Köyceğiz - Dalyan lagün havzası su kaynaklarının su kalitesi

Çevresel kaynaklanıl bilinçsizce kullanımı sonrasında kirletilmeleri ve yararlı kullanım amaçlarının değiştirilmesi, önemli kaynaklarımızdan su kaynaklarının kullanılamaz hale gelmesine bunun da ötesinde kaynağın ekolojik dengesinin bozulmasına neden olmuştur. Kirlenmenin önlenebilmesi, kaynakların yönetimi ile mümkündür. Su kaynaklarının kMetilmesinin önlenebilmesi amacıyla, kaynakların kalitelerim belirleyen kriterler ve bu kriterlerin aşılmamasını sağlayacak kalite sınıflan belirlenmiştir. Bu düşünceyle kalite sınıflarına aynlan su kaynaklan bulunduklan bölgenin sosyo-ekonomik yapısı ve kaynakların çevresel değeri dikkate alınarak kullanım amaçlan tammlanmaktadır. Ülkemizin önemli bir ekosistemini içerisinde bulunduran Köyceğiz-Dalyan Lagünü Havzası 'nm su kaynaklarının kalitesinin belirlenmesi bu çalışmanın konusu olmuştur. Çalışmanın, havzadaki su kaynaklarının mevcut kalitesi göz önünde bulundurularak olası yararlı kullanım amaçlarım belirleyebilmesi ve havzadaki kaynakların yönetimi sırasında karar verici mekanizmalara yardımcı olabilmesi düşünülmüştür. Çalışma kapsamında ilk olarak su kalitesi belirlemeleri ile ilgili literatür bilgisi oluşturulmuştur. Bu amaçla 2. bölümde genel olarak su kalitesi belirlemeleri sırasında dikkat edilmesi gereken özelliklere, su kalitesi belirleme aşamalarına, kriter ve standartların önemine ve havza yönetimi ile su kalitesi değerlendirmelerinin arasındaki ilişkiye değinilmiştir. Su kalite sınıflamaları, yeraltı sulan, nehirler ve göller gibi tatlı sular için kolay yapılabildiği halde, nehir ağızlan, körfezler ve lagünler gibi tatlı-tuzlu su kanşımı sular için zor ve karmaşık bir problem olabilmektedir. Bu zorluğun sebebinin araştınlması amacıyla lagünlerin su kalite belirlemelerim etkileyen süreç ve mekanizmalara 3. bölümde değinilmiştir. Bu bölümde, lagünlerin yapısı ve özellikleri, lagünlerde trofik seviyeyi etkileyen faktörlere ve lagünlerdeki önemli su kalitesi problemlerinden ötrofikasyona değinilmektedir. Lagünler ve bu tip kıyı ekosistemleri çok dinamik sistemlerdir. Lagünün bulunduğu bölgenin özelliklerine, lagüne gelgitlerle su giriş çıkışı sağlayan denizlere ve lagüne tatlı su getiren kaynağın özelliklerine bağlı olarak kalite çok sık değişmektedir. Bundan dolayı lagünlerde su kalitesi kriterleri belirlenirken bu özellikler dikkate alınmalıdır. Lagünlerin su kalitesinin ve trofik durumunun belirlenebilmesi amacıyla dünyada benzeri yapıdaki kıyı sulannda yapılmış çalışmalar 4. bölümde anlatılmaktadır. Bu çalışmaların sonuçlan lagünler çok farklı sistemler olduklanndan dolayı her lagün için uygulanamamaktadır. Fakat kıyı sularının trofik seviyesini belirlemek ve/veya kıyı sulannı kalite sınıflarına ayırmak için yapılmış bu xıçalışmalardaki yöntemler kullanılarak herhangi bir lagün ve benzeri kıyı sisteminin su kalitesinin durumu ve trofik seviyesi hakkında bir fikir alınabilmektedir. Dördüncü bölümde lagün ve benzeri kıyı ekosistemlerinin trofik seviyesinin belirlenebilmesi için yapılmış üç çalışma, su kalite sınıfları ve yararlı kullanımların belirlenebilmesi için kabul edilebilecek iki yöntem ve lagün tipi kıyı ekosistemlerinin korunması için EPA tarafından önerilen nutrient kriterleri belirleme adımlarına değinilmektedir. Havzanın konumu, jeomorfolojik yapısı, sosyo-ekonomik yapı, kirletici kaynaklar, ekosistem ve su kaynaklarına V. bölümde değinilmektedir. bölümde elde olan veriler istatistik olarak değerlendirilerek sırasıyla akarsular, göller, yeraltı sulan ve lagün sularının kaliteleri ve trofik durumları değerlendirilmiştir. Tatlı su özelliğinde olan akarsular SKKY'nin vermiş olduğu yöntemlere göre değerlendirilmiş ve tüm akarsuların SO2' ve Cl' açısından IV. sınıf kalitede olduğu görülmüştür. Ayrıca genel olarak akarsuların NO2-N açısından H Veya ÜLsınıf kalitede olduğu görülmüştür. Göllerden Köyceğiz Gölü SKKY'nin standartları dikkate alınarak su kalitesi belirlenmiş ve akarsulardakine benzer sonuçlar bulunmuştur. Köyceğiz Gölü'nün trofik durumu SKKY'nin ve OECD'nin ötrofikasyon kontrolü için vermiş olduğu standartlarla karşılaştırma yapılarak belirlenmiştir. Bu karşılaştırma sonuçlarında gölün ötrofikasyon için verilmiş standartları aştığı görülmüştür. Yeraltı sularının kalite değerlendirmesi elde mevcut verilerin yeterü olmamasından dolayı geçmişşte yapılmış değerlendirmeler kullanılarak yapılmıştır. Lagüne bağlı göller olan Alagöl ve Sülüngür Gölü'nün ve lagün kanallarının kalite sınıflaması ve trofik seviye değerlendirmesi kıyı sulan için uygulanan yöntemlerle yapılmıştır. Lagünde iki tabakalı akım olduğundan dolayı tüm bu yöntemler uygulanırken yüzey ve dip sulan ayn ayn mcelenmiştir. Lagün sularının trofik durumunun mezotrofik olarak kabul edilebilmektedir. Fakat bazı parametreler açısından lagünün hipertrofik veya oligotrofik olduğu da görülmüştür. Yararlı kulanım amacı olarak ise bazı parametreler açısından su ürünleri üretimi bölgeleri veya endüstriyel sulann deşarj edildiği alıcı ortamlar olarak kabul edilebilmektedir. Bunun yanında diğer standart dikkate alındığında ise yararlı kullanım amacının koruma alam olarak kabul edilebildiği görülmüştür. VTLbölümde havzadaki su kaynaklarının su kalitesinin belirlenmesi için yapılmış olan bu çalışmaların sonuçlan değerlendirilmiş ve kaynakların korunabilmesi için çeşitli öneriler getirilmiştir.