turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
İstanbul'daki sanayi tesislerinden atmosfere atılan hava kirleticilerinin emisyon envanterinin çıkarılması

Günümüzde hava kirletici emisyon envanterlerinin hazırlanması, mevcut bölgesel hava kalitelerinin tespit edilmesi ve gelecek için sağlıklı temiz hava planlarının yapılabilmesi açısından artık bir zorunluluktur. Ülkemizde sık sık görmeye alıştığımız hava kirliliği problemlerinin zaman zaman insan sağlığı açısından çok tehlikeli boyutlara ulaşması, İstanbul için hava kirleticilerin envanterinin bir an önce hazırlanmasını gerektirmektedir. Fakat bilgi eksikliği başta olmak üzere pek çok nedenden dolayı, il genelinde böyle bir envanterin çok kısa bir sürede hazırlanması kolay değildir. Dolayısıyla işe ilçe bazında çalışmalarla başlayıp daha sonra bunları il genelinde birleştirmek daha mantıklı görülmektedir. Fakat ilçe bazında çalışmalar yapılmadan önce eldeki mevcut bilgilerle kabaca bir endüstriyel kirletici envanteri hazırlanması halihazırdaki durumun tespiti için çok önemlidir. Bu tez kapsamında eldeki imkan ve verilerle İstanbul için endüstriyel kaynaklardan atılan esas kirleticiler (CO, NOx, S02 ve Toz) için yaklaşık bir emisyon envanteri hazırlanmıştır. Endüstriyel tesisler, yakma sistemleri ve prosesleri dikkate alınarak Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği çerçevesinde değerlendirilmiş ve yönetmelik hükümlerine göre 'izne tabi tesisler'in atmosfere bıraktıkları esas kirleticilerin yıllık miktarları baca ölçüm değerleri olan tesisler için ölçüm değerleri dikkate alınarak; baca ölçüm sonuçları olmayan sanayi tesisleri için ise düzenlenen bir anketle elde edilen bilgiler yardımıyla üretim, yakma sistemleri ve kullandıkları yakıt/yakıtlar dikkate alınmak suretiyle dünyada kabul görmüş Amerikan EPA ve Avrupa CORINAIR emisyon faktörleri kullanılmak suretiyle yıllık emisyon miktarları hesaplanmıştır. Hazırlanan envanter yardımıyla İstanbul'un sanayi tesisleri tarafından kirletilen ilçeleri ve kirletilme miktarları belirlenmiştir. Seçilen dört esas kirleticinin (CO, NOx, S02 ve Toz) İstanbul mücavir alan içerisindeki 26 ilçedeki dağılımı tespit edilmiş ve bu dağılım bir bilgisayar programı vasıtasıyla harita üzerinde gösterilmiştir. Sonuç kısmında, yapılan çalışma sonuçlan değerlendirilerek İstanbul ili genelinde uygulamaya yönelik öneriler getirilmiştir.
Sivas kentinde içme sularının kirlilik parametrelerinin incelenmesi

tarihinden itibaren üniversite hastanesine belediye tarafından su bağlanmasına rağmen, yetersiz olması nedeniyle diğer fakültelerde üniversitenin kendi olanaklarıyla temin etliği su kullanılmaktadır. Fakat, su kaynaklarının bulunduğu arazinin jeolojik yapısı gereği su kalitesinin içme suyu standartlarını aştığı ve yeni su kaynaklarının araştırılması gerekliliği sonucuna varılmıştır. Kentsel su temini çalışmalarında, içme suyu şebekeleri ile atıksu uzaklaştırma şebekeleri bir arada değerlendirilerek, planlanmalıdır. Hızlı nüfus artışına rağmen, 40-50 yıllık su dağıtım şebekeleri ile hizmet vermeye çalışılan Sivas kent merkezinde, su ihtiyacını karşılamak için pek çok çaba sarf edilmektedir. Eski şebeke sistemindeki kaçaklar ve girişimlerin neden olduğu kirlenmelerden kaynaklanan sağlık sorunları büyük bir önem arz etmektedir. Bu tür problemlerin önlenebilmesi için temiz ve atıksu şebekelerinin yenileme çalışmaları sürdürülmeli, bu arada, içme suları sistemleri ile kanalizasyon sistemleri arasındaki seviyeler ve gerekli uzaklıklara uyulması gerekmektedir. Ayrıca kaynakta kirliliği önlemek amacıyla, kaynak koruma alanları yaratılmalıdır.
