turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Evaluation of water erosion in the Ağaçlı region

ile 30 Haziran 2002 arasındaki toplam sekiz aylık bir süreyi kapsamaktadır. 1 Ocak 2002 ile 30 Nisan 2002 tarihleri arasındaki yağış miktarları her dört alana yerleştirilen yağış aletleri ile ölçülmüştür. Bu aletler içerisinde toplanan yağmur suları çeşitli aralıklarla ölçülmüş ve not edilmiş, ayrıca aylık yağış miktarları hesaplanmıştır. 1 Ocak 2002 ile 30 Nisan 2002 tarihleri arasındaki yüzeysel akışa bağlı toprak kaybı her dört alana yerleştirilen kapanlar yardımıyla ölçülmüştür. Kapanların üst kısmındaki 10 metrekarelik alanlar sınırlandırılmıştır. Bu 10 metrekarelik alanlardan yüzeysel akışa bağlı olarak taşınan ve sonunda kapanların içerisinde biriken topraklar, yağış ölçümleri ile aynı aralıklarla plastik poşetlerin içerisine alınmıştır. Bu plastik poşetlerde toplanan topraklar daha sonra laboratuarda analiz edilmiştir. Yüzeysel akışa bağlı toprak kaybı verileri her deneme alam için, ölçülen yağış verilerine, toprak özelliklerine ve yüzey koşullarına bağlı olarak değerlendirilmiştir. Yarıntıların gelişmesi 1 Kasım 2001 ile 30 Nisan 2002 tarihleri arasında izlenmiştir. Yarıntıların üzerinde profiller belirlenmiştir. Yarıntıların gelişmesinin değerlendirilebilmesi için bu profillerin üç aylık aralıklarla kesitleri çıkarılmıştır. İlk kesitler 1 Kasım 2001 'de, ikinci kesitler 31 Ocak 2002'de, üçüncü kesitler ise 30 Nisan 2002'de çıkarılmıştır. Bu üç kesit, aynı çizim üzerinde çakıştırılarak, yarıntıların gelişmesi değerlendirilmeye çalışılmıştır. Sonuçlar, yağış verilerine, yarıntıların havzalarına, toprak özelliklerine, yüzey örtü özelliklerine ve su erozyonu işleyişine göre yorumlanmıştır. Deneme alanlarının toprak özellikleri, 1 Mayıs 2002 ile 30 Haziran 2002 tarihleri arasında analiz edilmiştir. Toprak yüzeylerinden (0-5 cm ve 20-25 cm derinliklerden), yarıntıların yan duvarları ve tabanlarından (0-5 cm derinliklerden) toprak örnekleri 100 santimetre küplük metal silindirler yardımıyla alınmıştır. Alınan bu toprak örnekleri daha sonra laboratuarda analiz edilmiştir. Toprak örneklerinin tane çap sınıfları dağılımı ve hacim ağırlıkları birlikte tespit edilmiştir. Yüzeysel akışa bağlı toprak kaybı ve yarıntıların gelişmesinin değerlendirilmesi sırasında her deneme alanının yüzeyselIX toprak özelliklerine başvurulmuştur. Yarıntıların yan duvarları ve tabanlarının tane çap sınıfları dağılımı ve bunlara bağlı olarak toprak türleri, temsil ettikleri yerlere göre kesitlerin üzerlerine yazılmıştır. Yarıntıların gelişmesinin değerlendirilmesi sırasında bu verilere de başvurulmuştur. Bu çalışmanın sonuçlarına göre, yüzeysel akışa bağlı toprak kaybı açık deneme alanında devam etmiş, fakat ölü ve diri yüzey örtüsüne bağlı olarak, seyrek, kapalı ve tam kapalı deneme alanlarında, görülmemiştir. Yarıntıların gelişmesi açık ve seyrek deneme alanlarında devam etmiştir. Sık ölü ve diri yüzey örtüsüne bağlı olarak, kapalı ve tam kapalı deneme alanlarında yarıntılarda gelişme gözlenmemiştir. Bu sonuçlar, çıplak toprakların şiddetli erozyona müsaitliğini ve Sahil Çamının su erozyonunun azaltılmasında etkinliğini açıkça göstermektedir
Arıtılmış atıksuda bulunan patojen mikroorganizmaların Darbeli Elektrik Alan ile inaktivasyonu

