Organize sanayi bölgelerinde çevresel bilgi sistemlerinin uygulanabilirliği: İstanbul Tuzla Organize Sanayi Bölgesi web tabanlı çevresel bilgi sistemi örneği

Günümüzde ivme kazanarak büyük bir gelişim seyri izleyen teknolojik ve bilimsel gelişmeler, bilgi sistemlerinin gelişimini hızlandırmış ve bilgi toplumunu ortaya çıkarmıştır. Bilim ve teknoloji alanlarında elde edilen hızlı gelişmeler, bilgi çağı olarak adlandırılan günümüzde bilgiyi kullanıcıya daha hızlı ve etkin kullanma imkanı sunarak bilgi toplumunun inşasına büyük katkılar sağlamıştır. Teknolojik ilerlemenin bilimsel ilerlemelerle iç içe olan gelişimi, bilgi sistemlerinin inşasına katkı sağlayarak bu alanda devrimsel nitelikte gelişmelere neden olmuştur. Konumsal veriye dayalı bilgi sistemleri de bu gelişim ekseninde ilerleme kaydetmiş, konuma dayalı bilgi sistemlerinin kullanılması ile ortaya çıkan Coğrafi Bilgi Sistemleri de bu eksende gelişim kaydederek, yaygın bir kullanım alanına sahip olmuştur. CBS'nin konuma dayalı bilgiyi sistematik ve entegre bir şekilde kullanıcıya sunması, çok sayıda disiplinin CBS'den faydalanmasını sağlamıştır. Geniş bir yelpazede kullanım alanına sahip olan CBS'nin etkin kullanım alanlarından biri de çevre yönetimi alanındadır. Konumsal veri eksenli çevresel bilgileri sistematik bir şekilde entegrasyonunu sağlayan, pek çok çevresel veriyi etkili kullanma olanağı veren Çevresel Bilgi Sistemleri, çevre ve doğal kaynakların kullanımı, korunması, geliştirilmesi, izlenmesi ve planlanması alanlarında CBS uygulamalarını ve teknolojisini kullanarak, başta karar vericiler olmak üzere, ilgililere çevre yönetimi alanında çalışmalara olanak sağlayan sistemler toplamıdır. CBS'nin ilk kullanım alanlarından biri olması ve çevre yönetimi alanında efektif kullanımı, CBS'nin alt dalı olan ÇBS'yi özel kılmaktadır. Gelişmiş ülkelerde geniş bir kullanım alanına sahip olan ÇBS, Türkiye'de çevresel bilginin önem kazanmaya başladığı ve Avrupa Birliği müktesebatları çerçevesinde yerine getirilmesi gereken alanlarında biri olması ile kullanımı gelişmiş; bu alanda pek çok uygulama alanına sahip olarak geniş bir kullanıcı kitlesine ulaşmıştır. ÇBS, başta Çevre ve Şehircilik Bakanlığı olmak üzere birçok kurum ve kuruluşun kendi uygulamaları ile devam ederek ilerleme kaydetmektedir. Türkiye özelinde pek çok kuruluşun farklı uygulamalarına yönelik kullanım alanlarına sahip olan ÇBS'de, ilk entegrasyon çalışmaları Çevre ve Şehircilik Bakanlığı bünyesinde Entegre Çevre Bilgi Sistemleri ile oluşturularak, kullanıcılara farklı alanlarda farklı hizmetler sunmaya başlamıştır. Birçok çevresel uygulamanın entegre edildiği ve bir portal üzerinde sunulduğu EÇBS'nin kullanımı konumsal olmaktan ziyade sözel verilileri kapsamaktadır. Faaliyetleri kapsamında çevreye olan etkileri dikkate alındığında, sanayi devriminden beri sanayi faaliyetleri, bugün çevresel sorunların en büyük sebeplerinden biri olarak görülmektedir. Sanayi faaliyetleri kapsamında ortaya çıkan olumsuz pek çok etkiyi azaltma konusunda atılmış adımlardan biri ise Organize Sanayi Bölgelerinin kurulmaları olmuştur. Disipline edilmiş sanayi alanları olan