Aloş Germaner heykelinde form-anlam ilişkisinin gösterge bilimsel çözümlemesi

Çalışmamız Aloş Germaner'in 'olgun dönem' olarak adlandırılan ve 1980'li yılların sonuyla 1990'lı yıllara tarihlenen döneme ait yapıtlarım ve sanatçının biçim ve biçem özellikleriyle çalışma tarzına ilişkin ilk ipuçlarının görüldüğü Aloşname desen dizisini kapsayan bir anlam çözümlemesini içermektedir. Birinci bölümde bir anlam çözümleme yöntemi olan göstergebilimin ana çizgileri ve kısa tarihçesi üzerinde durulmuş ; ikinci bölümde ise çalışmamızda izlenecek olan yol açıklanmıştır. Paris Göstergebilim Okulu'nun önerdiği yöntemin Aloşname desen dizisine uygulanabilirliği nedeniyle üçüncü bölümde bu yöntem uygulanmış; yontuların incelenmesinde ise sanatçının kullandığı formlar ve simgelerin yan anlamlarının veri olarak kullanıldığı, yan anlamların çözümlemesine yönelik bir yol izlenmiştir. Gerek Aloşname' de, gerekse yontularda sanatçının kariyeri boyunca yeğlediği formlar ve bu formların dönüşümü irdelenmiştir. Buna göre Aloş'un kariyerinde, kullandığı formlar açısından üç dönemin ayırt edilebildiği görülmüştür: kütlesel formlar kullandığı erken dönem; formları parçalamaya başladığı arayış dönemi; hem kütlesel, hem de parçalanmış formları birlikte kullandığı olgun dönem. Ancak, bu özelliğin, sanatçının bir döneminde kullandığı formları kariyerinin diğer dönemlerinde tümüyle terk ettiği anlamına gelmediği ve örneğin erken ya da arayış döneminde kullandığı formları kariyerinin 'olgun dönem' olarak adlandırdığımız geç 1980'ler ve 1990'lı yıllarında da yeni formlarıyla birlikte ve farklı bağlamlarda kullandığının altı çizilmiştir. Sanatçının bu özelliği, formlarında 'çevrim' olduğu biçiminde yorumlanmıştır. Bu çevrimin Aloş'un sanatında salt biçimsel değil, anlamsal açıdan da söz konusu olduğu ve erken dönem çalışmalarında var olan temaların olgun dönem yapıtlarında da kopuntusuz olarak varlığını sürdürdüğü olgusu üzerinde durulmuştur. 108 Aloş'un sanatının kaynaklan üzerinde durulmuş ve bu kaynakların iki yönlü olduğu görülmüştür: mitoloji ve sanatçının eğitimciliğinden kaynaklanan biçimsel özellikler. Sanatçının Temel Sanat Eğitimi derslerinden kaynaklanan modüler sistemin ve değişik yapılardaki öğeleri bir araya getiriş tekniklerinin biçemini belirleyişi vurgulanmış; mitolojiyi başlangıç noktası olarak alıp dönüştürmesi tavrının altı çizilmiştir. Yöntem olarak göstergebilimi seçişimiz, önsözde de belirtildiği gibi, sanat tarihine konu olan sanatçı, yapıt ve olguların yapısallcı yönteme aslında hiç de yabancı olmamasından kaynaklanmaktadır. Sanat tarihinde yöntem olarak kullanılan ikonografik çözümleme bir tür yapısallcı çözümlemedir ve kurucusu Erwin Panofsky sanat tarihinin Saussure'ü olarak adlandırılmaktadır. 138 Bu bütünceye kuşkusuz birçok açıdan yaklaşma olanağı bulunmaktadır. Her bir açıdan yapılacak inceleme, çözümleme ve yorumlar o yapıtın ya da yapıtlar bütününün hacmini genişletir. Bizim, Aloş'un yapıtlarına yönelik anlam çözümleme çabamızın amacı, esas olarak bir biçim sanatı olan yontunun, anlamdan soyutlanmadan, formun arkasını da görerek anlamı dördüncü bir boyut olarak incelemeye katmaktır. Bu çalışmanın sonucunda Aloş'un yapıtlarıyla ilgili değerlendirmelerde eksik kalan kimi noktaların anlam zemininde buluşulduğunda bütünlendiği ve sanatçının biçimsel farklılık gösteren desen ve heykellerinin aslında kopuntusuz bir bütün oluşturduğu bir yöntem çerçevesinde belirtilmiş ve sanatçının kullandığı formların salt göndergelerinin değil, tüm göndermelerinin çözümlenmesine yönelik bir anlam çözümleme çalışması gerçekleştirilmiştir. 138 Donald Preziosi, Rethinking Art History. New Haven & London: Yale University Press, 1989, s.130. 109