Evsel atıksuların güneş ışığı ile dezenfeksiyonu

Sentetik evsel atıksudaki E. coli ve Bacillus subtilis sporlarının dezenfeksiyonu amacıyla; solar ışık, solar/H2O 2 ve solar foto-fenton prosesleri araştırılmıştır. pH, zemin rengi ve atıksuyun bulanıklığı değiştirilerek prosesler üzerine etkileri incelenmiş, her bir bakteri türü için proses verimlilikleri ve bu verimliliklerin değişken parametrelerden ne yönde etkilendiği araştırılmıştır. Her bir proses için bakteri olarak E. coli ve Bacillus subtilis sporları kullanılmış, solar simulatörün ışık yoğunluğu 500 W/m2 olarak ayarlanmış ve temas süresi 120 dakika olarak çalışılmıştır. Solar/H2O 2 prosesinde H2O2 konsantrasyonu 50 mg/L, solar/foto-fenton prosesinde H2O2 konsantrasyonu 30 mg/L, Fe2+ konsantrasyonu 5, 6 mg/L olarak çalışılmıştır. Tüm çalışmalarda zemin rengi beyaz kullanılmış olup E. coli için uygulanan proseslerde ayrıca yansıtıcı yüzey ile de denemeler yapılmıştır. E. coli ile yapılan çalışmalarda 0 mg/L, 35 mg/L ve 150 mg/L askıda katı madde konsantrasyonu ile denemeler gerçekleştirilirken Bacillus subtilis sporları ile yapılan çalışmalarda 0 mg/L ve 35 mg/L askıda katı madde konsantrasyon değerleri kullanılmıştır. E. coli için atıksuyun pH'ı nötral şartlarda çalışılmış olup Bacillus subtilis sporları için solar ışık ve solar/foto-fenton proseslerinde asidik pH ile de denemeler yapılmıştır. Çalışmalar sonucunda, nötral şartlarda E. coli inaktivasyonunda solar/foto-fentonun, Bacillus subtilis inaktivasyonunda ise solar/H2O 2 prosesinin daha etkili olduğu gözlenmiştir. Tüm deneysel şartlarda bulanıklık değerinin artması ile proses verimliliğinin düştüğü tespit edilmiştir. Asidik pH da solar ışık ile Bacillus subtilis sporlarının inaktivasyonunun arttığı belirlenmiş olup, E. coli için uygulanan yansıtıcı yüzey denemelerinde ise beyaz zemine göre proses veriminin arttığı gözlenmiştir.
