Sağlık çalışanlarının toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumlarının belirlenmesi

Toplumsal cinsiyet ayrımcılığı ülkemizde ve dünyada kabul edilen, farklı boyutlarda yaşanan bir sorundur. Sağlık hizmeti veren çalışanların tüm uygulamalara 'toplumsal cinsiyet eşitliği' perspektifinden bakabilmesi gerekmektedir. Özellikle kadının cinsiyeti nedeniyle yaşadığı üreme sağlığı sorunlarının azaltılmasında ve önlenmesinde sağlık ekibi içerisinde yer alan tüm personelin önemli sorumlulukları bulunmaktadır. Ayrıca sağlık çalışanları, toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin kalıp yargıları ve tutumları eşitlikçi bir biçimde şekillendirilerek topluma benimsetilmesinde önemli sorumlulukları olan kişilerdir. Bu çalışma ile sağlık çalışanlarının toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma, Cumhuriyet Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Uygulama ve Araştırma Hastanesinde yapılmıştır. Hastanede 462 hekim, 445 hemşire, 22 sağlık memuru, 8 ebe, 4 diyetisyen, 1 sosyal hizmet uzmanı, 1 psikolog görev yapmaktadır. Sayı olarak az olmaları nedeniyle hekim ve hemşireler dışındaki sağlık çalışanları araştırma dışında tutulmuş, bu nedenle çalışmanın evrenini kurumda görev yapan hekim ve hemşireler oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemi; evrenin belirli olduğu durumlarda örneklem sayısının belirlenmesi için kullanılan formül yardımıyla hesaplanmış ve 270 olarak bulunmuştur. Örnekleme alınacak hekim ve hemşire sayısı ağırlıklarına göre hesaplanmış ve 138 hekim, 133 hemşire basit rastgele örnekleme yöntemi ile araştırmaya alınmıştır. Araştırmanın verileri Sosyodemografik Özellikler Formu ve Toplumsal Cinsiyet Rolleri Tutum Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. TCRTÖ, 2008 yılında Zeyneloğlu tarafından geliştirilmiş 5'li likert tipi bir ölçektir. 38 madde, 5 alt boyuttan oluşmaktadır. Veriler bilgisayar ortamında SPSS 16.0 programında değerlendirilmiştir. Sağlık çalışanlarının bireysel özellikleri sayı ve yüzde olarak ifade edilmiştir. TCRTÖ puanı ortalama standart sapma olarak gösterilmiştir. Anlamlılık düzeyi p<0, 05 olarak kabul edilmiştir. Sağlık çalışanlarının bireysel özelliklerine göre TCRTÖ puan ortalamasının karşılaştırılmasında 2'li gruplarda t testi, 2'den fazla gruplarda varyans analizi kullanılmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre sağlık çalışanlarının %77'si toplumsal cinsiyet kavramına ilişkin bilgi sahibi olduğunu belirtmiştir. Sağlık çalışanlarının %87'si ülkemizde toplumsal cinsiyete dayalı bir eşitsizlik olduğunu ve %86.8'si bu durumdan daha çok kadınların olumsuz olarak etkilendiğini ifade etmiştir. Sağlık çalışanlarının %9.8'i hastanın cinsiyetinin hizmet sunumunu etkilediğini belirtmiştir. Sağlık çalışanlarının TCRTÖ toplam puan ortalamasının 141.55 19. 25 (min:107, max:180) olduğu bulunmuştur. TCRTÖ alt boyut puan ortalamaları incelendiğinde; eşitlikçi cinsiyet rolü için 35 .32 4.57, kadın cinsiyet rolü için 28 .52 5.16, evlilikte cinsiyet rolü için 35 .83 3.61, erkek cinsiyet rolü için 24.32 4. 10 ve geleneksel cinsiyet rolü için ise 28.56 6. 31 olduğu bulunmuştur. Hemşirelerin TCRTÖ toplam puan ortalamasının hekimlerden, kadın sağlık çalışanlarının puan ortalamasının erkeklerden, 35 yaş ve üzeri sağlık çalışanlarının puan ortalamasının, 34 ve altı yaş grubundan istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu bulunmuştur. Ayrıca toplumsal cinsiyet kavramına ilişkin bilgi sahibi olduğunu belirten sağlık çalışanlarının TCRTÖ toplam puan ortalaması bilgisi olmayanlardan anlamlı düzeyde yüksektir (p<0.05) Sonuç olarak bu çalışmada yer alan sağlık çalışanlarının genel olarak eşitlikçi toplumsal cinsiyet rol tutumlarına sahip oldukları bulunmuştur. Katılımcıların önemli bir kısmı toplumsal cinsiyet kavramı konusunda bilgi sahibidir. Hemşireler, kadınlar, 35 ve üzeri yaş grubunda olan sağlık çalışanları daha eşitlikçi bir toplumsal cinsiyet algısına sahiptir.