Nurettin Topçu'nun eğitim ve kültüre ilişkin görüşleri

Nurettin Topçu Osmanlı Devleti'nin yıkılış ve Cumhuriyet'in kuruluş döneminde yaşamış bir düşünür olarak geçiş dönemi neslinin bütün özelliklerine sahip mistik ve spritüalist bir mütefekkir, idealist bir yazar, nihayet hayatının kırk yılını büyük bir şevkle mesleğine adamış bir eğitimcidir. Topçu'nun Fransız filozofu Maurice Blondel'den etkilenerek savunduğu 'Hareket Felsefesi' ve mevcut milliyetçilik düşüncesinden farklı bir şekilde ideolojik örgüsünü oluşturduğu 'Anadolucu Milliyetçilik' ile sosyal sefaletleri önlemek amacıyla ileri sürdüğü ve büyük yankılar uyandıran Müslüman Anadolu Sosyalizmi onu düşünce tarihimizde farklı kılan başlıca özellikleridir. Keza Yeşiller veya benzeri akımların görülmediği Türk siyasal ve düşünsel edebiyatında, insanı felsefesinin merkezi yapması ve tekniğe olan başkaldınsıyla da farklı bir yere sahiptir. Topçu kültürel meselelere de yoğun bir şekilde eğilerek kültürü devletin ve milletin temeli olarak kabul eder. Topçu'ya göre kültürün temeli de insanlık sevgisi ve ebedilik ihtirasıdır, 'ilmin, ahlakın, sanatın muayyen bir cemiyetin bünyesinde meydana gelen sentezi' olarak kültürü tanımlayan Topçu'ya göre kültürü meydana getiren başlıca unsurlar: dil, din, tarih, güzel sanatlar, felsefe, vatan ve ilimdir. Ona göre dil, milli kültürün en esaslı unsurudur. Ancak dilin canlı bir varlık olarak doğal gelişim sürecini takip etmesi gerektiğine inanır. Ona dışarıdan yapılan sun'i müdahalelere, dolayısıyla dilde devrime karşı çıkarak evrimci bir yol izlenmesi gereğini ifade eder. Topçu Milliyetçiliği' nin temel hareket noktası din ve İslam düşüncesidir. Topçu'nun din anlayışında tasavvufi, 'vahdet-i vücud' anlayışı ve spritüalist felsefenin ağırlıklı bir yeri vardır. Topçu bu çerçevede materyalist olarak nitelendirdiği Türkiye'deki din anlayışına karşı çıkar. 'İnsan ruhunun güzeli arama hareketi' olarak tanımladığı sanat, her topluma göre farklılık gösterir. Ancak Türkiye'de Türk Romantizmi'ni ortaya koyucu ve milli kaynaklara dayanan bir sanatın ortaya konamadığına inanır. Felsefe ise Topçu'ya göre, 'Bir milletin kainata ve olaylara bakışı'dır. Felsefede de kendi kaynaklarımıza dayanmadan Batfyı sorgusuz sualsiz benimsediğimize inanır. Toprak veya vatan Topçu'da Anadoluculuğu belirleyen ona karakterini veren esas unsurlardan biridir. Topçu'nun milliyetçilik görüşünde vatan Anadolu Toprağı'dır. Turan fikrini ileri sürenler ona göre, millete dayanmayan soyut bir fikri ileri sürmektedirler. VIilmi de kültürün unsurlarından biri kabul eden Topçu ona manevi bir gaye atfeder. Buna göre ilmi; 'hiçbir menfaat gözetmeyen ve hiçbir tatmin ile nihayetlenmeyen, zekayı sonsuzluğa doğru götüren tanıma aşkı' olarak tanımlayarak, ilmi zihniyetin her toplumda farklı olduğunu ve bizim kendi kültürel kaynaklarımıza dayanan bir ilmi zihniyet tesis etmemiz gerekliliğini ifade eder. Topçu'nun milliyetçilik ve millet anlayışı Turancı olarak nitelendirdiği milliyetçi görüşten önemli ölçüde aynlır. Topçu'ya göre milliyetçiliğimizin kaynağı Anadolu olmalıdır. Topçu'nun milliyetçiliği 'ırkçı' olarak nitelendirilemez. Çünkü insanlığın, 'manevi değerler' ortak paydası altında evrensel bir değerler manzumesi teşkil edebileceğine inanır. Bazı düşünürlere göre üç asırdan beri devam eden Batılılaşma meselesine de eğilen Topçu, Batı'yı Batı yapan 'değerler' ile değil dış görünüşü ve şekliyle taklit ettiğimizi belirterek kültürün değişmesinin zaten bir zorunluluk olduğunu ancak bunun kendi kaynaklarımıza dayalı bir değişim olması gerektiğine inanır. Topçu'nun medeniyet ve teknik karşısındaki tutumu ise onun orijinalitesini sağlayan hususlardan biridir. İnsanı ve onun mutluluğunu amaç edinen Topçu; tekniğin, insan mutluluğunu sağlayıcı ilmin bir ürünü olduğunu ancak günümüzde araçla amacın yer değiştirerek tekniğin insan yaşamına tamamen egemen olarak, fetiş haline getirildiğini belirtir. Buna karşılık Hristiyan ve İslam Dünyası'nın spritüalist değerler çatısı altında birleşerek tekniğin tahakkümüne karşı mücadele etmelerini ister. Topçu'nun tasavvuf anlayışı ve felsefesi eğitime ilişkin görüşlerine de damgasını vurmuştur. Cumhuriyet Dönemi eğitim alanında yapılan inkılapların yapılış biçimi ve amacına karşı çıkarak yanlış bir Batılılaşma görüşü ile eğitim sistemimizin pozitivist ve materyalist bir yapıya büründürüldüğünü belirtir. Topçu, Milli Mektep'i Türk Rönesansı'nı yapıcı ve hazırlayıcı bir unsur olarak görür. Topçu, ütopyasındaki ideal toplumu ve Yarının Türkiyesi'ni inşa edecek gençliğin meseleleri üzerinde de önemle durur. Onların manevi bir idealizm ile donanmalarını ister. Topçu örgün öğretimde aşağıdan yukarı değil, yükseköğretimden aşağıya inen bir reformun zorunluluğuna inanır. Ona göre örgün öğretim basamaklarında 'iç gözlem' temel metod olarak ele alınmalıdır. Ayrıca yüklü programların yerine uzmanlaşmayı önerir. VIIDemokrasi eğitimi ve demokratik toplum oluşumu konusunda önem verdiği hususlardan biri de halkın eğitimidir. Halk eğitiminde çok önemsediği unsurlar basın, radyo ve sinema ile sahne sanatlarıdır. Din ve ahlak eğitimini ise bir kalp eğitimi olarak görür. Din ve ahlak eğitimini ruhları eğitici bir faaliyet olarak ele alan Topçu, mevcut din-ahlak eğitimini 'maddeci ve şekillere bağlı kalıp, ruhu anlatmayan bir eğitim' olarak nitelendirir ve din adamlarına ağır eleştiriler getirir. Devletçi ve cemaatçi temele oturan bir düşünce yapısına sahip olan Topçu, eğitimi bir devlet işi olarak kabul edip özel okullara; kapitülasyonların eğitim alanındaki devamı olarak nitelendirerek de yabancı okullara karşı çıkar. Topçu'nun eğitim anlayışının karakteristik Özellikleri milli, devletçi ve spritüalist olmasıdır. VIII