turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Ahlaki ilke ve ahlaki değer problemi üzerine

Bu çalışmada ahlaki ilke ve ahlaki değer problemi belirli evrensel ahlaki ilkeler ve görecelik-mutlakçılık tartışması kapsamında ele alınmıştır. Çeşitli ahlak ve değer kabullerinin varlığı ve ahlak ile değer kavramlarının dinamizmi, problemi ahlaki bağlamda temellendirme imkanının daha dar bir zeminde olduğunu salık vermektedir. Bu yüzden giriş kısmında ahlakın ve değerin göreceliği ve mutlaklığı üzerinde durulmuş ve bu, tezin iki bölümüne de taşınmıştır. Birinci bölümde ahlaki ilkeler, ahlakın kaynağı ve doğası, görece ve mutlaklığın yanında deontolojik ve teleolojik bakış açısıyla kısa bir değerlendirme yapılmış ve ahlaki kabulleri farklılaşan toplumlar ve kültürler bağlamında eylemin niyet temelli mi yoksa sonuç temelli mi olduğu üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde bunun üzerine, değerin kaynağı ve doğası ele alınarak ahlaki değer ya da değerin ahlakiliği problemi için, değerin farklı anlamları, olgu, eylem, anlam kapsamında değerlendirilmiş ve değerin özsel bir varoluşa sahip olup olmadığı öznelliği ve nesnelliği açısından tartışılmıştır.
Descartes'ta akıl ve irade ilişkisi

'Descartes'ta Akıl ve İrade İlişkisi' adlı bu tezimde, kendinden önceki ve sonraki dönemleri de dikkate almak suretiyle Descartes'ın akıl ve irade ilişkisini irdelemeye çalıştım. Bu doğrultuda Descartes felsefesinde akıl ve irade yetilerinin ancak birlikte kullanılması durumunda insanın doğru bir yargıya ulaşabileceği sonucuna vardım. Descartes'ın akıl ve iradeye ilişkin görüşleri kendi çağı için bir mihenk taşı olduğu kadar diğer çağlar için de bir ilham kaynağı teşkil etmiştir.
İbnü'l Arabi'nin Fususü'l-Hikem'inde Varlık'ın mantığı

İbnü'l Arabi'nin Fususü'l Hikem'inde Varlık'ın Mantığı başlıklı tez çalışması 'Giriş' ve 'Sonuç' bölümleri dışında iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve önemi açıklanmış sonra Fususü'l Hikem hakkında yapılan araştırmalara değinilmiştir. Birinci bölümde formel mantık başlığı altında mantık ilkeleri, akıl yürütme biçimleri açıklanmıştır. Sonra informel mantığın formel mantığa yönelik eleştirilerine değinilmiş ve İbnü'l Arabi'den önce yaşamış olan bazı filozofların varlık görüşleri genel olarak mantık bağlamında ele alınmıştır. İkinci bölümde İbnü'l Arabi'nin varlık öğretisi genel hatlarıyla izah edilmiş ve felsefi bir değerlendirilmesi yapılmıştır. Sonra filozofun varlık görüşünü tasvir eden ilişki analojileri Fususü'l Hikem'den alıntılar yapılarak açıklanmıştır. İbnü'l Arabi'nin Fususü'l Hikem'de kullandığı değişik sembollerden bazılarını dikkatlice inceleyerek birbirlerinin aralarındaki ilişkilerin tutarlı olup olmadıklarını analiz etmeye çalıştık. İbnü'l Arabi'nin Fususü'l Hikem'de yer alan ilişki analojileri aracılığıyla 'varlık' kavramını ontolojik alanda tutarlı bir şekilde uyguladığı ve yorumladığı sonucuna ulaşılmıştır.
Literature and health: An essay critical and clinical on Vüs'at O. Bener's novels

