Kadın örgütlerinin toplumsal dönüşümdeki rolleri

Kadın örgütlerinin toplumsal dönüşümdeki rollerini araştırma konusu yapan bu tez çalışması 6 ana bölümde yürütülmüştür. I. Bölüm olan giriş bölümünde böyle bir çalışma yapma gereğini ortaya çıkaran toplumsal bağlamın çerçevesi kabaca çizilerek, çalışmayı yöneten problematik ve amaçlar ortaya konmuş, yararlanılan veri kaynakları ve yöntem açıklanmaktadır. 2. bölümde, dünyada ve Türkiye'de kadın hakları hareketi başlığı altında; 1789 Fransız Devrimi ile başlayarak, 19. yy'da yükselen ve 20. yy'ın ilk çeyreğinde duraksayan birinci dalga feminist hareket, toplumsal bağlamı içinde talep ve kazanımları ile anlatılarak; II. Dünya Savaşı sonrasında kapitalist ülkelerde yaşanan hızlı değişim süreci içinde kadınların kitle halinde üretime katılmaları ve 1968 toplumsal olaylarının da etkisiyle 1970'lerde ortaya çıkan ikinci dalga feminist hareketin söylem ve kazanımları ile günümüzdeki durumu açıklanmaktadır. Yine bu bölümün 'Türkiye'de Cumhuriyet öncesi kadın hakları müca deleleri' adlı alt bölümünde Osmanlı Devleti'nin kadını konumlayışı;üst sınıf aydın kadınların hak arayışları, II. Meşrutiyet öncesi ve sonrasının siyasal ve toplumsal bağlamı içinde verilerek Kurtuluş Savaşı'nda kadınların rolleri vurgulanmaktadır. Cumhuriyet Dönemi Kadın örgütlenmelerinin 1980' e kadar olan döneminin ele alındığı 3. bölümde, Cumhuriyet Devrimle ri' nin kadınlara tanıdığı sosyal ve siyasal haklar, tek parti dönemi, bağımsız kadın hareketinin engellenmesi, dönemin özellikleriyle toplumsal bağlamı içinde açıklanarak; çok partili demokrasiye geçişle birlikte Türk Kadınlar Birliği'nin yeniden VIkuruluşu ve Cumhuriyet Devrimi'nin kadınlara sağladığı hakları korumak amacı ile açılan kadın örgütleri, amaç ve özellikleri bakımından anlatılmaktadır. 1960 Askeri Darbe si' nden sonra, 1961 yılında yürürlüğe konan yeni anayasanın getirdiği örgütlenme özgürlüğünün etkisiyle, 1971 Askeri Muhtırası'na kadar geçen dönem içinde farklı siyasi ideolojiler doğrultusunda kurulan kadın örgütlerine de yer verilen bu bölümde, sol hareketin oldukça geniş bir kitle tabanına ulaşan önemli kadın örgütü İlerici Kadınlar Derneği ve paralelindeki kadın örgütleri ile İslamcı ve milliyetçi kadın örgütleri anlatılmıştır. Aynı bölüm içinde siyasal parti kadın kollarının söylem ve faaliyetlerine de yer verilmiştir. 1980 Askeri Darbesi'nin ardından Türkiye'de kadın hareketinin özellikleri, örgütlenme kültürü ve sivil toplum hareketi içindeki rolünün irdelendiği 4. bölümde, önemli feminist örgütler ve eylemlilikleri ayrıntılı olarak yer almıştır. Kadın hareketinin dünyadaki gelişmesine paralel olarak 1990 sonrasında içine girdiği kurumlaşma süreci üniversiteler ve devlet içindeki örgütlenlemeler bağlamında günümüze kadar gösterdiği gelişmelerle anlatılmaktadır. Tezin 5. bölümünde örneklem grubu olarak oluşturulmuş, farklı ideolojik duruşları olan beş kadın örgütünün temsilcileriyle mülakatlar yapılmış, amaçlar, talepler, eylem pratikleri ve verimlilikleri irdelenmiştir. Bu bölümde alan araştırmasının düşündürdüğü sonuçlara da yer verilmiştir. Feminist örgütlenme kültürünün sorunları ve karma örgütlerde çalışan kadınların problemlerinin de ele alındığı bu bölümde karma bir örgütün yönetim kurulunda tek kadın olarak çalışan bir kadınla yapılan mülakat da yer almaktadır. vnTezin 6. ve sonuç bölümünde ise araştırmanın bütününden çıkarılan sonuçlar değerlendirilerek, kadın örgütlerinin toplumsal dönüşüme katkıları hakkında tümevarımsal çıkarımlar yer almıştır.