Normal doğum yapan kadınlarda laktasyonun başlaması ve devam ettirilmesinde etkili olan faktörlerin incelenmesi

Anne sütü, içerdiği besin ve immünolojik maddeler açısından her annenin kendi bebeğinin gereksinimini karşılayacak bileşimde ayarlanmış mükemmel bir besindir. Bebeğin bu eşsiz besinden özellikle yaşamının ilk 4-6 ayında hiçbir ek gıdaya başvurulmadan yararlandırılması gerekir. Bebeğin anne sütünden optimal düzeyde yararlanabilmesi ve laktasyonun başarıyla sürdürülmesi için emziren kadının bedensel ve ruhsal yönden sağlıklı olması, dengeli beslenmesi, stressiz bir ortamda yaşaması, yeterince dinlenmesi, bebeği ile uzun süre birlikte olması, doğumdan sonra bebeğini hemen emzirmesi, meme bezi ve ucu ile ilgili sorunların olmaması gerekir. Çalışmamız normal doğum yapan annelerde laktasyonun başlaması ve devam ettirilmesinde etkili olan faktörlerin ve annelerin emzirme ile ilgili sorunlarının ve hemşirelik yaklaşımının incelenmesi amacıyla planlanmış olup, araştırmanın örneklemini İstanbul İl Merkezinde üç hastanenin kadın doğum kliniğinde normal spontan doğum yapmış toplam 300 anne oluşturmuştur. Annelerin demografik özellikleri, obstetrik ve latkasyonun başlamasına ilişkin bulgular karşılıklı görüşme yoluyla uygulanan anket formuyla elde edilmiştir. Ayrıca laktasyonun devamını etkileyen faktörleri incelemek amacıyla annelere, hastaneden taburcu olmalarından 1 hafta - 15 gün68 sonra telefonla görüşülerek, bebeklerini anne sütüyle besleyip beslemedik leri sorulmuş, anne sütü dışında besin veren annelerden nedenleri öğrenilmiştir. Elde edilen sonuçlar bilgisayar aracılığıyla yüzdelik hesaplama ve ki-kare testleri ile değerlendirilmiştir. Çalışmamızdan elde edilen verilere göre annelerin % 86'sının 20-29 yaş gurubunda yoğunlaştığı, % 70 .3'ünün ilkokul mezunu, % 92'sinin ev hanımı olduğu saptanmıştır. Annelerin % 45'i primipar, % 55'i multi- par, % 80.4' ünün 1-2 çocuğa sahip olduğu belirlenmiştir. Doğum sonu bebeklerinin yanlarında kalmasını isteyen anne oranının % 77 olduğu bulgulanmıştır. Doğum sonu bebeklerinin yanlarında kalmasını istemeyen annelerin % 37 .3'ü istememe nedeni olarak bebeklerin bebek odasında daha iyi bakılacağını, % 32 .8'i kendi rahatsızlıklarını göstermişlerdir. Çalışmamızda anneler doğumdan sonra ortalama 5 saat içinde bebeklerini emzirmişlerdir. Öğrenim dunsmunun erken emzirmeye etkili olmadığı ancak multipar annelerin primipar annelere göre bebeklerini daha erken emzirmeye başladıkları saptanmıştır. Çalışmamızda laktasyonun başlaması ve sürdürülmesini olumsuz yönde etkileyen faktörlerin başında; doğumdan sonraki saatlerde bebeğin geç emzirilmesi, annenin fiziksel olarak rahatsızlığı, bazı hastanelerde hastane politikası gereği bebeğin özel bir bebek ünitesinde kalması, bebeğin uyuması, bu nedenle düzenli aralıklarla emzirilememesi, meme ucu ile ilgili problemlerin olması, annenin emzirme tekniği, emzirmeye başlama zamanı ve anne sütünün yararları konusunda bilgisiz olması, anne sütünün