19. yüzyıldan günümüze değin yazmacılık sanatında etkiler

'19. yüzyıldan günümüze değin yazmacılık sanatında etkiler' başlığı altında hazırlanan bu çalışmada, yazmacılık sanatının tanımlaması, özellikleri ve bunlarla birlikte yazmacılık sanatına etki eden faktörler incelenmeye çalışılmıştır. Özellikle son dönemlerde yazmacılık sanatının uğradığı değişiklikler ve bunların sonuçları ele alınmıştır. Yazmacılık boya fırça ve tahta kalıplar yardımı ile pamuklu kumaşlar üzerine çizmek veya basmak suretiyle meydana getirilen eski bir el sanatları koludur. Yazılı kaynaklardan edindiğimiz bilgilere göre 16. yüzyılda İstanbul'da geniş bir çalışma alanını kaplamıştır. Bu sanat kolu bir kadının evinde, bir genç kızın çeyizinde değişik çeşitleriyle çarşı ve ev faaliyeti olarak kendini göstermiştir. Halk arasında kullanılan ve aranan çeşitler yorgan ve yastık yüzü, bohça, örtü, erkek mendili ve yemenilerdir. Halen kullanılan bu çeşitlerin yanı sıra günümüzde kullanım alanlarına yeniieri eklenmiştir. Dekoratif amaçlarla iç mekanlarda veya bir kıyafet tasarımında kullanılabilmektedir. Boyasının tesbitinde bol tuzlu suya ihtiyaç gösterdiğinden çoğunlukla İstanbul'da Yeniköy, Kandilli, Üsküdar, Samatya, Yedikule gibi deniz kıyısı semtlerinde yazma atölyeleri yer almıştır. Ancak günümüzde neredeyse hiç kalmamıştır. Artık film baskı yöntemleriyle çalışan atölyeler mevcuttur. Anadolu'da Tokat, Kastamonu, Yozgat çevre özelliği taşıyan yazmalar ile tanınır. Bu yörelerimizde çalışan atölye ve usta sayısı da bugün oldukça azalmıştır. IVBaskı için kullanılan tahta kalıplar ıhlamur ve armut ağacından oyularak yapılır. Bugün ise film baskıcılıkta; desenin pozlandırıldığı ipek gerili çerçeveler kalıp olarak kullanılmaktadır. Renkler tuzlu suda yıkanarak ve kaynatılarak tesbit edilir. Kök boyalarla basılan yazmalar eskiden dış piyasalarda aranır ve satılırdı. Fakat günümüzde teknolojinin ve kimyasal maddelerin gelişiminin sağladığı kolaylıklar ile baskı yöntemleri değiştiğinden bu tür yazmalar artık yapılmamaktadır. Bu yüzden de ticari anlamdaki bu rağbet değerini yitirmiştir. Diğer sanat kollarında olduğu gibi yazma, motiflerini doğanın güzelliklerinden almıştır. Yazma üzerinde en çok görülen motifler çiçek, yaprak ve meyvelerdir. Daha az rastlanan desenler kuş, balık, aör/ ayaklı hayvan, insan figürleri manzara ve geometrik formlardır. Yazma kurgularından en önemlisi bir alanın kenar suyu ile çevrilmesidir. Çiçek motiflerinden güller, haşhaş, sümbül veye yabani çiçekler dal ve yapraklar doğadan ayrılmayarak stilize edilmiştir. Kompozisyonlar arasında merkezden dışa doğru gelişen daire planına çok rastlanır. Günümüzde ise oluşturulan özgün motiflerle daha çok çeşitlemeler ve değişik kompozisyonlar yapılabilmektedir. O dönemlerde kullanımı çok az olan insan resmi ve benzeri desenler bugün rahatlıkla kullanılabilmektedir. Bugün geleneksel anlamdaki özellikleriyle yapılamayan yazmacılık sanatı, ancak çağdaş sanat anlayışı ile sentezlenerek ve ticari kaygıdan uzak bir şekilde özgün sanatsal örnekleriyle devam edilerek yaşatılabilir. VBu ise sanatsal anlamda çalışan kurumlar dahilinde akademik çalışmalar yaparak mümkün olabilir. Yazmacılık sanatının devamı ise ona duyulacak ilgi ile orantılıdır. VI