Ortaokul öğrencileri için bilgi arama stratejileri öğretim programının geliştirilmesi ve etkisinin değerlendirilmesi

Bu araştırmanın amacı; ortaokul öğrencilerinin internette kullandıkları bilgi arama stratejilerini belirlemek, öğrencilere internette bilgi arama stratejilerini öğretmek için bir öğretim programı geliştirmek ve bu programın etkililiğini değerlendirmektir. Birbirini takip eden iki aşamada gerçekleştirilen bu çalışmanın birinci aşamasında tarama modeli kullanılırken ikinci aşamasında tek grup öntest sontest yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın birinci aşamasında; veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından 'Ortaokul Öğrencilerinin İnternette Bilgi Arama Stratejileri Ölçeği' başlıklı bir ölçek geliştirilmiştir. Bu ölçek, 2014- 2015 eğitim-öğretim yılında Ankara ili Yenimahalle ilçesindeki ortaokullarda 5, 6, 7 ve 8. sınıflarda öğrenim gören 720 öğrenciye uygulanmıştır. Birinci aşamada elde edilen nicel verilerin analizinde aritmetik ortalama, standart sapma, yüzde ve frekans dağılımı gibi betimsel istatistiklerinden yararlanılmıştır. Bu aşamada elde edilen veriler ile ortaokul öğrencilerinin bilgisayar ve internet kullanım özelliklerinin yanı sıra internette kullandıkları bilgi arama stratejilerine ilişkin mevcut durumun analizi yapılmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasında; ortaokul öğrencilerine internette bilgi arama stratejilerini öğretmek ve bu alana ilişkin mevcut bilgi ve becerilerini geliştirmek amacıyla 'İnternette Bilgi Arama Stratejileri Öğretim Programı' hazırlanmıştır. Hazırlanan öğretim programı kullanılarak; 2014- 2015 eğitim-öğretim yılının bahar döneminde Ankara ili Yenimahalle ilçesindeki bir ortaokulda 5, 6 ve 7. sınıflarda öğrenim gören 98 öğrenciye eğitim verilmiştir. Uygulama öncesinde ve sonrasında elde edilen verilerin karşılaştırmalı analizi yapılarak öğretim programının öğrencilerin internette bilgi arama stratejilerini geliştirmedeki etkililiği değerlendirilmiştir. Programının etkililiğinin değerlendirilmesinde; ayrıca çalışma grubunda yer alan öğrencilerin görüşlerine başvurulmuştur. Araştırmanın ikinci aşamasında; birinci aşamada geliştirilen ölçek aracılığıyla öntest ve son test olmak üzere iki aşamada elde edilen nicel verilerin analizinde aritmetik ortalama, standart sapma, yüzde ve frekans dağılımı gibi betimsel istatistiklerin yanı sıra verilerin yorumlanması amacıyla parametrik istatistik yöntemlerinden ilişkili örneklemler t-testi ve parametrik olmayan istatistik yöntemlerinden Wilcoxon işaretli sıralar testi kullanılmıştır. Görüşmeler aracılığıyla elde edilen nitel verilerin analizinde ise içerik analizi tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin analiz sonuçlarına göre; ortaokul öğrencilerinin bilgiye erişimdeki ilk tercihleri internet ortamındaki bilgi kaynakları olmasına rağmen öğrenciler ihtiyaç duydukları bilgiye erişebilmek için internette doğru bilgi arama stratejilerini kullanmamaktadırlar. Bu durumun temel nedeni ise öğrencilerin bu alana ilişkin sahip oldukları eksik bilgi ve becerilerdir. Öntest sontest ölçümlerinin karşılaştırmasına ve öğrenci görüşlerine bağlı olarak; geliştirilen öğretim programı çerçevesinde verilen eğitimin öğrencilere internette bilgi arama stratejilerini öğretmede etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Uygulama sonrasında öğrenciler, bilgi arama sürecinde daha bilinçli davranarak ihtiyaç duydukları bilgiye erişebilmek amacıyla bilgi arama stratejilerini uygulama öncesine kıyasla daha fazla kullanmaya başlamışlardır. Ayrıca, araştırma sonuçları bilgi okuryazarlığına ve internette bilgi arama stratejilerine ilişkin eğitim programlarının öğrenciler ile sınırlı kalmaması gerektiğine, öğretmenlerin de bu tür eğitimlere ihtiyaç duyduklarına işaret etmektedir.