Susuzlaştırılmış arıtma çamurlarının enerjisinden faydalanılabilirliğinin araştırılması ve nihai bertarafı

çalışmamızda, susuzlaştırılmış atıksu arıtma çamurlarının bertarafı ve enerjisinden yararlanılması incelenmiştir. Susuzlaştırılmış arıtma çamurlarının farklı bileşenler eşliğindeki yüzde toplam katı-kuru madde oranlarının değişimini incelemek amacıyla yapılan deneysel çalışmada, Kayseri Su ve Kanalizasyon İdaresi Atıksu Arıtma Tesisi'nde oluşan susuzlaştırılmış arıtma çamuru kekleri kullanılmıştır. Arıtma çamuru kekleri ile, farklı oranlarda karıştırılmak üzere zeolit, bims, talaş ve kireçten oluşan dört farklı malzemenin arıtma çamuru susuzlaştırılmasına etkisi incelenmiştir. Yüzde toplam katı-kuru madde oranlarının değişimini belirlemek için 7'şer günlük periyotlarda ölçümler yapılmıştır. Susuzlaştırılmış arıtma çamurunun kuruluk oranını artırmak amacı ile zeolit kullanımı tüm karışım oranlarında en iyi kuruluk sonucunu vermiştir. Susuzlaştırılmış arıtma çamuruna eklenen malzemenin yüzde olarak çamura karıştırılma oranı ve bekleme süresi arttıkça, elde edilen kuruluk oranının da yükseldiği belirlenmiştir. Ayrıca susuzlaştırımış arıtma çamuruna karıştırılan malzemenin cinsine ve karıştırma oranına bağlı olarak, artan bekleme sürelerinde, bu çamurların araziye uygulama işlemlerinde ya da dolgu malzemesi olarak kullanılırken uygulamada kolaylık sağlayacak bir yapıya dönüştükleri görülmüştür. Susuzlaştırılmış arıtma çamurlarının enerjisinden yararlanmak amacıyla Aspen Plus programı kullanılarak, günde ortalama 250 ton ve %20 toplam katı-kuru madde içerecek şekilde oluşan susuzlaştırılmış arıtma çamuru kekleri için entegre bir gazlaştırma prosesi simüle edilmiştir. Simülasyon sonuçlarına göre bu çamur keklerinden 1.89 MW elektrik enerjisi üretilebileceği hesaplanmıştır.
Investigation of sludge reduction mechanism in osa process by respirometric analysis

Deneysel çalışma süresince, oksijen tüketim hızlarının yanı sıra günlük sistem verimini belirlemek üzere katı madde, kimyasal oksijen ihtiyacı, amonyak, nitrat, nitrit ve fosfor parametreleri izlenmiştir. Elde edilen oksijen tüketim hızı verileri, seçilen aktif çamur modeli No 1 kullanılarak kinetik ve stokiyometrik katsayılar belirlenmiştir. Modelleme çalışmasında Aquasim 2.0 programı kullanılmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda, kararlı halher iki sistem için de elde edilmiştir ve OSA sisteminde %60 oranında çamur azalması gözlemlenmiştir. Atıksu arıtımında çamur üretiminin azaltılması, OSA prosesin uygulanarak çamur ile alakalı problemlerin çözümünü mümkün kılmaktadır. Elde edilen sonuç literatür çalışmalarını doğrulamaktadır. Buna ek olarak, yapılan her bir respirometrik analizlerden çamurdaki mikroorganizma aktivitesi gözlemlenmiştir. Ayrıca, OSA sisteminin çıkış suyunda yüksek azot ve fosfor konsantrasyonları gözlemlenmiştir. Anaerobik koşullar boyunca, çözünmüş kimyasal oksijen ihtiyacı, azot, ve fosfor salınımı, literatürdeki OSA proses ile ilgili bulguları desteklemektedir. Respirometrik deneylerden elde edilen deneysel verilerin kullanımı, kontrol sistem için literatürden alınan değerler ile değişken tahmin çalışmasınden elde edilen tutarlı kinetik ve stokiyometrik katsayı değerleri şunları elde etmiştir: OSA çamuru için düşük maksimum büyüme hızı, yavaş hidroliz hızı ve düşük mikrobiyal aktivite. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre, anaerobik çamurun XH, XP, SP, SH ve XS içerdiği kabul edilmektedir. Oksijen tüketim hız profili ve değişken tahmin çalışması göstermektedir ki, dışarıdan karbonun eklenmediği ve bu yüzden OSA çamuru tarafından tüketilmesiyle (Set 6: OSA çamuru + Anaerobik çamur sadece; dışarıdan extra karbon kaynağı yok) oluşan stres koşullarında XH XS'e dönüşebilmektedir. OSA sisteminde çamur azaltma mekanizmasını ve mikrobiyal dinamikleri daha iyi anlamak adına, OSA proseslerin dinamik modellenmesi, bu modellemeyi desteklemek için moleküler analizlerin yapılması ve anaerobik sistemde oluşan gaz üretimi ve gaz bileşiminin takip edilmesi gelecek çalışmalar için tavsiye edilmektedir.
