Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne tam üyelik sürecinde dolaysız yabancı sermaye yatırımları'nın etkinliği

1995'de Türkiye ve Avrupa Birliği arasında imzalanan Gümrük Birliği anlaşması sonrası Türkiye'nin Avrupa Birliğine olan ihracatının yapısında önemli ölçüde değişim yaşanmıştır. Nitekim gümrük birliği sonrası Türkiye'nin toplam ithalatı içinde AB'nin payı 1995'de % 47 .2'den 2004'de % 46 .7'ye düşmüştür. Türkiye'nin toplam ihracatı içinde AB'nin payı 1995'te % 51.2 iken, 2004'te % 54 .6'ya yükselmiştir. Bilindiği gibi Türkiye ile Avrupa Birliği arasında 1 Ocak 1996 tarihinde gümrük birliği süreci başlamıştır. Gümrük birliği ile birlikte sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerinin Türkiye ve AB arasında gümrüksüz olarak serbest dolaşımı sağlanmıştır. Oluşturulan gümrük birliği gerek Türkiye gerek AB üzerinde bazı ekonomik, sosyal ve siyasal etkiler meydana getirmiştir. Gümrük birliği temelde ticari bir oluşum olduğu için ortaya çıkardığı etkiler daha çok dış ticaret alanında olmuştur. Bugüne kadar yaşanan gelişmelere ve tartışmalara bakıldığında, Türkiye-AB arasındaki dış ticaretin Türkiye'nin lehine mi yoksa aleyhine mi olduğu konusunda tam bir mutabakatın sağlanamadığı görülmektedir. Gümrük birliği sürecinde oransal olarak Türkiye'nin AB'ye olan yatırım malı ve ara malı ihracatı artarken, tüketim malı ihracatının azaldığı, ithalatta ise ihracattaki gelişmelerin tam tersi bir gelişme yaşandığı gö-rülmektedir. Gümrük birliği öncesinde Türkiye ile AB dışındaki ülkeler arasında Türkiye aleyhinde oluşan dış ticaret dengesizliğinin, gümrük birliği sonrasında önemli ölçüde artmış olması da bu tartışmaları daha da alevlendirmiştir. Globalleşme süreciyle, ekonomik, ticari ve teknolojik gelişmeler farklı ülkeler arasında sermaye transferlerini mümkün kılmıştır. Sermaye transferleri kısa vadeli sermaye hareketleri olduğu gibi, doğrudan yabancı sermaye yatırımları biçiminde de gerçekleşmekte ve tasarruf yetersizliği olan gelişmekte olan ülkeler açısından büyük önem taşımaktadır. Ancak kısa dönemli sermaye yatırımları gitmiş olduğu ülkelerde ulusal paranın aşırı değerlenmesine yol açarak ödemeler dengesi üzerinde büyük tah-ribatlar yaratmaktadır. Ödemeler dengesi sürdürülemez hale gelen ülkelerde sıcak para biçiminde gelen sermaye hızlı bir biçimde ülkeden çıktığı için bu ekonomilerde çalkantılar yaratmaktadır. Bu durum derin ekonomik krizler yaratması nedeniyle bu ülkelere yönelecek doğrudan yabancı sermaye yatırımları daha çok arttırılmak is-tenmektedir. Doğrudan yabancı sermaye yatırımları gelişmekte olan ülkelerde farklı etkiler yaratmaktadır. Bu ülkelerde tasarruf düzeyi yetersiz olduğu için ekonomik kalkınma açısından söz konusu yatırımlar büyük önem taşımaktadır. Doğrudan Yabancı Yatı-rımlar ülkelerin iç açıkların ve dış açıkların azaltılmasına yardımcı olmaktadır. DYY bir ülkeye teknoloji transferi sağlamakta, istihdamı arttırmakta, vergi gelirleri art-maktadır. Ülkenin üretim kalitesi yükselmekte işgücü daha verimli hale gelmektedir. Ancak pozitif etkilerin yanında negatif etkiler de taşımaktadır. Bu etkiler ülkenin en temel sektörlerinin yabancı sermayenin kontrolüne geçmesi, ekonomik entegrasyonun bozulması, rekabetçi avantajların azalması, ödemeler dengesinin bozulması ve teknolojik bağımlılık biçimindedir. Türkiye Doğu Avrupa, Balkanlar, Karadeniz ve Orta Doğuda en güçlü eko-nomilerden birisidir. Türkiye ekonomisi Avrupa Birliği'nin de en güçlü ticari partnerlerinden birisidir. Türkiye'de sermaye hareketlerinin serbestleştirilmesi 1980'lerin öncelikli reform çabalarından birisi olmuştur. 1980 öncesi sermaye kontrolleri oldukça katı iken, 1980 sonrası yapılan 28 ve 30 nolu düzenlemelerle sermaye hareketleri üzerindeki katı kontroller kaldırılmıştır. Sermaye hareketleri üzerindeki kontroller 1989 yılında yapılan düzenlemelerle tamamıyla kaldırılmıştır.