İstanbul'un değişik bölgelerine kırsal yörelerden göçenlerin sağlık ve hastalığa ilişkin bilgi ve davranışlarını etkileyen faktörler

Sağlık ve hastalığa ilişkin konularda ev kadınlarının rolü önemlidir. Bu konularda, ev kadınlarının bilgilerini ve davranışlarını etkileyen etkenlerin ve bu bilgi ve davranışların farklılaşma koşullarının ortaya konmasının toplum sağlığı bilim ve uygulaması için olduğu kadar, geliştirilecek sağlık politikalarının başarısı yönünden de önemi büyüktür. Yapılan çeşitli çalışmalar, ev kadınlarının hastalığa ilişkin bilgi ve davranışlarının sosyoekonomik ve kültürel içerikli ve çevre koşul ve olanakları ile ilgili çok sayıda etkenin, tek tek ve karmaşık etkilerine bağlı olduğunu ortaya koymuştur. Bu çok yönlü etkiler, ev kadınlarının geldikleri yöre koşullarını ve özelliklerini yansıtan ve 'geleneksel-modern' sürekliliği içinde tartışılabilecek bilgi ve davranışlarda açıklık kazanabilmektedir. Çalışmamız, bu görüşün ışığında, İstanbul'un seçilmiş gecekondu alanlarına, farklı üç bölgeden gelerek yerleşmiş olan ailelerde ev kadınlarının sağlık ve hastalıklara ilişkin bilgi ve davranışlarını etkileyen etkenleri belirtmek amacı ile gerçekleştirilmiştir. İstanbul'da, Örnektepe - Talatpaşa Mahallesi, Gaziosmanpaşa - Küçükköy, Eyüp - Yıldırım Mahallesi ve Beş yüz Evler ve Beşiktaş - Setaltı Mahallelerindeki gecekondu alanlarında, Doğu Anadolu, Karadeniz ve Trakya bölgelerinden gelerek yerleşmiş olan ailelerde, her bir bölgeden yaklaşık eşit sayıda olmak üzere, toplam 559 ev kadını ile görüşülmüştür. Bu görüşmeler için hazırlanarak daha önce bir pilot çalışma ile işlerliği kanıtlanmış soruları içeren formlar sistematik olarak doldurulmuştur. Elde edilen yanıtlar, Frekans, Kolon-Sa- tır yüzdeleri ve Ki-kare gibi istatistik yöntemlerle değerlendirilmiştir. Genel olarak çalışmamızda görüşülen ev kadınlarının eğitim düzeylerinin düşük olduğu, sağlık ve hastalığa ilişkin konularda, çağdaş yöntemlerle ilgili bilgi ve davranışlarla birlikte, töre ve geleneklerinden kaynaklandığı anlaşılan davranışları da sürdürdükleri görülmüştür. Gerek sosyo-ekonomik konum, gerekse eğitim ve sağlığa ilişkin bilgi ve davranış yönünden, araştırmamızda bölgeler arası farklılaşma genelde çok belirgin değildir. Ancak, belirli konularda istatistiksel olarak anlamlılık saptanmıştır. Evkadınları arasında ilk öğrenimli olanların oranı Trakya bölgesinden göçenlerde % 48,6 olarak diğer bölgelere göre, istatistiksel anlamlılık verecek biçimde, yüksekti. Bu oran Doğu Anadolu bölgesi için % 24.1 ile oldukça düşüktü. Oysa, okur-yazar olmayanların % 17 .5'ini Trakya bölgesinden, % 43 .5'ini Doğu Anadolu ve % 39 .0'unu Karadeniz bölgesinden göçenler oluşturmakta idi. Hastalık nedenleri konusunda 'Allah'tan gelir' ve 'alın yazısı' görüşünü belirtenlerin oranı, Karadeniz bölgesinden göçenlerde % 50 ile enbüyüksekti. Bu oran, Doğu Anadolu bölgesinden göçenlerde % 21.7 oranla en düşüktü. Her üç grupta da bakımsızlık ve dikkatsizlikle hastalığın arasındaki ilişkiyi bilen kadınların oransal dağılımı yakındır. Hastalık durumunda hocaya ve ev ilaçlarına, ev tedavisine başvuran kadınların oranı, Doğu Anadolu bölgesinden gelenler arasında % 57.9 ile enbüyüksekti.