Değerler eğitiminde kahramanlardan yararlanma

Değerler eğitimine yönelik artan ilgi doğrulusunda konunun önde gelen kuram ve araştırmacıları değerler eğitiminde etkin yöntem ve stratejiler geliştirmeye çalışmaktadırlar. Bu konudaki mevcut yöntemlerden biri 'gözlem yoluyla değer öğretimi'dir. Bu yöntemde temel unsur rol modellerden yararlanmadır. Sosyal öğrenme kuramının kurucusu Bandura'ya göre bireyler davranışlarını taklit yoluyla modellerden öğrenirler. Ona göre, bir toplumda en çok model alınan kişiler arasında toplumda statüleriyle öne çıkmış insanlar bulunmaktadır. Bu insanlar kendi alanlarının kahramanlarıdır. Eğitim otoriteleri öğrenmede rol modeller olarak kahramanların etkili ve önemli olduğu konusunda hemfikirdirler. Ülkemiz eğitim sisteminde, değerler eğitimi amacıyla yerel ve evrensel kahramanların rol model olarak kullanılma düzeyinin bilinmesi bundan sonraki program hazırlıklarına katkı sağlayacaktır. Bu amaçla öncelikle mevcut Sosyal Bilgiler programı ve 2007- 2008 eğitim-öğretim yılında ilköğretim okullarımızda okutulan 4, 5, 6. ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarının rol model olarak kahramanları içerme durumu incelenmiştir. Ders kitaplarında, programda yer alan 20 değerin öğretiminde rol model olarak 38 kahraman kullanıldığı tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nde okuyan öğretmen adaylarının kahraman seçimleri uygulanan anket aracılığıyla tespit edilmiştir. Veriler SPSS 15.0 programıyla analiz edilmiştir. Anket sonuçlarından 20 değer için en fazla rol model gösterilen 8 farklı kahraman çıkmıştır. Öğretmen adaylarının seçimlerinde ve ders kitaplarında yer alan kahramanlar Bilim, Din, Edebiyat, Ekonomi, Güzel Sanatlar, Medya, Müzik, Savaş, Spor, Yönetim olmak üzere kahramanların mesleklerine göre belirlenen ana kategorilere göre sınıflandırılmıştır. Ders kitaplarında değer öğretimi amacıyla yer alan kahramanlar ile öğretmen adaylarının kahramanları karşılaştırılarak örtüşme düzeyine bakılmıştır. İki kaynak arasında sadece 1 ortak kahraman çıktığı görülmüştür. Ders kitaplarında rol model olarak en fazla Atatürk yer alırken, öğretmen adaylarının seçimlerinin Atatürk ile dini kahramanlardan oluştuğu görülmüştür. Bulgular, Sosyal Bilgiler ders kitaplarıyla öğretmen ve öğretmen adaylarının kahramanlarının örtüşme düzeyinin düşük olduğunu göstermektedir. Cinsiyet açısından değerlendirildiğinde, ders kitaplarındaki kahramanların % 97 ,4'ü erkek, % 2 ,6'sı kadın; öğretmen adaylarının seçimlerinde belirtilen kahramanların tamamı erkek olmuştur. Kahramanların yerel veya evrensel oluşu açısından yapılan sınıflandırma sonucunda ders kitaplarındaki 38 kahramanın 28 tanesinin yerel (% 73 ,6), 10 tanesinin evrensel (% 26,4) nitelikte kahraman olduğu anlaşılmaktadır. Bu değişkende öğretmen adaylarının kahraman seçimleri 6 yerel kahraman (% 75), 2 evrensel kahraman (%25) şeklinde oluşmuştur. Kahramanların mesleki faaliyet alanları açısından bakıldığında ders kitaplarındaki kahramanlar en çok yönetim alanından (15 kahraman) çıktığı görülmüştür. Öğretmen adaylarının seçimlerinde en fazla yer alan 8 kahramanın 3'ü din, 3'ü bilim, 1'i yönetim, 1'inde güzel sanatlar alanında yer aldığı görülmüştür.