Surname-i Vehbi minyatürlerindeki eğlence sahnelerinin resim eğitimi açısından incelenmesi

Türk Minyatür Sanatı Tarihi, İslamiyet'ten önce ve sonra olmak üzere iki başlıkta incelenir. Orta Asya'da bulunan minyatürlerdeki üslup etkisi Türklerle 15. yüzyıla kadar taşınmış, Büyük Selçuklu Devleti döneminde de minyatürlü yazmaların sayısı artmıştır. Anadolu Selçuklu minyatürünün en ilgi çekici örneği Varka ve Gülşah'dır. 13. yüzyılda Moğolların Anadolu'yu istilası minyatür sanatını da etkilemiştir. 14. yüzyılda ise Tebriz, Şiraz, Bağdat, gibi merkezlerde minyatürle ilgili gelişmeler yaşanmıştır. Osmanlı döneminde ise minyatür sanatı tamamen saraya bağımlı olarak gelişmiştir. İlk örnekler Fatih'in saltanat yıllarına aittir. Her sultan nakış haneler kurdurarak, minyatürün gelişmesini sağlamıştır. 16. yüzyıl başlarında Yavuz'un Tebriz'den getirttiği nakkaşlarla yeni bir dönem başlamıştır. Kanuni dönemi minyatürünün önemli eserleri Şehnameler olmuştur. Bu eserler Osmanlı tarihiyle ilgilidir. Minyatürün gelişmesi II. Selim ve II. Murat dönemlerinde de sürmüştür. 18. yüzyılda batı kültürüne olan ilgi resim alanını da etkiledi. Minyatür gerilemeye başladı ve 19. yüzyılda önemini iyice yitirdi. Yerini yavaş yavaş batı tarzı resim sanatı anlayışına bıraktı. İstanbul, birçok düğün ve şenliğe şahit olmuştur. Devlet tarafından yapılan tüm şenliklerin amacı, yönetenler ve yönetilenler arasındaki bağı güçlendirmektir. Bir diğer amaç ise; devletin gücünü, zenginliğini ve ihtişamını sergilemektir. Sur düzenleme ve Surname yazma Osmanlılara özgü bir gelenektir. Kayıtlardaki ilk şenlik, 1285 tarihinde I. Osman'ın düğünü için düzenlenmiştir. Surname yazma ve resimleme geleneği, III. Murat'ın oğlunun 1582'de ki sünnet düğünü ile gelenekselleşir.18. yüzyıl, Osmanlı için bir geçiş dönemidir. Lale Devri denilen dönemi en iyi belgeleyen kaynaklardan biri Surname-i Vehbi'dir. Bu çalışmaya da kaynak olacak, 1720 tarihli yapıt, III. Ahmet dönemine aittir. Seyyid Vehbi'nin düz yazı biçiminde yazmış olduğu eserde şiirler de vardır. Eser Nakkaş Levni tarafından resimlenmiştir. Surname III. Ahmet'in şehzadelerinin 15 gün -15 gece süren ve Osmanlı'nın son görkemli şöleni olan sünnet düğününün şiirsel bir dille anlatır. Osmanlı el yazması ressamı olan, çağını en iyi biçimde yansıtan Levni'nin başyapıtıdır. III. Ahmet'in hükümdarlık döneminin doruğunda İstanbul'daki toplumsal yaşamın paha biçilmez bir parçasıdır. Osmanlı eğlence anlayışını barındıran eser, dönemin sosyal, siyasal ve ekonomik yapısını belgeleyen resimleriyle, sosyolojik açıdan da önemlidir. Minyatür öz kültürüne bağlı kalarak ortaya çıkarılan eserler günümüz resim eğitimine de ışık tutar niteliktedir. Bu bağlamda, Surname-i Vehbi eserindeki Levni minyatürlerinde yer alan eğlence konulu kompozisyonların önemi de ortaya çıkmaktadır. Yapıtta yer alan minyatürlerden yalnızca eğlence sahnelerini anlatanlar ele alınmaktadır. Tezin son bölümünde yapılacak olan analiz, eğlence konusunun günümüz resim eğitimi açısından ele alınması hususunda bize bilgi vermektedir. Ele alınan eser paralelinde, eğlence konusunun, gelişen tarihsel süreç ve çevre kültürlerden gelen etkileşimler çerçevesinde günümüz resim eğitiminde ele alınış biçimi irdelenmektedir. Araştırmada teknolojik gelişmeler, sanayileşme, popüler kültür v. s gibi etkilerin eğlence hayatımızı nasıl değiştirdiğini, bu değişimin çocuklarımızı nasıl etkilediğini ve çocuklarımızın bu etkileri resimlerine nasıl yansıttığı gözler önüne serilmektedir.