Dergi tasarımı

Bir basılı yayın olan dergi, matbaanın bulunmasıyla birlikte, Avrupa'da çıkmaya başladı. On beşinci yüzyıldaki bu yayınların adları 'dergi' olmamakla birlikte, bilimsel araştırmaları ve gelişmeleri yaymak amacıyla kullanıldı. Düzenli olarak kitap kataloglarına, kitaplarla ilgili eleştiriler eklendi. Bu yayınlar ise, edebiyat dergilerinin temelini oluşturdu. Ancak, 1731'de yayın hayatına başlayan The Gentlemen's Magazine, dergi adını alan ilk süreli yayın oldu. On sekizinci yüzyıldan itibaren, baskı teknolojisinin gelişimi, dağıtımın daha olanaklı hale gelmesi, dergi sayısında önemli bir artışı beraberinde getirdi. Okuryazarlık oranının artması, sanayi devriminin sosyal hayatta yarattığı değişiklikler, kadınların hak aramaya başlamaları, aile içindeki ve toplum hayatındaki hızlı değişimle dergiler, farklı farklı konularda, bilgi verici ve eğlendirici süreli yayınlar olarak evlere girmeye başladı. Ancak, on dokuzuncu yüzyıla kadar dergi tasarımından söz edilemez. Dergilerin görüntüsü de, işlevi gibi, gazeteyle kitap arasındadır. 1894'te, Aubrey Beardsley The Yellow Book adlı süreli yayının 'art editor'ü oldu. Bu, derginin kendine özgü işlevinin, kendine özgü görüntüsünün, bir sanat yönetmeninin tasarımıyla buluşmasının başlangıcıdır. On dokuzuncu yüzyılda dergiler, toplumun bilgi edinme isteğine ve hobilerine cevap vermek üzere, değişik konularda, değişik kitlelere yönelik tasarlandı. Teknolojinin gelişmesi ile üretim maliyeti düştü, dağıtım ağı genişledi. Grafik tasarımcılar, dergi tasarımına da yöneldi. Will Bradley, 1894'te The Chap Book dergisinin yanı sıra pek çok derginin sanat yönetmenliğini de yaptı. Art Noveau'nun ABD'de tanınmasını sağladı. 1914'te ise Fütüristler, tipografiyi ilk kez görsel eleman olarak ele aldılar. Lacerba adıyla kendi dergilerini de çıkarttılar. Tipografiye bu yeni bakış, dergi tasarımına da devinim getirdi. 1920'li yılların sonuna doğru, Herbert Bayer, sayfa düzenlemesinde grid sistemini kullandı. Bu, dergi tasarımında devamlılığı sağladı. Yine aynı yıllarda dadaistler, kendi hareketlerini duyurmak üzere Men. adıyla ivdergilerini çıkarttılar. Dadaizm, dergi tasarımına kolaj ve fotomontaj tekniklerini yerleştirdi. 1923'te ilk taşınabilir fotoğraf makinesiyle dergiciliğe yepyeni bir boyut eklendi. Fotoğrafın gerçekliği, dergi tasarımında da yeni anlatım yolları açtı. II. Dünya Savaşı öncesi, Avrupa'daki çalkantılı ortam, ABD'ye tasarımcı göçüne neden oldu. Bu tasarımcılardan biri olan Mehemed Fehmy Agha, 1928- 1943 yılları arasında Amerikan Vogue dergisinin sanat yönetmenliğini yaptı. Dergi tasarımında, boşluğu da grafik eleman olarak kullandı. Alexey Brodovitch, 1934- 1958 yılları arasında, Harper's Bazaann sanat yönetmenliğini yürüttü. Dergi bütününde, grafik elemanları sayfadan sayfaya kurguladı. Her iki tasarımcı da dönemin en iyi ressamları ve fotoğrafçıları ile çalıştılar. Brodovitch'in öğrencisi Henry Wolf, 1952'de Esquire dergisinin sanat yönetmeni oldu. Wolf, dergi kapaklarına kavramsal yaklaşımıyla yeni bir boyut getirdi. Willy Fleckhaus, gençlik dergisi Tiven'nin (1959) tasarımında, etkiyi kuvvetlendirmek için, yer yer renkten vazgeçti; fotoğrafları duotone ya da siyah-beyaz olarak kullandı. Aynı yıllarda İngiltere'de, Tom Wolsey Town dergisinin grafik tasarımını yapıyordu. Wolsey de, istediği etkiyi elde etmek üzere, sayfa düzenlemelerinde dramatik bir yapı oluşturdu. 1970'lere kadar, hızlı bir devinimle gelen dergiler, ekonomik krizle birlikte, olumsuz bir döneme girdiler. Bazıları kapandı, bazıları ise varlığını sürdürmek için önlemler aldı. Boyutları küçüldü, sayfa sayısı azaldı, fotoğraf ve illüstrasyona daha az yer ayırmaya, renk kullanımında ekonomik davranmaya zorlandı. Bu önlemler tasarımcıları, o güne değin yapılmış olanlardan farklı çözümler üretmeye zorladı. Yine aynı yıllarda, 'underground' hareketi, dergi tasarımına, kendini ifade tarzını taşıdı. 1978'de Milton Glaser, New York dergisini, okumaya zaman ayırmayan televizyon çağı insanı için tasarladı. Fred Woodward ise, 68 kuşağınınkültürünü yansıtan gençlik dergilerinin arasından, 1987'de tasarımını yapmaya başladığı Rolling Stone' 'u ayrı bir yere taşıdı. Zaten içeriği ve tarafsız haberciliği ile bilinen dergi, uygun tasarım anlayışı ile de öne çıktı. Gerek 'underground' hareketinin kendini ifade ediş biçimiyle, gerek Milton Glaser'ın geçmişşe göz kırpan illüstrasyonlarıma Post-Modernizm, dergi tasarımında da kendini gösterdi. 80'li yıllarda Neville Brady, pek çok derginin tasarımını yaptı. Her birinde farklı yönde hareket ederek, hem kendisi hem de dergi için, birbirinden çok farklı tasarım anlayışları geliştirdi. Rudy VanderLans Emigre'de dergi tasarımına deneysel anlamda yaklaştı. Geleneksel değerleri sorguladı, eski yazı karakterlerini alışılmadık biçimde kullanırken, öte yandan bilgisayarla yarattığı fontlarla okunurluğun sınırlarını zorladı. Günümüze gelindiğinde, dergi tasarımında Post-Modemizmin kuralsız çoğulculuğu süregitmekte. Sayıları günden güne artan dergiler, bilgisayar teknolojisinin sağladığı olanaklarla, kimliklerini olgunlaştırıyorlar. Birbirlerinden farklı kimlikler, değişik grafik anlatımlar gerektiriyor. Sonsuz bir devinim içinde değişen dünya, yeni kimlikler; yeni kimlikler grafik tasarım sürecini sorgulayarak yeni grafik anlatımlar gerektiriyor. vı