Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Yenidoğan Polikliniğine başvuran veya kadın hastalıkları ve doğum servisinde yatan 0-3 ay arası bebeği olan annelerde emzirme durumu ve postpartum depresyon belirtileri

Giriş: Anne sütü, bebeğin ihtiyaç duyduğu tüm besin maddelerini uygun miktar ve kalitede içeren tek fizyolojik bebek besinidir. Emzirme bebeklerin fiziksel ve psikolojik gelişimini olumlu yönde etkilemekte; hastalıklara karşı bağışıklık kazanmalarını sağlamakta, beslenme yetersizliklerini azaltmakta ve sadece anne sütü aldığı dönemde gıda kaynaklı enfeksiyonların önüne geçmektedir. Annelerin emzirmesini etkileyen en önemli faktörlerden biri emzirme öz-yeterliliğidir. Öz-yeterlilik, belirli bir davranışı veya işi yerine getirebilme konusunda bireyin hissettiği yeterliliktir. Annenin emzirme öz-yeterlilik algısı; annenin emzirip emzirmeyeceğini, emzirme için ne kadar çaba sarf edeceğini, emzirmeyle ilgili düşüncelerini ve duygularını etkilemektedir. Gebelik ve doğum olağan süreçler olmasının yanı sıra kadın için büyük bir stres nedeni olabilmekte, kadınlar kaygı hissedebilmektedirler. Birçok kadın gebelik ve doğumun ortaya çıkardığı fizyolojik, psikolojik ve sosyal değişimlere uyum sağlarken, bazı kadınlarda ruhsal bozukluklar ortaya çıkabilmektedir. Postpartum depresyon sık görülen ve ciddi bir ruh sağlığı sorunudur. Depresif annelerin emzirme konusunda daha fazla kaygı taşıdıkları, sütlerinin yeterliliği konusunda olumsuz düşündükleri belirtilmektedir. Bu durum da bebeğin iyi beslenememesi ve sağlığının bozulması ile sonuçlanabilmektedir. PPD de erken tanı ve tedavi anne ve bebeğin fiziksel ve psikolojik sağlığını düzeltmek aynı zamanda anne bebek ilişkisinin devamı açısından çok önemlidir. Amaç: Bu çalışmada 0-3 ay arası bebeği olan annelerin anne sütü ile besleme ve emzirme konusundaki bilgi düzeylerinin, uygulama ve emzirme öz-yeterliliklerinin değerlendirilmesi; PPD belirti sıklığının ve ilişkili faktörlerin belirlenerek annelerin erken dönemde postpartum depresyon açısından taranarak riskli gruptaki annelerin psikyatrik destek almaları amaçlanmıştır. Yöntem: Kesitsel tipteki bu araştırmanın evreni 01.02. 2017 ile 01.10. 2017 tarihleri arasında Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Servisi'nde yatmakta olan veya Yenidoğan Polikliniği'ne başvuran, 0-3 ay arası bebeği olan anneler olarak alınmıştır. Evren büyüklüğü bir yıl öncesi ile benzer olacağı öngörülerek 500 olarak hesaplanmış, çalışmaya katılmaya gönüllü 324 kadın ile görüşülmüştür. Anket kapsamında annelere; sosyodemografik özellikleri, gebelikte geçirdiği hastalıklar, psikyatrik hastalık öyküsü, emzirme ve anne sütü hakkındaki uygulamaları, Emzirme Öz-yeterlilik Ölçeği Kısa Formu ve Edinburgh Postpartum Depresyon Ölçeği'ne yönelik sorular sorulmuştur. Anket sonrasında annelere emzirme ve doğum sonrası depresyon konusunda kısa bir bilgilendirme yapılmıştır. İletişim numaralarını vermeye gönüllü olan anneler PPD açısından riskli grupta bulunmuşsa telefon ile ulaşılıp psikyatri bölümüne başvurmaları için yönlendirilmiştir. Veri niteliğine uygun olarak tanımlayıcı ve analitik istatistik yöntemleri kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmamıza katılan kadınların ortalama EÖYÖ puan ortalaması 55,3 11, 4 bulunmuştur. Çalışmamıza katılan kadınlardan 39 kişi (%12,03'ü) EPDÖ'den 12 ve üzeri puan almış ve PPD belirtisi var kabul edilmiştir. Daha önce canlı doğum yapan, doğumdan sonra bebeğe ilk olarak anne sütü veren, bebeğini sadece anne sütü ile besleyen, bebeği önerilen sıklık veya önerilen sürede emziren annelerin EÖYÖ puanı daha yüksek bulunmuş ve aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı saptanmıştır. Erken doğan, doğar doğmaz kuvöze alınan bebeklerin annelerinin, emzirme döneminde sigara veya kronik hastalığına bağlı ilaç kullanan annelerin EÖYÖ puanı anlamlı olarak daha düşük ve aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı saptanmıştır. Daha önceden ruhsal hastalık geçiren, gebelikte hastalık geçiren, bebeğini emzirmeyip sadece mama ile besleyen veya emzirme döneminde sigara kullanan annelerin PPD belirtisi daha yüksek bulunmuş ve aradaki fark anlamlı saptanmıştır. PPD belirtisi pozitif annelerin EÖYÖ puan ortalaması daha düşük bulunmuş ve aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı saptanmıştır. Sonuç: Bebek doğduktan sonraki ilk 1 saatte emzirmek emzirme öz-yeterliliğini artırmaktadır. Bebeğin doğru sıklık, sürede ve sadece anne sütü ile emzirilmesi emzirme öz-yeterliliğini artırmaktadır. Geçirilmiş depresyon öyküsünün olması, bebeği emzirmemek veya emzirme döneminde sigara kullanmak PPD belirti riskini arttırmaktadır. EPDÖ'deki puan artışı annelerin emzirme öz-yeterliliğini olumsuz yönde atkilemektedir. Doğum sonrası izlemlerinde annelerde rutin olarak EPDÖ ile PPD belirtisi taramak erken tanı ve tedavi imkanı sağlayarak anne ve bebeğin bu durumdan olumsuz etkilenmesini önleyecektir.