turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Kartal Belediyesi sınırları içerisinde oluşan ambalaj atıklarının karakterizasyonu ve ekonomik analizi

Dünya nüfusunun hızla yükselmesi ve teknolojik ilerlemelerle beraber insanoğlunun tüketim davranışlarında meydana gelen değişiklikler nedeniyle, açığa çıkan katı atık miktarı da giderek artmaktadır. Katı atık miktarının giderek artması, beraberinde bu atıkların taşınması, depolanması ve bertaraf edilmesi konusunda çeşitli problemlere yol açarak etkin bir katı atık yönetimini güçleştirmektedir. Ayrıca, ortaya çıkan bu problemler neticesinde çevre ve halk sağlığının olumsuz yönde etkilenmesi kaçınılmaz olmaktadır. Tüm bu nedenlerden dolayı, oluşan katı atık miktarı etkin ve verimli bir atık yönetimi uygulaması ile azaltılmalıdır. Katı atık miktarının azaltılmasında önemli bir yere sahip olan faktör ise ambalaj atıklarının diğer atıklardan ayrı şekilde biriktirilerek kaynağında toplanması ve geri dönüşümünün sağlanmasıdır. Bu çalışmada, Kartal İlçesi sınırları içerisinde oluşan katı atıkların karakterizasyon analizi yapılarak, oluşan katı atık içerisindeki ambalaj atığı türlerinin oranları analiz edilmiştir. Karakterizasyon çalışmaları, nem içeriği ve kalorifik değer analizleriyle desteklenmiştir. Çalışmanın ikinci kısmında, Kartal Belediyesi Çevre Koruma ve Kontrol Müdürlüğü tarafından uygulanan, ambalaj atıklarının kaynağında diğer atıklardan ayrı toplanması uygulamaları kapsamında oluşan ambalaj atıklarının yönetiminin ekonomik analizi yapılmıştır. Bu amaçla, kaynağında diğer atıklardan ayrı toplanması sonucunda elde edilen 2015 yılı kağıt/karton, cam, metal, plastik ve kompozit ambalaj atığı miktarları üzerinden, maliyet ve gelir analizi hesaplanmıştır. Bu çalışma kapsamında yapılan katı atık karakterizasyon analizi sonuçlarına göre İlçe sınırları içerisinde 2015 yılında açığa çıkan toplam katı atığın %57,6'sının mutfak atıkları, %26,5'inin ambalaj atıkları, %8'inin diğer yanabilen atıklar, %2,9'unun park-bahçe atıkları, %1,5'inin diğer yanabilir hacimli atıklar, %1,2'sinin atık elektrikli ve elektronik ekipmanlar, %0,9'unun diğer yanmayan atıklar, %0,8'sinin kül atıkları, %0,19'unun tehlikeli atıklardan oluştuğu tespit edilmiştir. Kaynağında ayrı toplama çalışmaları kapsamında toplanan ve ayrıştırılan ambalaj atıklarının ekonomik analiz hesaplamaları sonucunda ise ambalaj atığının toplama-ayırma maliyetinin 186 TL/ton olduğu bulunmuştur. Ayrıca, km başına günlük ambalaj atığı toplama-ayırma maliyeti incelenmiş ve 0,057 TL/km-gün olduğu hesaplanmıştır. Toplama-ayırma maliyetinin %46'sını personel maliyetlerinin %31'ini araç maliyetlerinin ve %23'ünü tesis içi maliyetlerin oluşturduğu yapılan ekonomik analiz hesapları neticesinde tespit edilmiştir. Ambalaj atıklarının satışından elde edilen gelirler değerlendirildiğinde, 210 TL/ton gelir elde edilmiş olup bu gelirin %83,73'ünün kağıt/karton, %12,53'ünün plastik, %3,53'ünün metal ve %0,21'inin cam ambalaj atıklarına ait olduğu hesaplanmıştır.
