Çağdaş Türk resminde gelenek sorunsalı

Çağdaş Türk Resminde Gelenek Sorunsalı konulu tezde, Modern/Çağdaş Türk sanatındaki gelenek kavramı ele alınmış ve belirlenen sanatçı seçkisi üzerinden bir değerlendirme yapılmaya çalışılmıştır. Modern/Çağdaş Türk sanatında, erken Cumhuriyet döneminden günümüze kadar hemen her dönemde gelenekle çeşitli şekillerde ilişki kurulduğu; ancak belli dönemlerde anı, bellek, gelenek, geçmişş, tarih, kimlik gibi kavramların öne çıktığı görülmüştür. Öte yandan siyasal, toplumsal, kültürel koşulların etkisiyle sanatçıların geçmişşle ve gelenekle kurdukları ilişkinin değişik nedenleri/gerekçeleri olduğu gözlenmiştir. Bunlardan ilki Erken Cumhuriyet Döneminde ortaya çıkan 'geçmişşle ilişkiyi zayıflatmak olarak değerlendirebileceğimiz yaklaşımdır. Bu durum yeni bir gelecek oluşturma, yeni bir bellek edinme ile eşanlamlıdır ve fütürist bir yaklaşım sergiler. Bir diğeri II. Dünya Savaşı sonrasındaki dönemin soyut sanat akımları ile doğrudan bağlantılı olup 'Doğu-Batı bireşimi ve ulusallık-evrensellik ekseninde uzun süre gündemdeki yerini korumuştur. 1980 lerden itibaren 'geçmişşle bağlarını koparmamış, şimdiyi ön plana alan ve çoğulculuğa, farklılığa vurgu yapan postmodern söylemle birlikte Çağdaş Türk sanatı da dünya ile eş zamanlı olarak gerçek bir değişme, evrilme sürecine girmiştir. Bu dönemde Türk sanatçıları, geçmişşe, bugüne ve geleceğe yaklaşımlarında bellek kavramını sorunsallaştırarak, Anadolu/Osmanlı/İslam kültürünü yeniden değerlendirmeyi istemişlerdir. Türkiye Cumhuriyetini oluşturan katmanları değişik boyutlarda irdeleyerek anılar, çağrışımlar, bellek zorlamaları ile öteki olmanın mantığını açığa çıkarma denemelerine girmişlerdir. 1980 lerin bunu yapma tarzı 1950 lerin moderni gelenekle birleştirmeye dayanan gelenekle beslenen kübizme dayalı soyutlamacı Doğu-Batı bireşimi anlayışından, 1960 ların ulusal-evrensel ekseninde belirlenen etki, taklit, yerellik, gelenek, biçem, içerik, soyut, somut sorunları çevresindeki tartışmalarından ya da 1970 lerin toplumsala yönelik politik tavrından farklı olmuştur. Tez kapsamında, sanatlarının merkezine gelenek konusunu aldığı, gelenekle farklı yöntem ve şekillerde ilişki kurduğu düşünülen 1970 lerin sonu ile özellikle 1980 lerden 1990 lara uzanan süreçte üretkenlik gösteren altı sanatçı belirlenmiştir. Seçilen sanatçılar; Adnan Çoker, Burhan Doğançay, Ömer Uluç, Erol Akyavaş, Ergin İnan ve Hüsamettin Koçandır. Bu sanatçıların her birinin gelenekle kurduğu ilişkinin ortak yönleri olduğu gibi farklılıkları da söz konusudur. Ele alınan sanatçılar hem her sanatçı gibi evrensel sanat geleneği içindeki sorunlarla meşgul olmuşlar hem de tarihsel, arkeolojik ve toplumsal okumalar yaparak tanık olduğu zamanla hesaplaşma, kültürel kodları çözme ve insanların sahip olduğu farklı kimlik katmanlarını ayrıştırma yolları aramışlardır. Gelenekle kurdukları ilişki çeşitli şekillerde olsa da sanatlarının merkezinde, Doğu-Batı sorunsalı/ikilemi/bireşiminin bulunduğunu söylemek mümkündür. Sanatçılar da görülen ortak özelliklerden biri, ileri Batı tekniğini ulusal/geleneksel veriler ve içeriklerle birleştirme anlayışına, önceki dönemlerden çok farklı bir şekilde yaklaşmaları, bu düşünceyi, modern sanat ilkeleri ve yöntemleri içinde yeniden değerlendirerek açılımlara sokmalarıdır. Sanatçıların, Osmanlı/Selçuklu/Bizans/Anadolu arkeolojisi yapma, İslam/Hıristiyan kültürünün verilerini başka bir gözle değerlendirme, resmi tarihle hesaplaşma, toplumsal/kültürel belleğin ve geleneğin kodlarını çözme vb. şeklinde görülen tüm çabaları hem söylemlerine hem de sanat yapıtlarına yansımıştır.