Ergenlerin bilişsel kapılma düzeyleri ile siber aylaklık etkinlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu çalışmanın amacı, ergenlerin bilişsel kapılma düzeyleri ile siber aylaklık etkinlikleri arasındaki ilişkiyi ve bu değişkenlerin bazı demografik özelliklere göre farklılaşma durumlarının incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda, 2016- 2017 eğitim-öğretim yılında İstanbul ilinde bulunan devlet okullarında eğitim gören 241 (%45,8) kız, 286 (%54,2) erkek olmak üzere toplam 527 ergen öğrenci ile yürütülmüştür. Çalışmada hem nicel hem de nitel araştırma modellerinden oluşan açımlayıcı sıralı karma araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada önce nicel veriler elde edilmiş, sonrasında nitel yöntemler kullanılarak araştırma konusu hakkında derinlemesine inceleme yapılmıştır. Nicel veri toplamak amacıyla uygun örneklem yöntemiyle seçilen ergen öğrencilere 'Kişisel Bilgi Formu', 'Bilişsel Kapılma Ölçeği' ve 'Siber Aylaklık Etkinlikleri Ölçeği' uygulanmıştır. Elde edilen verilerin istatistiksel analizleri SPSS 22.0 programı ile yapılmıştır. Araştırmada verilerin analizi Pearson Korelasyon Katsayısı ve Çok Değişkenli Varyans Analizi ile yapılmıştır. Nitel veriler ise amaçsal örnekleme yöntemlerinin bir çeşidi olan ölçüt örneklem yöntemiyle seçilen ergen öğrenciler ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilerek elde edilmiştir. Görüşmelerden elde edilen verilerin içerik analizi NVivo 11 programı ile yapılmıştır. Araştırma sonucunda, ergenlerin bilişsel kapılma düzeyleri ile siber aylaklık etkinlikleri arasında pozitif yönlü orta düzeyde bir ilişki bulunmaktadır. Bu bağlamda; erkek ergenlerin bilişsel kapılma düzeyleri ve siber aylaklık etkinlikleri kız ergenlerin göre daha yüksektir. 8. Sınıf ergenlerin bilişsel kapılma düzeyleri, 6. Sınıf ergenlerin ise siber aylaklık etkinleri en yüksektir. İnternet erişimi anne-baba tarafından kısıtlanmayan ergenlerin bilişsel kapılma düzeyleri yüksek iken siber aylaklık etkinlikleri düşüktür. İnternette geçirilen süre arttıkça ergenlerin bilişsel kapılma düzeyleri ve siber aylaklık etkinlikleri artış göstermektedir. Elektronik cihazlara sahip olan ve çevrimiçi oyun oynayan ergenlerin bilişsel kapılma düzeyleri ve siber aylaklık etkinlikleri yüksektir. Araştırmada ayrıca, nitel veriler tematik olarak sınıflandırılmış ve analiz edilmiştir. Ergenlerin yapmış olduğu siber aylaklık etkinlikleri, yaparken hissettikleri ve sebepleri tespit edilmiştir. Yaşanılan bilişsel kapılma düzeyleri ve kontrol etkenleri de kodlanmış ve çeşitli temalar altında incelenmiştir. Nitel verilerde 65 adet kod oluşturulmuştur. Oluşturulan bu kodlardan 37 kategori altında toplanmıştır. Son olarak kategoriler 7 tema altında sıralanmıştır. Bu temalar; yaptıkları ders dışı etkinlikleri öğretmenin görmesi durumunda hissettikleri, ders dışı etkinliklere karşı öğretmen bakış açısı, ergenleringözünden yapmış oldukları siber aylaklık etkinlikleri, ergenlerin siber aylaklık etkinlikleri ile yapma sebepleri, yaşadıkları bilişsel kapılma durumları ve kontrol etkenleri, ailelerin internette geçirilen süreyi kısıtlamasıdır. Bu araştırmada, ergen öğrencileri kapsayan bir evren belirlenmiş ve elde edilen verilerin hem nicel hem de nitel olarak incelenmesi araştırmayı güçlü kılmıştır. Araştırma, ergen öğrencilerin bilişsel kapılma seviyelerinin tespiti ve bu kapılmanın siber aylaklığa etkisini incelemeyi amaçlayan ve bu doğrultuda öneriler geliştirecek olması bakımından da özgündür. Bu araştırmanın özgün noktalarından bir diğeri de bu çalışmada siber aylaklık etkinliklerinin sebeplerine odaklanılmasıdır. Bu araştırma, yapılan siber aylaklık etkinliklerinin sebeplerini tespit etmek ve öğrencilerin gözüyle bu etkinlikleri azaltmak veya engellemek için yapılabilecekleri de vurgulamaktadır. Elde edilen bulgular sonucunda, araştırmacılara, öğretmenlere, okul yöneticilerine ve velilere ergenlerin siber aylaklık etkinliklerini ve bilişsel kapılma düzeylerini azaltmak adına neler yapılabileceği konusunda yol gösterici olacaktır.