Islamic revitalization in Turkey: An urban model of a 'counter-society', a case study

Öz Bu çalışma İslami yeniden canlanma diye adlandırılan bir toplumsal olgunun Türk toplumundaki ideolojik ve toplumsal parametrelerini anlamayı amaçlamaktadır. Söz konusu olgu temel öğelerinin pragmatik bir medeniyet projesinin içinde yer aldığı ve toplumun aldaki standartlarının Sünni İslami reçeteler etrafında düzenlendiği siyasi bir proje olarak belirlenmektedir. Çalışmada bu proje içindeki en önemli girişimin bir İslami hayat tarzı oluşturma çabası olduğu tartışılmaktadır ki burada İslamiyet temel meşrulaştırıcı güç olarak görülürken, bu çabanın nihai amacı da toplumsal iktidar uygulayabilir hale gelebilmektir. İslami hareketin bir toplumsal güç haline gelebilmesi için yerine getirmesi gereken en önemli koşul ise kendi entelijansıyasını ve orta sınıf karekterini yaratabilmesidir. Bu çerçevede, laik bir toplumsal düzen içinde İslami bir yaşam tarzı oluşturarak, İslamiyeti yaşayan bir toplumsal pratiğe dönüştürebilmek, modernitenin ve modern patriyarkanın eriğine karşı çeşitli direnme ve içerme stretejileri geliştirmeyi gerekli kılmaktadır. Yukarıda belirtilen hususlar, 'şuurlu Müslümanlar' olarak 'İslamiyeti yaşamak' amacıyla bir araya gelen bir grup insanın, laik Türkiye'nin başkenti Ankara'da kendilerine bir yaşam alam oluşturmak üzere kurdukları bir sitede yapılmış etno-sosyolojik bir saha çalışmasının bulgularına dayanarak tartışılmaktadır. Bu çabanın 'hayat siyaseti'nin temel sorusuna - ve esasen Refah Partisi'nin Milli Görüş diye bilinen programı takip edilerek- 'nasıl yaşamalıyız? sorusuna cevap arama çabası olarak değerlendirilmesi gerektiği tartışılmaktadır. Bu bağlamda, genellikle laik kadınlara göre 'öteki' olarak tanrmlanan Müslüman kadınlar İslami ideolojilerin gündelik hayatla ilişkilendirilmesi, ifadelendirilmesi ve yeniden üretilmesi ve buna bağlı hayat stratejilerin ve onların günlük taktiklerinin geliştirilmesi sürecinde bu sürecin en önemli oyuncuları haline gelmektedirler. Bu site sakinlerinin kültürel olarak önceden verili olan veya kendi geliştirdikleriyada özel olarak katılmaktan kaçındıkları toplumsal faaliyetler İslami yaşam tarzının sınırlarını belirler ve belirli bir İslami dayanışmanın oluşmasına yol açar. Bu dayanışma duygusu, site sakinlerinin psikolojik ve davranışsal düzeyde bu sitede kurulan yaşam alanına bağlanma biçimlerini belirleyen bir güven duygusunun gelişmesini ve pekişmesini sağlar. İslami bir yaşam tarzının diyalojik sınırlarını belirleyen söylemsellik, toplumsal ritim ve strateji üreten prensiplerin tümü imanın meşrulaştırıcı gücü ve onun tüm bir hayatı sarmalayan duygusal bağlamı içinde oluşur. Dini siyasi yönelimlere sahip olan insanların belirli toplumsal baskılara maruz kaldıkları inancının hakim olduğu özel bir mağduriyet ve hayıflanma siyasetinin tarihsel kökenlerini ve oluşum biçimlerini Cumhuriyet'in kuruluşunun ilk yıllarından itibaren takip etmek gerekir. Burada söz konusu tarihin, çok kültürlü Osmanlı toplumunun mümin kişilerinden, ulusal Türk toplumunun akılcı ulus bireylerini yaratma tarihi olarak okunabileceği tartışılmaktadır. Bu süreç de Türk devletinin toplumsal cinsiyet politikası --ki bu aslen Türk toplumunun eşit yurttaşlarını oluşturmayı amaçlar- Cumhuriyetin kimlik oluşturma sürecinde önemli bir rol oynar. Bu çalışmanın vardığı en önemli sonuç İslami alternatifini oluşturulmasına çalışılan laik yaşam biçiminin, ve dolayısıyla Türk toplumundaki laikleşme sürecinin, bunun topluma yalnızca devlet tarafından empoze edilen ve öylece kabul edilen bir olgu olarak görüldüğü, ama laikleşmenin toplumda nasıl bir kültür haline geldiği ve gelenekselleştiği araştırılmadığı sürece, İslami bir yaşam tarzı, dolayısıyla İslami bir karşı-kültür oluşturma çabalarının da gerektiği gibi değerlendirilemeyeceği ama tersine bunun yalnızca devlete ve onun kurduğu düzene bir reaksiyon olarak anlaşılmakla kalınacağıdır.