Bir halkla ilişkiler uygulaması olarak cumhuriyet bayramları: Kutlamalardan yansıyan ulus ve kadın inşası

Aydınlanma fikri, modernleşme süreci, sanayileşme ve kapitalizmin yarattığı dev değişim dalgası 18. yüzyılla birlikte yeni bir devlet biçimini ortaya çıkarmıştır. Bu yeni devlet tipi; geniş topraklara yayılmış heterojen bölgeleri tek merkezden yöneten, yurttaşlarına toplumsal ve kültürel alanlarda üniter bir sistem sunma iddiasını taşıyan ulus-devlettir. Ulus-devlet, kurumsallaşmış siyasi iktidarın belli bir tarihsel aşamada büründüğü yapısall biçim; ulus, bu yapılanmanın meşruiyet kaynağı olan kurgu; ulusçuluk da bu meşruiyet kaynağını tek geçerli siyasi değer olarak kabul ettirmeyi hedefleyen siyasi akım olarak tanımlanabilir. Ulus devletlere ilişkin özcü ve inşacı kuramların genellemelerinin aksine Fransız sosyolog Pierre Bourdieu'nun ilişkisel mantığı; ulusçuluğun her şeyden evvel dünyanın anlamlandırılmasını sağlayan bir yorumlama biçimi olduğuna ve sembolik gücü ile devlet iktidarının gerçekliği yapılandırma kudretine dikkat çeker. Bu bakış açısından yaklaşıldığında devlet; salt fiziksel-maddi iktidara değil, toplumun algı kategorilerini, anlam haritalarını, kimliklerini, dilini belirleyen sembolik iktidara da haizdir. Devletin sembolik gücü onun kültür alanındaki üstün belirleyici niteliğini ortaya çıkararak; kişisel olanın içindeki toplumun, özel olanın içindeki devletin keşfini sağlar. Dolayısıyla iktidarın tüm araç ve imkanları ile kurduğu söylem üstünlüğü; halkla ilişkiler uygulamalarının bu alandaki iletişimsel rolünü ve kültürel aracılık mahiyetini de su yüzüne çıkarır ve onu normatif-liberal bakış açısının sabitliğinden kurtararak toplumsal bağlam içine yerleştirir. İnşa edilen bir gerçeklik olarak ulusun ve ulusun kadınlarının biçimlendirilmesinde iktidarın ve iktidar eliyle gerçekleştirilen halkla ilişkiler uygulamalarının rolünü ortaya çıkarmak amacını taşıyan bu çalışmada araştırma nesnesi olarak hem bir halkla ilişkiler uygulaması olan hem de cemaatlerin uluslara dönüşme sürecinde etkin bir yapılandırma aracı olarak kabul edilen milli törenlerden biri olarak Cumhuriyet Bayramı Törenleri seçilmiştir. Bourdieu'nun ilişkisel bakış açısı temelinde geliştirilen 'Kültür Çevrimi Modeli' esas alınarak, törenler; bir halkla ilişkiler uygulaması olarak analiz edilmiş, sosyo-kültürel bir bakışla ulus ve kadın inşası odağa alınarak değişim, dönüşüm ve sabitlikler yakalanmaya çalışılmıştır. 1924'ten bu yana kutlanan doksan üç Cumhuriyet Bayramı'nın oluşturduğu evrende her on yılda bir düzenlenen törenler örneklem olarak belirlenmiş, 1933, 1943, 1953, 1963, 1973, 1983, 1993, 2003 yılı kutlamaları incelenmiştir. Çalışma kapsamında belirlenen örnekleme ilişkin veriler, doküman taraması yöntemi ile Cumhurbaşkanlığı ve Başbakanlık Cumhuriyet arşivlerinden, Resmi Gazete arşivinden ve basın arşivlerinden elde edilmiş, elde edilen veriler nitel içerik analizi yöntemi ile kategorik çözümlemeye tabi tutulmuştur. Ulaşılan bulgular; Cumhuriyet Bayramı Törenlerinin planlama, hazırlık, uygulama ve değerlendirme aşamalarıyla birer halkla ilişkiler çalışması olduğunu gözler önüne sererken, aynı zamanda törenlerin yüklenen anlamlar yoluyla bir toplumsal inşa alanı olarak işlevlendirildiğini göstermektedir. Milliyetçi kurgu açısından törenler; 1933- 1953 yıllarında ulus-devletin tanıtılması ve benimsetilmesi; 1963- 1983 yıllarında ulus-devlet ve Türk milliyetçiliğinin kaydığı düşünülen eksenine geri getirilmesi; 1993- 2003 yıllarında ise; yeniden tanımlama ve bu yeni tanımlamayı tanıtma dönemleri olarak belirmektedir. Cumhuriyet Bayramı Törenlerinden yansıyan kadın irdelendiğinde ise; korunan, anne, minnettar, vitrin ve mağdur kadın kategorilerine ulaşılmıştır.