Türk gravür sanatının tarihsel gelişimi

Bu araştırmada Türk Gravür Sanatının tarihsel gelişimi, başlangıcından bugüne çeşitli yönleden incelenmiş ve bulgulanmıştır. 1453'te istanbul'un alınışından sonra, gravürün teknik olarak Türkiye'deki ilk uygulamalarından başlayarak günümüze kadar; sanatsal amaçlı kullanılışı tarihsel olarak gelişim çizgisi ile verilmeye çalışılmıştır. Öncelikle, Osmanlı İmparatorluğu'nda savaş esirlerinin, ülkelerine döndükten sonra izlenimlerini yazdıkları kitaplardaki baskıresimlerle Avrupa Osmanlı'yı tanımış ve iletişim başlamıştır. Edinilen bu ilk bilgiler gezginleri yüreklendirmiş, bol gravürlü se yahatnamelerle iletişim güçlenmiştir. Buna elçilik görevlilerinin beraberlerinde getirdikleri gravür sanatçılarının çalışmaları da eklendikten sonra Osmanlı sanatçısı bu teknikle tanışmıştır. Türkiye'de gravür sanatımn uygulanması, 18. Yüzyılın ilk yansında, Macar asıllı İbrahim Müteferrika ve Said Çelebi tarafından matbaanın kurulmasından sonra, kitap resimlemesi biçimde başlamıştır. 1726'dan 1883'e kadar İstanbul'da kurulan basımevle- rinde birçok kitaplar basılmış, büyük çoğunluğunun resimlemesi ağaç ve metal gravürle yapılmıştır. Bu resimlemeler için zaman zaman Fransa'dan gravür ustaları getirilerek basım evlerinde çalıştırılmıştır. 1883 yılında Sanayi-i Nefise Mekteb-i Alisi kurulmuştur. Resim, Heykel ve Mimari bölümlerine ek olarak daha sonra Hakkaklık Bölümü oluşturulmuştur. Bölümün başına Fransa'dan Napier isimli gravür ustası getirilmiş olmasına karşın gravür sanatçısı yetişmemiştir. Bunun üzerine 1924'de bu bölüm kapatılmıştır. 1936- 1937 Akademi reformu yıllarında Resim Bölümü'nün başına Le'opold Le'vy getirilmiş ve gravür atölyesi işlerliğine yeniden kavuşmuştur. 1935'de Floransa'dan dönerek, desen ve gravürlerinin ağırlıkta olduğu ilk kişisel sergisini açan Sabri Berkel'i, bu atölyeye asistan almıştır. Ancak 1940'lı yıllarda Turgut Zaim ile birlikte Sabri Ber- kel, sanatsal amaçlı gravür çalışmalarını gerçekleştirmişlerdir. 1948'deki Akademi yan gınına kadar D. G. S. A. gravür atölyesinde birçok sanatçı çalışmış fakat, bunlardan gravür sanatım sürekli uygulayan olmamıştır. 1932- 1933 Öğretim yılında Ankara'da G. E. E. R.1. Bölümü açılmış; hemen ardından buradaki öğretim elemanları mesleki bilgilerini geliştirmek amacıyla İspanya, İngiltere, Almanya gibi Avrupa'nın çeşitli ülkelerine değişik zamanlarda gönderilmişlerdir. Bu nedenle kurumdaki gravür atölyesinmin işlerlik kazanması 1965 yılma kadar sürmüştür. 1967'de İçmeli'nin Türkiye'ye dönmesiyle de ara verilmemek üzere hız kazanmıştır. iiİstanbul'da ise, 1957 yılında Mustafa Aslıer'in D. T. G. S. Y. O. gravür atölyesinin başına getirilmesiyle, Türkiye'deki baskıresim potansiyeli hareketlenmeye başlamış, bu kurum öncü rol oynamıştır. 1970 yılından sonra, İstanbul Atatürk Eğitim Enstitüsü, İzmir Buca Eğitim Enstitüsü gravür atölyeleri kurulmuş, kurumların genel eğitim anlayışları çerçevesinde baskıresim çalışmaları sürdürülmüştür. Tüm bu atölyelerde birçok gravür sanatçısı yetişmiştir. Cumhuriyet sonrası gravür sanatçılarından: Aliye Berger; saraylı bir aileden gelmiştir. Gravürü diğer tüm tekniklerden farklı gören, kutsallaştıran ve yaşamının son noktasına kadar sürdüren, inançlı, sadık bir gravür işçisi, sanatçısıdır. Mustafa Aslıer; Türk Resim Sanatına birçok sanatçı kazandırmış, yapıtlarıyla da Türk toplumunun ortak duygularını, kültürünü belgelemek istemiştir. Mürşide, İçmeli; çalışma arkadaşlarıyla birlikte G. E. E. R. I. B. gravür atölyesini oluşturmuş; yapıtlarıyla olgunluğun, titizliğin, sadeliğin, dengenin sembolü denilebilecek örnek bir sanatçı olmuştur. Süleyman Saim Tekcan; Türk Sanat Eğitimine kuruluşunu gerçekleştirdiği birçok baskıresim atölyesinden dolayı önemli katkılar sağlamıştır. Ayrıca, geliştirdiği özgün teknik uygulamalarıyla, serigrafi alanında büyük bir aşama gerçekleştirmiştir. Hayati Misman'ın; anıtsal etkiye ulaşmış yapıtlarında, salt plastik değerlerin oluşumuyla vardığı nokta, uzun süreli ve yorucu sanatsal geçmişşinin getirdiği özümlenmiş bir birikimin, yetkinliğin sonucudur. Türk gravür sanatının gelişimine katkısı somut ve yadsınamaz bir gerçektir. Güler Akalan ise; G. E. E. R. I. B. gravür atölyesinde Bayrağı devralan son üye olarak önem taşıyan, içtenlikli yapıtlarıyla da Türk Plastik Sanatları'nda hak ettiği yeri koruyan bir sanatçıdır. Sayılan tüm bu sanatçılar; eğitimci ve sanatçı tavırlarının getirdiği anlayışla uzun yıllar süren özverili çalışmaları ile tanınmışlardır. Ve artık günümüzde; genel sanat kavramı içerisinde, bir yapıtın oluşumunda kullanılan tekniğin önemsiz bir ayrıntı olduğu gerçeği benimsenmiştir. Yapıtın sanat değerinin, resimsel öğelerinin gerisindeki yaşam- sallığmda, düşünsel yapısında olduğu bilincine ulaşılmıştır.