Okul eğitimi yoluyla Avrupa Birliği vatandaşlığı

Vatandaşlık kısaca devlet benzeri siyasi kurum veya kuruluşların üyesi olmak şeklinde tanımlanabilir. Tarihte ilk bulgularına eski Yunan şehir devletlerinde rastlanan vatandaşlık, anayasal olarak ilk defa Roma Devletinde karşımıza çıkmaktadır. Ulus devletlerin önem kazanmasıyla daha önemli hale gelen ulusal vatandaşlık, Fransız İhtilali sonrası İnsan Hakları kavramı ile desteklenmiştir. Reform, Sanayileşme, Demokrasi, Küreselleşme, Dijitalleşme, Uluslararası Ticaret ve Göç gibi olay ve olgular vatandaşlık kavramına farklı boyutlar kazandırmıştır. Günümüzde tüm devletler bireylerin vatandaşlıktan kaynaklanan hak ve görevlerini anayasalarında belirlemiş ve mutlaka okul eğitiminde vatandaşlık hak ve sorumluluklarını öğrencilere aktarmaktadır. Hak ve sorumluluklarını bilen iyi vatandaşlardan oluşan toplumların her alanda daha çok gelişeceği ve kalkınacağı düşünülmektedir. II. Dünya Savaşı sonrası Avrupa'da olası savaşları engellemek üzere savaşın en kuvvetli nedeni olacak kömür ve çeliğin üretim ve ticaretinin kontrol edilmesi amacıyla başlatılan Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu, II. Dünya Savaşına kadar yaşanan tahribatın sonraki dönemde tekrar yaşanmasını engellemiş ve Soğuk Savaş'ın ardından ortaya çıkan fiili durum nedeniyle yapılan Maastricht Antlaşması ile Avrupa Birliği adını almıştır. Bu antlaşma ile Avrupa Birliği üyesi ülke vatandaşları aynı zamanda Birlik vatandaşlığı statüsüne sahip olmuşlardır. Birlik vatandaşlığı ulusal vatandaşlık yerine geçen bir kavram olmayıp, ulusal vatandaşlığa ek olarak bireylere bazı bireysel, sosyal, siyasi ve ekonomik haklar kazandırmaktadır. Avrupa Birliği'nin ulusüstü bir yapı olarak başarısı ve gelişmesi Birlik vatandaşlarının hak ve sorumluluklarını tam olarak kavramaları ve bu ulusüstü vatandaşlığı benimsemeleri ile mümkün olacaktır. Kavramsal olarak ilk defa Maastricht Antlaşmasında yer alan AB vatandaşlığı esasen bu antlaşmadan önce yapılan diğer antlaşmalarda da Topluluk vatandaşlarına bazı haklar tanımaktaydı. Maastricht Antlaşması sonrası Birlik vatandaşlığı ve vatandaşların sahip oldukları haklar daha sonra yapılan zirve ve antlaşmalarla daha da geliştirilmiştir. Avrupa Birliği, kurum ve komisyonlarının faaliyetlerini değerlendirmek üzere düzenli olarak raporlar düzenlemekte ve anketler yapmaktadır. Avrupa Birliği vatandaşlığının Birlik vatandaşlarınca öğrenilmesi ve farkındalığı konusu da bu raporlara ve anketlere konu olmaktadır. Birlik vatandaşlığının tesisinden sonra yapılan anket ve yayınlanan raporlarda istenilen algı düzeyinin yakalanamaması nedeniyle, AB Komisyonu farklı uygulamalarla AB vatandaşlığı farkındalığı ve bilinç düzeyini arttırmaya çalışmaktadır. En son Mart 2016'da yayınlanan Flash Eurobarometer anketine göre AB vatandaşlığının tesisinin üzerinden geçen yirmi beş yıla rağmen AB vatandaşlığı farkındalık düzeyi hala istenilen seviyede değildir. Bu anketler genel olarak incelendiğinde AB vatandaşlığı farkındalığı konusunda en düşük seviyeye sahip yaş grubu 15-24 yaş grubu gençlerdir. Yine Komisyon ve diğer organlarca başlatılan AB vatandaşlığı farkındalığı çalışmaları daha çok yetişkinlere yöneliktir. Avrupa Birliği kurumlarının okul eğitimi döneminde çağdaş vatandaşlık ve demokratik vatandaşlığın benimsetilmesi ile alakalı teşvikleri söz konusudur. Ancak özel olarak AB kurumsal yapısı, tarihçesi, vatandaşlığı, hak ve sorumluluklarının okul eğitimine yansıtılması ile ilgili herhangi bir çalışması yoktur. Üye devletlerden bazıları kendi inisiyatifleri ile AB vatandaşlığına özel konulara okul eğitiminde yer vermektedir. Bu çalışma ulusüstü tesis edilen Avrupa vatandaşlığı bilincinin yaygınlaştırılması sürecinde eğitimin çok önemli olduğu ve bu eğitim konusunda en fazla önem verilmesi gereken konunun okul eğitimi olması gerektiğine ilişkindir. Bunun için öncelikle vatandaşlık kavramının evrimi, türleri ve özellikle ulusüstü AB vatandaşlığı kavramının gelişimi incelenmiştir. Daha sonra vatandaşlığın okul eğitimi yoluyla bilgilendirilmesi ile alakalı uygulamaların farklı ülkelerde başarı düzeyi incelenmiştir. AB vatandaşlığı farkındalığının yaygınlaştırılmaması durumunda AB ve vatandaşlığına karşı tehditler nedeniyle AB düzeyinde yaşanacak olumsuzluklar tespit edilmiştir. AB vatandaşlığı farkınadılığının arttırılması için yapılması gerekenler değerlendirilmiştir.