Investigation of occurence and fate of biocides in wastewater treatment plants and surface waters

Biyositler, koruyucu ya da antiseptik madde olarak diş macunu, sabun, gargara gibi birçok kişisel bakım ürünlerinin ve temizlik malzemelerinin içerisinde, antimikrobiyal etkilerinden dolayı yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu maddelerin kullanımı atıksu arıtma tesislerine ve dolayısı ile yüzey sularına deşarj ile sonuçlanmaktadır. Yapılan birçok çalışma göstermiştir ki, biyositler doğada çok az konsantrasyonlarda bulunmalarına rağmen bakterilerde mutasyona yol açıp antibiyotiklere karşı dirençlerinde değişime sebep oldukları için, insan sağlığı açısından olumsuz etkilere sahiptirler. Bunun yanı sıra, insan ve balık dokusunda kolaylıkla birikebildikleri için vücuttaki konsantrasyonları çok yüksek seviyelere ulaşabilip insan sağlığı açısından tehdit oluşturabilmektedir. Bütün bunlar göstermektedir ki, biyositlerin atıksu arıtma tesislerindeki ve yüzey sularındaki seviyeleri önem teşkil etmektedir. Atıksu numuneleri ile yapılacak çalışmalar için farklı proses konfigürasyonuna sahip Tatlar Atık Su Arıtma Tesisi, ODTÜ Atık Su Arıtma Tesisi, Kayseri Atık Su Arıtma Tesisi ve Antalya da bulunan çeşitli atıksu arıtma tesisleri seçilmiştir. Arıtma tesislerinde, kompozit numuneler proses içinde farklı noktalardan bir yıllık süre içinde sezonsal olarak alınacaktır. Yüzey suları analizleri için ise farklı kirlilik seviyesinde bulunan Kesikköprü Barajından, Çamlıdere Barajından ve Eymir Gölünden bir yıllık dönem içerisinde her ay numune alınması sağlanacaktır. Bu kapsamda, alınan tüm numunelerde biyosit seviyesi katı faz kartuş ile zenginleştirme metodu ve onu takiben LC-MS-MS kullanılarak analiz edilecektir.
Maden ocaklarındaki tozlanmanın önlenmesi

Bu çalışma, geri kazanım yöntemlerinden faydalanarak madenlerde toz tutmayöntemleri üzerinde yoğunlaşmıştır. Maden ocaklarından yapı malzemesi alınması sırasında çevreye yayılan toz ile ocak atmosferi ve çevrekirlenir. Bu sebeple çevrenin korunması için bu tezin önemi büyüktür. Türkiye Cumhuriyeti'nde böyle bir araştırma ilk olarak yapılmaktadır. Elde edilen sonuçlarliteratürden hem deneylerle hem de grafiklerle gösterilmiştir. Tezin sonucunda sunulan yöntemlerin maden ocaklarında uygulanması zor değildir ve yüksek maliyetler gerektirmemektedir. Ülkemizde uygulanması bakımından büyük önem taşımaktadır.
Elektrokimyasal proses kullanılarak kentsel ve yüksek organik içerikli atıksuların arıtılabilirliğinin araştırılması

Son yıllarda düşük maliyet ve yüksek verimli arıtım metodlarına verilen önem artış göstermiştir. Bu metodlardan biri de elektrokimyasal prosestir. Çalışmada 4 farklı atıksu numunesinden elektrokimyasal prosesi ile kimyasal oksijen ihtiyacı, katı madde, askıda katı madde, organik madde, ve uçucu askıda katı madde ve nutrient giderimi araştırılmıştır. Sistemde işleme tabi tutulan suyun elektriksel iletkenlik, tuzluluk, sıcaklık ve pH değişkenleri ölçülmüştür. Reaktörde elektrot olarak aluminyum, titanyum ve demir kullanılmıştır. Reaktörden belirli zaman periyotlarında sistemden numuneler alınmış alınan numunelerde giderim verimleri belirlenmiştir. Kentsel nitelikli atıksuların arıtıldığı bir atıksu arıtma tesisinden alınan ham kentsel atıksu ve kentsel katı atık depolama sahasından alınan sızıntı suyunda maksimum KOİ giderimi demir elektrotunda sırasıyla %80-100, %55- 70 aralığında elde edilmiştir. Bir bira fabrikasından alınan ham atıksuda maksimum KOİ giderim verimi aluminyum elektrotu için %30- 45 arasında saptanmıştır. Pakmaya fabrikasından alınan numuneye ait maksimum KOİ giderim verimi ise titanyum plaka da %40- 55 arasında saptanmıştır. Reaktör sisteminde kentsel atıksu ve sızıntı suyu için AKM ve organik madde gideriminde önemli bir giderim verimi sağlamıştır.
