Bilişimsel imgeler/Gösterge dizgeler

Öteden beri Plastik Sanatlar alanında 'simge', 'sembol', 'alegori' kavramlarıyla analiz edilebilen sanat yapıtları, günümüzde göstergebilim ışığında irdelenebilmekte ve yeni bir çözümleme alanı belirmektedir. Bunun temel sebebi ise sanatın, özellikle modern sonrası felsefesi ve teknolojik verileri ekseninde dahil olduğu alandır. Nitekim, Kavramsal Sanat ile nesne-düşünce arasındaki ilişkilerden türeyen anlamsal dizgelere ya da metinsel çözümlemelere yönelen göstergebilim, elektronik medyaların gelişimiyle ortaya çıkan Video Sanatı ürünlerinin çözümlenmesinde de alternatif bir metod olarak görünmektedir. Bu çalışmada, 20. yüzyılın başından günümüze dek, sanat yapıtlarının göstergesel temellerini oluşturan düşünsel, psikolojik ve estetik kaygılar dile getirilmeye çalışıldı. Günümüzdeki sanat yapıtlarını okurken, hangi kodlardan yola çıkılabileceği üzerine bir yöntem araştırması denendi. Buradaki temel amaç; teknolojinin sunduğu üretim biçimleriyle, farklı bir gerçekliğe yönelen sanatsal arayışların, göstergesel niteliklerinin belirginleşmesini sağlamaktı. Bu bağlamda; bilişimsel alanda var olan ve günümüzün iletişimsel yapısından söküp alınan; yazı, biçim ve imajlar, resimlerdeki görsel işleyişi ve eklektik yapıyı da belirlemiş ve bu görselliğin doğası, resimsel yüzeylerde irdelenmeye çalışılmıştır. Plastik sanat yapıtlarının çözümlenmesinde, kaypak bir zemin üzerinde duruyor görünmesine rağmen göstergebilim; bu alanda, dilin eklemli göstergeler sisteminden farklı bir dizgeye sahiptir. Bu basit bir kodlama ya da şifre çözümünden ziyade, göstergelerin türetildiği koşulların irdelenmesi ve buradaki sanatsal endişelerin açımlanması sayesinde gerçekleşmektedir. Bu bakımdan; 'Kavramsal Sanat'ta ve Postmodernist yapıtlarda, dilin nesnel evrenin açıklanmasına ilişkin kavramsal temellerinden hareket eden Beuys, Kosuth, Darboven; görüntü ve ses düzeneklerim şaşırtıcı bir bütünlükte kullanan Paik, Nauman, ikam, Yalter ve bazı video sanatçıları; bedensel olanın kaydedilmesine ilişkin çalışmalarıyla: Pollock, Klein, Campus, Rinke; kitle iletişim araçlarının yaşamımıza soktuğu birçok imgeyi sorgulayan Rauschenberg, Johns, Lichtenstein, Wesselmann ve özellikle mekanik çoğaltım ve aymlaşma sürecinin yergisini yaptığı çalışmalarıyla Andy Warhol, göstergeselin açıklanmasında önemli çıkış yollan olmuşlardır. Böylece, gerek görüntüsel göstergelerin ve gerekse dilsel olanın plastik sanatlara dahil oluşuyla ortaya çıkan kavrama ve anlamlandırma süreçlerinin, günümüzde bilişimsel dönemin sunduğu imajların çözümlenmesinde etkin bir rol oynadığı ve göstergebilimin, günümüzdeki yapıtları yorumlamakta, yeni bir metod olarak belirdiği noktasınaulaşılabilmiştir. Bu metod; tez kapsamında irdelenen 'Bilişimsel İmgeler'in, belirli bir görsel düzenle/işleyişle ele alınmasını ve yeni anlamsal dizgeler oluşturularak deşifre edilmesini sağlamıştır. Video ve televizyon teknolojisinin verileri, elektronik görüntünün doğasına ilişkin kimi görme biçimleri, montaj -kadrajlama teknikleri ve eşzamanlılık niteliği üzerinde durularak çalışmaların düşünsel temelleri açımlanmaya çalışıldı. Gösterge kavramı; Saussere, Barthes ve Eco gibi önemli kuramcıların görüşleri ışığında ele alınırken. Baudrillard, Derrida, Jameson ve Lacan gibi Postmodernist kuramcıların düşünceleriyle Postmodern dönemin göstergeye bakış açısı da irdelendi. Böylece; özellikle 1960 sonrası sanatında var olan 'Kitsch', 'Simulasyon', 'Pastiche' ve 'Şizofrenikleşme' kavranılan üzerinde durularak, günümüz sanat yapıtlanndaki karmaşık göstergesel işleyişin yapısı belirlenmeye çalışıldı. Modern ve sonrası dönemin plastik sunumlarında beliren estetik ölçütler ve 20. yüzyıldaki sanatsal ürünlerin yapıçözümsel analizi üzerinde duruldu. 'Rastlantısal' ve 'Kurgusal' yapıların çözümlenmesi ve yapıtların okunmasında beliren kimi görsel stratejiler belirginleştirilmeye çalışıldı. Arnheim'in görüşleri bağlamında, Mondrian ve Kandinsky'nin resimsel anlayışları irdelendi. Bu; çalışmalarda ele alman; spontan ve kurgusal niteliklerin dile getirilmesi için önemliydi. Böylece, resimlerin konstrüksiyonuna ilişkin önemli ölçütler elde edildi: Mekan, zaman, espas... İlk aşamada ele alman resimlerin konstrüktif niteliğini oluşturan 'Overall' kavramı üzerinde durularak, bu yönde yapıt veren sanatçıların yaklaşımları irdelendi. Çalışmaların ikinci evresinde; fotoğrafik imgelerin, plastik yüzeyle ilişkisi üzerine kimi denemeler yapıldı. 'Bilişimsel İmgeler' olarak nitelendirilen ve bildirişim kapasitesi yüksek 'imajlar', göstergesel bir dizge sistemi aracılığıyla sorgulandı. Dizgeleri oluşturan her türlü göstergesel unsur, farklı bileşkelerde bir araya getirilerek eklektik bir yapı oluşturuldu. Yazı, rakam, fotoğraf gibi iletişimsel öğelere, plastik arayışlarda etken bir işlev yüklenirken, aynı zamanda bu öğelerin oluşturduğu anlamsal dizgeler ve çağrışımsal değerler üzerinde duruldu.