Ekolojik açıdan hassas yörelerin turizme açılması ve turizm planlaması

Turizm, dünyadaki en önemli beş ekonomik sektör arasında yer almaktadır. Ancak kısa vadede turizmden elde edilen karı maksimize etmeyi amaçlayan turizm politikalarında; turizmin başlangıç koşullarının aynı zamanda onun sınırlarını da oluşturduğu ilkesi göz ardı edilmiştir. Bu politikanın fizik mekana yansıtılmasının temel aracı olan planlarda da tek ilke yatak kapasitesinin arttırılması olmuş ve çevre hızla tahrip edilmiştir. Her alanda olduğu gibi, turizm ve planlama alanlarında da 'sürdürülebilirlik' ilkesi insanları farklı arayışlara itmiş; ekolojik planlama, ekoturizm, yumuşak turizm gibi kavramlar ortaya atılmıştır. Tüm bu yeni isimlerle anlatılmak istenen çevre duyarlı turizm anlayışı; tatil süreleri, konaklama türleri, rezervasyon, turist/yerel halk ilişkisi, turizmin ekonomik ve sosyo-kültürel yapı üzerindeki etkileri gibi pek çok konuda, egemen anlayışın sorgulanmasını ve değişimini gerektirmektedir. Çevre duyarlı turizmde amaç, çevresel değerlerin korunarak gelecek kuşaklara aktarılması ve bu yolla turizmde sürdürülebilirliğin sağlanması olduğu kadar; turistlerin çeşitli tur programlarına bağlı kalmaksızın gittikleri bölgeyi, gerçek ve doğal ortamında tanıyarak yeni bilgi ve deneyimler edinmelerini sağlamaktır. Çevre duyarlı turizmde bir diğer amaç ise; turizmin, yerel ekonomi ve sosyo-kültürel yapı üzerindeki canlandırıcı etkisinin, yerel kaynakların kullanımı yoluyla pekiştirilerek; turizmin, yörenin yaşam kalitesinin yükseltilmesine katkıda bulunması sağlamaktır. 177Tüm bu anlatılanlara karşın; ekonomik çıkarların şekillendirdiği günümüz dünyasında ülkelerin, kitle turizminin sağladığı büyük gelirden vazgeçmeleri mümkün görünmemektedir. Ancak, turizme açılan alanlarda koruma-kullanma dengesinin sağlanması, sistemin sürekliliği açısından büyük önem taşımaktadır. Bu dengeyi sağlamada kullanılabilecek temel araç ise, planlamadır. Bu çalışma kapsamında, temelde doğanın özündeki çeşitlilik ilkesine saygılı ama aynı zamanda yaşam kalitesini yükseltmeyi amaçlayan ve yerel halkın gelişmedeki katkısını marjinale indirgemeyen, sistemik yaklaşımla üretilen planların; turizmin ve sistemin sürekliliği açısından önemi ortaya konmaya çalışılmıştır. Üç bölümden oluşan bu çalışmanın, birinci bölümde, 'ekolojik açıdan hassas yöreler' kavramıyla ne anlatılmak istendiği açıklandıktan sonra, bu yörelerin genel özellikleri üzerinde kısaca durulmuştur. Turizmin çevre üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerinin de çok yönlü olarak incelenmeye çalışıldığı bu bölümün sonunda; yapılan açıklamalardan hareketle, planlamada gözetilmesi gereken ilkeler belirlenmeye çalışılmıştır. İkinci bölüm, turizm planlaması konusuna ayrılmıştır. Ancak planların, politikaların birer uygulama aracı olduğu gerçeğinden yola çıkılarak, öncelikle, turizm politikası kavramı üzerinde durulmuştur. Turizm planlamasında, değişen koşullar karşısında geliştirilen farklı yaklaşımların irdelenmeye çalışıldığı bu bölümün 178 sonunda, konu; ülkemiz açısından ele alınmıştır. Üçüncü bölüm ise, örnek olay incelemesine ayrılmıştır. Birinci ve ikinci bölümde yapılan kuramsal açıklamalar doğrultusunda, turizm planlaması konusunun tek bir örnek bazında ele alınıp, çeşitli boyutlarıyla irdelenmesi, yapılan kuramsal açıklamaların somuta indirgenmesine yardımcı olmuştur. Diğer taraftan bu çalışmanın amacının; ülkemizde üretilen turizm amaçlı imar planlarının başarısızlıklarının nedenlerini ve turizmde sürdürülebilirliğin sağlanması için koruma - kullanma dengesini gözeten, çevreyi özne olarak ele alan planlama anlayışının konu açısından önemini ortaya koymak olduğundan; ülkemizden seçilen örneklerin incelenmesi, çözüme yönelik ipuçlarını da beraberinde getirmiştir. Bu çalışma sonucunda, çevresel koruma ile birlikte ele alınmadığı taktirde turizmin, ekolojik dengeyi kolaylıkla bozabilecek bir yapıya sahip olduğu; dolayısıyla, ekosistemin taşıma kapasitesinin bu alanlar için yapılacak planların sınırlarını belirlemesi gerektiği; ve bu alanlar için üretilecek planlarda; sistemin tüm öğeleri arasında parça bütün ilişkisinin kurulduğu, yerel özelliklere bağlı olarak farklı koruma - kullanma denge ve süreçlerinin geliştirildiği, sistemik yaklaşımın benimsenmesinin gerektiği; turizm politikalarının ise, bu ilkelerin hayata geçirilmesini ve korunmasını sağlayacak yönde hazırlanması gerektiği, saptanmıştır. 179