Türk resim sanatına toplumsal dinamiklerin yansımaları

Türklerin yaşamı tarih boyunca sürekli değişim ve farklılık göstermiştir. Bu değişim ve farklılıklardan dolayı da birçok milletin yaşamlarından etkilenmiş ve bir o kadar da onların yaşamını etkilemiştir. Türkler savaşçı ruhlarıyla sürekli yayılmacı bir politika izleyen bir millet olmuştur ve bunun sonucunda da sürekli göç etmişlerdir. Belki de bu yüzdendir ki resim alanında geçmişşte hep Batı'nın arkasında yer almıştır. Türkler ne zaman ki yerleşik bir hayata başlamış o zaman resim sanatımız da gelişme göstermeye başlamıştır. Minyatürlerle başlayan resim süreci Tanzimat'la ilk adımlarını atmış, Sanayi-i Nefise ile gelişmeye başlamış, Cumhuriyetle birlikte de resim sanatımız toplumsal özellik göstermeye başlamıştır. Resim sanatımızdaki bu toplumsallık, sadece konu açısından bize ait olup, uygulanan yöntem açısından yine Batı çıkışlı olmuştur. Resim sanatımızda boyamn kullanılışı ve teknik konular hep Batı tekniğinin bizdeki yansımalarıdır. Konu bakımından baktığımızda ise, Osmanlı'nın gerilemesi ve hatta çöküşüyle birlikte bir ulusçuluk akımı oluşmaya başlamıştır. Bu oluşumun sonunda adı Cumhuriyet olan yepyeni bir idare biçimi Türk milletine, büyük önder Atatürk tarafından hediye edilmiştir. Aslında resim sanatımızda gerçek anlamdaki ilk toplumsal dinamikler de bu kuruluş öncesi ve sonrası dönemde meydana gelmeye başlamıştır. Türklerin zor yaşamı, ardı arkası kesilmeyen savaşlar artık ressamlarımızın en çok üzerinde durduğu konular olmuştur. Savaşan askerler, mermi taşıyan kadınlar, Kurtuluş temaları resimde olduğu gibi birçok sanat dalında da konu olarak yer almaya başlamıştır. Bu süreç Cumhuriyet sonrasında artık milli bir sorun halini almış ve Batı resmine karşı çıkış olarak düşünebileceğimiz Türk resim sanatında gelenek sorununu doğurmuştur. Toplumsal konuları işleyen tüm sanatçılar, Batı resmine karşı çıkışı geleneksel temalarda ve folklorik konularda aramaya başlamıştır. Belki de bizim resim sanatımızdaki toplumsal gelişim sürecimiz hep bu mantık üzerinden gelişimini sürdürmüştür. VAslında toplumsal resim süreci 1945'li yıllarda Yeniler Gurubu'yla başladı. Resimde gelenekçilik, toplumsallık ya da ulusçuluk kavramı olarak vasıflandırılan bu süreç, Yeniler Gurubu'nun önderliğinde gelişmiştir. Bu süreci daha sonra Onlar, Bağımsızlar ve diğer birçok gurup hareketi sürdürmüştür. Bir gurup hareketi olmasa da Ressamların Yurt Gezileri'nde de bu oluşum devam etmiştir. 1980'li yıllara gelindiğinde ise durum biraz daha farklılık göstermiştir. Artık gündemde siyasetin ağırlığı ön plandadır. 80'li yıllar, sağ-sol davasının başladığı, toplumlarda siyasi kutuplaşmaların olduğu, kardeş kanının döküldüğü, ordunun olaya müdahale ettiği ve bir kaos ortamının yaşandığı sarsıntılı bir yaşam dönemidir. Kurtuluş savaşı yıllarında birlik bütünlük olan halk bu dönemde bir iç isyanın yaşanmasını sağlayan grupçuklara dönüştü. Halk artık halklar oldu. Aynı milletten bile olsalar toplum birbirine düşman oldu. 90'lı yıllarla beraber siyasi kutuplaşmalar varlığını sürdürmeye devam etti. Bu dönemde sanatçılar siyasal konular üzerinde çok fazla durmaya başladılar. Yapılan resimler de bu düzenin bir yansımasını oluştururlar. Resim bir propaganda aracı halini aldı. Artık salt estetiğin arandığı veya Yemler Grubu mantığındaki bir ulusçuluk düşüncesi yerini slogansal işlere, direkt siyasal mantığa bıraktı. Bu süreç yıllar boyu devam etti. Bedri Baykam bunun en güzel örneğidir. Bunun dışında birçok isim yine bu siyasi olayları eserlerinde konu olarak işlemişlerdir. Halen eskisi kadar olmasa da günümüzde de bunun izleri görülmektedir. Türklerin kaderi midir bilinmez ama, Türkler varoluşlarından bugünkü yaşamlarına kadar halen bir savaşın içinde kendilerini bulmaktadırlar. Bugünkü savaşımız sıcak savaş olmasa da, ekonomik, siyasal ve stratejik savaşlar olarak halen varlığını devam ettirmektedir. Artık bu savaş sadece bize ait bir savaş da değildir ve tüm toplumları ilgilendirmektedir. Bunun başını terör çeker. Bunun dışında sosyal gücün VIdoğurduğu ekonomik savaşlar, kimlik sorunları, küreselleşme, sınıf ayrılıkları ve bunların getirdiği çatışma ortamları varlıklarını her daim sürdürürler. Geçmişten bugüne gelinceye kadar geçen sürede, Türk resim sanatı bu dinamikler içerisinde kendine bir konu oluşturmuş ve bugünkü gelişimini sürdürmüştür. Aslında tüm toplumların sanatsal gelişim evresi bir çemberin halkası gibi birbirine bağlıdırlar. Dünya sanatı da bu çemberi oluşturan ana halkadır. Sanat hep bu halkanın etrafında toplanıp varlığını sürdürmeye devam etmektedir. VII