Resim-iş öğretmenliği özgün baskıresim dersinin postmodern sanat eğitimi bağlamında uygulanabilirliği: Bir eylem araştırması

RESİM-İŞ ÖĞRETMENLİĞİ ÖZGÜN BASKIRESİM DERSİNİN POSTMODERN SANAT EĞİTİMİ BAĞLAMINDA UYGULANABİLİRLİĞİ: BİR EYLEM ARAŞTIRMASIKAYNAR TANIR, AybenAnkara Üniversitesi Eğitim Bilimleri EnstitüsüEğitimin Kültürel Temelleri Anabilim DalıGüzel Sanatlar Eğitimi Bilim DalıDanışmanlar: Prof. Dr. Ayşe ÇAKIR İLHAN, Doç. Dr. Abdullah KUZUHaziran 2014, + 462 Sanat eğitimi, özgün ve özgür düşünen bireylerin yetiştirilmesinde yaşamsal bir önem taşımaktadır. Bu anlamda, geleceğin bireylerini yetiştirecek öğretmen adaylarının, çağın gereksinimlerine göre sanat eğitimi almaları sağlanmalıdır. Bu araştırmada, Resim-İş Öğretmenliği Programı'ndaki Özgün Baskıresim Dersi'nin postmodern sanat eğitimi bağlamında uygulanabilirliği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Özgün baskıresim dersinin uygulama yaklaşımlarının betimlenmesi, çağın sanat eğitimi doğrultusunda ders içeriğinin oluşturulması, bu içeriğin uygulama ve değerlendirilmesi çalışmanın genel amacını oluşturmaktadır. Araştırmanın uygulaması, 2011- 2012 eğitim öğretim yılı bahar döneminde Gazi Üniversitesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Resim-İş Öğretmenliği Programı 3. Sınıf Grafik Anasanat Dalı öğrencileri ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın öğretim boyutu on yedi öğretmen adayı üzerinde uygulanmış; ancak, bu öğretmen adaylarından dokuzu odak olarak seçilmiş ve araştırmanın katılımcıları olmuşlardır. Çalışmanın uygulama öncesi araştırmaları 13.12.2010-03.01. 2011 tarihleri arasında, çalışmanın öğretimine ilişkin uygulamalar ise 10.02.2012-25.05. 2012 tarihleri arasında Seçmeli Sanat Atölye Özgün Baskıresim dersinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri kişisel bilgi formu, video kayıtları, yarı-yapılandırılmış görüşmeler, gözlem, doküman incelemesi, araştırmacı günlüğü, öğrenci günlüğü, görsel kültür soru formu, ara-bul, sergi ve müze çalışma kağıtları, öz değerlendirme formu, akran değerlendirme formları, grup içi değerlendirme formu, SSAÖB dersi değerlendirme formları, öğretim elemanını değerlendirme formu ve rubrikler olmak üzere farklı veri toplama araçlarıyla toplanmıştır. Araştırmanın verileri betimsel ve içerik analizi yoluyla çözümlenmiş, elde edilen bulgular araştırma sorularına bağlı kalınarak yorumlanmıştır. Araştırmanın öğretim boyutu öncesinde, Resim-İş Öğretmenliği Lisans Programına göre, SSAÖB dersinin, içeriği ve uygulamadaki durumu saptanmış, bu dersi alan öğretmen adaylarının sanatsal gelişim süreçlerini değerlendirme konusunda var olan ölçütlerin neler olduğu bulgulanmıştır. Bu anlamda, SSAÖB dersinde tek bir öğrenme ortamının kullanıldığı, belirlenen konuların daha çok gözleme dayanan ve desen ağırlıklı tasarımlar olduğu, hangi baskıresim tekniklerinin öğretileceğini derslerde kullanılan atölyenin fiziki şartlarının, öğrenci sayısının ve öğretim elemanının yeterliliklerinin belirlediği, kullanılan teknik ve araç-gereçlerin salt