Yeni medya reklamcılığında değişen kontrol metodları ve siber-propaganda

18. Yüzyıl Sanayi Devrimi'ni (1760-1840) takiben gelen 'kapitalist sistem', ayakta kalabilmek için işgücü, toplu üretim ve pazar ekonomisini esas almıştır. Bu bağlamda sistem, bünyesinde ustalıkla saklayıp koruduğu kontrol metotlarını Foucault'nun tanımlamasıyla, 'gözetleme', 'kapatma' ve 'denetleme' ilkelerinin temel alındığı Jeremy Bentham'ın 'Panoptikon' sistemi içerisinde uygular. Gözetlenen dünyada gerek birey, gerekse mekan küçülmüştür. Mac Luhan'ın 'Küresel Köy' kavramı yürürlüktedir. Bu çerçevede birey, Walter Lippmann ve ardından da Noam Chomsky'nin üzerinde durduğu 'rızanın inşası'nın nesnesi konumuna geçmişştir. Bu sistemde kontrol edilen, kontrol edildiğinin farkında bile değildir. Başka bir deyişle, 'bilinçsiz kölelik' içerisinde tüketmek, bireyin 'özgürlük' tanımı olmuştur. Birey, sistemin ona dayattığını yapmak ve zamanında ürettiğini artık tüketmek durumundadır.19. yüzyıl 'sanayi kapitalizmi' bu noktada, çok büyük miktarda metanın biriktirilmesini yeniden para biçimine dönüştürecek bir kurum olan reklamcılık sektörünü ortaya çıkarmıştır. Edward Bernays gibi Halkla İlişkiler uzmanlarının psikanalize dayalı reklam taktikleri geliştirmeleriyle birlikte, tüketimde 'ihtiyacı olanı alma' olgusu yerini 'duyguları tatmin etmek için alışveriş yapmaya' bırakır. Hedeflenen 'Tüketim Toplumu' bu sayede başarıyla oluşturulmuş, birey adeta bir 'tüketme makinesi' konumuna sokulmuştur. Massachusetts Üniversitesi İletişim Bölümü profesörlerinden olan Shut jhally, 'Kıyametin Sınırında Reklamcılık' isimli oldukça bilinir makalesinde bir iddia öne sürer: '20. yüzyıl reklamcılığı insanlık tarihinde propagandanın en geniş ve en sürekli sistemidir. Dikkatlice bakıldığında görülecektir ki bu sektörün birikmiş etkileri, bildiğimiz haliyle var olan dünyaya zarar verecektir.' Bu çerçeveden bakıldığında, 20. Yüzyıldaki reklam sanayii ile karşılaştırılabilecek başka hiçbir propaganda faaliyeti yoktur. Reklam sanayii, insanlık tarihinde başka uygulamaların kamu bilincini değiştiremeyeceği ölçüde, detaya yönelik daha fazla düşünceyi, yaratıcılığı, zamanı ve dikkati çok büyük miktardaki metanın satışına yöneltmiş ve böylece 'Tüketim Toplumu'nu ustalıkla inşa etmiştir. Gelişen teknolojiyle birlikte büyük bir hızla artan mobil internet uygulamaları ve sosyal medya kullanımı, geleneksel kitle iletişim araçlarının etkilerini hiç kuşkusuz azaltmış ve 'Yeni Medya'da yer bulmak isteyen reklamcıları oldukça hızlı ilerleyen bu yeni 'siber mecrada' deneysel çalışmalar yapmaya yöneltmiştir. İnternet reklamlarını geleneksel reklamlardan ayıran en önemli özellikler arasında hiç kuşkusuz ki interaktif, kişiselleştirilebilir ve ölçülebilir olmaları gelmektedir. Internet, reklam verene, reklam faaliyetinin sonuçlarını ölçümleyebilme; kaç kişiye, ne zaman ve ne sıklıkta ulaştığı bilgilerini verebilme; hedef kitlenin beklentileri ve alışkanlıkları gibi geleneksel medya reklamcılığında elde edilmesi kolay olmayan ve maliyet getiren bilgileri kolayca derleyebilme imkanı sunmaktadır. Bu çalışma, teknoloji ve iletişim çağını yaşayan günümüz dünyasında, reklamcıların bazı farklı araştırma alanlarına girerek 'yeni medya' parametrelerine ayak uydurabilmek adına hangi sorularla yüz yüze gelebileceğini, geçmişş ve şimdiden alınan referanslar eşliğinde 'insanı kontrol eden mekanizmaları' analiz ederek cevaplandırmayı hedeflemektedir. Tüketim toplumu parametreleri internet ortamında nasıl değişiklikler göstermektedir? Değişen teknolojiye ayak uyduran insanın 'kontrol' mekanizmaları aynı şekilde mi devam edecektir yoksa meşhur 'Edward Bernays Kanunları' yeni medya düzeninde değişmeye mahkum mudur? 'Hissetmek için satın al ' motosu yerini farklı bir uygulamaya bırakabilir mi? Bilindik insani değerler, 21. yüzyılın 'sanal dünyasında' farklılaşmalar göstermekte midir? Şöhret, mutluluk, aşk, sevgi ve aile gibi kavramların web üzerindeki 'yeni tanımlamaları' nasıldır? Kamusal alan 'siber dünyada' nasıl değişmiştir? Shut Jhelly'nin 'propagandanın en geniş ve en sürekli sistemi' olarak tanımladığı reklamcılığın internet üzerindeki görevi bir 'siber propaganda' uygulaması olarak adlandırılabilir mi ve dolayısıyla internet ortamında reklam ve propaganda arasındaki sınırlar, 21. yüzyılın siber dünyasında yok olmuştur diyebilir miyiz? Kısaca özetlemek gerekirse, bu çalışmada, yukarıda bahsi geçen tüm bu sorular, 'Reklamcılık ve Halkla İlişkiler' tarihinden alınan bilimsel referanslar ışığında cevaplandırılmaya çalışılacak; 'Kony Hareketi' olarak bilinen internet tabanlı deneysel uygulama da bir 'case study /örnek olay çalışması' olarak mercek altına alınarak, çalışmamız dahilinde irdelenen konularda istatistiksel örneklendirmelere yer verilecektir.