Araştırma, uygulama/yaratım sürecinde özdeşleyim

Sanatsal bir yaratımda özne ve nesne arasında 'özdeşlik ilgisi'nin kurulması gerekli ve hatta kimi zaman öncül, ancak tek başına asla yeterli olmayan bir koşuldur, tezinden hareket eden bu çalışma, kendisini, bütün insan etkinliklerinin temelini oluşturan ve dolayısıyla yaratım sürecinin/sanatsal yaratımın özünde var olan iki önemli kavramla, yani 'özne'-'nesne' kavramlarıyla tanıtmakta ve özne ile nesne arasındaki ilişki ya da mücadeleden yola çıkılarak 'özdeşleyim' olayına ulaşmaya çakışmaktadır. 'Soyutlama ve Özdeşleyim' (1983) adlı yapıtında 'özdeşleyim' içtepisinin karşıt kutbu olarak 'soyutlama' içtepisini koyan ve bu iki kavram arasındaki karşıt ilgiyi açıklama yoluna giderek 'özdeşleyim' olayının genel olarak sanatın tarihine tümüyle uygulanamayacağını göstermeye çalışan Worringer, insanın soyutlama ihtiyacından doğan tüm sanat yapıtlarını 'soyutlama', özdeşleyim ihtiyacından doğan sanat yapıtlarını da 'natüralizm' kavramı altında toplamaktadır. Ancak, bu çalışmada Worringer'in ileri sürdüğü tezlere çalışmanın içeriği ve amacı dolayısıyla değinilmemiş, böylesi bir tartışmaya girmek yerine, 'özdeşleyim' olayı temel alınarak ve nesnel dünyayla/nesnelerle kurulan özdeşlik ilgisine dayanarak, nesnel gerçekliğin yaratma eylemindeki/yaratım sürecindeki rolünün, nesnelerin araştırma ve uygulama sürecindeki öneminin ortaya konulması, bir anlamda yaratıcı süreç açısından öznenesne ilişkisine bir açıklık getirilmesi hedeflenmiştir. Bunu yaparken de araştırma, uygulama-yaratım süreci onu oluşturan ara süreçlerle ele alınmış ve böylesi bir süreçte yaratma eylemini, yapıtın oluşum ve gelişim aşamasını etkileyen, yönlendiren unsurlar, bunların kendilerine özgü yapılan irdelenerek; metodolojik olarak bölümlenmeye çalışılan ara süreçlere bir açıklık getirilmesi ve bir üst kesit olarak alınan 'özdeşleyim' olayının ara süreçlerle ilgisi -kimi öznel deneyimler yoluyla- ortaya konulmaya/açıklanmaya çalışılmıştır. Ancak, bunlara süreçlerin aslında ne kadar içice olduklarını ve genelleştirilemeyeceklerini akılda tutmak gerekir. Böylesi bir süreç herkes için farklı şekillenebilir ya da aynı süreçlerle tanımlanabilir. Dolayısıyla çalışma dört ana başlıktan oluşmakla birlikte aslında bir bütün olarak ele alınmalı ve yaratım sürecinde ifade edilmeye çalışılan tüm başlıkların ve alt başlıkların birbiriyle ne kadar sıkı bir ilişki içinde oldukları unutulmamalıdır. Sanatın ne olduğu ya da ne olmadığı üzerinde kısaca durularak bir giriş yapılan birinci bölümde, sanata ilişkin tanımların tarihsel süreç içindeki değişkenliği göz önünde bulundurularak sanatın tanımının sanatçı üzerinden yapılmasının daha geçerli bir yöntem olduğu tespitinde bulunulmuş ve ardından yaratım sürecinde sanatçının nesneye olan ihtiyacının varoluşsal olduğu tezinden hareketle öznenesne ilişkisi kavramsal olarak ve tarihsel süreç içerisinde özellikle sanatın tarihine olan etkileri yönünde irdelenmiş, böylece modernliğin öncesi, kendisi ve sonrası üzerine söz konusu tartışmaların temel taşlan sunulmaya çalışılmıştır. Özne ve nesne arasındaki ilişkiye dair genel bir çerçevenin çizilmesinden sonra, üçüncü bölümde, tezin kapsamı daraltılarak nesneye yapılan vurgu aracılığıyla 'özdeşleyim' olayı ve araştırma, uygulama-yaratım sürecinde özne ile nesne arasında kurulan ilişkinin niteliği üstüne bir tartışmanın öncülleri hazırlanmaya çalışılmıştır. Bu noktadan itibaren öznenin nesneye yönelişinin yaratıcı süreç dahilinde nasıl gerçekleştiği ve yaratım sürecinde nesnelerin nasıl bir rol oynadığı -mitler ve çocuk oyunlarıyla kimi benzerlikleri ifade etmek yoluyla- sorusuna yanıt aranmıştır. Son bölümde ise, görme, biriktirme ve seçme eylemlerinin sanatsal yaratımdaki öneminin vurgulanması, edinilen bilgiler doğrultusunda heykel sanatına ya da genel olarak sanata ilişkin kişisel yaklaşımların ele alınması yoluna gidilmiş ve öznel yaratım süreci ifadelendirilmeye çalışılmıştır.