Sosyal karşılaştırma süreçlerinde benliğin olumlu değerlendirilmesi ihtiyacının incelenmesi

Sosyal Karşılaştırma Kuramının temel savlarından biri insanların kendilerinden daha şanssız kişilerle karşılaştırmalar yapmak suretiyle öznel iyi oluş duygularım arttırabilecekleridir. Son 20 yılda sosyal psikolojide bu perspektiften hareketle yapılan araştırmalar, insanların hiç de azımsanmayacak bir oranda sosyal karşılaştırmalara kendilerini olumlu değerlendirmek üzere girdiklerini göstermektedir. Sosyal karşılaştırmalar, benliğin gerçekçi ve yansız bir değerlendirmesine ulaşma amacına hizmet edebileceği gibi benliği olumlu görme ihtiyacım da karşılayabilir. 80'li ve 90'h yıllar boyunca sosyal karşılaştırma araştırmalarında ana yönelim işte bu 'benliğini olumlu görme' ya da bir başka ifadeyle 'yanlı karşılaştırmalar yapma' olgusunu incelemek olmuştur. Bu trend, günümüzde de sürmekle birlikte, araştırma konulan, karşılaştırma tercihlerinde bireysel farklılıklar, gerçek yaşam koşullarında yapılan karşılaştırmalar vb. gibi yeni ilgi alanlarına doğru genişlemektedir. Bu çalışmada Türkiye'den seçilmiş çeşitli örneklemler üzerinde çalışılarak 2 temel probleme çözüm aranmıştır: 1. Benliğim olumlu değerlendirme ihtiyacı olgusu, 'aşağı doğru karşılaştırma', 'ortalamanın üzerinde olma' ve 'farklılık azaltma' süreçlerinden hareketle Türk örnekleminde nasıl işlemektedir? 2. Gibbons ve Buunk'un (1999) bireysel farklılıklar modeli Türk örneklemi için geçerli midir ve yine aynı yazarlar tarafından geliştirilmiş olan karşılaştırma yönelimi ölçeklerinin psikometrik özellikleri nedir? ÇALIŞMA I. Karşılaştırma Yönelimi Ölçeklerinin Türk örneklemi için Psikometrik Özellikleri Bu çalışma, Gibbons ve Buunk'un (1999) bireysel farklılıklar modelinin ve yine aynı yazarlar tarafından geliştirilen Karşılaştırma Yönelimi ölçekleri'nin Türk örneklem için geçerliğinin incelenmesi amacım taşımaktadır, ingilizce ve Türkçe'yi yeterince iyi konuşan 120 kişilik bir üniversite öğrencisi örneklemi kullanılarak gerçekleştirilen çeviri geçerliği çalışmasının ardından, ölçekler, daha geniş bir üniversite öğrencisi grubuna (N=404) uygulanmıştır. Bu çalışmada, sosyal karşılaştırma süreçleriyle ilgili görülen benlik saygısı, depresyon, durumluk ve sürekli kaygı, 5 faktör kişilik ölçeğinin nörotisizm, dışadönüklük, uyumluluk, sorumluluk, açıklık alt ölçeklerinden oluşan tam formu ve bir sosyal destek envanteri karşılaştırma yönelimi ölçekleriyle birlikte uygulanmıştır. Sonuçlar büyük ölçüde, araştırmada kullanılan sosyal karşılaştırma ölçümlerinin bu kriter puanlanyla yüksek ve ilgili literatürün bulgularıyla hemen aynı ilişkiler gösterdiğine işaret etmektedir, ölçeklerin faktör yapısı ilgili literatürün bulgularıyla tamamen aynıdır. Beklendiği gibi, Türk örneklemindeki ölçek ortalamaları, Batılı muadillerinden çok az düşük olarak gözlenmiş ve son olarak yüksek güvenirlik katsayıları elde edilmiştir. ÇALIŞMA EL Sahte Karşılaştırma Enformasyonu ve Kişilerin Sosyal Karşılaştırma Tercihleri Bu çalışma, 'karşılaştırma yönelimi', 'tehdif ' ve 'rekabet' in bireylerin yaptıkları sosyal karşılaştırmaların miktarı, yönü ve teşhis edicilik düzeyi üzerindeki etkilerini incelemek üzere hazırlanmış bir laboratuar deneyidir (N=87). Sonuçlar, karşılaştırma yönelimi yüksek olan katılımcıların, düşük olanlara göre deneyci tarafından sağlanmış olan karşılaştırma enformasyonunu daha fazla kullandıklarım göstermektedir. Ayrıca tehdit katılımcıların karşılaştırmaya girme yönü üzerinde etkili olurken, rekabet ise teşhis edici karşılaştırmalara ilgiyi artırır görünmektedir. ÇALIŞMA m. Ortalamanın Üzerinde Olma Etkisi ve Akademik Yetenek Bu çalışmada, üniversite öğrencileri kendi akademik yeteneklerini sınıflanndaki diğer arkadaşlarına göre, %0 ile %100 arasında değişen bir ölçekte değerlendirmişlerdir. Sonuçlar, katılımcıların %70'inin kendilerim en başardı %30'luk dilime koyduklarına işaret etmektedir. Bu etki benlik saygısı yüksek olanlarda daha da belirgin hale gelmektedir. ÇALIŞMA IV. Sosyal Karşılaştırma, Farklılığı Azaltma ve Engelli Çocukların Anneleri Bu çalışmada, 61 engelli çocuk annesinden çocuklarını, bazı önemli boyutlarda, aynı özel eğitim merkezine devam eden diğer çocuklara göre değerlendirmeleri istenmiştir. Ayrıca bu annelere herhangi bir ailenin engelli bir çocuğa sahip olma olasılığının onlara göre ne kadar olduğu sorulmuştur. Sonuçlar, annelerin aşağı doğru karşılaştırmalar yapma eğiliminde olduklarım ancak diğer annelerle ilişki tercihlerinin ise yukarı doğru bir yön arz ettiğini göstermiştir. Yine bu kişiler engelli bir çocuğa sahip olma yaygınlığını abartılı derecede yüksek olarak algılamaktadırlar. Bulgular aşağı doğru değerlendirme-yukan doğru ilişki tercihi modelini ve farklılık azaltma yaklaşımım destekler niteliktedir.