Beşinci sınıf öğrencilerinin okuduklarını anlama eğitimi açısından kitap yazma ve ders işleme modelleri

Bu çalışma; 5. sınıf öğrencilerinin okuma etkinliklerinin Türkçe eğitiminin amaçlarını gerçekleştirmedeki yeterliliğini tespit ve okuduklarını anlama eğitiminde daha etkili modeller teklif etmek amacıyla yapılmıştır. Türkçe eğitimi amaçları, Anayasa ile 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununa dayanılarak hazırlanmıştır.. Bu amaçlar, programı oluşturan Anlama, Anlatma, Dil Bilgisi ve Yazı etkinliklerinin amaçlan, özelleştirilerek davranışlar halinde ifade edilmiştir. Bu davranışlar, bilişsel ve psikomotor niteliktedir. Amaçların duyuşsal nitelikli davranışlarına yer verilmemiştir. Araştırmanın yapıldığı öğrenci (11- 12 yaş) grubunun zihin ve dil gelişimi özelliklerinin programa yansıtıldığı görülmüştür. Bütün ülkeler ana dillerini doğru ve tam olarak öğretmeyi amaçlamakta ve kültürlerini oluşturmada dilden yararlanmaktadırlar. Başka ülkelerinkine göre Türkçe eğitimi amaçlarının daha kapsamlı olduğu kanaati hasıl olmuştur. Her ülkenin ana dili eğitiminde olduğu gibi Türkçe eğitiminde de bir takım sorunlar vardır. Bu sorunların çözülmesi için çaba gösterilmektedir. Bu cümleden olmak üzere okunanı anlama başarısını ortaya koymak amacıyla bu araştırma yapılmıştır. Araştırma 1 996 - 1 997 öğretim yılında Bolu il merkezindeki okullarda yapılmıştır. Ü merkezindeki 10 okulda 1556 öğrenciden 300 (%52 erkek, %48 kız) öğrenciye anket ve okuduğunu anlama testi uygulanmıştır. Bolu ilinin sosyal, kültürel ve ekonomik yapısının ülkenin genel yapısına yakın olabileceği kabul edilmiştir. Buna rağmen elde edilen sonuçlan bütün Türkiye'ye genellemenin doğru olmayacağı düşünülerek bölgesel özellikler değil okulda kazanılan anlama becerileri göz önünde tutulmuştur. Bu araştırmada, öğrencilerin dil becerilerini kullanma ile sosyal, kültürel ve ekonomik durumlan arasında bir ilişki bulunduğu varsayılmıştır. Buna göre araştırmaya katılan örneklemin özellikleri şöyledir: Öğrencilerden; %72'sinin 11 yaşında, %91'inin il merkezi veya ilçe merkezi doğumlu; %64'ünün kendine ait bir odasının; %94'ünün ebeveynlerine, %82'sinin kendilerine ait bir kitaplığının; annelerinin %68'inin ve babalarının %76'sının en az okur yazar; %81'inin 1-3 kardeşinin; %95'inin ailesinin aylık gelirinin asgari ücretin üstünde olduğu görülmüştür. Genel olarak, öğrencilerin okuma alışkanlıklarının ol- malan ve %8 1 'inin ebeveynlerinin sosyal etkinliklere katılmaları; %56'sının evine gazete almalan; %71'inin anne ve babalarının çocuklarının eğitimleriyle ilgilenmeleri; % 68'inin kendi evlerinde oturmaları; %94'ünün babalarının gelir getiren bir işte çalışmalan ve bütünün evinde bir televizyon ve telefon bulunması gibi niteliklerin araştırmada etkili olduğu kabul edilmiştir. Okuduğunu anlama davranışları programdaki amaçlara dayalı olarak çıkarılan 2 1 kritik davranış, 40 soruyla denenmiştir. Test çalışmalarının sağlıklı sonuç verebilmesi için tek yüzdenin değerlendirmesi yöntemi kullanılmış ve anlamlılık düzeyi T tablosu değerleri ile karşılaştınlmıştır. Testlerde ortalama başarı %62. 5 olarak bulunmuştur. En düşük başarının %23 ile yazıdaki kişilerin fiziksel özelliklerini tanımada, en yüksek başarının %88 ile zıt anlamlı kelimeleri tanımada olduğu görülmüştür. Bu değerlendirmeye göre ulaşılan başarının, hem genel ortalama hem de her davranışı kazanmada tam (%100) öğrenme bakımından yetersiz olduğu sonucuna varılmıştır. Türkçe dersinin amaçlarının gerçekleştirilmesindeki başarısızlığın muhtemel sebepleri arasında en önemli yeri işgal eden öğretmenlerin yetiştilmesi ve ders kitaplarının tarihsel gelişimi incelenmiştir. Öğretmenlerin önlisans ve lisans düzeyinde gördükleri eğitimin, Türkçe derslerini işleme bakımından yeterli olduğu kabul edilmiştir. Ancak öğretmenlerin Bakanlıktaramadan kabul edilen ders kitaplarına sıkı sıkıya uymak zorunda olduklarından dolayı problemin sebebi ders kitaplarında aranmıştır. Ders kitaplarının model ve uygulama bakımından birbirine benzediği, okuduğunu anlama eğitimi bakımından amaçların bütün davranışlarına yer verilmediği, yer verilen davranışların ise sadece bir veya iki örnekle ele alındığı tespit edilmiştir. Bu yapıdaki ders kitabıyla okunanı anlama eğitimi yapılamayacağı ve haliyle problemin ders kitaplarından kaynaklandığı kanaatine varılmıştır. Ders kitaplarına sıkı sıkıya bağlı olarak ders işlediklerinden dolayı öğretmenler, ders kitabının yetersizliğine paralel olarak başarılı olamamışlardır. İncelenen kitaplardan da anlaşıldığına göre kitap yazarları, okula başlayan öğrencilerin Türkçeyi bildiklerini düşünmektedirler. Bu sebepten olmalıdır ki, kitaplarında, okuma yazma öğretimi ile kuramsal dil bilgisi öğretimine öncelik vermişlerdir. Oysa okula başlayan çocukların dili, ailenin ve çevrenin dilidir. Okulda öğretilmesi gereken ise kültür dili olmalıdır. Bu itibarla Türkçe derslerinde kültür dilini edinme ve kullanma eğitimi yapılmalıdır. Aynı düşünceye paralel olarak öğrencilerin doğuştan getirdikleri anlama yetenekleri kullandırılmakta, okunanı anlama bakımından programda gösterilen davranışları kazandırıcı eğitim yapılmamaktadır. Bu sorunun çözülebilmesi için öğrenci merkezli yönlendirmeli bir model teklif e- dilmiştir. Buna göre öğrenciler, önce öğrenecekleri konuya ve amaca yönlendirilecek, sonra yeteri kadar alışurma yaptırılacak ve öğrendiklerini uygulayacaklardır. Böylece Türkçe eğitimi uygulamalarına model kavramı kazandırılmıştır. Ülkemize bu tür alan çalışmalarının çok uzun bir geçmişşi olmadığı göz önünde bulundurularak yapılan bu çalışma ile ortaya konulan önerilerin ve yorumların, eğitim sistemine bu alanda bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir.