turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
İbn Haldun'a göre din-toplum ilişkisi

İktisat, siyaset bilimi, tarih ve sosyoloji alanında amprik araştırmalarda bulunan İbn Haldun çok yönlü bir düşünürdür. XIV. yüzyılda yaşamış olan İbn Haldun, XX. yüzyılın başlarında kurulan ve gelişen, kendisine konu olarak din ve toplum ilişkisini alan din sosyolojisinin tarihi içerisinde özel bir yere sahip bulunan gerçek bir din sosyolojisi öncüsüdür. Toplum içerisinde yaşanan bir olay olarak, dinin toplumla ilişkilerinin objektif bir şekilde incelenmesi mümkündür ve İbn Haldun bunu başarıyla ortaya koymuştur denilebilir. Dinin toplumsal realitesini ve rolünü kabul eden İbn Haldun, sosyal olaylar ile fiziki çevre arasında bir ilişkinin bulunduğunu öne sürmekte ve bu bakış açıyla coğrafya, iklim ve gıda ile insanların yaşayış biçimleri ve karakterleri arasındaki ilişkiye dikkat çekmektedir. Sosyal olayları karşılıklı ilişkileri içerisinde inceleyen İbn Haldun, sosyal çevre ve din arasındaki karşılıklı ilişkiyi de bedevi ve hadari ayrımından yola çıkarak ortaya koymuştur. İbn Haldun özellikle dinin toplumsal bütünleştirme fonksiyonu üzerinde durmaktadır. İbn Haldun, toplumda birliği koruyan ve sosyal bütünleşmeyi sağlayan iki güçlü unsur olan din ve asabiyet ilişkileri üzerinde dururken konuya dinamik bir yaklaşımla yönelmekte ve sosyal değişme ile din arasındaki ilişkiye el atmaktadır. İslam'da din-devlet ilişkisine asabiyet teorisini temel alan bir bakış açısıyla yaklaşarak halifeliğin neden mülke dönüştüğünü, altında yatan sosyal sebepleri ile birlikte ortaya koymuştur. Böylece İbn Haldun modern din sosyolojisinin üzerinde en çok durulan, din ve devlet ilişkileri konusuna sosyal nedenlere vurgu yaparak bir din sosyolojisi öncüsü olarak karşımıza çıkmaktadır. İbn Haldun'un görüşleri, yeni ilerlemelerin ışığı altında geçersiz addedilebilir veya en azından tartışılabilir ve tenkit edilebilir. Bununla birlikte, İslam kültürünün kuvvetten düştüğü XIV. yüzyılın karanlığı içinde, deneysel din sosyolojisinin metodolojisinin önemli bir ilkesi olan objektiflikten ayrılmayan, tecrübeci, gerçekçi, akılcı, tenkitçi ve gözlemci görüşlerinin çoğunluk itibariyle geçerliliğini koruduğu söylenebilir. Danışman: Doç. Dr. Abdurrahman KURT Sayfa: 130
Judith Butler ve öznellik

Bu tezin amacı, feminizm ve queer politika denildiğinde akla ilk gelen isimlerden biri olan Judith Butler'ın öznellik anlayışını incelemektir. Çalışmada bireyin tabiiyet ve iktidar ilişkilerine bulaşarak bir özne pozisyonuna gelme süreci ele alınacak; normlar aracılığıyla inşa edilen kimliğin, bazı kategorileri belirleyerek insanlar arasındaki tarihsel, toplumsal ve kültürel farklılıkların dışlayıcı bir tarzda ele alınmasına neden olduğu açıklanmaya çalışılacaktır. Farklılıkları dışlayan bu durumun kimi yaşamların yasının tutulabilir olduğu, kimi yaşamların yasının tutulmaması gerektiği, hangi öznenin yaşanabilir bir yaşam ve yası tutulabilir bir ölüm yaşadığına karar veren bir etkiye sahip olduğunu düşünen Butler'ın etik ve politik anlamda düşüncesi öznellik temelinde tartışmaya açılacaktır. Birçok farklı düşünürün fikirlerinden yararlanan Butler'ın tabiiyet konusunda Hegel, Nietzsche ve Freud'un; iktidar üzerinden Foucault ve Althusser'in düşüncelerini nasıl değerlendirdiğine yer verilecektir. Etik anlamda ise, Levinas'a değinilecek; politika ile etiği birbiriyle bağlantısı içinde ele alan Butler'ın verdiği örneklerden yararlanarak fikri açıklığa kavuşturulmaya uğraşılacaktır. Öznelliğin dışlanmasının gösterilmesi açısından Butler'ın eleştirileri çerçesinde Freud, Lacan ve Platon, Irigaray yorumlarına değinilecek; bunun ardından ise, kimlik ve normun dışlayıcı etkilerinin karşısında öznelliğin etik ve politik olarak nasıl bir tutum sergileyebileceğine dair Butler'ın radikal demokrasi ve queer politika üzerinden önerilerine yer verilecektir.
Time and freedom in bergson philosophy

