Uzaktan eğitim programlarında ders veren öğretim elemanlarının uzaktan eğitime yönelik bilgi, inanç ve uygulamaları arasındaki ilişkiler

Bu çalışmada, uzaktan eğitim programlarında ders veren öğretim elemanlarının uzaktan eğitime yönelik bilgileri, inançları ve uygulamaları arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Çalışmaya üç farklı üniversitede görev yapan ve uzaktan eğitimde ders veren on altı öğretim elemanı katılmıştır. Çalışma, nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma araştırma modeli olarak desenlenmiştir. Öğretim elemanlarının uzaktan eğitime yönelik bilgileri açık uçlu görüşme soruyla, uzaktan eğitime yönelik inançları araştırma kapsamında geliştirilen Uzaktan Eğitime Yönelik Özyeterlik Algısı Ölçeği ve Uzaktan Eğitime Yönelik Yarar Algısı Ölçeği kullanılarak belirlenmiştir. Ölçeklerin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış ve her iki ölçeğin de üç faktör altında toplandığı ve güvenirlik katsayılarının yeterli düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Öğretim elemanlarının uzaktan eğitim uygulamaları ise uzaktan eğitimde etkileşimi sağlama biçimleri, kullandıkları teknolojiler ve materyaller, tercih ettikleri öğrenme yönetim sistemi ve canlı sınıf sistemi araçları ile kullanım sıkları ve bu teknoloji ve araçları kullanım amaçlarını kapsayan seçimli sorularla belirlenmiş ve bir açık uçlu görüşme sorusuyla desteklenmiştir. Araştırma sonucunda, uzaktan eğitimde ders veren öğretim elemanlarının uzaktan eğitime yönelik bilgilerinin çok net olmadığı, gerçekleştirdikleri uzaktan eğitim uygulamalarına dayalı kişisel açıklamalarda bulundukları ve bu nedenle uzaktan eğitime ilişkin kavramsal olarak ortak bir görüşün oluşmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğretim elemanlarının uzaktan eğitime yönelik inançları özyeterlik algısı ve yarar algısı olmak üzere ik boyutta incelenmiştir. Öğretim elemanlarının teknolojiyi araçsal boyutta kullanma konusunda kendilerini yeterli buldukları, öğretim etkinliklerinin gerçekleştirilmesi konusunda ise özyeterlik algılarının daha düşük olduğu belirlenmiştir. Uzaktan eğitimi zaman ve mekan esnekliği sağlaması açısından yararlı bulan öğretim elemanlarının, eleştirel düşünme becerilerini geliştirme, öğrenmeye motive etme ve katılımı artırma gibi öğrenciye katkı açısından daha az yararlı buldukları sonucuna ulaşılmıştır. Öğretim elemanları açık uçlu görüşme sorusuna verdikleri yanıtlarda da etkileşim sağlanamaması, yüz yüze ortamlardaki gibi iletişim kurulamaması, doğrudan kültürlemeye olanak tanımaması gibi nedenlerle uzaktan eğitimi yararlı bulmadıklarını ifade etmiş; hatta bazı öğretim elemanları uzaktan eğitimi verimsiz ve sıkıntıları olan bir sistem olarak tanımlamışlardır. Öğretim elemanlarının uzaktan eğitim uygulamalarında ise yoğun olarak bilgisayar, kamera, ses sistemi gibi temel teknolojileri kullandıkları, materyal olarak çoğunlukla metin, anlatı ve görselleri tercih ettikleri, öğrenme yönetim sistemi ve canlı sınıf sistemindeki araçları da genellikle içerik paylaşma, materyal sunma ve iletişim kurma amacıyla kullandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Uzaktan eğitimde ders veren öğretim elemanlarının uzaktan eğitime ilişkin bilgi, inanç ve uygulamaları arasındaki ilişkiler incelendiğinde ise; uzaktan eğitimin sağladığı olanaklara ve teknolojik yapıya ilişkin bilgileriyle özyeterlik algıları arasında, öğretim sürecine ve uzaktan eğitime ilişkin bilgileriyle yarar algıları arasında anlamlı ilişkiler bulunduğu görülmüştür. Uzaktan eğitime yönelik bilgileriyle uzaktan eğitimdeki uygulamaları arasında ise anlamlı ilişkiler belirlenmiştir. Bu durum bilginin, inancı değilse de uygulamayı etkilediğine işaret eder görünmektedir. Son olarak öğretim elemanlarının uzaktan eğitime yönelik özyeterlik algıları ile uzaktan eğitim uygulamaları arasında anlamlı farklılıklar bulunmazken, yarar algıları ile uygulamaları arasında anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Bu bulgu, inancın uygulamayı kısmen etkilediği biçiminde yorumlanmıştır.