Avrupa Birliği'nin Akdeniz'deki demokrasi teşviki politikaları: Mısır örneği

Soğuk Savaş sonrasında AB, demokrasi teşvikinin önemli aktörlerinden biri olarak ortaya çıkmıştır. Akdeniz bölgesi, AB'nin demokrasi teşviki faaliyetleri yürüttüğü bölgelerin başında gelmektedir. Ancak yakın bir incelemede görülebileceği üzere, AB'nin bölgedeki demokrasi teşviki faaliyetleri başta serbest ve adil seçimler olmak üzere politik alanın demokratikleşmesine yönelik faaliyetler olmaktan çok ekonomik alanın liberalleştirilmesine ve politik alanın yalnızca belirli reformlar üzerinden örneğin kadın ve çocuk hakları gibi otoriter rejimlerin varlığını tehdit etmeyen türden reformlar, sınırlı bir şekilde liberalleştirilmesine yönelik faaliyetlerdir. Genel olarak AB'nin Akdeniz'in güneyine yönelik demokrasi teşviki stratejisi otoriter rejimleri karşısına almaktan çok onlarla işbirliğine gitmeye dayalıdır. Bu durumun temel sebebi AB'nin bölgede yaşamış olduğu demokrasi-istikrar ikilemidir. Bölgede gerçekleşecek bir demokratik kırılmanın sonucunda bölgenin zaten hassas olan istikrarının bozulacağı düşüncesi ve aynı zamanda bölgenin otoriter rejimleriyle sürdürülen işbirliğinin bozulacağı düşüncesiyle AB, bölgede yürütmüş olduğu demokrasi faaliyetlerinin içeriğinde önemli bir kısıtlamaya gitmiştir. Bölgede gerçekleşmesi muhtemel serbest ve adil seçimlerden en çok fayda görecek tarafın siyasal İslamcılar olması, AB'yi Akdeniz'de demokrasi teşviki konusunda iki kez düşünmeye itmektedir ve bu da AB'nin demokrasi teşviki konusundaki iddialı retorik ve uygulamalar arasında farklılıklar doğmasına yol açmaktadır. AB'nin siyasal İslam'ı özellikle istikrara yönelik bir tehdit olarak görmesi Soğuk Savaşı sonrası yaşanan iki olayın da etkisiyle şekillenmiştir, bu iki olay 1991 Cezayir seçimlerini siyasal İslamcı FIS'in kazanması ve sonrasında gerçekleşen darbe ve iç savaş ile 2006 Filistin seçimlerini siyasal İslamcı Hamas'ın kazanmasıdır. AB'nin Akdeniz'in güneyine yönelik sınırlı demokrasi teşviki politikalarının, söz konusu politikaların hedefi olan ülkelerde kayda değer bir demokratikleşme yaratmadığı açıktır. Dahası, AB politikalarının bölgenin otoriter rejimlerinin güçlenmesine hizmet ettiğini savunmak yanlış olmaz. Bu durumun en önemli sebebi AB'nin de teşvikiyle yürütülen limitli politik reformların bölgedeki otoriter rejimlerin hayatta kalma stratejileriyle uyumlu olmasıdır. Ayrıca AB'nin demokrasi teşviki araçları olan Barselona Süreci ve Komşuluk Politikası kapsamında yapmış olduğu maddi yardımların doğrudan bütçe desteği şeklinde yapılması da otoriter rejimlerin elini rahatlatır niteliktedir. Son olarak, AB'nin dahliyle bölge ülkelerinde gerçekleştirilen başta özelleştirmeler olmak üzere ekonomik liberalleşme politikaları toplumsal dengeleri rejim elitleri veya rejim yanlısı elitler lehine bozduğundan dolayı Akdeniz'in güneyinde demokratikleşmenin aleyhinde etki yapmaktadır. Örnek ülke Mısır'a yönelik demokrasi teşviki faaliyetleri, AB'nin bölge genelindeki demokrasi teşviki faaliyetlerini aynı şekilde yansıtmaktadır. Demokrasi-istikrar ikileminde istikrardan yana olan AB, Hüsnü Mübarek iktidarı boyunca demokrasi teşviki faaliyetlerinin içeriğinde önemli bir kısıtlamaya gitmiş ve ağırlığı ekonomik liberalleşme politikalarına vermiştir. Dahası, Mısır'da gerçekleşen insan hakları ve demokratik prensiplerin ihlal edilmesi göz ardı edilmiş ve herhangi bir yaptırım veya koşulsallık uygulanma yoluna gidilmemiştir. Retoriksel düzeyde olan değişime rağmen, Arap Baharı sonrasında da Mısır'da AB'nin demokrasi-istikrar ikilemine olan bakış açısı değişmemiştir ve otoriter yönetim altında var olduğu iddia edilen istikrarın korunmasına yönelik politikalar izlenmeye devam edilmiştir.