yüzyılda ve özellikle iki büyük savaş arasında yalnızca Fransa ve Kıta Avrupası'nda değil, Amerika ve Türkiye başta olmak üzere dünyanın birçok ülkesinde düşünce hayatının şekillenmesine önemli katkılarda bulunan Henri Bergson, verdiği eserlerdeki geniş kapsam ve çarpıcı derinlik bakımından dikkat çekici bir filozoftur. Rasyonalizm ve pozitivizm karşısındaki uzlaşmaz tutumunu akıl, bilim, madde, zaman, bilgi, ahlak ve zihin gibi temel felsefi kategorilere getirdiği yorumlarla şekillendiren ve dönemin etkili düşünce akımlarına karşı mücadele içinde düşüncelerini geliştiren Bergson felsefesinde bu mücadelenin izleri görülür. Bu çalışma, geçtiğimiz yüzyılın en önemli filozoflarından Henri Bergson'un felsefesinin değişik yönler içeren düşünsel mirasını kısaca özetleyerek, felsefe sistemi içinde zaman ve özgürlük kavramlarının yerini ve ilişkilerini tartışmayı amaçlamaktadır. Söz konusu kavramların felsefe tarihi içindeki gelişimini ve bu alanlardaki temel tartışmaları da ele alacağımız bu çalışmada Bergson'un özgürlük anlayışını şekillendiren ve felsefi dizgesinin merkezi öğeleri olan duree, elan vital, sezgi gibi kavramlara getirdiği yenilikleri ve yorumları da ele almaya çalışacağız. Aynı zamanda yer yer Bergson felsefesinin Heidegger, Sorel ve Deleuze gibi birbirinden çok farklı isimler üzerinde yarattığı etkileri de göstermeye gayret edeceğiz. Bu çalışmanın konusu olan Bergson'da zaman ve özgürlüğün seçilmesinin nedeni bugüne kadar görece az incelenmiş olan ve günümüzde halen büyük bir önem taşıdığını düşündüğümüz Bergson'un özgürlük anlayışının sergilenmesi ve felsefesinde temel bir yeri olan süre/zaman kavramıyla ilişkisinin tartışılmasıdır. Akla karşı sezgi'nin, mekan ve maddeye karşı süre'nin epistemolojik ve ontolojik üstünlüğünü vurgulayan bir filozofun özgürlük anlayışının, günümüzün anlam bunalımı içinde yaşayan insanları için önemli bir hareket noktası olacağına inanıyoruz.
Günümüz Yunan Ortadoks Kilisesi üzerine bir araştırma

Yıldırım, Münir, Günümüz Yunan Ortodoks Kilisesi Üzerine Bir Araştırma, Doktora Tezi, Danışman: Prof. Dr. Abdurrahman KÜÇÜK, 150s. Günümüz Yunan Ortodoks Kilisesi, Ortodoks dünyasında yer alan bağımsız ve milli kiliselerden biridir. Bu Kilisensin tarihi kökleri M. S. I. Yüzyıla kadar dayandırılmış ve Pavlus'un faaliyetleri ile yalandan ilişkilendirilmiştir. Yunan Kilisesi, Hıristiyanlığın ilk dönemlerinde, havarilerin misyon faaliyetlerinde bulunduğu bir dönemde kurulmuştur. Bu bağlamda Yunan Kilisesi Apostolik bir kilisedir. İstanbul'un Bizans Devletinin başkenti olması ile birlikte İstanbul, Grek Kilisesinin merkezi durumuna gelmiştir. Bu durum, İstanbul'un Türkler tarafından fethedilmesine kadar etkin bir biçimde devam etmiş, fetihten sonra da Grek Ortodoks Hıristiyanlar üzerinde etkili olmuştur. Yunanistan'ın bağımsızlığını kazanmasından sonra Yunanistan'daki kilise yeni bir yapılanmaya girmiş ve İstanbul Fener Patrikliğinden bağımsız, milli bir kilise haline gelmiştir. Yunan Kilisesi, Yunanistan'ın dış dünya ile olan münasebetlerinde, özellikle Türkiye'ye ve Türklere bakışında sürekli etkinlik göstermiş ve etkinlik genellikle olumsuz yönde gelişmiştir. Yunan Devleti ile ikili ve uluslararası ilişkilerde başarılı olunmak için kilise fonksiyonunun iyi bilinmesi gerekmektedir. Günümüzde Yunan Ortodoks Kilisesi, devlete bağlı konumuyla Ortodoks Kiliseler içerisinde farklılık göstermekte ve on milyonu aşan Yunanlının kilisesi durumundadır.
Hareketin nicelleşmesi: Yeni doğa felsefesinin yükselişi