Bursa atmosferindeki ağır metallerin kuru çökelme akılarının belirlenmesi

Kuru çökelmenin, bazı bölgelerdeki yüzeysel sulara giren kirleticiler için önemli bir kaynak oluşturduğu bulunmuştur. Kuru çökelmenin bu önemini ortaya koymak için doğru ölçümlerin gerçekleştirilmesi gereklidir. Ancak, direkt ölçümlerdeki zorluklar ve belirsizlikler nedenleriyle bu tam olarak gerçekleştirilememektedir. Bu çalışmada, Bursa atmosferindeki iz metallerin kuru çökelme akıları ve atmosferik konsantrasyonları ölçülmüş, bu değerler kullanılarak kuru çökelme hızları hesaplanmıştır. Akı örnekleri gresli yüzeyler kullanılarak alınmıştır. Konsantrasyon seviyelerinin belirlenmesinde ise Yüksek Hacimli Hava Örnekleyicisi ile toplanmıştır. Örnekler Mg, Ca, Cr, Mn, Fe, Co, Ni, Cu, Zn, Cd ve Pb metalleri için analiz edilmiştir. Ayrıca, örnekleme yerinden alınan toprak örnekleri kullanılarak bu metallere ait zenginleştirme faktörleri de hesaplanmıştır. Ortalama kuru çökelme akıları değerlendirildiğinde, toprak kökenli iz metallere ait akıların antropojenik kaynaklı diğer metallere göre daha yüksek seviyelerde bulunduğu tespit edilmiştir. Toprak kökenli metaller arasında en yüksek değer Ca metali (24228, 37 p. g/m2-gün) için ölçülmüştür. Antropojenik kaynaklı metaller için ise Zn (1004, 32 jLig/m2-gün) en yüksek değeri almıştır, iz metallerin atmosferde bulundukları konsantrasyon değerlerine göre sıralamaları ; Ca > Fe > Mg > Cu > Zn > Pb > Mn > Cr > Ni > Co > Cd şeklinde belirlenmiştir. Akı değerlerinde olduğu gibi toprak kökenli metaller arasında en yüksek konsantrasyon Ca metali (5091, 57 3648, 11 ng/m3) için elde edilmiştir.
Ağır metallerin aktif çamura inhibisyon etkisi

Kullanılmış sularda inhibitor adı verilen evsel ve özellikle endüstriyel kaynaklı maddeler bulunmaktadır. Ağır metaller ve bazı zehirli maddeler inhibitörlere örnek olarak gösterilebilir. Bu maddeler biyolojik gelişmeyi engelleyici etkilere sahiptirler ve antma tesislerinde verim azalması gibi sakıncalara yol açmaktadırlar. İnhibitörlerin kullanılmış sulardaki miktarı gelişen teknolojiye paralel olarak gün geçtikçe artmaktadır. Bu çalışmada da ağır metallerin biyolojik antma yöntemlerinden biri olan aktif çamur prosesine etkisi incelenmiştir. 1300 mg/1 KOİ içeren sentetik bir atıksuya 10 mg/1 kadmiyum ilavesiyle aktif çamura etkisi bir kemostat sistemde farklı çamur yaşlan için incelenmiştir. Sentetik atıksuyun organik madde kaynağı olarak proteoz - pepton kullanılmıştır. Aynca, kadmiyumun sistemdeki giderimi ve sistemde meydana gelen işletme problemleri ele alınmıştır. Çalışmada meydana gelen işletme problemleri ve süre kısıtı nedeniyle kinetik sabit tayini yapılamamıştır. Fakat kadmiyumlu sistemde peptonlu sisteme göre genel bir verim düşüklüğü saptanmıştır. Metal giderim verimi sonuçlanndan sistemde % 60 oranında metal giderilebileceği görülmüştür. Kadmiyum giderim verimi için bulunan bu değer literatürle uyum içerisindedir. Sistem işletme açısından incelendiğinde ise peptonlu sistem zaten olumsuz koşullara sahip olduğu için kadmiyumlu sistemde buna göre önemli bir fark gözlenmemiştir.
