Kamu ilköğretim okulu müdürlerinin kişisel inisiyatif alma durumları ve öz-yeterlikleriyle ilişkisi

Bu araştırmada, Türkiye'deki kamu ilköğretim okulu müdürlerinin kişisel inisiyatif alma durumları ve kişisel inisiyatif alma durumlarının öz-yeterlikleriyle ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Tarama modelindeki araştırma ilişkisel tarama biçiminde desenlenmiştir. Okul müdürlerinin kişisel inisiyatif alma durumları, okul müdürü, müdür yardımcısı ve öğretmenlerin algılarına dayalı olarak, geliştirilen ölçme aracıyla ölçülmüştür. Okul müdürlerinin öz-yeterlikleri ise kendi algılarına dayalı olarak Okul Müdürlerinin Yeterlik Algıları Ölçeği ile tespit edilmiştir. Ayrıca, okul müdürlerinden kişisel inisiyatif alarak gerçekleştirdikleri çalışmaları ve bu çalışmaların sonuçlarını paylaşmaları istenmiştir. Hedef evrenlerde 15.242 okul müdürü, 24.276 müdür yardımcısı ve 399. 011 öğretmen yer almaktadır. Veriler, bu evrenlerden yansız olarak seçilen 381 okul müdürü, 381 müdür yardımcısı ve 384 öğretmenden toplanmıştır. Araştırma Türkiye'yi temsil edecek biçimde İstanbul, Çanakkale, İzmir, Eskişehir, Konya, Antalya, Kayseri, Samsun, Trabzon, Kars, Van ve Şanlıurfa'daki okul müdürü, müdür yardımcısı ve öğretmenlerin katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma Milli Eğitim Bakanlığı Eğitimi Araştırma ve Geliştirme Dairesi Başkanlığı'nca desteklenmiş, anketlerin dağıtımı ve toplanması EARGED tarafından yapılmıştır. Nicel veriler SPSS 13 ve LISRELL 8.7 programları ile analiz edilmiştir. Verilerin analizinde aritmetik ortalama, standart sapma gibi betimsel istatistikler, varyans analizleri, çok değişkenli regresyon analizi, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri ve içerik analizi gibi anlam çıkarıcı istatistikler kullanılmıştır. Araştırma sonuçları, okul müdürlerinin kendiliğinden başlama, proaktiflik ve ısrarcılık boyutlarında yüksek düzeyde kişisel inisiyatif aldıklarını göstermektedir. Okul müdürleri kendilerinin yüksek düzeyde kişisel inisiyatif aldıklarını düşünürken, müdür yardımcıları ve öğretmenler okul müdürlerinin görece daha az kişisel inisiyatif aldıklarını düşünmektedirler. Cinsiyet, eğitim ve bulunulan okulda çalışma süresi okul müdürlerinin kişisel inisiyatif alma durumlarında anlamlı farklılaşmaya neden olmamaktadır. Bununla birlikte meslekteki kıdemi fazla olan okul müdürleri daha proaktif ve ısrarcı davranmaktadır. Öğrenci sayısı fazla olan okulların müdürleri ise kişisel inisiyatif alırken daha ısrarcı davranmaktadır. Daha fazla öğretmeni olan okulların müdürleri her üç boyutta da daha fazla kişisel inisiyatif almaktadır. Açık uçlu sorulardan elde edilen veriler, okul müdürlerinin kişisel inisiyatif alarak okullarında en çok çeşitli fiziksel düzenlemeler yaptıklarını göstermektedir. Bunu izleyen çalışmalarınsa; eğitim-öğretimin geliştirilmesi, kriz yönetimi ve yönetimi geliştirme, çeşitli etkinlikler düzenleme, motivasyon sağlama ve okul-çevre ilişkileri ile ilgili olduğu görülmüştür. Okul müdürleri kişisel inisiyatif alarak yaptıkları çalışmalarla öğrenci, çalışan ve veli memnuniyetinin sağlanması, eğitim-öğretimin olumlu etkilenmesi, olumlu tepkiler alma ve olumlu psikolojik sonuçlar gibi sonuçlar elde etmişlerdir. Bunun yanında, olumsuz tepkiler alma, soruşturma geçirme, olumsuz psikolojik sonuçlar ve sözlü olarak ikaz edilme gibi sonuçlarla da karşılaşmışlardır. Okul müdürleri kendilerini yönetsel yeterlik, öğretimsel liderlik yeterliği ve etik liderlik yeterliği konularında tamamen yeterli görmektedir. Cinsiyet, bulunulan okulda çalışma süresi, eğitim düzeyi ve okuldaki öğretmen sayısı okul müdürlerinin öz-yeterlikleri üzerinde etkili değildir. Bununla birlikte, kıdemi fazla olan okul müdürleri kendilerini her üç boyutta da daha yeterli görmektedir. Müdürlük kıdemi fazla olan okul müdürleri kendilerini öğretimsel liderlik konusunda orta kıdemli okul müdürlerine göre daha yeterli görmektedir. Ayrıca öğrenci sayısı orta düzeyde olan okulların müdürleri kendilerini öğrenci sayısı az olan okulların müdürlerine göre daha yeterli görmektedir. Okul müdürlerinin her üç boyuttaki öz-yeterlikleri kendiliğinden başlama, proaktiflik ve ısrarcılık boyutlarında kişisel inisiyatif alma durumlarını yordamaktadır. Okul müdürlerinin öz-yeterlikleri arttıkça kişisel inisiyatif davranışları da artış göstermektedir.