Çağdaş sanatta 'Bedenin huzursuzluğu' imgesinin plastik çözümlemesi

Bu araştırmada genel anlamda, plastik sanatlarda kadın bedeninin huzursuzluğu bağlamında konumlandırılması üzerinde durulmuştur. Öncelikle sanatın her alanında hem nesne hem özne olarak çok büyük bir anlam taşıyan beden kavramının tarihsel süreç içerisinde nasıl ele alındığı, ne manalara geldiği ve bir sanat nesnesi olarak nasıl kullanıldığından bahsedilmiştir. Ardından, genelden özele doğru seyreden bu çalışmanın nihai öznesi olan kadın bedenine yüklenen anlam ve kadın bedeninin huzursuzluğu konusunun irdelenmesiyle devam edilmiştir. Antik dönemden günümüze kadın bedeninin hem fiziksel/görsel hem de mana olarak yaşadığı değişiklikten başlayarak, Çağdaş sanatın öznesi ve nesnesi olan kadın bedeni irdelenmiştir. Çağdaş sanatlarda kadın bedeninin nasıl ve ne şekilde ele alındığı yani kullanılış biçimi ve ardındaki mana dünyasına inilmeye çalışılmıştır. Bilindiği üzere, sanat tarihinin başlangıcından bu yana, insan bedeni en çok kullanılan imgelerin başında gelmektedir. İlk çağlardan bu yana, sanatçı duygu ve düşüncelerini somuta aktarmak, zihnindekilerin yahut gördüklerinin tasvirini sunmak ya da bir duruma, olaya karşı duruşunu, hissiyatını, tepkisini ifade etmek üzere beden imgesini kullanmıştır. Beden, tarihi süreç içerisinde biçimsel ve düşünsel olarak, ele alınış, yaklaşım ve kullanılışı bakımından pek çok kez değişiklik göstermiştir. İlk çağlarda mağara duvarları, yaşanan mekanlar ya da kullanılan araç gereçlerde görülen ve sanatsal çalışmalar olarak değerlendirilen imgelerde sanat kaygısı bulunmasa da, Antik Yunan döneminde oldukça özgür bir biçimde kullanılan beden imgesi vazgeçilmez bir sanat nesnesi haline gelmiştir. Ortaçağ karanlık döneminde sanatın dinin tekelinde oluşu sebebiyle sanat alanında beden imgesinin kullanımına yaklaşım bir hayli sınırlı olmuştur. Rönesans döneminde ise sanatın dinin boyunduruğundan çıktığını söylemek mümkün değilse de, bilimsel gelişmelere paralel olarak beden imgesinin kullanımı biraz da olsa özgürleşmiştir. Ruhani yönü ve kutsallık atfedilmesi sebebiyle sanat alanında sınırlı kullanılan beden, Mekanikleşme çağı olarak da bilinen 17. yüzyıl ile birlikte yeni tasvir üsluplarına kavuşmuş ve Aydınlanma çağı ile bu özgürleşme devam etmiştir. Bu çalışmanın öznesi olan kadın bedeni ise ilk mitolojide üreme, besleme organlarına dikkat çekilir vaziyette şişmanlıkları vurgulanarak tasvir edilmiş, Antik Yunan'dan Ortaçağ'a, Rönesans'tan 20. yüzyıla ideal güzellik, estetik, oran orantı kavramlarının da işin içine girmesiyle algısal anlamda ve tasvir ediliş anlamında değişime uğramıştır. 20. yüzyılda nükseden düşünce özgürlüğüyle baskıcı politikalar gevşemiş ve bu özgürlük atmosferi sanat alanında da yansımalarını göstermiştir. Teknolojik gelişmeler, bilimin hızla ilerlemesi, tıp dünyasının büyük atılımları insanlık için büyük bir avantajlar çağının başlangıcı olsa da, eril akıl tarafından yönetilen kapitalist ekonomi değiştirilmesi güç dengeler kurmuş ve yozlaşmış, tüketim odaklı bir dünya toplumu oluşmuştur. Teknolojik gelişmelerin temelinde kolay erişilebilirlik, anında bilgi akışı ve bilgiye, habere, yeniliklere senkronize ulaşım imkanı sayesinde uluslar, kültürler, bölgeler ötesi bir güzellik ideali oluşmuştur. Kapitalizmin güç kaynağı olan medya tarafından belirlenen ve sabitlenen, ancak onun isteği doğrultusunda ve istediği zamanlarda değişebilen ideal güzellik, estetik anlayış, moda gibi kavramlar kadın bedenini nesneleştirmiştir. Küreselleşme ve teknolojik gelişmeler