Türkiye, İrlanda ve Kanada eğitim sistemlerinde okul yönetim yapılarının karşılaştırmalı olarak incelenmesi

Her toplum, yaşadığı coğrafyaya bağlı olarak farklı siyasal, ekonomik ve sosyal özelliklere sahiptir. Toplumların sahip olduğu bu özellikler bireylerin eğitimini de doğrudan etkiler. Toplumlar eğitim yapılarını içinde bulundukları şartlara göre yapılandırır. Benzer şekilde, eğitim sisteminin idari yapısı ve okul yönetim yapısı da toplumların özgün şartlarına göre şekillenir. Bu nedenle, her toplumun eğitim sistemi, eğitim yönetim yapısı ve okul yönetim yapısı kendine özgüdür. Eğitim sistemlerindeki problemlerin çözülmesi aşamasında diğer ülkelerin eğitim sistemlerinin incelenmesi problemlerin çözümüne katkıda bulunabilir. Bu araştırmanın konusu Türkiye, İrlanda ve Kanada eğitim sistemlerinde okul yönetim yapılarının karşılaştırmalı olarak incelenmesidir. Bu amaçla, Türkiye ve İrlanda ve Kanada eğitim sistemleri, eğitim sistemlerinin idari yapıları ve okul yönetim yapıları incelenmiş, ardından ülkeler arasındaki benzerlik ve farklılıklar ortaya konmuştur. Nitel araştırmada veri toplama yöntemlerinden birisi olan doküman incelemesine dayanan bu araştırmada ülkelerin eğitim sistemleri ve eğitim sistemlerinin idari yapıları karşılaştırmalı eğitim yöntemlerinden yatay yaklaşımla incelenmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre Türk eğitim sisteminde merkezi yönetim, okulun yönetimi ile ilgili okul müdürüne çok geniş sorumluluklar yüklemiştir. Okul müdürü, okulun önceden belirlenen amaçlarına uygun olarak yönetilmesinden, değerlendirilmesinden ve geliştirilmesinden sorumludur. Öğretmenler, öğrenciler, okul çalışanları, veliler ve okulla ilgili diğer tüm öğeler okul yönetimi konusunda okul müdürüne bağlıdır. Yönetim ile ilgili alınan kararlarda okul müdürü nihai karar yetkisine sahiptir. İrlanda eğitim sisteminde okul yönetim yapısının temeli 1998 yılında çıkarılan Eğitim Yasası ile kurulmuştur. Bu yasa, eğitim sisteminde bütün paydaşların işlev ve sorumluluklarını belirlemiş; bütün okullar için Okul Yönetim Kurullarının kurulmasını öngörmüştür. Okul Yönetim Kurulu, okul müdürünün yanı sıra okul ile ilgili bütün tarafların okul yönetimine katılımını mümkün kılan bir yapıdır. Okul Yönetim Kurulunun üyeleri okuldaki demokratik yönetim anlayışını yansıtacak şekilde belirlenmektedir. Okul müdürü, öğretmen temsilcisi, veli temsilcisileri ve eğitim ile ilgili sivil toplum temsilcileri Okul Yönetim Kurulunun başlıca üyeleridir. Bu yapı, aile ve öğrenci haklarına dikkat çekmekte, okulun iç ve dış bütün öğelerinin okul yönetiminde söz hakkına sahip olmasına imkan tanımaktadır. Kanada eğitim sisteminde okul yönetiminin temelini okul kurulları oluşturmaktadır. Kanada'daki eyaletlerin birçoğu eğitim üzerindeki yetkilerini yerel olarak seçilen Okul Kurullarına devretmiştir. Bu kurullar, sorumlu oldukları bölgelerdeki okulların yönetimleri ile ilgili geniş yetkilere sahiptir. Her bir okulun yönetiminden ise Okul Konseyleri sorumludur. Veliler, okul müdürü, öğretmenler, öğretmen olmayan okul personeli, öğrenciler, yerel temsilciler konseyin başlıca üyeleridir. Konseyin çoğunluğunu veliler oluşturmaktadır. Dolayısıyla okul yönetiminde bütün kesimlerin katılımı sağlanmaktadır. Okul müdürü, Okul Konseyinin daimi üyesidir ve eğitim, öğretim ve teknik konularda konseye danışmanlık yapar. Okul yönetimi konusunda nihai karar yetkisi genel olarak Okul Konseyindedir, okul müdürü konseyin bir üyesi gibi çalışır. Sonuç olarak, okul yönetim yapılarındaki benzerlik ve farklılıklar, ülkelerin içerik ve yönetim olarak birbirlerinden çok farklı eğitim sistemlerine ve okul yönetim yapılarına sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırmanın sonuç bölümünde, elde edilen veriler ve değerlendirmeler ışığında, Türk eğitim sistemindeki bazı temel problemler ile ilgili çözüm önerileri sunulmuştur.