Urbanisation and language shift: A sociolinguistic analysis of the rural to urban transformation in the language of rural migrants, and the change strategies at work

Bu araştırma kırsal alanlardan kentlere göç eden insanların dil değişimlerini, söz konusu değişikliklere etki eden faktörleri ve sosyal değişkenlerin değişimdeki etkinlik düzeylerini saptamaya yönelik bir çalışmadır. Dil değişimi coğrafi ve sonuç olarak toplumsal bir hareketliliğin doğal bir sonucu olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, göçen insanların kırsal alandan şehire gelişleriyle başlayan şehirleşme süreçlerinin onların coğrafi tabanlı bölge dilinden sosyal sınıf tabanlı kent diline kaymalarında etken öge olduğu varsayımından yola çıkılmıştır. Kırsal ağızların kentleşme sürecindeki etkileşim sürecini ortaya çıkarmak maksadıyla iki ayrı izleme yöntemi kullanılmıştır. Bunlardan birincisi, göçmenlerin sosyal ağ bütünleşme indeksleri ve kentleşme indekslerinin birey bazında ortaya çıkarılması olmuştur. İlgili gurubun her bireyinin kente göçmeleriyle birlikte başlayan toplumsal değişiklerini belirlemek amacıyla alınan verilerden 7 tanesi toplumsal değişkenler olarak kullanılmıştır. Bunlar, cinsiyet, yaş, eğitim durumu, kentte kalma süreleri, medya etkisi, meslek gurubu ve kırsal dilin kullanımına dair kararlılık düzeyleri olarak saptanmıştır. Göçmenlerin grup içinde temas ettikleri kişi sayısı ve temas düzey ve tiplerini ifade eden ağ bütünleşme indeksi ile yine bireylerin temas halinde oldukları kişilerin özelliklerinin belirleyici olduğu ve bireyin kentleşme profilini gösteren kentleşme indeksinin, ayrı ayrı, farklı toplumsal değişken gruplarının dilbilimsei değişkenlikleriyle korelasyon testleri yapılmıştır. Erkeklerin toplumsal temaslarının çoğunluğunun ev-aile ortamı dışında toplumsal zeminde gerçekleşiyor olması gerek ağ bütünleşme indekslerinin gerekse kentleşme indekslerinin dil değişimlerinin doğrudan yansıtıcı göstergeleri olması saptamasını getirmiştir. Bununla birlikte söz konusu dilbilimsei değişkenin grup dışı genel toplum tarafından algılanma şeklinin bu pozitif korelasyonun katsayısını etkilediği gözlenmiştir. Kadınlarla ilgili olarak kentleşme indeksleri ile dil değişimleri arasında ciddi bir korelasyon bulunurken, ağ bütünleşme indeksleri dil değişimlerini yansıtıcı olarak değerlendirilmemiştir. Bunun en büyük nedeni olarak kadınların kişisel temaslarının büyük ölçüde aile, sülale ve komşuluk ilşkileriyle sınırlı olması ve ağ bütünleşme indekslerine yüksek rakamlarla yansıyan bu grup içi yoğunluğun gerçekte ağ yapılarının açık olmasından ziyade, sadece grup içi yoğunluğu yansıttığı sonucuna ulaşılmıştır. Dış temaslarının daha az olmasına, genel toplum normlarının standartlaştırıcı etkisine daha az maruz kalmalarına rağmen kadınların kırsal dilden standart dile kayma oranlarının erkeklere göre daha yüksek çıkması cinsiyet unsurunun sosyal faktör olarak diğer faktör gruplarından çok daha etken olduğunu kanıtlamıştır. Kırsal dil özelliklerinin grup üyelerinin dilbilimsel repertuvarlarında muhafaza edilmesi veya kullanımdan düşmelerinde genel toplumun o kullanımlara gösterdiği tepkinin yoğunluğunun etken olduğu gözlemlenmiştir. Bu bağlamda, o yöreye has bir özellik olmasına rağmen kentsel ölçünsüz dilde de yer bulmuş yöre dil özelliklerinin daha yüksek oranlarda grup üyelerinin konuşma dilinde korunduğu saptandı. Konuşmacıların dil değişimlerinde yaş faktörü yaş grupları arasındaki değişim farklarıyla önemli bir gösterge olarak ortaya çıkarken, kentte kalış sürelerinin göçmenlerin dil değişimi üzerinde etken olmadığı, ancak kente gelme yaşının standart dile geçişte gerek hız gerekse değişim oranı olarak büyük bir etkisi olduğu ortaya çıkmıştır. Genç kızlar standarda kayma sürecinin öncülüğünü yaparken, özellikle düşük ve orta düzey eğitimli ve/veya sürekli iş sahibi olmayan genç erkeklerde kırsal dil kullanımının şaşırtıcı ölçülerde yüksek olduğu gözlendi. Bu gurubun kırsal dille ilgili tercihinin kökeninde bu kullanımın erkeksi özelliği ve gruba bağlılık özellikleri kadar, bu genç erkeklerin uyum sağlamada ve kendilerine içinde arzu ettikleri bir yer bulmada başarısız oldukları kentsel normların bir göstergesi saydıkları standart dile karşı gizli bir protesto yattığı da değerlendirilmiştir.