Analysis of female-headed households in Turkey with special emphasis on the welfare status of the these household

Çalışmanın odak noktasını, kadının hanehalkı reisi olduğu haneler ile ilgili dört farklı ancak birbiriyle ilişkili politika konulan oluşturmaktadır. Birincisi, hanehalkı reisinin içinde bulunduğu koşullarla ilişkilidir: Kadın hanehalkı reislerinin içinde bulunduğu koşullar erkek hanehalkı reislerinden daha mı kötüdür? İkincisi, olumsuz koşullardaki hanelerin belirlenmesine yöneliktir: Kadının hanehalkı reisi olduğu haneler erkeğin hanehalkı reisi olduğu hanelere göre daha mı olumsuz kuşullar altındadır? Üçüncüsü, gelir kaynaklan ve tüketim harcamaları örüntüsü ile tüketim düzeyine ilişkindir: Kadının hanehalkı reisi olduğu haneler kaynaklarını elde etme/kullanma konusunda erkeğin hanehalkı reisi olduğu hanelere göre farklı mı davranmaktadırlar? Dördüncü soru, ülkenin uzun dönemli kalkınması için yaşamsal önemi olan insan kaynağının geleceği ile ilişkilidir: Çocukların refahı, hanehalkı reisinin cinsiyetine göre değişmekte midir? Bu soruların yanıtlarına ulaşmak için, çalışmada Hacettepe Ünivesitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü tarafından gerçekleştirilen 1978, 1983, 1988 ve 1993 araştırmalarından elde edilen veriler kullanılmaktadır. Ayrıca, Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından gerçekleştirilen 1987 Hanehalkı Gelir ve Tüketim Harcamaları Araştırması'ndan elde edilen verilerde, HÜNEE tarafından gerçekleştirilen araştırmalardan elde edilen verilerin tamamlayıcısı olarak kullanılmaktadır. Analizlerden hanehalkı reislerinin durumlarına ilişkin olarak çıkarılabilecek temel sonuç, kadın hanehalkı reislerinin erkek hanehalkı reislerine göre hem 1978 hem de 1993 yılında daha dezavantajlı bir konumda olduğudur. Çalışmanın sonuçlan, kadın hanehalkı reislerinin yeterli eğitim, iş, sosyal güvenlik ve gelire ulaşmakta, erkek hanehalkı reislerine göre daha çok güçlük çektiğini göstermektedir. Hanenin refah durumuna ilişkin olarak ise, düzeltilmemiş ortalama hane gelirleri arasında yapılan basit bir karşılaştırma, hem 1978 ve hem de 1987 yıllarında kadının hanehalkı reisi olduğu hanelerin, erkeğin hanehalkı reisi olduğu hanelere göre oldukça düşük bir gelir düzeyine sahip olduğunu göstermektedir. Türkiye'de her on haneden biri kadının hanehalkı reisi olduğu hane olmasına karşın, kadının hanehalkı reisi olduğu her altı haneden biri düşük gelir grubundaki haneler arasında yer almaktadır. Düzeltilmemiş ortalama hane gelirleri arasında yapılan basit bir karşılaştırma kadının hanehalkı reisi olduğu hanelerin dikkati çekecek derecede düşük gelire sahip olduğunu göstermesine karşın, düzeltilmiş ortalama hane gelirleri, ki bunlar yetişkin eşdeğerlik ölçeği. ve kişi başınaölçümleri ile elde edilmişlerdir, daha önceki sonuçların önemini büyük ölçüde azaltmaktadır. Düzeltilmiş ortalama hane gelirleri dikkate alındığında, kadının hanehalkı reisi olduğu hanelerin düşük gelir grubundaki haneler arasında fazladan temsil edilmediği görülmektedir. 1978 yılı için yapılan çok değişkenli analiz sonuçlan, kadının hanehalkı reisi olmasının hanenin düşük gelir grubunda yer alma olasılığını azalttığını göstermektedir. Bu sonuç, 1978 yılında kadının hanehalkı reisi olduğu hanelerin düşük gelir grubundaki haneler arasında fazladan temsil edilmediğini bir kez daha teyit etmektedir. Bu sonuçlarla çelişkili olarak, 1993 yılı için yapılan çok değişkenli analiz sonuçlan, kadının hanehalkı reisi olmasının hanenin düşük gelir grubunda yer alma olasılığını arttırdığını göstermektedir. Bu bulgular, 1978- 1993 döneminde kadının hanehalkı reisi olduğu hanelerin refah düzeyinde bir kötüleşme olduğunu göstermektedir. Çalışmanın ekonomik kaynakların elde edilmesi ve kullanılmasına ilişkin sonuçlan, hanenin mevcut ekonomik kaynaklarının elde edilmesi ve kullanımında erkeğin hanehalkı reisi olduğu haneler ile kadının hanehalkı reisi olduğu haneler arasında önemli farklılıklar olduğu göstermektedir. Tüm ekonomik kaynaklar gelirin türü dikkate alınmaksızın analiz edildiğinde, kadının hanehalkı reisi olduğu hanelerin erkeğin hanehalkı reisi olduğu hanelere göre ücret/maaş ve girişim gelirlerinin daha az, kira, faiz ve özellikle transfer gelirlerinin ise daha yüksek olduğu görülmektedir. Ekonomik kaynakların kullanımına bakıldığında, her iki hanenin oldukça benzer bir tüketim örüntüsüne sahip oldukları gözlenmektedir. Ancak, bu iki hane grubunun tüketim harcamalarının toplam harcama içindeki paylan oldukça farklıdır. Kadının hanehalkı olduğu hanelerde, yiyecek, giyecek, konut, kişisel bakım ve eğitim/kültür/eğlence için yapılan tüketim harcamalarının payı, erkeğin hanehalkı reisi olduğu hanelere göre, daha fazladır. Bu sonuçla tutarlı olarak, kadının hanehalkı reisi olduğu hanelerde kişi başına ortalama tüketim, erkeğin hanehalkı reisi olduğu hanelerden yaklaşık l.4 kat daha fazla olarak bulunmuştur. Çocuğun refah durumuna ilişkin olarak yapılan çok değişkenli analizler, kadının hanehalkı reisi olduğu hanelerde çocukların zamanına ek gelir elde etmek için daha fazla gereksinim olmasına karşın, bu hanelerde yaşayan çocukların erkeğin hanehalkı reisi olduğu hanelerde yaşayan çocuklara göre daha iyi konumda olduğunu göstermektedir. Kadının hanehalkı reisi olduğu hanelerde yaşayan çocuklar, ekonomik olarak olumsuz koşullarda oldukları 1993 yılında bile, daha yüksek okula devam ve daha düşük işgücüne katılım oranlarına sahiptirler.