Zonguldak kentsel atmosferinde partikül madde boyut dağılımı ve ağır metal bileşenleri

Bu tez çalışmasında, basamaklı ayrıştırıcı ile örnekleme yapılarak Zonguldak ilinde atmosferik partikül maddelerin boyutlarına göre konsantrasyonlarının hesaplandı, partikül madde ağır metal ve iyon içeriklerinin belirlendi. Tez çalışmasında Ocak 2015 -Ocak 2016 tarihleri arasındaki dönemde basamaklı ayrıştırıcı ile örneklemeler yapılmış ve gravimetrik analizler sonucunda; Örnekleme Noktası 1 için; PM10 konsantrasyonu 142, 98 g/m3, PM2, 5 konsantrasyonu 89,07 g/m 3 ve PM1 konsantrasyonu 58,60 g/m 3 olarak hesaplanmıştır. Örnekleme Noktası 2 için; PM10 konsantrasyonu 105, 47 g/m3, PM2, 5 konsantrasyonu 79,69 g/m 3 ve PM1 konsantrasyonu 49,22 g/m 3 olarak hesaplanmıştır. Örnekleme Noktası 3 ise; PM10 konsantrasyonu 93,88 g/m3, PM2, 5 konsantrasyonu 69,02 g/m 3 ve PM1 konsantrasyonu 52,46 g/m 3 olarak hesaplanmıştır. Evsel kaynaklı kirlilik noktası için; kütlesel olarak kaba partikül yüzdesi 37,7 iken ince partikül yüzdesi 62,3 olarak hesaplanmıştır. Trafik kaynaklı kirlilik noktası için; kütlesel olarak kaba partikül yüzdesi 24,55 iken ince partikül yüzdesi 75,45 olarak hesaplanmıştır. Endüstri kaynaklı kirlilik noktası için ise kütlesel olarak kaba partikül yüzdesi 26,47 iken ince partikül yüzdesi 73,53 olarak hesaplanmıştır. Toplanan örneklerle ICP-MS ile Al, Cu, Zn, Mo, Ag, Cd, Hg, Pb, Cr, Fe ve Ni elementleri için analiz yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda evsel kirlilik kaynağında ağır metallerin kütlesel olarak kaba modda %76,38, ince modda ise %23, 62 oranında olduğu hesaplanmıştır. Trafik kaynaklı kirlilik noktasında ağır metallerin kütlesel olarak kaba modda %54,77, ince modda ise %45, 23 oranında olduğu hesaplanmıştır. Endüstri kaynaklı kirlilik noktasında ise ağır metallerin kütlesel olarak kaba mod oranı %48,73, ince mod oranı ise %51, 27 olarak hesaplanmıştır. Ayrıca IC yardımıyla analizi yapılan örneklemelerde; nitrat (NO3-), sülfat (SO4-2), sodyum, potasyum, magnezyum ve kalsiyum iyonları için konsantrasyon değerleri ve kütlesel olarak kaba ve ince fraksiyon değerleri bulunmuştur. Evsel kirlilik kaynağında kütlesel olarak ince modda %65, kaba modda %35 oranında iyon dağılımı gözlemlenmiştir. Trafik kaynaklı kirlilik noktasında ise ince modda %60, kaba modda ise %40 oranında iyonların dağıldıkları gözlemlenmiştir. Genel anlamda her üç bölgede yapılan örnekleme ve analiz sonuçları incelendiğinde ince modda bulunan partikül yüzdesi kaba moddan daha fazladır. Pearson korelasyon testi ile ağır metal ve iyonlar arasında ilişkilendirme yapılmıştır. Fe hariç tüm elementler ve iyonlar arasında pozitif bir ilişki tespit edilmiştir. Bu ilişki, Cu, Mo, Ag, Cd, Pb ve Ni elementleri için pozitif ve yüksek derecede ( 0,850) güçlü bir ilişki olurken Hg, Cr ve Fe elementleri için pozitif ve orta derecede ( 0,650) güçlü bir ilişki olarak tespit edilmiştir. Durum iyonlar açısından değerlendirildiğinde ise nitrat iyonu Zn hariç (-0,774) tüm element ve iyonlar ile pozitif ve orta derecenin üzerinde güçlü ( 0,700) bir ilişki ortaya koymuştur. Sülfat, Zn hariç (-0,100) tüm element ve iyonlar ile pozitif ve yüksek derecede güçlü ( 0,800) bir ilişki ortaya koymuştur.