İnternet servis sağlayıcılarının hukuki sorumluluğu

5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun (23.05. 2007 T. ve 26530 S. RG. de yayınlanan 5651 sayılı kanun) ile yapılan düzenlemede, internet servis sağlayıcıları ; erişim sağlayıcı, yer sağlayıcı, içerik sağlayıcı olarak üç ana grupta ele alınmış; internet kafeler gibi internet hizmetini topluca sunan servis sağlayıcılarına yani kanuni ifadesi ile toplu kullanım sağlayıcılarına da yer verilmiştir. Kanun'da internet servis sağlayıcılarının tanımı yapılmış, yükümlülük ve sorumluluklarına yer verilmiş, ayrıca toplu kullanım sağlayıcıları için de tanım ve yükümlülükler gösterilmiştir. Buna göre Kanun, erişim sağlayıcıyı, kullanıcılarına internet ortamına erişim olanağı sağlayan her türlü gerçek veya tüzel kişiler; yer sağlayıcıyı, hizmet ve içerikleri barındıran sistemleri sağlayan veya işleten gerçek veya tüzel kişiler; içerik sağlayıcıyı, internet ortamı üzerinden kullanıcılara sunulan her türlü bilgi veya veriyi üreten, değiştiren ve sağlayan gerçek veya tüzel kişiler ve son olarak; kişilere belli bir yerde ve belli bir süre internet ortamı kullanım olanağı sağlayanları da toplu kullanım sağlayıcıları olarak kabul etmiştir. Aynı veya benzer tanımlar, 30.11. 2007 T. ve 26716 S. RG de yayınlanan ve bu Çalışmada 'Uygulama Yönetmeliği' olarak anılacak olan İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesine Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'te ve 01.11. 2007 T. ve 26687 S. RG. de yayınlanarak yürürlüğe giren, bundan böyle 'Toplu Kullanım Sağlayıcıları Yönetmeliği' olarak adlandırılacak olan İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik'te de bulunmaktadır. Her ne kadar 5651 sayılı Kanun'da doğrudan bahsedilmemiş olsa da, son yıllarda ağırlığını gittikçe hissettiren ve bunun yanında hukuki sorunları da beraberinde getiren internet arama motorlarının da, tanımı, yükümlülükleri ve sorumlulukları üzerinde hukuki bir araştırma, incemele ve değerlendirme yapmak, internet ortamının bu güçlü aktörlerine ve açık artırma sitelerinin durumuna da değinmek gereklilik haline gelmiştir. Çalışmanın amacı; 5651 sayılı Kanun'da yer alan internet ortamındaki aktörlerin sorumluluklarının ve yükümlülüklerinin özel hukuk açısından ele alınmasıdır. Bu çerçevede Çalışmada, konu ile ilgili temel hükümler getiren, özel düzenleme olan 5651 sayılı Kanun ve ayrıca ilgili yönetmelik hükümleri ile beraber, mevzuatımızda yer alan diğer düzenlemeleri, ilgili Yargıtay kararlarını ve iç hukuk açısından internet ortamını düzenleyen kurum ve kuruluşları da ele almak yerinde görülmüştür. Uluslararası bir yapıya sahip olan internet ortamının, sadece iç hukuk ile kontrol ve denetiminin mümkün olmadığı da dikkate alınarak, Çalışmada, karşılaştırmalı hukukta yani AB'de ve Almanya ile ABD'de konu ile ilgili öngörülen düzenlemelere de yer verilmiştir. Bu bağlamda, Çalışmada, AB üyelik sürecinde olan ülkemizin iç hukukunu etkileyen ve kaynak oluşturan 2000/ 31 S. AB Elektronik Ticaret Direktifi'ne önemle değinilmiştir. Açık adı, 'Bilgi Toplumu Hizmetlerinin Özellikle Elektronik Ticaretin Ortak Pazardaki Bazı Yönleri Hakkında 8 Haziran 2000 T. ve 2000 /31/EC S. Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Yönergesi/Direktifi' olan düzenlemeye, bu Çalışmanın ilerleyen bölümlerinde '2000/ 31 sayılı AB Direktifi' olarak anılacaktır. Çalışmada; ilk olarak, internet, internet ortamı, internet ortamında yapılan yayın, internet sistemi ve elektronik ortam kavramları açıklanmış, internetin dünyada ve ülkemizdeki tarihsel gelişimine kısaca yer verilmiş ve internetin yönetimi kapsamında internet ortamında düzenleyici rol oynayan uluslararası ve ulusal kurum veya kuruluşlardan bahsedilmiştir. Bunun akabinde, Çalışma konusunu oluşturan İSS'lerin hukuki sorumluluğuna dair Türk hukukundaki pozitif düzenlemeler gösterilmiştir. Ardından ise, İSS'lerden ve internetin diğer aktörlerinden söz edilmiş, kendilerine 5651 sayılı Kanun'da yer bulan toplu kullanım sağlayıcıları üzerinde de durulmuştur. 5651 sayılı Kanun başta olmak üzere mevzuatımızda yer alan diğer düzenlemeler çerçevesinde internet servis sağlayıcılarının yükümlülük ve sorumluluklarına Çalışmamızda geniş olarak yer verilmiş; bunların kapsamı, mahiyeti, niteliği ve hukuki sonuçları üzerinde durulmuş; Çalışmamızın ana konusu olan İSS'lerin hukuki sorumluluğu karşılaştırmalı hukuk açısından da ele alınmış, yasal düzenlemeler yanında karşılaştırmalı hukukta rastlanan yargı kararları da Çalışmaya alınmıştır. Ayrıca, 2000/ 31 sayılı AB Direktifi düzenlemesi de detaylı olarak izah edilmiştir. Çalışmada, İSS'lerin cezai sorumlulukları üzerinde ise durulmamıştır. Ayrı bir çalışma konusu olabilecek nitelikteki bu konunun, sadece İSS'lerin hukuki sorumluluklarını etkileyen yönlerine değinilmekle yetinilmiştir. Ayrıca, Çalışmada, İSS'lerin borçlar hukuku anlamında telekomünikasyon işletmeleri ve kullanıcılar ile aralarındaki sözleşmelerden kaynaklanan sorumlulukları da incelenmemiştir. Bundan başka, erişimin engellenmesi koruma tedbiri bütün yönleri ile (5651 sayılı Kanun'da bu koruma tedbirine ayrılan bütün hükümler bağlamında) ele alınmamış; İSS'lerin hukuki sorumluluğunu ilgilendirdiği kadarı ile irdelenmiştir. Son olarak, internet servis sağlayıcılarının hukuki sorumluluğu konusunda erişimin engellenmesi, koruma tedbiri dışında başvurulabilecek hukuki çareler olarak koruyucu davalar da kapsamları itibarıyla ayrı bir çalışma konusu olarak görüldüklerinden işbu Çalışmamızın konusu dışında bırakılmıştır. Fakat böyle olmakla birlikte, kişilik haklarının ve fikri hakların ihlali halinde açılabilecek koruyucu davaların hangileri olduğu da kısaca zikredilmiştir. Çalışma, hukuk uygulayıcıları için yararlı bir hukuki kaynak olması dileğiyle kaleme alınmıştır.