Hava ortamında öncelikli organik kirleticilerin tayini için analitik metot optimizasyonu ve Konya kent atmosferinde izlenmesi

Bu çalışmanın ilk aşamasında, hava ortamında bulunan poliaromatik hidrokarbon, poliklorlu bifenil ve organoklorlu pestisit bileşiklerinin tek bir analitik metot ile kromatografik teknikler kullanılarak kantitatif olarak tayini için metot optimizasyonu gerçekleştirilmiştir. İkinci aşamasında ise oluşturulan metot ile Konya kent atmosferinde gaz ve partikül fazında bulunan PAH, PCB ve OCP bileşikleri izlenmiştir. iiPartikül fazda bulunan bileşiklerin tespiti için en iyi ekstraksiyon verimiultrasonik ekstraksiyon tekniğinin kullanımı ile 15 dakika sonikasyon süresince, 25mL n-hekzan/petroleteri (1/1, v/v) solvent karışımının üç defa solvent ekstraksiyonusonucunda elde edilmiştir. Gaz fazda bulunan bileşiklerin tespiti için ise sokshletekstraksiyon tekniğinin kullanımı ile 16 saat ekstraksiyon süresince, 150 mLdietileter/n-hekzan (1/9, v/v) solvent karışımının kullanımı sonucunda elde edilmiştir. GC analizlerinden önce numunede girişim yapan maddelerinuzaklaştırılması ve eş zamanlı olarak bileşik gruplarının fraksiyonlanarak ayrılması için 10 g %5 de aktif silika jel kolon kullanılmıştır. Bileşiklerin elüsyonu Fraksiyon1: 70 mL n-hekzan ve Fraksiyon2: 3x20 mL n-hekzan/etilasetat (1:1, v/v) ile gerçekleştirilmiştir. PAH ve PCB bileşiklerinin tespiti GC/MS sistemi ile OCPbileşiklerinin tespit ise GC/ ? -ECD sistemi ile yapılmıştır. Optimize metodun standart ve surrogate eklenmiş filtrelere uygulanması sonucunda geri kazanım verimleri PCB bileşikleri için %86 2-%104 3 aralığında(RSD< 4), PAH bileşikleri için %66 6-%94 5 aralığında (RSD< 8), OCP bileşikleri içinse %67 5-%120 10 aralığında (RSD< 10) tespit edilmiştir. PUFpluglara eklenen bileşikler için elde edilen metot geri kazanım verimleri PCBbileşikleri için %94 9-%118 8 aralığında (RSD< 9), PAH bileşikleri için %88 1-%120 2 aralığında (RSD< 8), OCP bileşikleri içinse %65 4-%108 6 aralığında(RSD< 9) elde edilmiştir. Matriksin optimum metot üzerine etkisini tespit etmek amacıyla kent havası örneklenmiş filtre ve PUF pluglara standart ve surrogateeklenerek optimize metot geri kazanım verimleri incelenmiştir. Sonuçlar istatistiksel olarak değerlendirildiğinde matrikslerin ekstraksiyon verimleri üzerine önemli bir etkisi (P>0,05) görülmemiştir. Ağustos- 2006 ve Mayıs- 2007 tarihleri arasında Konya kent atmosferindetrafikten, sanayiden ve evsel ısınmadan kaynaklanan PAH, PCB ve OCPbileşiklerinin gaz ve partikül fazındaki konsantrasyonları, mevsimsel değişimi, meteorolojik parametreler ve diğer hava kirleticileri ile değişimi izlenmiştir. Ortalama PAH konsantrasyonu 30 ng/m 3 ile 294 ng/m 3 aralığında, PCB konsantrasyonu 0,04 ng/m 3 ile 0,14 ng/m 3 aralığında, OCP konsantrasyonu 0,81ng/m 3 ile 6,15 ng/m 3 aralığında tespit edilmiştir. PAH, PCB ve OCP bileşikleriningaz fazında tespit edilen değerler toplam konsantrasyonunun sırasıyla %64-70, %75-90, %45- 70 oranındadır. Tüm bileşik grupları için gaz fazındaki konsantrasyonsıcaklık ile artarken, partikül fazındaki konsantrasyon ise azalmaktadır. Sıcaklık ile toplam PAH ve OCP konsantrasyonu arasında negatif, PCB konsantrasyonu arasında ise pozitif zayıf bir korelasyon görülmüştür. PM1.6, PM10, SO2 konsantrasyonu ile incelenen hedef bileşiklerin konsantrasyonları arasında iyi bir korelasyon gözlemlenmemiştir.