Teaching Turkish as a foreign language: A systems approach through linguistic perspective

Bu çalışmada, sistematik yaklaşımların dil öğretimine sağlayacağı katkılar göz önünde bulundurularak, böylesi yaklaşımların Türkçe'nin yabancı dil öğretiminde kullanılması için bir çerçeve geliştirilmeye çalışılmıştır. Dil öğretimi/öğrenimi süreçlerindeki başarı amaçların açık bir şekilde belirtilmesine/betimlenmesine geniş ölçüde bağlıdır. Bu betimlemelerdeki seviye sistemi amaçları saptamada/planlamada ve öğrenmede kolaylıklar sağlar. Amaçların açık bir biçimde planlanmasının önemi çalışmanın üçüncü bölümünde yer almaktadır. Gereksinim sormacalarının dil öğretiminde önemi büyüktür. Çalışma kapsamında belli sayıda sormaca uygulanarak alınan sonuçlar değerlendirilmiştir. Değerlendirmeler dördüncü bölümde yer almaktadır. Değerlendirmelerin ışığında, okuma becerileri özel olarak ele alınıp irdelenmiştir. Konunun seçilişinin nedeni, okuma becerileri üzerinde yeterince durulmuyor olmasıdır. Çalışmamızın hareket noktasını kullanılan ders kitaplarında ve uygulanan sınavlardaki okuma parçası ağırlıklı sorular olmuştur. Hali hazırda kullanılan okuma parçaları ve onları izleyen somlarla ilgili düşüncelerimiz, en başta konuların özgün/ilginç olmadıkları yönündedir. Yabancı dil düzeyleri başlangıçlarda olan öğrenciler için yapılmaya çalışılan basitleştirmelerin referans ve anlam pekiştirici öğelerden yoksun bırakılması nedeniyle çoeuksulaştırılması diğer bir sorun olarak görülmüştür. Kullanılan birçok sözcüğün artık kullanımdan hemen hemen kalkmış olması diğer bir problem alanı olarak göze çarpmıştır. Soru tipleri ise üç ana grupta toplanabilmektedir: 1) Bilgi edinmek için sorulanlar; 2) Boşluk doldurma soruları; ve 3) Doğru/yanlış tipi sorular. Sorular, sayısal olarak bile yeterli olmaktan uzaktır. Konuya bir de Türkçe'yi ikinci/yabancı dil olarak öğreten öğretmenler gözüyle bakabilmek amacıyla önceki gereksinim sormacası temel alınarak ikinci bir sormaca düzenlenmiştir. Okuma becerilerini edindirmeye yönelik sormacadan elli adet hazırlanmıştır. Bunlardan ancak otuzu dağıtılmakla birlikte sadece 18 adedi toplanabilmiştir. Ancak, mevcut öğretmen sayıları düşünüldüğünde bu sayılar anlamlı bulunmuştur. Uygulama için, dilbilimsel düşünceler ve gözlenen sorunlar paralelinde, bizim düşündüğümüz tarzda sorularla desteklemek üzere bazı dergilerden özgün okuma parçaları derlenerek sorular geliştirilmiştir. Alıştırma tipleri altı değişik tipten seçilmiştir. Sorular hazırlanırken amaçlar, metin bütünlüğü, bağlam, ana fikir, bilinmeyen sözcüklerin anlamlarının tahmini göz önünde bulunduruldu. Öğrencilerin bu metinbilimsel noktaların bilincine varmalarının sağlanmasına çalışıldı. Sorduğumuz sorular okuma stratejileri göz önünde bulundurularak hazırlanmıştır. Böylece, tümceler arası etkileşime ve anlam bütünlüğüne dikkat çekilmiş olması düşünülmüştür. Böylelikle şimdiye dek ihmal edildiğine inandığımız bir yöne ilgi çekilmeye çalışılmıştır. On altı kişilik bir sınıfta uygulama sırasında dersin akışını engelleyecek herhangi bir sorun çıkmadığı görülmüştür. Oysa başlangıçta çok sayıda öğretmen birçok sorunla karşılaşılacağı düşüncesindeydi. Kanımızca, amaçlara ve insanın öğrenme niteliklerine uygunluğu nedeniyle, belli bir sistem çerçevesinde, çalışmada ileri sürdüğümüz etkinliklere ağırlık verilmesinin ve öğretmenlere bunların benimsetilmesinin Türkçe'nin yabancı dil olarak öğretimine çeşitli açılardan katkısı olacaktır. Alınan sonuçlar bu görüşümüzü destekleyici yönde olmuştur.