Soğanlı Botanik Parkı'nın sert peyzaj tasarımının işlevsel ve estetik açıdan değerlendirilmesi

İnsanların, günümüz kentsel çevre koşullarında en çok ihtiyacı olan şey, doğal ve izole edilmiş yeşil mekanlardır. Son günlerde bu konuya olan eğilimin artmasıyla bu mekanların, daha kaliteli estetik ve görsel niteliklere sahip olması gerekliliği de önem kazanmıştır. İşlevsel anlamda kullanıcıların taleplerine karşılık verebilen, uygun, ekonomik ve fonksiyonel açıdan önceden düşünülmüş bir tasarım başarılı bir tasarım olabilir. Estetik açıdan ise, tasarım prensiplerine uygun, kolay algılanabilen, tekdüze olmayan, ilgi ve merak uyandıran, uyumlu ve bütün tasarımlar başanlıdır. Fakat bir tasarınım yalnızca estetik veya işlevsel anlamda başarılı olması o tasarımı yeterli kılmaz. Tasarlanan alanda estetik ve işlev bir bütünün birbirini tamamlayan iki parçası gibi düşünülmeli ve buna göre hareket edilmelidir. Peyzaj mimarlığının genel uğraşı alanlarından birisi olan park tasarımı kapsamında, sert peyzaj uygulamalarının da işlevsel ve estetik olması gerekir. İnsanların hareket edceği, yürüyeceği, oturacağı veya herhangi bir rekreasyonel aktiviteyi gerçekleştireceği sert peyzaj mekanları fonksiyonel ve görsel anlamda doyurucu olduğu oranda başarılı olabilir. Bu çalışma, park tasarımında kullanılan sert peyzaj elemanlarının estetik ve işlevsel niteliklerini ortaya koyarak, bunlara ilişkin tasarım ilke ve prensiplerini dünya genelindeki bakış açısıyla değerlendirmiştir. Bu bağlamda, ilk olarak estetik ve güzellik kavramları tanımlanarak estetik ve işlev arasındaki ilişki ortaya konmuştur. Ardından algı açısından estetik kavramına değinilmiş, bu konuyla ilgili kuram ve teoriler açıklandıktan sonra peyzaj mimarlığı açısından estetiklik ve işlevsellik konusu açıklığa kavuşturulmuştur. Peyzaj mimarlığı kapsamında mekan kalitesi, mekan organizasyonu, tasarım prensipleri, organizasyon prensipleri ve sert peyzaj elemanları üzerinde durulmuştur. Tezin çalışma alanı olan Bursa Soğanlı Botanik Parkı ile ilgili araştırma kapsamında ise yukarıda açıklanan tüm bu kriterler değerlendirilerek parkın tasarım prensipleri açısından estetik ve işlevsel özelliği ortaya konmuş son olarak da parka gelen ziyaretçilerle yapılan anket görüşmeleri değerlendirilerek parkın estetik ve işlevsel yeterlilik derecesi tespit edilmiştir. Genel olarak Bursa kentinin genel yapısına bakıldığında klasik aktivitelere hizmet eden pek çok parkın varlığı dikkati çekmektedir. Fakat bu parklar yüksek potansiyellerine rağmen genellikle çay içme, manzara seyretme, piknik gibi aktivitelerle kısıtlı kalmaktadır. Bu bakımdan Soğanlı Botanik Parkı işlevsel anlamda farklılık, estetiklik ve toplumu bilinçlendirme anlamında oldukça olumlu ve başarılı bir noktada durmaktadır. XVIBeşinci bölümde parkta yer alan fonksiyon alanlarının ve sert peyzaj elemanlarının alandaki konumlan ve teknik özellikleri irdelenerek, önceki bölümlerde anlatılan kriterlere uygunluk açısından değerlendirilmiştir. Bunun yanında parktaki mekansal ilişkiler ve bunların biçim özellikleri de ortaya konarak sınıflandırılmıştır. Bursa Soğanlı Botanik Parkı'nın tasarımının organik formlar üzerine kurulu olduğu ve bu geniş parkın bu şekilde bir tasarıma sahip olmasının yüklendiği tema itibariyle uygun olduğu açıktır. Doğal tasarımının bütüne yansıtılması anlamında kullanılan donatı elemanları da oldukça başarılı olup işlevsel açıdan da kullanıcıları memnun etmektedir. Bursa Soğanlı Botanik Parkı yalnızca Bursa'ya değil Türkiye'ye park tasarımına yeni bir bakış açısı sağlayacak nitelikte, son derece estetik ve yeni tasarımlara örnek olacak bir pozisyonda durmaktadır. Soğanlı Botanik Parkı'nın kullanıcılarının bu alandan memnuniyetini belirlemek amacıyla yapılan araştırmada yöntem olarak alan gelen kullanıcılara daha önceden hazırlanmış anket soruları sorulmuş ve bu sorular ile kullanıcıların sosyo-ekonomik yapısı, alanı kullanma şekilleri ve mekanın estetik ve işlevsel kalitesiyle ilgili görüşleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Soğanlı Botanik Parkı'nın kullanıcılarının bu alandan memnuniyetini belirlemek amacıyla yapılan bu araştırmanın sonucunda kullanıcıların, alandaki kullanım alanlarından işlevsel açıdan iyi derecede; estetik açıdan iyi derecede memnun oldukları ve donatı elemanlarını işlevsel ve estetik açıdan yeterli buldukları belirlenmiştir. Kullanıcılar parka doğayla baş başa olmak, oturmak ve dinlenmek amacıyla gelmekte olup genellikle su elemanları ve çevresini tercih etmektedirler, buraları beğenmelerinin en önemli nedeni parkın doğal, sakin ve dinlendirici olmasıdır. Kullanıcılara göre parkın en önemli eksiği yeni ve farklı aktivitelerin getirilmesi ve banklar ile çocuk oyun elemanlarının adetlerinin az olmasıdır. Sonuç olarak araştırmanın sonunda elde edilen bulgulara ve sahada yapılan analizlere dayamak görülmektedir ki Soğanlı Botanik Parkı'nın sert peyzaj tasarımı kullanıcılar açısından işlevsel ve estetik anlamda iyi derecede memnunluk vericidir. XV11