Gıda reklamlarının 4-6 yaş çocuklarının beslenmesi üzerindeki etkilerinin incelenmesi

Araştırmanın Amacı; Gıda reklamlarının 4-6 yaş çocuklarının beslenmesi üzerindeki etkilerinin incelenmek amacıyla yapılan bu çalışmada, çocukların televizyon veya tablet/telefonda izlediği programlardaki seçimlerini, reklam izleme oranlarını, hangi ürün grubu reklamların üzerlerinde daha etkili olduğunu, gıda tercihlerinde reklamların etkisinin olup olmadığını ve ailelerini hangi ürün gruplarını satın alma yönünde etkilediklerini araştırmak hedeflenmiştir. Gereç ve yöntem: Araştırmamız tanımlayıcı, kesitsel bir çalışmadır ve tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmada anketler, anaokullarında 15 Nisan 30 Haziran 2018 tarihlerinde uygulanmıştır. Araştırmada İstanbul ili Kadıköy İlçesinde yer alan ve araştırma izni konusunda yardımcı olan Koşuyolu ve Göztepe Okyanus Anaokulları ile Koşuyolu Yetkin Montessori Anaokulu seçilmiştir. Bu anaokullarındaki tüm çocukların velilerine anket uygulanmış, ankete katılmayı kabul eden 166 veli bu çalışmanın örneklemini oluşturmuştur. Kabul etmeyen veliler çalışma kapsamına alınmamıştır. Araştırma için, Üsküdar Üniversitesi Girişimsel Olmayan Araştırmalar Etik Kurulu'ndan, çalışmanın yapılmasında etik ve bilimsel açıdan sakınca bulunmadığına dair onay 10.04. 2015 tarih, 14588481/605.99/ 3865756 sayılı ile alınmıştır. Gıda reklamlarının 4-6 yaş çocuklarının beslenmesi üzerindeki etkilerini incelenmeye yönelik hazırlanan anket maddeleri, boyutları, kaynak taraması ve çocuk gelişimi, nörobilim ve biyoistatistik alanında 4 uzman görüşü alınarak oluşturulmuştur. Ekte sunulan ankette demografik bilgilerle ilgili sekiz soru, televizyon ve reklam izlemeye yönelik dokuz soru bulunmaktadır. Ayrıca beslenme ve gıda maddelerinin tanınması ve reklamların beslenme alışkanlığına etkisine yönelik; evet, hayır, bazen seçenekli likert tipi hazırlanan 20 madde olmak üzere toplam 37 madde bulunmaktadır. Gıda reklamlarının çocukların beslenmesi üzerindeki etkilerini belirlemeye yönelik kullanılacak anketin iç tutarlılığı Cronbach's alfa katsayısı 0.89 ile ortaya konulmuştur. Bulgular: Araştırmada, çocuğu için anaokuluna gelen velilerin % 92,8 i kadındır. Ankete katılan velilerden üniversite mezunu olanlar birinci sıradadır. Araştırmaya katılan çocukların % 32,5 u 4 yaş, % 24,1 i 5 yaştadır. Çocukların % 55,4 ü çocuk kanalları izlemekte, sadece 2,4 lük bir grup televizyon izlememektedir. Çocukların % 38,6 sının televizyonda reklam izlememekte, % 28,9 unun da en fazla oyuncak reklamı izlemektedir. Çocukların % 56,6 sı TV den reklamları izlemektedir. Çocukların % 37,3 ü de insan karakteri içeren çizgi kahramanları sevmektedir. Reklamları izleyen çocuklar, en fazla oyuncak % 32,53 ile, daha sonra yiyecek, % 21,68 ile istemektedirler. Velilerin % 56,62 si ailede beslenme kuralı olduğunu belirtmiştir. Ankete katılan velilerde ortalama yaş 36, çocuk yaşı 4, 6, çocuk boyu 107, 84 cm, çocuk kilosu 18 kg ve ortalama TV izleme süresi 75,74 dakika olarak bulunmuştur. Anne eğitim düzeyi ile çocukların sahip olduğu beslenme kuralları arasında pozitif bir ilişki vardır. Üniversite mezunu annelerin çocukları daha fazla sağlıklı beslenme kuralına sahiptir ( Ki-Kare test : 51,8 ve P: 0,004 P<0. 5 Önemli). Anne eğitim düzeyi ile çocukların TV izleme süresi arasında ilişkinin anlamlı olduğu saptanmıştır ( P=0, 026 < 0 ,05). Yaş ve çocuğun televizyon izleme süresi arasındaki ilişki ; Kruskal-Wallis : ,996 P>0. 5 önemsiz bulunmuştur. Çocukların yeme biçimi ile reklam izleme durumu arasındaki ilişkinin anlamsız olduğu saptanmıştır ( Ki-Kare: 5,910 P: 0.052 P>0, 05 Önemsiz). Sonuç: Bu çalışmada, Gıda reklamlarının 4-6 yaş çocuklarının beslenmesi üzerindeki etkileri incelenmiştir. Anne eğitim düzeyi ile çocukların sahip olduğu beslenme kuralları ve televizyon izleme süreleri arasında pozitif bir ilişkinin olduğu, yaş ve çocuğun televizyon izleme süresi ile çocukların yeme biçimi ile reklam izleme durumu arasındaki ilişkinin anlamsız olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlara göre, ailelerin sağlıklı beslenme, televizyonun çocuğa etkileri, çocuklarla kaliteli zaman geçirme, zararlı ürünleri almama gibi konularda bilinçlendirilmesi önerilmiştir.