Bu çalışmada, atıksu artıma tesisi çıkış suyunda bulunan patojen mikroorganizmaların Darbeli Elektrik Alan ile inaktivasyonu denenmiştir. Analizlerde fekal kirliliğin göstergesi olan E. coli ve Salmonella typhimurium hücreleri, endospor oluşturan Bacillus subtilis hücreleri ve artıma tesisi çıkış suyunda özellikle de çamurda bol miktarda bulunan Ascaris yumurtaları kullanılmıştır. Çalışmada farklı elektrik alan şiddetlerinde ve farklı sürelerde bu hücrelerin inaktivasyon oranı ve elektrik alana karşı dayanıklılıkları incelenmiştir. Ayrıca bu bakteri hücrelerinin tarım toprağında hayatta kalma sürelerini belirlemek için çalışma yapılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre 8,5 kV/cm elektrik alan şiddetinde 32 dakika işlem sonucunda E. coli için % 52, S. typhimurium için % 97 başarıya ulaşılmıştır. Bu çalışma sonucunda elektrik alan ile inaktivasyon konusunda öneriler getirilmiştir. Atıksu arıtma tesisi çıkış suyunun tarımsal sulama amaçlı kullanılabilirliğinin sağlanması için elektrik alanın alternatif yöntemler arasında yer alacağı düşünülmektedir.
Kağıt endüstrisi ağartma atıksuyundaki klorlu organiklerin aktif çamur sistemleri ile giderimi

Kağıt endüstrisinin özellikle ağartma prosesinden kaynaklanan atıksular içerdikleri klorlu organik bileşikleri nedeni ile alıcı ortamda organizmalar üzerinde toksik etkiye yol açmakta ve biyolojik parçalanmaya direnç göstermektedir. Bu tezde yapılan çalışmalarda SEKA/Dalaman kağıt fabrikasından kaynaklanan ağartma prosesi atıksuyu kullanılarak klasik ve nitrifikasyonlu aktif çamur sistemlerinde dehalojenasyon mekanizması incelenmiştir. Çalışmanın ilk aşamasında nitrifikasyonlu aktif çamur sisteminde ağartma atıksuyunun da bulunması durumunda elde edilen amonyum giderim hızlan ve dehalojenasyon reaksiyonu incelemiştir. Kesikli ve sürekli sistemler için amonyum giderim hızı 0.016-0. 075 ve 0.03-0. 19 mgNH4/mgUAKM. g olarak bulunmuştur. Kesikli sistem çalışmalarında amonyum yükünün (NH4/UAKM) 0.12 den 0 .45'e artması ile nitrifikasyon organizmalarının dehalojenasyon reaksiyon hızının 0.017 den 0.0062 mgICl/mgUAKM. gün'e düştüğü görülmüştür. Çalışmanın ikinci aşamasında klasik ve nitrifikasyonlu aktif çamur sistemleri kullanılarak dehalojenasyon reaksiyonunun yanı sıra TOK ve amonyum giderimi incelenmiştir. Klasik aktif çamur sisteminde yükün 0 .03'den 0.068 mgTOK/mgUAKM. g'ye arttırılması durumunda oluşan IC1 miktarı da 4 .45'den 8.5 mg/l'ye artmıştır. AOX arıtım verimi de aynı şekilde %15'den %35'e artmaktadır. Nitrifikasyonlu aktif çamur sisteminde ise yükün 0 .006'den 0.025 mgTOK/mgUAKM. g'ye arttırılması durumunda oluşan IC1 miktarında 10 mg/1 den 3.2 mg/l'ye azalma görülmüştür. Artan yüklerdeki AOX giderim verimi de %26'dan %6'ya düşmektedir. Bu çalışmalar sonucunda, nitrifikasyon sisteminde hakim ototrof bakterilerin klasik aktif çamur sistemindeki heterotrof bakterilere kıyasla artan klorlu organik yüklemelerine karşı daha hassas olduğu ve dehalojenasyon veriminin düştüğü, klasik aktif çamur sisteminde ise arttığı görülmüştür. Elde edilen optimum yüklemeler; aktif çamurda 0 .05, nitrifikasyon sisteminde 0.015 mgTOK/mgVSS. gün olarak seçilmiştir. Aktif çamur sisteminde 8 mg/1, nitrifikasyonlu aktif çamur sisteminde de 9 mg/1 IC1 olmak üzere toplam 17 mg/1 IC1 artışı elde edilmiştir. Sistemdeki TOK ve NH4-N parametrelerindeki giderim verimi de sırasıyla %85 ve %95 olarak bulunmuştur.
