T. C. Ziraat Bankası'nın tarım kesimine yönelik halkla ilişkiler çalışmalarının yetişkin eğitimi açısından değerlendirilmesi: Haymana ve Polatlı örneği

Türkiye nüfusunun yarıya yakını kırsal kesimde yaşamakta ve kırsal kesimde yaşayanların tamamına yakım denilebilecek kısmı da tarımla uğraşmaktadır. Kırsal kesimde bulunan ve tarımdan geçimini sağlayan bu insanların eğitim ve sosyokültürel gelişmişlikten şehirlere göre daha az faydalanma, ekonomik sıkıntılar, göç vb. gibi ciddi sıkıntıları bulunmaktadır. Özellikle eğitim konusundaki yetersizlikleri onların, bu sıkıntılarını aşmalarım güçleştirmektedir. Devlet, tarım kesimindeki bu sıkıntıları aşmak için yeni politikalar oluşturmakta ve uygulamaktadır. Devlet politikasının tarıma yönelik uygulamalarından birisi de tanım devlet bankası aracılığı ile desteklemek ve kredilendirmektir. Destekleme ve kredilendirmenin tamamı T. C. Ziraat Bankası aracılığı ile yapılmaktadır. Bu uygulamanın neticesinde de Banka kırsal kesimle, dolayısıyla çiftçilerle yakın bir Banka-müşteri ilişkisine girmekte; dünyada uygulanan en gelişmiş bankacılık teknolojisi ile çalışan Ziraat Bankası bütün imkanlarım kullanarak çiftçilere hizmet vermeye çalışmaktadır. Bankanın kullandığı teknolojinin gelişmiş olması ve Banka'ya, devletin tarım politikasının bir kısmının uygulama talimatının verilmiş olması ile bütün mesele halledilmiş olunmamaktadır. Ziraaat Bankanın üzerine düşeni yapabilmesinin önşartlarından birisi de çiftçinin sorumluluklarım bilmesi ve yerine getirmesi, aksayan durum varsa bunların da tespit edilerek çözüme kavuşturulmasıdır. Bu amaçla yapılabilecek pek çok çalışmadan birisi de sorunlara yetişkin eğitimi açısından yaklaşarak, değerlendirmeler yapmak, öneriler getirmektir. Bankanın bütün müşterilerine daha iyi hizmet verebilmek ve ilişkilerini geliştirmek amacıyla kurulmuş olan halkla ilişkiler birimi müdürlük olarak örgütlenmiş olup çeşitli halkla ilişkiler araçları ile Bankanın halkla ilişkiler politikasını uygulama ve gerçekleştirme çabasındadır. Halkla İlişkiler Müdürlüğünün yaptığı halkla ilişkiler çalışmalarından bir kısmı Sadece çiftçilere yöneliktir. Tarım kesimine yönelik halkla ilişkiler araçlarının hazırlanması ve dağıtımı Ziraii Krediler Müdürlüğü ve banka şubelerinin koordineli çalışması ile gerçekleştirilmektedir. Tarım kesiminin Banka ile ilişkilerine esas teşkil edecek en önemli dönütler de yine bu birimler aracılığı ile toplanmaktadır. 140 Bankanın çiftçilere daha iyi hizmet vermek gayreti önünde bir takını sorunlar bulunmaktadır. Bu sorunların bazdan Bankadan, bazdan da çiftçilerden kaynaklanmaktadır. Fakat bu sorunların arasında yer aldığını söylemenin yanlış olabileceği bir açmaz daha vardır ki son derece ilginçtir. Gelişmiş bankacılık teknolojisi. Bu konu araştırmanın merkezindeki en önemli hususlardan birisidir. Zira bir yanda Bankanın yoğun gayret ve fedakarlıklar ile kavuşulan bilgisayara dayalı ileri teknoloji, diğer yandan da bu teknoloji de hizmet verilecek