Entegre bir tekstil işletmesinde temiz üretim uygulamaları

Tekstil endüstrisi sağladığı istihdam imkanları, oluşturduğu katma değer ve yüksek ihracat gelirleri açısından ülkelerin ekonomik kalkınma süreçlerinde lokomotif görev üstlenen sektörlerden biridir. Tekstil endüstrisi çok sayıda alt sektörden meydana gelen heterojen bir yapıya sahiptir. Aynı zamanda karmaşık ve uzun proses zincirlerindenoluşmaktadır. Bu alt sektörlerden bir tanesi olan kumaş terbiye veboyama/baskı sektöründe yüksek kaynak kullanımları, emisyonlar, atıksular ve atıksuların taşıdığı kimyasal yüklerbaşlıca çevresel endişeleri oluşturmaktadır. Bu etkiler mevcut en iyi teknikler olarak tanımlanan uygun temiz üretim teknikleriylekaynakta önlenebilmekte ya da azaltılabilmektedir. Bu tez çalışması kapsamında baskı dairesi ağırlıklı ve dokuma-örgü kumaş terbiyeboyamasıyapılan Zorluteks tekstil işletmesinde yerinde ve detaylı temiz üretim çalışmaları yürütülmüştür. Bu kapsamda, işletmenin temel üretim prosesleri ve yardımcı prosesleri incelenerek kütle-enerji girdi ve çıktılarını gösteren detaylı proses akım şemaları oluşturulmuştur. Temiz üretim etüt/analiz çalışmaları kapsamında spesifik kaynak kullanımı ve çevresel performanslar, temel üretim prosesleri ve yardımcı üretim prosesleri bazında hesaplanmıştır. Spesifik kaynak kullanımları ve emisyonlar literatürdeki benzer tekstil işletmelerinin verileri ve Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrolü Tekstil Endüstrisi MET Referansdokümanında yer alan veriler ile karşılaştırılarak potansiyeltasarruf/azaltım imkanları değerlendirilmiştir. İşletme geneli ve proseslerözelinde tasarruf/azaltım potansiyellerini hayata geçirmek üzere toplam 229 MET'ten oluşan MET öneri listesi hazırlanmıştır. Bu liste 'TekstilSektöründe Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrolü Tebliği ' veIPPC Tekstil BREF dokümanlarından yararlanılarak oluşturulmuştur. Ayrıca bu çalışma kapsamında saha çalışmaları ile işletme özelindeyeni/özgün MET önerileri de oluşturulmuştur. Hazırlanan MET öneri listesi teknik personeller, uzmanlar ve tesis yönetimiyle birlikte teknikuygulanabilirlik, potansiyel tasarruf, ekonomiklik, çevresel fayda, yanetkileşimler ve işletme tercihi kriterlerine göre 'Çok Ölçütlü Karar Verme Metotları ' ile değerlendirilmiştir ve işletme için nihai MET'lerbelirlenmiştir. Bu süreçte 'Kriter Ağırlıklandırma Metodu ','Ağırlıklandırılmış Toplama Metodu ' ve 'Basit Sıralama Metodu ' yanı sıra PROMETHEE metodundan da yararlanılmıştır. Sonuçtaişletme özelinde toplam 32 nihai MET belirlenmiştir. Bu nihai MET'lerinuygulanmasıyla sağlanacak potansiyel teknik, çevresel ve ekonomiktasarruflar/faydalar değerlendirilmiştir. Bu sayede işletmede su tüketiminde %50-59, elektrik tüketiminde %12, buhar tüketiminde %19-20, doğalgaz tüketiminde %16-17, yardımcı kimyasal tüketiminde %26 ve boyarmadde tüketiminde %19 oranında tasarruflar sağlanacağıhesaplanmıştır. Ayrıca işletmede atıksu oluşumunda %55-64, atıksukimyasal oksijen ihtiyacı yükünde %27-60, atık gaz emisyonlarında% 23 ve katı atık oluşumunda %5-6 oranında potansiyel azalmalarsağlanacağı belirlenmiştir. Belirlenen 32 nihai MET'in her biri için potansiyel geri ödeme süreleri de hesaplanmıştır. Buna göre geri ödeme süreleri 4 ile 60 ay arasında değişmektedir.