Türkiye ve İran Hukuklarında anonim ortaklık yönetim kurulu üyelerinin kişisel sorumluluğu

tezin özeti Yönetim Kurulu, ortaklığın idare ve temsilim yürütmekle yükümlü kılınan bir kuruldur. Bu kurul, ortaklığın zaruri bir organıdır. Yönetim kurulun kuruluş ve niteliği, belli bir özelliğe sahiptir. Yönetim kurulun görev ve yetkileri kanun ve esas mukaveleden kaynaklanır. Yönetim kurulu üyelerinin hukuki sorumluluğu genel biçimde kusura dayanan bir sorumluluktur. Bu sorumluluk, kişisel ve müteselsil sorumluluk olarak ortaya çıkar. Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu genel olarak iki tür sorumluluk içinde yer almaktadır. Bunlar hukuki sorumluluk ve cezai sorumluluktur. Ancak söz konusu üyelerinin sorumluluğu kural olarak hukuki sorumluluk içinde incelenmiştir. Hukuki sorumlulukta, sorumluluğun karşılığı tazminattır. Yönetim kurulu üyelerinin kişisel sorumluluk halleririni, üç grupta toplamak mümkündür. Bunlar, ortaklığın idare ve temsil işlemlerinin bir bölümünün veya tamanmın üyelerden birine bırakılması durumunda, ikincisi, kanunun öngördüğü yasaklara uymamalarından dolayı ve üçüncüsü, ortaklık işlemlerinde, kanunun belirttiği belli davranışlardan dolayı yönetim kurulu üyelerinin kişisel sorumlulukları söz konusu olacaktır. Yönetim kurulu üyelerini sorumlu tutmak için ona bir kusurlu hareketin isnat edilmesi gerekir. Bu durumda, yönetim kurulu, verdiği zarar nedeniyle tazminat ödemekle sorumludur. Ancak bu sorumluluk, sınırsız bir biçimde, ilgili sorumlu üyenin bütün malvarlığını ilgilendirir. Türk-İran hukuk doktirininde, yönetim kurulu üyeleriyle anonim ortaklık arasındaki ilişkinin hukuki niteliği, vekalettir. Ancak Türk doktrini esnek biçimde, bu ilişkinin hukuki niteliğini, başka bir akit türü gibi de, örneğin hizmet akti gibi kararlaştınlabileceğini kabul etmiştir, bu ilişkiye istinaden, Türk-İran hukukunda yönetim kurulu üyelerinin ortaklığa karşı sorumluluğun niteliği, kural olarak akdi bir sorumluluk olduğu yönündedir. Bunun yanında, akdi bir ilişkiye dayanmayan bir sorumluluk söz konusu ise, o zaman haksız fiile dayanması doğaldır. Öte yandan, genel kurallara göre yönetim kurulu üyelerinin sorumluluk koşulları, hukuka aykırılık, kusur, zarar, nedensellik bağından ibaterttir. Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluk davalarında, üç tarafı davacı olarak görmek mümkündür. Bunlar, ortaklığın tüzel kişiliği, münferit ortaklar ve ortaklığın alacaklılarıdır. Ortaklık adına açılacak davalarda, ortaklığı deneticiler veya davalı olmayan yönetim kurulu üyesi, temsil eder. Ortaklığın davasında, genel kurulun izini şarttır. Ancak her iki hukukta belli bir oranda pay senetlere sahip olan azınlığa. genel kuruluş izinini aramadan, üyelere karşı dava açma hakkı verilmiştir. Ortaklığın, TK'nun belirttiği çeşitli durumlara göre, yönetim kurulu üyesine dava açma hakkı vardır. Bunun yanında, ortaklığın ortakları ile alacaklılarına da dava açma hakkı vardır. Türk-İran hukukunda, ortaklar ve alacaklılara, doğrudan doğruya uğradıkları zarar nedeniyle dava açma hakları tanınmıştır. Aynı şekilde, her iki hukukta, ortakların, dolaylı olarak gördükleri zarar nedeniyle de, dava açma hakkını tanırken, İran hukuku alacaklılara böyle bir hak tanımamıştır. Bütün bu durumlarda, yetkili mahkeme, ortaklığın bulunduğu yer mahkemesi veya davalının ikametgahı yer mahkemesidir. Görevli mahkeme, tarafların tacir olmamasına rağmen yapılan muameleye nazaran ticaret mahkemesidir. Ancak, ortakların, yönetim kurulu üyelerine karşı dava açabilmeleri için kanunda belirtilen oranda, pay senetlerini teminat olarak bankaya yatırmaları gerekir. Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluktan kurtulmaları konusuna gelince, yönetim kurulu üyeleri ibra, sulh veya davanın zamanaşımı yollan ile hukuki sorumluluktan kurutulabilirler. Türk hukukunda, iki türlü ibra öngörülmüştür. Bunlar, açık ibra ve zımni ibradır. Ancak iran hukuku, sadece zımni ibra yolunu izlemiştir. Yani, belli döneme, bilanço ve başarı hesaplarının onaylanması ile ilgili üyelerin ibra oldukları varsayılır. Her hukukta da, yönetim kurulu üyeleri ile ortaklık arasındaki uyuşmazlık veya sorumluluk davası, sulh yoluyla ortaklığın davadan feragat etmesi mümkün görülmüştür. Aynı biçimde, yönetim kurulu üyelerine karşı açılacak davaların, zamanaşıma uğraması, davalı üye tarafından bir defi olarak kullanılır. TTK, ilgili üyelere karşı açılacak davanın zamanaşımı için kısa ve uzun süreleri öngörürken, İran hukuku ise TK'nunda bu konuda özel bir zamanaşımı düzenlememiştir. Sonuçta, şunu belirtmek gerekir ki, bu konuyu incelerken, konunun derinine inmeden veya uzun ve teorik tartışmalara girmeden kanunun bu konu ile ilgili maddelerine, sistematik izlemine ve doktrinin izlidiği net yorum ve görüşlere dayanılmıştır.