İnsan-toprak ilişkisinin kültürel gelişimi ve seramiğe varışı

Dünyanın nasıl oluştuğu hakkında birçok araştırmalar yapılmaktadır; ama kesin bir sonuca varılamamıştır. Şu an olduğu gibi ilk çağlarda da insanlar, çevrelerindeki her şeyi merak ediyorlar ve onlara cevap bulmaya çalışıyorlardı. Bu soruların en önemlisi, dünyanın ve insanın nasıl oluştuğuydu hiç kuşkusuz. Çünkü, insan kendisi ve üzerinde yaşadığı dünya hakkında hiçbir şey bilmiyordu. Çeşitli olaylarla karşılaştığı halde onları anlayamıyordu. Kendini dünya üzerinde bir yere oturtabilmek ve dünyayı da kendi düşüncelerine yerleştirmek için tanımalıydı. O zamanlar bilim olmadığından, kendilerince hiç de bilimsel olmayan cevaplar buluyorlardı. Bu cevaplar o kültürlerin mitolojilerinde yer alıyordu. Bunlara da o zamanki bilimler olarak bakılmaktadır. Her toplum, bu konular hakkında kendilerine göre çeşitli görüşler dile getiriyor, bunlar da kültürlerinin oluşmasına yardımcı oluyordu. Toplumların bu gibi düşünsel faaliyetleri, bize o toplum hakkında bilgi verebilmektedir. En eski yazdı belgelere rastiadığımız Sümerler'in, dünyanın ve insanların oluşumu hakkındaki düşünceleri, şu anki birçok dinlere etki etmiştir. Sümery Mısır, Yunan ve Türk mitolojilerinde, Dünya'nın ve insanın oluşumunda toprağın rolü büyüktür. Bunların devamı olarak şu anki dinlerde de Dünya ve insanın oluşumunda toprak yer alır. Çünkü toprak, yaratıcı ve doğurucu 'Toprak Ana'dır. Dünya üzerinde ilk hücrenin oluşmasından başlayarak insanın oluşmasma kadar geçen dönem, belli bir düzen içerisinde gelişmiştir. Bu düzen evrimsel bir düzendir. Evrim, milyonlarca yıl sürmeş bir olaydır. Tarih öncesi araştırmalar, birçok başka bilim dalından yardım görerek çeşitli bilimsel yöntemlerle araştırmalarını sürdürür ve inşam tanımaya çalışır. İnsan, omurgalı ve memeli hayvanlar dünyasında 'primat' adı verilen bir ailenin son örneğidir ve evrim yolu ile bugünkü insanlığı yaratmıştır. Bu hembiolojik bir evrimdir, hem de kültürel bir evrim. İnsanı ele aldığımızda, onun; dik yürüyen, alet yapan, konuşan, soyutlayabilen araştıran ve akıl sahibi olan bir yaratık olduğunu görüyoruz. Dünya üzerinde, bütün bu özellikler sadece insanda vardır. Bu da oluşturduğu Tcültür' sayesinde olmuştur. İnsanlık tarihine bütün olarak bakıldığında, iki ayrı bölüm göze çarpar: Bunlardan ilki, çok ağır ve uzun olan 'ilkel topluluk', ikincisi, çok hızlı gelişmiş olan 'uygar toplum'dur. 'İlkel topluluk' insanların sırasıyla toplayıcı, avcı-toplayıcı ve uzman avcı oldukları, paleolitik ve mezolitik devirlerini içine alır. Üretime rastlanmaz. Biolojik ve kültürel evrim beraberce yihiimüştür. Mezolitikte yavaş yavaş üretimin ilk basamağı olan devşiricilik görülür. Bu devirde topraktan resimler ve küçük heykelcikler yapılmıştır. Daha çömlekçilik başlamamıştır. Devşiriciliğin gelişmesiyle büyük bir devrim olan neolitik devir başlar. Artık insanlar üretime geçmişşler ve toprakla şimdiye kadar olmadığı ölçüde ilişki içerisine girmişlerdir. Topraktan hem besin elde etmişler hem de çeşitli araçlar yapmışlarıdır. Bu yüzden insanlar toprağa büyük değer veriyorlardı. Doğuran, gizsel bir varlıktı artık. Toprağa ve topraktan çıkan her şeye tapıyorlar ve ona saygı duyuyorlardı. Her şeyi meydana getiren