The Use of ergative verbs bt Turkish learners of English

11 YÜKSEK LİSANS TEZ ÖZÜ KILICISIZ GEÇİŞSİZ EYLEMLERİN TÜRK ÖĞRENCİLER TARAFİNDAN KULLANİMİ Abdullah CAN İngiliz Dili Eğitimi Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eylül 2000 Danışman: Yrd. Doç. Dr. Ümit Deniz TURAN Bu çalışma, Türk öğrencilerin İngilizce kılıcısız geçişsiz eylemleri nasıl kullandıklarını ve bu eylemleri kullanırken ne tür hatalar yaptıklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Ayrıca bu çalışmada, bu tür eylemlerin özellikleri, diğer geçişsiz eylemlerden farklılıkları ve bu farklılıkların dilbilgisinin çeşitli alanlarına yansıması, Chomsky (1981)'nin 'Yönetim ve Bağlama Kuramı' çerçevesinde tartışılmaktadır. Çalışmanın verileri, bu çalışma için geliştirilen bir Dilbilgisel Doğruluk Saptama Testi, Cümle Tamamlama Alıştırmaları ve Cümle Kurma Alıştırmaları aracılığı ile elde edilmiştir. Çalışma, Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nde, İngilizce Öğretmenliği Programına kayıtlı 50 birinci sınıf öğrencisinin katılımı ile 1999- 2000 Akademik Yılı İngilizce 'ergative' sözcüğünün karşılığı olan bir Türkçe sözcük, henüz sözlüklere girmemiştir. Geçişsiz eylemlerdeki bu ayrım, birkaç istisna dışında, henüz eğitsel dilbilgisinin konusu olmadığı için, bu durum olağan karşılanmalıdır. Bu konuda, Aksan (1997) 'ergative verb' karşılığı olarak 'kılıcısız geçişsiz eylem' ifadesini kullanmakta; Türkçede geçişsiz eylemleri, bu çalışmanın da konusu olan ölçütlere göre sınıflandırırken, şu açıklamalara yer vermektedir: bu sınıflamaya göre, kdıcılı geçişsiz eylemler {dalmak, gitmek, gülmek gibi) genellikle bir etkinlik anlattıkları için özneleri kılıcı rolü taşır. Diğer bir deyişle, özne eylemin anlattığı olayı ya da devinimi bilinçli olarak başlatan, uygulayan ve tamamlayandır, öte yandan, kılıcısız geçişsiz eylemlerin {düşmek, batmak, kurumak gibi) yüzeydeki özneleri daha çok nesne olarak karşımıza çıkar, özne konumunda olan öğe eylemi tasarlayan ya da gerçekleştiren olmaktan çok, eylemden etkilenen, etki altında olan rolündedir' (Aksan 1997 :96-97). Karacaer (1998:169) ise 'ergative verb' karşılığı olarak 'istemsiz geçişsiz fiil' ifadesini kullanmıştır. Ancak bu terimler, Patlıcan pişti. Zil çaldı. Lamba söndü örneklerinde görüldüğü gibi sözü edilmeyen ancak zorunlu olan bir öznenin varlığım gerektiren eylemlerle, Kar eridi, Gemi battı, Elbise kurudu gibi yukarıda tartışılan eylemler arasındaki ayrımı karşılamamaktadır. 22 Ocak 2000 tarihindeki kişisel görüşmede, Ömer Demircan, 'ergative verb' karşılığı olarak 'ön özneli dönüşlü eylem' iradesini önermiştir. Ill sonunda gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, bu çalışmaya kontrol grubu olarak, anadili İngilizce olan 60 İngilizce öğretmeni ve dilbilimci katılmıştır. Dilbilgisel Doğruluk Saptama Testi sonuçlan, kılıcısız geçişsiz eylemlerin, öğrenciler için, diğer geçişsiz eylemlere göre daha fazla sorunlu olduğunu göstermiştir. Ayrıca, Cümle Tamamlama ve Cümle Kurma alıştırmalarının sonuçlan da, öğrencilerin edilgen yapıya olanak veren kılıcısız geçişsiz eylemleri Özne- Yüklem söz diziminde kullanmaktan kaçınarak bunun yerine edilgen yapıyı tercih etmeleri şeklinde bir eğilimi ortaya koymuştur. Bu eğilim, birçok dilbilgisi kitabına göre kılıcısız geçişsiz eylem kullanmayı gerektiren bağlamlarda gözlenmiştir. Edilgen yapıya olanak vermeyen kılıcısız geçişsiz eylemlerin edilgen yapıda kullanılması, ya da bir nesne ile birlikte geçişli olarak kullanılması kılıcısız geçişsiz eylemlere ilişkin diğer tipik sorunlar olarak ortaya çıkmıştır. Aynca bu çalışmada, anadili İngilizce olan katılımcıların da dikkate değer bir kısmının, kılıcısız geçişsiz eylemleri Özne- Yüklem söz diziminde kullanmaktan kaçınarak edilgen yapıda kullandıklan gözlenmiştir. Bu sonuç, bugüne dek söylenegelen, Özne- Yüklem sözdizimindeki kılıcısız geçişsiz eylemlerin edilgen yapıda kullanılmalarının bir dilbilgisel hata olduğu görüşünü tartışmaya açmaktadır. Bundan başka, istatistiksel olarak anlamlı olmasa da, öğrencilerin genel dil seviyeleri ile kılıcısız geçişsiz eylemleri Özne- Yüklem söz diziminde kullanmaktan kaçınmalan arasında ters bir bağlantı gözlenmiştir. Bu sonuç da, bugüne dek yapılmış çalışmalarda elde edilen sonuçlan destekler görünmektedir.