Seramik üretiminde alçı model ve kalıplar kalıp problemleri ve çözümleri

SERAMİK ÜRETİMİNDE ALÇI MODEL VE KALIPLAR, KALIP PROBLEMLERİ VE ÇÖZÜMLERİ Seramiğin ana hammaddesi olan toprağın insan yaşamına girmesi çok eski çağlara değin inmektedir. Seramiğin tarım devrimine bağlı olarak geliştiği bugün artık iyice aydınlanmış bir konudur. Tarım devrimine bağlı olarak gelişen yaşam koşulları içinde işlevsel kap kaçak yapımında buğday ve arpa saplarından yapılan sepetçiğin günlük yaşama egemen olduğu yıllardır. Ancak insanın doğaya egemen olmaya başlamasının sonucunda elde edilen ürünün fazlalığı, beslenme biçiminin değişmesi, kışlık erzakın stoklanması gibi sorunlar insanoğlunu daha fonksiyonel bir malzeme arayışına yönlendirmiştir. Bunun sonucunda yapılan sepetler balçıkla sıvanarak güneşte kurutulmuş, fakat bu balçıkla sıvanan sepetlerin de yeterince yardımcı olmadığı anlaşılmıştır. Bir tesadüf eseri bu balçıkla sıvalı sepetler ateşle buluşmuş ve daha sağlam bir malzeme elde edilerek ilk çömlekçilik başlamıştır. Böylece sepetlerden yapılan ilk seramik kalıpları da doğmuştur. İnsanoğlu bununla da yetinmeyip pişmiş topraktan yapmış olduğu kalıplarla seri üretimler gerçekleştirmiştir. İnsanoğlunun malzeme arayışı hiç durmamış, doğada bulunan kayaları ateşte pişirerek onları toz haline getirmiş, bunun sonucunda da alçıyı keşfetmiştir. Alçının keşfiyle birlikte, seramik üretiminde de yardımcı malzeme olarak alçı kuİlanılmaya başlanmıştır. Alçının nem çekmesi ve doğal şartlar nedeniyle çok çabuk bozulması alçı kalıpların ne zamandan itibaren kullanıldığını kesin olarak bilmemizi güçleştirmektedir. İlk tarihsel kayıt 1 545'de yayınlanan Piccolpasso'nun 'Çömlekçi Sanatının Üç Kitabı' adlı eserinde İtalyan çömlekçilerinin alçı kalıp kullandıklarını ortaya koymuştur. 18. yy.'da deflokulantların geliştirilmesiyle birlikte döküm çamuru daha kullanışlı bir hale getirilmiş ve yaygın bir şekilde kullanılmaya başlanmıştır. Döküm yönteminin gelişmesiyle de alçı kalıpçılık önem kazanmıştır. Günümüzde pişmiş toprak kalıplar yerine, bir takım özellikleri olan alçı kalıplar tercih edilmektedir. Alçı kalıplar, pişmiş çamur kalıplara nazaran daha hızlı çamur veya döküm çamurundaki nemi emerler ve alçı kalıpların pişiriİmesine gerek yoktur. Alçı, doğada pek çok rezervi bulunan alçı taşı mineralinden kalsinasyon metodu ile elde edilir. Alçı taşından doğru miktardaki suyun uzaklaştırılmasını sağlamak için kalsinasyon yönteminin çok dikkatli kontrol edilmesi lazımdır. Kalsinasyon işleminde, alçı taşının 1,5 molekül suyu dışarı çıkarılarak kullandığımız alçı elde edilmiş olur. Seramik sanayiinde alçı çok önemli yere sahip yardımcı bir malzemedir. Bunun için her işletme kullanacağı alçının kaliteli ve amacına uygun özelliklere sahip olmasını istemektedir. İşletmeler, çeşitli deneylerin sonucuna göre alçı siparişlerini verirler. Alçı hazırlamada kullanılan suyun saflığı ve sıcaklığı çok önemlidir. Suyun içilebilecek nitelikte ve sıcaklığının da 21 -38 C arasında olması gerekmektedir. Suyun alçıya oranına su/alçı oranı denir. Alçı kullanıcıları kendi standartlarına uygun oranı tespit ettikten sonra alçı ve suyu tartarak çalışırlarsa standart kalıp üretiminin devamlılığını sağlayabilirler. Eğer su/alçı oranı dikkatle tartılmazsa kalıp ömrü azalır. Tasarlanıp, teknik resimleri çizilen ve sonuçta elde edilmesi arzulanan seramik ürünün alçıdan yapılmış üç boyutlu haline alçı model adı verilir. Alçı model genel olarak üç yöntem ileşekillendirilir; a) elle, b) alçı tornasında c) şablon ile, fakat, bunların dışında da bu yöntemlerin ikisi veya üçü de bir arada kullanılarak alçı modeller şekillendirilebilir. Üretim ve kullanım yerlerine göre tanımlanan alçı kalıplardan, sürekli aynı sonucun ve optimum fiziksel özelliklerin elde edilmesi için uygun bir şekilde kurutulması gerekmektedir. Kurutma kabinlerindeki hararet 40-50 derece olmalıdır. Alçı kalıplar kalsine edilmeden ku rutulmalıdır. Kalsinasyon kalıpların tebeşirleşmesine ve diğer hatalara neden olur. Kurutulan kalıplar kuru ve rutubetsiz depolarda saklanmalıdır. Alçı kalıp yapımcıları, çeşitli alçı kalıp problemleri ile karşılaşmaktadırlar. Tespit edilebilen problemler için çeşitli çözüm önerileri ülkemizdeki seramik kuruluşlarının alçı kalıp departmanlarının yardımıyla hazırlanmış ve bu eser içersinde derlenerek sunulmuştur. iv