Türkiye'de mesleki - teknik eğitimin mevcut durumu ve farklı ülkelerle karşılaştırılması

Bu araştırmanın temel amacı Türkiye'de mesleki-teknik eğitimin mevcut durumunu belirlemek; farklı ülkelerin mesleki-teknik eğitimleri ile karşılaştırmak ve Türkiye için bir model önerisi geliştirmektir. Bu araştırma, nitel bir araştırma olup aynı zamanda karşılaştırmalı bir eğitim araştırması niteliği taşımaktadır. Nitel bir araştırma olan bu çalışma kurumsal olarak mesleki-teknik eğitime odaklanırken aynı zamanda mesleki-teknik eğitimle ilişkili paydaş gruplarının bu alana ilişkin beklentileri ve sorunlarını konu edinmektedir. Bu kapsamda araştırma, iki temel araştırma aşaması üzerine kurulmuş olup bu araştırmanın birinci aşaması, doküman analizi; ikinci aşaması ise durum çalışmasından meydana gelmektedir. Araştırmanın karşılaştırılmalı çalışma evrenini ABD, Avustralya, Almanya, Fransa, İngiltere, Japonya ve Türkiye oluşturmaktadır. Türkiye'de mesleki-teknik eğitimin paydaş grubunun oldukça geniş olması ve yapılacak olan görüşme sayılarının çokluğu nedeniyle çalışma evrenini temsil edecek örneklem grubunu oluşturabilmek için amaçlı örneklem seçme yoluna gidilmiştir. Durum çalışması için seçilen çalışma evreninde 101 katılımcı yer almaktadır. Bu paydaşlarla araştırmacı tarafından geliştirilen görüşme formları aracılığıyla yapılan görüşmelerde 34 saat 14 dakika 35 saniye görüşme kaydı yapılmıştır. Görüşme kayıtları için içerik analizi, karşılaştırmalı eğitim kaynakları için doküman analizi araştırmada kullanılan veri analizi yöntemlerini oluşturmaktadır. Araştırma kapsamındaki ülkeler eğitim yönetimleri ve eğitim sistemlerinin yapılanması bakımından farklılıklar göstermektedir. Mesleki-teknik eğitime başlama yaşı ülkeden ülkeye farklılık göstermektedir. Mesleki eğitime başlama yaşı 13 yaş sonu ile en erken Türkiye'dedir. Mesleki-teknik eğitime sınıf düzeyinde 9. Sınıf düzeyi ile Fransa ve Türkiye öğrencilerinin en erken mesleki eğitime başladığı ülkelerdir. Ülkelerde verilen mesleki eğitim faaliyetleri 3 ay ile birleştirilmiş ortaöğretim uygulamalarıyla 6 yıl arasında değişmektedir. Ülkelerin mesleki-teknik eğitimin zorunlu eğitim içerisinde olma durumuna göre farklılıklar bulunmaktadır. Mesleki-teknik eğitimde yeterlilik ve sertifika uygulamalarının giderek artan bir öneme sahip olduğu dikkat çeken bir sonuçtur. Mesleki-teknik eğitime öğretmen yetiştirmede ülkelerin öğretmen yetiştirme okulları ile sertifika yeterliliğine dayanan modelleri uyguladığı tespiti yapılmıştır. Mesleki-teknik eğitime öğretmen yetiştirme konusunda Türkiye dışında tüm ülkelerin eğitim süreçleri ve kurumları net bir şekilde düzenlenmiştir. Ülkelerin farklı eğitim kademeleri için öğrenci başına harcadıkları miktarların farklı olduğu sonucunaulaşılmıştır. Ülkelerin genel eğitim sistemleri içindeki eğitim kademeleri için yaptığı öğrenci başına harcamada ABD, her üç eğitim kademesinde en fazla harcamayı yapan ülkedir. Türkiye ilköğretim ve ortaöğretimde harcama miktarları bakımından diğer ülkelerin oldukça gerisindedir. Türkiye'de mesleki-teknik eğitimin mevcut durumunu betimlemek amacıyla görüşlerine başvurulan paydaşlar, olumsuz toplumsal algıyı bu alana ilişkin en önemli sorun olarak görmektedirler. Bununla birlikte ülkedeki mesleki-teknik eğitimin kalitesi ve alandaki öğrenci kalitesi paydaşlar tarafından sorun olarak görülmektedir. Türkiye'de mesleki-teknik eğitim mezunlarının istihdam edilmesi bir sorun oluşturmakla birlikte piyasa nitelikli işgücü eksikliği çekmektedir. Katılımcı görüşlerine göre mesleki-teknik eğitim öğrencilerinin büyük çoğunluğunun akademik başarısızlık içinde olduğu söylenebilir. Mesleki-teknik eğitimde MEB'in paydaşları tarafından karar alma sürecinde daha az paylaşımcı olarak görüldüğü tespit edilmiştir. Araştırmaya katılan paydaşlar, ülkenin genç nüfusunu mesleki-teknik eğitimin en güçlü yönü olarak görürken öğrenci kalitesini bu alandaki en zayıf yön olarak belirlemişlerdir. Bu görüş katılımcıların en güçlü yön olarak nitelendirdiği ülkenin genç nüfusun mesleki-teknik eğitimde nitelikli bir biçimde okullaştırılamadığını sonucu doğurmaktadır. Araştırmaya katılan öğretmenler, öğretim görevlileri, akademisyenler ve işverenlerin yükseköğretime sınavsız geçişe karşı oldukları; öğrenciler, işgörenler ve STK'ların yükseköğretime sınavsız geçişi destekledikleri tespiti yapılmıştır. Bu sonuçlar dikkate alınarak mesleki-teknik eğitime yönelik Türkiye için bir model önerisi geliştirilmiştir.