Bu çalışmada modernist yazar Vüs'at O. Bener'in Buzul Çağının Virüsü (1984) ve Bay Muannit Sahtegi'nin Notları (1991) romanlarının, Gilles Deleuze'ün edebiyatın bir sağlık girişimi olduğuna dair önermesi üzerine düşünmek için üretken vakalar teşkil ettiğini savunuyorum. Bu romanların öznelerine Bener'in kendine özgü 'hasta' ve 'şizoid' özne figürasyonunun birer modeli olarak yaklaşarak bu metinlerin öznellik sorununu bir sağlık sorunu olarak, iç dünya ile dış dünya, bireysel dert ile kolektif dert, özel tarih ile kamusal tarih arasındaki ayrımı hem biçimde hem içerikte sorunsallaştırarak irdelediklerini öne sürüyorum. Bu romanlarda yazı eyleminin yalnızca kişisel değil siyasal anlamları da olan bir çıkmaz ama aynı zamanda da bir çıkış yolu olarak belirmesinin bu öznellik sorunsallaştırmasının bir semptomu olduğunu savunuyorum. Nihayetinde, Bener'in karamsar olduğu düşünülegelen romanlarının aslında yeni bir yaşam ihtimaline dair bir tartışma açtıklarını göstermeyi hedefliyorum.
Immanuel Kant'ın sensus communis kavramının estetik ve politik açılımları

Bu çalışmada, Immanuel Kant'ın sensus communis aestheticus kavramı ele alınacaktır. Kant'ın sensus communis üzerinden kurduğu özgür uyumlu estetik topluluk umudunu, Hannah Arendt'in paylaşılabilir ortak dünya bağlamında siyasi topluluk için taşımaya devam ettiği gösterilmeye çalışılacaktır. Ranciere'in duyulur olanın paylaşımı düşüncesi aracılığıyla özgür ve uyumlu bir topluluk umudunun eşitsizliği gizlemek anlamına geldiği görülür. Bu nedenle, estetik siyaset ya da siyaset estetik düşünme yolunda konsensus üzerinden değil dissensus üzerinden hareket etmenin mahiyeti sorgulanacaktır. Ranciere ile birlikte sanat ve siyasetin, uzlaşmazlık biçimi olarak eşitsizliği ortaya çıkarması ve duyumsanabilir olanın deneyimini yeniden yapılandırmasının önemi vurgulanmaya çalışılacaktır.
Felsefeyi Anadolu'da yeniden yurtlandırmak- Dede Korkut hikayelerinin felsefi analizi-

İnsanın temel hedefi ve yaratılış gayesi hakikati kavramaktır. İlkel dönemden itibaren karşımıza çıkan ütopya, mit, efsane, destan ve hikayeler insanın anlam arama ve hakikate ulaşma çabasının bir sonucudur. Çalışmamızda ilk olarak Farabi'nin 'İlimler Sayımı' adlı eserinin analizi yapılmıştır. Çünkü amacımız Farabi'nin ilimler sınıflamasına dayanıp, onun çizdiği çerçeveden güç alıp hakikatin farklı sunumlarını ortaya koymaktır. Bunu yaparken hedefimiz; bir ayağımız tüm dünyada dolaşırken diğer ayağımızı Anadolu'dan ayırmamaktı. Bu nedenle de Türk Ütopyaları, Türk Mitolojileri, Türk Efsaneleri, Türk Destanları ve Türk Hikayeleri üzerinde durarak kendi kültürümüze ait değerler ön plana alınmaya çalışılmıştır. Böylece bir alt yapı sağlandıktan sonra Türk edebiyatının en değerli ürünlerinden olan Dede Korkut Hikayeleri analiz edilmiştir. Çünkü Dede Korkut Hikayeleri Türk toplumunun, kültürel yapısını, ahlaki ve değerler sistemini anlamak bakımından eşsiz bir hazinedir. Dede Korkut Hikayelerinin analizinde özellikle geçmişşten geleceğe iletilen mesajlar, kültürel kodlar, temalar, motifler ve karakterler üzerinde durulmuştur. Çalışmamızda son olarak Dede Korkut Hikayelerinin mitoloji ile bağlantısına yer verilmiştir.
Platon'un kadına bakışı