Tekstil nano partiküllerinin biyolojik arıtma sisteminde davranışı ve etkileri

Nanoteknoloji gıda, tekstil, ilaç-kozmetik, kimya, malzeme, bilişim, otomobil ve metal endüstrileri gibi birçok sektörde her geçen yıl daha fazla uygulama sahası bulmakta ve artık insan hayatının vazgeçilmezi olmaktadır. Birçok uygulama alanının yanı sıra çeşitli çevre projelerinde de nanoteknoloji son yıllarda hızla yaygınlaşmaktadır. Su, hava ve toprak kirliliğinin giderilmesini sağlayan alternatif arıtma teknikleri ve üretim kaynaklı çevre kirliliğinin azaltılması ve daha az atık üretimi sağlayan daha az hammadde ile üretim yapılan nanoteknolojiler/nanocihazlar, nanoteknolojinin çevre sektöründeki başlıca uygulamalarıdır. Ancak, çevresel uygulamalarında birçok avantajları olmasına rağmen nanoteknoloji ciddi çevre sorunlarına sebep olabilir. Bu çalışmada tekstil sektöründe, kumaşlara özellik kazandırmak amacıyla kullanılan nanopartikül içeren sollerin, biyolojik arıtım üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla dört farklı yöntemle hazırlanan soller, evsel atıksu arıtma tesisinden alınan aktif çamur ile respirometrik deneylerde kullanılmıştır.
Sularda nonilfenol ve nonilfenol etoksilat gideriminde nanokompozitlerin kullanımının araştırılması

Nonilfenol etoksilatlar ve Nonilfenoller tekstil, deri, kağıt, temizlik ve kozmetik gibi çeşitli endüstrilerde kullanılan endokrin bozucu toksik ksenobiyotik bileşiklerdir. Nonilfenoller genellikle NFE'lerin biyodegradasyonları sonucu meydana gelen toksik özelliği fazla olan el yapımı bileşiklerdir. Avrupa ve Dünya'da 2020'de Nonilfenol etoksilatların öncelikli kimyasallar listesine alınması ve bu tarz zararlı kimyasalların su ortamına verilmesinin engellenmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Mutajenik özelliği olan bu bileşikler canlılarda iskelet yapısını hasara uğratabilmekte, endokrin bozucu yapısı ile üreme, cinsel davranışları, embriyonun gelişmesini etkileyebilmekte ve bitkilerin yapısını değiştirebilmektedir. Bu çalışmada, pektin (Pektin-Fe3O4) ve çay (Çay-Fe3O4) ile kaplanmış demir oksit nanokompozitler, adsorbent madde olarak sentezlenmiş ve NFE adsorpsiyonundaki etkinliği araştırılmıştır. Pektin-Fe3O 4 ve Çay-Fe3O 4 karakterizasyonu için FTIR ve SEM analizleri yapılmıştır. Adsorpsiyon deneylerinde pH, temas süresi, adsorbent dozu ve NFE başlangıç konsantrasyonun etkileri incelenmiştir. Adsorpsiyonun hangi mekanizmaya uyumlu olduğunu belirlemek için Langmuir ve Freundlich izoterm grafikleri çizilmiş ve Freundlich izotermine daha uygun olduğu bulunmuştur. Yapılan çalışmalar sonucunda NFE gideriminde pH 7'de 4 g/L Pektin-Fe3O 4 derişiminde % 62 ve 4 g/L Çay-Fe3O 4 derişiminde % 70 oranında verim elde edilmiştir.
