Belgesel sinemada kent olgusu ve 'Yolcu'

Kentler, yüzyılı aşkın süredir sinema filmlerine mekan olmuşlardır. İlk film şeritlerinden 90'lı yılların banliyo filmlerine kadar, sinema filmlerinin pek çoğu bir kent ortamında şekillenir. 1895 yılında Paris'te gösterilen ilk filmlerden itibaren sinemanın büyük kitlelere ulaşabilecek bir araç olduğu fark edilir ve ticari anlamda gelişebileceği bir sistem kurulur. Bu sistem, hikayeli filmlerin sinemaya egemen olmasını sağlayan bir sistemdir. Kendisi dışında gelişen alternatif yapımların gelişmesine olanak sağlamaz. Ancak bu durum, kameranın gerçekleri kaydedebilme özelliği keşfedildikçe değişir ve sinema dünyası belgesel yapımlarla tanışır. Belgesel film türü, kendi içinde pek çok alt başlığa ayrılabilir. Ancak bu tür filmlerin temel ilkesi, çevremizde cereyan eden gerçekliklerin yorumlanarak sunulması üzerine kuruludur. Belgesel sinema, kendine konu olarak, doğal mekanları ve bu mekanlar içinde yaşayan gerçek insanların hayatlarını alır. Belgesel sinema, tarihi boyunca, kendi içinde pek akımı, pek çok manifestoyu ve farklı türleri barındırır. Kimi yönetmenler, gerçekçi geleneği tercih ederken kimileri daha romantik yapımlar gerçekleştirmiş, kimileri eğitim amaçlı belgeseller yaparken kimileri de belgesel sinemayı propaganda amaçlı olarak kullanmıştır. Amaç ne olursa olsun, belgesel sinemanın en birincil özelliği olan 'gerçeğin yorumlanması' ilkesi değişmemiştir. Bu bağlamda, belgesel sinema, gerçeği belgeleme sürecinde gerçek insanların hayatlarının aktığı kentleri kendine mesken edinir. Belgesel sinemada kent olgusunun işlenmesi çerçevesinde geliştirilen bu çalışmanın ilk bölümünde belgesel sinemanın tarihsel gelişim süreci üzerinde durulur. Bu bölüm yedi başlık altında ele alınır. İlk üç başlık, belgesel sinemanın tanımı, ilkeleri ve türleri üzerinedir. Dördüncü ve beşinci başlıklar altında, belgesel sinemanın doğuşu ve gelişimi incelenir. Bu iki bölümde, belgesel sinemanın oluşum süreci ve belgesel sinemanın ilk örnekleri filmler ve akımlar üzerinden incelenir. Altıncı başlık altında, belgesel sinemada kentlerin karaktere dönüşmesi ve belgesel sinemanın öncülüğünü yaptığı gerçeklik akımları yine örnek filmler üzerinden incelenir. Yedinci başlıkta belgesel sinemada gündelik hayatın belgelenmesi geleneğinin başlangıcını oluşturan senfonik kent belgeseli türünden söz edilerek, günümüz Türk sinemasının başarılı yönetmeni Fatih Akın'ın İstanbul kenti ve müzik üzerine gerçekleştirdiği bir kent belgeseli, İstanbul Hatırası / Köprüyü Geçmek filmi belgesel sinemada kent dokusunun belgelenmesi ve tasdiği bağlamında çözümlenir. Kenti ve kentte yaşayan bir karakteri kendine konu olarak seçen ''YOLCU'' filmi, modern kentte varlığını sürdürmeye çalışan jonglör Kerem Eser'in İstanbul sokaklarında çıktığı mesleki ve kişisel yolculuğu anlatır. İçinde farklı kültürlerde ve mesleklerde binlerce insanı barındıran kaotik kent hayatı, çoğu zaman, bu hengameye kapılan insanın etrafındaki ayrıntıları fark edememesine neden olur. ''YOLCU'' filmi, kendine çalışma alanı olarak sokakları seçen bir jonglörün hayatının bir kesitini İstanbul'un kentsel detaylarını, fark edilemeyen gizemini, içinde barındırdığı kültürel ve toplumsal çeşitlilik üzerinden anlatır. Bu bağlamda da, hareketli yapısı ve dinamik kurgusuyla, senfonik kent belgesellerinin modern bir yorumunu gerçekleştirmeyi hedefler.