Monitoring and evaluation systems for urban infrastructure services: A comparison of the systems applied by Turkish authorities and international financing institutions

Türkiye'de kentsel altyapı hizmetleri, esas olarak belediyeler tarafından yürütülmekte ve ilgili ulusal standartların karşılanması için proje hazırlama, tasarım, inşaat ve işletme aşamalarının farklı noktalarında merkezi kamu kurumlarıyla yakın koordinasyon gerektirmektedir. Son yıllarda hizmete erişim konusunda önemli ilerlemeler sağlanmasına rağmen, hizmet kalitesinin teknik ve finansal verimliliğinin artırılmasına hala ihtiyaç duyulmaktadır. Dünyada izleme ve değerlendirme, proje, program ve kurumların ilerleyişinin takibinde ve karar mekanizmalarını kolaylaştırıcı nitelikte önemli bir araç haline gelmektedir. Uluslarası camia, performansı yakın bir şekilde inceleyerek bir kurumun daha etkili, verimli faaliyetler hayata geçirebileceği ve toplum için daha güçlü sonuçlar ortaya koyabileceği konusunda kihemfikirdir. Uluslarası deneyimler göstermektedir ki, ülkeler sonuç/performans odaklı İzleme ve değerlendirme sistemlerinden hem süreçlerin planlama, uygulama ve işletme süreçlerinde saydamlığı ve hesap verebilirliği sağlamak hem de kentsel altyapı alanında hizmet verimliliğini artırmak amaıyla faydalanabilmektedir. Türkiye'deki merkezi kurumların çalışmaları tenik açıdan yüksek standartlarda olmakla birlikte, izleme ve değerlendirme sisteminde temel konseptlerin yeterli oranda anlaşılamaması ve kurumlar arası koordinasyonun eksikliğine bağlı olarak eksikler bulunmakta, bu da verimsiz ve sürürülebilirliği yetersiz yatırımlara sebep olmaktadır. Daha etkin bir izleme ve değerlendirme sistemine duyulan ihtiyaç uluslararası yatırım kuruluşları tarafından da belirlenmiştir. Kentsel altyapı hizmetlerinin bazı alanlarında izleme ve değerlendirmeye yönelik kurumsal ve yasal girişimler başlamış olsa da, genel bir izleme ve değerlendirme sisteminin ilgili tüm kurumların katılımı ve kurumlar arası etkin koordinasyon ile kurulması gerekmektedir. Tez kapsamında, Türkiye'deki izleme ve değerlendirme konularının algılanışında ve veri toplama ve doğrulama sistemlerinde belirlenen eksikler ve zorluklardan yola çıkarak, genel prensipleri, süreçleri, metodolojileri ve kurumsal rol ve sorumlulukları kapsayan bir izleme ve değerlendirme sisteminin kurulması önerilmektedir.
