Fotoğrafın nesnesi olarak sanatçının kendisi: Fotoğrafta özportre

Fotoğrafın Nesnesi Olarak Sanatçının Kendisi: Fotoğrafta Özportre' başlığını taşıyan bu tez çalışması ile, fotoğrafın icadından günümüze kadar olan belli başlı fotografik özportre örneklerinin; fotoğraf tarihi, düşünce ve sanat tarihi ile psikolojinin bulguları üzerinden tekrar ortaya koyulması ve bu alandaki dönüşümün öznenesne kavramları ve bunların geçişliliği bağlamında incelenmesi; fotoğrafta özportre üretimini etkileyen fiziksel, düşünsel ve toplumsal etkenlerin ortaya konulması ve günümüz fotoğrafında sanatçının konumu, bireyselliğin gelişimi, sanatçının kendisine yaklaşımı, toplumsal etkileşimler ve sanata etkileri gibi üzerinde birçok farklı fikrin üretildiği konularda, fotografik özportreler üzerinden bir bakış açısı getirilmesi amaçlanmıştır. Özportre üretiminin altında yatan öznenesne kavramları ve bunların varoluşçuluk, narsisizm, ayna-yansıtma ve psikanaliz bağlamında tanımlarının ortaya konulması, özportrenin tanımlanması ve özportre üretimini tetikleyen nedenler ve bunu sağlayan yöntemlerin yeniden sınıflandırılması, fotoğraf dışındaki alanlarda özportre üretimine tarihsel bir bakış ve bu bilgiler üzerine fotoğrafın icadından günümüze Batı sanat tarihindeki önemli fotografik özportre örneklerinin üç ayrı dönem başlığı altında değişim ve dönüşümlerinin incelenmesi, bu çalışmanın ana hatlarını oluşturmuştur. Bu yaklaşımı ortaya koyabilmek için birçok yerli ve yabancı kaynaktan faydalanıldığı gibi, çalışma görsel belgeler ve fotoğraflarla zenginleştirilmiş, fotografik özportre üretimi belirgin bir süreklilik taşıyan fotoğrafçı ve sanatçıların görsel örnekleriyle beraber incelenmiştir. Buna ek olarak, fotoğrafın icadından günümüze 100 fotografik özportre örneği, özportrelerdeki değişim ve dönüşümün kronolojik olarak daha net izlenmesine olanak sağlamak ve ileride bu konuda çalışmak isteyen araştırmacılara bir referans oluşturabilmek amacıyla çalışmaya eklenmiştir. Sonuçta, fotoğraf tarihinin özportreler üzerinden yeniden okunması olarak da ele alınabilecek olan bu tez çalışması, özünde fotografik özportrelerdeki dönüşümü, 20. yüzyılın postmodernist ortamı bağlamında ortaya koymakta, öznenesne kavramlarının zaman içindeki dönüşümünün fotografik özportrelerde nasıl ortaya çıktığını göstermekte, fotoğrafın özellikle beden sanatı ve performans sanatı ile olan yakın ilişkisine değinmekte, ve fotoğrafın ? özellikle de fotografik özportrelerin ? özündeki 'performans' özelliğini ortaya çıkartmaktadır. Performans sanatının, fotoğrafın gerçeklik ve yaşamla yakın ilişkisini içselleştirmesi ve fotoğrafın performansı kapsamasıyla beraber, fotografik özportrelerde sanatçının kendisini 'nesne'leştirmesi artık 'edilgen' bir konuma geçmesi değil, 'özne'nin 'etken'liğini koruyarak, fotoğraf makinasının önünde performansını sergileyen 'etken' bir 'nesne' olması anlamına gelmektedir. Günümüzde hem bedensel ve düşünsel, hem de toplumsal sorgulamaların yaratıcı mekanı olan özportreler, çok sayıda fotoğrafçı ve çağdaş sanatçının sahnesi olmuştur. Bu bağlamda fotoğraf, etkinliği ve görsel kültürdeki yeri ile, özportrelerin dönüşümünde önemli bir rol oynamış, günümüzde de özportre üretiminde başlıca araç olma özelliğini kazanmıştır.