Distribution of competences between the commission and the national authorities of member states in EC Competition Law

öz Avrupa Topluluğu rekabet hukukunun uygulanmasında ulusal otoriteler ile Komisyon arasındaki yetki dağılımı bu tezin temel konusunu oluşturmaktadır. Bu kapsamda söz konusu yetki dağılımının nasıl olduğunun tespit edilebilmesi için öncelikle Topluluk rekabet hukukunun ne zaman ve nerede uygulandığının tespit edilmesi gerekmektedir. Bu tespit, Topluluk rekabet hukukunun uygulanmasında merkezi rol oynayan Komisyon'un bu alandaki yetkisinin sınırlarının ve yetkiyi kazanma anının belirlenebilmesi açısından da önem taşımaktadır. Bir başka deyişle, Topluluk rekabet hukukunun uygulanma şartlarının oluşmadığı yerde ve zamanda Komisyon da yetkili olamayacak, bu durumda, eğer şartlan mevcutsa, ulusal otoriteler ulusal rekabet hukuklarını uygulamakla yükümlü olacaklardır. Avrupa Topluluğu içinde teşebbüsler arasındaki rekabeti kısıtlamayı amaçlayan ya da kısıtlayıcı etki doğuran herhangi bir anlaşma, teşebbüs birliği karan ya da uyumlu eylem ortaya çıktığında, Topluluk hukukunun söz konusu hukuka aykırı eyleme uygulanabilir olması ya da Komisyon'un bu alanda yetki kazanması, Avrupa Topluluğu Anlaşmasının 81 ve 82 inci maddelerinde yer alan şartların her bir hüküm açısından ayrı ayrı olmak üzere bir arada bulunmasına bağlıdır. Ulusal rekabet hukukları ile Topluluk rekabet hukukunu oluşturan unsurlar arasındaki farklılıkların, özellikle yetki ikamesi ve yerinden yönetim kavramlarının gündeme gelmesi ile birlikte artan uyumlaştırma çalışmaları sonucunda büyük ölçüde ortadan kalktığı göz önünde bulundurulacak olursa Topluluk hukukunun uygulanabilirliği açısından kilit kavramın 'üye devletler arasındaki ticaretin etkilenmesi' olduğu ortaya çıkmaktadır. Ancak teşebbüsler arasındaki herhangi bir kısıtlayıcı uygulamaya ilişkin olarak diğer şartların mevcudiyetinin yanında üye devletler arasındaki ticaretin etkilenmesi şartının da karşılanmış olması ulusal rekabet hukukunun söz konusu rekabet ihlaline uygulanamayacağı anlamına gelmemektedir. Nitekim ilk kez Topluluk Mahkemesi'nin Walt Wilhelm kararında açıklıkla belirtmiş olduğu üzere Topluluk rekabet hukukunun ulusal rekabet hukuku ile birlikte ve aynı anda uygulanması mümkündür. Ne var ki, her11 iki hukuk sisteminin bir arada uygulanabilme olanağı, aynı uyuşmazlık konusunda, hem Komisyon hem de farklı üye devletlerdeki ulusal rekabet otoriteleri tarafından birbirleri ile çelişen kararların ortaya çıkmasına yol açabilecek, bu da Topluluk hukukunun korumakta olduğu Topluluk menfaatlerinin zedelenmesi tehlikesini beraberinde getirecektir. İşte bu noktada, topluluk hukuku ile ulusal hukuk sistemleri ve dolayısıyla Topluluk kurumlan ile ulusal kurumlar arasındaki ilişkiyi yönlendiren ve Topluluk hukukunu ulusal hukuk sitemleri karşısında üstün kılan 'üstünlük ' ve 'öncelik ' prensipleri devreye girmektedir. Bununla birlikte ulusal hukuk ve Topluluk hukukunun birbirinden farklı amaçlara hizmet ettikleri kabul edildiğinde söz konusu prensiplerin ne dereceye kadar uygulanabileceği konusunda da tartışmalar mevcuttur. Tekrar bu çalışmanın asıl konusunu oluşturan Topluluk rekabet hukukunun ulusal otoriteler tarafından nasıl uygulandığına ve bu alanda Topluluk kurumlan ile yetki paylaşımının nasıl gerçekleştiğine döndüğümüzde, Topluluk hukukunun temel prensiplerinden olan ve bu hukuk sisteminin üstünlüğünden kaynaklanan 'doğrudan etki' ve 'doğrudan uygulanabilirlik' kavranılan ile karşı karşıya gelmekteyiz. Bu bağlamda, bireyler üzerinde ulusal mahkemeler önünde doğrudan ileri sürebileceği hak ve borçlar doğmasına yol açan doğrudan etki prensibi ile Topluluk hukukunun iç hukuka geçirilmesine gerek kalmaksızın ulusal mahkemeler