1980 sonrası İstanbul mimarlığında kitsch olgusu

Bu çalışmada, 1980 sonrasında İstanbul mimarlığında kentsel çevreyi olumsuz yönde etkileyen kitsch binaların ortaya çıkmasına neden olan sosyo-kültürel yapıda ve mimarlık anlayışında gerçekleşen değişimler ele alınmıştır. Sonuç olarak, kitsch kavramı için yapılan tanımlara denk düştüğü varsayılan örneklerle de çalışma desteklenmiştir. Ancak öncelikle kitsch kavramının tanımı yapılmaya çalışılmıştır. Kitsch kavramının tanımı çok zor olmasına rağmen kitsch özellikleri taşıyan bir nesne ya da bir mimarlık ürünü ile karşılaşılınca bunu kitsch diye niteleyebilmek oldukça kolaydır. Bu kavramın tanımını yapabilmek için öncelikle kavrama estetik ve ahlaksal daha sonra da sosyo-kültürel açıdan yaklaşılmaktadır. Estetik açıdan kitsch niteliği taşıyan bir nesnenin özelliklerinin ne olması gerektiği; onun ne olmadığı yani gerçek sanat yapıtının özellikleri, sanat yapıtı ile sıradan nesne arasındaki farklar, kavramın etimolojisi ile ilgili bilgiler verilerek ve diğer değerlendirmeler göz önünde bulundurularak anlatılmaya çalışılmıştır. Kitsch diye nitelenen herhangi bir şey beğenilmediği ve horgörüldüğü için öyle nitelendirilmektedir. Ancak kitsch entellektüel çevrede onay görebilmiştir. Bunda da özellikle seçkinciliğin yadsınması olarak gelişen çoğulcu; ahlaksal ve ciddi olanın gösterilmeyen diğer yüzüne bakarak keyif almaya çalışan; S. Sontag'in dile getirdiği, bir sanatsal duyarlılık olan 'camp' ile beraber standartlaşmış estetik kuralları kırarak sanatı bağlarından kurtarmaya; toplumun ilgilendiği göstergeleri popüler bir dille yansıtmaya çalışan 'pop art' büyük bir rol oynamıştır. Bu yüzden kitsch kavramının tanımı yapılırken camp kavramının da tanımının yapılması uygun görülmüştür. Pop art kavramının tanımı ise onun mimarlık ortamında modernizmden ayrılan yeni yaklaşımın esin kaynağı olması bakımından diğer bölümde yer almaktadır. Üretim ve tüketim dengelerinin değişmesiyle, toplumsal yapı içinde konumlan hızlı değişen ama beğeni düzeyi ve görgüsü sınırlı kalmış olan kişilerin dolayısıyla gereksinimleri ve talepleri de değişmektedir. Bu gerçeğin bir sonucu olarak statü gösterme isteği ve boş zaman hazcılığının ifadesi olarak kitsch niteliği taşıyan ürünlerin ortaya çıkışı, kitsch kavramına sosyo-kültürel açıdan yaklaşarak değerlendirilmektedir. Bu değerlendirme göz önünde bulundurularak 1980 sonrasında Türk toplumunun değerlerinin politik ve kültürel değişimlere paralel olarak değişmesi irdelenmiştir. vıKitsch uygulamalar için bir çeşit zemin hazırlayan modern sonrası mimarlık ortamında, modern mimarlığa getirilen belli başlı konudaki eleştiriler, bu dönemde öne çıkan kavramlar ve belirginleşen yaklaşımlar değerlendirilmiştir. Son bölümde ise mimarlık ortamındaki değişimlerin kitsch'e dönüştüğü, dört farklı işleve sahip mimarlık ürünü ele alınmıştır. Sonuç olarak belli bir seviyede görgü ve estetik bilgisi olmayan, gösterişe, abartıya, süse düşkün, eğitim düzeyi sınırlı olan tasarımcılar ve kullanıcıların bir araya gelmesiyle kitsch ortaya çıkmaktadır. 1980 sonrasında özellikle bu tip binaların çoğalması ile kentsel doku büyük oranda zarar görmekte, maddi ya da manevi kaynaklar boş süsler adına tüketilmektedir.