20. yy resminde geometrik forma dayalı biçimlendirmelerin kuramsal temelleri ve estetiği

Tez Adı: 20. yy. Resminde Geometrik Forma Dayalı Biçimlendirmelerin Kuramsal Temelleri ve Estetiği Tez Yazarının Adı, Soyadı: Ahmet Zeki AŞKAN 20. yy resim sanatında geometrik forma dayalı biçimlendirmelerin büyük oranda 'Özerk' bir tutum gösterdikleri gözlemlenmiştir. Söz konusu özerk tutum hem yaratıcı etkinlik açısından hem de biçimleme anlayışı açısından ele alınmıştır. Buna göre özerk; resmin dış doğal varlıkların betimlenmesinden bağımsız, kendi yapısall elemanları olan renk, çizgi, doku, leke ve diğer anlatım ilgilerinin birbirleriyle olan ilişkilerin ifadesine işaret ettiği sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda geometrik formlar özerk bir ifadenin unsurları olarak yer almaktadır. Wassily Kandinsky resim sanatındaki özerkleşme tutumuna bir sanatçı örneği olarak incelenmiştir. W. Worringer'in 'Soyutlama ve Özdeşleyim' kuramı 20. yy geometrik form biçimlemelerinin psikolojik bir temele dayandırılmasının olasılıkları açısından değerlendirildiğinde; söz konusu biçimlemelerin 'Soyutlama içtepisi' gibi bir psikolojik itkiye dayandırılmasının kendi çağının düşünüş biçimleriyle ve diğer bütün kültür unsurlarıyla doğru orantılı olmaktadır. Dolayısıyla insansa bir etkinlik olarak sanat 20. yy'da insanın kendi insansal niteliklerini ön planda tuttuğu bir biçimlemeye yönelmiştir. İnsanın kendini ve ihtiyaçlarım çoğaltan, bunları karşılayan değerler üreten özelliklerini vurgulayan somut örnekler; endüstri ve sanayideki ilerlemeler, bilimsel gelişmeler vs. unsurlarla yaşamı bütünüyle kontrol edebileceğine ve kendisini yaratabileceğine olan inancı artmıştır. Bu bağlamda Kübistlerin insanın tasarlayabilen yanını vurgulamaları, Fütüristlerin hızın güzelliği ve değerini yüceltmeleri, Neo-Plastisizmin evrensel denge ve uyumu akılcı bir yolla ifade etme çabalan, Süprematizmin nesnesiz saf bir ifadeye ulaşma eğilimi... Bütün bunlar insansal ilgilerin belirli niteliklerine ya da onların sonuçlarına denk gelmektedir. Sonuç; insansal ilgi ve niteliklerin insanca, sanatsal ilgilerle ifade edilmesi şeklinde olmaktadır. IV Geometrik forma dayalı biçimlemeler, resim sanatının kendi geleneğinde 20. yy başlarında bir biçim devrimi yapmalarının yanı sıra yeni bir düşünüş ve kavrayışı da getirdikleri gözlemlenmiştir. Bu anlamda geometrik biçimlemelerin dayandıkları bir kuramsal yapı söz konusudur. Sanatçıların kendi kuramsal metinlerinin ve manifestolarının yanı sıra eleştirmen ve sanat kuramcıları tarafından da çeşitli savlar ileri sürülmüştür. Ele alman geometrik biçimleme anlayışları eleştirmen ve kuramcılar tarafından çoğunlukla dönemin çağdaş bilim ve felsefe kuramlarına dayandırılmasına karşın sanatçılar genelde bu duruma karşı çıkmışlardır. Geometrik biçimlemeler; sanatçı tarafından belirtilsin ya da belirtilmesin ortaya koydukları yeni ifade anlayışlarıyla söylemlerini bizzat kendi içlerinde barındırmakta ve bu anlamıyla geometrik biçimlemeler kuramıyla bir bütündür. Diğer yandan günümüz sanat eğitimi uygulamalarında vazgeçilmez ifade araçları olan çizgi, renk, form, doku, düzlem gibi unsurların 20. yy başlarındaki geometrik biçimleme kuramlarına dayandıkları görülmektedir. Bu bağlamda sanat eğitimcisinin söz konusu biçimleme anlayışı kuramlarım kendi donanmama dahil etmesi bir gereklilik olarak görülmektedir.