Yapım yönetimi öğretimi yüksek lisans programlarının karşılaştırmalı değerlendirmesi

Globalleşmenin ye rekabetin giderek daha da önem kazanması sonucu hızlı bir değişim sürecinin yaşandığı ülkemizde de tüm organizasyonlar bir değişim gerçekleştirmek zorundadırlar. Bu eğitim kurumlan için de geçerlidir. Eğitim kurumlan geleceğe hazır olmanın yanı sıra, bugünün koşullarına da ayak uydurmak zorundadırlar. Yapım Yönetimi, yönetim mesleğinin bir alt disiplini olmakla birlikte, ondan farklıiaştıran, kendine özgü özelliklere sahiptir. Bu nedenle, yapım yönetimine yönelik eğitim konusunda farklı yaklaşımların ortaya çıkmış olduğu gözlemlenmektedir. Bu ise, eğitim programlarının farklı alt amaçlar doğrultusunda biçimlenmesine neden olmaktadır. Bu tez, günün şartlarına ve gelişen dünya koşullarına uygun bir yapım yönetimi programın oluşturulabilmesi amacıyla İ. T. Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık Anabilim Dalı Bina Yapım Yönetimi programının değerlendirilmesi ve geliştirilmesine yönelik yapılan araştırma projesi kapsamında, bu araştırmanın bir parçası olarak gerçekleştirilmiştir. Bu tezin amacı, Yapım Yönetimi ile ilgili benzer öğretim programlarını incelemek ve tanıtmak, bunun yanı sıra İ. T. Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık Anabilim Dalı Bina Yapım Yönetimi programı mezunlarının ve de halen devam etmekte olan öğrencilerin mevcut programa ilişkin görüşlerini saptamak ve değerlendirmektir. Bu amaca yönelik olarak tezde; dünyadaki benzer Yapım Yönetimi öğretimi ile ilgili programlar internet aracılığı ile elde edilebilen bilgiler ışığında incelenmekte ve çeşitli özellikleriyle tanıtılmaktadır. Bu bölümde incelenen yüksek lisans programlarının temel özelliklerine yer verilmekte; programlara verilen adlar, program süreleri, programa devam biçimi, programın tezli/tezsiz olma seçeneği, programı tamamlamak için gereken toplam kredi sayısı, program amaçları, programa kabul koşulları, program strüktürü, programda yer alan derslerin gruplandırılması, yapım yönetimi eğitiminde kullanılan öğretme yöntemlerine ve incelenen programların tipleştirilmesine yönelik uygulanan kümeleme analizine değinilmiştir. Tezin diğer bölümünde ise İ. T. Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık Anabilim Dalı Bina Yapım Yönetimi programının değerlendirilmesi, program mezunlarının ve öğrencilerinin görüşlerinin belirlenebilmesi amacına yönelik alan araştırması çalışması yapılmıştır. Bu bölümde alan araştırmasının sınırları ve örneklem yapısı, alan araştırmasında yer alan sorular, alan araştırması katılımcı profili ve alan araştırmasının bulguları açıklanmaktadır. Tezin son bölümünde ise, Yapım Yönetimi Programlarının incelenmesi ve uygulanan alan araştırmasının sonucunda elde edilen bulgular ve bu bulgular doğrultusunda yapılan öneriler yer almaktadır. Elde edilen bulgular ise şöyledir. Dünyanın değişik ülkelerinde bulunan 36 üniversitede yapımla ilgili lisans sonrası düzeyde, farklı içeriğe sahip öğretim programının uygulandığı görülmektedir. Mimarlık, inşaat mühendisliği, ekonomi ve yönetim bilimlerinin ortak kesişme alanı olarak nitelenebilecek bu öğretim programı alanlarının artık bağımsız birer bilimsel disiplin alanı olarak genel kabul gördüğü anlaşılmaktadır. Yapılan incelemeler sonucunda 36 üniversitede 45 yüksek lisans programının 17 farklı adla yer aldığı görülmektedir. Ancak en çok rastlanılan program adı 'Yapım Yönetimi'dir. Program sürelerinin incelenmesi sonucunda ise full time program süresinin 1-2 yıl, part time program süresinin 1-3 yıl arasında değiştiği görülmektedir. Programa devam biçimi full time ve part time olmak üzere iki şekildedir. İncelenen programların tezli ya da tezsiz olma alternatiflerinin bulunduğu görülmektedir. Programı