Avrupa Topluluğu'nun sosyal politikası ve Türkiye'nin uyumu

Avrupa Topluluğu'nun çok yönlü ve geniş kapsamlı olarak ele alınan sosyal politikası, temelde yaşam ve çalışma koşullarının sürekli ve dengeli biçimde geliştirilmesini hedef almakta ve böyle bir gelişmenin ancak sosyal sistemlerin uyumlaştırılmasıyla mümkün olacağını öngörmektedir. Siyasi, ekonomik ve sosyo-kültürel yapısı itibariyle bir mozaik görünümünde olan Avrupa Topluluğu, esas olarak üyeleri arasında ekonomik ve siyasal bütünleşmeyi hedeflemektedir. Ancak bu bütünleşme sürecinin sağlam temeller üzerine oturtulması Topluluğun bir sosyal alan oluşturması ile mümkün olacaktır. Topluluğun kurucu antlaşmalarında yer alan sosyal hükümler, Avrupa Topluluğu sosyal politikasının çerçevesini çizer niteliktedir. Bu hükümler esas alınarak günümüze kadar çıkarılan yönerge, tüzük ve tavsiyelerle üye ülkelerin sosyal politikaları arasında büyük ölçüde uyumlaştırma sağlanmış, son olarak 1989 Aralığında onaylanan Sosyal Şart'ın, Maastricht Antlaşması kapsamında Topluluğun sosyal mevzuatı olarak kabul edilmesi ile de Topluluk Sosyal Politikasının sınırları kesin olarak çizilmiştir. Kuruluş tarihinden itibaren Avrupa Topluluğu ülkeleri ekonomik ve siyasal anlamda bir entegrasyonu hedeflemekle birlikte hiçbir zaman sosyal bütünleşmeyi bir başka deyişle standart bir sosyal politika uygulamasını öngörmemişlerdir. Bunun temel nedeni, üyeIV ülkeler arasında var olan ve ne kısa ne de orta vadede giderilmesi mümkün olmayan gelişmişlik farklılıklarıdır. Bugün Topluluk ülkelerinde söz konusu kalkınmışlık farklılıkları sosyal yapılara yansımakta ve buna paralel olarak sosyal hayatı şekillendiren geleneksel yapılar, yasal düzenlemeler, endüstriyel ilişkiler alanında işçi ve işveren taraflarının benimsedikleri stratejiler, toplu sözleşme müzakerelerinin yürütüldüğü çerçeve, getirdiği hak ve yükümlülükler ve hepsinden önemlisi kişi başına düşen milli gelir gibi unsurlar da ülkeden ülkeye değişkenlik göstermektedir. Bu nedenle uzun bir süre daha ülkelerin sosyal sorunlarını gerek kendi imkanlarıyla gerekse Topluluk kaynakları aracılığı ile çözümleme yönünde çaba sarfetmeleri, AT düzeyinde ihtiyaç duyulan yeni tip endüstriyel ilişkiler yaratmaları gerekecek ve Avrupa Sosyal Alanı'nın yaratılması ancak uzun vadede geniş kapsamlı bir uyumlaştırmayla mümkün olacaktır. Avrupa Sosyal Alanı'nın oluşturulması sürecinde Topluluk' ta yaratılmış olan mali mekanizmalar bölgeler arası sosyo-ekonomik farklılıkların giderilmesinde önemli rol oynayacaktır. Bu açıdan bakıldığında Topluluğa tam üyelik başvurusu yapmış olan ve 1995 yılında da Gümrük Birliği'ni gerçekleştirecek olan Türkiye'nin bu süreç içerisinde AT'de meydana gelen gelişmeler ve sosyal politika alanında uyumlaştırma çalışmalarını dikkatle izlemesi ve süratle önlemler alması gereği ortaya çıkmaktadır. Bugün Türkiye'de uygulanmakta olan sosyal politika ve sosyal güvenlik sistemleri ile AT genelinde uygulanmakta olan sistemler arasında farklılıklar mevcuttur. Bu farklılıkların Topluluk'taki gelişmelerin yakından izlenerek mümkün olduğu ölçekte giderilmesi ve tam üyelik gerçekleşene kadar belli bir uyumlaştırmanın sağlanması gerekmektedir. V Bu çalışmada vurgulanmak istendiği gibi, sosyal alanda Türkiye ve AT arasında var olan farklılıklar Türkiye'nin Topluluğa tam üyeliğine engel teşkil etmemektedir. Ancak her ne kadar AT ülkelerinde, standart bir sosyal politika uygulanmasa da günümüze kadar geçen süre içinde kurucu antlaşmalar temel alınarak geliştirilmiş olan düzenlemeler, üye ülkeler arasında bir Avrupa Sosyal Alanı oluşturulmasını sağlayacak temeli yaratmış ve büyük ölçüde yakınlaşmayı sağlamıştır. Türkiye'de AT normları dikkate alınarak gerçekleştirilecek sosyal düzenlemeler aracılığı ile belli bir yakınlaşmanın tam üyelik öncesinde sağlanması, Türkiye açısından avantaj yaratacaktır. Tam üyelik gerçekleştiğinde Topluluk üyelerinin ekonomik ve sosyal kalkınmalarında yararlandıkları mali mekanizmalar Türkiye için de geçerli olacaktır. Bununla birlikte Türkiye tam üyeliği beklemeksizin kendi ekonomik kalkınmasına paralel olarak Avrupa Sosyal Alanına Uyum sağlayacak düzenlemeleri geliştirmek zorundadır. Aksi halde AT, sosyal alanda önemli aşamalar kaydederken, Türkiye'nin bu gelişmelerin gerisinde kalması, tam üyelik konusu gündeme geldiğinde Türkiye ve Topluluk arasında var olan sosyal politika farklılıklarını giderilemez noktaya getirebilecektir.