Antep fıstığı işleme atıksularının elektrooksidasyon yöntemiyle arıtılması

Bu çalışmada fıstık işleme sanayi atıksularının elektrooksidasyon yöntemiyle giderimi incelenmiştir. Anot elektrot malzemesi olarak grafit, Ti/Pt ve Ti/IrO2/RuO 2 kaplama elektrotlar ve katot elektrot malzemesi olarak her bir anot türü için paslanmaz çelik kullanılmıştır. Deneysel çalışmalar kesikli modda gerçekleştirilmiştir. Kullanılan her bir elektrot 7x10 cm boyutlarındadır. Giderim verimine etki eden deneysel parametreler olarak karıştırma hızı, destek elektrolit türü ve konsantrasyonu, atıksu başlangıç pH'sı, akım yoğunluğu, sıcaklık ve seyreltme oranı seçilmiştir. Grafit elektrotla yapılan deneysel çalışmaların optimum şartlarında KOİ, TOK ve TF giderim verimleri sırasıyla %99,79, %76, 55 ve %100 ve enerji tüketim değeri 615 kW-saat/m 3 olarak elde edilmiştir. Ti/Pt elektrotla yapılan deneysel çalışmaların optimum şartlarında KOİ, TOK ve TF giderim verimleri sırasıyla %99,98, %70, 74 ve %100 ve enerji tüketim değeri 297, 5 kW-saat/m 3 olarak elde edilmiştir. Ti/IrO2/RuO 2 kaplama elektrotlarla yapılan çalışmalarda ise optimum şartlarında KOİ, TOK ve TF giderim verimleri sırasıyla %99,67, %73, 47 ve %100 ve enerji tüketim değeri 244 kW-saat/m 3 olarak elde edilmiştir. Belirtilen deneysel sonuçlar neticesinde fıstık işleme sanayi atıksularının elektrooksidasyon yöntemiyle arıtılabilmesi için giderim verimi ve enerji tüketim değerleri göz önüne alındığında en uygun elektrot malzemesinin Ti/IrO2/RuO 2 kaplama anot olduğu sonucuna varılmıştır.
Respirometric study of BOD. Effects of metals

öz BOİ'NIN RESPİROMETRE İLE ÇALIŞILMASI - METALLERİN ETKİSİ Lüle, Mine Yüksek Lisans, Çevre Mühendisliği Bölümü Tez Yöneticisi: Doç. Dr. Ülkü Yetiş Ortak Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Celal F. Gökçay Ocak 1996, 109 sayfa Ni, substrat ve başlangıç biyokütle konsantrasyonlarının BOİ üzerine etkileri elektrolitik respirometre kullanılarak çalışılmıştır. Ni'nin diğer parametrelere bağlı olarak etkisinin incelenmesi için farklı konsantrasyonlarda Ni (2.5, 5.0, 10.0 ve 25.0 mg/1), substrat (325, 650, 1300 mg/1, KOİ olarak ve başlangıç biyokütle konsantrasyonları (1, 10, 100 mg/1) ile sentetik bir atıksu hazırlanmıştır. Bu çalışmanın sonunda, maksimum spesifik üreme hızı 00 ve BOİ reaksiyon hız sabiti hesaplanmış ve deney sonuçlan hem grafiksel hem de istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiştir. İstatistiksel analiz metodları içinde deney dizaynı ve çoklu regresyon teknikleri kullanılmıştır. Nikel, substrat ve başlangıç biyokütle konsantrasyonlarına bağlı olarak maksimum oksijen tüketimi (BOİJ modellenmiştir. Buna ilaveten biyokütle/metal oranının oldukça etkili olduğu bulunmuş B/M oranına ve substrata bağlı bir başka model daha geliştirilmiştir. Sonuç olarak Ni etkisinin substrat ve başlangıç biyokütle konsantrasyonuna bağlı olduğu bulunmuştur. Bu etkinin düşük Ni konsantrasyonlarında stimule edici olduğu ve çalışılan yüksek Ni konsantrasyonunda (25 mg/1) bu tür sistemlerde tam bir inhibisyona sebep olmadığı gözlenmiştir.
