Karamanoğlu Beyliği mimarisinde çini

Karamanoğulları Beyliği'nin tarihsel gelişimine baktığımızda, Moğol baskısıyla Anadolu'ya göç ederek bu toprakları mesken tutmuş, güçlü ve uzun süre ayakta kalmayı başarmış bir Anadolu Türk Beyliği görmekteyiz. Tarihi süreç içerisinde Karaman Beyliği, Moğol, Memluk, Venedik, Selçuk, Anadolu beylikleri gibi farklı coğrafyalarda yaşamış egemen güçlerle siyasi münasebetler içinde bulunmuştur. Bunun neticesinde oluşan sanat eğilimi ve etkisi Karamanoğulları Beyliği'nin eserlerine ve mimari yapıtlarındaki çinilerine yansımıştır. Anadolu coğrafyasında geniş topraklara hakim olan Karamanoğulları Beyliği, yerleştikleri bölgelere kendi kimliklerini yansıtacak farklı işlevsel ve ebatlarda mimari yapıtlar inşa etmişlerdir. Beyliğe ait, farklı fonksiyonlardaki mimari yapılar farklı form, teknik ve motifli çinilerle kaplanmıştır. Çinilerde görülen bu farklılık mimari yapılardaki uygulama alanlarını genişletmiş, beyliğin çini sanatını zenginleştirmiştir. Bu nedenle, beyliğin mimarisinde uygulanan çinilerin belirlenmesi ve detaylıca incelenmesi araştırmamızın temelini oluşturmuştur. Karamanoğlu Beyliği mimarisinde çini başlıklı tez araştırmamızın ilk bölümünde; konumuz, amaç ve yöntemimiz belirtilmiş, konumuzun sınırları tespit edilmiştir. Bu konuyla ilgili yapılmış önemli kaynaklar incelenerek bilgi verilmiştir. İkinci bölümünde; Karamanoğlu Beyliği'nin tarihsel gelişimi ve coğrafyasından kısaca bahsedilmiştir. Üçüncü bölümünde; Türk çini sanatının tarihi gelişimi ve tekniklerine değinilerek, çini sanatı hakkında bilgi edinilmiş, böylece Karamanoğulları Beyliği'ne ait mimari çinilerin daha iyi anlaşılması sağlanmıştır. Dördüncü ve beşinci bölümünde; Beyliğe ait çini ihtiva eden mimari yapılar ve çinileri günümüze ulaşamayan mimari yapılar belirlenerek alt başlıklarıyla birlikte incelenmiştir. Mimari yapılar sırasıyla; Cami, medrese, imaret, darulhuffaz, türbe, zaviye, köşk başlıklarında yapım tarihlerine göre gruplandırılarak araştırılmıştır. Çinili mimari eserler anlatılırken, yapıların plan ve tanımlarına da yer verilmiştir. Çinilerin, mimarideki kullanım yerleri, teknikleri, renkleri, form ve desen gibi özellikleri belirlenerek bu bölümde ortaya konulmuştur. Tezimizin altıncı bölümünde; Anadolu coğrafyasındaki tüm Müzeler incelenerek, Karamanoğlu Beyliği'ne ait mimari çinilerin bulunduğu Müzeler tespit edilmiştir. Müzelerde bulunan Karaman Beyliği'ne ait mimari çinilerin de tez çalışmamıza dahil edilmesiyle dönemin tüm çinileri belirlenmiş ve belgelenmiştir. Değerlendirme bölümünde; Karaman Beyliği mimari çinilerinde uygulanmış olan teknikler, süslemeler ve sırların renkleri ayrı alt başlıklar altında incelenmiştir. Teknikler bölümünde; Karaman Beyliği mimari çinilerinde kullanılan, sırlı tuğla, tek renk sırlı, kabartma, sır altı, mavi beyaz, lüster, çini mozaik ve renkli sır tekniklerinin özellikleri ele alınarak benzer teknikli diğer çini örnekleriyle kıyaslamalar yapılmıştır. Süsleme bölümünde; Beyliğin çinilerinde kullanılan süslemeler; geometrik, bitkisel, figür, yazı ve damga alt başlıklarında incelenmiştir. Belirlenen süslemelerin diğer çiniler ve farklı malzemeler üzerine uygulanan örnekleri belirlenmiştir. Renkler bölümünde; Karaman Beyliği çinilerinde kullanılan mavi, beyaz, yeşil, sarı, kırmızı, mor ve siyah renkli sırlar ve boyalar ayrı alt başlıklar halinde incelenmiştir. Çinilerde kullanılan bu renklerin anlam ve etkilerine de değinilerek araştırmamız tamamlanmıştır. Sonuç olarak yapmış olduğumuz tez çalışmasıyla Karamanoğlu Beyliği'ne ait mimari yapıların çinileri detaylı bir araştırma sonucunda bir bütün olarak belgelenmiştir. Çinilerin mimarideki kullanım yerleri, teknik ve motif gibi özellikleri belirlenerek ortaya konulmuştur. Fotoğraf çekimleri, alınan ölçüler ve yapılan çizimlerle beyliğin çini eserleri hakkında detaylı bilgiler elde edilmiştir. Karamanoğlu Beyliği'ne ait mimari çiniler diğer dönemlerde uygulanmış çini örnekleriyle kıyaslanarak, beyliğin çinilerinde görülen etkiler ve etkilenmeler belirlenmiş, bu sayede detaylı bir çalışma oluşturulmuştur. Karamanoğlu Beyliği Mimarisinde Çini başlıklı tez araştırması, beyliğin çinilerinin Türk çini sanatı tarihindeki yerini, sahip olduğu değerini ve Türk çini sanatına getirmiş olduğu yeniliklerle ilgili bilgi sahibi olabileceğimiz önemli bir belge niteliğinde hazırlanmıştır.