Hizmetkar liderliğin örgütsel vatandaşlık davranışı oluşumundaki rolü: Torbalı Ticaret Odası örneği

Çağımızın hızla değişen ve rekabetin yoğun yaşandığı iş ortamlarında, örgütlerin sürekliliği açısından, ileriye dönük başarılı performans sergilemeleri ve kaynaklarını etkili ve verimli kullanmaları gittikçe önem kazanmakta ancak bir o kadar da zorlaşmaktadır. İş dünyasına yeni katılan örgütler; gücün kötüye kullanımı, etik dışı uygulamalar, dışlanma, çalışanların iyilik hali ve iş yaşam dengesinin bozulması vb. sistematik sorunlarla verimlilik ve karlılık alanlarında tıkanıp kalmaktadır. Söz konusu olumsuz durumları aşmak konusunda, hizmetkar liderlik kavramı örgütlerin devamlılığı ve rantabilitesi açısından önemli bir yer tutarak dikkat çekmektedir. Hizmetkar liderlik, kendini takipçi ve paydaşlarının yerine koyabilen, onların isteklerini dinleyen, duygusal olarak anlayan ve destekleyen, alışılmadık bir nüfuza ve kaynağa sahip liderlik biçimi olarak tanımlanmaktadır. Her ne kadar hizmetkar liderlik verilen tanım doğrultusunda dönüştürücü, etik, karizmatik ve lider-üye etkileşimli liderlik gibi diğer önemli liderlik teorileri ile kavramsal olarak örtüşse de takipçilerinin ve paydaşlarının ihtiyaçlarına özel olarak odaklanıp, gelişimi ve yetiştirilmesine yardımcı olmayı öne çıkarmasıyla, diğer liderlik yapılarından farklılık göstermektedir. Aynı kapsamda ve birbirine bağlı olarak örgütsel davranış ve kurumsal iletişim alanında son yıllarda üzerinde durulan yaygın konulardan bir diğeri, örgütsel vatandaşlık davranışıdır. Örgütsel vatandaşlık; çalışanların formel iş tanımlarının ötesinde, gönüllü olarak yaptıkları ekstra rol davranışlarını ifade etmektedir. Özgecilik, sivil erdem, vicdanlılık, nezaket ve sportmenlik olarak temelde 5 boyuta sahip örgütsel vatandaşlık davranışı, çalışanın bireysel performansına ve bağlı olduğu kurumun, örgütsel performansına katkıda bulunmaktadır. Buradan hareketle, iş doyumu, kurumsal bağlılık ve performans ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasında pozitif bir korelasyon olduğunu söylemek mümkün olmaktadır. Bu bağlamda, tezin genel amacı; hizmetkar liderliğin, örgütsel vatandaşlık davranışının sergilenmesinin benimsenip, sergilenmesindeki rolünün incelenmesidir. Tezin birincil önceliği hizmetkar liderliğin örgütsel vatandaşlık davranışının oluşumundaki rolünü genel bir ölçekte incelemektir. Buna ek olarak çalışmanın diğer amacı, örgütlerin modern dünyada sürdürebilirliklerini sağlamaları için gerekli şartlardan biri olan hizmetkar liderlik olgusunun kamu ve özel sektörlerdeki kullanım alanının yaygınlaştırılmasının desteklenmesidir. Son olarak bu tezle amaçlanan, örgütsel vatandaşlık davranışının, çeşitli sektörlerde çalışan bireyler bazında bilinirliğinin arttırılmasının sağlanmasıdır. Bu doğrultuda, tezin ilk ve ikinci bölümünde araştırmanın temelini oluşturan literatür taraması yapılmıştır. İlk bölümde liderlik kavramından, liderliğin tarihsel gelişiminden, modern liderlik yaklaşımlarından, hizmetkar liderliğin tanımı, öncülleri ve karakteristik yapılarından bahsedilmiştir. İkinci bölümde örgütsel vatandaşlık davranışının tanımları, yapısı, boyutları ve oluşmasına sebep olan faktörler tanıtılmıştır. Üçüncü bölümde Torbalı Ticaret Odası organ üyeleri ile gerçekleştirilen nitel çalışma yöntemleri ile elde edilen verilere yer verilmiş, hizmetkar liderlik ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasında ilişki ortaya konulmaya çalışılmıştır. Elde edilen sonuçlar değerlendirilerek, çeşitli önerilerde bulunulmuştur.