Avrupa toplulukları ile Gümrük Birliği oluşturulmasının Türkiyede'ki gelir dağılımına etkileri

Bu çalışmanın amacı, Avrupa Topluluğu ile Gümrük Birliği oluşturulmasının sonucu olarak Türkiye'deki gelir dağılımında oluşabilecek olası değişiklikleri teorik bir çerçeve içerisinde analiz etmektir. Bu bakımdan bu çalışmanın özünü ampirik bulgular değil teorik öngörüler oluşturmaktadır. Ancak, olası etkilerin net olarak ölçülebildiği bazı alanlarda teorik öngörülerin doğrulanması açısından ampirik bulgulardan yararlanma yoluna gidilmiştir. GB'ler gelir dağılımını fiyat değişmeleri, ticaret hadlerindeki değişmeler, sermaye hareketlerindeki değişmeler, gümrük varidatındaki değişmeler ve dış ticaretteki değişmeler yoluyla etkileyebilir. GB sonucu fiyatlarda meydana gelecek azalma gelir farklarını küçülterek ortalama tasarruf eğilimini düşürebilecektir. Bu durum da ülkedeki gelir dağılımını değiştirebilecektir. Türkiye'nin AT ile oluşturduğu GB'nin fiyat hareketlerine etkisi pek hissedilememiştir. Çünkü kısa dönemde ithalatın ihracattan fazla artması sonucu ihracat-ithalat dengesi bozulduğu için Türk parası değer kaybettiğinden döviz kuru artışı fiyatlardaki ucuzlamamn hissedilememesine neden olmuştur. Ayrıca, gümrük vergilerindeki düşüş nedeniyle doğan fark ithalatçı ve toptancıda kaldığı için bu kesimin gelir dağılımından aldığı pay artabilir. Böylece bu gruplar GB'den olumlu yönde etkilenirler. Ticaret hadlerinde GB'nin uyardığı değişmeler fiyatları değiştererek refah düzeyinde değişmelere yol açabilir. GB Türkiye'nin dış ticaret dengesi üzerinde etkide bulunmuştur. Bu etkiler öncelikle ithalat ve ihracat üzerinde görüldüğü için ithalat ve ihracat boyutuyla değerlendirilebilir. İthal ikamesi mal üreten üreticiler ve teşvikler yardımıyla ihracat yapanlar teşviklerin kalkmasıyla zor durumda kalabilecekler gelir 287 dağılımından aldıkları pay azalabilecektir. GB sonucu gelir dağılımı yabancı sermaye hareketlerindeki değişmelerden de etkilenebilir. Yabancı sermayenin gelebileceği sektörlerde yatırımları artması istihdam artışını da getirir. Bu şekilde gelir dağılımından işçilerin aldığı pay artabilir. Orta ve uzun vadede, geniş bir piyasaya açılmanın ekonomide yaratacağı canlanma yüksek ölçekli üretim yapılması ihtiyacı yabancı sermayeli ortaklıkların kurulmasını, teknoloji transferlerinin yurt dışından yapılmasını teşvik edebilir. Yabancı sermayenin geldiği sektörler sektörel gelir dağılımından olumlu yönde etkilenebilirler. Fonksiyonel gelir dağılımından ücretli kesimin aldığı pay GB'nin ölçek ekonomileri gerektirebilmesi veya yabancı yatırımlar nedeniyle istihdam olanaklarının artması durumunda olumlu, rekabet edemeyerek piyasadan çekilen firmaların olması durumunda ise burada çalışanların olumsuz yönde etkilenmesi söz konusudur. Önceden yüsek gümrüklerle korunan sektörlerin müteşebbisleri de mar- up'larından vazgeçmek zorunda kalmaları kısa dönemde fonksiyonel gelir dağılımından aldıkları payı düşürebilecek, orta ve uzun vadede ölçek ekonomilerinden faydalanabilirlere tekrar olumlu yönde değişebilecektir. Türkiye-AT ile GB oluşturması sonucu, toplam ithalatın ticaret sapmasına uğrayan kısmı için artık gümrük alamayacaktır. Kaldırılan gümrüklerden elde edilen gelirlerin bir kısmı üst gelir düzeyinden alt gelir düzeyine sosyal yardım şeklinde verilmekte idiyse, devletin gelir dağılımına yaptığı bu müdahele artık gerçekleşemeyecektir. Marjinal tüketim eğilimi düşük olan üst gelir düzeyinden alt gelir düzeyine doğru devlet aracılığı ile bir gelir akımı olmayacağından ortalama tasarruf eğilimi de yükselebilecektir. 288