Savaş Fotoğrafçılığı bağlamında stratejik algı yönetimi ve Çoşkun Aral örneği

Dr. Öğrt. Üyesi Erhan MUTLUGÜN Prof. Mehmet KAVUKÇU Prof. Dr. Ali Muhammet BAYRAKTAROĞLUSavaşlar tarih süreci boyunca ne yazık ki her zaman insanoğlunun gündeminde ve gerçekliğinde acı bir gerçek olarak yerini almıştır. Savaş gerçekliği kimileri için zaferin, kimileri için ise mağlubiyetin tanımı olsa da temel gerçeklik yüzyıllar boyunca süren savaşlar nedeniyle milyonlarca insanın hayatını kaybetmiş olduğu gerçeğidir. Savaş tarihi sosyolojik olarak değerlendirildiğinde, savaşın ve onun getirdiği şiddet, korku ve acının savaşın dışında kalan sivil halka tam anlamıyla yansıtılmadığı gerçeği ile karşılaşılmaktadır. 1800'lü yılların ortalarına kadar fotoğraf makinesi icat edilmediği için insanlar ölmek üzere olan bir askerin son bakışını ve o anki korkusunu elbette tanık olamıyorlardı. Savaş onlar için oldukça uzaklarında, empati kurulmadan var olan bir gerçeklik olarak yer alıyor ve yeteri kadar kavranamıyordu. Bu durumun toplumların değişmesi ve gelişmesi manasında da oldukça negatif etkisi olduğu ortadadır. Fotoğraf makinesinin icadının ardından görsel bilginin kayıt altına alındığı bir sürece girildiği ve fotoğraf makinesinin icadı ile birlikte görsel tanıklık kavramının da hayatımıza yerini aldığı görülmektedir. Savaş fotoğraflarının ilk örnekleri bilindiği gibi Kırım Savaşına gönderilen Roger Fenton tarafından çekilmiştir. Savaş gerçekliğini birebir anlatan bu fotoğraflar İngiliz hükümeti tarafından sansürlenmiştir. Hükümet savaşta üniformaları düzgün, gülen askerlerin fotoğraflarının çekilmesi ve halka dağıtılması emrini vermiştir. Fenton'un çektiği fotoğraflar bugün dahi en eski askeri anı sayılabilecek örnekler olması açısından değerli olmasının yanında, özellikle görüntü ve onun anlattığı hikayenin manipüle edilmesi konusunda da önemli bir örnek teşkil etmektedir. Roger Fenton'un hastalanarak ingiltereye geri dönmesinin ardından 1855 yılında James Robertson ve Felix Beato'nun Kırım'a gönderildiği bilinmektedir. James Robertson, Roger Fenton'dan farklı olarak savaşta sansürsüz, gerçek fotoğraflar çekerek savaşın getirdiği ölün, acı ve korkuları insanların gözleri önüne sermiştir. Ancak bu acının kopmuş bacaklar, ölmüş insanlar gibi görüntülerle keskin ve sansürsüz verilmesi elbette insan vicdanında derin izler bırakmıştır. Bu sebeple James Robertson'ın bu yaklaşımından sonra savaş karşıtı insanların çoğaldığı bir süreç başlamıştır. İlerleyen süreçte ise bu savaş fotoğraflarını gören insanların etkilenerek savaştan gelecek olan fotoğrafları beklemeye başladıkları, bu nedenle cephelere askerler ile birlikte fotoğrafçılarının gönderildiği bilinmektedir. Fotoğrafın etkin gücünün, görüntünün birebir verilmesinden çok nasıl verildiği ile alakalıdır. Gerçeğin nasıl verildiği noktasında karşımıza iki yaklaşım çıkar.1-Gerçek belli bir niyet çerçevesinde değiştirilerek, bir kısmını gizlenerek veya manipulatif bir şekilde yeniden oluşturularak verilir2-Gerçeği bir hikaye ve ona yardımcı kompozisyonel ögeler vasıtasıyla daha etkin bir hale getirerek sunmak ve bu sayede eleştirilmesi gereken gerçekliğin farkına varılmasını sağlamakİlki Provakatif bir tutumu tasvir ederken ikincisi ise daha estetik bir yaklaşımı ifade etmektedir. Bu sebeple her ne kadar acıyı yansıtsa da savaş fotoğraflarının da bir estetik unsura sahip olması gerektiği gerçeği ile karşılaşılmaktadır. 1977 yılında meydana gelen ve kanlı biten 1 Mayıs olaylarında çektiği fotoğraflarla ilk kez Sipa Press Ajansı vasıtası ile adını dünya basınında duyuran Coşkun Aral bilinen en ünlü Türk savaş fotoğrafçılarından biridir. Çektiği fotoğrafları Time ve Newsweek gibi dergilerde yer alan Aral, 1980 yılında Türkiye dışında Sipa Ajansı tarafından ilk defa yurt dışı görevi almış, Polonya da ünlü Gdansk Grevi, İran-Irak olaylara ilişkin çalışmalarıyla uluslararası platformlarda adını duyurmayı başarmıştır. Tezde, çekmiş olduğu değerli fotoğraflar, tarihin unutulmaz belgeleri arasına giren Coşkun Aral'ın gerçekliği kabul edilmiş ve insan zihninde kaydedilmiş ve saklanması kolay ve kalıcılığı yüksek olan savaş fotoğrafı sanatı serüveni ve savaş fotoğrafının algı yönetimindeki önemi ve savaş fotoğrafında estetik kaygılar ve sebepleri sanatçının çalışmalarından örneklerle değerlendirilecektir.