Bu tezde, Platon'un kadına bakışı, onun evrenbilim, bilgibilim ve aşk kuramı çerçevesinde ele alınmaya çalışılmıştır. Yararlanılmış olan Platon'a ait pek çok kaynaktan en önemlileri olarak; Devlet, Yasalar, Timaios, Philebos, Şölen, Phaidros, Theaitetos, Lysis ve Devlet Adamı adlı diyaloglar gösterilebilir. İlk olarak, Platon'un evrenbilimi incelendi, çünkü evrenbiliminde Platon, kadına dair olan temel düşüncesini açığa vurur. Platon, Timaios adlı diyalogunda, kadım madde ile erkeği ise idea ile özdeşleştirmiştir. Kadının madde ile erkeğin ise idea ile özdeşleştirilmesinin, Platon'un bilgibilimi ve aşk kuramı ile dolaysız, devlet teorisi ile dolaylı bir bağı vardır. Bilgibilim açısından madde ya da oluş, bilgisi olmayan, karanlık bir şeydir. idealar ise gerçek varlıklardır ve sadece onların bilgisi vardır. Aşk kuramında ise kadın, işin madde ya da bilgisi olmayan taratma itildiği için gerçek aşkı yaşayabilmekten uzak görülmüş, gerçek aşk iki erkek arasında yaşanan delikanlı aşkı olarak kabul edilmiştir. Dolayısı ile bir erkek, delikanlı aşkı sayesinde bilgi, dolayısı ile erdem kazanabilir. Devlet bir filozof tararından, yani gerçek varlığın bilgisine ulaşmış biri tarafından yönetilmelidir. Evrenbilim ve delikanlı aşk'ı göz önüne alındığında kadın kesinlikle bir filozof olarak değerlendirilemez, dolayısı ile devlet yöneticisi olarak da değerlendirilemez, fakat Platon, aynı zamanda, kadım devlet yöneticisi olabilecek yaratılışta görmüştür ki, bu bir çelişkidir. Biliyoruz ki, devlet yöneticisi olmak için filozof olunmalıdır. Eğer kadın ile madde özdeşleştirilmiş ise, nasıl olur da kadm aynı zamanda devlet yöneticisi olarak da görülebilir? Bu çelişki tezin son bölümünde tartışılmıştır.
Bir Kant Frege karşılaştırması: Aritmetiğin yasaları sentetik A priori midir, analitik A priori midir?

Aritmetiğin temelleri üzerine yapılan bu çalışma, on sekizinci yüzyılda yaşamış büyük Alman filozofu Immanuel Kant'ın ve on dokuzuncu yüzyılda yaşamış başka bir Alman filozof-matematikçi Gottlob Frege'nin aritmetik yargıların doğalarına ilişkin yapmış oldukları çalışmaların eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirmesi ve karşılaştırılmasıdır. Kant aritmetik yargıların sentetik a priori olduğunu iddia eder ve bu iddiasını 1781 tarihli Saf Aklın Eleştirisi ve 1783 tarihli Prolegomena isimli kitaplarında kendi epistemolojisine uygun olacak şekilde temellendirir. Buna göre, aritmetik yargılar sadece kavram analizi yaparak, ya da sadece tanımlara başvurarak temellendirilemezler. Bu temellendirme, Kant'ın saf görüde inşa etmek dediği özel bir işlemi gerektirir. Öte yandan, Frege, aritmetik yargıların analitik a priori olduğunu iddia eder ve en önemli eseri olan Aritmetiğin Temelleri'nde (1884) bu iddiasını gerekçelendirir. Frege, aritmetikte görü aracılığıyla temellendirmeyi gerektirecek hiçbir şeyin olmadığını, aritmetik doğrulukların bütününün mantık yasaları aracılığıyla, dedüktif bir süreç sonucunda türetilebileceğini iddia eder. Bu iddia aynı zamanda, aritmetik yargılar analitiktir de demektir. Çalışma yapılırken Kant'ın ve Frege'nin bahsi geçen eserleri ana kaynaklar olarak kullanılmakla beraber konuya ilişkin yazılan birçok kitap ve makale incelenmiş olup doğrudan ya da dolaylı şekilde atıf yapılanlar çalışmanın kaynakça kısmına eklenmiştir.
Edward Hallet Carr'ın tarih anlayışı

