Din kültürü ve ahlak bilgisi dersi öğretmenlerinin savaş-barışa ilişkin tutumları ve derslerinde barış eğitiminin yeri hakkındaki görüşleri

Bu araştırmanın amacı, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi öğretmenlerinin savaş ve barışa ilişkin tutumlarını tespit etmek ve öğretmenlerin Din Kültürü ve Ahlak bilgisi derslerinde barış eğitiminin yeri hakkındaki görüş ve önerilerini ortaya koymak ve değerlendirmektir. Betimsel modeli işe koşularak yapılandırılan araştırmada yöntem olarak nicel ve nitel yöntemlerin bir arada kullanıldığı karma yöntemin kullanılması uygun görülmüştür. Araştırma deseni olarak ise nitel ve nicel verilerin aynı anda toplanmasını öngören zenginleştirilmiş desen kullanılmıştır. Araştırmada nicel verilerin sağlanmasında 89 Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmenine; Aktaş (2012) tarafından geliştirilen 'Savaş-Barış Tutum Ölçeği' uygulanmıştır. Nitel verilerin elde edilmesinde ise 8 Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmeniyle yarı-yapılandırılmış formlar aracılığıyla görüşmeler yapılmıştır. Nicel verilerin analizinde ölçek maddelerine ilişkin frekans, yüzde, aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri tespit edilirken nitel verilerin analizinde söylem analizi yönteminden yararlanılmıştır. Araştırma sonunda, öğretmenlerin uluslararası sorunların çözümünde en iyi yolun savaş olduğu, insanın kazandığı en yüce değerin savaş meydanında kazandığı şan ve şeref olduğu ve savaşlarda kazanılan başarıların bütün başarılardan üstün olduğu önermelerine katılmadıkları görülmüştür. Aksine savaşı kazanın da kaybedenin de zarar gördüğü, suçsuz insanlara acı verdiği, barışın taraftarı olunması gerektiği ve insanların dinlerinin çağrısına uymasının barışa katkı sağlayacağı görüşlerini benimsedikleri görülmektedir. Öğretmenler genellikle yalnızca savunma savaşlarının haklı olabileceğini ve desteklenmesi gerektiğini düşünmektedirler. Bu bulgular öğretmenlerin savaşlara karşı olumsuz, barışa karşı ise olumlu tutumlar sergilediklerini göstermektedir. DKAB derslerinde barışın öneminin öğretilmesi gerektiğine ve DKAB öğretmenlerinin barışın sağlanmasında katkı sağlayacağına inanan öğretmenler, barış eğitimi sayesinde bencil olmama, hak ihlallerinin önüne geçme, karşılıklı sevgi-saygı, diğerlerinin görüşlerine değer verme, şiddeti önleme, empati, iletişim, hoşgörü gibi kavram ve davranışların öğretilebileceğinden bahsetmişlerdir. Ancak öğretmenlere göre DKAB derslerindeki barış teması yeterli düzeyde vurgulanmamaktadır. Bu durumun sebepleri arasında temelde din öğretimi konusunda algı farklılıklarının olması, ihtilafların çatışmalara sebep olması ve DKAB derslerinde genellikle Müslüman kardeşliğine vurgu yapılarak evrensel değerlerin göz ardı edildiği durumların yaşanması gösterilmiştir. DKAB dersleri öğretim programlarında öğrencilerin savaşın nedenlerini, sonuçlarını ve çatışmalardan kaçınma yollarını sorgulayarak öğrenebilecekleri etkinliklere yer verilmesi, yaşanan ihtilafların çatışmalara neden olmayacak yorum farklılıkları olduğunun gözler önüne serilmesi ve sadece Müslümanlara değil Müslüman olmayanlara yönelik konu ve temaların da vurgulanıyor olmasının çözümler arasında yer alacağı öğretmenler tarafından belirtilmiştir. Barış eğitiminin sağlanmasında aile, okul-aile işbirliği, öğretmen, arkadaş çevresi ve teknolojinin etkisinden bahseden öğretmenler, kendi tavır, davranış ve tutumlarının öğrenciler üzerinde büyük etkisi olduğundan bahsetmişlerdir. Ayrıca öğretmenler, DKAB dersi program hedeflerinin uygulanabilirliği ile ilgili problemler yaşanabildiğinden bahsederek hizmet içi eğitimlerin verilmesi gerekliliği üzerinde durmuşlardır. Öğretmenler özellikle barış eğitimi teması içinde yer alan konuların öğrencilere hangi yöntem tekniklerle anlatılabileceği, öğrenciye yaklaşımın nasıl olması gerektiği, öğretimde kalıcılığın nasıl sağlanabileceği konusunda hizmet içi eğitim almanın faydalı olacağını düşünmektedirler. Bu bulgulardan yola çıkılarak öğretmenlerin kendi tavır, davranış ve tutumlarıyla öğrencilerine model olmaları gerektiği önerisinde bulunulabilir. Bunun yanı sıra öğretmenlere yönelik öğrencilerin seviyelerine göre ders etkinliklerini yapılandırabilecekleri yöntem-teknikleri içeren hizmet içi eğitim kurslarının işe koşulması öneriler arasında yer alabilir.