anlatma ve gösterme yöntemiyle öğretildiği, SSAÖB dersi programda her ne kadar iki saat kuram iki saat uygulama olarak görünse de, dersin uygulama ağırlıklı olarak işlendiği bulgulanmıştır. Bu dersi alan öğretmen adaylarının sanatsal gelişim süreçlerini değerlendirme konusunda, öğrenci ürün dosyası, öğrencinin ders sürecindeki performansı ve atölye kullanımı gibi öğretim elemanının gözlemine dayalı ölçütlere yer verildiği sonucuna varılmıştır. Araştırmanın öğretim boyutunda ise, postmodern sanat eğitimi öğelerini -görsel kültür, eleştirel çalışmalar, disiplinler arası çalışmalar, görsel okur-yazarlık, çok kültürlülük, bireyin öznel yorumu, tematik çalışmalar, kronolojik çalışmalar, sosyal öğrenme ortamları- içeren etkinlikler düzenlenmiş, etkinliklerde postmodern sanat eğitiminin öncelediği görsel kültür çalışmalarına yoğunluklu olarak yer verilmiştir. Bu çalışmalarda öğretmen adaylarına 24.02. 2012 tarihinde görsel kültür araçlarından biri olan, bir film izletilmiş ve filmden çıkarılan üç ana tema -Kadın, Özgürlük ve İktidar- gerçekleştirilen Müze, Sanat Tarihi, Görsel Kültür Çalışmaları, Özgün Baskıresim Tekniklerinin Öğretimi ve Yaratıcı Drama Etkinlikleri'nde kullanılmıştır. Görsel kültür araçlarının en etkililerinden biri medya görselleridir. Medya görselleri, öğretmen adayları tarafından Kadın, Özgürlük ve İktidar temalı olarak seçilerek görsel kültür çalışmaları yapılmıştır. Etkinlikler çerçevesinde, postmodern sanat eğitimi yaklaşımına göre, özgün baskıresim ders sürecinin nasıl gerçekleştirildiği ve öğretmen adaylarının, özgün baskıresim dersinde edindikleri kazanımları sanatsal bir ürüne dönüştürmede bu yaklaşımı ne ölçüde yansıttıkları ile ilgili bulgular ortaya konmuştur. Ayrıca, öğretmen adaylarının, postmodern sanat eğitimi yaklaşımıyla işlenen özgün baskıresim dersine ilişkin görüşlerinin neler olduğu açıklanmıştır. Bu anlamda, nitel araştırma desenlerinden eylem araştırmasıyla gerçekleştirilen çalışmada, kuram ve uygulama birlikteliğiyle özgün baskıresim ders içeriği oluşturulmuş, bu içeriğin uygulama ve değerlendirilmesi sağlanmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular, postmodern sanat eğitimi kapsamındaki görsel kültürün özgün baskıresim dersi için uygulanabilir olduğunu, öğretmen adaylarının bu yaklaşımla görsellere ve yaptıkları sanatsal çalışmalara daha eleştirel bakabildiklerini ve öznel yorumlarını özgürce dile getirdiklerini göstermiştir. Bu anlamda, öğretmen adayları kendi düşüncelerinin öneminin farkına vararak, karşıt düşüncelerin karşısında kendi düşüncelerini savunabilmişlerdir. Öğrenme ortamında yapılan kültürel sorgulamalar ve tartışmalar sonucunda, öğretmen adaylarının yaptıkları sanatsal ürünler daha da eleştirel ve yaratıcı bulunmuştur. Ayrıca öğretmen adaylarının, özgün baskıresim özelinde estetik, eleştiri ve sanat tarihi açısından yeterli düzeyde bilgilenerek, baskıresim tekniklerinin oluşum, olanak ve gelişim süreçleriyle birlikte dönem, yapıt, sanatçı ilişkisini tartışabilme yeterliğine geldikleri sonucuna varılmıştır.