1945 sonrası Sovyet rejiminin Polonya afiş ekolüne etkileri

Polonya afişinin öncül örnekleri 19. yy sonlarında Stanislaw Wyspianski, Jozef Mehoffer ve Karol Frycz gibi seçkin ressamların atölyesinde ortaya çıkmıştır. Afiş, Mloda Polska 'Genç Polonya' döneminde emekleme yıllarının ardından sanatsal bir ifade şekli olarak kabul görmeye başlamıştır. Polonyalı sanatçılar sanatsal birçok başarıya imza atarak uluslararası platformda ülkelerini saygın bir konuma taşımıştır. Polonya yüz yirmi yıllık bölünmüşlüğün ardından 1918 yılında bağımsız bir devlet olarak ortaya çıkmıştır. Polonyalı sanatçılar bağımsızlık sonrası oluşan özgür kültürel yaşam ortamında geleneksel halk sanatını modern stillerle harmanlayıp afiş sanatında yeni keşifler deneyimlemiş ve gelecek yıllarda Polonya afişinin temel yapı taşlarını oluşturacak yol haritasını oluşturmuşlardır. Polonya'daki sanatsal sahne, Varşova Güzel Sanatlar Akademisi ile Politeknik Enstitüsü mimarlık fakültesi mezunlarının egemenliğindeydi. Bu iki atölye tarz açısından birbirinden farklı fikir ve yaklaşımları sergilemiş olsalar da Polonya afişine çok önemli katılarda bulunmuştur. Eylül 1939'da Alman ordularının Polonya'yı işgali ülkeyi yıkıma uğratan ve sonraki aşamasında tüm Avrupa'yı saran şiddetli savaşın kapısını aralamıştır. Yıkılmış Polonya savaşın bitimiyle kendisini Sovyet-Rusya'nın diktası altında bulmuştur. Stalin'in katı tek tipçi 'Sosyalist Gerçekçilik' sanat politikası ölümüne dek afiş sanatının gelişimine engel olmuştur. Ardından Stalin'in ölümüyle birlikte Komünist iktidar sert politikaları derk edip daha ılımlı bir yönetim anlayışına yönelmiştir. 1950'lerden sonra oluşan bu yeni siyasal ortamda sanatçılar yeteneklerini sınırsızca kullanabilecekleri rekabetçi serbest piyasa baskısından bağımsız bir kültürel zemin bulmuşlar ve farklı sanatsal yaklaşımları deneyimlemişlerdir. Sanatsal canlılığın yoğun olduğu bu dönemde Henryk Tomaszewski ve Tadeusz Trepkowski'nin öncülük ettiği 'Polonya Afiş Okulu' fenomeni ortaya çıkmıştır. Terimi ilk kullanan kişi Jan Lenica'dır. Savaş sonrası yetişen genç tasarımcıların da katılımıyla afiş sanatına dair heyecan verici gelişmelere sahne olmuştur. Sadece afiş sanatına adanmış Wilanow Afiş Müzesi 1968 yılında açılmış ve ilk kez düzenlenen emsal niteliğindeki Birinci Uluslararası Varşova Afiş Bienali düzenlenmiştir.1970'li yıllar Polonya afiş sanatının en parlak dönemidir ancak Polonya Afiş Okulu'ndan söz etmek artık mümkün değildir. Çünkü sanatçılar bireyselci yaklaşımı benimseyerek kendilerine özgü üslup oluşturmuşlardır. 1980'den itibaren kademeli bir şekilde itibarsızlaşan ve güçsüzleşen siyasal otrite ekonomik çöküşün eşiğinde birçok toplumsal protesto ile karşılaşmıştır. Nihayetinde Gdansk Tersaneleri'nde Lech Walesa liderliğinde gerçekleşen işçi grevleri 'Solidarnosc' dayanışma hareketini ortaya çıkarmıştır. Sanatçılar büyük ölçüde harekete destek vermişler ve bu dönemde iktidar karşıtı açık muhalif kodlar içeren protest afişler üretmişlerdir. Polonyalı sanatçılar, yıllarca süren savaşlar ve baskı altında yitirdikleri ulusal kültürel kimliklerini afişin ifade gücüyle halkı her daim bilinçlendirmiş ve uyarmıştır. Çalkantılı dönemde kendilerini ifade edebilecekleri yegane iletişim aracı olarak afişi görmüşlerdir.