Kıyı bölgesi yönetiminde coğrafi bilgi sistemlerinin kullanımı ve İzmir Körfezi için bir uygulama

Dünya nüfusundaki hızlı artış, endüstrileşme ve buna bağlı olarak ortaya çıkan kentleşme aşırı bir doğal kaynak tüketimi, enerji yetersizliği gibi unsurları da içeren çevre sorunlarını beraberinde getirmiştir. Bu nedenle insanlığın geleceğinin güvence altına alınabilmesi için bu tür sorunları minimize edecek şekilde bir planlama ve kaynak yönetimi yapılması zorunlu hale gelmiştir. Son yıllarda bilgisayar donanım ve yazılım teknolojisindeki hızlı gelişme: bilgisayar destekli karar sistemlerinin yaygın olarak kullanılması olanağını sağlamıştır. Bu olanak sayesinde, karar alma süreçleri daha rasyonel ve objektif olarak oluşturulabilmekte ve bunun neticesinde ise planlama ve uygulama süreçlerinin güvenilirliği, tutarlılığı ve başarısı artmaktadır. Bilgisayar destekli bir karar destek sistemi olarak uzun bir süredir kullanılan matematik model çalışmalarına, son yıllarda uzaktan algılama yöntemleri de eklenmiş durumdadır. Uzaktan algılama, bir cisimden yayılan ışınımın nitelik ve nicelik yönünden değerlendirilmesi sureti ile fiziksel bir temas olmaksızın cismin özelliklerinin ortaya konması ve ölçülmesi şeklinde tanımlanır. Uydu fotoğraflarının işlenme potansiyeli de, bilgisayar teknolojisindeki gelişmeye paralel olarak artmış ve böylece uzaktan algılama ile elde edilen verilerin kullanım alanı yaygınlaşmıştır. Bu gelişmeler sonucunda, farklı tekniklerle derlenen verilerin ve/veya üretilen sonuçların ayni veri tabanı içinde entegrasyonunu sağlayan bir gerece ihtiyaç duyulmuştur. Kısaca GIS olarak adlandırılan bir gereç, 1980'li yıllardan itibaren yaygın bir kullanım alanı bulmuştur. Bu çalışmada, Coğrafi Bilgi Sistemlerinin kıyı bölgelerinin yönetimindeki kullanım olanakları üzerinde durulmuştur. Bilindiği gibi ekolojik açıdan daha hassas olan kıyı bölgelerindeki ekonomik gelişmeler, diğer kesimlere nazaran çok daha hızlı olmaktadır. Bu nedenle, gelişimin olumsuz etkilerini en aza indirgeyebilmek için kıyı bölgelerindeki planlama ve uygulamaların çok daha dikkatli olarak yapılması gerekmektedir. Bu amaçla uygulanan çağdaş yönetim modelleri, kıyı bölgelerindeki doğal kaynak kullanımına yönelik planlanma ve uygulama faaliyetlerini, entegre sistem yaklaşımlarıyla düzenlemektedir. Sunulan tez kapsamında yeni uygulamalar olması nedeniyle, gerek kıyı bölgesi yönetimi konusu, gerekse Coğrafi Bilgi Sistemlerinin tanımı, türleri ve bu tür uzaktan algılama metodları ile entegrasyonu gibi temel konular oldukça geniş bir şekilde açıklanmaktadır. Daha sonra özel bir uygulama olarak izmir Körfezi ele alınmakta; farklı teknikler kullanılarak toplanan ve / veya üretilen bilgilerin depolanmasına, birlikte irdelenmesine ve zaman boyutunda izlenmesine olanak veren bir Coğrafi Bilgi Sistemi geliştirilmektedir. izmir Körfezi için geliştirilen bu sisteme baz teşkil eden topografik ve batimetrik haritalar, Harita Genel Komutanlığı'na ait 1/25000 ölçekli haritalar ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Seyir Hidrografi ve Oşinografi Dairesi'ne ait 1/75000 ölçekli haritaların memleket koordinat sisteminde sayısallaştırılması sureti ile elde edilmiştir. Daha sonra Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü tarafından İzmir Büyükşehir Belediyesi için gerçekleştirilmiş olan izleme çalışmaları esnasında klasik yöntemlerle toplanmış olan muhtelif su kalitesi parametrelerinin, örnek olmak üzere seçilen 1990 yılı yaz ve kış dönemlerine ait değerleri girilerek bir veri tabanı yaratılmış; Coğrafi Bilgi Sisteminin olanaklarından yararlanılarak bu parametrelerin izmir Körfezi boyunca değişimlerini gösteren düzeç eğrileri oluşturulmuş; böylece bu parametrelerin farklı derinliklerdeki ve farklı dönemlerdeki dağılımını izlemeye olanak sağlayan çizimler üretilmiştir. Bu kapsamda ayrıca bazı noktalardaki parametre değerlerini değiştirmek suretiyle bazı senaryolar oluşturulmuş ve bu tür değişimlerin İzmir Körfezi genelindeki dağılımları, hangi yönde ve oranda etkileyebileceği irdelenmiştir. Son olarak, mevcut bir su kalitesi modelinden elde edilen sonuçların ayni Coğrafi Bilgi Sistemine aktarılmasına olanak veren bir yazılım geliştirilmiş ve böylece Coğrafi Bilgi Sistemlerinin güçlü bir karar destek sistemine dönüşümü için önemli bir aşama olan matematik model - Coğrafi Bilgi Sistemi entegrasyonu, İzmir Körfezi ölçeğinde sağlanmıştır. Farklı kaynaklardan gelen bilgilerin ayni Coğrafi Bilgi Sistemi ortamında beraberce bulunabilmelerine olanak veren bu ilişkilendirme neticesinde, matematik model sonuçları Coğrafi Bilgi Sistemi yazılım olanakları vasıtası ile, gerek bilgisayar ekranında ve gerekse çizim formunda görsel hale dönüştürülebilmektedir.