Depreme dayanıklı bina tasarımında konfigürasyonun önemi

Önemli bir deprem kuşağı üzerinde bulunan Türkiye'nin alan olarak %92'si, nüfius olarak %95'i deprem riski altındadır. 1894- 1999 yıllan arasında oluşmuş 66 adet çok yıkıcı deprem bunun bir göstergesi olup, özellikle 17 Ağustos 1999 Kocaeli ve 12 Kasım 1999 Düzce Depremleri, deprem olgusunun Türkiye için önemini bir kez daha ortaya çıkartmıştır. Bu depremlerde de daha önceki depremlere benzer hasarların oluşmuş olması, Türkiye'de halen depreme dayanıldı yapı üretilemediğini ve geçmişş depremlerden gerekli dersin çıkarılmadığını göstermektedir. Deprem doğal bir afettir; buna karşın nitelikli ve güvenli yapıların üretilememesi durumunda gerek ekonomik, gerekse insan kayıplarına yol açarak da ayrı bir afete dönüşebilmektedir. Depreme dayanıldı yapı üretilebilmesi için mimari tasarım aşamasında; bina boyutlarının, konfigürasyonunun, plan ve 3. boyutta düzenlenmesinin, bitişik binalarla ilişkisinin göz önünde bulundurulması, bununla birlikte yapı elemanlarının ve öğelerinin deprem davranışlarının belirlenmesi ve hasarları önleyebilecek detayların tasarlanması gerekmektedir. Binanın biçiminin mimari tasarım aşamasında belirlenmesi ve genel kararların mimar tarafından verilmesi sebebiyle, mimari tasarım aşaması depreme dayanıldı bina tasarımında öncelik ve önem kazanmaktadır. Depreme dayanıklılık yönünden uygun tasarlanmamış bir binanın hesaplarla iyileştirilmesi çok güç, hatta bazı durumlarda imkansız olmaktadır. Bu nedenle mimarın, bina tasarımına yaklaşırken, deprem hareketini ve depremin yapıya olan etkilerini düşünmesi ve göz önünde bulundurması gerekmektedir. Tez kapsamında deprem olgusu tanıtılarak, Türkiye'de yürürlükte olan 'Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik'de yer alan mimari kısıtlamalar irdelenmiş, depreme dayanıldı bina tasarımının mimari tasarım aşamasından başlayarak oluşmasının önemi vurgulanmıştır. Buradan yola çıkılarak belirlenecek 'bina konfigürasyonu'na, binanın mimari tasarımı esnasında öncelikli olarak dikkat edilmesi gerektiği, örneklerle açıklanmaya çalışılmıştır. Birinci bölümde, konuya genel bir yaklaşımla giriş yapılmış, konunun önemi ve çalışmanın amacı açıklanmıştır. İkinci bölümde, deprem hareketinin oluşumu, deprem-zemin ilişkisi, depremin genel özelliklerinin tanımlan incelenmiş, Türkiye üzerindeki deprem kuşaklan ve oluşmuş depremler ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, depremin binalar üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Depreme dayanıklılık yönünden mimari yapı elemanlarının davranışları incelenmiş, taşıyıcı sistem türlerinin özellikleri tanıtılarak, taşıyıcı sistem tasarımında ve seçiminde göz önünde bulundurulması gereken hususlar belirtilmiştir. Bunlara bağlı olarak Türkiye'de yayınlanmış 'Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik' ele alınarak bunların mimari açıdan getirdiği kısıtlamalar ve önermeler örneklerle değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde, deprem dayanımında mimari tasarımın yeri ve önemi vurgulanmış, tasarım esnasında yapılabilecek konfigürasyon çalışması maddeler ve örneklerle açıklanmaya çalışılmıştır. Beşinci bölüm, dördüncü bölümdeki konfigürasyon kurallarını açıklamak üzere düzenlenmiş, 17 Ağustos 1999 Kocaeli Depremi'nden çokça etkilenen Yalova Bölgesi'nden seçilen örnekler kapsamında değerlendirmeler yapılmıştır. Sonuç bölümünde, konfigürasyon tanımı ve örneklemelerinden ortaya çıkan bir dizi veriler incelenmiş, depreme dayanıklı bina tasarımında dikkat edilmesi gereken hususlar irdelenerek çalışma kapsamında geliştirilen kavramlar değerlendirilmiştir. xıv