Yurt dışında öğrenim gören öğrencilere uygulanan Türk dili öğretimi

A. özet Bu araştırmada yurt dışındaki öğrencilerin Türk Dili öğretimleri incelenmiştir, inceleme sırasında dilin gelişiminde etken olan farklı ve birbirini destekleyen düşünceler ve araştırmalar açıklanmıştır. Araştırmalar yurdundan uzakta olan çocuklara verilen anadil öğretiminin önemini kapsamaktadır. Yurdundan uzakta öğrenim gören Türk öğrencilerinin bugünkü durumu yıllar yılı yapıla gelen araştırmaların içinde ele alınmıştır. Gurbetçi çocukları üzerine yapılan araştırmalar 1990/ 92 öğretim yılı ve önceki yıllara ait istatistik verilerle karşılaştırılarak içerik ve yargılarının bugün de geçerli olduğu gözlenmiştir. Böylece gurbetçi çocuklarının bugünkü sorunlarının dünkü sorunlarının aynısı olduğu gözlenmektedir. Bunların öğretim sorunlarının zamanımızda daha da arttığı ve çözüm bulamadığı örneklem yapılan yörede izlenmiştir. Belirtilen sorunların Türk Dili öğretiminde kemikleştiği görülür. Türk Dili öğretiminin yaygınlaşma ve gerileme nedenleri Avrupa'da Federal Almanya Berlin eyaletinde ve Berlin-Kreuzbeg ilçesinde incelenmiştir. İncelemelerde bu sorunlar istatistik verilere, gözlemlere, görüşmelere, video ve fotoğraf kayıtlarına yer verilerek derinliğine saptanmıştır. Türk Dili ve Türk öğrencilerinin öğretim kurumlarındaki genel Türk Dili öğrenim durumları okul sistemleri içinde belirlenmeğe çalışılmıştır. Okul sistemleri belirtilirken Almanya okul sisteminde yer alan Temel Eğitim, Mesleki Eğitime Hazırlık orta, Lise orta ve Çok Amaçlı okulların tarihsel gelişimleriyle, bu okullardan mezun olanların Alman toplumu ve eğitim sistemi içindeki yerlerine değinilmiş, böylece Almanya'da ortaöğretim 1. kademesine deva/n eden ve bitiren Türk çocuklarının Alman toplumu ve eğitim sistemindeki güncel durumları ortaya konmaya çalışılmıştır. Çünkü Anadilin bireyin yaşam ortamındaki etkinliği bugüne kadar göz ardı edilmemiştir. Türk çocuklarının eğitim-öğre- timlerindeki gelişmelerin duraksatı İması, ana dillerini örgün kurum içinde öğrenmelerinin eğitim politikaları yoluyla engellendiği açık bir biçimde hissedilmektedir. Ülkeler arası kurum ve kuruluşların 1954 yılından bu yana aldığı kararlar ve yasalar gereğince Türk Dili öğretimine araştırma hacmi içinde yer verilmiş, yasa ve kararların Türk Çocuklarına ve Türk Dili öğretimine uygulanış biçimi karşılaştırılarak sunulmuştur. Yasalar çeşitli ülkeler ve Almanya eyaletlerindeki Türk Dili uygulamaları ele alınarak açıklanmıştır. Göz önüne sergilenen Türk Dili öğretimi uygulamaları ile günümüzde Al- 211212 manya ve Berlin'de, Türk çocuklarının ana dillerini öğrenmelerine karşı takınılan sosyo-politik, psiko-sosyal ve sosyo-kültürel tutum ve davranışlar ortaya çıkmaktadır. Ele alınan durumların açıklanması için araştırmada betimleyici alan araştırması izlenmiş, betimleyici alan çalışmasında anketler yoluyla öğrenci, veli ve öğretmenlerin Türk Dili öğretimi hakkındaki görüşleri alınmış, alınan görüşler belli bir sistem dahilinde bulgular bölümünde analiz edilmiştir. Bu duruma göre yurt dışında Türk Dili öğretimiyle ilgili yapılan çalışmalar Türk Dilinin Türk öğrencileri arasında yaygınlaşması için yeterli görülmemiştir. Zira yapılan çalışmalar Türk çocuklarının anadillerini öğrenmelerine ve bu çocukların okuldaki başarılarına katkıda bulunmamıştır. Türk Dilini 1. ve 2. Yabancı Dil Olarak öğrenen öğrencilerin sayılarının oranı genel Türk öğrenci oranına göre azlığıyla dikkati çekmektedir. Okulların istatistik verilerinde Türkçe'yi yabancı dil olarak seçen öğrencilerin günden güne azaldığı izlenmiştir. Türk Dilini seçen öğrencilerin azalmasına karşın, Türk Dilini iyi bilen öğrencilerin başarı durumlarının, Türk Dilini yabancı dil olarak seçmeyenlere oranla daha başarılı oldukları saptanmıştır. Türk Dilini seçen öğrenciler genel derslerde birbirine çok yakın puanlar alırken, seçmeyen öğrenciler arasında puan farkları çok belirgindir. Türk öğrencilerin anketlere verdikleri yanıtlarda bu öğrencilerin genel çoğunluğunun 14-15 yaş grubunda olduğu görülmüştür. öğrenciler yaşamlarının büyük bir bölümünü Berlin'de geçirmişler, genelde Türkçe konuşmayı