Ankara ili gıda festivallerinin kültür bilimi açısından incelenmesi

Ankara İli Gıda Festivallerinin Kültür Bilimi Açısından İncelenmesi' adlı çalışma; giriş, yapı ve işlev olmak üzere üç ana bölümden oluşmuştur. Giriş bölümünde; araştırmanın konusu, amacı, kapsamı ve yöntemleri belirtilmiştir. Folklorun temel amaçlarından birinin de 'hoş vakit geçirme eğlenme, eğlendirme' olması, çalışmanın ana amacını oluşturmuştur. Festivaller gibi halk eğlencelerinin geçmişşten günümüze kadar kutlanan bir eğlence türü olduğu, eğlencelerin geçmişşten günümüze aldığı adlardan görülebilir.'Bayram' kelimesiyle bir başlangıç yapan bu tür eğlenceler, dini geleneğin etkisinde kalmış olacak ki dini bayramların yanı sıra diğer eğlencelere de ad olarak kullanılmıştır. 'Şenlik' kelimesinin de aynı tür eğlenceler, yani hasat sonu hayatın sıkıcı telaşından bir an için kaçıp kurtulma amacıyla yapılan festivaller için kullanılır. Turizmin de etkisiyle 'Festival' kelimesi bu tür eğlenceler için kullanılan son adlandırma olmuştur. Ancak günümüzde pek çok festivalin değişik bölgelerde değişik isimlerle kutlandığı ve bu kutlanan festivallerin farklı amaçlarda olduğu görülür. Türklerin sosyo-kültürel hayatı içinde eğlenceler, önemli yer tutar. Nevruz Bayramı, insan müdahalesinin olmadığı en önemli bayramlardandır. Nevruz, baharın gelişiyle kutlanır. Yaşam felsefesini ve beraberinde eğlence anlayışını da değiştiren Türkler, hasat sonrası ekonomiye dayalı yani insan müdahalesinin var olduğu mevsimlik bayramların da tıpkı Nevruz Bayramı gibi hayatın döngülerinden etkilenerek kutlamıştır. Festivallerin yapısının incelendiği ikinci ana bölümde, festival öncesinde gerçekleştirilen ön hazırlıkların neler olduğu, kimler tarafından ve ne şekilde yürütüldüğüne dair bilgiler verilmiştir. Ayrıca örnek olması açısından bir festivalin hazırlanışı ve program haline getirilişi festivalin hazırlık aşamasından kapanış bölümüne kadar örneklendirilmiştir. Böylece program halinde sunulan festivalin yapısı; açılış, gösteri, ikram, yarışma ve ödül, kapanış gibi başlıklarda incelenmiştir. Açılış bölümündeki bazı kalıpların diğer festivallerle ortak olduğu görülmüştür. Gösteri, bütün festivaller için en fazla etkinliğin sergilendiği ve eğlencenin kültürel boyutunu içermesi açısından en canlı bölümü oluşturduğu bölümdür. Yapının diğer önemli kültürel öğesini ise ikram oluşturur. İkram, aynı zamanda yöre halkının yemek yeme kültürünü yani sofra adabını, tercih edilen yemek türlerini ve sunuş biçimlerini ortaya koyar. Bunlar aynı zamanda geleneksel öğelerin birer göstergeleridir. Yarışma ve ödül, festivallerin gerçekleştirilmesindeki asıl amacın, yapı olarak ortaya çıktığı bir bölümdür. Burada, hasat sonrası yöre halkı, ürününü yarışmalar aracılığıyla tanıtma fırsatını bulur. Yöre halkının ürününü görücüye çıkardığı yarışmalar, yöresel özellikleri dikkate alınmadan hazırlanan günümüzün ' paket festivallerine karşı, alınmış doğal bir engeldir belki de. Çünkü, gıda festivallerinin yöresel özellikleri yani diğer halk eğlencelerinden ayrılan özelliklerini sadece 'yarışma ve ödül' gibi etkinliklerde görebiliriz. Kapanış, her festivalde olduğu gibi biraz sönük, çoğu zaman belirgin bile olmayan bir törenle gerçekleşir. Son bölümde ise, festivallerin işlevleri incelemiştir. Festivallerin açık işlevi, hiç kuşkusuz halkı eğlendirmektir. Ancak bunun yanı sıra görünmeyen kapalı işlevleri de mevcuttur. Festivaller ekonomik, siyasi, sosyal ve psikolojik, kültürel gibi kapalı işlevlere sahiptir. Ekonomik işlevlerde festivalin düzenlendiği yörenin kalkınmasında ve ekonomik açıdan sorunların giderilmesinde bu tür eğlencelerin can simidi olarak görülmesinden bahsedilmiştir. Festivallerin siyasi işlevlerinde de bu tür eğlencelerin ekonomik işleve bağlı olarak dönemin siyasetçilerinden yöre halkının ekonomik sorunlarına çareler arama maksadıyla taleplerini bildirdiği bir mekan olarak verilmiştir. Buna karşılık siyasi bir kimliğe sahip olanlar da temsil ettikleri bölgenin yöre halkını memnun etmeye çalışırlar. Sosyal ve psikolojik işlevlerde, yöre halkının neden bu tür eğlencelere ilgi gösterdiklerine dair sosyal ve psikolojik açıklamalar yapılmıştır. Ayrıca, bireylerin bu tür eğlencelerle bulunduğu yöre içinde haber alma, topluma uyum sağlamayı öğrenme, yörenin dil söyleyiş, cümle yapısı, vücut hareketleri, giyim-kuşam gibi sosyal-kültürel yapısını tanıma açısından da festivallerin eğitme işlevlerinden bahsedilmiştir. Bunun yanı sıra bu tür festivallerin gerçekleştirilmesindeki diğer faktörlerden biri de halkın toplumsal ve kişisel baskılardan kaçıp kurtulduğu bir mekanizma olmasına da dikkat çekilmiştir. ııKültürel işlevlerde ise bireyin kendi kültürünü fğrendiği, öğrettiği ve kültürel değişmelerden bahsedilir. Geçmişin geleceği yaratmasıyla festivallerdeki geleneksel unsurlar da kültürün yaşatılması ve aktarılması açısından oluşan kültürel işlevler üzerinde durulmuştur. m