Türkiye'de adam öldürme suçunda etkili olan bazı sosyo-kültürel faktörlere ilişkin uygulamalı bir çalışma

Adam Öldürme, suç sosyolojisi alanında üzerinde önemle durulan, gerek toplumsal gerekse yasal açıdan ciddi olumsuz yaptırımlarla karşılanan bir suç türü niteliği taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de adam öldürme suçunu, öncelikle cinayet nedeni ile suçlu- mağdur ilişkisi üzerinde yoğunlaşarak, sosyo-kültürel açıdan değerlendirmektir. Bu amaç doğrultusunda, Türkiye'de adam öldürme suçuyla ilgili bir saha çalışması gerçekleştirilmiştir. Araştırma, Nisan 1993 ile Ekim 1995 tarihleri arasında toplam 81 cezaevinde adam öldürme suçundan hükümlü bulunan 879 kişiyle gerçekleştirilmiştir. Adam öldürme eylemi tarih içerisinde her zaman suç olarak değerlendirilmemiştir. Yasal süreç açısından değerlendirdiğimizde, bu eylemin kişisel nitelik taşımaktan uzaklaşarak, kamuya karşı suç niteliği kazandığı görülmektedir. Türk Ceza Kanununda ise, bireylerin yaşam hakkı, beden tamlığı gibi en önemli haklarını içeren 'Şahıslara Karşı Cürümler' başlığı altında yer almaktadır. Farklı ülkelerde yapılan araştırma sonuçlarını değerlendirdiğimizde, Batı'da son birkaç yüzyıldır şiddet kullanma oranlarının düştüğü görülmektedir. Gelişmiş ülkelere baktığımızda, özellikle Amerika'da cinayet oranlarının yüksek olduğu dikkat çekmektedir. Öte yandan, Afrika, Asya ve Güney Amerika'da da cinayet oranları göreli olarak yüksektir. Cinayet olayında, gerek öldüren gerekse öldürülen çoğunlukla genç erkeklerdir. Cinayet işleyen kadın oranı erkeklere göre düşüktür ve dünyanın çeşitli bölgeleri arasında belirgin bir fark görülmemektedir. Adam öldürme olayında suçlu ile kurban çoğunlukla birbirini tanıyan ya da akrabalık bağı bulunan kişilerdir. İÜ Türkiye'de ise, genel suçluluk içerisinde kişiye karşı suçların oranı göreli olarak yüksektir. Diğer ülkelerde olduğu gibi, Türkiye'de de cinayet işleyen kadın oranı erkeklere göre düşüktür ancak, toplam kadın ve erkek suçluluğu dikkate alındığında kadınlarda adam öldürme suçu işleme oranı göreli olarak yüksektir. Bu suçu işleyenlerin çoğunluğunu eğitim düzeyi düşük, tarım sektöründe çalışan, 22-39 yaş gruplarında yoğunlaşan kişiler oluşturmaktadır. Adam öldürme suçu, nedenleri açısından sosyal/yapısall, ekonomik göstergeler çerçevesinde ya da sosyal dezorganizasyon, sosyal çözülme, suçlu alt kültürü yaklaşımları çerçevesinde açıklanmaya çalışılmıştır. Yapılan araştırmalarda, tüm bu yaklaşımlara ilişkin faktörlerin bir ya da daha fazla değişkenle ilişkisi içerisinde ele alındığı görülmektedir. Çalışmamızda elde ettiğimiz sonuçlar, Türkiye'de adam öldürme suçunun, kişilerin içerisinde yaşadıkları sosyal/kültürel ortamın içerdiği değerler ile sosyal/ekonomik statü düşüklüğünün etkileşimi olarak değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Elde ettiğimiz sonuçlar, cinayet nedeni olarak ilk sırada namus/şerefi korumak amacının geldiğini göstermektedir. Cinayeti işleyen kişi ile öldürülen kişinin de çoğunlukla, birbirini tanıdığı ortaya çıkmıştır. Bu sonuç doğrultusunda toplumsal/kültürel bir beklentiye uyma eğiliminin yanı sıra, sosyo-ekonomik statü düşüklüğünün yol açtığı 'toplumsal kimlik' elde etme kaygısı da vurgulanmalıdır.