An analysis of academic staff members perceptions of the problem solving processes, general administrative problems and the academic rights and freedoms at Turkish public universities

Türkiye de modern yükseköğretimin ortaya çıkışından bu yana yönetim modelleri, kurumsal özerklik, akademik özgürlük ve yönetim sorunları tartışılagelmiştir. Bu gibi konular, zaman zaman hükümetlerle üniversite camiası arasında kamplaşmalara sebeb olmuştur. Üniversitelerde her türlü sorunla, birinci elden yüz yüze gelen öğretim elemanları, yükseköğretim reformlarına şekil veren karar alma mekanizmalarında gereken ağırlıkta yer almamışlardır. Cumhuriyet dönemindeki gelişme sürecinde ise politik istikrarsızlıklar, demokrasinin kesintiye uğraması gibi ülke çapındaki çalkantılar, akademisyenleri söz konusu karar alma süreçlerinin tamamen dışına itmiştir. Üniversitelerdeki sorunları bizzat yaşayan akademisyenlerin görüşleri alınmadan yasalar düzenlenmiş ve hiçbir zaman birikimleri değerlendirilmemiştir. Bu tarihsel arka plan araştırmanın problemlerine kaynaklık etmiştir. Betimsel bir araştırma olarak tasarlanan çalışma, grupça örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenen, 11 devlet üniversitesindeki her düzeyden rastgele örneklemle alman 761 akademisyenin yukarıda verilen sorunlara ve süreçlere ilişkin tutumlarını ölçmeyi amaçlamıştır. Ancak dönen anketlerin toplam sayısı 260 kadar olduğundan araştımanın bulguları ve genellemeleri bu sayı esas alınarak yapılmıştır. Akademisyenleri bu kadar yalandan ilgilendiren bir konunda düşük cevaplama yüzdesi de ayrıca araştırılması gereken bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Veri toplama aracı olarak kullanılan araştırma anketi, incelenenproblemler paralelinde, üç ana başlık altında 178 madde içerecek kapsamda düzenlenmiş ve her bölümde cevaplar Likert tarzı tutum ölçekleriyle alınmıştır. Araştırmada süreksiz değişkenler olarak deneklerin akademik dereceleri ve yönetsel görev durumları dikkate alınmıştır. Sürekli değişkenlerle süreksiz değişkenler arasındaki istatistiksel ilişki 'Pearson ki- kare' çözümlemesiyle, SPSS yazılımının 6.0 sürümü Windows 3. 1 altında kullanılarak uygulama yapılmıştır. Araştırmanın tümleşik olabilmesi amacıyla uygulanan ankette verilen sorunlara ilişkin çözümler de tutum ölçer içinde önerilmiş ve verilen her bir soruna uygun olan birinin seçilmesi istenmiştir. Böylece deneklerin varlığı üzerinde anlaştıkları sorunların çözümleri konusunda ortak görüşlerinin olup olmadığı da belirlenmeye çalışılmıştır. Çözüm önerilerine ilşikin veriler yüzde dağılımları dikkate alınarak yargısal sonuçlara ulaşılmaya çalışılmıştır. Araştırma sonuçlan göstermiştir ki, araştırmaya katılan akademisyenler akademik dereceleri ve yönetsel görevleri ne olursa olsun, çoğunlukla problemlerin varlığı ve çözümleri konusunda fikir birliği içinde olduklarım göstermişlerdir. Sorun çözme süreçlerine ilişkin olarak da, kullanılan yöntemlerin katılımcı olmadığım ve akademik yöneticilerini sorunlarına karşı duyarsız bulduklarını ifade etmişlerdir. Bundan öte yöneticilerin devamlı üstlerinin hoşuna gidecek kararlar alma eğiliminde oldukları deneklerin genel görüşü olarak belirginleşmiştir. Akademik haklar ve özgürlükler konusunda ise pek fazla bilinçli olmadıkları, belki de bu nedenle aşırı rahatsızlık duymadıkları görülmüştür. Ancak araştırmaya katılan akademisyenlerin örgütlenme ve legal oluşumlara katılma konusunda kısıtlamaların kaldırılarak, daha fazla özgürlük verilmesi istekleri belirgin bir şekilde görülmüştür.