Çağdaş Türk resim sanatında hat sanatının etkileri

Araştırmamızın konusu olan hat sanatı ve bu sanatın çağdaş Türk resim sanatı üzerine olan etkileri hakkında bilimsel, metodhı ve kapsamlı çalışmaların çok az oluşu, dikkat çekicidir. Oysa, insan geçmişşi ve geleceği olmayan bir varlık olmadığı gibi, böyle bir toplumun bireyi de olmak istemez. İşte, Türklerin yazıda şahaser olarak nitelendirilen eserler vermelerinin ve sanat yazılarına 'Türklerin Eseri' damgasını vurmalarının nedenim burada aramak gerekir. Araştırmamız üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci ana bölümde hat sanatı ve bu sanatın modern sanatlara olan etkileri üzerinde durulacaktır. Türklerin yazı sanatını nasıl hüsn-i hat düzeyine ulaştırdıklarını anlayabilmek için, öncelikle onların tarihsel süreç içindeki sanatçı yönlerinin iyi bilinmesi gerekir. Başlangıç döneminde meydana getirilen eserlerin estetik yönlerinin zayıf olduğu görülür. Fakat, zaman içinde hattatlık bir ekol haline gelirken hüsn-i hat denilen güzel yazı sanatı da büyük; önem kazanmıştır. Böylece, yazı kendine özgü bir meslek, hattatlık da meslek grubunu teşkil etmeye başlamıştır. Özellikle Karahanlılar, Gazneliler ve Selçuklular gibi Türk devletleri dönemlerinde yaza, Türk ve İslam kültürlerinin sentezi olarak şekillenmeye başlamıştır. Böylece yazının geçmişşteki okuma-yazma vasıtası olmanın ötesinde, estetik değeri olan bir güzel sanat kolu karakteri kazandığı görülür. Arap kaynaklı olan hat sanatının giderek Türklerin elinde hüsn-i hat sanatına dönüştüğü, estetik zevki, tertip, intizam, temizlik ve sabır gibi özelliklerle bezendiği ve sonuçta millileştiği görülür. Hıristiyan toplumlarında resim sanatının önemi ne ise İslam toplumlarında Tanrı fikrinin sembolü ve bu fikrin başlıca yayüma vasıtası olan hat'da odur. Ancak, bu benzerlik her iki sanatın kullandıkları plastik dil bakımındandır. Hat sanatı da diğer plastik sanatlar gibi, görme ve gördüklerini ifade etme sanatıdır. Gerçekten de İslam yazısı olan hat, biçim zenginliğini amaç edindiği için, birçok çağdaş resimde, İslam yazısının türlü biçimleri ile dikkat çeken benzerlikler görülür. Araştırmamızın ikinci ana bölümünde soyut resim ve soyut resmin Türk resim tarihindeki oluşum evrelerini incelemeye çalıştık. 19501i yıllar özgürlükçü demokrasi ortamında, Batı'daki sanatsal akımların ülkemizde önem kazandığı yıllardır. Bu dönemde sergiler yoluyla, soyut sanat olarak tanımlanan akım, halka benimsetilmeye çalışılmıştır. Böylece, Türk sanatçısı, gerek kişisel kültür kökeninden, gerekse Batı etkilerinden kaynaklanan bir senteze ulaşma yoluna girmiştir. IV Araştırmamızın üçüncü ana bölümünde ise, bir yönüyle resim sanatı olarak kabul edilen hat sanatının çağdaş Türk resim sanatma olan etkileri üzerinde durulmuştur. Abidin Dino, Yüksel Aslan, Abidin Elderoğlu gibi birçok sanatçımız için, giderek resim olan yazılan okumak, anlamak gerekmemektedir. Çünkü, onlar artık resim olmuş ve yazıların müziği haline gelmiştir. Modern resmin kurucusu olan Picasso'nun, resimde varmak istediği son noktaya İslam yazısı olan hüsn-i hat'ın daha önceden ulaştığım belirtmesi ve Faslı bir hattattan yazı dersleri olması ve yine Matisse, Kandinsky, Klee ve Miro gibi ressamların İslam hat sanatındaki plastik elemanlardan yararlanarak yeni bir anlatım biçimine ulaşmaları, resim ve hat sanatının evrensel birlikteliğinin en güzel örnekleri olsa gerekir.