17 Ağustos 1999 İzmit depremi ve çevresel etkileri

Alp-Himalaya tektonik kuşağı üzerinde yer alan Türkiye'de, son 100 yıl içinde meydana gelen 80 büyük depremde yaklaşık 800. 000 kişi hayatını kaybetmiştir. Son olarak da; 17 Ağustos 1999'da, İzmit Körfezi yakınında, saat 03 :02'de Richter ölçeğine göre 7,4 büyüklüğündeki depremde, yaklaşık 16000 kişi hayatmı yitirmiş ve 30 000'den fazla kişi yer alanmıştır. Marmara Bölgesi'nin birçok ilini etkileyen, Karadeniz Bölgesi, İç Anadolu Bölgesi ve Ege Bölgesi'nin bazı illerinde hissedilen deprem, maddi ve manevi olarak büyük kayıplara neden olmuştur. Bunun yanı sıra, önemli boyutlarda ekonomik ve ekolojik sorunlara da yol açmıştır. TÜPRAŞ ve AKSA Tesislerinde meydana gelen kaza, deprem sonrasında ortaya çıkan moloz problemi ve sağlık sorunları, çevresel etki boyutunu daha da artırmıştır. Bu çalışmada; deprem sonrası olası çevresel etkilerin tüm boyutlarıyla verilmesi ve daha sonraki imar ve yapılanma çalışmalarına yön verebilecek önlemlerin belirtilmesi amaçlanmıştır.
Türkiye'de kullanımı en fazla olan seçilmiş antibiyotik ilaçlarının atıksudan biyo-sentez demir nanopartikülleri ile giderimi

Türkiye'de T. C. Sağlık Bakanlığı Akılcı İlaç Kullanımı Dairesi Başkanlığının 2013 2015 yılları arasında belirlemiş olduğu kullanımı en çok olan beta-laktam antibiyotik ilaçlarındaki amoksisilin maddesi seçilip, sulu çözeltisi hazırlanarak Ceratonia siliqua perikarp ekstraktından sentezlenen biyo-sentez demir nanopartikülleri ile giderimi çalışılmıştır. Biyo-sentez demir nanopartiküller, keçiboynuzu perikarp ekstraktı içinde bulunan biyomateryallerin indirgeme, kaplama ve stabilize etme işlemleri neticesinde üretilmiştir. Bu çalışmada değişen miktarlarda başlangıç AMX konsantrasyonu, gINPs dozu, başlangıç sıcaklık ve pH değerleri denenmiştir. Deneysel sonuçlar, kapalı sistemde pH 2 ve 25 3 C oda sıcaklığında, 5 mg/L AMX'in 0,04 g/L gINPs dozu ile reaksiyona girerek % 99 giderim olduğunu göstermiştir. Deneysel veri, değişen tüm parametrelerde 1:50 AMX/gINPs molar oranında 0,03 0,001 dak- 1 reaksiyon hızı ile 24 dakika yarılanma süresinde birinci dereceden reaksiyona uygun olarak ilerlediğini göstermiştir. Termodinamik analiz ise negatif entalpi değerine (-52 kJ. mol-1) bağlı olarak reaksiyonun ekzotermik ve negatif standart serbest enerji değişimi değerine (-108 kJ. mol-1) bağlı olarak kendiliğinden oluşan reaksiyon olduğunu göstermiştir. Giderim veriminin ise artan AMX konsantrasyonu, pH ve sıcaklık ile azalmakta olduğu görülmüştür. Sentetik evsel atıksu içerisindeki AMX parçalanması ise 180 dakika reaksiyon süresinde 5 mg/L AMX konsantrasyonunda 0,08 g/L gINPs doz ile % 100 giderim verimi olarak sağlanmıştır. AMX gideriminde ana mekanizmanın degradasyon olduğu Fourier dönüşümlü kızılötesi spektrometre, UV-visible spektrofotometre, toplam organik karbon analizleri ile tespit edilmiştir.