tamamlamak için gereken toplam kredi sayısı ise; programın tezli olması durumunda en az 21 kredi ders ve tez; en fazla 36 kredi ders ve tez olarak görülmektedir. Programın tezsiz olması durumunda ise tamamlanması gereken en az kredi sayısı 27 kredi ders, proje ve rapor; en fazla kredi sayısı 36 kredi ders ve rapor olarak görülmektedir. Program amaçları incelendiğinde, her program için genel olarak inşaat sektöründe ihtiyaç duyulan yönetimsel pozisyonlar için profesyonel yöneticiler yetiştirmeyi hedefledikleri söylenilebilir. Programa kabul koşullan için her programda farklılıklar olduğu ancak genellikle inşaat ve mimarlıkla ilgili alanlardan mezuniyet istendiği, farklı disiplinlerden gelen öğrencilerin eksik oldukları alanlardaki dersleri tamamlamaları gerektiği söylenilebilir. Kimi programlarda iş deneyiminin de arandığı görülmektedir. Ayrıca yabancı dil ile ilgili yeterlilik aranmaktadır. Program strüktüründe ise her programda tamamlanması gereken kredi sayısının, derslerin yer aldığı dönemlerin farklılaştığı söylenilebilir. İncelenen okullar arasında bir tek The University of Birmingham-Construction Management programının akredite edildiği görülmüştür. Diğer programlarda bu konuyla ilgili bir bilgiye rastlanılmamıştır. İncelenen bütün programlarda verilmekte olan derslerden aynı içerikte olanlar belli kategorilerde toplanmıştır. Bu çalışmanın sonucunda birbirinden farklı isim alan 27 adet ders grubu oluşturulmuştur ve bu 27 ana başlıktaki dersler bilgi alanları olarak adlandırılmıştır. Yapılan incelemenin sonucunda 45 program içinde en fazla sayıda görülen bilgi alanı Yapım Projeleri Yönetimi ve Yapım Sözleşmeleri-Yapım Hukuku'dur. Daha sonra ise Yapım Mühendisliği ve Teknolojisi gelmektedir. En az sayıda görülen bilgi alanları ise Tasarım Yönetimi, Matematik'tir. Programlarda kullanılan öğretme yöntemleri ele alınan diğer konulardan biridir. Etkin öğretimde özellikle inşaatla ilgili bilimsel disiplinlerin doğasına koşut olarak dolaylı öğretme yöntemlerinin yoğun olarak kullanıldığı ve bu yöntemler üzerinde çalışıldığı görülmektedir. Bu disiplinlerde öğretmen bazlı öğretme yöntemleri yerine, öğrencinin kişisel deneyimle öğrendiği vaka ya da proje bazlı ya da genel olarak problem bazlı, öğrenci merkezli öğretme yöntemlerinin kullanıldığı görülmektedir. incelenen programlar arasında birbirleriyle benzer içerikte olan programları tespit edebilmek ve mevcut programları kendi aralarında gruplayabilmek amacıyla programların tipleştiriimesine yönelik bir çalışma yapılmıştır. Bu tipleştirme yapılırken de istatiksel yöntem olarak Kümeleme Analizi yöntemi kullanılmıştır. Yapılan analiz sonucunda her kümede yer alan bilgi alanları ve bunların önem sırası göz önüne alınarak, her kümenin temel özelliğine göre bu kümelere yeni isimler verilmiştir. Verilen yeni isimlerle, kümeleme analizi sonucunda ortaya çıkan program tipleri; Yapım Mühendisliğinde Yönetim ve Organizasyon; Yapımda Proje Yönetimi; Yapım Ekonomisi; Yapımda Yönetim; Yapım Mühendisliği ve Teknolojisi' dir. İ. T. Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık Anabilim Dalı Bina Yapım Yönetimi programı kapsamında yapılan öğretimin değerlendirilmesi, program mezunlarının ve öğrencilerinin görüşlerinin belirlenebilmesi amacına yönelik yapılan alan araştırmasında sorulan sorular sonucunda; katılımcı profili belirlenmiş, katılımcıların mevcut öğretim programı hakkındaki düşünceleri ve programdan beklentileri tespit edilmeye çalışılmıştır. Alan araştırması katılımcı profilinde; katılımcılarının yaşı mezunlarda 25 -41, programa devam eden öğrenciler arasında 23-27 yaş arasında değişmektedir. Katılımcıların büyük çoğunluğunun bayan olduğu görülmektedir. Programın ortalama 3 yılda tamamlandığı söylenilebilir. Yüksek