1950 sonrası Türk Resim Sanatı'nda soyutlama eğilimleri ve plastik çözümlemeler

1950 yılından itibaren dünyada gelişen bazı toplumsal olaylar, sanat çevrelerinde geniş yankı uyandırmış ve kitleleri arkasından sürüklemiştir. İnsan hakları, demokrasi, sosyal yaşam gibi konularda sanatın her kolunda eserler üretilerek, toplum ve içinde yaşanan insani değerler yeniden sorgulanmıştır. Böyle bir çevrenin yansıması olarak Türkiye'de farklı çevre ve kutuplar, yaşanan toplumsal olaylara kayıtsız kalamamış, toplumu ve düzeni sorgulayıcı fikir tartışmaları yaşanmıştır. Beslendiği kaynaklarınbaşına toplumsal yaşam formlarını koyan Türk sanatçısı, farklı üsluplarda benzer konuları eserlerine yansıtmıştır. 1950'li yıllar özellikle savaş, çatışma ve kargaşa gibi kavramların zengin ifade biçimi bulduğu yıllardır. ABD ve Rusya arasında gerçekleşenSoğuk Savaş yılları, Kore, Vietnam, Birinci Çinhindi, Arap-İsrail, Cezayir BağımsızlıkSavaşları gibi dünya tarihine damga vuran savaşların yaşandığı yıllardır. Diğer taraftan Türkiye'de de uzun yıllar unutulmayan, günümüzde de en önemli devrimlerden biri olarak kabul gören Küba Devrimi'nde yine 1950'li yılların önemli toplumsal olaylarından biri olarak bilinmektedir. Geniş halk kitlelerinin etkilendiği, çekirdek aile yapısının ideolojik temeller üzerinde şekillendiği bu yıllar, tam anlamıyla kargaşa ve sosyolojik toplumsal olaylarınsomut-soyut ilişkisi içinde değerlendirilebileceği, toplumsal sarsıntıların etki ekseninigenişletmektedir. Böylece ideolojide kavramsal anlamda somut bir karşılık bulamayansanatçılar, kendi arayışları içinde herkese farklı anlamlar ifade eden yeni ve daha geniş bir dünya arayışı içine girmiştir. Hayal, her toplumda yerini masmavi bir gökyüzü ve özgürlük kavramları içinde tutsak yürekleri aydınlanma, karanlıktan arındırmaendişesi ile baş başa bırakmıştır. Sanatçı sorgulayan, sorgulanan, sorgulatan bir birey olarak yeniden doğuşun anahtarını soyut ve var olmayan, ancak olduğundan son derece emin bir kilide doğru ilerletmektedir. Bu kararlılık, sanatçının bunalımdünyasına bir ümit, haykırış ya da doğaüstü hissetmesini sağlayan yaratıcılık aşısınınpanzehri gibi olmuştur. Bu araştırmada soyut resmin figür, nesne, mekan ile olan ilişkisi, biçim, içerik ve estetik değer bağlamında gelişim süreci incelenmiş, dönem içerisinde yer alan sanatçıların üslup farklılıkları belirlenmiştir. II. Dünya Savaşı sonrası tüm Dünyada olduğu gibi Türkiye'de de önemli sosyal, kültürel ve ekonomik değişimler meydana gelmiş, bu değişim resim sanatına da yansımıştır. Böylece 1950'den itibaren Türk resim sanatı gelişme gösteren bir döneme girmiştir. Bu dönem, endüstrileşme ile gelen teknik, bilimsel, düşünsel alanda gelişimlerin hızlı olduğu bir dönemdir. Tümalanlardaki bu hızlı gelişim, soyut biçimin gelişmesinde önemli rol oynamıştır. Toplumsal yapıdaki değişimler ve gelişimler, insan düşüncesini değiştirerek felsefiderinlik kazandırmıştırBu gelişmelerin yarattığı iç huzursuzluk sonucunda sanatçı, doğadan nesneleriarındırmak istemiş, bunun sonucunda resimde nesne kültürü parçalanmaya başlamıştır. Soyut sanat, sanatçının iç dünyasını öznel, metafizik gibi kavramlarlabaş başa bırakarak farklı bir dünyaya sürüklemiş, kendi mantığı ile açıklanabilenbiçimler oluşturma yolunu tercih etmesini sağlamıştır. Tez çalışmasının birinci bölümünde; Soyut ve soyutlama üzerinde durulmuştur. Biçim, öğe, öznelcilik ve içerik kavramları incelenmiştir. Batı sanatı ile Türk sanatındaki soyut resim ve soyutlama hakkında araştırma yapılmıştır. Tez çalışmasının ikinci bölümünde; 1950 sonrası yıllar içerisinde gelişen ve değişen toplumsal olaylar incelenmiştir. Aynı dönem içinden seçilmiş sanatçılarınuygulamalarındaki üslup farklılıkları belirlenmiş, soyutlamanın felsefesi, mantığı ve psikolojik süreci üzerinde yapılan araştırmaların sonuçlarına dayalı olarak bu veriler belli bir sistematik geliştirilerek açıklanmaya çalışılmıştır Soyutlamanın belirlenenbaslıkları altında seçilen sanatçılar ve yapıtları soyut sanat ile olan ilişkileri bağlamında incelenmiştir. Tez çalışmasının üçüncü bölümünde; Öznel bir tavır olarak soyut resmin plastik açıdan ele alınması ve yorumlanması yer almaktadır. Soyut sanatın unsurlarına bağlı olarak uygulamaya konulan, çalışmaların yer aldığı bu bölüme tez çalışmasının kapsamına uygun uygulama çalışmaları yer almaktadır. Resim uygulamaları, tez çalışmasının çerçevesini belirleyen baslıkla ilişkilendirilerek araştırmaya dahil edilmiştir.