Milletlerarası ticari tahkimde acil durum hakemi

Günümüzde, ticari ilişkilerin ihtiyaçları göz önüne alındığında milletlerarası ticari uyuşmazlıkların çözümünde en çok tercih edilen yöntemin tahkim olduğunu söyleyebiliriz. Tahkim prosedürü ile taraflar, aralarında herhangi bir uyuşmazlık olması halinde bu uyuşmazlığın çözümünde görev alacak hakem veya hakemleri, hakemlerin niteliklerini, yargılamanın usulünü, uygulanacak hukuku, yargılamanın dilini ve daha pek çok hususu belirleyerek, uyuşmazlığın devlet yargısı yerine özel olarak görevlendirilen ve hakem adı verilen kişi veya kişilerce yürütülecek bir yargılama ile kesin ve bağlayıcı olarak çözümlenmesini amaçlamaktadırlar. Milletlerarası ticari uyuşmazlıklar da çoğunlukla ihtilaf tutarları yüksek ve ihtilaf konuları karmaşık olup, taraflar hakem seçimi yoluyla uyuşmazlıkların ilgili ihtilaflı alanlarda uzman hakemlerce çözümlenmesini sağlamak istemektedirler. Uyuşmazlığın uzman hakemlerce çözümlenmesi yargılamanın daha hızlı yürütülmesini ve daha doğru ve adil bir karar verilmesini de sağlayacaktır. Ayrıca tahkim yargılaması kamuya açık değildir ve tarafların onayı olmadığı sürece kararlar ilan edilmez ki bu da taraflara ihtiyaç duydukları gizliliği sağlamaktadır. Uluslararası ticaretin hızına ayak uydurması, gizlilik, tarafsızlık, uzmanlık ve benzeri avantajlarının yanında tahkimin mevcut sistemde bazı dezavantajları da bulunmaktadır. Bunların başında da acil durumlarda alınması gereken kararlar yani geçici koruma tedbirleri gelmektedir. Hakem heyetinin oluşma prosedürü, bu sürecin hazır bir mahkeme sistemine göre uzun olması ve bazen taraflarca bu sürecin bloke edilebilmesi gibi nedenlerle acil önlem alınması gereken hallerde tahkim, tarafların bu ihtiyacına cevap verememiştir. Devletlerin yargı sistemleri yerine tahkimi tercih eden taraflar, tarafsızlık, gizlilik, hız, uzmanlık gibi sebeplerle acil önlem alınmasına ilişkin taleplerini de aynı sistem içerisinde çözümleyebilmek istemektedirler. Acil olarak alınması gereken geçici tedbirlere ilişkin kararların, tıpkı hakem kararları gibi ihtiyaç duyulan her ülkede uygulanabilir olması da tarafların ihtiyaç duydukları hıza ve geçici tedbire pek çok açıdan hizmet edecektir. Tahkimdeki bu eksikliğin giderilmesi ve tarafların değişen ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla uluslararası tahkim kurumları yeni düzenlemeler ile acil durum hakemliği sistemini oluşturmaya çalışmaktadır. Bu kapsamda kurumlar tarafından öncelikle taraflara acil durumlarda ihtiyaç duydukları hızı sağlayabilmek için getirilen kurallar ile acil durum hakemleri için oldukça kısa zaman aralıkları öngörülmüştür. Yine hakem heyetinin oluşumu esnasında yaşanan olası gecikmelerin ve tarafların tek hakem üzerine anlaşmazlığa düşmelerinin önüne geçebilmek için çoğunlukla geçici tedbir taleplerinin ilgili kurum tarafından atanan tek bir hakem tarafından değerlendirilmesi öngörülmüştür. Ne var ki henüz çok yeni olan bu prosedür de acil durum hakemi tarafından verilen kararların tanınması ve tenfizine ilişkin bir boşluk söz konusu olup, bu kararların tanınması ve tenfizi hususu tartışmalıdır. Bu durumun düzeltilmesi için ülkeler ve uluslararası kuruluşlar tarafından çalışmalar yapılarak, acil durum hakemi tarafından verilen kararların da tıpkı hakem kararları gibi tartışmaya yer vermeyecek şekilde tanınması ve tenfizinin sağlanması hususunda düzenlemeler yapılması gerekmektedir.