İlköğretim okullarında uygulanan madde kullanımını önleme programlarının bilgi ve beceri düzeylerine etkisinin değerlendirilmesi

Madde kullanımı ve bağımlılığı, gittikçe ciddiyeti artan toplumsal sağlık sorunu olma özelliğini korumaktadır. Kullanımına başlama yaşının çocukluk ve ergenlik dönemine kadar düşmüş olması da durumun ciddiyetini arttırmaktadır. Madde kullanımının beraberinde getirdiği bireysel, toplumsal ve psikolojik sorunları azaltmak ya da ortaya çıkmasını önlemek için madde kullanımına başlamada risk teşkil edene faktörlerin bilinmesi, risk grubunun tespit edilmesi önemlidir. Koruyucu faktörleri destekleyen önleme çalışmalarının yapılması ise bu amaca hizmet edecek en önemli çalışmalardır. Madde kullanımını önleme programları, birkaç aşamada gerçekleşebilen, çeşitli kurum ve kuruluşlarca yürütülebilecek programlardır. Madde kullanımını önlemek, kullanım söz konusu ise madde kullanımını azaltmak ve/veya bağımlılığa geçişini engellemek ve beraberinde getirdiği zararları minimum düzeye indirmek amaçlanmaktadır. Günümüz dünyasında ise, çocukluk ve ergenlik dönemindeki bireyleri madde kullanımına başlamada başlıca risk kitlesini oluşturmaktadır. Bu bağlamda, madde kullanımını önlemede belirtilen kitleye ulaşımı kolaylaştıracak en sistemli önleme programları okullarda yapılmalıdır. Okul temelli madde kullanımını önleme programları madde kullanımını önlemede en etkili çalışmalar olarak değerlendirilmektedir. Ancak yapılacak olan çalışmaların amaçlarına ne kadar ulaştığının belirlenmesi, etkililik düzeylerinin değerlendirilmesi en az uygulamalar kadar önem arz etmektedir. Bu araştırmada, Günebakan Madde Bağımlılığını Önleme Eğimi Programı, Kulaktan Kulağa Madde Bağımlılığını Önleme Programı, Bilgili Ol Bağımlı Olma Veli Eğitim Programı'nın ele alınmasıyla İstanbul ilinde ilköğretim kurumlarında uygulanan okul temelli madde kullanımını önleme programlarının etkililik düzeylerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, ele alınan programların öğrencilerin ve velilerin madde ve madde bağımlılığı hakkındaki bilgi düzeylerinin arttığı; öğrencilerin yanlış inanışlarının azaldığı ve hayır deme becerilerinde artış olduğu saptanmıştır. Öğrencilerin madde kullanım sıklığı ve madde kullanım eğilimlerinde de azalma olduğu, ancak azalmanın anlamlı düzeyde olmadığı görülmüştür. Deney grubundaki öğrencilerin program uygulamaları öncesinde yoğun madde kullanımlarının olmaması bu bulgu için göz önünde bulundurulması gereken bir sınırlılıktır. Bunun da göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Bulgular doğrultusunda, Günebakan Madde Bağımlılığını Önleme Eğimi Programı, Kulaktan Kulağa Madde Bağımlılığını Önleme Programı, Bilgili Ol Bağımlı Olma Veli Eğitim Programı'nın madde kullanımını önleme doğrultusunda etkililik düzeyi yüksek olan programlar olduğunu ve araştırma için belirlediğimiz ana hipotezimizin kabul edildiğini söylemekteyiz. Araştırma sonucu saptanan ve kanaat getirilen, okul temelli önleme programlarının etkililiğini arttıracak özelliklerin geliştirilecek diğer önleme programları için dikkate alınması, araştırmamızda ele aldığımız programların da yine bu bilgiler ışığında geliştirilmesinin madde kullanımını önlemede istenen en etkili düzeye gelmek için gerekli olduğu sonucuna varılmıştır.