toprak, insanın meydana gelmesinde de etkili olmuştu. Neolitikten sonra, kültürler oluşurken toprakla biçimlenmişlerdir. Bu devirde sanatta, dolayısıyla seramikte büyük gelişmeler görülür. Dönemin başlarında kadınların yaptığı sade çömlekçilikle başlayan seramik, dönemin sonlarına doğru erkeklerin yaptığı zanaatler haline gelir. İnsanlar, üretime geçtikten soma, madenleri de işlemesini öğrenmişler ve birçok bilimin ve buluşun temellerini atmışlardır. Bu buluşlardan biri de tekerleğin bulunmasıdır. Tekerleğin bulunmasıyla çömlekçilik çarkla yapılmaya başlanmış ve seramikte büyük gelişme sağlanmıştır. Seramiğin zanaat haline gelmesinde, farklı çömlekçiliğin yeri büyüktür. Neolitikte iki tip topluluk görülür. Bunlar çiftçi ve çoban topluluklardır. Bu topluluklar arası savaşçı ve barışçı ilişkiler sonucu, insanlar köy VItopluluklarından, kent toplumuna geçişi sağlayabilmişlerdir. Kentler, devletleri; devletler de imparatorlukları meydana getirerek uygar topluma geçişi sağlamıştır. Uygar toplumun oluşmasıyla, farklılaşmış, sınıflı, devletli toplumlar görülür. Bu gelişmeler ilk önce Ortadoğu'da gerçekleşmiş. Savaşçı ve barışçı yollarla tüm dünyaya olduğu gibi Avrupa'ya da yayılmıştır. Avrupa'daki o zamanki önemli uygarlıklar eski Yunan ve Roma uygarlıklarıdır. Bu uygarlıklar kültür ve sanatta çok güzel örnekler vermişlerdir. Bunların içinde seramik, özel bir yer tutar. Çarklı çömlekçilik yaparak hem biçim hem de üzerindeki resimlerle çok özgün eserler elde etmişlerdir. Tek tanrılı bir din olan hıristiyanhğın Avrupa'ya girişi ile ilk çağ'daki bu gelişmenin tersine bir çöküş başlar. Bu çağda hiçbir ilerleme göze çarpmaz. Feodal düzen ortaya çıkar. Ortaçağ'daki her şey toprak üretimi üzerine kurulmuştu. Toplumsal yapı da toprak üretimine bağlı olduğu için sınıfsal farklılaşmalar oluşmuştur. Tarımsal üretim biçimleri her toplumda değişir. Üretim biçimleri yapılarına göre çeşitli tiplerde görülür. Bunlar; feodal taran, Asya tipi taran, kapitalist taran, sosyalist taran ve endüstriyel tarandır. 18. yy. aydınlanma yüzyılı olarak geçer. Çünkü, Avrupa feodal düzenden, yavaş yavaş sıyrılır ve eleştirici düşünceyle bilimsel ilerlemenin yam sıra ticaretin ilerlemesiyle kapitalizmin genişlettiği bir dünya meydana gelir. Ticarette, tarımda, sanayide, her şeyde yeni bir devrim başlar. Bu, sanayi devrimidir. Neolitik devrimden sanayii devrimine kadar insanlık tarihinde, pek önemli gelişmeler olmamıştır. Sanayi devrimiyle insanlık, gitgide genişleyen bir makineleşmeye yönelirken, nüfus da artmaya başlamıştır. Bu devirde, her alanda olduğu gibi, seramikte de sanayileşme başlar. Bu gelişme 20. yy'da daha da büyür ve artık seramik kap kacak değildir. Çeşitli yapı malzemelerinde, süs ve sofra eşyalarında, kristal camlarda, elektrik yalıtkan malzemelerde, elektronik sanayinin en hassas malzemelerinde, optik camdan VIIlazer kristallerine, metalürji sanayi için çeşitli ateş tuğlalarında, füze ve uzay araçlarının en önemli kısımlarında ve iletken nükleer yakıtlara kadar birçok alanda kullanılmaktadır. Ayrıca, plastik sanat alanlarında da üç boyutlu seramik heykeller yapılmaktadır. Bu heykeller, duvarları süsleyen panolar olabildiği gibi sokaklarda, mimaride ve sergi salonlarında sergilenmektedir. VIII