Kitap tasarımı ve tipografide okunaklılık

Bilgi insanları özgürleştiren, korkularından arındıran, esaretten koruyan, sorunları çözümleyici yöntemler sunan, öğrenme, araştırma veya gözlem yoluyla elde edilen düşünsel ürün ve deneyimler bütünüdür. Kitap metinlerden oluşur. Metin bir yazın yapıtının dokusunu oluşturmaktadır. Yazın yapıtı aynı anda hem toplumsal, hem de bireysel nitelikli bir söylemdir. Kitaplar insanlara dünyayı aynı, zamanda insanı anlatır. Kitaplar; duyguların, tutkuların, çoşkuların, özlemlerin, kırgınlıkların, deneyimlerin, araştırmaların, vb birçok konuyu ele alan iletişim araçlarımızdan en eskisidir. Bilginin yayılmasına, çoğalmasına ve saklanmasına taşıyıcılık yapan ve bu işlemleri günümüz teknolojisine hala meydan okurcasına yerine getiren kitaplar, genel olarak ilksezi durumunda zihnin kavradığı temel düşünce kaynaklarımızı oluştururlar. Bu bağlamda tezin ele aldığı konular içerisinde, kitabın tanımı, tarihi geçmişşi, bugünü ve geleceği hakkında bir giriş yaptıktan sonra, kitabın ticari değeri, kitapların etkileri ve kitap tasarımında izlenecek yönemler hakkında bilgiler verilmiştir. Her gün değişim halinde olan yaşamın, dolayısıyla dünyanın, anlatılmasına ve anlaşılmasına yönelik bir çaba içerir kitaplar. Bu çabanın içerisinde dilin, imgenin, yaratıcılığın izleri barınmaktadır. Zenginleşen dilimiz, çoğalan imgelerimiz, gün geçtikçe farklılaşan estetik beğenilerimiz ve yaratıcılığımız kültürümüzü oluşturan önemli dinamiklerdendir. Kültürümüzün ve bilgi birikimimizin yayılmasını, korunmasını ve çoğalmasını sağlayacak olan kitaplarımızın da özenle hazırlanması gerekmektedir. Grafik tasarımcılar, bir diğer adıyla daha geniş bir kapsama alanına sahip görsel iletişim tasarımcıları, tipograflar, matbaacılar ve kitapların oluşturulması sırasında bu zincirde yer alan tüm çalışanlar, bilginin doğru ve etkili aktarılması, kolay anlaşılabilir kılınması için kitap tasarımında bazı kuralları bilmek durumundadırlar. Ortaya koyulan bu çalışmada genel olarak ve bazen ayrıntılara girilerek kitap tasarlamanın incelikleri hakkında örneklerle bilgiler sunulmaktadır. Özellikle modern dönemin tasarımcılarının ihmal ettikleri okunabilirlik konusunda ve metin çözümlemeleri ile ilgili bilgiler içeren bu çalışmada, kitap içerisinde yer alan metinlerin okunaklılık ve kavramların okunabilirlik yöntemleri gösterilmektedir. Kitap tasarlarken kullanılan formatlar, ölçülendirme sistemleri ve izlenecek tasarım aşamaları, yine konular arasında yer alan grid sistemleri, tipografik elemanlar, resim, imaj, yazı seçimi, dizgi ve dizgide kullanılan baskı harfleri, kitaplar içerisinde yer alan verilerin okunabilir kılınması ile ilgili bilgiler ortaya konulmuştur. Okuma yöntemleri, okumayı etkileyen faktörler, metin kavramı ve tanımlamaları bölümler içerisinde yer alan konuların devamıdır. İlerleyen bölümlerde dizgi ve imajların kullanımı, editöryal yapı, resim ile iletişim, mizanpaj örnekleri, kitap kapakları ve kapak giydirmeleri hakkında bilgiler sunulurken, son bölümde içeriği gösteren, kavramlara göre oluşturulan ve anlatımsal içerikler için tasarlanan kitaplar ile ilgili örnekler gösterilmiştir. Ekler kısmında kitap tasarımıyla ilgili çıkmış bazı makaleler ve reportajlar yer alırken, harf ve metin okunaklılığı ile ilgili örnekler oluşturmuş Linda Reynolds'un konu hakkındaki araştırmalarına yer verilmiştir. Bu çalışma ile kitap tasarlayan yayınevleri, tasarım stüdyoları, bağımsız çalışan tasarımcılar, tipograflar, matbaalarda çalışan dizgi ustaları için temel kitap tasarım kuralları ile ilgili örnekler verebilmek ve doğru, etkili, okunaklılığı yüksek kitaplar tasarlamayı sağlayacak öneriler göstermek gayesi amaç edinilmiştir.