Gümrük Birliği'nin Türk dış ticaretine etkileri

Uluslararası ekonomik entegrasyon olgusu, özellikle ll. Dünya Savaşı'ndan sonra büyük pazarlara açılma, bunun gerçekleşmesi içinde dış ticareti engelleyen mal, para ve hizmet akışındaki engelleri kaldırma fikrinden ortaya çıkmıştır. Entegrasyonun temelinde, D. Ricardo'nun ''Karşılaştırmalı Üstünlük Teorisi'' yatmaktadır. Küreselleşme sürecinde meydana gelen pek çok sorunlar ülkeleri birbirleriyle yakınlaştırmaktadır. Dolayısıyla bu yakınlaşmalar entegrasyonazemin hazırlamıştır. Bugün ekonomik, sosyal siyasal alanda gerçekleştirilmiş olanentegrasyonlardan en önemlisi Avrupa Birliği'dir. 1957 yılında imzalanan Roma Antlaşması ile ekonomik bir birlik olarak kurulan Avrupa Birliği, 1991 yılında imzalanan Maastrich Antlaşması ile politik bir birliğedönüşmüştür. ll. Dünya Savaşı'ndan sonra ülkeler bloklaşmaya gitmişlerdir. Türkiye'nin tarihsel gelişimi içerisinde sürekli Batı Bloku'na karşı sempati duyması ve NATO ile gerçekleşen ekonomik ve askeri ilişkiler nedeniyle o dönemdeki ismi Avrupa Ekonomik Topluluğu olan Avrupa Birliğine üye olma isteği belirmiştir. Bunun ekonomik kalkınmaya büyük ölçüde yardımcı olacağı kanısı uyanmıştır. Türkiye, Ankara Antlaşmasıyla, AB ile ilişkileriniresmileştirmiştir. 01.01. 1996 tarihinde gerçekleştirilen gümrük birliği tam üyelik için bir geçiş süreci olarak görülmektedir. AB'ye tam üye olmayı Türkiye'nin modernleşme ve çağdaşlaşmasında önemli bir etken olarak görülmektedir. Çalışmanın birinci bölümünde, ekonomik entegrasyonlar incelenmiştir. AB'ningelişme süreci ve yapısı ile Türkiye-AB ilişkileri genel olarak incelenmiştir. Türkiye-AB ilişkileri gümrük birliği kapsamında gelişme göstermesi sonucu, ikinci bölümde gümrük birliği teorisi incelenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde, Türkiye ve AB arasında gerçekleştirilen ekonomik ilişkiler, oluşturulan ölçme modelleri ve endekslerle analiz edilmiştir. Gümrük birliğininVIgerçekleştirdiği statik etkiler dış ticaret kapsamında tespit edilmeye çalışılmıştır. Yapılan analizler sonucu elde edilen bulgular yorumlanarak sonuçlara gidilmiştir. Türkiye-AB arasında geliştirilen ortaklık ilişkileri 1985- 1995 ve 1996- 2002 yılları itibariyle iki dönem olarak incelenmiştir. Bu incelemeler gerçekleştirilirken, Türkiye'nin ekonomik konjonktürü, tam üyelik müzakereleri ve gümrük birliğinin başlangıç dönemininoluşturulmasında belirleyici olmuştur. Buna rağmen, incelenen dönemlerde dünya ve Türkiye'nin ekonomik konjonktürünün etkili olduğunu söyleyebiliriz. Toplam dış ticaretin analizinde, endeks katsayıları oluşturulan dönemleri kapsayacakölçüde; toplam dış ticaret, AB ile yapılan dış ticaret ve üçüncü ülkeler ile yapılan dış ticaret için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Türkiye'nin toplam dış ticareti için hesaplanan gümrük birliği öncesinde, Türkiye'nin AB ile yaptığı ticaretteki rekabet gücünün, üçüncü ülkelere karşı sağlanan rekabet gücünden yüksek olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Kullanılan modele göre, AB'den yapılan ithalatın gelir esnekliği üçüncü ülkelerden yapılan ithalatın geliresnekliğinden daha düşük olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Gümrük birliği döneminde de model kapsamında yapılan ölçümlerde; incelenen toplam ithalat, AB'den ithalat ve üçüncü ülkelerden yapılan ithalatın gelir esnekliklerinin düştüğü bulgusuna ulaşılmıştır. Karşılaştırmalı üstünlük yapısı AB lehine bir gelişme gösterirken Türkiye'nin aleyhine bir durum gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Gümrük birliği kurulduktan sonra, fasılların rekabet gücü sıralaması değişmemiştir. Endeks işaretlerine bakıldığında herhangi bir değişme meydana gelmemiştir. İncelenenfasıllarda rekabet yapısını değiştiren bir ürün olmamıştır. Gümrük birliği döneminde de Türkiye, tekstil ve konfeksiyon ürünleri, tütün ve tütün mamulleri ile cam ve cam eşyaürünlerinde avantajlı konumda olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Karşılaştırmalı üstünlükleri gösteren AGL endeksinde, AB ile yapılan ticaretin sonucuAGL endeksi ile elde edilen bulgular Balassa endeksini destekler niteliktedir. VIIGümrük birliğinin gerçekleştirilmesinden sonra, incelenen toplam dış ticaret, AB'den yapılan dış ticaret ve üçüncü ülkelerden yapılan dış ticaret; ticaret saptırıcı etki doğurmuştur. Endeks yöntemine göre, madde grupları ve fasıllar yönünde yapılan analizden elde edilen sonuçlar gümrük birliği kurulduktan sonra imalat sanayi ürünlerinde rekabet gücümüzün yükseldiği bulgusuna ulaşılmıştır. VIII