Niteliksel hareketin niceliksel harekete indirgenmesi olgusunun ve 17. yüzyıl yeni doğa felsefesinin yükselişinin arkasında teorik, toplumsal, siyasal ve ekonomik pek çok parametre vardır. Fakat bu çalışmada olgunun sadece yöntemsel, metafiziksel ve fiziksel yanına dair teorik tartışmalar araştırma konusu kılınmış, sürece katkı yapmış pek çok filozoftan sadece kırılma noktaları olarak belirlenen isimler mercek altına alınmıştır. Tez, ilk olarak yeni doğa felsefesini mümkün kılan en temel dönüşümün, niteliksel hareketin niceliksel hareket indirgenmesi olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır. Bu kavramsal dönüşüm, niteliksel terimlerle tanımlanmış organik tasarımlı formalist ve statik Aristotelesçi ontolojiyi tasfiye etmiş ve yerine niceliksel terimlerle tanımlanmış mekanik tasarımlı atomcu ve dinamik bir ontolojiyi ikame etmiştir. Bu minvalde genel geçer bir ifade olarak kullanılan 'fiziğin matematikleştirilmesi' tabiri tartışma konusu kılınmış, analiz edilmiş, Arşimetçi köklerine işaret edilmiş ve yeni bir kavramsallaştırma teklif edilmiştir. İkinci olarak tez, yeni doğa felsefesinin doğuşunu astronomi bilimi ve eylemsizlik ilkesi merkezli yapan çalışmaların ihmal ettiği teorik mekanik bilimini ve Arşimetçi 'denge' ilkesini sürecin merkezine koymayı, bu çerçeveden bir yeni doğa felsefesi okumasının daha açıklayıcı olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır.
Farabi ve İbn Sina'da aksiyon teorisi

Bu çalışmamızda Farabi ve İbn Sina felsefesinde aksiyon teorisi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda öncelikle aksiyon teorisinden ne anlaşılması gerektiği üzerinde durulmuştur. İlk bölümde; fiilin aktüelleşmesinden önceki süreçler olan algı, duygulanım, istek, irade, alışkanlık, v. b. yer almıştır. İkinci bölümde; fiillerin tercih edilmesi, ya da icra edilmesinde rol oynayan bilginin niteliği ve buna göre fiillerin ahlaki kıymeti tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca bilgi-özgürlük ilişkisinin temelde tercih- özgürlük ilişkisi için önemli olduğu gösterilmek istenmiştir. Üçüncü bölümde; düşünce-eylem ile ideal-reel ilişkisine yer verilmiştir. Sonuçta çalışmamızın genel bir değerlendirilmesi verilmiş, Farabi ve İbn Sina'nın nefs ve ahlak anlayışı doğrultusunda fiilin, irade, akıl ve ahlakla ilişkili olduğu gösterilmiştir.
İslam ahlak düşüncesinde huy kavramı Hulk terimi üzerine felsefi bir inceleme

Çalışmamız Aristo ve Galen temelinde Grek arka planı da dikkate alarak İslam ahlak düşüncesinde huy kavramını analiz etmektedir. Birinci bölümde, gerek Grek arka planda gerek İslam düşüncesinde huy kavramını karşılayan terimler ve huyun tanımı mukayeseli şekilde ele alınarak huy teriminin terminolojik ve kavramsal gelişimi sunuldu. İkinci bölümde, yine Grek arka planda ve de İslam ahlak düşüncesinde erdem ve erdemsizliklerin nefis ve güçleriyle ilişkisi ele alınıp huya iyi ve kötü değerini veren şartlar sayılarak huyun erdemle ilişkisi ortaya kondu. Son bölümde ise diğer bölümlerin kaçınılmaz bir sonucu olarak huyun değişim ve eğitim imkanı mukayeseli şekilde ele alınıp çalışmamızın pratik neticesine ulaşılmaya çalışıldı.
Batılılaşma döneminde Osmanlıca felsefe sözlükleri üzerine bir inceleme'

