Kureselleşme ve ulus-devlet boyutunda Türkiye

Küreselleşme ya da ulusal ekonomilerin dünya ekonomisi ile bütünleşme süreci, sermayenin ulusaşırı akışkanlığını sağlamaya yönelik çabaların ürünüdür. Sermayenin sahip olduğu bu akışkanlık, ulus-devletlerin para ve kredi politikalarını denetimde tutma çabalarını boşa çıkarmış ve sermayenin hareket yönü üzerinde devletlerin etkisini azaltmıştır. Bugün ulusaşırı bankalar ve şirketler büyük ölçüde dünya para ve sermaye akışına egemen durumdadır. Diğer yandan, ulusal ve uluslararası denetim mekanizmaları, dünya ekonomisindeki güçlükleri önlemekte hala etkinken, kredi sistemi ve uluslararası ödemelere ilişkin sorunlar da aynı ölçüde başarılı değildir. Devletin bu problemlere yönelik hareket alanı da sermaye merkezlerine olan uzaklık ile bağlantılıdır. Küreselleşmenin yaratıcıları ve savunucuları, gelişmiş ulus-devletler ve çok uluslu şirketlerdir. Yani sermaye birikimine sahip yapılardır. Bu yönüyle küreselleşme durağan değil, aksine değişen ulusal ve uluslararası konjonktüre göre kendini geliştiren ve değiştiren dinamik bir süreçtir. Zaten küreselleşme, kapitalizmin tarihsel süreç içerisindeki yaşanan kesiti olması nedeniyle dinamiktir. Küreselleşme, toplumsal yaşamın her alanında yansımalar bulmuştur. Ekonomik temelde başlayan gelişmeler zaman içerisinde siyasi ve kültürel boyutu etkilemiş ve bu boyutların temel yapı taşlarını değiştirmeye ve dönüştürmeye başlamıştır. Bugün ulus-devletin temel işlevlerinde gözlenen değişim ve dönüşüm bu sürecin en yalın örneğidir. Küreselleşme, ulus-devlet yapısı ve bu yapının kurduğu uluslararası ilişkiler sistemi içerisinde bunlara rakip olarak vardır. Dolayısıyla, ulus-devletin bıraktığı yetkiler ve yetki alanları boyunca yetki sahibi olan ve olacak olan küreselleşme, ulus-devletle ters orantılı olarak var olacaktır. Küreselleşme belki geri dönülmez bir olgu olabilir; ancak kesinlikle karşı konulmaz değildir. Küreselleşme karşısında, ulus-devlet başta olmak üzere, emek, yerelleşme ve bölgeselleşme gibi engel olacak unsurlar; yanında ise DTÖ, ÇTYA, DB, G-7 gibi unsurlar bulunmaktadır. Yani küreselleşmenin gerek karşısında gerekse yanında yer alan unsurların tamamı, temelde ulus-devlet temellidir. Zira, bölgesel bloklaşmaya giden, yerelleşmeye izin verecek olan, ÇTYA'nı hazırlayacak ve uygulayacak olan, DTÖ içerisinde uluslararası ticaretin kurallarını koyacak ve uygulatacak olan hep ulus-devletlerdir. Dolayısıyla, küreselleşmenin geleceği ulus-devletin küreselleşme karşısındaki duruşuna bağlıdır. 190 Diğer yandan; küreselleşme, ulus-devletlerin tamamen ortadan kalkmasını değil, kendini sınırlamamasını istemektedir. Küresel dünyada ulus-devletin görevinin, küresel işletmelerin ihtiyaç duyacağı altyapı faaliyetlerini yapan ve kamu mallarını sağlayan belediyecilik ile bu işletmelerin güvenliğini sağlayacak bekçilik olması istenmektedir. Bu bağlamda devlet, artık doğrudan mal ve hizmet üretmek suretiyle piyasada yer almayacak; ancak, piyasanın serbest rekabet anlayışı dışına çıkması durumunda hukuki gücünü kullanacaktır. Ancak, ekonomik politikalar üretmesi neredeyse tamamen elinden alınmıştır. Bu nedenle, ulusal politikalar küresel politikalarla eşgüdümlü olarak belirlenecek ve bu duruda dahi serbest piyasa ekonomisinin işleyişini bozmamaya özen gösterecektir. Bu bağlamda, küreselleşme sürecinde ulus-devlete biçilen yeni görev, mega şirketlerin her türlü ihtiyacını karşılayıp onun güvenliğini sağlamaktan öte bir şey değildir. Bu çerçevede, küreselleşmenin devletin rolünü artırdığı da söylenebilir. Küreselleşme savunucuları da bilmektedir ki, ulus-devletin olmadığı düzende ulus-devletin toplumsal alanda yürüttüğü faaliyetlere soyunmak durumunda kalacaktır. Küresel pazarda rekabet gücüne sahip olmak, etkin enformasyon ağı ile bunu destekleyen alt yapının varlığını gerektirmektedir. Bu yapının oluşumu ise bilim ve teknoloji başta olmak üzere ulusal ölçekte etkin makro iktisat politikalarını gerektirmektedir. Toplumu oluşturan farklı çıkar grupları arasında uzlaşmanın sağlanması için kaynakların belirlenmiş önceliklere göre yeniden düzenlenmesi, eğitim, istihdam, araştırma-geliştirme, maliye, milli savunma, dış ticaret vb. alanlarda yeni yatırım, program ve stratejilerin belirlenmesi gerekmektedir. Bunları yapabilecek en azından şimdilik tek bir otorite vardır; o da ulus-devletten başkası değildir. Bu itibarla; Türkiye de bir ulus-devlet olarak küreselleşme süreci içerisindeki konumunu kendi belirleyecektir. Artık Türkiye, Soğuk Savaş döneminin denge ortamındaki dış politika anlayışını sürdürebilecek durumda değildir. Çünkü, NATO ve dolayısıyla Türkiye'nin NATO merkezli dış politikası anlayışı değişime uğramış. Bu perspektif doğrultusunda, Türkiye değişen uluslararası dengelerle birlikte oluşan yeni dönemde, daha etkin bir dış politika izlemek, üretime, yatırıma ve eğitime kaynak ayırmak ve yurt dışında oluşturulacak pazarlar hakkında her türlü ekonomik istihbarat çalışmasını sağlamak durumundadır. Ne var ki Türkiye, geleceğine ilişkin bu kadar önemli kararı, ekonomik kriz ve dış politika alanındaki statik anlayış içerisinde vermek durumundadır.