Pamuklu tekstil endüstrisi atıksularının membran proseslerle geri kazanımının araştırılması

Ülkemizde tekstil endüstrisi hammaddelerinden pamuk bitkisinin bolca yetişmesi ve jeopolitik konumu sebebiyle tekstil endüstrisi ülkemizin dünya çapında iddialı olduğu bir endüstri dalı haline gelmiştir. Tekstil endüstrisindeki geniş ürün yelpazesinin bir yansıması olarak, gerek miktar gerek içerik yönünden birbirinden farklı atıksuların oluşumunu da beraberinde getirmektedir. Oluşan bu tekstil atıksuları ülkemizde genellikle aerobik arıtım kullanılarak arıtılmakta ve KOİ giderimi bakımından yüksek verimler sağlanmaktadır. Ancak bu klasik yöntemlerle renk parametresi hiçbir şekilde giderilememektedir. Bilindiği gibi atıksu arıtımında membran teknolojileri geniş uygulama alanı bulmuş yeni bir teknolojidir. Bu proseslerin kullanılmasıyla özellikle konsantre atık deşarj eden endüstriler için büyük ekonomi sağlanabileceği gibi diğer kullanım alanlarında kirlilik yükü de büyük oranda düşecektir. Aerobik olarak arıtılmış ve ham atıksuların membran proseslerle geri kazanımının araştırıldığı bu çalışmada; tekstil çıkış atıksuları ve aerobik arıtılmış çıkış suları; farklı basınçlar altında ultrafiltrasyon (3 bar) ve nanofiltrasyon (4, 6 8 ve 10 bar) membranlardan geçirilmiştir. Membran uygulamaları ardından en yüksek giderim yüzdeleri KOİ için; UF10+NF 10 uygulamasında 10 bar basınç altında %97, renk için NF10 uygulamasında 8 bar basınç altında %97; iletkenlik için; UF10+NF 10 uygulamasında 8 bar basınç altında %70 olarak elde edilmiştir. Bu sonuçlardan; konvansiyonel aerobik arıtma sistemleri ve membran kombinasyonu ile arıtılan tekstil atıksularının, endüstrinin koyu renkli boyama ya da boyama sonrası yıkama proseslerinde kullanılabileceğini ortaya koymuştur. Ancak, hiçbir arıtıma tabi tutulmamış tekstil endüstrisi atıksuyunun membran çalışması sonucunda tekrar kullanım için uygun sonuçlar elde edilememiştir. Membran teknolojilerinin konvansiyonel arıtma tesislerinden sonra ileri arıtma ve/veya geri kazanım imkanları ile kullanılabilirliğinin araştırıldığı bu çalışma aşağıdaki bölümlerden oluşmaktadır: Birinci bölümde tezin amacı ve kapsamından kısaca bahsedildikten sonra ikinci bölümde; tekstil atıksularının genel özellikleri, üretim proses ve işlemlerinden bahsedilmiş; Avrupa Birliği'nin tekstil endüstrisi ile ilgili çevre mevzuatından dikkat çeken noktalar aktarılmıştır. Üçüncü bölümde; önce tekstil atıksularının genel arıtım yöntemlerine değinilmiş ardından deneysel çalışmada fabrikanın mevcut aerobik arıtma tesisi olan ardışık kesikli reaktörün çıkış suları incelendiğinden ardışık kesikli reaktörler hakkında bilgi verilmiştir. Dördüncü bölümde, membran prosesler; çalışma prensipleri, itici kuvvetlerinin çeşitleri, itici kuvveti basınç olan membran türleri, membran performansı ve etki eden faktörler açıklanmıştır. Beşinci bölümde; deneysel çalışmalarda kullanılan materyal metod, membran sistemlerinin kurulumu ve bileşenleri yanında; çalışmada kullanılan atıksuların özellikleri ve çalışma süresince izlenen parametreler irdelenmiştir. Altıncı bölüm olan bulgular ve değerlendirme kısmında; deneysel çalışmanın ardından ölçülen akı, renk, KOİ vb. izlenen parametreler grafik ve tablolar yardımıyla değerlendirilmiştir. Ayrıca son bölümde; çalışma ile elde edilen sonuçlar kısaca değerlendirilerek uygulamaya yönelik bazı öneriler getirilmiştir.