Batılılaşma döneminde yazılan Osmanlıca felsefe sözlüklerinin incelendiği bu çalışmada birinci bölüm geniş anlamda dil felsefesine ayrılmıştır. Öncelikle 'dil' den ne anlaşılması gerektiğine ve bu anlamdaki dilin felsefe bağlamında yer aldığı önemli akımlara, düşünürlere yer verilmiştir. Bu görüşle devam eden çalışmanın ikinci bölümü felsefe sözlüklerinin hazırlanış, gelişim ve çeşitliliklerine ayrılmıştır. Felsefenin bel kemiği sayılan kavramların düşünce- dil- varlık- yazı bağlamında ne denli önemli olduğunu açıklamak için bu zamana kadar gelen önemli felsefe sözlüklerine ve sözlükçülerine yer verilmiştir. Bu amaçla ilerleyen çalışmanın temel kaynağını oluşturan Batılılaşma döneminde yazılan Osmanlıca felsefe sözlüklerinin geniş kapsamlı tanıtımı yapılmış ve farklı felsefe dallarından seçilen kavramların sözlükler çerçevesinde ve terminolojik olarak karşılaştırmalı açıklamalarına ise üçüncü bölümümüzde yer verilmiştir. Çalışmamızın son bölümü olan bu bölümde seçilen kavramların günümüzde hangi anlamlarda kullanıldığı ve sözlükler arası farklılıklar açıklanmaya çalışılmıştır.
Citoyennete et liberte chez Hegel et Spinoza : Une refutation du concept de Pro Patria Mori

Bir yönetim biçiminde yurttaşlığın nasıl tanımlandığı, özgürlüğün hangi çerçevede anlaşıldığı konusunda ipuçları vermektedir. Hegel'in anayasal monarşiyi, Spinoza'nınsa demokrasiyi ön plana çıkarması, yurttaşlık tanımlarının da farklı olduğunu gösterir. Hegel'de yurttaş, kendisinden üstün olan devletin parçası olarak kabul edilirken Spinoza'da devlet, yurttaşların hayatta kalma çabasının sonucunda oluşan, değişime tabi bir yapılanmadır. Söz konusu çalışma, iki filozofun siyaset felsefelerini ve ontolojilerini temel alarak vatan için ölme mefhumu ve yurttaşların yaşam hakkı konusundaki bakış açılarını incelemeyi amaçlamaktadır.
Wıttgensteın'ın mantık anlayışı ve günümüz felsefesine etkileri

Wittgenstein'ın çalışmaları Türkiye'de daha yeni yer bulmakla birlikte bu çalışmalar daha çok onun dile ilişkin görüşleri üzerine yoğunlaşmaktadır. Elinizdeki çalışmada onun dil konusundaki düşüncelerinden ziyade mantık konusundaki düşünceleri irdelenmiştir. Tabi ki bu irdeleme onun dile ilişkin düşüncelerinden bağımsız değildir; çünkü onun mantık çalışmaları ile dile ilişkin düşünceleri arasında çok yakın bir ilişki söz konusudur. Bu çerçevede bu çalışma temel olarak, Wittgenstein'ın felsefesindekimantık anlayışını ele almayı amaçlamaktadır. Bu amaç çerçevesinde çalışmanın ilk bölümünde, mantığın kurucusu olarak kabul edilen Aristoteles'ten başlayıp 20. yy başlarına kadar yapılan mantık çalışmalarını ana başlıklarıyla kısaca ele alınmıştır. Tezin ikinci bölümünde ise; Wittgenstein'ın ilk dönem çalışmalarında çok büyük etkisi olan Russell ve Frege'ye değinerek Wittgenstein'ın ilk mantık çalışmalarının temelininnasıl oluştuğu ortaya koyulmuştur. Bu çalışmanın ana kısmını oluşturan üçüncü bölümde de öncelikle Tractatus'u temel alarak Wittgenstein'ın ilk dönem çalışmalarında mantığı nasıl ele aldığını inceleyerek bu konudaki görüşlerininMantıkçı Pozitivist akım olarak da bilinen Viyana Çevresi düşünürlerini nasıl etkilediğine değinilmiştir. Wittgenstein'ın ilk dönem çalışmalarını bu şekildeinceledikten sonra ikinci döneminde mantığa nasıl yaklaştığını ve bu yaklaşımınındönemin felsefesi üzerindeki etkilerini de dördüncü bölümde ele alınmıştır. Son olarak da Wittgenstein'ın bütün çalışmalarının günümüz felsefesi üzerinde nasıl bir etki oluşturduğu incelenerek bu çalışma tamamlanmıştır.
Zizek'in özne anlayışına eleştirel bir bakış