Assessment of critical infrastructure protection: A case study from urban drinking water system

Dünyadaki birçok ülke, ekonomik, politik ve sosyal krizler sonucu güvenliğini tehdit eden olaylar yaşamaktadır. Bu tehditler ile çoğu zaman, modern toplumsal yaşamın vazgeçilmez bileşenlerinden olan kritik altyapı sistemleri hedef alınmaktadır. Bu sistemlerin başında haberleşme, enerji, su, ulaşım, sağlık, ulaşım, finans ve bankacılık alt yapıları gelmektedir. Söz konusu kritik altyapılardan herhangi birinin durdurulması, tüm gündelik toplumsal yaşamı etkilemektedir. Günümüzde ulusal ve uluslararası tehdit olarak algılanan bu durumlar için ülkeler çeşitli metot veya yazılımlar geliştirerek kritik altyapı tesislerinin risk analizlerini gerçekleştirmektedir ve değerlendirmeler sonucunda, tehdit altındaki kritik altyapı bileşenleri için risk yönetim planları hazırlamaya başlamıştır. Bu çalışmada, dünyada genel olarak kullanılan metot ve yazılımlar incelenerek İzmir İli içme suyu altyapı sistemi için CARVER metodu ve Self-Assessment Tool (VSAT 6.0) yazılımı kullanılarak örnek risk analizi çalışmaları gerçekleştirilmiştir ve sonuçları değerlendirilmiştir. CARVER metodu kullanılarak, İzmir İli kuzey ve güney su kaynakları olarak adlandırılan yüzeysel ve yeraltı su kaynakları ve bunlara ait kritik altyapı bileşenleri çeşitli senaryolar altında incelenmiş ve risk analizleri gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucunda güney bölgesinin en önemli yüzeysel su kaynağı olan Tahtalı Baraj Gölü'nün ve kuzey su kaynakları olan yeraltı su kuyularının biyolojik, fiziksel, doğal afet ve siber saldırıdan etkileneceği belirlenmiştir. Vulnerability Self-Assessment Tool (VSAT 6.0) yazılımı kullanılarak ise, Tahtalı Barajı İçme Suyu Sistemi için bir risk analizi gerçekleştirilmiştir. Tahtalı Barajı İçme Suyu Sistemi bileşenlerinin farklı tehditlere karşı kırılganlığı VSAT yazılımı ile değerlendirilmiştir ve tesisin mevcut durumu detaylı risk analizi çalışmaları ile belirlenmiştir. Buna göre, potansiyel güvenlik açıkları belirlenerek yapılan analizler sonucunda alınması gereken önlemler belirlenmiştir.
Sitrik asit varlığında kadmiyum ile kirlenmiş toprakların fitoremediasyonununda biberiye bitkisinin araştırılması

Bu tez çalışmasında, kadmiyum ile kirlenmiş toprakların sitrik asitli ve sitrik asitsiz ortamlarda çok yıllık biberiye bitkisi yetiştirilerek temizlenebilme olanakları araştırılmıştır. Saksıda yapılan denemede Mardin ili sınırları içerisinde yer alan eski vahşi depolama alanından (GPS koordinasyonları: 37017'03.54''K - 40046'42.65''D) alınan toprak örneği kullanılmıştır ve deneme Mardin Büyükşehir Belediyesi Fidanlık ve Yeşil Alanlar Şube Müdürlüğüne bağlı seralarda yürütülmüştür. Saksı toprağına 0 ,05, 10 ve 20 Cd mg kg-1 3 CdSO4.8H2O formunda ve 0 ve 0.005 mM sitrik asit (C6H8O7) uygulanarak 1 ay süre ile inkübasyona bırakılmıştır. Ekim öncesi ise her saksıya 200 N mg kg-1 (NH4SO4'tan), 100 P mg kg-1 ve 125 K mg kg-1 (KH2PO4'tan) ve 2,5 Fe mg kg-1 çözelti formunda ilave edilmiştir. Daha sonra saksılara aktarılan bitkiler toprağın nem içeriği tarla kapasitesinin % 60 -65'i olacak şekilde büyüme periyodu süresince saf su ile sulanmıştır. Bitkilerdeki deneme süresince fenolojik değişimler gözlenmiştir. Deneme sonunda bitkilerin yeşil aksamı toprak seviyesinden kesilerek hasat edilmiştir. Bitki dokularının, kuru ağırlıkları, klorofil içeriği, Cd, azot, fosfor, potasyum, mangan, demir, bakır ve çinko konsantrasyonları belirlenmiştir. Bitkilerin dokularında biriktirdiği Cd konsantrasyonları toksisiteye neden olacak seviyelere ulaşmamıştır. Sitrik asitin varlığı bitki büyümesini azaltırken Cd alımını artırmıştır. Deneme sonucunda; biberiye bitkisinin sitrik asit uygulaması yapılan Cd20 konstantrasyonunda en fazla (8,31 Cd g bitki-1) Cd biriktirdiğini göstermiştir. Ancak elde edilen sonuçlar biberiye bitkisinin sitrik asitli ve sitrik asitsiz ortamlarda Cd ile kirlenmiş toprakların temizlenmesinde fitoektraktör olarak kullanma potansiyelinin olmadığını göstermiştir.