olmaması, bebeğin doğuştan hasta olması, prematüre veya düşük doğum tariıiı olması, annenin öğrenim düzeyinin düşük olması gelmektedir. Çalışmamızda toplam annelerin % 6i'i çeşitli nedenlerden dolayı bebeklerini doğumdan sonraki ilk saatlerde emzirememişierdir. Doğumdan hemen sonra bebeklerini emziren 117 annede (%39) laktasyonun erken 69 başladığı, emzirme ile ilgili sorunların daha az olduğu gözlenmiştir. Doğumdan sonraki ilk 3 saatte bebeği emzirememe nedenlerine annenin yaşı, öğrenim düzeyi ve doğurganlık durumu etkili olmuştur. Emzirmeyi olumsuz yönde etkileyen faktörlerin yaş grupları arasında benzer dağılım gösterdiği ancak, yaş arttıkça emzirme konusundaki bilgisizliğin azaldığı ve annelerin daha deneyimli olduğu bulgulanmıştır. Yine annenin öğrenim düzeyi yükseldikçe emzirememe nedenlerinin başında bebeğin ayrı odada kalması gelirken öğrenim düzeyi düştükçe bilgisizlik, annenin rahatsızlığı ve annenin sütünün olmaması nedenleri ön sırada yer almıştır. Multipar annelerin, primiparlara göre daha erken emzirdikleri ancak bebeğin uyuması nedeniyle emzirememe sorununun bu grupta daha fazla yoğunlaştığı görülmüştür. Çalışmamızda annelerin doğumdan sonra ortalama 13 saat içinde memelerinin dolmaya başladığını hissettikleri, erken emziren annelerde ve multiparlarda memelerin daha kısa sürede dolmaya başladığı belirlenmiştir. Annelerin % 82'si bebeklerine ilk süt olarak anne sütü vermiş ve % 68 .3'ü kolostrumun yararını bilerek emzirmiştir. Annelerin % 41'i emzirme öncesi memelerinin ucunu temizlediğini, % 14 .3'ü ellerini yıkadığını ifade etmiştir. Emzirme öncesi yapılan işlemlere öğrenim durumunun etkili olduğu, öğrenim düzeyi yükseldikçe emzirme öncesi yapılan işlemlerin arttığı belirlenmiştir. Araştırma yapılan hastanelerde de hemşirelerin meme bakımı uygulamasına istenen düzeyde önem vermediği gözlenmiştir. Çalışmamızda annelerin % 44 .7'sinin bebeklerini 6-12 ay emzirmek istedikleri, % 17 .3'ünün 12-18 ay emzirmek istedikleri belirlenmiştir. Annelerin öğrenim düzeyi yükseldikçe 6-12 ay emzirmek istedikleri, fakat daha uzun süre emzirmek istemedikleri görülmüş, ekonomik gelir düştükçe emzirmeyi isteme sürelerinin arttığı saptanmıştır. Çalışmamızda annelerin emzirme tekniği ile ilgili bilgilerini en fazla aile büyüklerinden edindiği (% 57 .3), % 7 .7'sinin ise sağlık persone- 70 linden eğitim aldığı belirlenmiştir. Annelerin çeşitli nedenlerle hastaneden erken ayrılmaları (ortalama 2 gün) nedeniyle laktasyonla ilgili problemlerin yeterince gözlenemediği düşünülmüş ve 1 hafta 15 gün sonra annelere telefon edilerek emzirme ile ilgili bilgiler sorulmuştur. Annelerin % 81 .3'ü anne sütü ile beslemeye devam etmiş, anne sütü dışında besin veren anneler neden olarak sütünün yetmediğini ifade etmişlerdir. Sağlık ekibinin bir üyesi olan hemşire; laktasyonun erken başlaması ve başarılı bir şekilde sürdürülebilmesi için, gebelikten başlayarak anneleri emzirme, anne sütünün önemi, bebek bakımı konularında, eğitme li ve desteklemelidir.