Mediating role of self-regulation between parenting, attachment, and adjustment in middle adolescence

Ergenlik çocukluktan yetişkinliğe geçişte kritik köprü dönemdir ve ergenin sağlıklı psikolojik gelişimi içsel ve dışsal kaynaklara ihtiyaç gösterir. Bireysel kaynaklar duygusal aile ortamı tarafından etkilenen özdenetim becerilerini içerir. Yakın duygusal aile ortamı, ebeveyn davranışları, ebeveynlerle kurulan güvenli bağlanma ve aile içinde ebeveynler arası çatışma gibi faktörlerden oluşur. Ancak, literatürde bu üç araştırma alanı birbirinden görece bağımsız olarak incelenmiş ve ergenlik dönemi boylamsal araştırmalarda genellikle ihmal edilmiştir. Bu boşluğu kısmen doldurmak için, duygusal aile ortamı, ergenlerin özdenetim becerileri ve psikososyal gelişimleri iki lisenin 1 inci ve 2 nci sınıf öğrencileri (N = 426), öğretmenleri (N = 353), anne (N = 187) ve babalarından (N = 175) toplanan veriler kullanılarak kesitsel ve boylamsal olarak incelenmiştir. Evlilik içi çatışma yaklaşımları (Davies & Cummings, 1994; Grych & Fincham, 1990), bağlanma (Bowlby, 1969; 1973) ve Kendini Belirleme Kuramları (KBK; Deci & Ryan, 1985) önermelerine dayanarak, sıcak-ilgili ve davranış denetimi yüksek ebeveynlik ve ebeveyne güvenli bağlanmanın ergenin denetim becerilerini olumlu olarak yordayacağı ve sağlıklı özdenetim süreçlerinin de ergenin başarılı psikososyal uyumuyla ilişkili olacağı öngörülmüştür. Diğer taraftan, reddedici, kıyas yapan ve psikolojik kontrol düzeyi yüksek ebeveyn davranışlarının ve yüksek düzeydeki evlilik içi çatışmanın ergenlerin denetim becerilerini olumsuz olarak yordayacağı ve aracı değişken olarak düşük özdenetim becerilerinin de ergenin uyumunun bozulması ile yakın ilişkili olacağı öngörülmüştür. Bunlara ek olarak evlilik içi çatışmanın ebeveyn davranışları üzerindeki ve ebeveyne güvenli bağlanmanın ergenin özdenetim becerileri üzerindeki etkileri boylamsal olarak incelenmiştir. Katılımcılar araştırmada yer alan temel değişkenlerin çoklu ölçümlerini doldurmuşlardır. Önerilen aracılı modeller yapısall eşitlik modeli analizi kullanılarak sınanmıştır. Çalışmanın bulguları çoğunlukla duygusal aile içi ortamın ergenin özdenetim becerileri, sosyal uyumu ve arkadaşlık ilişkileri kalitesini doğrudan etkilediğini göstermiştir. Sonuçlar geçmişş çalışmalarla tutarlı olarak bağlanma kuramı, KBK ve evlilik içi çatışma yaklaşımlarının önerilerini destekler niteliktedir. Olumlu duygusal aile içi ortam sağlıklı ergen gelişimi ile olumlu ilişki göstermiştir. Ancak, olumsuz duygusal aile içi ortamın ergenin psikolojik gelişimi üzerinde olumsuz etkileri olduğu bulunmuştur. Yapılan ANCOVA analizi sonuçları ebeveynlere güvenli bağlanmanın ve arkadaşa bağlanmanın özdenetim süreçleri ile olumlu yönde ilgili olduğunu göstermiştir. Boylamsal YEM analizleri, evlilik içi çatışma ile ilişkili olarak ergenin dışsallaştıma sorunlarının uzun dönemde olumsuz ebeveynlik davranışlarını yordadığını göstermiştir. Buna ek olarak, ebeveynlere güvenli bağlanma uzun dönemde olumlu ebeveynlik davranışlarını pozitif, olumsuz olanları ise negatif yönde yordamıştır. Olumlu ebeveyn davranışları ise ergenin işlevsel özdenetim becerilerini olumlu olarak etkilerken olumsuz ebeveyn davranışları olumsuz özdenetim becerileri ile yüksek düzeyde ilişki göstermiştir. Bu çalışma duygusal aile içi ortamın ergen gelişimi üzerindeki etkilerinin anlaşılmasına katkı sağlamış ve sıcak ebeveyn ve arkadaş ilişkilerinin ergenin sağlıklı psikolojik uyumu için gerekli olduğunu göstermiştir.