- 153 Kırıkçı, çıkıkçıya başvuru, ev ilacı ve ev tedavisi uygulaması oranı, Doğu Anadoludan göçenlerde % 69 olarak enbüyüksekti. % 68.1 oranla Karadeniz bölgesinden göçenlerde kı- rıkçı-çıkıkçı ve ev tedavisi uygulanıyordu. Bu oran, Trakya bölgesinden göçenler arasında % 53.1 di. Genelde kadınların % 63 .3'ü kırıkçı-çıkıkçı ve ev ev ilacı ve ev tedavisini yeğ liyordu. Hekim ve hastaneyi ön planda tutan kadınların oranı ise % 32 idi. Çocukların diare durumlarında genelde % 67.1 oranında kadın hekime hastaneye başvuruyordu. Bu sonuç, gecekondu kadınına kentin olumlu etkisi olup, çocuğuna verdiği değeri de yansıtmakta idi. Genelde diyet uygulayan kadın oranı % 15.7 idi. Bölgelerarası kıyaslamada ise diyet uygulayanların % 54 .5'i Karadeniz bölgesinden, % 23 .9'u Doğu Anadolu ve % 21 .6'sı Trakya bölgesinden gelenlerden oluşmakta idi. Trakya bölgesinden göçenler arasında hekime başvuranların oranı % 76.3 olarak enbüyüksekti. Yüksek ateş ve havalenin çocuk sağlığına olan olumsuz etkisi günümüzde tartışma götürmez bir konudur. Bu konu her üç bölge kadını tarafından da benimsenmiştir. Genelde bu durumda hekime başvuran kadınların oranı % 46 olarak enbüyüksektir. Kadınların % 26 .7'si, bilgisinin ve töresinin yardımı ile, çocuklarının ateşini soğutarak ve ateş düşürücü ilaçlar kullanarak düşürmekte ve çocuklarını havaleden korumakta idi. Trakya bölgesinden göç eden kadınlar arasında hekime başvuranlar, % 53.2 oranla enbüyüksek idi. Bu oran, Karadeniz bölgesinden göçenler arasında % 47.4 ve Doğu Anadolu bölgesinden göçenler arasında % 37.0 ile en düşük idi. Havale durumunda, törelerine uygun olarak, çocuklarını hocaya okutan kadınların oranı genelde % 10.7 idi. Evkadınları genelde mikrobik sarılık durumunda % 56.9 oran ile hastaneye başvurmakla konunun önemini bildiklerini ve bu bilgilerini davranışlarına yansıttıklarını kanıtlıyor lardı. Hocaya okutma, jiletle dil altı ve alnı keserek kan akıtan, bazı otları kaynatarak içiren gece bekletilmiş erkek çocuk idrarı ile sarı kayısı suyunu içirerek töresel yanlışlıklar yapan kadınların oranı ise % 16.4 gibi ve küçümsenmeyecek değerde idi. Trakya bölgesinden göçenler arasında hekimi ve hastaneyi yeğleyen kadın % 63.2 olarak enbüyüksek oranda idi. Buna karşılık, hocaya okutarak ev ilacı kullananların oranı % 23.4 ile Karadeniz bölgesinden gelenler arasında enbüyüksekti. % 89.4 oranla Karadeniz bölgesi kadını, çocuklarını hastalıktan korumak için aşı yaptırmanın gereğine inanıyordu. Bu oran % 97.2 ve % 95.3 ile Doğu Anadolu ve Trakya bölgelerinden gelen kadınlarda daha da yüksekti. Genelde yanık durumunda ev tedavisini yeğleyen kadınlar % 58.8 oranında idi. bu oran, Trakya bölgesinden göçenler arasında % 67.9, Karadeniz bölgesinden göçenler arasında % 52.7 ve Doğu Anadolu bölgesinden göçenler arasında % 55.3 idi. Çocukları hastalandığı zaman genelde evkadmlarının % 58 .5'i hekime, hastaneye ya da eczaneye başvuruyordu. Bu oran % 63.2 ile Trakya bölgesinden göçenler arasında enbüyüksek, % 49.2 ile Doğu Anadolu bölgesinden göçenler arasında en düşük idi. Geleneksel ilaçlarla evde tedaviyi yeğleyen kadınların oranı, genelde % 35.4 idi. Bu oran, % 47 ile Doğu Anadolu bölgesinden