Characterization of semi-volatile organic compounds in fine atmospheric particles

Polisiklik aromatik hidrokarbonlar ve n-alkanlar gibi yarı uçucu organik bileşikler, düşük kaliteli fosil yakıt, biyokütle yanması, konut ısıtma gereksinimleri, gemi ve uçakların yakıt sistemine meydana gelen eksik yanma işlemlerinden yayılır. Yarı uçucu organik bileşiklerin incelenmesi, insan sağlığı, iklim ve çevre üzerindeki etkilerinin araştırılması ve değerlendirilmesi için zorunludur. Yarı uçucu organikler atmosfere yayıldıktan sonra, uzun mesafelerce rüzgarla taşınabilir ve daha sonra yere ya da suya yerleşebilirler. Sonuç olarak, yer seviyesindeki kirlilik, yüksek değerlere ulaşır. Bunun yanı sıra organik aerosoller, güneş ışınımını ve bulutların yapısall özelliklerini değiştirerek iklim değişikliği üzerinde önemli rol oynarlar. Bu tür parçacıklara maruz kalmak hem akciğerler hem de kalp sağlığı için oldukça zararlıdır. İnce paritkül maddeler akciğerlerden geçebilir ve alveollere ulaşabilir. Solunum sistemi astım veya akciğer kanserine sebebiyet verebilir. Ayrıca, kalp krizi için yüksek bir risk içerirler. SVOC'lerin günlük değişiminin anlaşılması; kaynakların, oluşumların ve dönüşüm süreçlerinin netleştirilmesi, sağlık ve iklim üzerindeki etkilerin araştırılması için gereklidir. Bu çalışmanın temel amacı, PM2.5' inorganik bileşimi hakkında bir ön değerlendirme yapmak ve sıcaklık, bağıl nem, rüzgar hızı ve rüzgar yönü gibi çeşitli meteorolojik koşullara göre farklılıklarını anlamaktır. Trafik yoğunluğundaki değişiklikler de dikkate alınmıştır. Bunu elde etmek için sırasıyla Tisch PNY1123 yüksek hacimli örnekleyici ve Zambelli düşük hacimli örnekleyici kullanılmış ve İstanbul'da altı hafta boyunca yaklaşık 301 yüksek hacimli ve 42 düşük hacimli PM2. 5 örneği toplanmıştır. PAH ve n-alkanların konsantrasyonları, termal desorpsiyon eklentili bir gaz kromatografı ve kütle spektrometresi analiz cihazı ile belirlenmiştir. Türkiye'de ilk defa PM2. 5 ile ilişkili SVOC konsatrasyonları çalışılmıştır. Bu çalışmanın hem ulusal hem de küresel ölçekte önemli etkileri vardır.
