İstanbul Selatİn Camilerinde Edirnekari

Selatin camileri sultanların yaptırdığı camilerdir. İstanbul Selatin Camileri bakımından oldukça zengin bir şehirdir. Anadolu yakasında 7, Avrupa yakasında 25 olmakla birlikte bugün hala ayakta olan toplam 32 Selain Camiine sahiptir. Bu yapıların bir kısmı padişahlara ait oduğu gibi bir kısmı da padişah eşlerine veya validelerine aittir. Bu camileri mimari açıdan incelediğimiz kadar tezyini açıdan da incelediğimizde, estetik açıdan mimariye önem katan birçok alan vardır. Bu alanlardan biri de kalemişidir. Edirnekari kalem işi de kalem işi içerisinde önemli yere sahip bir üsluptur. İstanbul selatin camilerinde, Edirnekari olan yapılar, Yavuz Selim Camii, Üsküdar Mihrimah Sultan Camii, Süleymaniye Camii, Atik Valide Camii ve Eminönü Yeni Camileridir. Yavuz Selim Camiini 1522- 23 yıllarında Kanuni Sultan Süleyman Han, babası Yavuz Sultan Selim Han adına yaptırmıştır. Cami kalem işi bakımından klasiktir. Hünkar mahfili ve müezzin mahfili edirnekarinin çok güzel örnekleri ile süslenmiştir. Üsküdar Mihrimah Sultan Camii, Anadolu yakasında 1547- 48 yıllarında Mihrimah Sultan tarafından yaptırılmıştır. Tezyini bakımdan klasik kalemişine sahiptir. Müezzin mahfili çıtakarilerle bölünmüş, muazzam edirnekari tezyinatına sahiptir. Süleymaniye Camii, 1550- 57 yıllarında Kanuni Sultan Süleyman Han tarafından yaptırılmıştır. Kubbesi barok tezyinatlı, geri kalan kalem işleri ise klasiktir. Avize ortasından sarkan tombağı edirnekaridir. Atik Valide Camii,1570- 79 yıllarında Nurbanu Sultan tarafından yaptırılmıştır. Klasik kalemişlerine sahip caminin kıble duvarına dek uzanan U biçimli mahfilinin tavanları tamamen edirnekaridir. Müezzin mahfilleri iki tane olan caminin müezzin mahfili edirnekarileri genelden farklı olarak ayrı ayrı tasarlanmıştır. Eminönü Yeni Camii'nin temellerini, sultan III Murat Hanın eşi Safiye Sultan'nın emri ile 1597 de, Mimar Davud Ağa atmıştır. Yapımında 3 ayrı mimarın çalıştğı cami Hatice Turhan Sultan tarafından 1661- 63 Mimar Mustafa Ağa'ya tamamlatılmıştır. Klasik kalem işleri ile süslenen caminin müezzin mahfili tavanı da edirnekari kalem işi ile süslenmiştir. Edirne; Edirnekarinin çıktığı ilimizdir. Edirne tarih boyunca hep önemli konuma sahip olmuştur. Asya ve Avrupa kıtaları arasında geçiş noktası konumundadır. Osmanlıların 13. yy itibarı ile balkanlara seferler düzenlemiş, 1362 de Sultan 1. Murad Edirne'yi fethetmiştir. Bu süreçten itibaren payitaht olan Edirne, her alan da öncü olduğu gibi sanatta da ilerlemiş ve Edirneye has olan sanatlar doğmuştur. Edirnekaride 14. yy'dan itibaren kendini göstermiş ve günümüze kadar kullanılarak gelmiş bir tezyinattır. Edirnekari kalem işi ahşap ve deri üzerine yapıldığı gibi kağıt ve mukavva üzerine de uygulanmıştır. XII Uygulanacağı alan hazırlandıktan sonra uygulanacağı objeye veya forma göre desen tasarlanmış, önce zemin rengi boyanmış desen silkişmiş, altın yapılacak alanlar kabartılmış ve desen uygulanmış ve en son lake denilen cila sürülerek işlem sonlandırılmış. Tavan ve mahfil tavanlarında görülen edirnekari tekniği dolap kapaklarında, sandık ve çeyiz sandıklarında, kavukluklarda, para kutularında, yazı çekmecelerinde ve cilt kapaklarında karşımıza çıkmaktadır. Bir kültür varlığı ve ata yadigarı olan, edirnekari tekniğini koruyup yaşatmamız gerektiği kadar, bu teknik ile yapılmış olan klasik dönem eserlerini de korumak, doğru, bilinçli ve itinalı bir şekilde restorasyonunu yapmak gerekmektedir. Bizlere de bu sanata sahip çıkmak ve var olan eserleri özveri ile korumak düşmektedir.