çiftçi kesimidir. Buradaki sıkıntının kaynağım teşkil eden husus, gelişmiş teknolojiden faydalanmanın onu kullanmanın asgari bir eğitim düzeyine sahip olmayı gerektirmesidir. Kırsal kesimdeki yetişkinlerin yandan fazlası okumaz-yazmaz, ya da işlevsel okumaz-yazmazdır. Yani okuma-yazma becerilerini günlük yaşamında etkili kullanamamaktadır. Bu durum dikkate alınarak mesele gözden geçirildiğinde; gelişmiş teknolojiyi terk etmenin düşünülemeyeceğine göre, çifteden, gelişmiş teknolojiden azami derecede faydalandırmak için nelerin yapılabileceğinin araştırılmasına ihtiyaç vardır. Bu aşamada yetişkin eğitiminden yararlanmanın mümkün olabileceği ifade reddebilir. Şöyle ki ; yetişkin eğitiminin asıl amaçlarından birisi de değişmeye uyum sağlamadır. Yetişkin eğitiminin bu amacından yola çıkarak çiftçilerin bireysel ve toplumsal gelişmelerine katkıda bulunmak de yeniliğe uyum sağlamaları için halkla ilişkiler etkinliklerinde yetişkin eğitiminden yararlanmak mümkündür. Ziraat Bankasının ülkemiz tarımına yönelik hizmetleri de tarımın gelişmesi ve modernleşmesi yönündeki katkısı bilinmektedir. Ülkemiz tarımında böylesi önemli bir yeri olan Ziraat Bankası'nın çiftçiye yönelik halkla ilişkiler çalışmalarının incelenmesi, inceleme sonucunda soranların ortaya çıkartılması, çiftçiye yönelik halkla ilişkilerin geliştirilmesine yönelik önerilerin bilimsel olarak deri sürülebilmesi ve bu hususların halk eğitimi açısından değerlendirilebilmesi böyle bir çalışmanın yapılmasını gerekli kılmıştır. Çiftçileri gelişmiş banka teknolojisi de buluşturmak ve ondan daha çok faydalandırabilmek ilkesi doğrultusunda; Ziraat Bankasından Tarımsal Kredi alarak en azından bu yolda Banka ve gelişmiş bankacılıkla tanışmış olan Ankara ili Haymana ve Polatlı ilçelerinin çiftçilerinden; alan araştırması, kesitsel tarama modeli de bilgiler toplanmıştır. Yine çiftçilere hizmet veren ve 'Tarımsal Kredi' konusuyla ilgisi bulunan Ziraat Bankası Halkla İlişkiler Müdürlüğü, Ziraii Krediler Müdürlüğü ve ilgili banka şubelerinin yetkilerinden konuya ilişkin bilgiler anket yoluyla toplanmıştır. Araştırmada çiftçilerin evreninden örneklem alınmış, personel evreni aynı zamanda örneklem olarak kabul edilmiştir. 141 Araştırmanın problem ve amacına uygun olarak hazırlanan anketler öndeneme soması geliştirilerek şu sorulara cevap aramak için kullanılmıştır: Çiftçi ve personelin bireysel özellikleri, çiftçi-Banka ilişkilerindeki mevcut durum ve olması gereken duruma ilişkin görüşler nelerdir? Anket uygulaması yoluyla 96 çiftçi ve 40 banka personelinden bilgi toplanarak anket uygulama aşaması tamamlanmıştır. Çiftçilerin anketi doldurmakta zorlanacağı tahmin edildiğinden her biri ile görüşülmüş, anketteki sorular sorulmuş, gerektiğinde ek açıklamalar yapılmış alınan bilgiler ankette uygun yere işaretlenmiştir. Elde edilen verilerin dökümü ve işlenmesi elde yapılmıştır. a. Personel görüşlerinden elde edilen sonuçlar : Banka personeli ve çiftçilerden elde edilen bulguları şöylece özetlemek mümkündür: 1. Banka eğitim seviyesi yüksek ve nitelikli personel yapışma sahiptir. Halkla İlişkiler Müdürlüğü haricindeki personelden halkla ilişkiler alanında öğretim ya da eğitim gördüğünü belirten personel bulunmamaktadır. 