lisans eğitimi sırasında; öğrenciler eğitimle birlikte çalışma hayatını da paralel yürütmektedirler. Katılımcıların halen çalışma durumu incelendiğinde ise yüksek lisans mezunlarının daha çok yönetici kademesinde çalıştığını, programa halen devam eden öğrencilerin ise mimar unvanıyla çalıştığı görülmektedir. Alan araştırması sonucunda elde edilen bulgular ise şunlardır. Katılımcıların yüksek lisans yapmasındaki amaçlan arasında hır konuda uzmanlaşmak, iş hayatında avantaj sağlamak başta gelmektedir. Programda alınan dersler incelendiğinde, mezun olanlar arasında Proje Yönetimi'nin, devam edenler arasında ise Maliyet Muhasebesi'nin en çok alınan ders olduğu görülmektedir. Ders veriliş yöntemleri konusunda beklentiler konferans tipi, problem bazlı ve ödev yolu ile öğrenmede yoğunlaşmaktadır. Bu yöntemlerin uygulanması He kazanılacak yetkinliğin 'yapabilme' düzeyinde olabileceği beklentisi bulunmaktadır. Programdaki derslerin genellikle anlama yetkinlik düzeyinde kazanıldığı düşünülmekte, ancak yapabilme yetkinlik düzeyine ulaşılmak istendiği görülmektedir. Ders seçimindeki en önemli kriterler; dersin içeriği ve veriliş biçiminin uygunluğu, dersin tez konusu ile ilgili olması olarak belirlenmiştir. Farklı olan derslerin belli kategorilerde toplanması sonucu elde edilen bilgi alanları yapılan alan araştırmasında önem derecesine göre değerlendirilmiştir. Alan araştırması sonuçlarına göre Bina Yapım Yönetimi Programı alanında yer alması gerektiği düşünülen bilgi alanları arasındaki ilk beş; Yapımda Yönetim ve Organizasyon, Yapım Projeleri Yönetimi, Proje değerlendirme ve Karar Verme, Maliyet Yönetimi, Tahmin-Teklif Hazırlama şeklindedir. İncelenen programlarda içeriklerinin göz önünde bulundurulmasıyla yapılan tipleştirme çalışması sonucunda 5 farklı program tipi elde edilmiştir ve alan araştırmasında yeni bir Yapım Yönetim Öğretimi Programı içeriği için sunulan kümelerde yapılan derecelendirmede sonuç; Yapım Mühendisliğinde Yönetim ve Organizasyon, Yapım Ekonomisi, Yapımda Proje Yönetimi, Yapımda Yönetim, Yapım Mühendisliği ve Teknolojisi şeklindedir. Yüksek lisansını tamamlayanlar ve devam edenler; Bina Yapım Yönetimi Programı içeriğinin karşılaşılan problemlerin çözümüne katkısını orta derecede bulmuşlardır. Yüksek lisansını tamamlayanlar ve devam edenler; tez konularının uygulama sorunlarıyla bağdaştığını düşünmektedirler. Program süresi seçeneklerinden 2 yıl ve üstü seçeneği istenmektedir. Tezli/Tezsiz program seçeneklerinden, tezli program seçeneği tercih edilmektedir. Zaman seçeneklerinden, programın hafta içi olması istenilmektedir. Programın yürütülmesindeki olanakların yeterliliği konusunda, mezunlar ve devam edenlerin olanakları orta derecede bulduğu görülmektedir. Programın kısmen yabancı dilde yürütülmesi istenmektedir. Mezun olduktan sonra çalışmak istenilen alanının ağırlıklı olarak Proje Yönetimi olduğu görülmektedir. Bu tez; daha önce sözü edilen araştırma projesinin bir parçasıdır. Araştırmanın diğer bir boyutu da müşavir ve müteahhit firmalarının görüşlerinin alındığı çalışmadır. Bu tez kapsamında ulaşılan bulgular, programın değerlendirilmesi, amaçlarının yeniden belirlenerek programın günün koşullarına ve gelecekteki beklentilerine uygun olarak geliştirilmesi için tek başına yeterli olmayacaktır. Programın değerlendirilmesi ve geliştirilmesine yönelik yapılacak çalışmada bu iki boyut göz önünde bulundurulacaktır. Bu çalışma sonucunda ulaşılan bulguların programın değerlendirmesine önemli katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Yapılan incelemeler ve mezunların-mevcut öğrencilerin görüşleri doğrultusunda ortaya çıkan sonuçlarda; mevcut programın günün ve gelişen dünya koşullarının karşısında geliştirilmesi gerektiğini göstermektedir.