Mevsimsel değişimin Çanakkale'deki kültüre edilebilir biyoaerosol kompozisyonuna etkisi

İç ortam hava kirliliğinde payı yaklaşık %5-34 olan biyoaerosollerin; gerek yapı malzemeleri aracılığıyla, gerekse havalandırma ile dış ortamdan iç ortama geçişi söz konusudur. Bazı mikroorganizma türlerine uzun süreli maruziyet ciddi sağlık problemlerine neden olabilir. İç ortamda bulunan biyoaerosoller; hasta bina sendromu, astım, alerjik rinit, hipersensitif pnömoni, tüberküloz, difteri ve lejyonella hastalığı gibi birçok hastalığa sebep olabilirler. Mevsimsel değişimin biyoaeresol kompozisyonuna etkisinin incelenmesi hem hava kalitesi, hem de insan sağlığı açısından önem arz etmektedir. Bu çalışmada Çanakkale ili Merkez, Lapseki ve Çan ilçelerinde 121 farklı evin iç ve dış ortam havasında toplam bakteri ve mantar konsantrasyonları saptanmış ve mantarlar cins düzeyinde tanımlanmıştır. Baskın mantar cinsleri ve bunların mevsimsel değişimi incelenmiştir. Çanakkale'de iç ve dış ortam havasındaki biyoaerosol düzeylerinin mekansal, mevsimsel ve meteorolojik faktörlere bağlı olarak farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Genel olarak TBC ve TMC seviyeleri <10 ile 104 CFU/m 3 arasında değişim göstermiştir. Çalışma sonucunda 25 farklı mantar türü tanımlanmış ve iç ortamda baskın olarak gözlenen mantar cinsleri sırasıyla; Cladosporium (%46.19), Penicillium (%32.86) ve Aspergillus (%6.32), dış ortamdaki baskın cinsler ise Cladosporium (%56.53), Penicillium (%8.48) ve maya mantarı (%5.08) olarak bulunmuştur. Tüm iç ortam ölçümleri dikkate alındığında TBC ile TMC arasında pozitif korelasyon olduğu tespit edilmiştir. TBC seviyelerinin genel olarak tüm ölçüm noktalarında yaz döneminde daha yüksek olduğu görülmüştür. İç ve dış ortamda en yüksek mantar konsantrasyonları Haziran ayında gözlenirken, en düşük mantar konsantrasyonları Temmuz ve Ağustos aylarında görülmüştür. Genel olarak, her üç ölçüm istasyonunda da iç ortamda ölçülen biyoaerosol konsantrasyonları, dış ortamda ölçülen biyoaerosol konsantrasyonlarından daha yüksektir. TBC seviyesinin iç/dış oranının 10 civarında olması, iç ortamlarda önemli bakteri kaynak ının olduğuna işaret etmektedir.
Köyceğiz-Dalyan Lagün sistemi'nin hidrolik modellenmesi

Köyceğiz-Dalyan Lagün Sistemi, kendine özgü yapısı nedeniyle, dünyanın en karmaşık ve modellenmesi en zor lagün sistemlerinden biridir. Değişik kurumlar ve enstitüler tarafından bölge ile ilgili birçok araştırma yapılmış, veri toplanmış, sıra modelleme çalışmalarına gelmiştir. Sistemin kuzey kısmında yer alan Köyceğiz Gölü, daha önceki bir çalışmada modellenmiş, ancak güneyde yer alan Dalyan Lagünü henüz modellenememiştir. Sistemi hidrolik modellemeyi amaçlayan bu çalışma, Dalyan Lagünü üzerinde yapılan ilk modelleme çalışmalarından biridir. Sistemin karmaşıklığı ve mevcut hidrolik verilerin azlığı nedeniyle, önce en basit modelleme yaklaşımları kullanılmış, daha sonra daha karmaşık modelleme yaklaşımları ile daha ayrıntılı sonuçların elde edilmesine çalışılmıştır. Detaylı bir literatür çalışması yapıldıktan sonra; hidrolik simülasyonların QUAL2E, DYNHYD 5 ve Lung-O'Connor modelleri kullanılarak yapılmasına, bu modeller yardımı ile bulunan debilerin sağlamasının WASP modeli kullanılarak yapılan tuzluluk simülasyonu sonuçlan yardımı ile kontrol edilmesine karar verilmiştir. Sonuç olarak Köyceğiz-Dalyan Lagün sistemin hidrolik davranışı kısmen belirlenebilmiş, ancak sistemin hidrodinamik simülasyonunun bu çalışmada kullanılan modellerle pek mümkün olmadığı, bazı kabuller ile mümkün olsa bile pratik olmadığı anlaşılmıştır. Bu nedenle Köyceğiz-Dalyan Lagün Sistemi'nde bu modeller yerine CE-QUAL-W 2 veya EFDC modellerinin kullanılması tavsiye edilmiştir. Çalışma sırasında varılan başka bir sonuç, sistemin parçalar halinde değil, bütün olarak modellenmesi gerektiğidir. Bu tezde çalışma ile ilgili detayların hemen hemen tümü verilerek, daha sonra yapılacak benzer çalışmalara yol göstermesi amaçlanmıştır. XV