Birey toplumu oluşturan bir parçadır ama toplumun kendisi değildir. Bu nedenle Carr, bireysel eylemlerin tarihsel eylemler olamayacağını ancak halkı ilgilendiren genel olayların tarihsel olaylar olacağını ifade eder. Tarihçi biricik tekil olgularla ilgilenemez, aksine genel olaylarla ilgilenir. Tekil olaylar insanlık tarihine herhangi bir fayda sağlamaz, ancak genellemeler insanlık tarihine katkıda bulunur. Genellemelere ulaşıldıktan tarih hakkında öngörülere varmak olanaklı olur. Tarihçi öngörülere sahip olabilmek için geçmişş ile gelecek arasında bağ kurar. Tarihçi geçmişşini öğrenerek şimdinin daha iyi anlaşılmasını amaçlar. Geçmişi bilmek demek insanın kendisini bilemesi demektir. Geçmiş ile gelecek arasında sürekli bir ilişki söz konusudur. Bu ilişki zaman içerisinde kopabilir ya da tarihin yönü farklı bir alana yönelebilir. Hatta tarih içerisinde sıçramalar da olabilir. Tarihçi tarihi bütünlüğü içerisinde anlayarak onu yorumlar. Tarihçi yorulama yaparken ön yargılarını kullanmadan kendi inanç ve değer yargılarını doğrultusunda tarihi olayları yorumlar. Tarih yorumlandığından dolayı özneldir, nesnel değildir. Tarih yorumlanırken tarih hiçbir zaman tarih tek bir alana indirgenemez ve aynı zaman da tarih hiçbir zaman kişiselleştirilemez, yani bir kişinin eylemlerine dayandırılamaz.
Sosyal bir fenomen olarak intihar-Batman ili örneği (1995-2002)

Her toplumun büyük toplumsal dönüşüm ya da olağan dışı bir durum olmadıkça durağan kalan, kendine özgü bir 'toglunısal. intihar oranı' vardır. İntihadar, nedenleri her şeyden önce toplumsal olan olgulardır. Topluma nüfuz eden intihar dürtüleri vardır. Bunların kaynağı birey değil, toplumdur ve bunlar intiharların gerçek nedeni ya da belirleyicisidir. Buna göre intiharların gerçek nedenleri, toplumdan topluma, gruptan gruba, dinden dine değişen toplumsal güçlerdir. Bunlar tek tek bireyden değil, gruptan doğar. Bununla birlikte artma eğilimi gösteren intihar olaylarının nedenlerini ve intihara götüren süreci anlayabilmek için, sorunun özellikle sosyolojik boyutlarım uygun tekniklerle ortaya çıkaracak detaylı ve derin araştırmalara ihtiyaç vardır. İntiharları sosyal, kültürel, ekonomik vb. nedenler hazırlamakta ve psikolojik faktörler bitirmektedir. Bu çalışma 1995- 2002 tarihleri arasında yaklaşık 7 yıllık bir süreçte Batman'da meydana gelen intihar ve intihar girişimi olaylarının nedenlerini ve intihara götüren süreci anlayabilmek için gerçekleştirilmiştir. İnceleme sonuçlarına göre; ölümle sonuçlanan intihar ve intihar girişimleri Batman'da yıllar içinde artmıştır. İntihan ölümle sonuçlananların yansım, intihar girişiminde bulunanlann ise %81'ini kadınlar oluşturmaktadır. İntihan ölümle sonuçlanan veya girişimde bulunanlann büyük çoğunluğu genç yaş kategorisinde yoğunlaşmaktadır. Bu insanlann birçoğu kırsal kökenli, alt sosyoekonomik düzeydeki kişilerden oluşmaktadır. İntihan ölümle sonuçlananlarda eğitim düzeyi ilkokul mezunu ve daha düşük düzeydekilerin toplam oram % 75'i bulmaktadır. Nedenler arasında ise ekonomik sorunlar, aile geçimsizliği vs. öne çıkmaktadır. Denilebilir ki cinsiyet açısından kadınlarda aile ve toplum baskısı, erkeklerde ise ekonomik sorunlar önem arz etmektedir.
İbn Sİna'da izafet kategorisi