Tekstil atıksularının membran filtrasyon yöntemleri ile geri kazanımı

Bu çalışmada her geçen gün tükenmekte olan su kaynaklarının sürdürülebilirliği için tekstil endüstrisindeki atıksuların geri kazanılmasında, membran sistemlerin kullanılması ve bu geri kazanım çalışmasında kimyasal ön arıtımla birlikte kullanılarak geri kazanım için giderim verimlerini arttırmak hedeflenmiştir. Kimyasal bir önarıtma için Al2(SO4)3, FeCI3, PACs, MgCI2, DCD-F koagülantları ham su da uygulanarak pH, iletkenlik, renk, KOİ giderim verimleri belirlenerek kıyaslandı ve en iyi renk giderimine sahip koagülant olan DCD-F maddesi kimyasal ön arıtmada kullanıldı. kimyasalın bu parametrelerde ileri arıtımın verimini arttırmada etkili olduğu görüldü ve atıksuyun mevcut karaktrestiğine göre nano özellikli ters osmoz ve ters osmoz membran çıkış suyunda KOİ 0 mg/L ve renkte 0 pt-co değerlerine ulaşıldı. Kullanılan DCD-F Koagülantın atıksuda meydana getirdiği KOİ giderim verimi %20- 26 civarında olması suyun daha iyi gidermesinde bir katkı sağlamıştır.
Pretreatment of cefazolin sodium formulation waste waters by O3 and O3/H2O2 processes

Son yıllarda antibibiyotik kullanımı büyük miktarlarda artış göstermiştir. Antibiyotiklerin davranışları üzerine yapılan çalışmalar, birçok antibiyotiğin ve metabolitlerinin atıksu arıtma tesisi çıkışlarında ve sucul ortamlarda bulunduklarım göstermişlerdir. Antibiyotik formülasyon atıksuları düşük biyolojik aynşılabilirliğe sahiptir ve aktif çamur mikroorganİ2malan üzerinde inhibisyon etkileri vardır. Bunun yanında biyolojik arıtma sistemleri ilaç endüstrisi atıksularının arıtımında yaygm olarak kullanılan yöntemlerdir. Bu yüzden, bu atıksuların, özellikle antibiyotik formülasyon atıksularının arıtılmasında uygun bir önarıtım yöntemine ihtiyaç duyulmaktadır. Son yıllarda ileri oksidasyon prosesleri önarıtım olarak ya da bazı durumlarda tek yöntem olarak, biyolojik ayrışılabilirliğin arttırılması ve kısmi/tam bir oksidasyon gideriminin sağlanması için uygulanmaktadır. Bu çalışmada, sefalosporin grubu bir antibiyotik olan, sentetik olarak hazırlanmış Sefazolin sodyum formülasyon atıksuyunun (KOİo = 400 mg/1, BOİ5 ~ 4 mg/l) ozonlama ve perozonlama prosesleri ile ön arıtılabilirliği incelenmiştir. Çalışmanın ilk kısmında atıksuyun karakterizasyonunun belirlenmesi amacı ile 400 mg/L KOİo' de BOİ5 testi, inert KOİ testi, aktif çamur inhibisyon testi ve Phaeodactylum tricornutum deniz algi ile toksisite deneyi yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar, ham atıksuyun %78 oranında çözünmüş inert KOİ içerdiğini ve aktif çamur mikroorganizmaları üzerinde 180 mg/1 KOİ'de EC50 olarak inhibisyon etkisi olduğunu göstermiştir. Phaeodactylum tricornutum deniz algi üzerinde 4. gün sayımlarında toksisite görülmemiş, ancak 7. gün sayımlarında %3-4 seyreltme oranlarında EC20 değeri bulunmuştur. Daha sonra pHo 11 de, 1500 mg/L ozon kullanılarak ozon ve perozon prosesleri uygulanmıştır. Deneyler farklı reaksiyon sürelerinde (5, 10, 20, 40 ve 60 