Hermann Hesse'nin 'Unterm Rad' adlı yapıtında eğitim sorunsalı

1890- 1910 Yılları arasındaki Alman Yazınına bakıldığında, Naturalizme karşı Yeni Romantizm, Yeni Klasizm ve Jugendstil gibi, birbirinden farklı akımların bulunduğu görülür. Bu akımların birbirinden çok farklı özelliklere sahip olmalarına karşın, ortak noktaları da vardır; bu akımlardaki yazarların çoğunluğu yapıtlarında 'Eğitim Sorunsalı'na önemli bir yer vermişlerdir. Bu dönem Alman Toplumunda, ebeveynler, mülkiyetin yanı sıra eğitimin de kişinin sosyal konumunu belirlediği düşüncesiyle, çocuklarını iyi bir gelecek için okutmak isterler. Böylece okul, ebeveynler için oldukça önemli bir kurum haline gelir. Fakat okullardaki mevcut eğitim anlayışı, sıkı disiplin ve öğrencilerin metalaşması, toplumdaki duyarlı kesimi oluşturan yazarların dikkatini çeker ve böylece Alman Yazını'na özgü okul türü oluşur. Hermann Hesse'nin 'Çarklararasında' adlı yapıtı 'Schulliteratur' grubuna girer. 'Çarklararasında', yazarının acılarla dolu öğrencilik yıllarını ve mevcut eğitim anlayışına yönelttiği eleştirisini içermektedir. Bu çalışmada, ana figür Hans Giebenrath'ın kendisine yabancılaşma süreci, Aile- Çevre ve Okul-Öğretmen bağlamında ele alınmıştır. Hans Giebenrath'ın kendisine 'yabancılaşması süreci' ya da başka bir ifadeyle 'Yanlış Beni'n oluşumu, önce Aile ve çevrede başlar ve daha sonra okul ve öğretmenler tarafından devam ettirilir. Hans' in yaşıtlarına oranla farklı özelilkler taşıması, birincil çevre tarafından olumlu olarak değerlendirilir. Böylece bu değerlendirme, Hans'ın yabancılaşma sürecinde 'Domino- Efekt' halini alır. Birincil Çevre, 'Büyük adam olacak ileride' gibi, gelecek perspektifleriyle ona belirli bir rol verir. Otorite olan babanın davranışları, Hans'ı etkiler. Baba ve çevre, ona bu rolü verirken, onun zihinsel ve fiziksel özelliklerini önemsemezler. Hans, bu rolün seçiminde, hiçbir hakka sahip değildir. Sürekli telkinler sonucu, bu rolü benimsemeye çalışan Hans, 'Gerçek Beni' içinde hapseder. Dolayısıyla bu duruma özgü yeni iç mekanizmalar gelişir. Aile ve çevrede başlatılan bu süreç, düzenli bir şekilde okul ve öğretmenler tarafından devam ettirilir. Okul, devlete bağımlı bir kurum olması nedeniyle, asıl görevi olan insanları hayata hazırlamak yerine, devletin istediği ideal bireyleri yetiştirmek misyonuna yönelir. Öğretmenler, bu misyonu gerçekleştirirken, öğrencilerin bireysel özelliklerini göz önüne almazlar, ideal birey ya da 'Konformist' birey yetiştirme amacı üzerine kurulmuş olan eğitim, öğrencilerin ruhsal gelişimini engeller. Bu çalışmada, okulun, ideal birey yetiştirme sürecinde öğrencileri gerçek yaşamdan kopardığı ve onları kendilerine yabancılaştırdığı açıkça görülür. Ayrıca 52 öğretmenler, amaçları doğrultusunda fiziksel cezalandırma gibi, öğretim dışı metotlara başvurmaktadırlar. Aile-çevre ve okul-öğretmenlerin, bu 'yanlış ben'i gerçekleştirme yarışında oldukları ve birbirleriyle büyük bir uyum uçerisinde bulundukları, bu çalışmada somut bir şekilde gösterilmiştir. Büyük bir uyum içinde bulunan okul-öğretmen ve Aile-Çevre işbirliği Hans'ın yabancılaşma sürecini tamamıyla gerçekleştirir. Hans'ın başarı grafiği, kapasitesinin kaldıramıyacağı zorlama karşısında sürekli düşer. Sonuçta Hans, çevrenin beklentilerini yerine getiremez ve böylece toplum, Hans' dan beklediği rolü göremez. Hans, başından beri kendisine benimseilmeye çalışılan ve özümsediği bu rolün kendisine hiç de uygun olmadığının zaten farkına varmıştır. Bu süreçte, toplumun ona sunduğu bu rolün Hans için hiçbir anlamı kalmaz. 0, bu toplumsal-psişik karmaşası içinde, yaşadığı topluma karşı güvenini de yitirir. Böylece toplumdan kendisini tamamiyle soyutlayan Hans, bir pazar gezintisi sonunda yabancılaşma sürecini ölümle noktalar.