OSB'lerin kuruluş amaçlarından biri de çevre kirliliğini azaltarak çevresel kaynakların tüketilmesinin önüne geçmektir. OSB'lerin kurulması ile çevre kirliğinin azaltılması ve çevresel izlenebilirlik konusunda ilerleme kaydedilmiştir. Ne var ki, OSB'lerle ilgili çok fazla çevresel verinin bulunmasına rağmen, bu verilerin dağınık ve karmaşık olması ve konuma dayalı olmaması dezavantaj olarak görülebilir. Pek çok çevresel verinin bulunduğu OSB'lerle ilgili bu verileri kapsamlı olarak konumsal bir bilgi sistemi üzerine inşa etmek elzemdir. Bu bağlamda OSB'ler ve OSB'de faaliyet gösteren tesislerle ilgili çevre yönetiminin, çevresel planlamanın ve çevresel izlenebilirliğin hızlı ve kolay olması için ÇBS'lerin kurulması önem arz etmektedir Türkiye'de sanayi alanında meydana gelen gelişmelere paralel olarak, sanayi alanlarına yönelik konumsal tabanlı ÇBS'nin gelişme göstermesi gerekmektedir. Sanayiye yönelik konuma dayalı oluşturulacak ÇBS'nin ilgililere büyük avantajlar sağlayacağı açıktır. Çalışma kapsamı içerinde asıl amaç İstanbul Tuzla Organize Sanayi Bölgesi özelinde; başta OSB'ler olmak üzere sanayi alanlarına yönelik konuma dayalı bir ÇBS'nin inşa edilerek uygulanabilirliğinin test etmektir. Bu çalışmada elde edilecek uygulama pratiğinin ilk olarak İstanbul'da bulunan OSB'lere, daha sonra Türkiye'de bulunan bütün sanayi alanlarına uygulanabileceği amaçlanmaktadır. Bilgi sistemi inşa etme aşamasında İTOSB Bölge Müdürlüğü ile görüşme sağlanmıştır. Bir program dahilinde yapılan çalışmada başta İTOSB Müdürlüğü olmak üzere çeşitli kurumlardan İTOSB ile ilgili veriler toplanmış, toplanan veriler sistem inşa etme aşamasında kullanılacak olanları ayıklanmış, elde edilen veriler farklı sınıflara ayırılmış, kağıt ortamında elde edilen veriler sayısallaştırılmış, CBS program ve yazılımları kullanılarak veri entegrasyonu ve sistem modellemesi yapılmış, verilerin güncel tutularak yazılım kanalları yoluyla kullanıcılara web tabanlı CBS ile hizmet edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada CBS ve ÇBS kavramlarına değinilmiş, aralarındaki ilişkinin niteliği açıklanmış, Çevresel Bilgi ve ÇBS arasındaki ilişkiye değinilerek ÇBS'nin önemi ifade edilmiştir. ÇBS'nin arka planında olan çalışmalar ve konumsal uygulama alanlarına çalışma içerisinde değinilmiş, ÇBS'nin Dünya'da, Avrupa'da ve Türkiye'deki gelişimi irdelenmiştir. Sanayi kavramı ve OSB'lerle ilgili kavramsal çerçeve çizilerek bu kavramlarla ilgili bilgi verilmiş, OSB'ler ile çevre ve sürdürebilirlik arasındaki ilişkiye değinilmiştir. OSB'nin tarihsel gelişimi ve Türkiye'de OSB'nin yapısı ve mevcut gelişimine değinilmiştir. Çalışma alanı olarak belirlenen İTOSB ile genel bilgileri detaylıca açıklanmıştır. İstanbul Tuzla Organize Sanayi Bölgesi Çevresel Bilgi Sistemi tasarım aşamaları; veri toplama sürecinden web ortamına aktarılması işlemine kadar detaylarıyla verilmiştir. Tasarım için gerekli olan veriler, veri temin yöntemleri, verilerin güncelliği, verilerin ilişki modeli üzerinden sistem inşa aşamaları açıklanmıştır. Tasarım sonucunda, sistemle ilgili uygulama pratiğinde elde edilen sonuçlar sunulmuştur.