dakika) yapılmışlardır. Deneyler sonucunda, KOİ giderim verimleri, uygulanan ozon basma giderilen KOİ miktarları ve BOİ5/KOİ oranındaki değişimler değerlendirilmiştir. Bu proseslerin inert KOİ içeriği, aktif çamur sistemi mikroorganizmaları inhibisyonu ve deniz algi toksistesi üzerindeki etkilerinin araştırlması için her iki proses için de 20 dakikalık reaksiyon süreleri optimum olarak seçilmiştir. KOİ giderimi açısından 20 dakika ozonlama prosesi ile %38 KOİ giderimi sağlanırken, perozonlama prosesi ile %40 giderim sağlanmıştır, inert KOİ sonuçlarına göre ham atıksuyun çözünmüş KOİ içeriği ozonlama prosesi ile %39 ve perozonlama prosesi ile %61 oranında giderilmiştir. Ham atıksuyun aksine, ön antılmış atıksular Phaeodactylum tricornutum deniz algi üzerinde toksik etki göstermişlerdir. Ham atıksuyun aktif çamur mikroorganizmaları üzerinde inhibisyon etkileri ise azalmış ancak tamanen giderilememiştir. x
Erzurum ilinde motorlu taşıtlardan kaynaklanan hava kirliliği

Hava kirliliği, bina dışı açık ortamda, havada katı, sıvı, gaz kirleticilerin insanlara, hayvanlara, bitkilere ve bizim için önemli olan cansız eşyalara zarar verecek seviyede yüksek konsantrasyonda ve sürede bulunması olarak tanımlanır. Hava kirliliğinin oluşmasının en önemli nedeni insan faaliyetleridir. Özellikle motorlu taşıtlar, hava kirliliğinin oluşmasında birinci etken olarak kabul edilir. Teknolojinin insanlara getirdiği konfor ve işlerimizi yetiştirebilmek için getirdiği zaman kısıtlılığı araçları hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline getirmiştir. Bunun sonucunda Erzurum' da da diğer tüm şehirlerde olduğu gibi araç sayısı her geçen gün artmaktadır. Artan araç sayısı ile yollarda ve özellikle sinyalizasyonlu kavşaklarda araç kuyrukları oluşmaktadır. Erzurum'un coğrafi konumundan dolayı kışlar soğuk ve uzun geçmektedir. Rakımın da yüksek olmasından dolayı kış aylarında ortalama sıcaklık oldukça düşük olmakta, ayrıca havadaki oksijen oram da % 16 ,5'lere kadar düşmektedir. Bu da gerek sabit yakmalı proseslerde gerek ise araçların motorlarında eksik hava ile yanmaya yol açmakta olup, bunun sonucu olarak da CO ve yanabilir HC gibi kirleticilerin miktarı artmaktadır. Hava sirkülasyonu olmayan, yüksek binalarla çevrili yollarda, kış aylarında hem araçlardan hem de sabit yakmalı sistemlerden kaynaklanan kirleticiler herhangi bir ölçüm cihazına gerek duyulmadan çıplak gözle görülüp, hissedilir hale gelmektedir. Sunulan bu çalışmada, Erzurum ilinin coğrafi konumu ve meteorolojik özelliklerinin bölgedeki motorlu taşıtlardan kaynaklanan hava kirliliği üzerine etkileri incelenmiştir. Bu maksatla çeşitli yıllarda ve aylarda olmak kaydıyla 30370 aracın egzoz gazı emisyon ölçüm sonuçlan istatistiksel olarak incelenmiştir. İstatistiksel analiz sonuçlarından elde edilen en önemli sonuçlardan biri CO ve HC gibi kirleticilerin kış aylarında maksimum değere ulaşmasıdır. Elde edilen diğer bir önemli sonuç ise konvektörlü araçları konvektörsüz araçlara oranla çok daha düşük kirliliğe sebep olmasıdır.
