İSTANBUL SİLÜETİNİN COĞRAFİ ETİKETLİ GÖRSELLER ARACILIĞI İLE DEĞERLENDİRİLMESİ VE BAKI NOKTALARININ TESPİT EDİLMESİ

Yüzlerce yıllık insan yerleşmelerinde, her şehir kendisini diğerlerinden ayıran bir kimlik ve silüet oluşturmuştur. Silüet, en genel tanımı ile 'kentlerin doğal ve yapay çevresinde yer alan öğelerin belirli bir mesafeden görünümü' şeklinde ifade edilmektedir. Kent kimliğinin somut bir yansıması olan silüetler kentler hakkındaki ilk izlenimleri oluşturmakta, bir kentte neyin önemli olduğunu anlamamıza olanak sağlamaktadır. Kentlerin sosyal, kültürel, ekonomik, idari yapısı hakkında bilgi vermekte, yerleşmelerin topoğrafik özelliklerini ve tarihsel süreç birikimlerini aktarmaktadır. İstanbul'da ise kentin özgün topografyası iki güçlü imparatorluğun kentsel yapıları ile birleşmiş ve başlıca bir kimlik öğesi olan 'İstanbul silüetini' oluşturmuştur. İsanbul silüeti Bizans Konstantinopolisi'nden Osmanlı İstanbul'una sürekli değişime uğramış, küreselleşmenin etkileri ile günümüzdeki şeklini almıştır. Küreselleşme ile birlikte kente eklemlenen yüksek yapıların, İstanbul'un tarihi silüeti ile uyum problemi 'silüetin korunması' konusunu gündeme getirmiştir. Ülkemizdeki mevcut yasal sistem içerisinde silüet konusunun yeterli bir şekilde yer almaması, silüetin korunmasına dair planlama-tasarım çalışmalarının yapılmıyor olması, bu konu özelinde kurulmuş bir koordinasyon kurulunun bulunmaması; İstanbul gibi özgün silüet değerlerine sahip bir kentte, silüetin korunması konusunda büyük bir dezavantaj oluşturmaktadır. Planlama alanında örnek teşkil eden kentlerin silüet ile ilgili politikaları incelendiğinde, 'korunması gereken özelleşmiş silüet görünümlerinin' yirminci yüzyılın başlarında belirlenmiş olduğu, günümüzde ise bu görünümlerin daha etkin korunabilmesi adına planlama çalışmalarının yapılıyor olduğu görülmektedir. İstanbul kentinde özelleşmiş manzara noktalarının tespit edilmemiş olması, kentin silüetinin korunmasını zorlaştırmaktadır. Bu nedenle silüetin korunması konusundaki ilk adım; 'özelleşmiş görünümlerin izlenebildiği bakı noktalarının ' tespit edilmesi olmalıdır. İstanbul'un özel bir coğrafyada kurulmuş olması ve köklü bir tarihe sahip olması; kentin her köşesinde ayrı bir manzara ve bakış açısı sunmakta; tarihi sokaklarında, yerleşim merkezlerinde ya da doğal alanlarında her an özgün bir kent görünümü ile karşılaşmayı mümkün kılmaktadır. Kentteki bazı manzara noktalarının varlığı koruma ile ilgili kurum-kuruluşlar tarafından bilinmemekte, bazı manzara noktaları ise kamuya açık alanlar olmaması nedeniyle kent sakinleri tarafından erişilememektedir. Bu karışıklık kentteki bakı noktalarının tespit edilmesini zorlaştırmaktadır. Sosyal medya platformlarına yüklenen coğrafi konumu etiketli görseller kentin her köşesine ait en güncel verileri sunmakta ve kent sakinleri-ziyaretçilerinin en çok fotoğraf yükledikleri bu noktalar kentteki bakı noktaları hakkında anlamlı veri üretebilme olanağı sağlamaktadır. Teknolojide yaşanan gelişmeler ve artan sosyal medya kullanımları sayesinde, sosyal medya verileri birçok yenilikçi araştırmaya konu olmuştur. 'Big data','veri madenciliği' gibi kavramlar ortaya çıkmış, günümüzde sosyal medyaya yüklenen içeriklerden anlamlı veriler üretmek, birçok çalışmaya ilham kaynağı olmaya başlamıştır. İnstagram ve Flickr gibi fotoğraf paylaşım siteleri yaklaşık 4 milyar fotoğraf verisine sahip olup, her gün bu platformlara kullanıcılar tarafından 2 milyonun üzerinde yeni fotoğraf yüklenmektedir. Sosyal medyaya yüklenen bu fotoğraflar kent ve kentli hakkında büyük bir veri kaynağı oluşturmakta; bu verilerin anlamlı hale getirilmesi kent hakkında yapılan binlerce anketten daha verimli ve hızlı bir araştırma tekniği ortaya çıkarmaktadır. Coğrafi konumları ile ilişkilendirilen fotoğraflar; kentteki önemli simge yapıların en iyi gözlenebildikleri noktalar, kentte panoramik bakış açısısı sunan manzara noktaları, kentsel ve doğal silüetin gözlemlendiği alanlar hakkında bizlere mekansal bir veri sunmaktadır. Tez çalışması kapsamında sosyal medyaya yüklenen coğrafi etiketli görseller kullanılarak İstanbul'daki önemli manzara noktaları tespit edilmeye çalışılmıştır. Veri toplama aşamasında, coğrafi etiketli görseller Flickr fotoğraf paylaşım sitesinden, JavaScript programlama dili kullanılarak Flickr API 'flickr. photos. search' servisinden yararlanılarak indirilmiştir. Fotoğraflar indirilirken iki önemli hususa dikkat edilmiştir. Bunlar; fotoğrafların silüet ile ilişkili fotoğraflar olması ve konum verisine sahip olmasıdır. İndirilen bu fotoğraflar içeriklerine göre; 'doğal silüet, kentsel silüet, kent panoramaları ve tekil simge yapılar' olmak üzere dört farklı kategoriye ayrılmış, sonrasında silüet değerlendirmeleri İstanbul alt bölgelere ayrılarak yapılmıştır. Silüetle ilişkili dört ayrı kategoriye ayrılan fotoğraflar, Tarihi Yarımada-Haliç Bölgesi, Boğaziçi Bölgesi ve Marmara kıyıları olmak üzere üç ayrı bölgede incelenmiştir.