Türk sanatçısının resminde esinlendiği uzak-yakın çevresi

Ülkemizde veya herhangi bir ülkede plastik sanatların evrensel sanattan bağımsız bir olgu olarak varlık bulması imkansızdır. Bu araştırma kapsamında yer alan çoğu sanatçı ister istemez Batı'yı ölçüt aldıklarını doğrudan ya da dolaylı olarak vurgulamışlardır. Bazen de kendi yapıtlarını Batı'daki örneklerle karşılaştırmışlardır. Bir sanatçı yerel kaynakların çağın diliyle yeniden değerlendirilebileceğini vurgulamışlardır. Bu konuda dile getirilen en önemli sorun, özgünlüğün korunması koşuluyla çağdaş olabilmek düşüncesi olmuştur. Birçok sanatçıda, Türk Sanatı için böyle bir tehlikeden söz etmektense, özgün olmayı yok ederek, çağdaş olunmaya çalışıldığı görüşünü ortaya koymuştur. Önceleri Türklerde geleneksel sanat anlayışı minyatür ve bazı duvar resimlerinde kendisini göstermiştir. XVIII. yüzyıla kadar örneklerini minyatür dalında vermiş olan Türk resim sanatının, doğu-batı kültür alışverişi sonucunda biçim değiştirmesiyle ile dini yönünden farklılaşarak batılı anlamda tuval resmine doğru farklılıklar başlamıştır. Osmanlı İmparatorluğunda, Batı'ya ilgi duyan padişahların resim alanında batılı biçimlerinin büyük ölçüde benimsenmesi sonucunda minyatür yerini yavaş yavaş tuval resmine bırakmıştır. (18. yüzyılın ortalarından sonra) Batı resminin etkileri, özellikle minyatürlerde üçüncü boyuta doğru farklılaşması ile kendini göstermiştir. Türkler tarih boyunca batıyla savaş, ticaret v. s. gibi nedenlerle olan ilişkiler sonucunda veya zaman zaman saraya davet edilen yabancı sanatçılar aracılığıyla batı sanatını bir ölçüde tanıyabilmişlerdi. Batıya karşı üstün oldukları zaman onlardan kültürel, teknolojik veya sanatsal anlamda yararlanma ihtiyacı duymamışlar ve böylece 19. yüzyıla kadar geleneksel sanat anlayışlarını sürdürmüşlerdir. Batı anlamında Türk resim sanatı, Tanzimat döneminden başlayarak birbirini izleyen kuşakların Avrupa'ya gidip geri dönmesiyle beslenerek günümüzdeki kimliğini kazanmıştır. Tanzimat döneminde fen bilimleri kapsamında ele alınan resim bilgisi, Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemlerinde, genel anlamda, Batı dünyasının kültür değerlerinin, reformlar yapmakta olan Türkiye'de kavranabilmesi ve bu değerlerin yeni kuşaklara öğretilmesi için batıya sanatçılar gönderilmiştir. (Bunlar arasında Türk resmi için dönüm noktası olan Tanzimat Dönemi'nin asker ressamlarından, Meşrutiyet Dönemi'nin 1914'lüler Kuşağı'ndan, Cumhuriyet devrinin Müstakilleri'nden ve 'd ' Grubu sanatçılarından söz edilebilir.) Batı'ya gönderilmelerindeki amaç doğrudan eğitime yönelik olsa da bu sanatçılar aynı zamanda bağımsız birer sanatçı gibi çalışarak toplumda sanat ortamının yaratılmasına büyük katkıda bulunmuşlardır. Bütün bu değerlendirmeler ışığında denilebilir ki minyatürlerden 1970 yılının sonuna kadar bir anlamda gelenekselleşen Türk resim sanatı batı anlayışına doğru farklılaşma göstermiştir. Böylece batı kaynaklı resim değerleri içinde özgün ve kişilikçi anlayışlara sahip çıkan sanatçıların sayısı yıldan yıla artmaktadır. Türk sanatçısı örnekleri dışında, evrensel boyutta sanatsal bir düşüncenin biçimlendirilmiş yani, özgünleşme aşamasına gelebilmiş olduğu konusunda da tereddütler vardır. Tezi Hazırlayan : Pınar ÇimenTez Danışmanı: Prof. Dr. Nuri TemizsoyluTez Kabul Tarihi ve No: 25 /06/2008/18Jüri Üyeleri : Prof. Dr. Nuri Temizsoylu, Doç. Dr. İsmet Çavuşoğlu, Yrd. Doç. Dr. Süleyman Kırımtayıf