The Restructuring process of European security architecture in the post cold war era and its effects on Turkey's security

Tarihsel gelişimi boyunca birçok evrelerden geçen Avrupa birlikteliğinin eline, 21nci yüzyıla damgasını vurarak dünya liderliğinde söz sahibi olma konusunda stratejik bir fırsat geçmişştir. Bu fırsatı doğuran temel gelişme ise dünyada meydana gelen ve önceden tahmin edilemeyen kuvvet dengesindeki değişiklikler ve otorite boşluğudur. Berlin duvarının yıkılması ile sembolize edilen bu gelişme Avrupa Birliği'nin önünü açmış ve stratejik bir güç olarak ortaya çıkması için fırsat yaratmıştır. Bu fırsatın olumlu yönde kullanılması halinde, siyasal anlamda inisiyatifin Avrupa'nın eline geçme ihtimali her zamankinden daha fazladır. Avrupa Birliği'ni oluşturan ülkeler münferit olarak incelendiğinde, birliğe üye ülkelerin büyük bir çoğunluğunun insan gücü, tabi kaynak, coğrafi alan bakımından yetersiz ve potansiyel olarak sınırlandırılmış olduğu görülmektedir. Müşterek hareket etmemeleri halinde, siyasi arenada bir güç olarak çıkma olasılıklarının oldukça düşük olacağı gerçeği ile birlikte güvenlik zafiyetleri, bu ülkeleri birlikte hareket etmeye zorlamaktadır. Avrupa Birliği bünyesinde, bu ihtiyacı karşılamaya yönelik genel hatları ile tanımlanmış güvenlik işbirliği fikri, EPC tartışmalarında ortaya çıkmıştır. Nitekim, bu toplantılar bir güvenlik yapısı oluşturmada kısmen de olsa başarılı olmuşlardır. Birliği meydana getiren ülkelerden İngiltere, Fransa ve Almanya siyasi, ekonomik ve askeri açıdan birliğin itici, yönlendirici ve belirleyici gücüdürler. Uluslararası siyasal ortamda söz sahibi olmanın önemli koşulu, büyük ve güçlü bir orduya sahip olmaktır. Soğuk savaş dönemi boyunca kendi savunma güvenliğini NATO'ya dayandıran Avrupa Birliği, ABD'nin konvansiyonel ve nükleer gücünü kendi güvenliği ile bütünleştirmiştir. Soğuk Savaş sonrası dönemde ise, ortaya çıkan gerçek, AB' nın askeri güç zaafiyeti nedeniyle Bosna ve Kosova sorunlarında arzu ettiği şekilde söz sahibi olamadığı hususudur. Mevcut güvenlik yapısı ile tek başına hiçbir örgüt, tüm Avrupa'nın güvenlik işlevini yüklenebilecek yetenekte görünmemektedir. Kurumsal tepki, mevcut durumun taleplerini karşılamada yetersiz kalmaktadır. Karmaşık olan sorun, yalnızca AB veya NATO'nun nasıl genişleyeceği değil, aynı zamanda, değişen uluslararası güvenlik ortamını etkin olarak karşılayabilecek yeni bir güvenlik sisteminin kurulmasıdır. O nedenle, odaklanmanın hem iç kurumların dönüşümüne ve hem de mevcut güvenlik yapılarının yeni görevlere uyarlanmasına, ve güvenlikle ilgili kurum ve kuruluşların işbirliğine yoğunlaşması gerekmektedir. Ancak, iç dönüşüm ve Avrupa Konseyi, OECD, AB, ve NATO gibi eski Batı kurumlarının genişlemesi, çoğunlukla bir çelişki olarak algılanmakta ve yeni bölünmeler yaratma eğiliminde olan bir süreç olarak görülmektedir. Fransız Savunma Bakanı Alain Richard'a göre, 'Bu tarz yeni yapılanmalara karşı gizlenen korku, aslında AB gibi yeni bir siyasi ortakın ortaya çıkmasının ABD'de doğurduğu endişedir'. Ancak, daha iyi bir savunma teknolojisine, daha iyi eğitimli askeri personele ve en azından paralel çalışma yeteneğine sahip askeri yapıya ulaşmadan, ciddi bir ortak güvenlik politikasını öngörmek, oldukça güç olacaktır. Bir taraftan, böyle bir yapıya ulaşırken Batı Avrupa ülkeleri arasında şiddetli tartışmaların vuku bulması