Nezihe Muhittin'in romanlarında kadın ve sosyal değişme

Osmanlı Devleti'nde 19. y. y.'daki büyük yapısall değişikliklerle beraber edebiyat kurumu modernleşme yolunda fonksiyonel bir rol üstlenir. Toplumumuzda kadın hareketleri modernleşme süreci ile içice ve onun bir gereği olarak doğmuştur. Türk kadını Cumhuriyet'le birlikte gelen yasal düzenlemeler yoluyla 'tepeden inme' kararlarla, siyasal ve hukuksal haklarını kazanmış gibi gözükse de, gerçekte bu hakların 'tanınmak' tan çok, bir mücadelenin sonucunda elde edildiği belirtmek yerinde bir tespit olacaktır. Türk kadını Tanzimat'la birlikte sosyal değişmeler karşısında tavır almaya başlamış, o güne kadar edilgen bir nesne olarak sadece seyirci kaldığı sosyal değişmeler karşısında Meşrutiyet döneminde kitlesel bir hareketin öncüsü olarak örgütlenme yoluyla tavır koyarak kendi mücadelesini başlatmıştır. Aynı mücadele daha yoğun bir biçimde Nezihe Muhittin'in öncülüğünde Cumhuriyet döneminde de sürdürülür. Nezihe Muhittin, Cumhuriyet ilan edilmeden önce ve daha Cumhuriyet Halk Fırkası yokken etrafında topladığı aydınlarla birlikte 16 Haziran 1923'te Kadınlar Halk Fırkasını kurmuştur. Kadının siyasal hakkını elde etmesinin bir 'vazife-i medeniye' olduğunu her fırsatta ısrarla vurgulayan Nezihe Muhittin, fırkanın tüzüğünün onaylanması üzerine tüzüğün maddelerinde değişiklik yapılarak 7 Şubat 1924'te kurulan Türk Kadınlar Birliğinin başkanlığını başarıyla yürüterek Türk Kadın Hareketinin öncülerinden biri olarak Türk siyasal yaşamına ve kadınlarımızın hak mücadelesine önemli katkılarda bulunmuştur. Eylül 1927'de görevinden uzaklaştırılan Nezihe Muhittin daha sonra Serbest Cumhuriyet Fırkası'na bağlı olarak 'Kadın Varlığı' adıyla yeniden bir kadın cemiyeti kurma çalışmalarına girişmişse de fırkanın feshedilmesi nedeniyle söz konusu çalışmaları yarım kalmıştır. Nezihe Muhittin 1930'lu yıllarda popüler romanlar yazmaya devam ederek gerek popüler edebiyatta gerekse siyasal yaşamda popüler bir kadın olma özelliğini sürdürmüştür. Türk kadınının edebiyat eserlerindeki konumu ile Cumhuriyet döneminde yaşanan hızlı sosyal değişmelerdeki yerini doğru tespit etmek için o güne kadar toplumun ve kadının geçirdiği aşamaları ve sonuçlarının edebiyata nasıl, ne şekilde yansıdığını incelemek gerekir. İşte bu çalışmada Nezihe Muhittin'in Türk kadın hareketindeki yeri, kadının hak mücadelesindeki rolü ve faaliyetleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Feminist bir yazar olarak Nezihe Muhittin'in görüşlerini ve sosyal değişmeler karşısındaki Türk kadınını romanlarında nasıl işlediği, onları ne şekilde tipleştirdiği çalışmanın bir diğer amacı olmuştur. Romanlarında sosyal değişmenin olumsuz yönüne, batılılaşmanın yanlış uygulamalarının sonuçlarına değinen Yazar olumsuz olarak gördüğü 'artist kadın, salon kadını, batılı kadın' tiplerini eleştirerek ideal kadın olarak gördüğü 'eğitimli-meslek kadını' tipini savunmuştur. Kadının geleneksel rollerini göz ardı etmeden biyolojik fonksiyonlarının ötesinde söz konusu rollere kültürel bir değer atfeden Yazar, anneliği birçok romanda yüceltmiş olumlu ve olumsuz anne tiplerine yer vermiştir. Aşk duygusunu ağırlıklı olarak işlediği romanlarında kadın-erkek ilişkilerine duygusal boyutta ağırlık vermiş, kadını bu kez 'feminen kadın' yönüyle ön planda tutmuştur. Nezihe Muhittin, Cumhuriyet döneminde birçok yazarın romanlarında ideal gördüğü cinselliğinden arındırılmış, erkeksi bir görünümle sosyal yaşamda roller yüklenen, kadın kimliğinden uzaklaştırılmış 'Kemalist Kadın' imgesine karşılık olarak cinselliğiyle, kadınlık kimliğiyle belirgin bir şekilde kendini topluma benimsetmiş 'eğitimli-meslek kadını' imgesi ile aşkı ve sevgiyi duygusal yaşamında kadınlık boyutuyla dolu dolu yaşayan 'feminen kadın' imgesini yüceltmiştir.