Abdurrahman Şeref Bey'in eğitim, din ve ahlak eğitimiyle ilgili görüşleri

Bu çalışmada Tanzimat'tan Cumhuriyet'e uzanan süreçte Osmanlı İmparatorluğu'nun en zor ve en çalkantılı yüzyılı içerisinde Abdurrahman Şeref Bey'in eğitim görüşleri incelenmiştir Abdurrahman Şeref Bey'in yaşadığı dönemin siyasal ve sosyal özellikleri Abdurrahman Şeref Bey'in siyasi kişiliği, terbiye anlayışı ve eğitimciliği dönemin özellikleri göz önünde bulundurularak işlenmiştir. Abdurrahman Şeref Bey'in düşüncesine göre terbiye rubuv kelimesinden doğmuştur bedenin ve ruhun olabildiğince mükemmelleştirilmesini hedeflemektedir. Buna göre bedende ve ruhta doğuştan gelen bir takım yetenekler vardır ve bu yetenekler dışarıdan yapılan müdahalelerle şekillenebilirler. Terbiye aynı zamanda dinin selameti, dünya saadeti ve ahlaki mükemmelliği ön plana çıkarmak için gereklidir. Milletlerin ve devletlerin bekası da terbiye sayesinde mümkündür. Abdurrahman Şeref terbiye ve eğitim-öğretimi de birbirinden ayırmaktadır. Ona göre eğitim, fikri bir takım bilgilerle doldurmak terbiye ise bahsedilen bilgileri fikrin istifadesine sunmaktır. Fakat ikisi de lüzumludurAbdurrahman Şeref eğitimciyi bir nevi doktora benzetmiştir. Nasıl ki doktor hastanın vücudundaki arızayı tedavi ediyorsa, eğitimci de cahillik hastalığını tedavi eder. Abdurrahman Şeref terbiyenin, ahlakın oluşmasına da azami tesir edeceğine inanır fakat insanı tamamen değiştireceğine inanmaz. İnsandaki doğuştan gelen bazı hasletler eğitimle düzelmez fakat törpülenir. Bu yönüyle Abdurrahman Şeref'in eğitim anlayışı, günümüzde yaygın olan kişiliğin doğuştan gelen özelliklerin çevre ve eğitimle şekillenmesinden ibaret olduğu görüşüne uygundurOna göre terbiye beşikten mezara kadardır. Çocukluk döneminde başlar, gençlik döneminde kuvvet bulur. İnsan doğduğu andan ölünceye kadar eğitilmeye çalışsa yine de eksik eğitimle hayatını tamamlar. Abdurrahman Şeref çocuğu ve genci terbiye etme hakkının babaya ait olduğu ve terbiyenin ilk alınış yerinin aile olduğu görüşündedir. Bu görev yerine getirilmediği zaman devlet bu görevi üzerine alır ve çocuğu eğitir. Abdurrahman Şeref terbiyeyi beden terbiyesi, fikir terbiyesi, nefis terbiyesi din ve ahlak terbiyesi olmak üzere bölümlere ayırmıştır. Beden terbiyesini fikir terbiyesine yardımcı olması ve fikirlerin sağlam bir mahfazada yer bulabilmesi için gerekli görür. Fikir terbiyesi ise terbiyenin en önemli değil fakat önemle üzerinde durulması gereken kısmıdır. Bu terbiyede tabiatın yardımı olmadığı için bir öğretmenin eğitimi şarttır. Abdurrahman Şeref'e göre din ve ahlak terbiyesi terbiyenin en mühim kısmı ve geleceğin baş tacıdır. Ona göre dinsiz ve ahlaksız bir insanın hiçbir değeri yoktur. Bilgili fakat dinsiz, ahlaksız bir insandan imanlı, ahlaklı fakat cahil bir insan kat kat üstündür. Nefis terbiyesini de din terbiyesiyle bağlantılı olarak ele almaktadır. Nefsi terbiye edebilmek için onu kendi haline bırakmamak nefsin dizginlerini elde tutmak lazımdırAbdurrahman Şeref Bey'e göre insanı hayvandan ayırt eden faydalı işlerin kaynağı akıl ve düşünce olduğuna göre insan akıl ve düşünceyi beslemek için ilim öğrenmek zorundadır. Abdurrahman Şeref eğitimcilere, öğrencilere dinin emrettiği şekilde şefkatli olmayı, hataları bağışlamayı, nezaketle muamele etmeyi tavsiye etmiştir. Ahlak konusunda insanın görevlerini ele almış, insanın kendine olan görevleri, ailesine olan görevleri, topluma olan görevleri, insanlık görevleri ve dini görevleri olmak üzere bölümlere ayırmıştır.