Bağımsızlık sonrası Azerbaycan resim sanatı ve yeni sanat yaklaşımlarının sanat eğitimine yansımaları

Azerbaycan resim sanatı, zorluklarla tarihin süzgecinden geçmişş ve bu zor serüvende geleneksel etkileri korumayı başarmıştır. Aynı zamanda, ortaya çıkan özgün duruşu ile dünya resim sanatı içerisinde yerini ve önemini korumaktadır. Bağımsızlığını kazanana kadar olan süreçte, Azerbaycan Cumhuriyeti millet ve devlet olarak pek çok siyasi, jeopolitik hadiselere tanıklık etmiş ve bunlardan büyük ölçüde etkilenmiştir. 1990 yılı hadiseleri Azerbaycan tarihinin önemli olayları arasında yer almakta, sosyal, politik ekonomik, kültürel alandaki etkilerini günümüzde de sürdürmektedir. Bugün ülke, üretim çeşitliliğine, çağı kavrayabilen/izleyen sanatçılara, sanat eğitimcilerine ve sanatın her boyutunda önemli değerlere sahiptir. Bağımsızlık sonrası Azerbaycan'da ortaya çıkan özgür düşünce, özgürlük, milliyetçilik ve Türkçülük gibi anlayışlar ve bu anlayışların sanata etkileriyle üretilen eserler ortaya çıkmıştır. Diğer yandan, Sovyetler Birliği'nin Sovyet insanı modelinin oluşmasını sağlayan Sosyal Realizm anlayışının etkisinde ortaya konulan eserlerde varlığını bugün de sürdürmektedir. Resim sanatında ülkede kuşaklar arası çatışma olduğu düşünülebilir. Tüm bu farklılıklar göz önünde bulundurulduğunda bağımsızlık sonrasının, Azerbaycan resim sanatı ve sanatçısı için yeni bir dönemin başlangıcı olduğu kabul edilebilir. Bağımsızlık sonrası Azerbaycan resim sanatı üretimi, yöntemi ve teknikteki farklılıkları nedeniyle zengin bir üsluba ve çeşitliliğe sahip olmuştur. Artık, bağımsızlık öncesinde ''dikte edilmiş sanat doktrinine'' değil, özgün ifade tarzına sahip sanatçılarla birlikte, sanatını tepki olarak ortaya koyan, kavramsal sanata özgü eserler üreten sanatçılara da ülkede rastlamak mümkündür. Bu araştırmada amaç, Azerbaycan resim sanatında: Bağımsızlık sonrasındaki gelişmelerin resim sanatı eserlerine ve resim eğitimine etkilerini incelemektir. Bu amaçla, 2000 yılında kurulan Azerbaycan Devlet Ressamlık Akademisi'nin Akademik Rengkarlık ve Resim Bölümü Programı, bu programda üretilen eserler incelenmiş; bu programda resim eğitimi veren öğretim elemanlarının görüşlerine başvurulmuştur. İlgili programda halihazırda 1990 öncesi Sovyet sanatında ve sanat eğitiminde önemli yeri olan Rusya Sanat Akademisi bünyesinde yer alan Saint Petersburg Sanat Akademisi programı uygulanmaktadır. Bu durum, bağımsızlık sonrası çağdaş sanatlarla tanışan Azerbaycan sanatı ve sanat eğitiminde hem Sovyet ekolünün etkisini, hem de güncel yaklaşımların etkisini izleyebilme fırsatı sağlamaktadır. Araştırma nitel bir çalışmadır. Azerbaycan'ın bağımsızlık sürecinin resim sanatı ve yeni sanat yaklaşımlarının sanat eğitimine yansımaları durumu ile ilgili olarak bu araştırmada iki yöntem izlenmiştir. Öncelikle, Azerbaycan Devlet Ressamlık Akademisinin Akademik Rengkarlık ve Resim Bölümü Programı, bu programda üretilen eserler, düzenlenen/katılınan sanat etkinlikleri incelenmiş; ülkenin bağımsızlık sürecinin yansımaları betimlenmiştir. İzleyen aşamada, bağımsızlık dönemi ve sanata yansımaları bu süreci birebir yaşayan akademisyen ressamların görüşleri doğrultusunda değerlendirilmiştir. Bağımsızlık sürecinin resim sanatındaki etkilerini akademisyen ressamların görüşleri doğrultusunda analiz edilebilmek için fenomenolojik araştırma türlerinden hermenötik araştırma türü benimsenmiştir. Araştırmada veriler araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmış; toplanan verilere içerik analizi yapılmıştır.