Sosyal medyadaki dini metinlerin içerik analizi: Facebook örneği

İletişim ve etkileşim, insan olmanın doğal ve kaçınılmaz bir durumudur ve çoğu zaman kendini ifade etme içgüdüsüyle birlikte gerçekleşir. Kendini ifade biçimlerini etkileyen gelişmelerin başında teknolojik yenilikler gelir. Teknolojik yenilikler, aynı zamanda düşünce üretimini de etkiler. 21. yüzyılın bir teknolojisi olan internetin bireysel ifade ve toplumsal etkileşim üzerine etkileri şimdilerde çok boyutlu olarak inceleniyor. İnternet kısa zaman içinde önemli aşamalara evrildi; getirdiği 'çevrimiçi etkileşim' olgusuyla web 3.0 teknolojisi, kişiler arası iletişimi ve toplumsal kurumları hızla dijitalleştirdi. Bireysel ve toplumsal hayata getirdiği 'etkileşim' olgusu, günümüzde toplumun temel yapı taşlarından biri olan 'din' kavramı ile iç içe geçerek dinin algılanış biçimini de yeniden üretiyor. Sosyal medya sitelerinde hem kurumlar hem de bireyler, yaptıkları paylaşımlarda dini içeriklere gün geçtikçe daha çok yer veriyorlar. Bu tez araştırmasında sosyo-psikolojik bir olgu olan din, disiplinler arası dijital din çalışmalarının bir parçası olarak ele alındı. Dinin sosyal medyada algı ve temsil biçimi, Facebook kullanıcılarının dini içerikli paylaşımlara dair kanaatleri bağlamında tespit edildi. Toplumu bir arada tutan inanış biçimlerinin sosyal medyada temsil edilmesinin sebepleri ortaya çıkarılarak, insanların toplumun geneli ile uyumlu görünmek amacıyla paylaşımda bulunduğu saptandı Böylelikle ortaya çıkan tüm istatistikler ele alındığında sosyal medyanın dini yaşayış biçimlerinde semiyolojik olarak dindarlık kavramı oluşturduğu görüldü. Bu çalışma din kavramını sosyoloji ve iletişim açısından çözümleyici bir yaklaşımla ele almaktadır. Din insanları birebir etkilediği gibi genel olarak toplumlara ve onların yönetim şekillerine de yön vermektedir. Bu nedenle iletişim kavramı bu iki disiplin etrafında çözümlenmiştir. Teorik çerçevenin oluşturulması için literatür taraması, içerik analizleri için sosyal medya taramaları, karşılaştırma için de anket çalışması uygulanmıştır. Yapılan kamuoyu araştırması, dinin medyadaki temsili başta olmak üzere birçok açıdan yeni ve tartışmaya açık sonuçlar ortaya koymuştur. Köklü toplumsal kurumların başında gelen din, iletişim ve medya alanında, özellikle sosyal medyada her geçen gün daha fazla temsil imkanı bulmaktadır. Türkiye'de son çeyrek yüzyılda dine yönelik ilgili bir artışla birlikte ele alındığında sosyal medyadaki dini içerikleri paylaşımların anlam ve işlevini açığa çıkarmak, dini iletişim ve siyasal iletişimin doğasını ve mekanizmasını açıklamak için de verimli sonuçlar içermektedir. Facebook gibi sosyal medya kullanıcılarının din ve dini içerikli paylaşımlarla girdikleri etkileşim, genelde politik görüş ve dünya görüşleriyle paralellik arz etmektedir. İster dindar isterse seküler olsun, tüm kullanıcılar, dini içerikli paylaşımlarla karşılaşmaktadır. Kullanıcıların önemli bir kısmı, dini içerikli paylaşımları okumakta, bir kısmı beğenmekte, diğer bir kısmı da paylaşmaktadır. Sosyal medya, popüler bilginin hızlıca yayıldığı bir ortamdır ve bu hız olgusu içinde dezenformasyon ve propaganda ancak dikkatli kullanıcılar tarafından ve güçlükle fark edilebilmektedir. Dini içerikli paylaşımlardaki metin, görsel, multimedya, grafik, simge ve sembollerin doğru bilgiler içerip içermediği çoğu zaman sorgulanmaktadır. Bu sorgulanmamış dini içerikli paylaşımlar, din eğitimi, dini iletişim, sembolik iletişim ve politik iletişim konularda yeni güçlükler doğurmaktadır. Dinin sosyal medyaya taşınmasıyla söylem ve örgütlenme biçimlerinde de dekonstrüksiyon gerçekleşmiştir. Cemiyet ve cemaat kavramları dijitalleşmiş, örgütlenme biçimlerinin bu hale gelmesiyle birlikte inanış ve ibadet yöntemleri de dijital din ile yeniden yorumlanmıştır. Yakın zamandaki dini içerikli icatlar yüzünden insanların maneviyatları olağan hale gelerek, öznelliğini yitirmektedir. Sosyal medyada karşılaşılan bilgilerin kaynak açısından güvenilirlik problemi olduğu saptanmış, böylelikle bilgi kirliliği ve yanlış algıların oluştuğu görülmüştür. Sosyal medyada toplumun yapı taşlarından olan din kavramının bu denli yer alması, yeni bir eğitim alanı ihtiyacı da doğurmuştur. İletişim ve ilahiyat uzmanlarının ortak çalışmasıyla sağlanabilecek dini medya okuryazarlığı eğitimleri toplumun yanlış bilincine karşı önemli bir girişim olacaktır. Bu araştırma bizlere sosyal medyanın din olgusunu yapı bozuma uğrattığını göstererek, toplumda oluşan yanlış bilinçten söz etmektedir. Bu alanda yapılması gereken önleyici çalışmalara yer vererek, yapı bozumu gerçekleştiren unsur ve durumları göstermiştir.