Manisa ilinde süt işleme tesis örneği üzerinden ÇED yönetmeliği uygulanmasının incelenmesi

Herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını ve çevre kirlenmesini önlemek devletin ve vatandaşın sorumluluğundadır. Çevresel etki değerlendirmesi, tasarlanması ya da uygulanması düşünülen projelerin çevreye etkileri tüm yaşam döngüsü sürecinde oluşturacakları etkileri ve buna karşılık alınabilecek önlemlerin ve alternatiflerin değerlendirilmesi ve izlenmesi sürecidir. Sanayi devrimi ile başlayan süreç ile tarım toplumundan sanayi toplumuna geçiş, bunlara bağlı olarak hızlı kentleşmeyi beraberinde getirerek, bunlara bağlı olarak çevresel sorunları da ciddi boyutta oluşmasına yol açmıştır. Yerkürede yaşanan hızlı değişim ve gelişimler, çevreyi yok sayarak daha fazla üretim anlayışı ile yapılan üretimde çevre uzun yıllar boyunca dikkate alınmamış bu süreç günümüze kadar ulaşmıştır. Günümüzde küresel boyutta bir çevre kirlenmesi bugünümüzü ve yarınlarımızı ciddi anlamda tehdit eder olmuştur. Çevre ile barışık, çevreye duyarlı bir yaklaşım ile üretim yapılması ve bu yönde yeter ve gerekli önlemlerin alınması sadece bugünümüzü ilgilendirmemekle beraber insanlığın geleceğini de ilgilendirmektedir. Yerkürede yaşanan değişimler, gelişimler, artan üretim olanakları, kalkınmanın ve ilerlemenin gereği olan tüm faaliyetlerin çevre üzerinde baskı oluşturmadan ya da çevrede ağır tahribatlara yol açmadan planlamak, çözümlemek kaçınılmazdır. Dünyada ve ülkemizde çevresel etki değerlendirmesi ile çevre sorunlarını tespit etmek, önlemek ve sürdürülebilir çevre olmasını sağlamak son derece önemlidir. Çevresel etki değerlendirmesi, sürdürülebilir gelişmeyi gerçekleştirmek ve doğal kaynakların akılcı kullanımını sağlamaya ilişkin bir mekanizma sağlayabilmektedir. Canlıların hem kendi aralarındaki hem de çevreleriyle olan ilişkilerini tek tek veya birlikte inceleyen ekolojik bilimin, organizmalar ve çevreleri arasındaki ilişkileri incelemek üzere analitik prosedürler temin etmek suretiyle ÇED'de belirgin bir rolü bulunmaktadır. ÇED ile ilgili yönetmeliklerin sürekli olarak değiştirilmesi mevuct mevzuatlar kapsamında istismar altındadır. ÇED'ler çevre bilimle ilgili girdiler, bilimsellik özenden yoksunluğu ve çevrebilimle ilgili etkiyi öngörmede ve değerlendirmedeki başarısızlığı ile tartışılmaktadır. Bu çalışmada, 'en iyi uygulamanın' benimsenmesinde mevzuat üslubundaki belirsizlikler, yasal gerekliliklerdeki önemli eksiklikler ve bilimsel sınırlamalardan kaynaklanan bazı engelleri irdemelemekte ve bu engellerin kalkmasına ilişkin genel çerçeve ele alınmaktadır. ÇED için stratejik bir yaklaşım ihtiyacı, ekolojik etkileri izlemeyle ilgili araştırma ve değerlendirmeler, resmi gerekliliklerle ilgili standart protokoller tanımlanmaktadır. ÇED ile çevrenin kirletilmeden, olağan dengesinin bozulmadan korunması, kirlenmesi halinde bunun maliyetinin hem ekonomi ve insan yaşamı için daha fazla olmasıdır. Bununla birlikte zamanında alınması gereken önlemlerin alınmaması gelecekte çok daha büyük sorunlara yol açacaktır. ÇED uluslararası standartlara göre uygulanabilirliği ile insan yaşamı için sürdürülebilir bir çevre önlemidir. Yatırımlar yapılmadan çevreyi olumlu ya da olumsuz yönde etkileyecek faaliyetlerin bu etkilerinin projelerin karar aşamasında iken incelenmesi, test edilmesi, tüm yapılacak faaliyetlerin çevreye zarar vermeyecek şekilde alternatif çözüm yollarının bulunması ve belirlenmesi, ÇED tarafından belirlenmiş standart, yönerge, stratejiler ve kurallara uygun olarak gerçekleştirmeyi hedeflemelidir. Böylelikle ülkenin yaşam kaynaklarının korunması, tarımsal biyoçeşitlilik, temiz su kaynakları, tehlike altındaki bitki, hayvan türlerinin iyileştirilmesi, ekosistemin korunması da sağlanacaktır. ÇED, çevrenin kirlenme öncesi gerekli ve yeter önlemler alınması, kirlenme sonrası gerekli temizlenme için gerekli kaynakları en aza indirmektir. Bu amaçla çevre değerleri korunarak, ekonomik ve zaman kayıplarının önüne geçilmesidir. ÇED ile çevrenin bir bütün olarak yüksek düzeyde korunmasını sağlaması gerekmektedir. Peynir altı suyu deşarjının çevreye olumsuz etkileri göz önüne alındığında bu atığın ticari bir değere dönüştürülüp değerlendirilmesi hem çevre hem de ekonomik anlamda büyük kazanımlar sağlayacaktır. Bunun sağlanması için gerekli olan teşvik ve yatırımların girişimcilere sağlanması ve buna ilgili kurumun rehber olması gerekmektedir.