Sanatta çoğaltım ve çoğaltım düşüncesi

Bu araştırmada, çoğaltım ve düşüncesi tarihsel gelişim sürecine göre, çeşitli yönlerden incelenmiştir. Uluslararası düzeyde çoğaltımı hazırlayan etmenlerle birlikte, bu düşünceyi benimseyen sanatçılar ve eserleri bir dizge halinde sunulmuştur. Araştırmaya kavramsal sanat düşüncesine kısa bir giriş yapılarak başlanmıştır. Kavram ve kavramsal sanatın tanımlaması, bu sanat türünü hazırlayan etmenler kısaca incelenmiştir. Sanatçıların yapıtlarını üretmede, temel aldıkları kavramların ve bundan doğan sanat felsefelerinin açıklamaları yapılmıştır. Buna göre; bilim, teknoloji ve felsefedeki gelişmeye koşut olarak sanatta da gelişim ve değişimin gerçekleşmesi kaçınılmazdır. Her türlü güçlüğe karşın 20. Yüzyıl sanatçısı duygu-düşünce ve sezgilerini, avant-garde bir biçimde ortaya koymayı sürdürecektir. Mısır Piramitlerinin tasarımcısı olan sanatçı da, yüzyıllar sonrasında çeşitli sanat akımlarının takipçileri de ürettikleri, ortaya koydukları formların içeriğinde belli soyut kavramların, anlamların bulunmasını istemişlerdir. Tüm bu süreç ve zamanın toplumsal niteliklerinin bir araya gelmesi kavramsal sanatın hazırlayıcısı olmuştur. 1913 yılında Marcel Duchamp'ın ilk kez gerçekleştirdiği 'Bisiklet Tekeri' isimli hazır nesne-çoğaltım eseriyle nesnenin kişiliksizleştirilmesi ve tekliği sorgulanmıştır. Sanat objesinin tekliğinin sorgulanması ve ulaşılması zor eserler olması çoğaltım düşüncesini ortaya çıkartmıştır. Çoğaltmalar o gün için yeni bir olgudur. Yeni olan her şey gibi çoğaltımlann tanımım ortaya çıkartmak içinde çok zaman harcanmıştır. Çoğaltım, sanatı daha geniş bir çevreye taşıma amacının bir sonucudur. Hem sanat yaratmak için kullanılan bir tekniktir hem de tüm sanatsal disiplin ile bağlantı içerisinde teorik bir duruş noktasının somutlaştınlmasıdır. / VDuchamp'ın Ready-made olarak yaptığı eserlerini çoğaltarak ortaya koyduğu sanatsal tavrı, daha sonra pek çok sanatçı benimsemiştir. Tavnn ilk yıllarında eser veren sanatçılar, Man Ray, Spoerri, Albers, Vasarely, Ağam, Bury, Gerstner, Mark, Malina, Mari, Munari, Roth, Soto ve Tinguely'dir. 1960'lı yılların başında Avrupa ve Amerika'da sanat; nesnel estetikten, geleneksellücten ve plastik sanatlar kavramlarından uzaklaşarak farklı bir düşünsel temele oturmuştur. Sanat nesnelerinin işlevinin sanatta en fazla merkezi teşkil ettiği bu yıllar çoğaltımlann da tarihteki iki yüksek anından birisi olmuştur. Çoğaltım düşüncesi 60'lann siyasal ve sosyal yapısıyla paralel olarak gelişmiştir. Çoğaltım düşüncesinin en verimli evresi olan 60'lı yıllarda, bir sanat girişimcisi olan Daniel Spoerri tarafından kurulan yayın MAT ve Jeremy Fry'ın şirketi 'Unlimited' Arman, Henry, Takis, Martin, Lijn, McKinnon gibi sanatçıların çoğaltanlarının üretim ve dağıtım işlerini üstlenmişlerdir. Çoğaltanlar üzerine yoğunlaşmış sanatçıların dışında, diğer sanatsal akımların uygulayıcıları ve hatta kompozitörler, mimarlar tarafından da çoğaltanlar yapılmıştır. En önemlileri Warhol, Cage, KageL Pietro, Beuys, Linchtenstein, Oldenburg, Chiristo ve Wesselmann... dır. 1970 yılında yapılan '3 - ? oo: New Multiple Art', adlı sergi o zamana kadarki uluslararası sanatın bir özetini ortaya çıkartmıştır. 1968- 69 yıllarında zirveye ulaşan hareketin etkinliği giderek azalmıştır. Beuys'a ait istisnai çalışmalar dışında 90'lı yıllara dek etkinliğini yitirmeye devam etmiştir. 90'lı yıllarda değişen dünya düzenine paralellik gösteren çoğaltan ve düşüncesi yeniden ivme kazanmıştır. Birçok eserde 60'lı yılların etkilerini görsek de, bu dönemde her şey tüketilmeye hazar şeyler olarak görülmekte ve bu düşünce ile örtüşen eserler üretilmektedir. Dönemler arasındaki kavrayış farklılıklarının en önemli nedeni olarak da dönemler arasındaki siyasal ve sosyal beklentilerdeki değişimler gösterilebilir. VI