The copyrights protection in respect of collective societies and digital right managements and the problems arising from the need of legal regulation in the European Union

Bu tez telif haklarının korunması amacıyla Avrupa Birliği içerisinde kurulmuş olan sanatçı meslek birliklerini her açıdan incelemektedir. Bu konuda öncelikle üzerinde durulması gereklen husus fikir eseri kavramı ve fikir eserlerinin yaratıcısına sağladığı hakların içeriğidir. Fikir eseri ve fikir eserinden doğan haklar Roma Anlaşması, TRIPS Anlaşması ve WIPO Anlaşmaları gibi uluslarası anlaşmalarla düzenlenmiştir. Fikir eseri ve doğurduğu hakların uluslarası anlaşmalarla tanımlanmaya çalışılmasının ana nedeni, bu kavramın ülkelerin ulusal hukuk sistemlerinde son derece farklı olarak tanımlanmasıdır. Ayrıca fikir eserlerinin sıkça kullanıldığı alanlar hakkında da temel bilgilerin verilmesi gerekliliği hissedilmiştir. Fikri haklar ve ilgili haklar görsel alanda, görsel-işitsel alanda, dijital alanda ve diğer sanayi alanlarında korunmaktadır. Bu alanların kapsadığı genişlik dikkate alındığında ınsanların bilgi edinme hakkının, engelli kişilerin ve kütüphanelerin korunması için bazı sınırların ve muafıyetlerin gerekli olduğu kabul edilmiştir. Uluslararası anlaşmalar ve Avrupa Birliği Direktifleri, Avrupa Birliği sınırları içinde fikri hakların hukuki çerçevesini çizmektedir. Bu tez göstermektedir ki, Avrupa Birliği hukuk düzeni içinde meslek birliklerine yönelik özel bir direktif ya da düzenleme bulunmamaktadır. Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği üye devletlerindeki meslek birliklerinin kuruluşu ve yönetiminde birliğin sağlanması için bir direktifin kabul edilmesi eğilimindedir. Meslek birlikleri tarafından toplanan telif bedelleri dikkate alındığında, bu husustaki uyumun önemi açıkça görülmektedir. Meslek birliklerinin milli ekonomiye katkıları bazı ülkelerde yüzde altıyı bulmaktadır. Bununla beraber, teknolojik gelişmeler ve dijital hak yönetimi fikri hakların toplu olarak yönetimini olumsuz olarak etkilemektedir. DHY fikri hak sahiplerinin bireysel olarak haklarının takibini sağlar ki bu da bazılarına gore meslek birliklerinin sonu demektir. Bazı eleştirmenler DHY'nin olumsuz etkilerine dikkat çekmektedir. Dijital koruma uluslararası anlaşmalarla fikri haklar ve ilgili hakların kullanımına getirilen sınırlamaları ve muafiyetleri engellemektedir. Sadece bu sebep bile fikri hakların toplu yönetimi için yasal düzenleme yapılması gereğini açıklamaktadır. Meslek birlikleri ile ilgili diğer önemli bir husus ise Avrupa Topluluğu Anlaşması'nın rekabet hukuku alanında koyduğu kurallardır. Meslek birliklerinin aktiviteleri Avrupa Adalet Divanın denetimi altındadır. Avrupa Birliği sınırları içinde kurulmuş olan meslek birlikleri Avrupa Topluluğu Anlaşmasının rekabet hakkındaki maddelerine uymak zorundadır. Avrupa Adalet Divanın içtihatlari meslek birliklerinin uymak zorunda oldukları yasal çerçeveyi çizmektedir. Ne yazık ki insan hakları rekabet kuralları kadar korunmamaktadır. Her ne kadar bazı insan hakları rekabet kuralları ile korunsa da, rekabetin korunması amacıyla yapılan düzenlemeler daha çok ekonomik sorunlara uygulanmaktadir. Bu tez toplu hak yönetimi alanında kanuni düzenleme ile farklı kanunların uyumlaştırılması ihtiyacının altını çizmektedir. Meslek birliklerinin tarihi geçmişşi fikri hakların korunmasının hem fikri eserlerin hak sahipleri hem de fikri eserlerin kullanıcıları açısından ne kadar önemli olduğunu ispatlamaktadır. Meslek birlikleri tarafından toplanan ve hak sahiplerine dağıtılan gelirler de yapılması planlanan yasal düzenlemeler sayesinde sağlanacak başarının en iyi göstergesidir.