Ulusal müzik eğitiminde halk müziğinin yeri: Türkiye-Azerbaycan örneği

Bu araştırma ulusal müzik eğitimi modeli anlayışının temel dinamikleri olan genel ve mesleki müzik eğitimi ile bu dinamiklerin işleyiş ve içeriklerindeki yeri ve önemiyle modeli temellendiren halk müziğinin ilişkisini tespit etmek ve bu doğrultuda Azerbaycan ve Türkiye'deki modellerin oluşum süreçlerini analiz ederek karşılaştırmak amacıyla yapılmıştır. Araştırma, mevcut durumun belirlenmesine yönelik betimsel bir araştırma olmakla birlikte; kaynak tarama, doküman inceleme-karşılaştırma ve kısmen de görüşme yöntemlerinin kullanıldığı nitel bir model içermektedir. Karşılaştırma bölümlerinde nicel verilerden de yararlanılmıştır. İki ülkenin ulusal müzik eğitimi modeli gelişim süreçleri tarihsel kaynak tarama yöntemiyle betimlendikten sonra ilköğretim müzik eğitimi ders kitaplarının içerikleri, ortaöğretim mesleki müzik eğitimi kurumu programları, mesleki müzik eğitim sistemlerinin yapısı, müzik öğretmeni yetiştiren kurumların programları ve halk müziği ve çalgılarına yönelik metodolojik, akademik yaklaşımlar ve bestecilik çalışmaları karşılaştırılmıştır. Araştırma, çalışma evreni ulusal müzik eğitimi modeli kavramıyla ilgili yerli ve yabancı veri tabanlarından ulaşılabilen tez, makale ve dokümanlardan; Azerbaycan ve Türkiye'de; ulusal müzik eğitimi modelinin oluşum-gelişim süreçlerine ait ulaşılabilen basılı, yazılı, elektronik kaynaklar ve kısmen görüşme verileri ile iki ülkedeki ulusal müzik eğitimi modeline kaynak teşkil ettiği düşünülen 2010/ 2011 ders yılına ait resmi onaylı ilköğretim müzik ders kitaplarından, ortaöğretim düzeyindeki mesleki müzik eğitimi kurumlarının program ve müfredatlarından, müzik öğretmeni yetiştirme program ve müfredatlarından, ayrıca da halk müziği çalgılarına yönelik yazılmış metotlar, akademik çalışmalar ve bestelenmiş-çalınmış büyük hacimli eserlerden oluşmaktadır. Araştırma sonucunda bütün dünyada ulusal müzik eğitimi modellerinin halk müziğini temel aldığı, ilköğretim genel müzik eğitiminin ve onu yürüten müzik öğretmeninin modelin temel çekirdeklerini oluşturduğu bunun dışında halk müziği ve çalgılarına verilen değerin ve gösterilen önemin sistemi sağlıklı sonuçlara taşıyan diğer bir etken olduğu görülmüştür. Bu anlayışla iki ülke arasında yapılan karşılaştırmada;1. Azerbaycan'da ilköğretim müzik ders kitaplarında halk müziği ezgileri ve halk müziği karakteristiklerini taşıyan okul şarkılarına ülkemize göre daha fazla yer verildiği,2. Azerbaycan'da ülke genelinde yaygın ilköğretim mesleki müzik eğitimi kurumları bulunduğu ve bu kurumların klasik Batı müziği ile birlikte halk müziği eğitimi de verdikleri,3. Ortaöğretim düzeyinde mesleki müzik eğitimi kurumlarının programları ülkemizle karşılaştırıldığında Azerbaycan'da uygulanan programın dört farklı alanda uzmanlaşmaya dönük olduğu, çalgı eğitimi ve halk müziği içerikli derslere daha fazla zaman ayrıldığı, seçmeli derslerin daha yoğun ve seçenekli olarak kullanıldığı ve pedagojik içerikli derslerin de programda yer aldığı,4. Müzik öğretmeni yetiştiren programlar karşılaştırıldığında Azerbaycan'la Türkiye arasında işitme, armoni ve müzik öğretim yöntemleri içerikli derslerin ağırlığında önemli bir fark olmadığı ancak Azerbaycan'da halk müziği, müzik tarihi, koro, ses, şeflik, eğitim müziği dağarı ve çalgı eğitimi içerikli derslere ülkemize nazaran oldukça fazla zaman ayrıldığı ve seçmeli derslerdeki esnek ve çeşitliliğinin daha belirgin olduğu,5. Halk müziği ve çalgılarına yönelik metodolojik ve akademik çalışmalar ile bestecilik faaliyetlerinin Azerbaycan'da ülkemize nazaran çok daha önce başladığı, ancak bu alanlarda ülkemizde özellikle son yirmi yılda yapılan çalışmalarda nitelik ve nicelik açısından hızlı ve olumlu yönde gelişmeler olduğu tespit edilmiştir.