Zorunlu iş sağlığı ve güvenliği eğitiminin iş kazalarına etkisi: İmalat sektöründe bir vaka-kontrol çalışması

Tez çalışmasında, ülkemizde Kanun uyarınca çalışanlara verilen iş sağlığı ve güvenliği eğitiminin iş kazalarını önlemede etkili olup olmadığı araştırılmıştır. İş kazalarına neden olabilecek diğer değişkenlerin etkileri kontrol altına alınarak, iş sağlığı ve güvenliği eğitiminin iş kazası geçirme riskiyle ilişkisi değerlendirilmiştir. Bu çerçevede 'Mevzuat uyarınca verilmesi gereken İSG eğitimi, iş kazasına sebep olabilecek diğer faktörlerden bağımsız olarak imalat sektöründe çalışanların iş kazasına uğrama riskini azaltır.' hipotezi vaka kontrol çalışması yapılarak test edilmiştir. Vakalar 13.06.2013-24.06. 2016 tarihleri arasında en az on beş gün iş göremezlikle sonuçlanan iş kazası geçirmiş ve kazaları müfettişlerce incelenen çalışanlardır (n=190). Kontroller birebir eşleştirildikleri vakaların kaza geçirdiği tarihe kadar kaza geçirmemiş olan, aynı iş kolunda aynı işi yapan, aynı cinsiyette, ( 5) aynı yaşta çalışanlardır (n=190). Vakalardan ve kontrollerden literatürde iş kazalarıyla ilişkili oldukları belirtilen on dört değişkene ilişkin bilgiler resmi raporlardan, kayıtlardan ve teftiş süreçlerinde müfettişler tarafından alınmıştır. Şartlı lojistik regresyon yöntemi kullanılarak geliştirilen model ile eğitimin ve diğer faktörlerin iş kazaları ile ilişkisi belirlenmeye çalışılmıştır. Her değişkenin diğer değişkenlere bağlı tahmini odds oranları bulunmuştur. Böylece mevzuata uygun olarak verilen İSG eğitiminin, yetersiz İSG eğitiminin iş kazalarına etkisi belirlenmiştir. Populasyonda seyrek görülen hastalıklara ve kazalara ilişkin odds oranları yaklaşık olarak göreceli risk oranlarına eşittir. Bu yüzden araştırmada, en az on beş gün iş göremezlikle sonuçlanan iş kazaları için bulunan OR değerleri RR olarak değerlendirilebilir. Araştırma sonuçları 'zorunlu İSG eğitimi iş kazalarını önlemede etkilidir.' hipotezini desteklemektedir. Sonuçlara göre, diğer tüm şartlar aynıyken, bir çalışanın mevzuatta belirtilen sürelerin altında da olsa İSG eğitimi alması, iş kazası geçirme riskini %47, 5 oranında (OR=0,525, %95 CI: 0 ,33-0,84) düşürmektedir. Bir çalışanın mevzuata uygun sürelerle İSG eğitimi almış olması, kaza geçirme riskini %75, 6 oranında (OR=0,244,% 95 CI: 0 ,10-0,62) azaltmaktadır. Yaptığı işle ilgili yasal teknik önlemlerin kısmen de olsa alınması, çalışanın göreceli kaza riskini %44, 4 oranında (OR=0,556, %95 CI: 0 ,33-0,93) düşürmektedir. Gece çalışması, çalışanın iş kazası geçirme riskini %81 oranında (OR=1,81, %95 CI: 1 ,03-3,19) arttırır. Çalışanın her bir yıllık tecrübesi kaza riskini %13 oranında düşürür. Araştırma sonucunda İSG eğitimi ile çalışanın mesleğindeki veya yaptığı işteki toplam tecrübe arasında etkileşim olduğu belirlenmiştir. Bir yıllık iş tecrübesi, yetersiz sürelerle verilen İSG eğitiminin etkisini %7,5 oranında, mevzuata uygun sürelerde verilen eğitimin etkisini %15, 5 oranında arttırmaktadır. Araştırma sonuçları, zorunlu İSG eğitiminin iş kazalarını önlemede etkili olduğunu ve diğer risk grupları gece çalışanlar ve tecrübesiz çalışanlar için özel eğitim programlarının mevzuatla düzenlenmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.