An Analysis of Turkish and English idioms from syntactic, semantic and pragmatic points of view special reference to dramatic works

Bu çalışmanın amacı, deyimlerin yapısını araştırmak, temel biçimlerinin gerek sözdizim gerekse sözlük öğeleri açısından herhangi bir değişikliğe açık olup olmadığını ve anlam açısından üretkenliğin mümkün olup olmadığını görmektir. Ayrıca, deyimlerin kendilerine özgü özellikler taşıyıp taşımadığını, eğer varsa bu özelliklerin belli bir dile özgü mü yoksa evrensel mi olup olmadığım araştırmayı amaçlamaktadır. Bunun yanında, bu çalışmada, deyimlerin kullanım bakımından iletişimdeki gücünü, bu kalıplaşmış anlatanların yoğun anlam yüklü olduklarını, bir düşünceyi, bir duyguyu veya bir durumu, onların deyim olmayan karşılıkları dikkate alındığında, daha etkili anlatım biçimi olduklarını ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Yararlı bir çözümleme, ancak bağımsız bir bütünce üzerinde gerçekleştirilebileceği için, çözümlemeye alınacak deyimler, herhangi bir ölçüt dikkate alınmaksızın seçilen dokuz tiyatro eserinden toplandı. Bu eserler ve yazarları şöyledir: Bekir Olayı, Derya Gölü, Ayla Öğretmen, Yangın Yerinde Orkideler, The Glass Menagerie, Mrs Warren's Profession, The Dog It was That Died ve Teeth. İlk bölüm, çalışmaya bir zemin oluşturan bir alt bölümle birlikte, çalışmanın alanı ve amacı ile ilgilidir. İkinci bölüm, deyimlerin çözümlenmesinde temel olarak alman anlambilim ve edimbilim ile ilgiliIll kavramlara ilişkin bir giriş sunmaktadır. Bu çalışmada deyimlerin dilbilim ve anlam yönünden çözümlenmesi anlam kurucusu kavramına dayalı olarak yapıldığı için, bu kavram üzerinde durulmuş ve edimbilime ilişkin önsayıltı, konuşma ilkeleri ve söz eylem gibi kavramlar tanıtılmıştır. Üçüncü bölüm ise, birden fazla sözlük öğesinden oluşan dilsel yapılara yer verirken, ayrıca deyimlerin özellikleri ve tanımlarına yer veren bir alt bölüm de içermektedir. Burada değinilen birden fazla sözcüklü dilsel yapılar, atasözleri, deyişler, ikilemeler ve benzeri kalıplaşmış anlatımlardır. Deyimlerin yapışım ve özelliğim daha iyi kavramak için, önce bu anlatımları ele almak gerekli görülmüştür. Üç ana alt bölümden oluşan dördüncü bölüm, çalışmanın özü olarak nitelenecek uygulama bölümüdür. Burada deyimler anlam ve dilbilim yönleriyle birlikte, iletişimdeki işlevleri açısından tartışılırken, kullanım yönleri üzerinde durulmuştur. Deyimlerin anlam yönünden incelendiği ilk alt bölümde, önce mecazi dil ve doğrudan anlamlı dil arasında bir ayrım yapıp, daha sonra deyim aktarması ve deyim arasındaki ilişkilere değinilmiştir. Ayrıca deyimler, anlam kurucusu kavramı yönünden incelenirken, hangi deyimlerde sözcük-gönderge eşleşmesinin mümkün olduğu, ve deyimlerdeki sözcük öğelerinin eş anlamlarıyla değiştirilip değiştirilemeyeceği araştırılmıştır. Bunun yanında, deyimleri deyim yapan anlam ölçütleri üzerinde de durulmuştur. Bunu izleyen alt bölümde, hangi deyimlerin dilbilgisi ve sözdizim yapılarının değiştirilebileceği araştırılmıştır. Burada, söz konusu iki dilde dilbilgisi kurallarına uymayan deyimlere de yer verilmiştir. Son alt bölümde ise, deyimler daha önce sözü edilen edimbilim kavramları yönünden ele alınırken, onların deyim olmayan karşılıkları ile karşılaştırılıp, aralarındaki kullanım farklılıklarının saptanması amaçlanmıştır. Son bölüm ise, ortaya çıkan bulguların tartışıldığı ve bazı önerilerin yer aldığı sonuç bölümüdür. Bu çalışmada birincisi, çalışma boyunca kullanılan ve tiyatro eserlerindenIV toplanan Türkçe deyimlerin ve ikincisi, aynı amaçla toplanmış ve kullanılmış İngilizce deyimlerin abecesel listesini veren iki eki sonuç bölümünden sonra sunulmuştur.