağanüstü verilerin elde edilmesini sağlar. Eşdizim genel dilbilimde yerini bulurken özelde Arap dili içerisinde klasik kaynaklardan Arap dilinin en temel kaynağı olan Kuran'da önemini muhafaza etmektedir. Bu çalışma eşdizimin her yönüyle incelenip özellikle dilbilimsel olguların tartışılmasına konu olmasını incelemektedir. Ayrıca bu tartışmalara çözüm önerileri getirmeye yönelik bilimsel bir çalışmadır.
Ana Türkçedeki fonemik yarılmaların eski Türkçedeki yardımcı seslerin oluşumundaki etkisi

Yardımcı sesler, ekleşme uyumsuzluklarını ortadan kaldırma yollarından biri olup yardımcı ünlüler ve yardımcı ünsüzler olmak üzere iki farklı kategoride incelenmektedir. /y/, Eski Türkçenin yardımcı ünsüz olarak genelleşebilen tek sesidir. Eski Türkçede /y/ dışında da içte türeyen ünsüzler vardır. Üleştirme sıfatı yapan ekin başındaki ünsüzün erimesiyle ortaya çıkan çatışmayı, analojik /ş/ ve /r/ sesleri engellemektedir. 3. kişi iyelik eklerinin ünlü tabanlarıyla ekleşmesi durumunda ortaya çıkan /s/ ise bizce eskicil i zamirinin giriş sesinde bulunan ünsüzün kalıntısıdır. Eski Türkçede yardımcı ünsüz olabileceği düşünülen diğer ses /n/'dir. Belirtme ve ilgi hali eklerinin tek şekilli olduğu lehçelerdeki ek başlarında görülen /n/ bulaşma bir sestir. Bizce, üçüncü kişi iyelik eki ile hal ekleri arasında görülen /n/ ise eskicil bir zamir olarak tasarladığımız i ile ilişkilidir. i, i üçüncü kişi zamiri ve eskicil teklik kategorisindeki olan +n ekinin kalıplaşmasıyla ortaya çıkmış olmalıdır. Bu teklik belirten ek, i zamirinde donmuş olduğu için /n/ fonemine zamir /n/'si demek yanlış bir tercih değildir. Ancak bu fonemin donmuş bir teklik kategorisindeki olduğunu unutmamak gerekmektedir. Eski Türkçedeki yardımcı ünlüler /ı, i, u, ü/'dür. Bu yardımcı ünlülere az sayıda metinde /a, e/ fonemleri eklenmektedir. Eski Türkçedeki yardımcı sesler, özellikle Ana Türkçeden itibaren hızlanan fonemik yarılmalar sonucunda oluşmuş veya fonetik evrimlerini olgunlaştırmıştır. Bu nedenle tezimizde, fonemik yarılmaların yardımcı sesler üzerindeki etkisini inceleyeceğiz. Böylece yardımcı seslerin Eski Türkçeye varıncaya kadar geçirdiği fonetik aşamaları fonemik yarılma diyagramlarıyla somutlaştırmaya çalışacağız. Çalışmamızın Eski Türkçedeki yardımcı seslerin kökenlerini anlama konusunda bize önemli ipuçları vereceği kanaatindeyiz.
Sarıcakaya ağzı

Sancakaya ve yöresi ağzı doğallığını kaybetme eğilimi gösteren bir Anadolu ağzıdır. Anadolu'nun en saf ağızlan gibi yabancı kelimelerin etkisi altındadır. Bu çalışma Sancakaya ve yöresinde yapılan derlemeler neticesinde hazılanmıştır. Tezi hazırlarken, Sancakaya ilçesi merkezinde ve köylerinde araştırmalar yapılmıştır. Orada kaynak kişiler tespit edilerek yapılan mülakatlar sonucunda kasetler doldurulmuştur. Sonra bu kasetler transkribe edilmiştir. Ortaya çıkarılan metinler fişlenerek Sancakaya ve yöresi ağzı fonetik ve morfolojik açıdan incelenmiştir. Bu bölgede fonetik ve morfolojik açıdan yazı dilimizden farklı şu özelliklerin bulunduğu tespit edilmiştir: 1. Yazı dilimizdeki ünlülere ilave olarakta, a, a, e, u, o, ı ünlüleri de vardır 2. Sancakaya ağzında t, h, 1, g, y ünsüzleri ya zayıflar ya da düşer. 3. Bazı durumlarda kelimelerin çeşitli yerlerinde ünlü ve ünsüzler türer. 4. Ünlü uyumu bazen bozulur. 5. Alçalan ve yükselen ikiz ünlüler sardır. 6. Ünlü değişmeleri görülür. 7. K>G, G>K 8. t>d, d>t 9. Yanyana bulunan ünsüzler birbirine benzeşmektedir. 10. Hece düşmesi ve hece kaynaşması görülür. 1 1. İç seste ve son seste tonlulaşma, tonsuzlaşma ve sızıcılaşma örnekleri görülür. 1 2. Ünsüz ikizleşmesi ve ünsüz tekleşmesi görülür. 13. Metahese vardır. 14. Çokluk eki: +lA,+nA 15. Şimdiki zaman eki: -yo 16. Gelecek zaman eki: - cA 17. Geniş zaman eki: -r 1 8. Ek fiilin olumsuzu: değil, del Özelliklerini kaybetme eğiliminde olan bölgemiz ağzının yazı dilinden ayrılan noktaları tespit etmek amaçlanmıştır. Elde edilen özellikler değerlendirilerek yukarıdaki sonuçlara varılmıştır.