Görelinin iki konuda bulunan ve bulunduğu konuları birbirine bağlayan tek bir araz olduğu varsayımı, onun teselsül engeli nedeniyle dış dünyada değil sadece akılda bulunan bir araz olduğu düşüncesine yol açmıştır. Tezin amacı İbn Sina'nın, görelinin böyle bir sorun oluşmaksızın dış dünyada mevcudiyetini savunan görüşünü analiz etmektir. İnceleme, bu görüşü sonuç veren kavramsal unsurların ve örtük ilkelerin tespitiyle gerçekleştirilmiştir. Tezde şu sonuçlar elde edilmiştir: 'Dış dünya' kavramı, nispeti muhtevidir, bu durum nesneyi dış dünyada bulunduğunda göreli arazları kabil hale getirir. Görelinin mahiyeti, dışta tahakkuku ve tanımı arasındaki ayrım ve ilişki, dış dünyayı inşa eden tek konulu cevher-araz ontolojisi ve insanın buna ilişkin bilgi durumlarıyla uyumludur. Bununla beraber görelinin akli bir araz oluşu, insan aklının göreliliğin yaratıcısı olup olmadığına ilişkin sorunun canlı kalmasına neden olmaktadır. Bu sorunun yanıtı, bir mevcudun insan düşünüşünden bağımsız olarak göreli arazla nitelenmesinin nihai ilkesini ve koşullarını ifşa etmeyi gerektirmiştir. İlkenin 'birlik' olduğu, görelinin bir olmakla nitelenen her şeye yüklenen, birliğe özgü bir anlam olduğu tespit edilmiştir.
The theory of passions in Cartesian philosophy

Bu tezin amacı Kartezyen felsefedeki tutku kavramını incelemektir. Descartes'in Prenses Elizabeth'e mektupları ve Tinin Tutkuları'nda ortaya koyduğu tutkuların doğası, özellikleri ve nedenleriniincelenmektedir. Bu tez tutkuların fiziksel mekanizması ve tutkuların tinle olan ilişkisini inceleyerek Descartes'in etik anlayışını açıklamayı amaçlamaktadır. Bunun yanında Kartezyen etikte us ve istencin rolü ve gerekliliği tartışılmaktadır.
Çağdaş bir çürütme yöntemi olarak yapıbozum: Sokrates ve Derrida