Boru tipi jet reaktörde ozonun kütle transferinin araştırılması ve boyar madde giderimi

Jet loop reaktörler, düşük güç tüketimi ve kütle transferindeki üstün performansları nedeniyle dikkat çeken sistemlerdendir. Bu çalışmada boru tipi jet reaktörün ozonun kütle transferindeki etkisi araştırılmış ve emme tüplü bir önceki nesil jet loop reaktör tipiyle karşılaştırılmıştır. Boru tipi jet reaktörün emme tüplü jet loop reaktör modeline göre daha az güç tüketimi ile daha yüksek kütle transferi sağladığı belirlenmiştir. Aynı sirkülasyon debilerinde BTJR, JLR'den %30 daha az güç tüketmekte, ancak ozon gazının transferinde hemen hemen aynı hacimsel kütle transfer katsayısı elde edilmektedir. Ayrıca çalışmanın ikinci aşamasında tekstil endüstrisi ve çeşitli alanlarda kullanılan metil oranj boyar maddesinin ozonlama ile arıtımı için hazırlanan sentetik atıksularla BTJR' de çeşitli denemeler yapılmıştır. Bu denemelerde sıvı sirkülasyon debisi, gaz debisi, sıcaklık, pH, ozon gaz kütlesi ve başlangıç metil oranj konsantrasyonlarının etkisi incelenmiş ve ozonlama ile renk, kimyasal oksijen ihtiyacı ve toplam organik karbon giderim oranları belirlenmiştir. Özellikle sisteme verilen ozon gaz kütlesi, sıvı sirkülasyon debisi ve başlangıç metil oranj konsantrasyonunun giderim üzerinde önemli derecede etkili parametreler olduğu anlaşılmıştır. 180 dakikalık deneyler sonucunda tüm şartlarda %97 ve üzeri renk giderimi sağlanmıştır. Çalışmada sırasıyla KOİ ve TOK giderimi için en yüksek %96 ve %79 verimler elde edilmiştir. Metil oranjın ozonlanarak gideriminde ölçülen KOİ değerleri kullanılarak yalancı birinci dereceden kinetik hesaplamalarla ozonlamanın etkisi açıklanmıştır.
Yoğun seracılık yapılan tarımsal bir alandaki PCB ve OCP varlığı, dağılımı ve sağlık etkilerinin incelenmesi

Gelişen sanayi ve artan tarımsal faaliyetlere bağlı olarak kullanılan kimyasal maddelerden bozunmaya karşı dirençli, uzun mesafe taşınım potansiyeli bulunan, biyolojik birikim gösteren ve toksik özellikte olanlar kalıcı organik kirleticiler olarak bilinmektedir. Çevre ve insan sağlığı üzerindeki toksik etkileri nedeniyle uluslararası sözleşmeler ile kullanımı yasaklanmış olan KOK'lar kalıcı özellikleri ve olası illegal kullanımları nedeniyle çevresel ortamlarda bulunabilmektedir. Bu çalışmada, yoğun tarımsal faaliyet ve seracılık uygulamaları nedeniyle geçmişşte yoğun kullanım potansiyeli olan Kumluca'da mevcut KOK kirliliği, toprak ve pasif hava örnekleri ile incelenmiştir. Kiral analiz ile kimyasalların güncel kullanımları değerlendirilmiş ve tespit edilen kimyasalların potansiyel sağlık riskleri belirlenmiştir. Hava ve toprak örneklerinde 22 adet organoklorlu pestisit ve 15 adet poliklorlu bifenil bileşiği analiz edilmiştir. Örnekleme, önizleme ve detaylı izleme olmak üzere iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Örneklerde tespit edilen kirletici seviyeleri örnekleme noktaları ve örnekleme dönemlerine göre farklılık göstermektedir. Ön izleme dönemi hava ve