Çağdaş bir eğitimci olarak Atatürk

Atatürk, ulusal egemenliğe dayanan, yeni bir Türk devleti kurmuş; kurduğu yeni devlette, geleneksel Türk toplumsal yapısını tamamen değiştirip, yeni bir düzen yaratmaya yönelmiştir. Yaratılacak yeni düzen de yeni tip insanı gerektirdiğinden, bu yeni insanın eğitim yolu ile yetiştirilebileceği gerçeğini çok iyi bilen Atatürk, eğitime önem vermiştir. O'nun eğitimin önemine olan bu inancı, kişiliği ile de bütünleşmiştir. Bu çalışmanın temel amacı Atatürk'ün kişiliği ile bütünleşen eğitim olgusu ile çağdaşlaşma olgusu arasındaki ilişkiyi, sorunları ve eğitim olgusunu ele alış biçimini incelemeye yöneliktir. Atatürk dönemini kapsayan bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Atatürk'ün yetiştiği dönem ve eğitim hayatı ele alınmıştır. Böyle bir liderin yetişmesinde, ailesinden başlayarak, içinde bulunduğu toplumsal ve kültürel çevresi ve yaşadığı dönemi belirleyen büyük olaylarla akımların Atatürk üzerindeki etkileri açıklanmıştır. 20. yüzyıl başlarında Osmanlı toplumunda, farklı görüş ve düşüncelere sahip bireylerin yetiştiği ikili bir eğitim sistemi ortaya çıkmıştır. Atatürk, hem geleneksel eğitim sisteminin uygulandığı eğitim kurumlarında kısa süre eğitim görmüş, hem de yeni öğretim yöntemleriyle eğitim yapan eğitim kurumlarında okumuştur. O'nun eğitim gördüğü bu okullar, tarihi gelişimleriyle birlikte ele alınmış ve bu okullarda uygulanan eğitim - öğretim yöntemlerinin Atatürk üzerindeki etkileri incelenmiştir. Bunun dışında, Atatürk'ün eğitim gördüğü okullarda görev yapan ve Atatürk'ü olumlu ya da olumsuz yönlerden etkileyen bir kısım öğretmenleri de araştırılmıştır. Özellikle mesleğinde başarılı ve üstün nitelikleri olan ve eğitimde o dönem için yeni fikirler ortaya atan, yeni uygulamalara girişen bu öğretmenlerinin, Atatürk'ün kişiliğinin oluşmasındaki önemli etkisi ortaya konmuştur. İkinci bölümde Atatürk'ün Cumhuriyet öncesi eğitime bakışı, O'nun çeşitli tarihlerde verdiği söylevleri, demeçleri ve yaptığı konuşmalarındaki görüşleri ele alınarak açıklanmıştır. O, Türk toplumunu çağdaş] aştın cı eylemlere Kurtuluş Savaşı yıllarında başlamıştır. En zor koşullarda bile çağdaşlaşmanın zorunluluğunaII değinmiş, yaptığı konuşmalarında geleneksel eğitim sistemini eleştirmiştir. Eleştirdiği eğitim sistemi yerine, çağdaş eğitim sistemini gerçekleştirmeye yönelik eğitim ilkeleri önermiştir. Üçüncü bölümde Cumhuriyet döneminde Atatürkçü çağdaş eğitim sisteminin kurulmasına yönelik eğitim reformları ele alınmıştır. Atatürk'ün bu eğitim reformlarını gerçekleştirmeye yönelik uygulamaları ve reformları ele alış biçimi, O'nun 'eğitim uygulayıcısı' yönü vurgulanarak açıklanmıştır. Atatürk, Türk toplumunu çağdaş uygarlık düzeyine ulaştırmak için, önce Öğretim Birliği Yasası ile Türk eğitim sistemindeki ikiliğe son vermiştir. Eğitim sistemini yeni devlet düzenine uydurmak için de Heyet-i İlmiye toplantıları yapılmıştır. Daha sonra eğitimin ülkenin her köşesine ulaşması ve bilgisizliğin yok edilmesi amacıyla Atatürk, yazı devrimini gerçekleştirmiştir. Yazı devriminin uygulanması, yeni yazının tüm ulusça tanınması ve benimsenmesinde 'Millet Mektepleri' ile başarıya ulaşılmıştır. Bu açıdan 'Millet Mektepleri' yazı devrimi