Türk plastik sanatlarında otodidakt ve naif sanat, çocuk yaratıcılığı (1950-1960)

Bu tezde, naif, otodidakt sanat ve çocuk yaratıcılığının 1950- 1960 yıllan arası Türk sanat ortamındaki yeri ele alınmış ve tarihsel süreç içerisindeki oluşumu siyasal ekonomik ve kültürel gelişimlerle ilişkisi açısından değerlendirilmiştir. Tez, 'Giriş', 'Naif; Otodidakt Sanat ve Çocuk Yaratıcılığı', '1950- 1960 Arası Kültürel ve Sanatsal Ortam', 'Türk Plastik Sanatlarında Otodidakt ve Naif Sanat, Çocuk Yaratıcılığı Olgusu' ile 'Değerlendirme ve Sonuç' başlıkları altında toplanan beş ana bölümden oluşmuştur. Giriş bölümünde tez konusunu seçme amacı, tezin konusu ve kapsamı tanıtılmış, izlenen yöntem ve tezin bölümleri hakkında bilgiler verilmiştir. ikinci bölümde naif, otodidakt sanat ve çocuk yaratıcılığına tarihsel gelişimi açısından bakılmıştır. Naif, otodidakt sanat ve çocuk yaratıcılığının ortaya çıktığı 19. yüzyıl sonu değişik açılardan ele alınmış, halk sanatları, akıl hastalarının sanatları ile primitivizm ve art brut gibi oluşumlar da benzer özellikleri nedeniyle bu çerçevede değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde konu, dünya ve Türkiye'nin değişen siyasal, ekonomik ve kültürel görüntüsü açısından ele alınmıştır, n. Dünya savaşı sonrasında değişen dengelerin sanata yansımaları ve Türk sanat ortamına etkileri tartışılmıştır. Naif ve otodidakt sanat olgusu, Türk plastik sanatlarına 1950'lerde girmiştir. Bu yıllarda akademi sanatçıları, akademiye karşı olan genç kuşak ve otodidakt, naif sanatçılar şeklinde belirlenebilecek üç eğilim vardır. Grup oluşumlarına Tavanarası Ressamları, On'lar grubu ve Yeni Dal grubu dışmda rastlanmaz. Yeni oluşumlarla birlikte yeni tartışmaların yaşandığı bu dönemde daha çok bireysel söylemler geliştiren sanatçılar ortaya çıkmıştır. IV Dördüncü bölümde, çocuğa bakış ve çocuk yaratıcılığı tarihsel süreç içerisindeki Türkiye'deki görüntüsü açısından ele alınmış ve 'Harika Çocuklar Kanunu' tanıtılmıştır. Ayrıca Türkiye'de ilk kez 1950'lerde karşımıza çıkan naif ve otodidakt sanatın kaynaklan halk sanatı örneklerine dek inilerek ele alındıktan sonra, 1950'lerdeki oluşumu ve gelişimi dönemin diğer anlayışlarıyla ve edebiyat, sinema gibi alanlarla da karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. 1950'li yıllarda Türk plastik sanatlarında Akademi'ye karşı oluşumlar belirginleşmeye başlamıştır. Naif, otodidakt sanat ve çocuk yaratıcılığı başlıkları altında toplanabilecek bu üç eğilim bu karşı duruşun bir parçası olmuştur. Bu kapsamda ele alınan sanatçılar arasında; İhsan Cemal Karaburçak, Fikret Ürgüp, Yüksel Arslan, İbrahim Balaban, Cemil Eren, Cihat Burak, Cevdet Bilgin, Rasin Arsebük, Nuri Özgiray ve 'harika çocuklar'; Hasan Kaptan, Engin Türker, Mehtap Uyguner, Özgül Noyan ve Betül Ayataç yer alır. Bu oluşumu, çok partili döneme geçişle birlikte yaşanan değişim; liberal ekonomi, özgürlükçü söylem, köy-kent ayranı, göç, iletişim olanaklarının çoğalması gibi nedenler beslemiştir. Türk sanat ortamında tartışılan soyut sanat ve köylü gerçekçiliği gibi yönelimlerle de örtüşen bu anlayış desteklenerek kendini var etmiştir. Ayrıca halk sanatlarına ve etnografik malzemeye yönelim bu oluşumun 50'lerde ortaya çıkmasında etkin olmuştur. Değerlendirme ve Sonuç bölümünde, bütün bu bölümlerin ve toplanan yazılı ve görsel malzemenin katkısıyla naif ve otodidakt sanatın 1950'lerdeki görüntüsü Türk plastik sanatları açısından değerlendirilmiş, yeri ve önemi Batı'yla, karşılaştırılarak, benzer ve farklı yönleri belirlenmeye çalışılmıştır. Türk plastik sanatlarında ilk kez 50'lerde karşımıza çıkan bu olgu, dönemin tartışmalarına katkıda bulunmuş ve yenilikler getirmiştir, konu ve malzeme açısından çeşitli ilkler yaşanmıştır. Bu olgu çerçevesinde değerlendirilen kimi sanatçılar 1950'lerden sonra etkinlik göstermemişken, kimileri Türk plastik sanatları içerisinde önemli bir yer edinmişlerdir.