Yaptığımız çalışmanın amacı, dekonstrüksiyon ile Sokratik karakterin peşine düşmektedir. Geleneksel Sokrates okuması, sorgulamanın nesnesi olur. Bu açıdan, tezimizin iddiası hem bir arayış hem de bir çabadır. Bu çaba, Sokrates'i yeniden yorumlama talebini doğurur. İlk bölümümüzde, Derrida felsefesini anlamaya çalışırız. Derrida felsefesi, bize dekonstrüksiyonu verir. Dekonstrüksiyon ise, bizi alışık olduğumuz okumanın dışına çıkmaya zorlar. Geleneksel okuma ile kıyasladığımızda bir başkaldırı niteliğindedir. Dekonstrüksiyonu anlamaya çalışırken, differance'ın izlerini takip ederiz. Bu izler, adalet temalı metnimizde somutlaşır. Ardından ikinci bölümümüz olan Sokrates kısmına geçiş yaparız. Savunma metni ile açılışı yaparak, Sokrates'e ilişkin yakın okuma gerçekleştiririz. Devamında, Sokrates hakkında bildiklerimiz' ile aslında bilmediklerimiz tartışılır. Platon ile Sokrates arasına mesafe koyarak bir yandan da Sokrates'e ilişkin iz takibini sürdürürüz. Güncel tartışmalar eşliğinde ise, Sokratik karakter zemininin ne kadar kaygan olduğu somutlaşır. Son kertede tezimiz, dekonstrüksiyon ile geleneksel Sokrates okumasının yeniden yorumlanabileceğini iddia eder.
Zorunluluk ve olumsallık bağlamında insan doğası üzerine bir soruşturma: Spinoza, Marx, Foucault

Bu çalışmada, neredeyse tüm zamanlar boyunca bir sorunsal olarak kalan insan doğası, 'zorunluluk' ve 'olumsallık' gibi iki genel kategori bağlamında bir soruşturmaya tabi tutuldu. Soruşturma, insanın doğasını araştırmanın en iyi ölçütü olarak, olgusal açıdan tüm hareket biçimlerini kapsayan bir hareket olarak 'yaşam' ölçüt alındığında, zorunluluğun ve olumsallığın bu hareketin iki asli ilkesi olup olamayacağını göstermeyi amaçlıyor. Bu yoldan insanın ne ölçüde belirlenmiş, ne ölçüde özgür olduğu da anlaşılabilecektir. Bununla birlikte, insanın doğaca belirlenmiş olduğu ölçüde aynı, doğaca özgür olduğu ölçüde başka olacağı da saptanabilir. Bu perspektifle, birinci bölümde, insan doğasının doğal ve olanaklı olarak tanılanabilecek iki yönlü bir görünüm ortaya koyduğu gösteriliyor. Doğal yönüyle insan, yaşam boyunca, zorunluluk ilkesi gereğince belirlenmiş bir varlık olarak, olanaklı yönüyle de olumsallık ilkesi gereğince özgür bir varlık olarak hareket ediyor gibi görünmektedir. Buradan hareketle, sonuçta karşılaştırılmak üzere, ikinci, üçüncü ve dördüncü bölümlerde sırasıyla, Spinoza, Marx ve Foucault'un görüşleri serimleniyor. Sonuçta ise, Spinoza'nın insanın doğal ve belirlenmiş bir varlık olduğunu vurguladığı, Marx'ın insanın doğal olduğu kadar da olanaklı, belirlenmiş olduğu kadar da özgür bir varlık olduğunu söylediği ve Foucault'nun ise insanın salt olanaklı, özgür ve tarihsel bir varlık olduğunu ifade ettiği saptanıyor. Nihai olarak da insanın, ne Spinoza'nın vurguladığı ölçüde doğal bir varlık olduğu, ne de Foucault'nun ifade ettiği ölçüde tarihsel bir varlık olduğu, aksine Marx'ın söylediği gibi hem doğal hem de olanaklı/tarihsel bir varlık olduğu çıkarımına varılıyor.
Knowledge and importality on the structure of transference of scientific knowledge in terms of Royce's community of interpretation