açısından değerlendirilerek ele alınmıştır. Atatürk, yeni kurduğu devletin varlığının devamım ve gelişmesini sağlayacak ulusal kültür değerlerinin de araştırılmasını istemiş ve bu amaçla Türk Tarih ve Türk Dil Kurumlarının kurulmasını sağlamıştır. Bu kurumların çalışmalarını da yakından izleyen Atatürk, dil ve tarih tezleriyle ulusuna köklü bir tarih şuuru aşılamak istemiştir. Türk toplumunu her yönden çağdaşlaşmaya yöneltmede eğitim kurumlarının önemini çok iyi kavrayan Atatürk, yükseköğretim kurumlarını da öncüsü olduğu eğitim reformunun kapsamında tutmuş; bu doğrultuda Darülfünun kapatılarak yeni İstanbul Üniversitesi kurulmuş, Ankara Üniversitesinin temelleri atılmış ve Doğu Üniversitesi'nin de kurulması ile ilgili çalışmalar başlatılmıştır. O, üniversite reformu ile bilimsel düşüncenin eğitimin her basamağında gelişmesini sağlamıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde şu saptamalar yer almıştır : Atatürk, 19. yüzyılın ikinci yarısında yetişen ve 20. yüzyılda ülkenin yaşamı ve geleceği üzerinde rolü olan aydınlar kuşağma ait bir insandır. Yalnız O'nun devrine ve toplumuna etkisi, kendi kuşağından olan birçok aydın insanmkinden çok daha üstün olmuştur. m Atatürk'ün yetişmesinde ve çağdaş bir kişiliğe sahip olmasında ailesi, eğitim gördüğü okullar, öğretmenleri ve içinde bulunduğu toplumsal ve kültürel çevresinin etkisi olmuştur. Eğitim, çağdaş bir toplumu yaratmada en etkili araçtır. Atatürk de eğitim olgusunu, çağdaşlaşmanın bir aracı ve gerekli bir koşulu olarak ele almış çağdaş bir eğitimcidir. Atatürk dönemi, eğitim açısından kendine özgü bir niteliğe sahiptir. Cumhuriyet rejiminin yerleşmesi ve kökleşmesi çabalarının yaygın olduğu bir dönem olarak, eğitimin de bu amaçlar doğrultusunda biçimlendirilmiş olduğu dikkati çekmektedir. Atatürk, kurduğu Türkiye Cumhuriyeti devleti için yeni bir eğitim felsefesi ve politikası benimsemiştir. O'nun öngördüğü çağdaş eğitim ilkelerinin çoğu gerek nicel, gerek nitel yönden gerçekleşmiştir. Bu temel ilkeler, günümüz eğitim sistemi için de uygulanması gerekli olan ilkelerdir. Atatürk düşüncesinde amaçlanan insan tipi, akılcı, özgür, öz benliği ve kültüründen kopmamış, pozitif bilime dayanan, fikren ve bedenen gelişmiş, erdemli ve güçlü bir kişiliktir. Atatürk, bu özelliklere sahip çağdaş insan modeli yaratmada eğitimi araç olarak kullanmıştır. Bu amaçlar doğrultusunda, eğitim alanında devrimler yapmıştır. Atatürk devrimlerinin amacı, Türkiye Cumhuriyeti'ni her yönden gelişmiş ve çağdaş uygarlık seviyesine ulaşmış bir devlet haline getirmektir. Atatürk düşüncesinde çağdaşlaşma, batı uygarlığının değerler sistemini temel almakla birlikte, bat taklitçiliğine yer vermeyen, kendi kültür değerlerimizle kaynaşmış, ileriye dönük bir gelişme sürecidir. Atatürk'ün var olma koşulu olarak algıladığı çağdaşlaşma olgusunun taşıdığı önemi bireylere anlatacak tek araç, Türk öğretmeni ve Türk ulusal eğitimidir. Atatürk de 'başöğretmen' unvanı ile, çağdaş bir toplum yaratmada Türk öğretmeninin ve Türk halkının yanında etkin olarak yer almıştır. Günümüzde ve gelecekte Atatürkçü düşünceye sahip yeni kuşakları yetiştirmek için çağdaş eğitim verilmeli ve bu eğitimi uygulayacak çağdaş eğitimciler yetiştirilmelidir.