Grafik sanatçılarının çocuk kitaplarının grafik tasarımına ilişkin görüşlerinin değerlendirilmesi

Bu araştırmanın amacı, okul öncesi dönemde çocuğun gelişimi konusundaki temel ilkelerden yararlanarak grafik sanatçıların çocuk kitaplarının grafik tasarımı konusundaki görüşlerini belirlemek ve bu görüşler ışığında okul öncesi dönem çocukları için görsel tasarım bakımından nitelikli kitaplar hazırlanması ile ilgili olarak öneriler ortaya koymaktır. Çocuğun yaşamına daha ilk çocukluk döneminden itibaren giren kitap, onun içinde yaşadığı dünyayı tanımasının; sanatın en yeni biçimleriyle erken yaşlarda karşılaşarak, estetik yargılar geliştirmesinin, okuma alışkanlığı edinmesinin ve öğrenmesinin başlıca araçlarından biridir. Eğer bu dönem için hazırlanan kitaplardaki grafik düzenlemeler çocuğun ilgisini çeker ve merakını uyandırırsa, ileriki yaşlarda çocuğun okumaya karşı ilgi duymasının yanı sıra, düzeye uygun etkili bir anlatım ve resim birleşimi, çocuğun estetik tecrübesini de geliştirir. Çocuğun biçimleri, dokuları ve renkleri tanımasında; görsel belleğinin gelişmesi ve böylece farklılıkların ve benzerliklerin ayırımını yapabilir duruma gelmesinde okul öncesi dönemde kitaplar aracılığı ile sunulan resimler ve diğer grafik düzenlemeler önemli bir etkiye sahiptir. Bu nedenle okul öncesi dönem için hazırlanan kitapların çocukların ilgileri, ihtiyaçları ve gelişim özelliklerine uygun olması gerekir. Grafik sanatçılarının çocuk kitaplarının grafik tasarımına ilişkin görüşlerinin belirlenmesi ve değerlendirilmesinin amaçlandığı bu araştırma beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde problem, amaç, önem, sınırlıklar ve tanımlara yer verilmiştir. İkinci bölümde, kuramsal çerçeve ve ilgili araştırmalar incelenmiştir. Üçüncü bölümde araştırmanın yöntemi ortaya konmuştur. Betimsel bir nitelik taşıyan araştırmada genel tarama modeli kullanılmıştır. Verilerin elde edilmesinde nitel araştırma tekniklerinden görüşme ve doküman incelenmesinden yararlanılmıştır. Veriler, çalışma grubunda yer alan altı değişik üniversitenin güzel sanatlar fakültesi grafik bölümü ve eğitim fakültesi resim-iş öğretmenliği bölümünde görev yapan toplam 19 öğretim üyesinden elde edilmiştir. Dördüncü bölümde araştırmanın bulguları yorumlanmıştır. Buna göre; katılımcıların tamamı okul öncesi dönem çocuk kitaplarını tasarlarken, çocuk gerçekliğini dikkate almanın gerekli olduğunu belirtmektedirler. Bu dönem için tasarlanan kitaplarda resme ağırlık verilmesi, resimlerin ilgi çekici, yalın ve çocuğun merakını uyandırıcı nitelikte olması, konu, resim, tipleme, kompozisyon gibi öğeler arasındaki ilişkinin dengeli olması gerektiğini vurgulamışlardır. Kitabı tasarlama sürecinde okul öncesi dönem çocuğunun gelişim ve algısal özelliklerinin iyi bilinmesi ve tasarımın bu özellikler dikkate alınarak yapılmasının önemli olduğu araştırmanın bir başka bulgusunu oluşturmaktadır. Grafik sanatçılarının büyük bir bölümü çocuk kitabını tasarlarken yazarla görüşmenin yararlı olacağına inanmaktadır. Ancak az da olsa bir bölümü ise, bu görüşmenin sanatsal yaratıcılığı sınırlandırabileceği kaygısını taşımaktadır. Bütün katılımcılar çocuk kitaplarının grafik tasarımında bilgisayar kullanmanın; karakterler, mekan, diğer görsel öğeleri birleştirme, değiştirme, yeniden düzenleme olanağı verdiği için yararlı olacağına inanmaktadırlar. Araştırmada sanatçıların, günümüz Türkiye'sinde okul öncesi çocuk kitaplarının tasarımı ile ilgili olarak çok önemli gelişmeler olduğunu ve bu alanda başarılı ürünler verildiğini kabul etmektedirler. Fakat gelişmiş ülkelerle karşılaştırıldığında, kat edilmesi gereken daha çok yol olduğu düşüncesinde oldukları anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, okul öncesi dönem çocukları için kitap tasarlayan ya da kuramsal olarak bu işle uğraşan grafik sanatçısı öğretim üyelerinin konuyla ilgili olarak bezer ve farklı düşüncelerinin bulunduğu anlaşılmaktadır. Yayınevlerinin, çocuk kitabı yazarlarının, öğretmenlerin, anne-babaların onların bu düşüncelerinden yararlanmalarının, çocukların estetik duyarlıklar kazanması açısından oldukça önemlidir. Diğer taraftan, çocuk kitabı tasarımı, sanatsal yeterliğin yanı sıra, çocuğu tanımayı gerektirdiği için bu alana yönelecek sanatçıların çocuk psikolojisi, çocuğun algısal özellikleri, ilgi ve ihtiyaçları vb. konularda yetiştirilmeleri önerilmektedir.