Air quality modeling and decision making studies for İzmir

Günümüzde dünyadaki çoğu büyük kentte kentsel hava kalitesi yönetimi için bilgisayar tabanlı karar verme sistemleri uygulanmaktadır. Karar verme sistemlerinin kullanımı büyük kentlerde hava kalitesi planlamasının geliştirilmesi için bir fırsattır. Bu çalışmada İzmir metropol alam (50 km x 50 km) sınırları içinde kentsel hava kalitesinin yönetiminin sağlanması için özel bir karar verme sisteminin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Bu sistem temelde detaylı bir emisyon envanterinin hesaplanmasını, kentte hava kalitesinin tahmini için dispersiyon modellemesini, model tahminlerinin analizlenmesini ve karar verme sürecinde hava kirliliğinin azaltılmasına yönelik senaryoların değerlendirilmesini içermektedir. Beş kirletici parametre (kükürt dioksit, SO2; partikül madde, PM; azot oksitler, NOx; uçucu organik bileşikler, VOC ve karbon monoksit, CO) için uygun emisyon faktörlerini kullanarak detaylı bir emisyon envanteri hazırlamak ve hava kalitesinin tahmini için ISC ve CALPUFF modellerini kullanarak dispersiyon modellemesi yapmak bu çalışmanın temel amaçlandır. Sonuçlar, sanayinin çalışma alam içinde en kirletici sektör olduğunu ve toplam SO2 emisyonlarının %91' ini, toplam PM emisyonlarının %40' im, toplam NOx emisyonlarının %90' im, toplam VOC emisyonlarının %40' im ve toplam CO emisyonlarının %70'ini bu sektörün oluşturduğunu göstermektedir. Özellikle metropol alan dışında bulunan sanayi tesislerinin neden olduğu emisyonlar, kent içindeki sanayilerin neden olduğu toplam emisyonlardan çok daha fazladır, öyle ki, sanayi sektöründen kaynaklanan toplam SO2 emisyonlarının %93 'ü, toplam PM emisyonlarının %59' u, toplam NOx emisyonlarının %80'i, toplam VOC emisyonlarının %73' ü ve toplam CO emisyonlarının %80' i bu bölgelerden gelmektedir. Ayrıca, büyük bir petrol rafinerisi olan TÜPRAŞ ve önemli bir petrokimya sanayi olan PETKİM çalışma alam içinde faaliyet gösteren en büyükVIII kirletici kaynaklardır ve ikisi birlikte toplam sanayi kökenli SO2 emisyonlarının %72' sini, tüm kirletici kaynaklardan gelen toplam SO2 emisyonlarının %66' sini oluşturmaktadır. Hava kalitesi tahminleri, İzmir metropol alam içinde yıllık ortalama kirletici konsantrasyonları dikkate alındığında en kirli bölgelerin Konak, Alsancak, Buca ve kısmen Çiğli civan olduğunu göstermektedir. Buca, Konak, Alsancak ve Karşıyaka bölgeleri de en kirli evsel bölgeler olarak bulunmuştur. Bununla birlikte, sanayi sektörünün kentsel hava kalitesine etkisinin az oranlarda olduğu bölgeler Buca, Güzelbahçe, Konak ve Alsancak olarak bulunmuştur. Yaz mevsimindeki hakim rüzgar yönünden dolayı kentin kuzeyindeki bölgeden 50 ila 60 ug/m 3 seviyelerindeki ortalama SO2 konsantrasyonları metropol alana gelmektedir. TÜPRAŞ ve PETKİM, kentin hemen hemen tüm noktalarında daima sabit bir hava kalitesine neden olmaktadır, örneğin bu seviye yıllık ortalama SO2 için 5-10 ug/m 3 civarındadır. Bu çalışma kapsamında geliştirilen karar verme sisteminin kullanımının, izmir kentinde karar verici konumundaki insanlar açısından pratikliğine işaret etmek amacıyla örnek senaryolar üretilmiştir. Geliştirilen bu sistem ile, hava kirliliğinde önemli değişikliklere neden olabilecek olayların sonuçlarım tahmin etmek makul bir süre içinde mümkün olmaktadır. Bu çok basit bir olay için de çok karmaşık bir olay için de geçerlidir. t&ssz