Mimarlık, konut ve kadın

Mimarlık tarihinin başından günümüze cinsiyet kavramının gerek kullanıcının gerekse tasarımcının cinsiyetleri açısından ilgi çekici olduğu öne sürülebilir. Tasarımcı ve kullanıcı arasındaki ilişkinin en önemli olduğu bina türü olan konut olgusunun daha farklı yönlerine dikkat çekebilmek için konuya cinsiyet farklılıklarım da gözeten bir bakış açısıyla yaklaşılmış böylelikle daha mutlu çözümlere biraz daha yaklaşılmasına olanak sağlanabileceği düşünülmüştür. Bu çalışma temelde hemen her toplumda gerek yöresel gerekse kurumsal mimaride 'ev' özdeşleştirilen kadın kullanıcının mekanı nasıl algıladığı ve kullandığı konusu üzerine gelişmiştir. Ne var ki tasarımcının kadın kullanıcıya bakışı ve bunu işine yansıtış biçimi konusundaki değinmeler de çalışmanın ilginç bir bölümünü oluşturmaktadır. Tez, yedi bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin ele almış nedenleri, amaç ve kapsamını anlatılmıştır. İkinci bölümde, yöresel mimarlıkta cinsiyete dayalı sembolik ve anlamsal bölünmeler ortaya konulmuş; bu bölünmelerin temelinde yatan bedensel koordinatlar üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde kurumsal mimarlıkta, antikiteden günümüze cinsiyet temasının işlenişini irdelenmiş, kadın ve erkek modası ile ilişkilendirilen mekan kimliği ile modernizmin 'tek tip kullanıcı kriteri'ne değinilmiş, ardından da dönemin usta mimarlarının kadın kullamcılar için tasarladıkları konutlar incelenerek taşıdıkları farklı nüanslar ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Dördüncü bölümde, modernleşme sürecinde kadının ve konutun durumu hem ayrı ayrı hem de karşılıklı etkileşim süreçleri içinde ele alınmıştır. Modernist ve postmodernist dünyada cinsiyet farklılığı ve kadın kimliğine dair farklı yaklaşımlar ortaya konduktan sonra modernleşme sürecinin kadın-kullanıcının eviyle ilişkisini nasıl etkilediği irdelenmiş ve kadınla konut arasındaki ilişkinin bir diğer boyutu, 'ev' ve 'yer' olabilme hali ile uyum ve uygunluk sorunları üzerinde durulmuştur. Beşinci bölümde ise mekanda cinsiyet olgusu ve kadın-kullanıcı konut etkileşimine değişik açılardan baktıktan sonra Türkiye'de modernleşme sürecinde konutun evrimi vuıile bu süreçte kadın- kullanıcı konut etkileşimi geleneksel 'Türk evi'den günümüz apartman ve gecekondularına değin geniş bir perspektifte ele alınmıştır. Altıncı bölümde tüm bu literatür araştırmasının ardından prototip bir konut modelinde kadın-kullanıcılann. evleri ile olan etkileşimlerinin örneklendiği görüşme ve gözleme dayalı alan araştırmasının sonuçlan üzerinde durulmuştur. Son bölüm olan yedinci bölümde tezin kapsamı ile ilgili olarak bir takım genel sonuçlara ulaşılmaya çalışmıştır. Bunlardan bazıları şu şekilde özetlenebilir.. Ortalama kullanıcı diye bir şey yoktur başka bir deyişle ortalama kullanıcının ihtiyaçları karşılandığında herhangi bir kullanıcının ihtiyaçları karşılanmış olmaz. Bu bağlamda insanların yaşadıkları mekanda mutlu olabilmeleri için, uyum sağlayabilecekleri ya da kendi bilişsel strüktürlerine uydurabilecekleri daha esnek mekan ve konut tasarımlarına gereksinim duyulduğu açıktır.. Konut mekanını 'yer'e dönüştüren kullanıcısıdır. Mekan tasarlanır ama yer tasarlanamaz ne var ki yer olma potansiyeli olan mekanlar tasarlanabilir. Buradan hareketle 'yuva' olma potansiyeli olan konutlar da tasarlanabilir denilebilir.. Uyum ve uygunluk sürecinde kadının 'konut'u ile kurmaya çalıştığı ilişkiye dair saptamaların artık standart kullanıcı için tasarım yapmak durumunda olan tasarımcılar için yol gösterici nitelikte olacağı düşünülebilir. IX