2. Örgüt içinde demokratik bir yapıda çalıştığını belirten personel kitle iletişim araçlarının tamamına açık olup kitle iletişim araçlarının içeriğinde de seçicilik göstermektedir. 3. Bankanın halkla ilişkiler faaliyetlerini daha çok tanıtma amaçlı olarak hazırlayıp sunduğunu, çiftçiye yönelik olarak hazırlanan materyallerin dağıtımı için özel bir çaba sarfedilmediğini belirtmektedir. 4. Halkla ilişkiler konusunda nitelikli personel ve koordinasyonun yanı sıra, köylere ulaşım ile çiftçilerin eğitim düzeyinin en önemli sorunlar arasında yer aldığı saptanmıştır. Yapılan halkla ilişkiler çalışmalarında yetişkin eğitimi disiplininden, bu alanın yöntem ve tekniklerinden yararlanılmadığı anlaşılmıştır. 5. Gelişen bankacılığın çiftçi hizmetlerine de olumlu olarak yansıdığım fakat çiftçinin başta eğitim yetersizliği olmak üzere bazı sebeplerden dolayı bu hizmetlerden yeterince faydalanamadığı belirtilmektedir. Çiftçinin eğitim yetersizliği, özellikle okumaz-yazmazlığın kredi konusunda ciddi sorunlarla karşılaşmalarına neden olduğu personel tarafından ifade edilmektedir. Bunun içinde çiftçilere yönelik tanıtan amaçlı halkla ilişkiler faaliyetlerinde yazılı materyallerden kaçınıp, bunların yerine radyo ve televizyonun daha çok tercih edilmesi gerektiği görüşü belirtilmiştir. 142 6. Banka-çiftçi ilişkilerinde çiftçilerin özellikle evrak ve geri ödeme konusunda bazı sorumluluklarını yerine getirmedikleri belirtilmiştir. 7. Basın dosyası tutmakta olan Bankanın bu dosyadan çeşitli konularda faydalandığım ama faydanın dana da artırılmasının mümkün olabileceği fikri savunulmaktadır. 8. Personel çiftçilere Bankanın gerekli yakınlık ve ilgiyi gösterdiğini buna rağmen ortaya çıkan sorunların çiftçilerin eğitim yetersizliği esas olan kimi olumsuzluklardan kaynaklandığını belirterek, Halkla İlişkiler Müdürlüğü içinde çiftçilere yönelik hizmet üretecek alt birimin kurulmasının faydalı olacağı belirtilmektedir. b. Çiftçi görüşlerinden elde edilen sonuçlar : 9. Çiftçilerin tamamına yakını 21 yıl ve daha fazla zamandır çiftçilikle uğraşmakta olup 40-60 yaş arasında olanlar çoğunluktadır. 10. Öğrenim durumu oldukça düşük olup, ilkokuldan sonraki öğrenime çok az çiftçi devam etmiştir. 12. Geçim sıkıntısı esas sebep olmak üzere çiftçiler ikinci iş yapmak zorunda kalmaktadır. Bu nedenle kimi çiftçiler köyden ayrılmak ya da en yaları daha büyük yerleşim biriminde başka işle uğraşmayı tercih etmektedir. Bu haliyle çiftçilerin yetişkin eğitimini gerektiren toplumsal, ekonomik, sosyal ve eğitsel yoksunluk içinde oldukları belirtilebilir. 13. Bir çiftçi ailesine 40-70 dönüm arasında arazi düşmekte, bu arazinin çok az kısmında sulu taran yapılmaktadır. Bu arazilerin de önemli bir kısmı miras yoluyla aileye intikal etmiştir. 