Tam ölçekli kentsel atık su arıtma tesisilerinin bilgisayar programı kullanılarak modellenmesi ve arıtma performanslarının incelenmesi

Atıksu arıtma tesislerinden daha yüksek kalitede çıkış suyu elde edilmesine ilişkin talepler gün geçtikçe artmaktadır. Bu talepleri karşılayabilmek için atıksu arıtma tesislerinin daha verimli işletilmesi ve kontrolü gerekmektedir. Arıtmaesnasında meydana gelen proses dinamiklerinin modellenmesiyle tesisin önemliparametrelerinin izlenmesi ve kontrolü güvenilir ve ekonomik bir şekilde mümkün olabilmektedir. Bu çalışmada, atıksu arıtma tesislerinin arıtma verimlerinin modellenmesi, işletme parametrelerinin izlenilmesi ve kontrolünde bu modellerinuygulanabilirliğinin pratik olarak araştırılması, uygulanabilirlik potansiyellerinin belirlenmesi ve bunların karşılaştırmalı olarak değerlendirilerek ortaya konması hedeflenmiştir. Modelleme için farklı modelleme yaklaşımları ele alınmıştır. Bunlardan ASM1 mekanistik modeli, Yapay Sinir Ağları ve her iki yönteminkombinasyonu olan bir hibrit model Ankara Merkezi Atıksu Arıtma Tesisi üzerinde uygulanmıştır. Atıksu örnekleri ve aktif çamur, ASM1 modelinin gerektirdiği gibi karakterize edilmiştir. Arıtma Tesisinin matematiksel modeli (ASM1) GPS-X yazılım programı kullanılarak oluşturulmuştur. Tesise ait aynı dönemi kapsayan işletme veri setleri kullanılarak çeşitli YSA modelleri oluşturulmuştur. Daha sonra, her iki modelinavantajlarını bünyesinde barındıran bir hibrit model oluşturulmuş ve bununla model tahmin performansının iyileştirilmesi hedeflenmiştir. Bu üç model kullanılarak, arıtma performansının değerlendirilmesi amacıyla, havalandırma havuzu AKM, çıkış KOİ ve çıkış AKM konsantrasyonlarının tahmini yapılmış ve sonuçlar karşılaştırılmıştır. Burada, hibrit model yaklaşımının, ASM1 veYSA'dan daha başarılı sonuçlar verdiği ve tesisin işletme koşullarını diğer iki modele göre daha iyi tanımladığı gözlenmiştir. ASM1 modeline ait korelasyon katsayıları düşükse de, arıtma esnasında meydana gelen fiziksel, kimyasal ve biyolojik faaliyetlerin kompleksliği, veriaralığının genişliği ve hesaplanan diğer hata değerleri de dikkate alındığında, modelin hedef çıktı parametrelerinin tahmininde başarılı sonuçlar verdiği görülmektedir. Mevcut tesise ait geçmişş veriler kullanılarak eğitilen bir YSA modelinin, lineer olmayan ve kompleks yapıdaki atıksu arıtma tesisi proseslerinin dinamik davranışınıtatmin edici derecede modellediği ortaya konulmuştur. Böylece, YSA'nın reaksiyon kinetiği esasına dayanan modellere alternatif olabileceği görülmüştür. Oluşturulan hibrit model her iki modelin avantajlarını bünyesinde barındırdığından, performans tahmini, arıtma proseslerinin izlenmesi, kontrolü ve optimizasyonu için daha uygun bir alternatif olarak kullanılabileceği ortaya konmuştur.
