Tıpta uzmanlaşma üzerine nitel bir araştırma

Endüstrileşme ile birlikte, ekonomik verimliliğin ve kitlesel üretimin artırılması amacıyla iş bölümüne gidilmesi, uzmanlaşmaya dayanan işlerin ortaya çıkmasına ve emek sürecinin değişmesine yol açmıştır. Bilgi birikiminin artmasıyla eski bütüncül dünya anlayışına sahip insan modeli yerini modern dönemin uzman insanına bırakmıştır. İş bölümü ve uzmanlaşmanın mesleklere yansıyan yönünde profesyonellik anlayışı gündeme gelmektedir. Yaşanan gelişmelerle birlikte tıp mesleğinde bölünmeler meydana gelmiş, modern tıp bilimsel uzmanlık alanlarını temel alan bir sisteme dönüşmüştür. Her bir alandan bir uzman hekimin sorumlu olduğu bu sistem, içinde bulunduğumuz yüzyılda uzmanlık alanlarının artışıyla kendini göstermektedir. Makro uzmanlık alanlarının mikro uzmanlık alanlarına doğru yöneldiği tıpta uzmanlaşma konusu, tıbbi ve sosyolojik manada incelenmesi gereken önemli bir olgudur. Bu araştırma hekimlerin gözünden tıpta uzmanlaşma nedenlerinin ve sonuçlarının değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Araştırma ile ayrıca, hekimlerin bütüncül tıp yaklaşımına yönelik bakış açılarının ele alınması, tıp eğitimi ve tıpta uzmanlık eğitiminin 'uzmanlaşma' çerçevesinden değerlendirilmesi hedeflenmektedir. Tıpta uzmanlaşma olgusunun hekim görüşleri çerçevesinden derinlemesine incelendiği bu çalışma nitel araştırma yöntemi ve olgu bilim deseni ile dizayn edilmiştir. Hekimlerin uzmanlaşma konusuna yönelik deneyimlerini ve görüşlerini ele alan araştırma, amaçlı örnekleme yönteminden ölçüt örnekleme tipi kullanılarak tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu İstanbul ve Isparta şehirlerinde görev yapan 25 uzman hekim oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri derinlemesine görüşmeler yoluyla yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak elde edilmiştir. Görüşme formunda yer alan araştırma soruları; hekimlerin tıpta uzmanlaşma ve yan dal yapma nedenlerine, tıpta uzmanlaşmanın sonuçlarına, tıpta uzmanlaşmanın bütüncül yaklaşım ve tıp eğitimi çerçevesinden değerlendirilmesine yöneliktir. Görüşmeler neticesinde 323 sayfa veri elde edilmiş olup, elde edilen veriler tematik kodlama yoluyla çözümlenmiştir. Verilerin analizinde ise, nitel veri analiz programı NVivo 11 kullanılmıştır. Araştırma sonucunda tıpta uzmanlaşma olgusunun; ekonomik, kendini gerçekleştirme, mesleki gelişim, tıp biliminin ve teknolojinin gelişimi, sağlık sistemi, toplumsal beklentiler, sağlık piyasasının yönlendirmesi, hasta ve hastalık kaynaklı nedenler ile iş bölümü şeklindeki nedenler etrafında şekillendiği tespit edilmiştir. Hekimlerin yan dal yapma nedenleri ise daha çok toplumsal beklentiler, malpraktisten korunma ve kişisel kariyer hedefleri konuları etrafında toplanmıştır. Ayrıca, tıpta uzmanlaşmanın hastalar, hekimler ve sağlık sistemi açısından birçok kritik sonucunun olduğu belirlenmiştir. Uzmanlaşma sonucunda hekimler, malpraktis davaları nedeniyle daha az riskli branşlarda çalışmakta, bu durum onları defansif tıbba yöneltmektedir. Spesifik alanda çalışan hekimlerin aşırı uzmanlaşmaya yönelmeleri nedeniyle bütüncül yaklaşımdan uzaklaşıldığı ve mesleki körleşme yaşandığı ulaşılan sonuçlar arasındadır. Araştırma sonuçlarından yola çıkarak; tıpta multidisipliner yaklaşımın fonksiyonel hale getirilmesine, basamaklandırılmış sağlık sistemine, sevk sisteminin işleyişine, tıbbın iyileştirilmesine, genel hekimlik modeline, temel tıp ve uzmanlık eğitimine ilişkin öneriler ortaya konmuştur.