muhtemeldir. Çünkü, yüksek teknolojili istihbarat, elektronik harp ve arama-kurtarma birlikleri büyük miktarda kaynak aktarımını gerektirecektir ki, bugün üye ülkelerin çoğu buna pek istekli görünmemektedir. Diğer taraftan ise, böyle bir yapılanma NATO ile imkan ve kabiliyetler açısından duplikasyona neden olacaktır. Ancak, yetenek ve altyapı açısından böyle bir duplikasyona bazı çevreler sıcak bakmaktadır. Bunun altında yatan gerekçe de, muhtemelen, gelecekte NATO'dan bağımsız bir güvenlik yapısına ulaşma isteğidir. Birleşik Avrupa'nın AGSK kapsamındaki acil müdahele kuvvetinin 2003'e kadar aktif hale gelmesi öngörülüyor. Daha çok Fransız, İngiliz ve ispanyol askerlerinden teşkil edilmiş ve sembolik anlamı bulunan Eurocorps yerine bu acil müdahele kuvveti, takriben 60.000 asker bulunduracak ve NATO dışında savunma yetenekleri olan gerçek bir Avrupa savunma kimliğinin oluşumunun göstergesi olacak. Ancak, bu kuvvetle ilgili olarak bir takım belirsizlikler mevcuttur. Bu kuvvetin askeri yetenekleri neler olacaktır? Lojistik desteği nasıl karşılanacaktır? Avrupa uluslarının bu kuvvetin oluşumuna finansman katkısı nasıl sağlanacaktır? Bu yönde bir irade mevcut mudur? Görünen o ki, çoğu Avrupalı devleti, ölmeye değil, Avrupa güvenliği için para harcamaya bile pek gönüllü değildir. mAGSK hem Avrupa hem de ABD için kritik öneme sahiptir. Ayrıca, AGSK ve NATO arasında görev ve yük paylaşımı yönünden bir belirsizlik ve sorun mevcuttur. Avrupa'nın dış yardım sağlanması gibi 'soft güce', ABD'nin ise kuvvet kullanımını da içeren 'hard güce' sahip olması öngörülüyor. Ancak böyle bir bölünme yük-paylaşımı açısından bir takım tartışmaları doğurmaktadır. AGSK altındaki AB operasyonlarına Amerikan desteğinin koşulu, kuvvetlerin müsait olması olduğu varsayılabilir. Tabii ki, AB'nin talep yaptığı sırada Amerikan kuvvetlerinin dünyanın başka herhangi bir yerinde operasyon icra ediyor olması durumunda, sorunların çıkacağı açıktır. Gelecekte muhtemel sorunlardan biri de yeni AB ile NATO arasındaki ilişki olacaktır. AB üyesi olmayan NATO ülkeleri Avrupa savunmasının oluşumundaki karar sürecinde yer almak istiyorlar. Diğer bir tartışma konusu da muhtemel krizlere önce NATO'nun mu yoksa AB'nin mi müdahele edeceğidir. Türkiye'nin AGSK içerisinde yer alması özellikle büyük önem arz etmektedir. Türkiye'nin özel ilgisi kriz yönetimi ve askeri müdahele konularında AB'nin karar verme sürecine katılma, NATO ve Türkiye'nin NATO'ya tahsis ettiği imkanlarının kullanımında söz hakkı ve güçlü bir transatlantik bağını sürdürülmesinde yoğunlaşmaktadır. Türkiye'nin AGSK'ya yapabileceği birçok pratik katkı mevcuttur. Türkiye'nin AB'ye kabulü, benzersiz jeopolitik konumu ve kritik bir coğrafyada sahip olduğu nüfuz kapasitesi ile AGSK'yı büyük oranda güçlendirecektir. Dahası, Türkiye NATO ve AGSK arasında aktif bir köprü vazifesi görebilir. Soğuk Savaş döneminde Türkiye'siz Avrupa'nın güvenliğinden söz edilemediği gibi, bugün de Türkiye'nin yer almadığı bir AGSK eksik ve yetersiz kalacaktır. Bu çalışmanın amacı, Avrupa'da oluşum aşamasında olan yeni güvenlik yapılanmasının tarihsel arka planı ile birlikte ayrıntılı analizini yapmak, AB'nin askeri kanadının teşkil edilmesinin NATO'nun Avrupa'daki varlığına muhtemel etkilerini ortaya koymak ve Türkiye'nin bu yeni askeri yapılanmaya karşı takip edebileceği politikanın ana hatlarının belirlenmesine yardımcı olmaktır. IV