toprak örneklerinde 22OCP seviyeleri sırasıyla 0,884-97, 0 pg/m 3 ve 0,463-9, 87 ng/g kuru ağırlık aralığında; 15PCB seviyeleri sırasıyla tespit edilemedi -213 pg/m 3 ve te-1, 35 ng/g kuru ağırlık aralığındadır. Detaylı izleme dönemi hava ve toprak örneklerinde 22OCP seviyeleri sırasıyla 32,6- 741 pg/m 3 ve te-28, 1 ng/g kuru ağırlık aralığında; 15PCB seviyeleri sırasıyla te-2767 pg/m 3 ve te-0, 302 ng/g kuru ağırlık aralığındadır. Kirleticilerin mevsimsel seviyelerinde istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamaktadır. Hava ve toprak örneklerinde en fazla tespit edilen OCP bileşikleri endosülfan ve diklorodifeniltrikloroetan türevleridir. Güncel kirletici girdisinin değerlendirilmesi amacıyla yapılan kiral analizler bazı istisnalar dışında güncel kirlilik girdisi olmadığını göstermiştir. Kirleticilerin hava-toprak arasındaki dağılımına bakıldığında havadan toprağa geçişin baskın olduğu görülmüştür. Yapılan sağlık riski değerlendirmesi, bölgede tespit edilen kirleticilerin iki istisna dışında kanserojen ve kanserojen olmayan sağlık etkisi olmadığını göstermiştir.
Antalya kentinin içme suyu kalite sorunlarının ve olası çözümlerinin halkın düşüncesi alınarak araştırılması

Antalya şehrinde esas içme suyu kaynağı yeraltı suyudur. Şehirde bulunan kaynak ve kuyuların kalitesi yüksek kalsiyum sertliği dışında problemsizdir. Fakat, bakım çalışmaları sırasında ve su kesintileri sırasında bazı kirleticiler dağıtım şebekesine girmektedir. Bu kirleticiler temelde suyun rengini değiştiren ve yüksek bulanıklığa, istenmeyen tat ve kokuya neden olan toprak parçacıklarından meydana gelmektedir. Dağıtım şebekesinin eski olduğu yerlerde içme suyunun kalitesinin bozulmasından şikayet edilmektedir. Antalya'da yaşayan insanların çoğu bu sertlik ve kirlilik yüzünden dağıtım şebekesinden su içmemektedir. Musluk suyu yerine şişe su, ev arıtma sistemleri gibi kaynaklara başvurmaktadırlar. Halk sertliğin sağlık üzerine etkilerini abartmaktadır ve içtikleri suyun kalitesi hakkında düzenli olarak bilgilendirilmedikleri için su kalitesi hakkında şüphe duymaktadır. Bu çalışmanın amacı içme suyu kalite problemleri hakkında halkın düşüncelerini ve olası çözümleri araştırmaktır. Bu amaçla bir anket hazırlanmıştır ve 800 kişiyle yüz yüze görüşülmüştür. Görüşülen insanlar farklı eğitim seviyelerinden, gelir düzeylerinden, yaşlardan ve cinsiyetlerdendir. Anketin sonuçlan, insanların %50'sinden fazlasının içme suyu dağıtım şebekesinden su içmediğini göstermiştir. Bunun ana nedeni sertliğin sağlık etkileriniabartmalarıdır. Diğer nedenler ise suyun kirli olmasıdır. Bundan başka, anketin sonuçlan, cinsiyeti, yaşı, eğitim seviyesi, gelir düzeyi ne olursa olsun görüşülen bütün insanlar su kalitesi ve etkileri hakkında bilgi almak istediğini göstermiştir. Ek olarak, görüşülen insanlar en çok broşürle olmak üzere su kalitesi izleme programının sonuçlarını bilmek istemektedir. Bu araştırmanın sonucunda, jnusluk suyunu içme amacıyla kullanan insanların yüzdesi, içme suyu kalitesi ve içme suyunun sertliğinin sağlık üzerine gerçek etkileri hakkında halkı bilinçlendirme kampanyaları düzenlenmesi, içme suyu izleme programı ölçüm ve analizlerinin sonuçlarını içeren broşürler dağıtılması, su kesintilerinin mümkün olduğunca azaltılması ve bakım çalışmaları sırasında tahliye vanaları kullanılmasıyla suyun kirlenmesinin önlenmesi gibi oldukça ucuz yöntemlerle arttırılabilir. Ek olarak, Antalya dağıtım şebekesinin eski olan bölümleri yenilenmelidir.