oz VELIU, Galip Doktora Tezi, Felsefe Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Ahmet İNAM 11 Ocak 1994, 150 sayfa Amerikalı filozof Josiah Royce (1855-1916) oldukça ihmal edilmiş bir düşünürdür. Amerikan felsefesi veya pragmatizm üzerine yapılan araştırmalarda bile, birçok yönden özgün bir düşünür olan Royce gereğince ele alınmamıştır. Bununla beraber, 1960'lı yılların sonu ile 1970'li yıllardan bu yana, özellikle de Yale Üniversitesi'nden Prof. Dr. Emeritus John E. Smith'in öncülük ettiği Royce araştırmaları, Royce'un bakış açısının Kant ve C. S. Peirce'e uzanan yönlerini ortaya çıkarmış olup, bu olgu, daha yakın araştırmaları gerektirmektedir. Bu tez, Royce'un son dönem felsefesinin çok ihmal edilen bir konusu üzerinde yoğunlaşmaktadır: Bilimsel bilginin transferinin olasılığı çerçevesinde Yorumsayıcı Toplum kavramı Tez, Royce'un arkadaşı C. S. Peirce'un fikirlerini, özellikle de Araştırmacılar Toplumu, mantık ve metafizik alanlarıyla oldukça yapıcı bir şekilde sentezleyerek kapsamlı bir epistemolojiyi tek başına nasıl oluşturduğunu göstermektedir. T. S. Kuhn'un paradigmacı bakış açısı ve Kari Popper'ın yanlışlamacı kuramları Royce'un Community of Interpretation kavramı çerçevesinde yeniden ele alınmıştır. Son olarak, tez ölüm sorununun birkaç nesle kadar uzanan bilim adamlarının yorumsama halkasını oluşturan Bilim adamları Toplumu -VI-açısından çözümlenebileceğini göstermektedir. Böylece epistemik bilgi mantiki ilişkiler ve metafizik bir çerçevenin ağı içerisine yerleştirilmiştir. Bu da ölümsüzlük fikrinin, her nesil bilim adamlarının yeniden araştırılan ve test edilen geçişci epistemik doğru-değerler serisine izin vermesidir. Royce'un sistematik felsefeye yaptığı en büyük katkısı, onun the Community of Interpretation kavramıdır. Tez, Royce'un fikirlerini yeniden canlandırmakta ve Royce'çu argümanı güzel bir ifadeye ulaştırmaktadır. Tez bu açıdan ele alınınca, modern epistemoloji bağlamında Amerikan felsefesi, Amerikan pragmatizmi, mantık felsefesi Sistematik Felsefe ve Değer kuramı alanlarına özgün bir katkıdır. -VII-
Immanuel Kant'ta ahlak ve barışın birlikteliği: Bir siyasal ideal olarak ebedi barışın ahlak felsefesi üzerinden yeniden inşası

