Devlet yatırımlarının bölgeler arası dağılımı sorunsalı

'Devlet Yatırımlarının Bölgeler Atası Dağılımı Sorunsalı' tez çalışmasında Cumhuriyet Döneminde (1923-1995) bölgeler arası sosyal ve ekonomik alanda gelişmişlik için her bölgeden bir İl bölgeyi örneklemek amacıyla seçilerek Osmanlı Devletinin son dönemlerindeki durumları incelendi Daha sonra bunların Cumhuriyet sürecindeki gelişmeleri, devlet yatıranları ile özel yatırımların hangi kriterlere göre dağıldığı, bölge ve illerin gelişmesindeki etkileri belirlenmeye çalışıldı. Bu çalışma yapılırken vilayet idare sistemimizin tarihi süreç içerisindeki gelişimi, merkezi idare, yerel yönetimler ve merkezi idarenin yerel yönetimler üzerindeki nüfuzunun gelişmeye etkileri araştırıldı. Devlet yatırımları bahsedilen bölge ve iller bazında sosyal ve ekonomik hizmetler, kamu hizmetleri, özel teşebbüs yatırım kriterleri baz alınarak belirlenmeye çalışıldı. Bu yapı içerisinde görülen sorunun nedenlerinden ekonomik ve coğrafi aktörlere de değinildi. 1933 yılında uygulamaya konan I. Kalkınma Programı ve II. Kalkınma Programı çerçevesinde ve Demokrat Parti devrinde yapılan kamu yatırımları 'Planlama öncesi Kamu Yatırımları', DPT'nin kuruluşundan sonra 199S yılma kadarki süreçte yapılanlar da 'Planlama Dönemi Kamu Yatıranları' olarak ele alınmıştır. Ülkede planlı döneme geçilmesiyle birlikte yurt içinde çeşitli yörelerin birbiriyle ölçülebilir ve görelice karşılaştırılabilir sosyal ve ekonomik göstergeler yardımıyla gelişmişlik düzeylerinin belirlenmesi plancıların önemle vurguladıkları konulardan biri olmuştur. Bu tarz tespitlerle Cumhuriyet öncesi başlatılan ve Cumhuriyet sürecinde de uygulanan ekonomik ve sosyal politikalar ile coğrafi bölgeler ve illerdeki devlet yatırımlarının dağılımı tarihi süreç içerisinde incelenerek 1995 yılına gelindiğinde ortaya çıkan bölgeler arasındaki gelişmişlik arklarında devlet yatıranlarının yamada diğer coğrafi, tarihsel... nedenler üzerinde durulmuştur. Böylece ortaya çıkan verilere göre bir yandan mevcut politikaların basan derecesini takip etme mümkün olabileceği gibi, diğer taraftan da mekansal boyutlu, günün şartlarına uygun yeni politikalar üretme aşamasında tarihsel sürecin rehberlik edebilmesidir. VI 1963 yılından 1995 yılına kadarki süreçte uygulamaya geçen altı adet beş yıllık kalkınma planında Özellikle geri kalmış bölgelerde hedeflenen teşvikler, yatırımların gerçekleşme dereceleri, amaca ulaşmada beklentilere cevap verme oranları ile günümüzdeki konumlan incelendi Bu genel durum içerisinde devlet yatırımlarının bölge ve bahsedilen illerin sosyoekonomik gelişmişlik düzeylerine etkisi kıyaslandı. Beş yıllık kalkınma planlan incelenerek bölgeler arasındaki dengesizliği gidermek amacıyla gerçekleştirilen çeşitli plan ve projeler ile özel sektörü canlandırmak amacıyla uygulamaya konulan teşvik sistemi ve başarısı araştırıldı Çalışmanın özünü, bahsedilen bölge ve illerde Cumhuriyet Dönemi'ndeki devlet yatırından oluşturur ve bunların dağılımında bölgesel farklılıklar göz önünde tutularak, çalışmanın sonunda devletin bölgeler arasındaki yatırımlarında bir ayrım yapıp yapmadığı ile bu bölgelerin sosyo-ekonomik gelişmeleri karşılaştırılarak sonuca varıldı. Cumhuriyetin başlangıcında tarihi süreç içerisinde ortaya çıkan çeşitli nedenlerle bölge ve iller arasında sosyo-ekonomik gelişmişlik açısından büyük farkların olduğu tespit edilmiştir. Cumhuriyetin ilk yıllarında ülkenin ekonomisini canlandırmak için büyük çaba harcanırken bölge ve illerin gelişmesine yer verilmemiş, daha çok ülkenin gelişmesi için gerekli çalışmalar yapılmış, fakat sosyal yönden ülkede nüfusa eşit hizmet yer almıştır. 1963 yılından sonra DPT'nin çalışmaları ve kalkınma planlan ile özellikle KÖY ve geri kalmış yörelere daha çok ağırlık verilmiştir. 1990'h yıllara gelindiğinde süreç içerisindeki devlet yatırımlarının nüfusa oranlamasına bakıldığında bölge ve iller arasında bir ayrımın yapılmadığı görülse de, bugün bölge ve iller arasında sosyo-ekonomik farklar devam etmektedir. Bunun nedeni başlangıçta gelişmiş yöreler İle arasındaki uçurumun çok fazla olmasıdır. Devlet gerekli tedbirleri alarak yatırımlarını yaparken özel sektör gerekli ilgiyi göstermemiş ve yapılan çalışmalar ile aradaki fark ancak bu düzeye getirilebilmiştir.