Toplumsal cinsiyete ve sosyal sermayeye göre zaman kullanımı: Kamuda çalışanlar üzerine sosyolojik bir değerlendirme

Zaman kullanma biçimleri, bireylerin toplumsal yapıdaki konumunun önemli bir belirleyicisidir. Özellikle cinsiyete göre farklılaşan zaman kullanma biçimleri, işgücündeki cinsiyet ayrımcılığının tanımlanması ve sürdürülmesinde önemli rol oynamaktadır (Blackden ve Wodon, 2005). Erkeklerle kıyaslandığında kadınlar iş dışı zamanlarının çoğunu ev işlerine, çocuk bakımına ve eğitimine ayırmaktadırlar. Çoğu kadın ücretli bir işte çalışmasına rağmen evde ise ikinci mesaisini gerçekleştirmektedir (Hochschild, ve Machung, 2012: 8). Kadının karşılıksız emeği ya da ikinci vardiya olarak görülen bu ev içi emeği ise zaman kullanımı araştırmalarında daha görünür hale getirilmektedir (Michelson, 2005). Sosyal sermayenin bir girdisi olarak zaman kullanımı sosyolojik araştırmalarda çoğu zaman tartışma konusu olmaktadır. Ancak üretim faktörü olarak zaman, sosyal sermaye için son derece sınırlıdır. Bireylerin zaman kullanımındaki niteliksel ayrımlar sosyal sermaye ve zaman ilişkisine göre aile ile geçirilen zaman, karşılıklı yardım, duygusal destek, paylaşılan kültürel ya da ahlaki değerler ve beklentiler gibi göstergelerle tanımlanmaktadır (Gray, 2003: 3 -5). Bu tez kapsamında bireylerin iş dışı zaman kullanımları üzerinde toplumsal cinsiyet ve sosyal sermayenin etkisi incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini amaçlı örnekleme yöntemi ile seçilen kamuda çalışan bireyler oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak anket ve günlük tutma tekniği kullanılmıştır. Bu tez çalışmasının girişi olan ilk bölümde konunun neden seçildiği vurgulanmış ve tez hakkında genel bilgi verilmiştir. Buna ek olarak araştırmanın konusu, amaçları, problemi, veri toplama teknikleri ve örneklemi üzerinde durulmuştur. Araştırmanın ikinci bölümünde kavramsal ve kuramsal çerçeve yer almıştır. Bu kapsamda toplumsal cinsiyet, kadın emeği, iş dışı zaman kullanımı, kadının ev içi ücretsiz emeği, iş yükü paylaşım kuramları, zaman kavramı, toplumsal cinsiyet ve zaman kullanımı, sosyal sermaye kavramı ve sosyal sermaye yaklaşımları bu bölümde açıklanmıştır. Bu bölümde literatür taraması yapılarak öncelikle ülkeler bazında zaman kullanımı araştırmalarına yer verilmiştir. Ayrıca ulusal ve uluslararası literatürdeki konuya ilişkin araştırmalar açıklanmıştır. Araştırmanın üçüncü bölümünde araştırmanın bulguları, dördüncü bölümde ise bu bulgulara bağlı olarak araştırmanın sonuçları kapsamlı olarak belirtilmiştir. Bu tez çalışması sonucunda kadınların iş dışında gerçekleştirdikleri bazı aktivitelere erkeklerden daha fazla zaman ayırdıkları bulunmuştur. İş dışındaki bazı aktivitelerin sorumluluğunu ise kadınların ve erkeklerin birlikte paylaşmak için zaman ayırdıkları saptanmıştır. Ev içi iş paylaşımına yönelik bazı aktiviteleri çoğunlukla kadınların, bazı aktiviteleri çoğunlukla erkeklerin, bazı aktiviteleri ise kadınların ve erkeklerin birlikte yaptıkları ortaya çıkmıştır. Bu bulgulara bağlı olarak araştırmada zaman kullanımı konusunda kadınlardan ve erkeklerden toplumsal cinsiyet rol beklentilerinin sürdürüldüğü belirlenmiştir. Ancak bazı aktivitelerin sorumluluğunun ise toplumsal cinsiyet eşitliği lehine kadınlar ve erkekler tarafından birlikte paylaşıldığı ortaya çıkmıştır.