Türk resim sanatı'nda akademisyen sanat eğitimcilerin dışavurumculuk hakkındaki görüşleri ve eserlerinin incelenmesi

Bu çalışmada Türkiye'de 20. yy modern eğitim sistemi ile yetişmiş akademisyen sanat eğitimcilerinin dışavurumculuğa dair yaklaşımları ve resimlerinin analizi açısından yenilikçi bir yaklaşım olan eleştiri yöntemlerinden göstergebilimsel yöntemi kullanılmıştır. Araştırma, bir boyutu ile nitele araştırma desenlerinden birisi olan olgubilim odaklı bir araştırma; eser inceleme boyutu ile ele alındığında ise göstergebilimsel çözümlemeler içeren durum çalışmasıdır. Araştırma çalışma grubunda yer alan akademisyen sanat eğitimcilerinin seçiminde, 30 yıl ve üstü hizmet süresini tamamlamış, 60 yaş üstü emekli ya da halen öğretim üyeliğine devam eden, resim atölye dersleri yürütmüş, aktif olarak resim yapan kişilerden oluşmuştur. Türkiye genelinde bu kriterlere uygun çok sayıda öğretim üyesinin olduğu anlaşıldığından amaçlı örnekleme yöntemi içinde yer alan tipik durum örneklemesi ve kolay ulaşılabilirlik kriterleri göz önünde bulundurulmuştur. Bu çalışmada görüşme tekniği ve eser incelemesi tekniklerinden yararlanılmıştır. Görüşme formunda yarı yapılandırılmış açık uçlu sekiz soru sorulmuştur. Toplanan veriler güvenirlik açısından kayıt altına alınıp yazıya ham halleriyle aktarılmıştır. Daha sonra tüm veriler içerik analizi yapmak için indirgemeci bir yaklaşımla tablolar halinde sunulmuştur. Bu yolla seçilen kişilerin bilgilerinin atölyelere yansıması, kendi değerlendirmelerinden öğretim sürecine nasıl yansıdığına dair bilgiler almak için çeşitli veri teknikleri kullanılmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda Türkiye'de Görsel Sanatlar Eğitiminde Dışavurumculuk Algısı; a) Sanatta Tikellik - Bireysel Sanatsal Yaratma-Anlatım, b) Sanatta Tümellik, c) Akım Olarak Dışavurumculuk, d) Sanat-Toplum ve Coğrafya ilişkisi, e) Teknik Yaklaşımlar olmak üzere beş alt boyutta tartışılmıştır. Ayıca Türkiye'de dışavurumculuğun akıma dönüşmemesinin önündeki engellerde; inanç, kültür, doğal oto-sansür, toplumsal yapı değer, kültürel tek tipleştirme yargılarıyla ifade edilmiştir. Diğer bir bulgu da Türkiye'de dışavurumculuk algısı ve eğilimi sanat öğretimine a) Kişiye göre yönlendirme: öğrencinin bireysel özelliklerini tanıma, b) Öğretim üyesinin kendi sanatsal yaklaşım ve tarzını empoze etmekten kaçınması, c) Güzel Sanatlar Fakültesi, Eğitim Fakültesi farklılığı d) Öğretim elemanlarının ders işleme metotlarının farklılığı, e) Yaratmaya teşvik eden, f) Özgür ortam sorunu gibi söz konusu kavramlar ile yansıdığı görülmüştür. Çalışma grubunu oluşturan sanat eğitimcileri kendi atölye öğretim yaklaşımlarına ilişkin görüşleri de a) Öğrenciyi keşfetmek, yol gösterici rehber olarak onu kendi olanakları içinde yönlendirme, b) Bireysel özelliklerine göre yönlendirme, c) Doğru olanı gösterme, d) Öğrenciyi tanıma - anlama, e) Akademide atölye tarzlarının birbirinden farklılığı gibi alt temaları üzerinden oluşmuştur. Bundan yola çıkarak atölye ortamında eğitimci-öğrenci ilişkisinde kişisel özelliklere göre yönlendirmelerin önemli olduğu savunulmuştur. Çalışmanın eser inceleme boyutunda göstergebilimsel yöntem kullanılmıştır. Çalışma grubunu oluşturan öğretim üyelerinden birer resim seçilmiştir. Resim seçiminde, sanatçının üslubunu gösterme yeterliliği olan, belli bir dönemi ve konu bakımından bilinen bir seri çalışmanın içinde yer alan, 2000 yılı sonrası yapılmış figüratif eserler tercih edilmiştir. Bu eserler sanatçının belirlediği dört resminin içinden bir tanesini beş uzman görüşünden çıkan ortak sonuca göre bir eserin analizi yapılarak belirlenmiştir. Eser analizlerinde metin içinde anlaşılır ve daha kullanışlı olması bakımından Göstergebilimsel Analiz Tablosu üç bölümde gösterilmiştir. 1. Söylem Çözümlemesi, 2. Temel Yapı Çözümlemesi, 3. Anlatı Çözümlemesi şeklinde kullanılmıştır. Araştırmanın sonucuna göre bu çalışmanın diğer çalışmalara örnek olacağı düşünülerek sanat eleştirisinde güncel yöntemlerden göstergebilimsel yöntemin kullanılması ve geliştirilmesi öngörülmektedir.