14. Araştırma bölgesindeki çiftçiler tarlasını genelde kendi ekip-biçmekte olup, buğday, arpa, kavun, karpuz ve kimyon yetiştirmektedir. Bu ürünlerden de 1993 yılı itibariyle masraflar çıktıktan sonra yıllık ortalama 40 milyon lira civarında kazanmaktadır. 15. Çiftçilerde okur-yazarlık oranının düşük olması esas neden olmak üzere yazdı materyal ve yazdı kitle iletişim araçlarına kapalılık özelliği gözlenmektedir. Okur-yazar olanların önemli bir kısmının okuma-yazmalarının işlevsel olmaması neticesinde yazdı materyallerdeki ifadeleri, yeterince anlayamadıklarını belirtmişlerdir. 16. Radyo ve televizyon haber alma ve eğlence amaçlı olarak kullanılmakta, bu iletişim araçlarına çiftçilerin hem daha açık hem de daha çok zaman ayırdıkları saptanmıştır. Resmi ve özel kanal tercihinde özel kanalların önemli ölçüde daha çok tercih edildiği göze çarpmaktadır. 143 17. Araştırmaya katılan çiftçilerin yandan fazlası Tarımsal Krediyi 13 ve daha fazla kullanmıştır. Zaten Banka ile olan ilişkilerinin esasını da Tarımsal Kredi alma ve geri ödeme teşkil etmektedir. Özellikle maddi yetersizliğe bağlı olan kredi kullanma ihtiyacının bir başka nedeni de pek çok çiftçinin bu krediyi kullanıyor olması yani içinde bulunduğu toplumla birlikte hareket etmedir. Bu sebepten olacak ki, çiftçilerin sadece çok azı Bankanın Tarımsal Kredi ile ilgili şartlarını bilmektedir. Bu durum Genel Müdürlük Yetkisiyle Kredi kullanmada daha da açıkça belli olmaktadır. Söz konusu bulgulardan da anlaşıldığı gibi çiftçi kendi açısından önemli olan bazı haklarım dahi bilmemektedir. Bütün bu nedenlere bağlı olarak çiftçilere yönelik halkla ilişkiler etkinliklerinin yetişkin eğitimi destekli olmasının yararlı olacağı söylenebilir. 18. Çiftçilerin üçte birinin çeşitli nedenlerden dolayı Bankaya kredi çekme ve geri ödeme dışında gitmediği belirlenmiştir. Bahsedilen orana dahil çiftçilerden, bankacılık hizmeti alanlar başka bankaları tercih etmektedir. 19. Banka yayınlan çiftçiler tarafından en çok Bankada görülmekte fakat fazlaca ilgilenilmemektedir. Banka ile ilgili konularda muhtar, sözüne en çok güvenilen kişidir. 20. Çiftçiler Banka ile olan ilişkilerinde yazılı iletişimi çok az kullanmakta, Bankanın yazdı materyallerindeki tanıtımına ve diğer haberleriyle az ilgilenmekte, buna karşın radyo ve televizyonda yayınlanan Banka haberlerine daha çok ilgi göstermektedir. 2 1. Çiftçiler Bankanın bazı hizmetlerini köyde vermesini, Bankanın kendilerini daha çok bilgilendirmesini, işlemlerin sadeleştirilmesini, ödeme ve geri ödemenin iyileştirilmesini, ipotek ve kefil işlemlerinin kolaylaştırılmasını istemektedir. 22. Tarımsal Kredi alan çiftçilerin yandan fazlası kimi zaman maddi yetersizlikler nedeniyle bu krediyi amacı dışında kullandıklarım belirtmişlerdir. 23. Çiftçilerin yandan fazlası ihtiyaçları olmasa dahi Tarımsal Kredi verildikçe almaya devam edeceklerini zira Tarımsal Krediye uygulanan faiz oranının piyasadaki faizlerden daha düşük bulduklarım ifade etmişlerdir.