Gelişimsel yetersizliği olan çocukların annelerine eğitim uzmanlarıyla çalışırken gerekli olan etkili iletişim becerilerinin kazandırılması

DOKTORA TEZ OZU GELİŞİMSEL YETERSİZLİĞİ OLAN ÇOCUKLARIN ANNELERİNE EĞİTİM UZMANLARIYLA ÇALIŞIRKEN GEREKLİ OLAN ETKİLİ İLETİŞİM BECERİLERİNİN KAZANDIRILMASI Arzu Özen Özel Eğitim Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Nisan 1999 Danışman: Doç. Dr. Gönül Kırcaali-İftar Bu araştırmanın genel amacı, gelişimsel yetersizliği olan çocuk annelerine sağlanan, çocuklarınm davranış ya da öğrenme sorunları için bir eğitim uzmanıyla ilk kez görüşürken gerekli etkili iletişim becerilerinin öğretimi uygulamasının etkililiğini belirlemektir. Araştırmanın deneklerini, on iki anne oluşturmuştur. Araştırmaya katılan on iki annenin altısı yansız atama yoluyla deney grubu olarak belirlenmiştir; diğer altısı ise kontrol grubu olarak araştırmaya katılmıştır. Araştırmada; çocukla yaşanan sorunu ortaya koyma, sorunu çözmeye yönelik öneri geliştirme ve görüşmeyi sonuçlandırma olmak üzere üç etkili iletişim davranışı; bu davranışların her biri için ise beşer beceri belirlenmiştir Araştırmanın birinci bölümünde tek-denekli araştırma modellerinden davranışlar arası yoklama evreli çoklu yoklama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın birinci bölümüne sadece deney grubunu oluşturan anneler katılmıştır ve kendilerine etkili iletişim davranışları sırayla öğretilmiştir. Öğretim uygulaması araştırmacı tarafından hazırlanan 'Yazalı Bilgilendirme' ve 'Karşılıklı Konuşma Örnekleri' öğretim materyalleri ile gerçekleştirilmiştir. Bu bölümde kullanılan veri toplama araçları, belirlenen üç etkili iletişim davranışını ölçebilecek nitelikte çoktan seçmeli sorular şeklinde düzenlenmiştir. Veri toplama araçları, araştırmanın deney grubunam katılan annelere öğretim öncesinde, öğretim sırasında ve öğretim sonrasında uygulanmıştır. Annelere etkili iletişim becerileri kazandırmaya yönelik yapılan öğretim sonucunda tüm annelerin üç etkili iletişim davranışını oluşturan becerileri kazandıkları ve araştırma için belirlenen ölçüleri karşıladıkları görülmüştür. Deney grubundaki annelere etkili iletişim becerilerinin öğretilmesi tamamlandıktan sonra, araştırmanın ikinci bölümü başlamıştır. Bu bölümde, etkili iletişim becerileri öğretimi çalışmasını tamamlayan deney grubundaki annelerle, herhangi bir çalışmaya katılmayan kontrol grubundaki annelerin, gerçek bir danışma ortamında etkili iletişimin ilk iki davranışını oluşturan becerileri kullanımlannda farklılık olup olmadığı belirlenmiştir. Araştırmanın bir deney ve bir kontrol grubundan oluşan ikinci bölümünde annelerin etkili iletişim becerilerini kullanma düzeylerini belirlemek amacıyla 'Annelerin Bir Eğitim Uzmanıyla İlk Kez Görüşürken Sahip Olmaları Gereken Etkili İletişim Becerilerini Değerlendirme Ölçeği' kullanılmıştır. Deney ve kontrol grubundaki annelerin bu ölçü aracındaki düzeylerini karşılaştırmak için uygulanan t testi sonucunda, deney grubundaki annelerle kontrol grubundaki annelerin gerçek bir danışma ortamında her iki etkili iletişim davranışını kullanım düzeyleri açısından istatistiksel olarak anlamlı ve deney grubu lehine farklar bulunmuştur. Bu sonuçlar, hazırlanan öğretim materyallerinin, gelişimsel yetersizliğe sahip çocuk annelerine, ilk kez bir eğitim uzmanıyla görüşürken gerekli etkili iletişim davranışlarının öğretilmesinde etkili olduğunu göstermektedir.