Lise öğrencilerinin akran öğretimi alarak, zihinsel engelli öğrencilerle yaptıkları etkinliklerin, engelli bireylerin eğitilmesine ilişkin tutumlarına ve zihinsel engelli öğrencilerin yaşam kalitelerine etkisinin incelenmesi

Bu araştırma, lise öğrencilerinin akran öğretimi alarak, zihinsel engelli öğrencilerle yaptıkları etkinliklerin, engelli bireylerin eğitilmesine ilişkin tutumlarına ve zihinsel engelli öğrencilerin yaşam kalitelerine etkisini deneysel olarak sınamak amacıyla yapılmıştır. Lise öğrencilerinin belirlenen etkinlikler sonunda engelli bireylerin eğitilmesine yönelik tutumlarındaki değişiklikler ve bu etkinliklerin zihinsel engelli öğrencilerin yaşam kalitelerinde oluşturduğu etkiler, demografik değişkenler temel alınarak ayrıca incelenmiştir. Çalışmaya, İstanbul sınırları içerisindeki resmi bir eğitim uygulama okulunda eğitimlerine devam eden 23 orta ve ağır düzeyde zihinsel engellilik tanısı almış özel gereksinimli öğrenci ile resmi bir Anadolu lisesinde eğitim gören 24 lise öğrencisi katılmıştır. Lise öğrencilerinin 12'si dokuzuncu sınıfa devam ederken, diğer 12'si ise hazırlık sınıfında öğrenim görmektedir. Araştırmada, yarı-deneysel araştırma yöntemlerinden tek gruplu öntest-sontest modeli kullanılarak randomlu seçilmiş lise grubu ile ön koşul becerilere göre belirlenmiş özel gereksinimli ikinci grup üzerinde ayrı ayrı bağımsız değişkenin etkisi incelenmiştir. Bağımsız değişken uygulanmadan önce ölçü aracı öntest olarak ve bağımsız değişken uygulandıktan sonra ise aynı ölçü aracı son test olarak uygulanmıştır. Daha sonra, elde edilen öntest ve son test puan ortalamaları arasındaki farkın anlamlı olup olmadığına bakılmıştır. Araştırmada lise öğrencilerinin akran öğretimi alarak, zihinsel engelli öğrencilerle yaptıkları etkinliklerin, engelli bireylerin eğitilmesine yönelik tutumlarına etkisini incelemek amacıyla Kösterelioğlu (2013)'nun geliştirdiği 'Engelli Bireylerin Eğitilmesine İlişkin Tutum Ölçeği' kullanılmıştır. Güvenirlik çalışması yapıldıktan sonra 20 madde ile sınırlandırılan bu ölçek, beş boyutlu bir yapıya sahiptir. Lise öğrencilerinin akran öğretimi alarak, zihinsel engelli öğrencilerle yaptıkları etkinliklerin, zihinsel engelli öğrencilerin yaşam kalitelerine etkisinin incelenmesinde ise KINDL Yaşam Kalitesi Ölçeği kullanılmıştır. Orijinal dili Almanca olan bu ölçeğin Türkçe çevirisini Eser ve arkadaşları (2008) yapmıştır. Türkçe sürümünün psikometrik özelliklerini inceledikleri çalışmalarında, ölçeğin geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu sonucuna varmışlardır. Bu araştırmada, çocuklara ve ailelere yönelik çeşitli formları olan ölçeğin, 8-16 yaş aile formu kullanılmıştır. Araştırmada ayrıca, öğrencilerin kişisel bilgilerini belirlemek amacıyla, 'Kişisel Bilgi Formu' hazırlanmıştır. Bu formda öğrencilerin yaş, cinsiyet ve yaşantılarıyla ilgili bölümler yer almaktadır. Böylece araştırma sonunda elde edilen bulguların, kişisel bilgi formunda yer alan demografik değişkenler yönünden karşılaştırılma imkanı sağlanmıştır. Araştırma sorularının sınanması için, SPSS 15.0 istatistik paket programı kullanılmıştır. Elde edilen bulgular sayesinde, bu çalışma ile lise öğrencilerinin engelli bireylere yönelik tutumlarında olumlu değişiklikler gözlenirken, çalışmaya katılan zihinsel engelli öğrencilerin yaşam kalitelerinde de artış olduğu görülmüştür. Üstelik lise öğrencilerinin tutumlarında görülen bu olumlu değişiklikler, 'Engelli Bireylerin Eğitilmesine İlişkin Tutum Ölçeği'nin beş alt boyutunda da önemli ölçüde, ayrı ayrı gözlenmiştir. Çalışmaya katılan zihinsel engelli öğrencilerin yaşam kalitelerindeki artış ise 'KINDL Çocuklar ve Ergenler İçin Yaşam Kalitesi Anketi'nin incelemeye alınan 'Bedensel İyilik', 'Duygusal İyilik', 'Özsaygı' ve 'Sosyal İlişkiler' alt boyutlarında istatistiksel açıdan anlamlı bulunurken, 'Aile' alt boyutundaki artış istatistiksel açıdan anlamlı bulunmamıştır.