neticesinde insanlık üzerindeki nüfuzu giderek güçlenen medyanın yarattığı yeniden üretilebilir halde olan popüler kültür kavramı göründüğü kadar masum bir kavram olmayıp küresel ekonomiyi yönlendirecek güçte bir piyondur. Bunun bilincinde olan ve özellikle kadın bedeni üzerindeki etkilerinin bilincinde olan sanatçı üzerinde büyük bir baskı, tepki ya da dışavurum isteği uyandırmıştır. Sanatçı tarafından sosyolojik bir varlık olan kadının bilinçli şekilde bozulan, yıpratılan, yozlaşan kimliği ve bedenine dikkat çekmek, çözüm bulmak amacıyla döneme damgasını vuran hazır nesne fikri ışığında kadın bedeni nesne olarak kullanılmıştır. Yeni fikirler, yeni ifade biçimleri arayışı sayesinde yeni sanat akımları ortaya çıkmıştır. Bir anlamda sanatta özgürleşme olarak tabir edilebilecek olan doğaya uygun betimleme anlayışından ayrılış Dışavurumculuk akımı ile başlamıştır. Nesnenin ruhuna inilmesini engelleyen gerçeklikten kopulmuştur. Nesnel gerçeklikten vazgeçilmesini savunan bu akım sayesinde, sanatçı iç dünyası ve duygularını yansıtma şeklinde özgürleşerek, işlerinde denge ve güzellik gibi geleneksel ölçütlerden sıyrılmış, biçim bozma, biçimsizleştirme, deformasyon yöntemini keşfetmiştir. Sanat çalışmalarında, kadın bedeni, Antik dönemden beri var olan ideal güzellik anlayışını yansıtır şekilde ele alınmıştır. Rönesans dönemi çalışmalarında gerçek oranlarla tasvir edilmiş olan kadın bedeni, her dönemin ideal güzellik ve estetik anlayışları çerçevesinde tasvir edilmiştir. Biçim bozma üslubu ideal kadın bedeni imgesine, idealize edilmiş olan güzellik anlayışına ve her dönemin kendine özgü ideal gerçekliğine karşı büyük bir tepki olmuştur. Çağdaş sanat içerisinde bir hazır nesne halini alan kadın bedeninin deforme edilerek kullanılması, bir sanat malzemesi olmasının ötesinde, nesneleştirilen kadın bedenleri sanatçılar tarafından toplumun açmazlarına dikkat çekmek ve çözüm üretmek için harekete geçilmesi gibi amaçlarla ortaya konmuştur. Özellikle Çağdaş sanatın önemli kadın sanatçıları şiddete maruz kalan, toplum içerisinde kimliksiz bırakılmak istenen, var olan kimliğinin içi boşaltılan, ikinci sınıf insan olarak görülen kadınların sorunlarına kadın bedenini ve hatta kendi bedenlerini nesneleştirerek dikkat çekmeyi hedeflemişlerdir. Çağdaş sanat eserlerinde kullanılan kadın bedeninin kullanış biçimi, izleyiciyi de yeni bir algı boyutu geliştirmeye sokmuştur. Sanatı geleneksel yollarla izleyen, gören ve çalışmalarda ahenk arayan izleyiciler çağdaş sanattaki nesne bedenlerle hayranlık- tiksinti, mutluluk- rahatsızlık, umut-umutsuzluk gibi tezatlıkları bütünsel olarak birlikte görmeye ve algılamaya zorlanmıştır. Kimi çağdaş eserler sayesinde, izleyici salt izleyici olmaktan çıkmıştır. İzleyici artık kimi zaman sanatın ortaya çıkış biçimine şahit olabilmiş, hatta eserin yaratım süreci ne katılabilmiştir. 'Çağdaş Sanatta 'Bedenin Huzursuzluğu' İmgesinin Plastik Çözümlemesi' isimli çalışma ile var olan ideal kadın bedeni dışında kalan deformasyona uğramış huzursuz bedenler ele alınmıştır. Toplum tarafından dayatılan algıyla bu ölçütlerin dışında kalan her türlü kadın kendini toplumdan soyutlamakta, gizlenmekte ve değişim arzusu içine girmektedir. Yapılan çalışma ile anoreksiya ve obezite bedenlerin iri, zayıf ve çıplak şekillerine kanaviçe tekniği ile pikselleme yapılarak sansür etkisi verilmiştir. Deforme bedenlerini gizlemek isteyişlerine ironi ile yaklaşılmıştır. İstenilen, savunulan ve toplum bilincine yerleştirilmek istenilen bu durumu normalleştirmek ve bu baskıyı ortadan kaldırmaktır.