yeğlemekte olduklarını belirtmişlerdir. Almanca Dili öğrenciler için sosyal ve eğitsel ortamda kullanılan bir dil durumundadır, öğrenciler Türkçenin başarıyı olumlu yönde etkilediğini belirtmişler, bunların çoğu Türkçe'yi ailelerinden ve Türkiye'deki okullara devam ederek öğrenmişlerdir. Türkçe gazete ve dergileri izlemektedirler ve mesleki beklentileri yüksektir. Veliler Türkiye'de küçük zanaatkar, iş sahibi olarak ve çiftçilik yaparak geçimlerini temin eden grubtan oluşmaktadır. Bunlar çocukları için Türk Dili derslerine her an destek verceklerini Türk'Dili derslerinin öğrenci başarısını yükselteceğini belirtmekte ve Türk Dilinin öğrencinin benliğinin gelişmesinde, kültürünü öğrenmesinde etken rol oynadığının bilincindedirler, öğretim kurumlarında verilecek Türk Dili derslerinin kültür ve dilbilgisi ağırlıklı olmasını istemektedirler. Türk öğretmenleri hakkında olumlu düşüncelere sahip olan velilerin öğretmenlerle yeterli ilişkilerde bulunmadıkları izlenmiştir. öğretmenler anadilin çocuğun gelişmesi ve okul başarısına olumlu katkıda bulunduğunu, Türk Dilinin de Türk çocuklarının okuldaki başarısına olumlu katkı yaptığını ankete verdikleri açık uçlu yanıtlarla belirtmişler, ancak okullarda Türk Dili öğretimiyle ilgili yeterli araç ve gerecin bulunmadığını ortaya koymuşlardır. Bunun yanında eğitim-öğre- tim araç gereçlerini yeteri kadar kullanmadıkları ankete verilen yanıtlarda görülmektedir. 213 Türkçe dersi veren bu öğretmenlerin çoğunun ilkokul öğretmeni diplomasına sahip olduğu anket verilerinden anlaşılmaktadır, öğretmenlerin Türk Dilinin seçiminde kimin karar verdiği hakkında genel bir yargıya sahip olmadıkları izlenmiştir. Türk Dili öğretim programları Alman toplumu içinde yaşayan Türk vatandaşlarının çocuklarının dil ve kültürel seviyeleri göz önüne alınarak hazırlanmıştır. Bu programlar Türk Dili öğretimi dersine girecek öğretmenlere yol göstericidir. Aynı zamanda Türk çocuklarının ikilemli ortada kalışlarını eğitsel yolla en aza indirmeye ve benliklerini kazanmalarına özen gösterilmiştir. Programlarda aile ve çocukların dil ve kültür durumları a- çıklanmış, ders konularının genel seçiminde izlenecek yollar gösterilmiştir. Türkçe Programlarından sonra 'Türk Dili ve Okuma Kitapları''ndan örnekler sunulmuş, sunulan örneklerin analizinde Türkçe kitapları ile yürülükte olan programların birbirine uygun düşmediği görülmüştür. Kitaplardaki konuların karışımı öğrenci seviyesinin ve dil öğretiminin dikkate alınmadığını göstermektedir. Ayrıca kitapların konuları içinde içerikleri ve özleri aynı durumda olan metinlerin yığılması söz konusudur. Çoğu metinler çocuğu özgür düşünceden uzaklaştırıp, belirlenmiş bir düşünceye doğru yöneltmek a- macını gütmektedir. Kitaplardaki dilbilgisi ve yazım ile ilgili bölümlerin çoğunun metinlere uygun düşmediği ve Almanca dersleri ile ilişkisi olmadığı görülmüştür. Kitaptaki bazı konuların uzunluğu, diğer konular içinde rastgele serpiştirilen veya yama gibi duran metinlerin olduğu açıktır. Kitaplarda sunulan dil ve kültürün çocuğun benliğini kazandırma dan yana olmadığı izlenimi ortaya çıkmaktadır. Kitap öğretimde kullanılan geleneksel temel araç olarak ele alınmış olup, konuları destekleyecek, öğretim ve eğitimde etkinlik sağlayacak, dil öğretimini geliştirecek araç ve gereçlerin kullanılmadığı gözlenmiştir. Kitaplarda önsözlerin bulunmaması büyük bir eksikliktir. Türk Dili öğretimindeki bu eksikliklerin yanı sıra, Türk Dili ile ilgienen yetkililer, anadilin çocuğun gelişimindeki önemine değinmişler, Türk çocukları için Türk Dili öğretimine yeni boyutların katılmasını ve engellerin ortadan kalkmasını istemişlerdir. Türk Dilindeki bugünkü uygulama biçimi ile Türk öğrencilerinin gelecekteki eğitim yolları kapatılmıştır: Çocukların anadillerini öğrenmelerinde yeterli isteklendirim sağlanmadığı gibi, öğrenilen anadil İle ileri eğitim olanaklarından yararlanmaları sınırlandırılmaktadır. Türk Dili öğretimi ve Türk çocukları. T. C. Milli Eğitim Bakanlığınca da göz ardı edilmiştir. Bakanlığın yurt dışındaki Türk Dili ve Kültürü öğretimi görünüşte var olup, öğrenci ve veliye ulaşamayan, uzakta duran bir resim panosu görünümündedir.