Resimsel anlatımda gözlem, algı ve bireysellik

YÜKSEK LİSANS TEZ OZU RESİMSEL ANLATIMDA GÖZLEM ALGI VE BİREYSELLİK Arş. Gr. Rıdvan COŞKUN Resim Anasanat Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Haziran 1998 Danışman: Prof. Abdullah DEMİR 'Resimscl anlatımda Gözlem Algı ve Bireysellik' 1 insanın kendini ifade etme amacına yönelik bir çabayı göstermektedir. Mağara insanının içinde bulunduğu doğal şartlardan dolayı gözlemlerini mağara duvarlarına resmetmesiylc başlayan süreç, zaman içerisinde insanın bilgi ve beceri yeteneğinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Gözlemlerle bilinçlenen insan, akıl ve zihnini kullanmayı öğrenmesiylc gelişmiştir. Zihnin etkin hale gelmesiyle insanın düşünce boyutu devreye girmiştir. Düşünme, zihnin bir fonksiyonudur ve zihindeki bilgi birikimlerinin temelini oluşturan dış gerçeklere bağlıdır. Resimscl anlatım biçimlerinin temelini oluşturan gözlemler, zihinde harmanlanıp düşüncelerin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Gözlemlerle elde edilen imgeler ile insanın düşünceleri resimscl anlatımda ifade bulabilmiştir. İmgeleri ve düşüncelerini yansıtmaya çalışan insan, geçmişşten günümüze temel resim elemanlarından yararlanmıştır. Önce bakma ve görme ile başlayan görsel etkileşim, görme biçimi ve bunu etkileyen zaman boyutu ile yansıtma biçimlerinin gelişmesi ve temel resim elemanlarının ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bunlar açık-koyu, büyük-küçük, uzun-kısa, sıcak-soğuk, sert- yumuşak vb. zıtlık ilişkileridir. Doğadaki bütün dengeler de bu zıtlık ilişkileri ile oluşmuştur. Bu zıtlık ilişkilerinin yanında, gözlemlerlebiçimleri ve renkleri birbiri ile ilişkili olarak görürüz. Resimsel anlatımda biçim ve renkler zaman içerisinde belirli kalıplara göre oluşturulmuş düzenlerle yansıtılmıştır. Uygarlıkların kendine özgü renk ve biçimlerinden dini konuların betimlenmesini amaçlayan resimlere kadar bu kurallar etkili olmuştur. Rönesans'la birlikte biçimler ve renkler doğanın daha çok gözlemlenmesi sonucunda değişime uğramış, bir ölçüde özgürleşmişlerdir. Biçimler ve renklerde, sanatçıların özgün ifade biçimlerinin ortaya çıkmasında doğanın gözlemlenmesi etkili olmuştur. Bu gözlemler sonucunda, renklerin birbirleri ile olan ilişkileri ve perspektifin bulunması ile biçim ve renk ilişkileri farklı bir boyut kazanmıştır. insamn zeka ve düşünce gücünün dış gerçekleri kavrayıp bunları yorumlayabilme çabası ile yaratıcılığı gelişmiştir. Resim sanatı tarihi içinde rönesanstan modern sanata kadar sanatçılar iki boyutlu düzlem üzerinde giriştikleri yaratma eylemleri sonucunda, insanlığın düşünce boyutunun gelişmesini sağlamışlardır. İnsanın, gözlemlerle çevresini ve kendisini algılamasını sağlayan duyum ve duyulandır. Resimsel anlatım biçimleri de bütün bu duyuların fizyolojik durumlarına bağlı olarak ifade edilmiştir. İnsanın algılan iç ve dış gerçeklerle kuşatıldığı içindir ki resimsel anlatımda da bu iç ve dış gerçeklerin yansımasını görürüz. Renklerin etkisi ve doğanın etkisi algılarımızı yönlendirir ve bilincimizi etkiler. İnsan kendinin dışındaki dünyayı algılarken ve gözlemlerken tek basınadır. Duyularının ve çevresel koşulların bir bütün olarak oluşturduğu bir bireydir. Resimsel anlatımda sanatçılar bireysel ifade biçimleri bulup yansıtmaya çalışırlar. Bireysellik sonucunda da özgünlük ve üslup ortaya çıkar. Sanatçı ve izleyici arasında da sanatçının bireysel kodlamalarını çözebilecek, ifade ettiği biçimleri algılayabilecek izleyicilerin ortaya çıkması ile sanatçı amacına ulaşmış olur. mRcsimsel anlatımda değişen bakışı, gözlem ve algılarda önyargılar, aynı yerde aynı anda farklı gözlem ve algılar, yetersiz duyum ve duyular, psikolojik gözlem ve algılar etkilemektedir. Resimsel anlatımda iki boyutlu düzlem üzerinde üçüncü boyut yanılsamasını, gerçekmiş gibi algılarız. Yanılsamalar, algılanan biçimlerin karmaşık yapılar içermesinden kaynaklanır. Rcsimsel anlatımda, yanılsamaların yanında göz dengeyi de arar. Denge, zıtlık elemanları ile sağlanır. Büyük bir dengeler yumağı olan doğa. gözlem ve algılarımız sonucu bilincimizde denge kavramının oluşmasını sağlar. Rcsimsel anlatımda da denge, doğanın temel denge yasaları ile gerçekleştirilmekledir. Denge resimsel anlatım biçimlerinin de temelini oluşturur. Gözlem, algı ve bireysel varoluşu ile sanatçı, kendini ifade ederken temel resim elemanlarını dengeli bir biçimde kullanmaya çalışmaktadır. iv