20. yüzyılın başlarından itibaren modern düşüncede hakimiyetini sürdüren ve aktif bir entelektüel gelenek olarak görünen kartezyen özne merkezli felsefeyi tüm boyutlarıyla kavrayabilmek için öznenin aşkınsal ve radikal boyutlarını detaylı bir analize tutan Zizek'i ve onun Lacan - Hegel konusundaki özel ilgisini anlamalıyız. Kant'ın aşkınsal felsefesine bir alternatif olarak gördüğü Lacancı teoriyi felsefi metinlerin analizinde kullanan Zizek, Alman idealizmi, özneleşme süreçleri ve psikanalitik açıdan öznenin konumunu detaylı bir analize tutmuştur. Zizek'i anlamak için öznenin tüm paradokslarını günümüzde yeniden dile getirmek gerekmektedir. Bu bağlamda kavramsal bir düzen oluşturmak ve gerçeklik alanının mantıksal konumunu yeniden kavramak için, her türlü nesnelliğin olanaklılık koşullarının felsefi, bilimsel-dinsel, estetik, etik, politik olarak anlaşılması ve tartışılması zorunludur. Teorik ve tarihsel anlamda aşkınsalcılık ve yarı-aşkınsalcılığın olanaklılık koşullarının bizi nereye götüreceğini anlamak amacıyla bir takım önkoşullar oluşturacağını düşündüğümüz bu çalışma, özne oluşumu-konumları, cinsel fark-kimlik oluşumu, tikel-evrensel ilişkisi, özgürlük döngüsü, toplumsal bağlantılar ve mantığın statüsünü tartışacaktır.
İnsan onurundan insanın kırılganlığına: İnsan haklarının temelinde yatan kavramları yeniden ele almak

İnsan Hakları teorisinde, haklara kaynaklık sorusuna cevap olarak beliren kavramların başında insan onuru yer almaktadır. Bu çalışma, tanım ve sınırları belirsiz olduğu düşünülen insan onuru kavramını tarihsel, felsefi ve hukuki bir bakış açısıyla ele almakta; insan hakları teori ve pratiğinde kavram açısından konu olabilecek soru ve sorunları ortaya koymakta ve kavramın insan hakları teori ve pratiği bakımından elverişliliğini sorgulamaktadır. İnsan onuruna ilişkin bu sorgulama, yakın dönemde ortaya atılmış iki alternatif kavram olan insan kırılganlığı ve insan olanakları/yapabilirlikleri kavramlarına başvurulmasını gerekli kılmaktadır. Çalışma, sözü edilen kavramların insan hakları temellendirmelerinde insan onurunun yerini alıp alamayacağı sorusunun yanı sıra, bunların insan onuruna teorik bir içerik sağlayıp sağlayamayacağı konusuna da eğilmektedir. Böylelikle çalışma, hem insan onuruna ilişkin soru işaretlerini ortaya koymakta hem de kavrama, insan haklarına konu olabilmek bakımından olası bir içerik sağlayabilmenin yolunu aramaktadır. Bu bakımdan her üç kavramın da insan hakları teori ve pratiğine olası katkıları ve iş görebilirlikleri ortaya konulmaktadır. Tezin ilk bölümü çalışmanın omurgası olan insan onuru kavramına odaklanmakta ve kavrama ilişkin etraflı bir irdeleme sunmaktadır. Takip eden bölümlerse insan onuru ve insan hakları ile olan ilgisi bakımından insan kırılganlığı, insan olanakları/ yapabilirlikleri kavramlarını ele almaktadır.
On the significance of idealizations in science