long range transport of aerosols

öz AEROSOLLERIN UZUN VADELİ TAŞINIMI Güllü, Gülen Doktora, Çevre Mühendisliği Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Gürdal Tuncel Eylül 1996, 256 sayfa Doğu Akdeniz atmosferinde Mart 1992, Aralık 1993 tarihleri arasında toplanan aerosol örneklerinin elemental ve iyon konsantrasyonları irdelenmiştir. Doğu Akdeniz bölgesindeki aerosollerin kimyasal konsantrasyonlarına etki eden kaynakların ve kaynak bölgelerinin belirlenmesine çalışılmıştır. Toplanan örnekler atomik absorbsiyon spektrometrisi, enstrümental nötron aktivasyon analizi, iyon kromatografisi ve kolorimetri kullanılarak yaklaşık olarak 40 element ve iyonlar için analiz edilmiştir. Elde edilen verilere faktör analizi, korelasyon matriksi ve potansiyel kaynak katkı fonksiyonları gibi birçok değişik istatistiksel metotlar uygulanarak kaynakların, kaynak kompozisyonlarının ve kaynak bölgelerinin bulunmasına çalışılmıştır. Hava kütlesi taşınım yolunu anlamak ve gözlemlenen mevsimsel değişimleri açıklıyabilmek için 1992, 1993 ve 1995 yılları için günlük back trajektoriler hesaplanmıştır. Trajektörilerin gruplanması sonucu, hava VIkütlesinin sıklıkla kuzey, kuzeybatı, batı ve kuzeydoğu yönlerinden geldiği bulunmuştur. Elementlerin konsantrasyonlarının günlük ve mevsimlik zaman aralıklarında önemli ölçüde değişim gösterdiği bulunmuştur. Yörel ve bölgesel yağmur, elemental konsantrasyon değişimlerinde belirleyici faktördür. Zenginleşme faktörleri dört ana grubu göstermiştir. Bunlar, toprak kaynağı, deniz kaynağı, anthropojenik kaynak ve bazı eser elementlerin içinde bulunduğu bilinmeyen bir kaynaktır. Faktör analizi, iki toprak kaynağı, bir deniz kaynağı, bir bölgesel kirletici kaynağı ve bir uzak kirlilik kaynağı belirlemiştir, iki toprak kaynağının kompozisyonları belirlendiğinde, Sahra çölü tozunun, yerel toprak'dan ayrılması için en belirleyici iz elementlerin Cr, Nd, Mg ve Cs olduğu bulunmuştur. Potansiyel Kaynak Katki Fonksiyonu tekniği, Doğu Akdeniz'de iki ana bilişenin olduğunu göstermiştir. Toprak kaynaklı elementler için, doğu Türkiye ve kuzey Africa'nın orta ile doğu kısmı ana kaynak olarak gözükürken antropojenik elementler için Akdenizi çevreleyen ülkelerin, balkan ülkelerinin ve istasyonun kuzeyinde yer alan eski SSCB ülkelerinin ana kaynak olduğu belirlenmiştir. Çökelme akıları ve atmosferik aerosollerin zamana bağlı olarak değişimlerinde düşük yağmur miktarı ve değişik bulut özellikleri nedeni ile lineer olmayan bir değişim gözlemlendiğinden, Doğu Akdeniz bölgesinde literatürdeki değerlerden yüksek 'scavenging' oranları bulunmuştur. Gruplar içinde bazı değişimler gözlense de, hesaplanan scavenging oranları sırasıyla deniz tuzu elementleri>toprak elementleri>antropojenik elementler olarak bulunmuştur.