İlk ve ortaöğretimdeki okul kütüphanelerinin durumu, yönetimi ve kullanılmalarında karşılaşılan güçlükler

Betimsel bir mahiyet taşıyan bu araştırmada, Ankara ili dahilindeki okul kütüphanelerinin durumu, yönetimi ve kullanılmalarında karşılaşılan güçlükler tesbit edilmeye çalışılmıştır. Araştırma, okul yöneticilerine ve kütüphane görevlilerine uygulanan iki ayrı anket sonucunda elde edilen verilerle oluşturulmuştur. Araştırmanın örneklemini 20 ilkokul, 19 ortaokul, 20 lise olmak üzere toplam 59 okul oluşturmuştur. Araştırmaya katılan okullarda toplam 95578 öğrenci ve 4035 öğretmen vardır. Okulların %44. 06 sının (26) kütüphanesin de kütüphane memurları görev yapmakta, % 55.94 ünde (35) ise kütüphanede öğretmen görevlendirilmektedir. Kütüphane memurlarının ise % 65.38 i (17) kütüphanecilikle ilgili bir hizmet içi eğitimden geçmişştir. Araştırmaya katılan okullarda toplam 1637 m2 alan okul kütüphanelerine ayrılmıştır. Genel olarak bir ilkokula düşen ortalama kütüphane alanı 18.4 m2, bir ortaokula düşen ortalama kütüphane alanı 27.68 m2 ve bir liseye düşen ortalama kütüphane alanı ise 37.65 m2 dir. Kütüphanelerin toplam oturma kapasitesi 1257 sandalyedir. Genel olarak, bir ilkokula düşen ortalama sandalye sayısı 14.3, bir ortaokula düşen ortalama sandalye sayısı 22,21 ve bir liseye düşen ortalama sandalye sayısı ise 25.15 sandalyedir. Araştırmaya katılan okulların kütüphanelerinde toplam 135920 adet kitap mevcuttur. Genelde ilkokullarda ve ortaokullarda bir öğrenciye düşen ortalama kitap sayısı 1.45 iken, liselerde bir öğrenciye düşen ortalama kitap sayısı 1.90 dır. Araştırmaya katılan okulların % 57.62 sinin (34) kütüphaneleri okumak için elverişlidir. Araştırmaya katılan okulların % 74.57 sinin (44) kütüphanelerinde öğretmenlerin faydalanabileceği bir öğretmen kitaplığı yoktur. okulların % 37.28 inin (22) kütüphanesinde bulunan materyallerdeki bunlar Ansiklopediler, yardımcı ders kitapları, hikaye kitapları, romanlar ve yardımcı araçları öğrenci ihtiyaçlarını karşılayamamaktadır. Okulların % 96.62 sinin (57) kütüphanesinden cumartesi ve pazar günleri faydalanamamaktadır. Okulların % 38.98 inin kütüphanelerinden (23) çevre halkının faydalanabilme imkanı olduğu halde sadece % 23.62 sinden (14) çevre halkı faydalanmaktadır. Bu okulların çevrelerinde de halk kütüphaneleri bulunmamaktadır. Okulların % 57 .63ü (34) kütüphanelerine para ayırmaktadır. Örnekleme giren okulların toplam bütçesi 472 milyon TL. dir ve bunun % 7.80 i (36.830.000) TL. kütüphane bütçesini oluşturmaktadır. Kütüphane bütçelerinin tamamı okul koruma derneği tarafından oluşturulmaktadır. Milli Eğitim Bakanlığı'nca tahsis edilen bütçede kütüphane için ayrılan bir kısım bulunmadığı okul yöneticileri tarafından belirtilmiştir. Okul kütüphanelerinin % 52.55 i (31) okul dışına ödünç kitap verme hizmetini gerçekleştirmemektedir. Araştırmaya katılan okulların % 30.50 sinin (18) kütüphanesinde kitaplar açık raf sistemiyle sergilememekte, kapalı dolaplarda saklanmaktadır. Okulların % 33.84 unun (20) kütüphaneleri öğrenci isteklerini karşılayamamaktadır. Okulların % 66.10 unun (39) kütüphaneleri çevre okul kütüphaneleriyle işbirliğini sağlamamaktadır. Sonuç olarak özellikle, ilkokullarda okul kütüphaneleri yerine sınıf kitaplıklarının ön planda tutulduğu, ilkokul düzeyinde kütüphanelerde kütüphane memurunun çalıştırılmadığı, kütüphane alanlarının yetersiz olduğu görülmektedir. Kütüphaneye ayrılan bütçe çok yetersiz ve bazı okullarda kütüphane için hiçbir bütçe ayrılmamaktadır. Kütüphanecilik konusunda yeterli bilgi ve beceriye sahip olmayan kütüphane görevlilerine tam yetki ve sorumluluk verildiği görülmektedir. Beklenenin aksine, ortaokul ve liselerde okul kütüphanelerinin sadece bir formalite olarak kurulduğu, kendilerinden beklenilen görevleri yerine getiremedikleri görülmektedir. Bu nedenle eğitim yöneticilerine okul kütüphanelerinin rolünü anlama ve geliştirmede büyük görevler düşmektedir.