Ankara ilindeki ortaöğretim okullarının özel gelir kaynakları

SONUÇ VE ÖNERİLER Bu bölümde araştırmanın özet, sonuç ve önerileri yer almaktadır. Özet Araştırmanın amacı, Ankara ilindeki genel ortaöğretim okulları ile mesleki ve teknik ortaöğretim okullarının özel gelir kaynaklarını belirlemektir. Ayrıca bu araştırma ile Milli Eğitim Bakanlığı harcamalarının (1987-1997) gelişimi incelenmiştir. Araştırma, Ankara Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde yer alan genel lise, endüstri meslek lisesi, ticaret lisesi, imam-hatip lisesi ile kız meslek lisesindeki yönetici, öğretmen ve öğrencilere anket uygulanarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya 14 yönetici, 96 öğretmen ve 500 öğrenci katılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde yüzde, frekans ve X2 istatistik tekniği kullanılmıştır. Araştırma bulgularından elde edilen sonuçlar şöyle özetlenebilir: 1) Devlet bütçesinden Milli Eğitime ayrılan pay oldukça yetersizdir. MEB'e ayrılan kaynaklar oransal olarak yıldan yıla farklılaşmakta ve istikrarsız bir görünüm çizmektedir. Buna karşılık kaynak bulma çabaları da yetersizdir. İzlenen eğitim politikalarıyla, devlet verdiği eğitimin maliyetini giderek artan oranlarda velilere yüklemektedir. Bu durum ise, eğitimde özelleştirmenin hızla arttığını göstermektedir. 2) Okullarda para toplama konusunda sıkıntılar yaşanmaktadır. Öğretmen, öğrenci ve yöneticiler sıkıntı çekmektedirler. 873) Eğitim sisteminin bütçe dışı gelir kaynaklarıyla sürdürülemeyeceği görüşü ağırlıklı olarak ortaya çıkmıştır. 4) Öğrencilerden para toplama işinin çözüm olmayacağı bir yana para toplanırken ailelerin gelir düzeyleri de göz önünde bulundurulmamaktadır. Bu durum fırsat ve olanak eşitliğine ters düşmektedir. 5) Öğretmenlerin asli görevlerinin dışmda para toplamaları, öğrencilerinin karşısında onları tahsildar durumuna düşürmektedir ve mesleğin onurunu zedelemektedir. 6) Devletin eğitim politikalarının sonuç almaya yönelik olmadığı, günlük politikalarla yıldan yıla değişen uygulamalarla kaynakların etkin kullanılmadığı gözlenmektedir. Sonuçlar Araştırmanın sonuçları şöyle sıralanmaktadır: 1. GSMH'den MEB bütçesine ayrılan paylar istikrarsız bir görünüm çizmektedir. 2. MEB bütçesi içerisinde en büyük harcama kalemi, personel giderleridir. 3. İlköğretim yatırımları, ortaöğretim yatırımlarına oranla daha fazladır. Dolayısıyla, ilköğretime ayrılan ödenekler ortaöğretime oranla daha fazladır. 4. Araştırmaya alman okulların tamamı bütçe dışı kaynaklara başvurmaktadır. 885. Okul türlerine göre elde edilen en yüksek gelir kaynaklan içinde Milli Eğitim Vakfi katkı payı, araştırma kapsamındaki okulların tamamında üst sıralarda yer almaktadır. 6. Okul giderlerinin karşılandığı gelir kaynaklarından Genel-Özel bütçeden karşılananlar yakıt, elektrik, su ve öğrencilere yapılan sosyal yardımlardır. Bunun dışında yer alan harcamalar özel gelirler ve döner sermaye gelirlerinden yapılmaktadır. 7. 'Katkı payı' ve 'karne parası' okullarda en çok toplanan özel gelirleri oluşturmaktadır. 8. Ailelerin büyük çoğunluğu alt sosyo-ekonomik düzeydedir. Gelir düzeyi düşük olan öğrenciler 'katkı payım devlet ödemeli' şeklinde görüş bildirmişlerdir. 9. Öğrencilerin %86.7'si okulda ya da sınıfta para toplanmasından rahatsız olduklarını belirtmişlerdir. 10. Öğrenciler, para getirmeyen öğrencilere karşı idarenin ve öğretmenlerin onları sözle uyardıkları, daha sonra da karne vermediklerini belirtmişlerdir. 11. öğrencilerin verdiği bilgiye göre, para getirmeyen öğrenciler idareye bildirilerek, velilerine duyuru yapılmaktadır. 12. Sınıf içerisinde para toplamak sınıf başkanının görevleri arasında görülmektedir. 13. Öğretmenlere göre, sınıfta para toplanması öğretmen-öğrenci ilişkilerini olumsuz yönde etkilemektedir. 8914. Öğretmenlere göre, sınıfta ya da okulda para toplama işinin ortaya çıkardığı sorunlar, 'öğretmenin tahsildar durumuna düşmesi, saygınlığının azalması', 'öğretmen ile öğrencinin karşı karşıya gelmesi' ve 'derslerde zaman kaybına neden olmasıdır.' 15. Okul yöneticileri öğrencilerden para toplamak üzere öğretmenleri işe koşma konusunda, 'emir' ve 'etkileme ' yöntemlerine başvurmaktadırlar. 16. Öğretmen ve yöneticiler yüksek oranda, ek kaynak girişi için uygulanan bugünkü yöntemlerin etkili olmadığı görüşü etrafında birleşmişlerdir. Öneriler 1- Araştırma sonucu elde edilen bulgular gözden geçirildiğinde, yöneticiler, öğretmenler ve öğrenciler para toplama işinden rahatsız olmaktadırlar. Para toplama işi okullarda sıkıntı yaratmaktadır. Tüm bu olumsuzluklar sonucu elde edilen para etkili kullanılamamaktadır. Eğitimde finansman sorununu çözmek için devlet, bütçeden eğitime daha fazla kaynak ayırmalıdır. Kaynakların etkili kullanımı ile ilgili önlemleri almalıdır. 2- Geçici ve sürekliliği olmayan gelirleri gözetmek yerine akılcı politikalarla ve planlarla kaynakların etkili kullanımı sağlanmalıdır. Kaynak kullanımında öncelikler iyi belirlenmelidir. 3- Dünyanın gelişmiş ülkelerindeki eğitim finansman modelleri incelenerek Türkiye'nin sosyo-ekonomik yapısına en uygun modeller yaratılmalıdır. 90