Deri endüstrisi atıksularının biyolojik arıtılabilirliği ve kinetik karakterizasyonu

Deri ve deri ürünleri işlenmesi ve üretimi sanayii Türkiye'nin en önemli endüstriyel faaliyetleri arasında yer almaktadır. Günümüzde deri sanayii üretiminin toplam imalat sanayii üretimi içinde % S dolayında bir paya sahip olduğu bilinmektedir. Deri üretim ve işgücü potansiyeli yanındaki kayda değer önemli özelliği de, yeterince kontrol edilememesi halinde, yaratması söz konusu olan çevre sorunlarıdır. Deri sanayinin çevre kirlenmesi yönünden en önemli sorunu üretim prosesinden kaynaklanan atıksulardır. Üretim ve atıksu kontrolü açısında karmaşık bir yapıya sahip olan bu atıksular yüksek miktarda organik madde içermesinin yanı sıra, yüksek miktarda azot konsantrasyonuna da sahip olmaları dolayısıyla ileri arıtma teknikleri gerektirmektedir. Bu suların arıtımında doğru sistem seçimi ve tasarımı, atıksu karakterizasyonu ve arıtılabilirlik verilerine dayandırılarak gerçekleştirilebilir. Deri endüstrisi atıksularının arıtımında yaygın olarak kullanılan aktif çamur sistemleri, atıksu karakteri ve arıtılabilirlik açısından son zamanlarda getirilen yeni yaklaşımlar çerçevesi de değerlendirilmiştir. Bu çalışmanın amacı; deri endüstrisi atıksularının biyolojik arıtılabilirlik açısından karakterizasyonunun ve aerobik-anoksik koşullarda kinetik ve stokiometrik sabitlerin belirlenerek, yeni verilerin oluşturulmasıdır. Birinci bölümde, deri endüstrisi atıksularının arıtılmasının önemi belirtilerek, çalışmanın amaç ve kapsamı tanımlanmıştır. İkinci bölümde, geniş bir literatür araştırması ile deri endüstrisi atıksuları üzerinde yapılan çalışmalar özetlenmiş, biyolojik arıtılabilirlik ve kinetik karakterizasyon konusundaki araştırmalar incelenmiştir. Nitrifikasyon ve denitrifikasyon ile ilgili çalışmalar özetlenmiştir. Üçüncü bölümde, teorik yaklaşım ve çalışmada kullanılan deneysel yöntemler özetlenmiştir. Analizlerin yapıldığı atıksuların temin edildiği bölge ve atıksu karakteri, ön arıtmanın atıksu karakteri üzerindeki etkisi belirtilmiştir. Dördüncü bölümde, heterotrofik ve ototrofik mikroorganizmalar ile yürütülen deneysel çalışmanın düzeni ve analiz yöntemleri verilmiştir. Beşinci bölümde, heterotrofik ve ototrofik mikroorganizmalar ile biyolojik sistem girişi ve kimyasal olarak çöktürülmüş atıksular üzerinde yürütülen deneyler ile elde edilen sonuçlar detaylı olarak verilmiştir. Deri endüstrisi atıksularında bulunan yavaş ayrışabilir organik maddenin hidrolizi modifiye edilmiş içsel solunum modeli kullanılarak değerlendirilmiş ve hidroliz sabitleri belirlenmiştir. Altıncı bölümde, deneysel sonuçlar atıksu cinsine bağlı olarak değerlendirilmiş ve literatürde mevcut olan bilgiler ile karşılaştırılmıştır. Yedinci bölümde, sonuçlar ve öneriler tartışılmıştır.