oz BİLİMDEKİ İDEALLEŞTİRMELERİN ANLAMI ÜZERİNE Eyim, Ahmet Yüksek Lisans, Felsefe Bölümü Tez yöneticisi: Doç. Dr. Erdinç Sayan Ocak 2005, 68 sayfa Bu tezin amacı bilimde idealleştirme kullanılmasının yaratmış olduğu problemler üzerine bir inceleme yapmaktır. İdealeştirmeler basitleştirilmiş ve bu yüzden nesnelerin nasıl davrandıklarını yanlış betimleyen ifadelerdir. Bilimsel kuramlarda idealleştirmelerin varlığı kuramlarımızın doğrulanması ve açıklama yapabileceğine dair olan inancımızda sorunlar oluşturmaktadır. Buna rağmen, idealleştirmeler doğa bilimlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Bilim adamları, gerçek dünyanın karmaşık yapısı ve bizim sınırlı hesap kapasitemiz nedeniyle idealleştirme yapmak zorundalar. Modern bilimin kökenleri Descartes'in felsefesine dayanmaktadır. Descartes da evrendeki hareket üzerine kurduğu teorisinde idealleştirme kullanmıştır. İdealleştirilmiş dünya, gerçek dünyanın basitleştirilmiş biçimi olarak kabul edilebilir. Bilimsel kuramlar mutlak anlamda incelediğinde yanlış ancak gerçek dünyaya benzer dünyalarda doğruya yakındır. Modeller idealleştirilmiş yasalarla gerçek dünya arasındaki bağlardır. Gerçek dünyadaki fenomenlerin modellerini yapma teorik bilimlerde kaçınılmaz olan idealleştirmelere dayanır. Bir teorinin genel kabul edilebilirliliği o teorinin modelleri aracılığıyla sağlanır. Yani, bilimsel teoriler fenomenlerin değişik yönlerine işaret eden modeller tarafından dolaylı olarak doğrulanırlar.
İsmail Ankaravİ ve Mesnevİ Şerhi

TEMEL İSLAM BİLİMLERİ BÖLÜMÜTASAVVUF ANABİLİM DALIİSMAİL ANKARAVİ VE MESNEVİ ŞERHİSemih CEYHAN İsmail Ankaravi (ö. 1041 /1631) Türk Tasavvuf tarihinde 28 adet kitabıyla en fazla eser telif eden sufi-yazarlardan biridir. Mevlevi olması sebebiyle Mevlevi düşünceyi türkçekonuşan dünyada inşa eden önemli bir kimsedir. Bu itibarla Mevlana'nın tasavvufi düşüncesinin aktarımında büyük bir rol üstlenmiştir. Mevlana düşüncesini içeren eser ise Mesnevi'dir. İsmail Ankaravi Mesnevi'yi ilk tam türkçe şerh eden Mevlevidir. Şerhinde kendisine kadar gelen tüm tasavvufi düşünce geleneğini değerlendirmiştir. Tezimiz bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş tüm dünyada Mesnevi ve Mevlevilik çalışmalarının mahiyetini ortaya koymaktadır. I. bölüm İsmail Ankaravi'nin hayatı ve Mevlevi düşünce tarihindeki yerini ele almaktadır. II. Bölümİsmail Ankaravi'nin eserlerinin analizi ve tasavvuf literatüründeki yerini; III. Bölüm iseMesnevi Şerhinin tarih ve düşünce açısından incelenmesine dairdir. Tezimizde Türk-İslam Düşüncesinde önemli bir yere sahip olan Mevlana Celaleddin Rumi'nin sufi düşüncesinin günüzümüze değin ulaştırılmasında İsmail Ankaravi'yi gerekbiyografi açısından gerekse de Mesnevi Şerhinde ortaya koyduğu tasavvufi düşünce açısından incelemeye çalıştık. Böylelikle günümüz dini düşüncesine katkıda bulunmayı ve Ankaravibakış açısından Mevlana'nın doğru bir şekilde anlaşılmasını sağlamayı amaçladık. Danışmanı: Prof. Dr. Mustafa Kara Sayfa Sayısı: 555
Spinoza'da bilgi ve etik ilişkisi