tarafından tıpkı bir iç hukuk kuralı gibi doğrudan ve öncelikle uygulanabilmesini sağlayan doğrudan uygulanabilirlik prensibi, bu alanda ulusal mahkemelerin sahip olduğu yetkinin kaynağını oluşturmaktadır. Böylece taraflar arasında uyuşmalık konusu olan rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşmanın Topluluk rekabet hukuku bakımından geçerli bir anlaşma olup olmadığı ulusal mahkemelerce incelenebilmekte ve 81 ya da 82 inci maddelerde yer alan şartların karşılandığı tespit edildiğinde zarara uğramış olan taraf lehine tazminata dahi hükmedilebilmektedir. Ulusal rekabet otoriteleri, ulusal mahkemelerden farklı olarak, Topluluk rekabet hukukunun uygulanması alanındaki yetkilerini doğrudan Avrupa TopluluğuIll Anlaşmasının 84 üncü maddesinden, Komisyon ise 85 inci maddesinden almaktadır. Ancak bu alanda Topluk kurumları ile ulusal kurumlar arasındaki yetki ve görev paylaşımını düzenleyen temel mevzuat 17 sayılı Tüzüktür. Söz konusu Tüzükte yer alan 9(3) nolu madde hükmü uyarınca Komisyon, bu Tüzüğün ilgili diğer hükümleri çerçevesinde herhangi bir rekabet ihlaline karşı hukuki süreç başlatmadıkça Üye Devlet kurumlan 84 üncü madde hükmü ile uyumlu olarak 81(1) ve 82 inci maddelerin uygulanmasında yetkili kalmaya devam edeceklerdir. Aynı Tüzüğün 9(1) hükmü uyarınca ise, 81(1) hükmünün uygulama alanına giren anlaşmalar için 81(3) nolu madde kapsamında düzenlenmiş olan bireysel muafiyet tanıma yetkisi münhasıran Komisyon'a devredilmiştir. Her ne kadar önceleri Komisyon'un bu yetkiyi elinde bulundurması Topluluk hukukunun bütün üye devletlerde tekdüze ve istikrarlı bir biçimde uygulanmasına katkıda bulunmuşsa da daha sonra Komisyon'un üzerindeki iş yükünün aşırı artmasındaki başlıca sebeplerden birini oluşturmuştur. Gün geçtikçe artan iş 3 İikü uygulamada önemli aksaklıklara yol açmıştır. Komisyon, Topluluk menfaatleri ve hedefleri açısından önemli tehdit oluşturan ve bu nedenle de çoğu zaman bildirilmeyen ciddi rekabet ihlalleri ile uğraşmak yerine, kendisine bildirilen anlaşma ve eylemleri yanıtlamak zorunda kalmış, ancak bunu da daha çok resmi olmayan ve hukuki bağlayıcılığı bulunmayan mektuplar düzenlemek suretiyle gerçekleştirmeye başlamıştır. Bu durum elbette ki Komisyon'un, bir Topluluk kurumu olarak, itibarının zedelenmesine yol açmakta ve Topluluk hukukunun temel prensiplerinden biri olan 'öngörülebilirlik' ilkesinin ciddi anlamda zarar görmesine neden olmaktadır. Komisyon, özellikle Maastricht Anlaşması ile resmen bir Topluluk hukuku kavramı haline gelen 'yetki ikamesi' prensibi ile de uyumlu olarak ulusal mahkemeler ve ulusal rekabet otoritelerinin Topluluk rekabet hukukunun uygulanmasında daha fazla rol almalarını sağlamak suretiyle üzerindeki iş yükünü azaltmak amacıyla, kılavuz niteliğinde iki önemli 'Görüş' yayınlamıştır. Ne var ki, Komisyon'un 81(3) nolu madde altoda bireysel muafiyet tanıma yetkisini tekelinde bulundurması sözü edilen Görüşler' den beklenen faydanın sağlanmasına engel olmuş ve aynı sorunlar bugüne kadar varlığını sürdürmüştür. Bu kapsamda, özellikle Komisyon'un bağlayıcılığı ve IV resmiyeti olmayan kararlan karşısında ulusal otoritelerin yetki durumu halen belirsizliğini sürdürmektedir. Son olarak Komisyon, 1999 yılında yayınlamış olduğu 'Beyaz Rapor' ile bireysel muafiyet tanıma üzerindeki tekel yetkisinden ulusal otoriteler lehine vazgeçme iradesini ortaya koymuştur. Bu rapora dayalı olarak hazırlanmış olan Topluluk Sözleşmesinin 81 ve 82 inci maddelerinde yer alan rekabet kurallarının uygulanmasına ilişkin 16 Aralık 2002 tarihli ve 1/2003 sayılı yeni Konsey Tüzüğü'nün 1 Mayıs 2002 tarihinde yürürlüğe girmesi ile birlikte ulusal otoritelerin Topluluk rekabet hukuku uygulama alanındaki yetkileri ciddi ölçüde genişlemiş olacaktır.