Hükümet programlarının ve milli eğitim şuralarında alınan kararların ilkokul görsel sanatlar dersi öğretim programlarına yansıması (1923-2016)

Türkiye'de zaman zaman yaşanan siyasi istikrarsızlıkların ve bu değişikliklere bağlı olarak meydana gelen bir takım ekonomik ve siyasi buhranların bir benzeri, eğitim ve öğretim programlarında yaşanmaktadır. Zira gerek seçimle gerekse askeri müdahale ile gelen her yeni hükumet, kendi ideolojik anlayışı ve felsefesini topluma aktarmak isteğiyle hareket etmekte ve bu aşamada eğitimi önemli bir araç olarak görmektedir. Tam da bu noktada eğitim ve öğretim hayatının başlangıcını oluşturması nedeniyle ilkokulların siyasi iktidarlar tarafından daha çok ilgi odağı olduğu söylenebilmektedir. Cumhuriyet'in ilanından 2016'ya kadar çok sayıda eğitim ve öğretim programının uygulandığı Türkiye'de özellikle 1923- 1950 yılları arasında öğrencilere temel bilgilerin kazandırılması, okuryazarlık oranının yükseltilmesi ve temel yurttaşlık bilincinin oluşturulması için köy ve şehir ilkokullarında sürekli olarak yeni bir program arayışı içerisinde olunduğu görülmektedir. Öyle ki 1950'ye kadar şehir ilkokullarında 1924, 1926, 1936 ve 1948 programları; köy ilkokullarında ise 1927 programı, 1936 taslak programı ve 1939 program projesi hazırlanarak uygulamaya konulmuştur. Bundan sonra 1962'de denenmek üzere hazırlanan taslak program, 1968 yılında tüm yurtta okutulmak kaydıyla esas program olarak kabul edilmiştir. 1990'lardan sonra ise tüm derslerin öğretim programları bağımsız olarak yayımlanmıştır. O zamana değin yayımlanan her programla birlikte üzerinde bir takım düzenlemeler yapılan Resim-İş dersinin ilk bağımsız öğretim programı 1992'de kabul edilmiş olup bu gelişmeleri 2006 ve 2013 yıllarında Görsel Sanatlar adıyla hazırlanan yeni öğretim programlarının kabulü izlemiştir. Dolayısıyla Görsel Sanatlar dersi öğretim programları Cumhuriyet'in ilanından beri sıklıkla değiştirilmiştir ve hala da değiştirilmeye devam edilmektedir. Elbette ki yapılan bu değişikliklerin oluşumuna neden olan birçok faktör bulunmaktadır. Türkiye'deki siyasi, ekonomik, politik söylemlerin ve değişimlerin programlar üzerindeki değişiklikleri zorunlu kılıp kılmadığının algılanması, anlaşılması ve 1923- 2016 yılları arasında kurulan hükumetlerin programlarında yer alan milli eğitim, kültür ve sanat politikalarının ve Milli Eğitim Bakanlığı şura kararlarının ilkokul düzeyinde Görsel Sanatlar dersi öğretim programlarına yansımalarının olup olmadığının tespit edilmesi bu araştırmanın temel sorunsalını oluşturmaktadır. Araştırma, tarihsel araştırma yöntemi kullanılarak yürütülmüştür. Verilerin toplanmasında tarihsel araştırmaların doğasına uygun olarak doküman incelemesi yöntemi kullanılmış; toplanan veriler doküman analizi yoluyla incelenmiştir. Türkiye Cumhuriyeti'nin yakınçağ tarihinde iç ve dış politikada benimsenen anlayışlara ve toplumsal değişimlere bağlı olarak yaşanan bir takım kırılma noktalarının kimi zaman doğrudan kimi zaman dolaylı olarak kimi zamansa şura kararları aracılığıyla ders öğretim programlarına çeşitli açılardan yansımalarının olduğu görülmektedir. 1924'ten sonra hükümetler tarafından esas alınan eğitim politikalarının, Türkiye'ye davet edilen Dewey ve Kühne gibi yabancı uzmanların raporları ve Atatürk'ün eğitim ve öğretimle ilgili görüşleri ekseninde belirlendiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla 1926- 1936 arasında uygulanan eğitim ve öğretim programlarında bu üç unsurun yansımalarının görüldüğü söylenebilmektedir. Cumhuriyet Halk Partisi'nin tek başına iktidar olduğu 'Tek Partili Dönem'de özellikle Mayıs 1935'ten sonra parti programıyla tespit edilen politikalar, şuralarda alınan kararların ve dolayısıyla uygulanan öğretim programlarının üzerinde belirleyici bir faktör olmuştur. Yani parti tarafından esas alınan politikalarla dönemin şura kararları arasında yakın bir ilişkinin olduğunu söylemek mümkündür. Dahası CHP Programı'nda kültür ve sanat politikaları arasında kabul edilen devrim müzeleri kurulması fikrinin, 1936 itibariyle ilkokul programlarında okul müzelerinin kurulması ve bu müzelerde 'inkılap köşesi' adlı bir bölüme yer verilmesi suretiyle örgün eğitimde uygulanabilir bir forma dönüştürüldüğü ifade edilebilir. Bu dönemin eğitim ve öğretim programlarının şekillendirilmesinde CHP'nin ulusal politikalarının daha etkili olmasının karşısında herhangi bir iktidar olmayan bu partinin politikalarının devlet politikası olarak benimsenmesinden ileri geldiği söylenebilir. Bu durum, dönemin Türkiye'si için oldukça tabiidir. 27 yıllık tek partili yaşamın sonlarına gelindiğinin ilk işaretlerinden olan 1946 seçimleri, 1950'de Demokrat Parti'nin iktidara gelişi, 27 Mayıs 1960, 12 Mart 1971, 12 Eylül 1980 gibi süreçler de ders öğretim programına yansımaları olan diğer siyasi gelişmelerdendir. Bu tür gelişmelere bağlı olarak ya da bunlardan bağımsız olarak yapılan değişimler 1980'lerden sonra hız kazanmıştır. Ne var ki Türkiye'nin 93 yıllık Cumhuriyet geçmişşinde kurulan hükumetlerin programlarındaki eğitim söylemlerinin Görsel Sanatlar dersi öğretim programlarına bir takım yansımaları olurken kültür ve sanat alanlarındaki söylemlerin ders öğretim programına doğrudan yansıyan bir faktör olmadığı anlaşılmıştır.