An Assessment on the current state of gender-related deprivation in Turkey

Son yıllarda -özellikle de 1990'lar boyunca- yoksulluk konusu uluslararası gündemin önemli bir maddesini oluşturmuştur. Yoksulluk çerçevesinde gerçekleşen tartışmalar kavramın tanımının ve ilgili analizlerde kullanılan yöntemlerin geliştirilmesinde önemli katkılar sağlamıştır. Günümüzde yoksulluğun bireylerin asgari geçim standardını yakalamak için gerekli maddi kaynaklara sahip olmamalarıyla açıklanması mümkün görülmemekte, yoksulluğa ilişkin tüm yeni tanımlar yoksulluğun ve yoksunluğun çok boyutlu yapısına vurgu yapmaktadır. Bu durum yoksulluk çalışmalarının ekonomi disiplini dışında da irdelenmesini gerektirmiştir. Bu çerçevede çeşitli sosyo-ekonomik ve demografik göstergenin yoksulluk ve eşitsizlik çalışmalarında kullanımı son yıllarda yaygınlık kazanmıştır. Son yıllarda yoksulluk ve toplumsal cinsiyet arasındaki ilişkiyi irdeleyen çok sayıda çalışma yapılmıştır. Bu çalışmada temel bileşenler analizi kullanılarak Sen (1980) tarafından geliştirilen 'Capabilities' yaklaşımının öngördüğü çok sayıda sosyo-ekonomik ve demografik göstergeyi içeren bir ölçek ile kadın ve erkeğin göreli refah durumlarını sunmak ve bu şekilde Türkiye'deki ilgili literatüre katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Çok değişkenli analizin sonuçları Türkiye'de bir genel bir refah profili sunmanın yanı sıra refah düzeyinin toplumsal cinsiyete ve yaşanılan bölgeye göre nasıl farklılaştığını ortaya koymaktadır. Analizin kapsadığı 14 bölgede de kadınların daha düşük bir yaşam standardı içinde bulunduğu görülmektedir. Cinsiyete bağlı farklılaşmanın düzeyi bölgeden bölgeye değişmekle birlikte, çalışmanın sonuçları bireyleri yoksulluğa iten süreçlerin cinsiyetçi bir yapısı olduğunu ortaya koymaktadır. Bunun yanı sıra çalışma önceki çalışmaların bulgularıyla aynı doğrultuda Türkiye'deki keskin bölgesel farklılıklara dikkat çekmektedir. Çalışmada yoksunluk durumunu yaratan temel faktörler de incelenmiştir. Çalışma kapsamındaki göstergeler içerisinde eğitimle ilgili değişkenlerin bireylerin genel refah düzeyine en belirgin katkıyı yaptığı ortaya çıkmaktadır. Buna karşılık, işgücüne katılımın niteliklerine ilişkin değişkenlerin - ücretli istihdam ve sosyal güvenlik kapsamında istihdam- kadın ve erkeklerin yaşam kalitesi düzeyine analizde yer alan diğer değişkenlerden daha az katkıda bulunduğu görülmektedir. Çok değişkenli analizin sonuçları refah göstergesi olarak seçilen değişkenlerin seçiminin büyük titizlik içerisinde gerçekleştirilmesi gereğini bir kez daha hatırlatmaktadır. Gerek ampirik bulgular, gerekse süregelen teorik tartışmalar kadının işgücüne katılımı ve statüsü arasındaki ilişkinin daha ayrıntılı incelenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. 'Capabilities' yaklaşımı yoksulluğu çok geniş bir çerçevede tanımlamakta ancak yaklaşımın analize uyarlanması yoksulluğun kantitatif olarak ifade edilemeyen çok önemli bazı boyutlarının analiz dışında kalmasına neden olmaktadır. Gerçekten de çalışmada siyasi ve toplumsal katılımın varlığı, şiddetten arınmış güvenli bir yaşam ortamına sahip olma durumu gibi değişkenlere yer verilememiştir. Yoksunluğun özellikle cinsiyete dayalı boyutlarını vurgulamayı amaçlayan bu çalışmada şiddete yönelik bir değişkenin içerilmemesi önemli bir eleştiri nedeni olabilir. Buna karşın çalışma mümkün olduğunca çok sayıda cinsiyete bağlı ayrımcılığa duyarlı değişkeni bir araya getirerek temel gereksinimler yaklaşımının bir adım ötesine gitmeyi başarmıştır.