Transformation of Turkish sovereignty culture in light of the EU accession process since 1999

Uluslararası sistem ve doğal yapı taşı egemenlik kavramı ilk ortaya cıktıkları tarihten itibaren sürekli bir dönüşüm süreci içerisine girmişlerdir. En başta mutlak egemenliğin başarısızlığının doğurduğu güvenlik kaygılarıyla başlayan bu dönüşüm süreci zamanla küreselleşmenin neden olduğu ekonomik, sosyokültürel ve teknolojik kaygılar etkisi altına girmiş; ulus-devletlerin çağa ayak uydurma ve yeni düzende söz sahibi olabilme yarışına dönüşmüştür. Fakat modern uluslararası sistemde etkin bir devlet olarak varlığını sürdürme isteği, ulus-devletin ulusüstü ya da uluslararası kuruluşlara katılımını ve dolayısıyla mutlak egemenlik yetkilerinden taviz zorunluluğunu da beraberinde getirmiştir. Mutlak egemenliğin günümüz ihtiyaçlarına cevap vermede yetersiz kalması ve gereken huzur ve barış ortamını koruyamaması egemenlik kavramının mutlak kimliğinden sıyrılıp sınırlı egemenlik olarak yeniden tanımlanmasını kaçınılmaz kılmıştır. Kendine özgü egemenlik anlayışıyla Avrupa Birliği kuruluşundan bu yana üye devletlerin siyasi, ekonomik ve hukuki bir dönüşüm içersine girmesini gerekli kılan ulusüstü hukuk düzenine dayalı yine kendine has bir yapının mimarı olmuştur. Devletlerin işbirliği amaçlı egemenliklerini kısıtladıkları uluslararası hukuk ve klasik uluslararası kuruluşların aksine Birliğin hukuk düzeni her bir üye devletin uzlaşma amaçlı bir takım egemenlik haklarını devretmeleriyle oluşturdukları postmodern bir dünya yaratmıştır. Işte bu 'egemenlik devri' ilkesi Avrupa Birliği'nin bir birlik haline gelmesinin sağlayan olmazsa olmazı haline gelmiştir. Avrupa Birliği'nin bu kendine özgü yapısı üye ülkelerin ve hatta aday ülkelerin kendi normları ile uyumunu hassas konulardaki egemenlik haklarından fedakarlık etmelerini gerektirerek gercekleştirmekte, böylece geleneksel egemenlik anlayışı yerine ulusüstü bir egemenlik anlayışı getirmektedir. Bu bağlamda, Avrupa'da yerini almak isteyen Türkiye de kendi geleneksel parametrelerini yeniden şekillendirmekle birlikte özellikle ulusal egemenlik anlayışı açısından da bir devrim sürecine girmiştir. Cumhuriyet tarihi boyunca batılı devletler arasında medeni bir millet olarak yer alma hedefinden ödün vermemiş olan Türkiye 1999 Helsinki Zirvesi sonrası girdiği Avrupa Birliği'ne adaylık maratonunda köklü bir değişime doğru da yol almaya başlamıştır. Özellikle Adalet ve Kalkınma Partisi'nin 2000'li yıllarda tek başına yönetimi ele almasıyla Birliğe üyelik yolunda gerçekleştirilen demokrtikleşme ve sivilleşmeye yönelik reformlarla Türkiye'nin politik kültürü zamanla dönüşüme uğramaktadır. Ülkenin güvenliğini ve düzenini sağlamama görevini üstlenmiş olan muhafazakar Kemalist gruplar tarafından dayatılmış olan geleneksel devlet ideolojisinin temel yapı taşını oluşturan tarihi tabular bu süreçte kırılmakta ve Türkiye kendi gerçeğiyle yüzleşmektedir. Yapılan ve yapılmakta olan yasal düzenlemeler ve anayasal değişiklikler Türk milletinin zihniyetinde de köklü bir değişim başlatmış ve ulusal bağmsızlık ve egemenliğin algılanışını tarihi sürecinden farklı daha demokratik ve özgürlükçü bir anlayışı yönlendirmiştir. Avrupa Birliği'nin kültürel farklılıkların tanınması gibi ulusal egemenliği hedef alan değişiklikleri gerektiren hassas konulara dokunması artık bir tehdit kaynağı olarak değil demokrasiyi güçlendirmeye yönelik bir gereklilik olarak algılanmaktadır. Böylece iç politikadaki askeriyenin rolü halkın gözündeki meşruiyetini kaybetmeye başlaması, hukuk devleti ilkesinin yargı açısında da güçlendirilmesi, devletin değil bireyin temel olduğu bir systemi de beraberinde getirmektedir. Bu açıdan Türkiye hem ulusüstü bir kurumun parçası olmak için egemenlik haklarından fedakarlık yapmakta hem de iç politikada millet egemenliğinin önündeki antidemokratik pürüzleri de ortadan kaldırmaktadır. Aslında Türkiyen'nin yeniden doğuşuna şahitlik ediyoruz demek yanlış olmaz. Öyle ki Avrupa kendisini yenilemeye devam ettikçe Türkiye de evrimine devam etmesi kaçınılmazdır.