Türkiye'de ulus devlet ve küreselleşme ilişkisi, 1980-2002

1980'den sonra Küreselleşme süreci ile birlikte dünyada önemli değişim ve dönüşümler yaşanmaktadır. Bilgi iletişim teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişmeler zamanı ve mekanı akışkan hale getirmekte toplumları ekonomik, siyasal ve kültürel olarak birbirine yakınlaştırmakta ve sınır kavramını her anlamda geçişken hale getirmektedir. Ekonomik anlamda küresel kapitalizm uluslararası şirketler yoluyla ulus devletlerin ekonomi politikalarını tek başlarına belirlemede yeterli olmadığı düşüncesini beraberinde getirmiştir. Siyasal anlamda da demokrasi, sivil toplum, insan hakları ve kamu yönetimi alanlarında egemenliğinin aşındığı bir süreci beraberinde getirmiştir. Kültürel anlamda ise küresel bir kültürün etkilerine hemen hemen birçok alanda yaşandığına şahit olmaktayız. Bu küresel kültür sadece fiziki olarak ulus devletin sınırlarını ortadan kaldırmamakta aynı zamanda kültürel olarak sınırları aşıp yerel kültürler üzerinde etkide bulunmaktadır. Bu bağlamda küreselleşme Batı merkezli bir kültürün dayatmalarına maruz kalırken aynı zamanda yerel kültürlerin de daha belirgin olarak ön plana çıkmasını beraberinde getirmektedir. Ulus devletin temel niteliklerinden olan egemenlik, milli kimlik, vatandaşlık, milliyetçilik gibi olgular küreselleşmenin etkileriyle beraber önemli değişimler geçirmekte ve ulus devlet bu değişmeler doğrultusunda yeniden şekillenmektedir. Küreselleşme her ne kadar ulus devletleri zayıflatan veya aşındıran bir süreç gibi görünse de, küresel sermayenin bir ülkede aktif olmasında ulus devlet yönetiminin yetkisine tabi olması artan terör olaylarının giderek küreselleşmesi, savaşlar ve terör olayları sonucunda meydana gelen göçler, yükselen milliyetçilik ve etnik milliyetçilik akımları, uluslararası örgütlerin küresel ve bölgesel barışı sağlamada yetersiz kalması gibi durumlar ulus devletlere olan ihtiyacı ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın odağını bir ulus devlet olarak kurulmuş olan Türkiye ulus devletinin küreselleşmenin etkileri doğrultusunda özellikle siyasal ve kültürel alanda nasıl bir değişim ve dönüşüm geçirdiğinin analizi oluşturmaktadır. Bu doğrultuda Türkiye'yi çeşitli düzeylerde etkileyecek olan Küreselleşme sürecinin siyasal ve kültürel etkilerini analiz etmek önemli hale gelmektedir. 1980 dönemi ile birlikte Türkiye'nin, geri dönülmez bir biçimde liberalleşme ve küreselleşme sürecinin etkileri nedeniyle toplumsal ve siyasal yapısı dönüşüme uğramış bu değişimde Avrupa Birliği'ne katılım çabaları ve bunun Türkiye ulus devlet yapısına etkileri de önemine istinaden üzerinde durulmuştur. 1980'den sonra yaşanan bu değişimleri sadece küreselleşme sürecine bağlamak gibi sosyolojik ve metodolojik bir hataya düşmeden odak noktası olarak küreselleşmeyi esas alarak yaşanan değişim ortaya konmaya çalışılmıştır. Çünkü 1980'den sonra Türkiye ne sadece siyasi ve ideolojik bir küreselleşmenin etkisinde kalmış ne de sadece tarihsel bir zorunluluğun gereği olarak değişime uğramıştır. Bu nedenle değişim ve dönüşümleri tek bir olay ve nedene indirgemek yanlış sonuçlar doğurabilir. 1980'den sonra 24 Ocak kararlarının uygulanmasıyla başlayan değişim dönemi, Turgut Özal dönemiyle devam etmiş ve Türkiye küreselleşmenin getirdiği değişime entegre olma gayreti içinde olmuştur. Küreselleşme ile birlikte bu sürecin beraberinde getirdiği liberalizm, neoliberalizm, demokratikleşme, sivil toplum ve insan haklarına duyulan önemin artması gibi tüm dünyada yaşanan değişimin Türkiye'de kimi zaman inişli çıkışlı olsa da yaşandığını göstermektedir.