Kadın hükümlüler:Cezaevi yaşantısı ve tahliye sonrası gereksinimler

Bu araştırmanın amacı, kadın hükümlülerin tahliye sonrası yaşam gereksinimlerinin ortaya konmasıdır. Bu çerçevede kadın suçluluğunun Türkiye'deki genel karakteristik özellikleri ile kadınların cezaevi sürecinde ve tahliye sonrasındaki ihtiyaçlarının kadınların anlatımlarıyla tanımlanması amaçlanmıştır. Araştırmanın bulguları doğrultusunda kadın hükümlülerin tahliye sonrası ihtiyaçlarına yönelik hizmet önerilerinin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Araştırmada nicel ve nitel yöntem bir arada kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verileri Türkiye'deki kadınlara yönelik cezaevleri olan Ankara Kadın Kapalı, Adana Kadın Kapalı, Bakırköy Kadın Kapalı, Çifteler Kadın Kapalı, Bozkurt Kadın Açık ve Sivas Açık Cezaevinde bulunan tahliyesine bir yıl ve daha az süre kalmış olan toplam 240 kadın hükümlü ile görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Araştırmanın nitel verileri ise cezaevinden tahliye olmuş olan 5 eski hükümlü kadınla yapılan görüşmeler ile kadın ceza infaz kurumunda çalışan 2 sosyal hizmet uzmanı, 2 akademisyen ve 2 Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıf Müdürleri ile yapılan profesyonel görüşmeler olmak üzere toplam 11 derinlemesine görüşme ile toplanmıştır. Görüşmelerde kadın hükümlülerin sosyo-demografik özellikleri, suç ve cezaevi deneyimleri, cezaevindeki yaşamı ve sağlık durumu, hükümlü kadınların cezaevinde iken dışarıdaki yakınları ile ilişkileri, salıverilme sonrasına ilişkin duygu ve düşünceleri ile salıverilme sonrası ihtiyaç duyulan hizmetler ve tahliye sonrası yaşantıları, hükümlü kadınların içerisi ve dışarısı hakkında düşündüğü zorluklar incelenmiştir. Tahliye olmuş eski hükümlü kadınlarla yapılan görüşmelerde kadınların tahliye sonrası yaşamı ve ihtiyaçları ortaya konmaya çalışılmıştır. Bununla birlikte sosyal hizmet uzmanları, akademisyenler ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Müdürleriyle yapılan görüşmelerde ise kadın suçluluğu ile ilgili tespitler ve kadın hükümlülere tahliye sonrasına yönelik verilebilecek hizmetler tartışılmıştır. Araştırma sonuçları doğrultusunda kadın suçluluğunun çok sayıda değişken ile ilişkili olduğu, genel olarak literatür ile paralel doğrultuda özellikleri olduğu ortaya konmuştur. Genel olarak araştırma grubuna bakıldığında kadın suçluluğunda aile çevresi ve kadının yaşadığı deneyimlerin belirleyici unsur olduğu görülmektedir. Bu özellikler arasında özellikle kadının aile yapısı ve içinde bulunduğu çevre, çocukluk çağı deneyimleri, evlilik yaşantısı, şiddet görme durumu, madde bağımlılığı, yoksulluk gibi unsurların kadın suçluluğu açısından önemli olduğu görülmüştür. Kadınların işlediği suç türü en fazla sırasıyla hırsızlık, uyuşturucu ile ilgili suçlar ve adam öldürme suçudur. Hükümlü kadınlar en fazla maddi sıkıntılar nedeniyle suç işlemişlerdir. Suç işleme nedenleri açısından bir başka önemli bulgu, adam öldüren kadınların şiddet-dayak-istismar ve namus yüzünden suç işlemeleridir. Kadınların suç işleme nedenleri, hapsedilme sıkıntıları, rehabilitasyon ihtiyaçlarının ve aynı zamanda tahliye sonrası ihtiyaçlarının cinsiyete göre değişebileceğini göstermiştir. Kadınların yaşam öykülerini incelendiğinde kadınları suça iten nedenlerin birden çok değişkenin etkisiyle oluştuğu görülmüştür. Çalışmadaki bulgular kadın suçluluğunun yoksulluk, madde kullanımı, aile içi şiddet, istismar, işlevsiz aile gibi birçok etkeni barındırdığını göstermiştir. Dolayısıyla kadınların gerek cezaevindeki gerekse tahliye sonrasındaki ihtiyaçları da çok boyutlu bir hizmet yapılanmasını gerektirmektedir. Çünkü kadın hükümlülerin tanımladıkları ihtiyaçlara bakıldığında bu ihtiyaçların birçok hizmetin bir arada sağlanmasını gerektirdiği görülmüştür. Bu hizmetler, madde bağımlılığının önlenmesi, ruh sağlığının tedavi edilmesi, aile ilişkilerinin yeniden düzenlenmesine yardımcı olunması, barınma, sosyal ve maddi yardım yapılması, mesleki gelişiminin sağlanması gibi çeşitlilik göstermektedir. Mevcut sistemde ise kadın hükümlülere yönelik tahliye sonrası hizmetlerin olmadığı anlaşılmıştır. Özellikle tahliye sonrası kadın hükümlüler açısından çok önemli olan izleme ve destekleme hizmetlerinin yapılamadığı görülmüştür. Araştırma bulguları doğrultusunda kadın hükümlülere yönelik cezaevinde uygulanacak rehabilite edici hizmetlere yönelik öneriler, tahliye sonrası hizmetlere yönelik öneriler, ceza infaz sistemini düzenleyici hizmetlere yönelik öneriler ve koruyucu/önleyici hizmetlere yönelik öneriler sunulmuştur.