On yedinci yüzyıl bir yandan gelenekten kopuşu ifade ederken öbür yandan da modern ve yeni bir özne inşa etmektedir. Bu yenilik felsefenin varlık, bilgi ve değer alanlarının yeniden konumlanmasını da zaruri kılmıştır. Çağın bir filozofu olarak Spinoza'nın felsefesi de hem modern hem de geleneksel özellikleri bir arada bulundurur. Bu anlamda Spinoza, kendi düşüncelerini varlığın temel olduğu bir bilgi ve etik ilişkisi üzerine bina etmektedir. Biz bu çalışmamızda Spinoza'nın bilgi ve etik düşüncelerini birbiri ile olan ilişkisi bakımından ele aldık. Spinoza'nın etiği bir bilinçlenme etiği olarak anlaşıldığı için bilgi onun için ahlaklı olmanın ön şartıdır. Bu anlamda biz bilgiyi ele alırken, öncelikle Spinoza'nın yönteminden, bilginin tanımından, doğasından ve türlerinden söz edip bir bilinç varlığı olarak insana nihai bir amaç tayin etmeye çalıştık. Benzer şekilde etik söz konusu olduğunda, ahlaki değerlerden, tutkuların doğasından ve özgürlükten söz edip, etik bir varlık olarak insanın nihai gayesini anlamaya çalıştık. Son olarak da bilginin etik için gerekli ve zaruri olan önceliğinden hareketle, ahlakı, tutkulardan kaçınmayı ve özgürlüğü bilinç varlığı olan insan açısından nihai bir varış noktası olarak kritik etmeye çalıştık. Bu anlamda Spinoza'nın etiğinin, 'doğru eylem için upuygun bilgi' olarak insanı Tanrı'nın sevgisine yönelten bir gayede olduğunu göstermeye çalıştık.
Bingöl'de dini hayat

Din ve toplum ilişkisi her dönemde güncelliğini korumuş olan bir olgudur, insanlık tarihi bu ilişkinin almış olduğu şekillere göre biçimlenmiştir denilebilir. Batıda başlayıp Türkiye'de son yıllarda çoğalan dini hayat çalışmaları da bu ilişkileri anlamaya yönelik alan araştırmalarıdır. 'Bingöl'de Dini Hayat' adlı bu yüksek lisans çalışması kuşkusuz bu araştırmalardan biri olma özelliği göstermektedir. Türkiye'deki toplumsal dokunun anlaşılması ve dolayısıyla da toplumsal bütünleşmenin sağlanması için bu tür çalışmaların yaygınlaşarak devam etmesi hususiyetini bu açıdan değerlendirmekte fayda vardır. Bu yönüyle bakıldığında üç ana bölümden oluşan bu çalışmada öncelikle din ve toplum ilişkisi kavramsal olarak açıklanmaya çalışılmışta. Bu ilişkinin üç boyutu olan inanç, ibadet ve sosyal hayatla alakalı teorik çerçeve ortaya konulmuştur. Ayrıca araştırma alanının genel karakteristiği olan coğrafi durum, iklim, tarih, nüfus ve yerleşme, eğitim, ekonomik ve sosyal hayat, dini kurumlar ve sağlık göstergeleri genel hatlarıyla incelenmiştir. Son bölümde ise araştırma alanında dini hayatın belirtilen üç boyutuna ilişkin tutumların ölçülmesine yönelik 'tutum ölçekleri' oluşturularak anket formları analizlere tabi tutulmuştur. Buna göre araştırma alanında sosyal hayatta din hala belirleyici bir unsurdur. Dini anlayış daha çok anne-baba ve yerel din hocaları eksenli bir iklimde biçimlenmesine karşın Kur' an Kursları ve İmam Hatip Liselerinin kurulması ile önemli değişimlerin yaşanmaya başlandığı anlaşılmaktadır. Araştırmaya katılanlar inanç açısından en yüksek düzeyde bir katılım gösterirken ibadet ve sosyal hayata ilişkin tutumlarda çeşitli değişkenlere göre farklılaşmalar göstermektedirler. Dini hayatın tecrübe edilmesinde ve sosyal hayatta dini tutumların belirmesinde yaş, cinsiyet, eğitim, meslek ve gelir dağılımına göre farklılaşmalar söz konusudur. Şehirleşme ve modernleşme çabalarının olduğu araştırma alanında sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyinin düşük olması ve kentin tarihi geçmişşinin olmaması bir 'şehir kültürü'nün oluşamamasına dolayısıyla geleneksel kültürün belli formlarda da olsa yaşamasına olanak sağlamıştır. Geleneksel geniş aile tipi ve erkek egemen bir toplumsal yapının varlığı bunun sonucudur. Eğitim seviyesinin veya gelir düzeyinin yüksek olduğu durumlarda ise önemli değişimlerin meydana geldiği gözlenmektedir.