Avrupa Birliği'nde ve Türkiye'de küçük ve orta boy işletmelere sağlanan finansal destekler ve etkinliği

Bu çalışmada Küçük ve Orta Boy İşletmelere verilen finansal destekler ve etkinliği konusu ele alınmıştır. Birinci bölümde, destek verilen grubun sınırlarının belirlenmesi gereğinden hareketle, literatürden yararlanılarak KOBİ olgusu ve söz konusu işletmelerin desdeklenme nedenleri üzerinde durulmuştur. Literatürde üzerinde görüş birliğine varılmış bir KOBİ tanımı bulunmamaktadır. Her ülkenin hatta bir ülkedeki çeşitli kuruluşların amaçlan doğrultusunda bir tanım geliştirdiği görülmektedir. KOBİ'lerin isdihdam sağlama yeni teknoloji ve teknik yaratma bölgeler arası gelişmişlik farklılıklannı giderme gibi çeşitli ekonomik ve sosyal fonksiyonları bulunmaktadır. Ayrıca bu işletmeler yapılarından kaynaklanan çeşitli dezavantajlara sahiptir. Bundan dolayı bu işletmelere destek sağlanması gerekmektedir. İkinci bölümde ise Avrupa Birliği ve üye ülkelerde KOBİ'lere sağlanan destekler ana hatlarıyla ortaya konulmaya çalışılmıştır. Avrupa Birliği, üye ülkelerdeki tüm KOBİ'lere ortak menfaat sağlayacak desteklere ağırlık vermektedir. Üye ülkelerde ise sağlanan destekler farklılık göstermekle birlikte başlıca altı grupta toplanmaktadır : Girişimciliğin teşviki, danışmanlık hizmetleri, AR-GE harcamalarının devletçe üstlenilmesi, yeni teknoloji içeren yatırımların desteklenmesi, çevreyi korumaya yönelik harcamalar ve işletmeler arası işbirliğinin desteklenmesidir. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise Türkiye'de KOBİ'lere sağlanan çeşitli destekler araştırılmıştır. Küçük ve Orta Boy İşletmelere sağlanan kredi, kredi-garanti, risk sermayesi, danışmanlık hizmetleri ve diğer destekler değerlendirilmiştir. Kredi dışındaki desteklerin yetersizliği vurgulandıktan sonra KOBİ'lere verilen en etkin destek olan kredilerin niteliği ve niceliği ortaya konmuştur. Halkbank'ın KOBİ'lere kullandırdığı kredilerden hareketle bu işletmelerin toplam kredilerden aldığı pay, kredilerin sektörel dağılımı, kredilerin geri dönme oranı, kredi verilen işletmelerin seçim kriterleri ve kredilerin yerinde kullanılıp kullanılmadığının kontrolü gibi konulara değinilmiştir. 11 Bu çalışma ulaşılan belli başlı bulgular şunlardır Türkiye'de Küçük ve Orta Boy İşletmelere kullandırılan kredilerin toplam krediler içindeki payı çok düşüktür. KOBİ kredilerinin toplam kredilerden aldığı pay; 1993 yılında % 2 .77, 1994'de % 2.68 ve 1995'te de % 3.48 olarak gerçekleşmiştir. Üç yılın ortalaması ise % 2 .96'dır. Esnaf ve Sanatkarlara kullandırılan krediler hariç tutulduğunda ise bu oran daha da düşmekte olup, 1993'te % 1.96 ve 1994- 1995 yıllarında ise % 1.39 olarak aynı düzeyde kalmıştır. Bu oranın düşük olmasının, bankacılık sektörü ve işletmeden kaynaklanan çeşitli nedenleri bulunmaktadır: Kredilere güvence olarak, kredinin en az % 100 fazlası ile ipotek istenmesi kredi miktarını azaltan en önemli nedendir. İkinci olarak, KOBİ'lerin karlılık oranlarının düşük olmasından dolayı kredilerin negatif reel faiz ile kullandınlmalanna rağmen yine de yüksek bulunmasıdır. İşletmeden kaynaklanan ikinci nedeni ise KOBİ sahiplerinin mevcut krediler hakkında yeterli bilgiye sahip olmamalarıdır. Bir başka nedeni ise kredi kaynaklarının yeterli ve sürekli olmamasıdır. KOBİ'lerin kredi hacminin artırılabilmesi için teminat sorunun çözülmesi, ikinci olarak kendi kendini besleyen bir kaynak sisteminin oluşturulması ve KOBİ sahiplerine verilen eğitim ve danışmanlık hizmetlerinin artırılması gerekmektedir.