göçenlerde enbüyüksekti. Genelde, evkadmlarının % 49 .7'si gebelikleri sırasında kontrol olmamışlardı. Bu oran, % 55.8 ile Doğu Anadolu bölgesinden gelenlerde enbüyüksekti. Karadeniz ve Trakya bölgelerinden göçen kadınlarda bu oran % 46.8 olarak eşitti. Doğumların hastanede yapılmasının uygun olduğunu belirten kadınların oranı % 71 idi. Bu oran, Doğu Anadolu bölgesinden göçen kadınlarda % 75.7 ile enbüyüksekti. Oysa, Trak ya bölgesinden göçenler % 25.8 ile evde ebe ile doğumu yeğli yordu. Hastane ve doğumevlerinde doğum yapan kadınlar, Karadeniz bölgesinden gelenlerde % 33 oranla enbüyüksek idi; evde diplomalı ebe ile doğum yapanlar, Trakya bölgesinden göçenler arasında % 47.7 ile enbüyüksekti ve bu konuya ilişkin bilgi düzeyleri ile bu yüksek oran koşuttu. Genelde, hiçbir kadın kurduğu aile düzeni içinde çocuğun olmamasını ideal saymıyordu. Evkadmlarmın % 46 .4'ü iki ve % 41'i üç çocuğu aile için ideal sayı olarak kabul ediyorlardı. Bu sonuç, ülke genelinde yapılan diğer çalışma sonuçları ile koşuttu. Bölgelerarası kıyaslamada, iki çocuğu ideal sayan kadın oranı % 61.3 ile Doğu Anadolu bölgesinden gelenler arasında enbüyüksek idi. Bu oran, Karadeniz bölgesinden gelen kadınlar arasında % 48.9 idi. Ülkemizde çok çocuklu nüfusun yerleşme yeri olan Doğu Anadolu ve Karadeniz bölgelerindeki kadın 'yorgun' ve düşüncelerini iki çocukuta yoğunlaştırmış olabilir. Oysa, Trakya bölgesinden gelen, özellikle de Bulgaristan kökenli olan kadın, geldiği bölgedeki uygulamalardan kaynaklanan bir görüş ile, % 46.9 oranla üç çocuğu ideal sayıyor olabilir. Günümüzde, özellikle gelişmekte olan ülkelere yönelik uluslararası örgütlerin yoğun çabalarından biri de doğum kontrol yöntemlerini doğurgan kadınlara benimseterek sağlıksız nüfus artışının engellenmesidir. Bu konuda çalışma grubumuzun bilgileri ve davranışları değerlendirilmiştir. Spiral, oral kontraseptif ve kondom'u bilme durumu genelde % 49.7, uygulama durumu ise % 20 .8'dir. Bu sonuç, bilinenin yalnız bilgi olarak kalmasından, eğitim olarak davranışa yansımama sından kaynaklanmaktadır. Genelde, kadınların % 96 .6'sı çocuk düşürmenin tehlikesini bildiklerini ve % 75 oranla davranış halinde benimsediklerini öğrenmek, çalışmamızın mutluluk verici bir bulgusu dur. Genelde, İstanbul'a göç etmeden önce sağlık ünitesine gitmeyen ve giden kadınların oranı eşitti ve % 26 düzeyinde idi. Kadınların % 46 .9'u ise geldikleri bölgede sağlık ünitesi olmadığını belirtmişlerdi. Unutma payını en aza indirgemek için çalışmamızda ev- kadınlarına, son bir yıl içinde hekime gitme davranışları ile ilgili olarak yöneltilen sorunun yanıtından, % 69.1 oranında kadının olumlu bir davranış içinde olduğu öğrenilmiştir. Bu kadınların % 54 .8'i hekim önerilerinden ancak bir kısmını uyguladığı yanıtını vermiş, % 3.4 düzeyinde, çok düşük oranda kadın ise hekimin tüm önerilerini yerine getirebilmişti. Sonuç olarak, çalışmamızda elde edilen bulgular ışığında, ev kadınlarının sağlık ve hastalığa ilişkin bilgi ve davranışına bağlı olarak saptanan sorunların, bölgeler arası farklılaşmaya bağlı olduğu kadar, erişilmesi gereken sağlık standartları da gözetilerek çözülmesine dönük ve genel ve özgün öneriler sunulmuştur.