Bursa atmosferindeki klasik hava kirletici konsantrasyon seviyeleri ve birbirleri ile ilişkilerinin değerlendirilmesi

Bu çalışma kapsamında, Bursa atmosferindeki klasik hava kirleticilerin seviyeleri, mekana ve zamana bağlı değişimleri, meteorolojik parametrelerle ilişkileri ve birbirleri ile olan etkileşimleri incelenmiş ve karşılaştırmalı olarak tartışılmıştır. İl Sağlık Müdürlüğü tarafından 7 semtte ölçülen Ocak 1988 -Aralık 2003 periyotları arasındaki günlük partikül madde ve kükürt dioksit (SO2) değerleri ile 2001 ve 2003 yıllan arasında Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından 2 ölçüm istasyonunda yarım saatlik olarak toplanan SO2, PM, karbon monoksit, hidrokarbonlar, ozon (O3) ve azot oksitler konsantrasyonları değerlendirilmiştir. Heykel'in şehrin işlek caddelerinden biri olması sebebiyle araç trafiğinden kaynaklanan hava kirliliğinin toplam kirlilikteki oranının yüksek olduğu hesaplanmıştır. Yüksek konsantrasyon seviyelerinin en önemli sebepleri, trafiğin yoğun olması ile birlikte bölgedeki yüksek binaların ve düşük rüzgar hızlarının kirleticilerin seyrelmesini engellemesidir. SO2 kirleticisinin 1988- 2003 yıllan arasındaki kış aylan konsantrasyonlarının ortalaması (197,2+150, 6 u. g/rn3) yaz aylan ortalamasının (44,5+20, 9 u, g/m3) yaklaşık 5 katıdır. Aynı şekilde, PM kirleticisinin bu zaman aralığındaki kış aylan konsantrasyon ortalaması (90,6+40, 71 ug/m3) yaz ayları ortalamasının (18,9+10, 63 p-g/m3) yaklaşık 5 katıdır. Bu sonuçlar, Bursa'da gözlenen SO2 ve PM kirliliklerinin büyük oranda ısınma amaçlı yakmalardan kaynaklandığını göstermektedir. Ölçüm periyodunda (1988-2003) en yüksek ortalama S02 (102, 16 p. g/m3) ve ortalama PM (67, 78 (ig/m3) değerleri Arabayatağı ve Eğitim' de ve en düşük ortalama SO2 (61, 15 u, g/mJ) ve PM (39, 8 jıg/m3) değerleri de Karaman'da saptanmıştır. SO2 ve PM konsantrasyonları ile meteorolojik parametreler arasında lineer, eksponansiyel, üslü ve logaritmik modeller oluşturulmuştur. Modelleme çalışmaları sonucunda kuvvetli korelasyonlar gözlenmemiştir. Kirletici konsantrasyonlarının sıcaklık ve rüzgar hızı ile ters, basınç ve nem ile doğru orantılı olarak değiştiği belirlenmiştir. Duaçınarı ve Heykel Semtleri'nde yapılan ölçümlerde CO, Nöx, S02, PM, O3 ve HK konsantrasyon değerleri arasındaki korelasyon katsayıları hesaplanmış ve bu değerler Duaçınarı'nda 0,01 ile 0,97 arasında, Heykel'de 0 ile 0,96 arasında değişmiştir. Her iki semtte konsantrasyonlar arasındaki en yüksek korelasyonlara kış mevsiminde, en düşük korelasyonlara yaz mevsiminde rastlanmıştır.