Anonim ortaklıklarda bölünme

Türk hukukunda anonim ortaklıkların, dolayısıyla da sermaye ortaklıklarının bölünmesi düzenlenmemiştir. Türk hukukunda sermaye ortaklıklarının bölünmeye taraf olarak katılabileceği kabul edilmektedir. Bir sermaye ortaklığının malvarlığının aktif ve pasifleri ile bütün oluşturan bir bölümünü bir diğer sermaye ortaklığına devretmesi ve bu devrin karşılığında devreden ortaklığın pay sahiplerinin malvarlığı bölümünü devralan ortaklığın pay sahipliği haklarını kazanması ortaklıklar hukuku anlamında bölünme olarak tanımlanmaktadır. Bölünme nedeni ile, bölünen ortaklığın sona ermesi halinde, işlemin bölünme olarak nitelendirilebilmesi, bölünen ortaklığın tüm malvarlığının aktif ve pasifleri ile bütün oluşturan bölümlere ayrılara en az iki ortaklığa devredilmesine bağlıdır. Zira, malvarlığının tümünün tek bir ortaklığa devredilmesi birleşmedir. Bölünmede devredilen malvarlığı bölümlerinin tasfiye edilmeyeceğinin kabul edilmiş olması, malvarlığı bölümlerinin bütün olarak devamının sağlanması amacını taşımaktadır. Zira, tasfiye hükümlerinin uygulanması halinde borçlar ifa edilebileceği ve bu borçların ifası için de bir kısım aktifler elden çıkarılacağı için malvarlığı bölümlerinin bütün olarak devamı imkanı ortadan kalkmaktadır. Bölünme usulünün kolaylaştırılması ve bölünme masraflarının azaltılması amacıyla bölünme usulünde malvarlığı bölümlerinin Ticaret Sicili'ne tescille devralan ortaklık veya ortaklıklara intikali edeceği kabul edilmiştir. Ancak, sicile tescile devrin gerçekleşebilmesi için devredilen malvarlığı bölümleri aktif ve pasifleri ile bütün oluşturmalıdır. Aksinin kabulü, mevcut hukukta kabul edilen külli halefiyet kuralı ile bağdaşmamaktadır. Mevcut hukukta kabul edilen külli halefiyet kuralında, bir kişiye ait tüm hak ve borçların tek bir işlemle, diğer bir kişiye intikal edeceği kabul edilmiştir. Bir kişiye ait hak ve borçlar, malvarlığı olarak adlandırılan bir bütün oluşturmaktadır. Kanunen öngörülen istisnai hallerde uygulanabilen külli halefiyetin, bölünmede de uygulanabilmesi için, devir konusu malvarlığı bölümleri kendi içinde bütün oluşturmalıdır. 168Pay sahipliği haklarının devamı, bölünmede ilke olarak kabul edilmiştir. Bu ilkeye göre devredilen malvarlığı bölümlerinin karşılığında, bölünen ortaklığın pay sahipleri devralan ortaklık veya ortaklıkların pay sahipliği kazanmaktadır. Ancak, pay sahipliği haklarının devamı ilkesi geniş yorumlanmaktadır. Daha açık bir ifade ile, bölünen ortaklığın bir kısım pay sahiplerinin devralan ortaklıklardan birisinin pay sahipliği haklarını kazanması veya bir kısım pay sahiplerinin devralan ortaklık veya ortaklıkların pay sahipliği haklarını kazanmamakla birlikte, bölünen ortaklıkta sahip olunan hakların oranın artırılması da pay sahipliği haklarının devamı olarak kabul edilmektedir. Bu durum hukuki olarak asimetrik bölünme şeklinde ifade edilmektedir. Bir ortaklığın malvarlığının bir bölümünü devretmesinin, ortaklıklar hukuku anlamında bölünme olarak kabul edilebilmesi, bu devrin bölünme usulü adı altında düzenlenen kurallara göre gerçekleşmesine bağılıdır. Bölünme usulünde ise bir bölünme plan-sözleşmesinin hazırlanması, bu plan-sözleşmede genel olarak, devredilecek malvarlığı bölümlerinin tanımlanması, bölünen ortaklığın pay sahiplerine tahsis edilecek pay sahipliği haklarının oranının ve niteliğinin açıklanması gerekmektedir. Daha sonra bu plan-sözleşme, bölünme kararı başlığı altında öngörülen nisaplarla bölünmeye katılan ortaklıkların genel kurulları tarafından onaylanmakta ve son olarak bölünme kararının Ticaret Sicili'ne tescil ile bölünme hukuki geçerlilik kazanmaktadır. Bölünmede alacaklıların onayının aranmaması sebebi ile, konuyla ilgili hukuki düzenlemelerde bölünmeye katılan ortaklıkların alacaklılarının hakları özel olarak korunmuştur. Bu koruma kapsamında, alacakların teminata bağlanması, bölünen ortaklığın devredilen borçlarından dolayı bölünmeye katılan ortaklıkların müteselsil sorumluluğu öngörülmüştür. Bölünme usulünü nitelendiren bir diğer özellikte, bölünmede bağımsız denetimin kabul edilmiş olmasıdır. Yukarıda açıklanan şekilde bölünme usulünün Türk hukukunda düzenlenmemiş olması nedeni ile, ortaklıkların. çalışmamızda açıklandığı 169 şekilde, bölünerek yeniden yapılanması imkanı bulunmamaktadır. Türk hukukunda mevcut hükümler ise ortaklıkların hızlı bir şekilde yeniden yapılanması ve bu çerçevede pay sahipleri, alacaklılar gibi hak sahiplerinin korunması bakımından yeterli değildir. Bu nedenle, ortaklıkların bölünmesi usulünün kanunen düzenlenmesi gerekmektedir. Türk hukukundaki bu önemli eksikliğin giderilmesi için, Türk Ticaret Kanunu Komisyonu'nda, Altıncı Yönerge ile Alman ve İsviçre hukuklarının konuya ilişkin düzenlemeleri dikkate alınarak hazırlanan Tasarı metninin bir an evvel yürürlüğe girmesinin isabetli olacağı açıktır. 170