Bilime, ilerlemeciliğe, hümanizme ama en çok akla verdiği önemle nitelendirilen Aydınlanma düşüncesi, 18. yüzyıla ait tüm siyasal, toplumsal ve kültürel çalışmaların temel düşünme biçimi olarak yer almaktadır. Bu esas üzerinden ilerlemekle birlikte, doğa bilimleri, uzay-zaman felsefesi, metafizik, bilgi kuramı, estetik, ahlak felsefesi ve ebedi barış kavramını içeren siyaset felsefesi gibi oldukça geniş bir alanda düşünceler üretmiş olan Immanuel Kant, yüzyılın en önemli filozoflarından biridir. Kant Aydınlanmanın aklını, ahlaki eylem ile birleştirerek ahlak felsefesinin temelini oluşturan ödev düşüncesine ve ahlaki yasa olan kategorik imperatife ulaşmaktadır. Kişilerin ödevlere ve ahlak yasasına bağlılığı ise içsel bir nitelik taşır. Çünkü rasyonel ve ahlaki bir varlık olarak insan, ahlak yasasının kaynağını dışarıdan bir zorlama ile öğrenmek yerine doğrudan doğruya kendi aklından çıkarmaktadır. Bu anlamda insan, kendi içsel bağlılığı nedeniyle eylemlerini sınırlandırmakta ve ancak bu şekilde özgürlüğe ulaşmaktadır. Açıktır ki kişiler, başıboşluk nedeniyle değil, ancak bu ödevlere ve kategorik imperatife bağlılıkla gerçekten özgür ve ahlaki bireyler olarak yer alabilirler. Bu özelliklere sahip olan insanların birleştiği yer ise, ahlak felsefesi içerisinde yer alan amaçlar krallığıdır. Amaçlar krallığı, vatandaşlarının hem yasa koyucu hem de yasaların uygulayıcısı konumunda yer aldıkları en yüksek ahlaki idealdir. Bu idealin siyasal düzlemdeki yansıması ise ebedi barıştır. Kant, insanın aklına karşı duyduğu güvenle ebedi barışın tesis edilebileceğini ileri sürmektedir. Bunun sağlanmasının yolu ise, ahlak felsefesindeki ahlaki birey vurgusu ile benzer şekilde devletlerin de ahlaki varlıklar olduklarından yola çıkmak ve ebedi barışı devletlerin en temel siyasi ödevi olarak konumlandırmaktır. Bu siyasi ödev ancak devletlerin özgür ve eşit vatandaşlardan oluşan cumhuriyetler şeklinde yönetilmesi ve bu cumhuriyetlerin birleşerek bir dünya federasyonu oluşturması ile sağlanabilir.
Michel Foucault'un tarih anlayışı

Foucault geleneksel tarih anlayışlarının, genel-geçer hakikat, kurucu özne, tarihsel akışta süreklilik ve ereklilik gibi birçok yerleşik öğretisine karşı çıkarak yerine bugün postmodern bir tarih yapma yolunu açan önemli düşünceler koyar. Buna göre özne ve her tür bilgi her tarihsel dönemde o tarihsel dönemi belirleyen tarihsel a priori yani episteme tarafından belirlenir. Bu epistemeler arası hiçbir geçiş imkanı yoktur. Böyle olunca tüm tarihe bir kopukluk hakimdir. Dil, her bir epistemede farklı şekilde ortaya çıkar ve o dönemin bilgi anlayışının kurulmasında, şekillenmesinde etkin rol oynar. Bu nedenle Foucault'un çalışmaları hakikatin dilsel bir kurmaca olduğu yönündeki eğilimleri destekler tarzdadır. Buna göre dünya, 1. Ortaçağ ve Rönesans epistemesinde benzerlik, 2. klasik epistemede kıyas ve çözümleme, 3. modern epistemede ise tarih tarafından kurulup şekillendirilir. Foucault'un düşünceleri yaşamının geç dönemlerinde bazı farklılıklar göstermişse de hakikat konusundaki genel eğilimleri açısından düşüncesinde her zaman bir tutarlılık olmuştur. Ancak Foucault geç dönem eserlerinde yapısallcı etkiler altında olduğu anlayışını reddeder. Erken dönem eserlerine hakikatin dilsel bir kurmaca olduğu fikri hakimken, geç dönem eserlerinde iktidar çözümlemeleri ağırlık kazanır ve hakikat ile iktidar arasındaki ilişkiler ön plana çıkar. Foucault buna paralel olarak Nietzsche'ci jeneolojiyi ön plana çıkan ve Nietzsche'ci tarih anlayışım aynen benimser. Hegel ve Nietzsche'nin tarih anlayışları karşıt anlamda birbirlerini tamamlayıp Foucault'un düşüncesine yansırlar. Tarih Foucault' a göre özellikle modern epistemede büyük bir önem kazanmış ve tüm bilgiyi şekillendiren, sınırlandıran bir temel haline gelmiştir. Bu anlamda modern episteme aslında bir tarih çağıdır. İnsan, tıpkı Nietzshce'deIll olduğu gibi tarihsel bir varlık olarak algılanır ve böylece bugün anladığımız anlamda ilk kez modern epistemede karşımıza çıkar.