The European security process in the second half of the twentieth century and its implications on Turkey

İkinci Dünya Savaşı ve Soğuk Savaşın ardından uluslararası düzende oluşan değişiklikler Avrupa'da karmaşık güvenlik yapılanmalarını meydana getirdi. Avrupa'da kalıcı barış ve refah arayışları da Batı Avrupa'nın, Avrupa Birliği ve NATO yoluyla oluşturduğu ekonomik ve güvenlik alanlarındaki entegrasyon ile iki yönlü olarak başarıya ulaştı. Soğuk Savaşın ardından oluşan yeni güvenlik ortamı Avrupa'nın, siyasi, ekonomik ve askeri alanlardaki değişimler ve çok boyutlu yeni güvenlik sorunlarına yanıt verebileceği yepyeni bir güvenlik sisteminin oluşturulmasını zorunlu kıldı. Avrupa'daki ortak güvenlik anlayış ve ilgileri ortak bir güvenlik ve savunma kimliğini ortaya çıkardı. Avrupa güvenlik sahnesindeki diğer kurumların varlığına rağmen işte bu kimlik Avrupa'yı ilgilendiren tüm güvenlik çabalarında bu iki kurumun temel alınmasını zorunlu kılmaktadır. Bu anlayışla BAB ve NATO içinde AGSK geliştirilmiş ve AB'nin AGSP alanında kat ettiği yol ile de Avrupa güvenliğine bugüne değin birbirinden ayrı olarak katkılarını sürdüren bu iki kurumun çabalan artık ortak bir noktaya gelmiştir. Bu durum mevcut ve potansiyel güvenlik problemlerinin bu iki oluşumun çabalarının ortak ve birbirini tamamlayacak şekilde olması gerçeğinden kaynaklanmaktadır. Bu girişimlerin başarılı olması için gösterilecek müşterek operasyonel ve politik çabaların eşitlik ve saydamlık temeline oturtulması şarttır. Bu bağlamda, işleyen bir AB-NATO mekanizması ile politik danışma, işbirliği ve koordinasyonun her seviyede gerçekleştirilmesi, AB üyesi olmayan müttefiklerin AB'nin karar, askeri planlama ve AB tarafından gerçekleştirilen operasyonlara katılımının sağlanması zorunludur. Aksi halinde NATO'nun işlevselliğinin azalması, NATO ve AB üyeleri arasında ayrımcılık ve Avrupa kabiliyetlerin geliştirilmesi amacına ters düşecek şekilde gereksiz duplikasyonlar oluşabilir. Bu açıdan Avrupa güvenliğindeki yeni düzenlemelerin güvenliğin bölünmezliği ilkesine uygun olması gerekmektedir. Bu çalışmanın amacı, geçen yüzyılın ikinci yarısındaki Avrupa güvenlik entegrasyonuna yönelik çabalan Avrupa güvenlik konfigürasyonundaki değişimler, bu amaçla oluşturulmuş kurumlar, özellikle de NATO ve AB çerçevesinden incelemektir. Bu anlamda, Avrupa güvenlik sisteminin bir parçası olan Türkiye'nin bu oluşumlardaki mevcut ve gelecekteki yeri ve rolünün yeni Avrupa güvenlik ve savunma politikası çerçevesinde de incelenmesi zorunludur. Birinci bölümde Avrupa Güvenlik sistemi ve bu sistemi oluşturan parçalar incelenmiş, ikinci bölümde ise Avrupa güvenliğine yönelik çabalarının temelleri Dünya Savaşları ve Soğuk Savaş şartlan içinde değerlendirilmiş, üçüncü bölümde Soğuk Savaşın ardından oluşan yeni güvenlik şartlan ve global güvenlik sorunlan ile birlikte NATO'nun değişimi ve genişlemesi ele alınmış, son iki bölümde ise AGSK ve AGSP konusunda vanlan nokta Türkiye'nin Avrupa güvenlik sistemi içindeki yeri ve bu yeni güvenlik anlayışlanna bakış açısı ile birlikte değerlendirilmiştir. Soğuk savaşın ardından geleneksel güvenlik anlayışlannın yerini yeni ve çok boyutlu güvenlik kaygılannın alması, Avrupa güvenliğinin etkileşim alanlanm da içerecek şekilde bir bütün olması, AB'nin otonom yapılanmasının NATO'ya alternatif olarak algılanmaması ve Avrupa güvenliğinin yeniden yapılanma süreci içinde bu bütünü oluşturan parçalann farklı güvenlik kaygılannın, Türkiye örneğinde olduğu gibi, ortak bir amaca daha çabuk ve sancısız ulaşmak adına, dikkate alınması gerektiği bu tezdeki bazı temel tartışmalan oluşturmaktadır. Bu görüşlerin ışığı altında bu çalışma NATO, AB ve Türkiye üçgeni üzerinde yoğunlaşmaktadır. NATO Avrupa güvenliğinin temel taşı olduğu ve önemini koruduğu için, bilinçli olarak NATO'ya daha çok yer aynlarak kuruluşundan bugüne kadar geçirdiği evrim incelenmiş, AB ise AGSK ve özellikle de AGSP yönüyle değerlendirilmiştir. Türkiye'nin içinde yer almadığı bir Avrupa entegrasyonunu düşünmek Yirmi birinci yüzyılın gerçekleri ve gereklerini ret etmektir. Bu anlamda Avrupa'daki tüm bu gelişmeleri bir kez de Türkiye perspektifinden değerlendirmenin gerekli olacağı düşüncesinden hareketle son bölüm Avrupa Güvenlik sistemi içinde Türkiye'ye aynlmıştır. VI