İşitme engelli bireylerin manevi ihtiyaçları ve ailelerinin Tanrı algısı ile psikolojik iyi oluş düzeylerine değer odaklı manevi güçlenme ve bakım programının etkisi

Amaç: Araştırmada, işitme engelli bireylerin manevi ihtiyaçlarının belirlenerek ebeveynlere yönelik uygulanan Değer Odaklı Manevi Güçlenme ve Bakım programının ailelerin Tanrı algısı ve psikolojik iyi oluş düzeyleri üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırmanın evrenini 2021 yılında Ankara ilinde yaşamakta olan, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde öğrenim gören, işitme engelli tanısı almış bireylerin ebeveynleri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise Ankara ilinde yaşayan 14-18 yaş arası işitme engelli tanısı almış çocuğu olan 32 öğrencinin ebeveynleri oluşturmaktadır. Bu kapsamda araştırmaya deney grubu için 32, kontrol grubu için de 32 olmak üzere toplamda 64 ebeveyn dahil edilmiştir. Araştırmada nicel verilerin toplanmasında demografik bilgi formu, Tanrı Algısı Ölçeği ve Psikolojik İyi Oluş Ölçeği kullanılmıştır. Demografik bilgi formunda katılımcıların yaşı, cinsiyeti, eğitim durumu, mesleği, gelir düzeyi, medeni durumu, çocuk sayısı, engel durumu olup olmadığı ve daha önce aile eğitim programına katılıp katılmadığı şeklinde bilgilere yer verilmiştir. Araştırmada işitme engelli öğrencilerle, yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır. Görüşme amacıyla kullanılan formda öğrencilerin cinsiyeti, yaşı, işitme cihazı/implant kullanma durumları, Türkçe konuşunca yakın çevredekilerin anlama durumu, ailede başka işitme engelli olup olmadığı, ailede işaret dili bilen olup olmadığı, işitme/konuşma sorunları yaşama süresi ile ilgili bilgilere yer verilmiştir. Araştırmada 14-18 yaş grubundaki işitme engelli öğrencilerle yapılan görüşmeler için 20 soru hazırlanmıştır. Çalışma kapsamında öncelikle işitme engelli bireylerin manevi ihtiyaçları belirlenmiştir. Belirlenen ihtiyaçlara yönelik işitme engelli bireylerin ebeveynlerine DOMAB programı uygulanmıştır. Araştırmada Psikolojik İyi Oluş ve Tanrı Algısı ölçekleri uygulanarak ön testler bakımından birbirine denk işitme engelli çocuğa sahip 64 anne-baba dahil edilmiştir. Kontrol ve deney gruplarında yer alan ailelerin; Tanrı algısı ve psikolojik iyi oluş düzeyleri ön-test, son-test, izleme testi puanları karşılaştırılmıştır. Araştırmaya dahil edilen bu kişiler deney ve kontrol grubu olmak üzere rastgele iki gruba ayrılmıştır. Kontrol grubuna herhangi bir özel uygulama gerçekleştirilmemiş, deney grubuna ise 13 hafta süreyle Değer Odaklı Manevi Güçlenme ve Bakım programı uygulanmıştır. Bu program bireylerde dini baş etme, sorumluluk kazandırma, olumlu düşünme, manevi güçlenme, değerleri hayatı aktarma, düşünce tarzını geliştirme, Yaradan'a sonsuz güven, sabır, Yaradan sevgisi, yaşadıklarını anlamlandırma, umut ve şükür gibi özellikler kazandırmayı amaçlamaktadır. Araştırmada elde edilen veriler iki kategoride değerlendirilmiştir. İşitme engelli bireylerin ihtiyaçlarının belirlenmesinde yapılan görüşmelerden elde edilen veriler içerik analizi ile analiz edilmiştir. Bu kapsamda Ankara ilinde bir özel eğitim merkezindeki 20 katılımcı ile görüşmeler yapılmıştır. Ayrıca araştırmada 'Tanrı Algısı Ölçeği' ve 'Psikolojik İyi Oluş Ölçeği' uygulanarak ön test-son test ve izleme testi verileri SPSS 24 programında analiz edilmiştir. Analizlerde, işitme engelli bireylerin ebeveynlerine ilişkin elde edilen verilerin yüzde ve frekans dağılımları verilmiştir. Ayrıca verilerin normallik dağılımları incelenmiş olup, Kolmogorov-Simirnov testi sonucunda verilerin normal dağılım gösterdiği belirlenmiştir. Buna göre verilerin analizinde parametrik istatistiksel tekniklerden bağımsız örneklem t testi, bağımlı örneklem t testi analizleri yapılmıştır. Bulgular: Araştırmada nitel verilerin analizi sonucunda; işitme engelli bireylerin duygu durumu, çevre, Yaradan ve değerlere yönelik olmak üzere dört ana temaya ve bu temalara ait 22 kategoriye ulaşılmıştır. Araştırmada nicel verilerin analizi sonucunda; Değer Odaklı Manevi Güçlenme ve Bakım programının uygulandığı deney grubundaki işitme engelli bireylerin ailelerinin psikolojik iyi oluş ve sevgi yönelimli Tanrı algısı düzeylerinin arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç: Gerçekleştirilen görüşmeler doğrultusunda işitme engelli bireylerin dışlanmama, hayata olumlu bakış açısı geliştirme, özgürlük, aile içi iletişim kurabilme, güçlüklerle başa çıkabilme, kabullenme, sabır, şükür, azim/başarı, empati, sosyalleşme, Yaradan sevgisi ve Yaradan'la sağlıklı bir bağ kurabilme ihtiyaçlarının olduğu belirlenmiştir. İşitme engelli bireylerin manevi ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla ebeveynlere yönelik gerçekleştirilen DOMAB programı sonucunda bireylerde psikolojik iyi oluş, sevgi yönelimli Tanrı algısı ve Tanrıya yönelik olumlu duyguların gelişmesine katkı sağlamıştır. Buna karşılık uzak/umursamaz Tanrı, korkutan ve cezalandıran Tanrı, Tanrı'ya yönelik olumsuz duygularda azalma meydana gelmiştir. Sonuç olarak uygulanan DOMAB programı, deney grubundaki ebeveynlerde psikolojik iyi oluş ve Tanrı algısının olumlu yönde gelişmesine katkı sağlamıştır. Kalıcılık testleri sonucunda elde edilen sonuçların kalıcı olduğu; psikolojik iyi oluş ve Tanrı Algısı Ölçeği puanlarının, son testteki puanlarla benzerlik gösterdiği belirlenmiştir.