Atatürk Dönemi kadın eğitimciler (1923-1938)

Tarih boyunca Türk kadınının toplumdaki statüsü çeşitli nedenlerden dolayı değişiklik göstermiştir. Eski Türk toplumlarında kadın saygın bir konumdayken, İslamiyet'in kabulüyle dinin yanlış yorumlanması, gelenek ve görenekler kadını toplumdan dışlamış ve evde eşinin ve çocuklarının bakımdan sorumlu tutmuştur. Atatürk Dönemi Kadın Eğitimcilerin, hangi çetin yollardan geçerek kendilerini yetiştirdiklerini ve yaşadığı topluma faydalı olmak için verdikleri mücadeleyi doğru değerlendirebilmek için gerileme sürecine giren Osmanlı İmparatorluğu'nun Tanzimat Dönemi yeniliklerinin incelenmesi gerekmektedir. 1839 Tanzimat Fermanı'nın yayımlanmasıyla siyasi, mali, idari, askeri ve eğitim gibi birçok alanda düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemeler kısıtlı da olsa Türk kadının sosyal statüsünü değiştirmiş, ancak Türk kadınına yeterli gelmemiştir. Toplum gözünde kadınlar sadece öğretmenlik yapabilir anlayışı I. Dünya Savaşı'nın beraberinde getirdiği koşullar değiştirmiş ve kadınlar ebe, hemşire, hasta bakıcı, işçi, dernek üyesi, yazar gibi başka alanlarda da çalışmışlardır. Savaştan yenik çıkılması 1918 Mondros Ateşkes Antlaşması ve 1920 Sevr Barış Antlaşması'nın imzalanmasıyla Osmanlı yöneticileri ülkenin parçalanmasını kabul etmiş ve işgallerin başlamasına sessiz kalmışlardır. İşgallerin ve zulmün artması halkı Mustafa Kemal Atatürk'ün etrafında birleştirmiş ve kadın, erkek, yaşlı, genç, çocuk topyekun örgütlenerek milli mücadelenin başlaması sağlanmıştır. Milli Mücadele'nin zaferle sonuçlanmasıyla Atatürk, Türk milletini çağdaş bir toplum haline getirmeyi hedeflediği için ülkede köklü inkılap hareketlerine girişmiştir. Atatürk öncülüğünde kadınlara sosyal, siyasi, ekonomik ve hukuki alanlarda tanınan haklarla kadın-erkek eşitliği sağlanmaya çalışılmış ve kadının toplumdaki statüsü değişmiştir. Türk kadınının haklarına kavuşması Cumhuriyetin ilanı ile başlamış, 1924 tarihli Tevhid-i Tedrisat Kanunu'yla eğitim sistemi birleştirilmiş ve cinsiyet ayrımı gözetilmeden kadın-erkek eşit olması sağlanmıştır. Kadın erkek demeden vatandaşların okuryazar oranını arttırmak için 1 Kasım 1928'de Harf İnkılabı yapılmıştır. Böylece kadın daha kolay okuma, yazma öğrenme imkanına kavuşmuştur. 1926'da kabul edilen Türk Medeni Kanunu ile kadına erkek karşısında hukuki eşitlik verilmiştir. Bu kanunun kabulüyle kadınlara siyasal hakların verilmesi zorunluluk haline gelmiştir. Türk kadını, 1930'da belediye, 1933'te köyde muhtar, 1934'te de milletvekili seçme ve seçilme hakkına kavuşmuş ve hakların en büyüğünü elde etmiştir. Cumhuriyet Dönemi'nde kadının çalışma hayatına girip ekonomik alanda üretime katılması için de destek verilmiştir. 1923 yılında İzmir I. İktisat Kongresi düzenlenmesiyle yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin ekonomik sorunları konuşulmuş ve gerekli olan iş gücünü kadın erkek ayrımı yapmadan sağlanmaya çalışılmıştır. Var olan zanaat okulları iyileştirilip yenileri açılmıştır. 1926'da Memurin Kanunu'yla kadınlara memur olma hakkı verilmiştir. Kadınların çalışma koşulları düzenlenmiştir. Çalışmamızda Türkiye Cumhuriyeti'nde Atatürk Dönemi'nde Kadın Eğitimciler'in hayatları irdelenip toplumsal hayata katılımları ele alınmıştır. Ayrıca 1923 yılında Cumhuriyet'in ilanının, Türk kadınlarına getirdiği sosyal, siyasi, hukuki ve ekonomik haklardan bahsedilmiştir. Bu çalışmanın birinci bölümünde, araştırmanın amacı, önemi, sınırlılıkları, varsayım ve tanımlara değinilmiştir. İkinci bölümde, Tanzimat, Milli Mücadele ve Cumhuriyet Dönemleri'nde kadınların eğitim ve sosyal durumları anlatılmıştır. Üçüncü bölümde, 1923 ve 1938 yılları arasında asıl meslekleri öğretmenlik olan ve ayrıca milletvekilliği, yöneticilik, yazarlık, avukatlık, polis, ebe, hemşire, kimyager, arkeolog, astronom, sümerolog, pilot, müfettişlik v. s. meslekleri yaparak topluma faydalı olmaya çalışan kadınlarımızın hayatları incelenmiş ve bu kadınların faaliyet ve eserlerinden bahsedilmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümünde ise, araştırma bir sonuca bağlanarak eserin genel bir değerlendirilmesi yapılmış ve önerilerde bulunulmuştur.