Resim sanatında ezoterik göstergeler ve bağlamlar üzerine bir inceleme

Bu araştırmanın amacı, ezoterizmin resim sanatında bir anlatı biçimine dönüşme yolları ve bu anlatı biçiminin temelini oluşturan bağlamların ortaya konulmasıdır. Bu bağlamda araştırmanın en temel sorunsalı etrafında şekillenen olgular ve kavramlar yoluyla, yazarın sanatsal üretim sürecine odaklanılmış, hem anlatı biçimine dayalı gelişen hem de içsel unsurlar aracılığı ile ezoterizm olgusu tartışmaya açılmıştır. Ayrıca bu yolla yazarın sanatsal ifade biçiminde ezoterizmin izlerinin bulunup bulunmadığı sorusunun yanıtı aranmıştır. Araştırmada ilgili tez, makale, yayın ve kitaplar gibi ana kaynaklarla ezoterik bağlamlar çerçevelendirilmiş, ayrıca bu bağlamların hem seçilen dokuz sanatçının yapıtlarına hem de araştırmacının eserlerine yansımalarının olup olmadığını mercek altına alınmıştır. Araştırmanın kavramsal çerçevesi betimsel araçlardan tarama yoluyla yapılandırılmıştır. Araştırma betimsel olmakla birlikte, eser raporu A/r/tografik bir incelemedir. Burada A/r/tografi insana ait davranışların sanatsal bağlamda anlaşılmaya çalışılması olarak ele alınmıştır. Bu tür incelemede yazara ilişkin nitelikler, süreç ve sonuç anlamlı bir şekilde çeşitlenebilir. Bu nedenle araştırma deseni çeşitlenmiştir. Bu tür araştırma yaklaşımında ortaya konan bağlamlar kesinlikten uzak olmakla beraber, bir bakış açısı geliştirmeye yönelik çabalardır. Bu bağlamda eserilerin üretim sürecinde ezoterizm içerisinde geçen kavramlar, semboller, metaforlar gibi görsel estetik unsurlar resim sanatındaki ezoterik göstergelerle ilişkilendirilerek yazarın anlatı biçime etkisi biçim ve içerik bağlamında birbirleri ile ilişkileri ele alınmıştır. Araştırmada ezoterizm öncelikle kavram olarak incelenmiş, bununla birlikte resim sanatı söz konusu olduğu için ezoterizm sanat eserlerinde öznelleşen bir olgu olarak da ele alınmıştır. Bununla birlikte ezoterizmin sembolik diline ilişkin varsayımlar, sanatın bileşenleri doğrultusunda görülen ortak ilgileri de ortaya çıkartmıştır. Yazar bu ilgilerin yansımalarını kendi sanat eserlerinde biçim-içerik bağlamında çözümlemeye çalışıp, resimlerinde bir anlatı dili yaratma çabasına girmiştir. Gerek ilgili sanatçıların gerekse yazarın kendi yapıtlarında ortaya koyduğu anlamlar, tezin kavramsal çerçevesi ile bütünleşen biçim-içerik karşılaşmaları yaratmıştır. Bu nedenle eser incelemelerinde bu iki kavramın organik birlikteliğine ilişkin bazı sorgulamaların yapılması zorunluluğu doğmuştur. Daha özele inildiğinde, biçim-içerik ilgilerinden yola çıkarak ezoterizm olgusunun resim sanatında günümüzdeki izdüşümünün yabancılaşma terimi/kavramı/olgusu ile bağ kurabildiği anlaşılmış, bu da yazarın gösrsel estetik açıdan yapıtlarına yaklaşımına yeni bir bakış açısı kazandırmıştır. Bu bağlamda araştırmanın problemi 'resim sanatında ezoterizmin yansımaları ve yazarın çalışmaları üzerindeki etkileri' olarak belirmiştir. Yazarın cevaplamayı amaç edindiği alt problemler ise, ezoterizm kavramı içinde yer alan diğer öğretiler, günümüzde halen kullanılan ezoterik semboller, anlamları ve ezoterizmin günümüz resim sanatına olan etkileridir. Araştırmada yazar ezoterizmi keşfi sırasında kuramsal açıdan farklı bilgi edinme yolları kullanmış ve bu deneyimi sanatsal üretim sürecindeki uygulama deneyimiyle bütünleştirilmeye çalışmıştır. Özellikle sanatsal süreçlerde araştırmacının plastik anlayışına ilişkin bir öneri oluşturma yolunda yaşadığı psikolojik ve kavramsal dönüşümlerle, bu dönüşümlerin yazarın çalışmaları üzerindeki yansımaları bilgi üretiminde etkili olmuştur. Bu süreç sonunda raporun hazırlık aşamasından başlayıp, bitmesine kadar geçen sürede yazar edindiği deneyimler doğrultusunda kendi sorusunun cevabına ulaşmıştır. Sonuç olarak, Ezoterizmin kendi içerisindeki örgenlerine bakıldığında yazar bu yolculuk için seçilen bir aday olmamış ayrıca ezoterik bilgi eğitimi gibi ezoterik temel kademelerden de geçmemiştir. Bu nedenle yazar, kendini ezoterik olmayan ancak o yolu arayan bir sanatçı adayı olarak tanımlayabilir. Bununla birlikte yazar eserleri ile yaşantısı arasında bağ kurma yolunda kişisel gelişim yolculuğunu bağdaştırabileceği bu tür kavramları ruhsal aşkınlığını ya da olgunluğa ulaşma özlemini bütünleştirebileceğini düşündüğü ezoterizmin tanımı içerisinde bulmaktadır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, ezoterizm kavramı her ne kadar geçmişş bir öğreti biçimi olarak görülse de özellikle resim sanatına yansımalarıyla yorumbilim açısından semiyotik bilginin ne olduğu ve nasıl şekillendiğine ilişkin dikkat çekiçi veriler sunar. Ayrıca bilgiye böyle yaklaşmak ya da onu farklı bakış açılarından tanımlamak, sanat alanında bir ifade biçimi olarak görmek, insanın hem toplumsal olgular etrafında hem de birey olma yolculuğunda maddi ve manevi yönüyle ele alınarak araştırılmasına olanak sağlayabilir. Buna bağlı olarak ezoterizm kavramının temelini oluşturan egzoterizm, ökültizm, inisinasyon gibi kavramların oluşturduğu farklı bağlamlar üzerinde de durulması önerilmektedir. Özellikle Türkiye'deki resim sanatının ezoterik anlamda beslendiği köken, gelenek ve yaklaşımların araştırmacılar tarafından incelenmesi de önemlidir.