AT ve Türk Rekabet Hukuku çerçevesinde birleşme kontrolü

Şirketler, gerek ölçek ekonomisine ulaşmak, daha etkin faaliyet göstermek, gelirlerini arttırmak, gerek yeni pazarlara girmek, faaliyette bulunduğu alanları genişletmek için birbirleriyle birleşmek ya da başka şirketlerin hisselerini devralmak suretiyle yönetimi ele geçirmek yollarına başvurmaktadırlar. Rekabetin yoğun olduğu piyasalar açısından bu işlemler rekabetçi yapı üzerinde önemli olumsuzluklara yol açmayabilirken, rekabetin az olduğu piyasalarda birleşmeler veya devralmalar sonucunda piyasadaki aktör sayısı azalabilmekte, iktisadi yoğunlaşma artabilmekte ve hatta tekelci yapılar ortaya çıkabilmektedir. Nitekim birleşme ve devralmaların serbest piyasa sistemi üzerindeki olumsuz etkileri ile ilk karşılaşan ABD, antitrust hukukunun temeli olan yasaları çıkararak rekabeti önemli ölçüde azaltacak veya tekel oluşturabilecek birleşme ve devralmaları yasaklamıştır. ABD sisteminin doğurup büyüttüğü bu kartel ve tröstlerle rekabet edebilmek amacını taşıyan AT ise, 1970'li yıllara kadar birleşme ve devralmalara destek vermiş ancak dünya ticaretinin serbestleştirilmesi ve küreselleşme olguları sonucunda ortaya çıkan çok uluslu şirketler ve uluslararası ittifaklar Topluluk rekabet politikasına ciddi zararlar vermeye başlamıştır. Bunun üzerine birleşme ve devralma işlemlerinin kontrol altına alınması amacıyla 4064/ 89 sayılı Birleşme Kontrolü Tüzüğü yürürlüğe girmiştir. AT, Roma Antlaşması' ndakonsantrasyonlara ilişkin hükümler mevcut olmadığından, ve mevcut olan hükümlerle de yeterli denetim sağlanamadığından tamamen bağımsız bir düzenleme yapma yoluna gitmiştir. Daha sonra 1310/ 97 sayılı Tüzük' le değişen 4064/ 89 sayılı Birleşme Kontrolü Tüzüğü ile önemli sınır-ötesi etkileri olan birleşme ve devralmalar AT Komisyonu tarafından değerlendirilecektir. Topluluk boyutuna sahip tüm birleşme ve devralma işlemleri Komisyon' a bildirilecek ve Komisyon da işlemin OP' a uygunluğunu inceleyecektir. Topluluk boyutuna sahip konsantrasyonların denetimi bakımından münhasır yetki, Komisyon' a aittir. Başka bir deyişle, söz konusu birleşme ya da devralma işleminin OP' a uygunluğunun değerlendirilmesi için sadece Komisyon' a başvurulacak, diğer Üye Devletlerin ulusal rekabet otoritelerinin de kontrolünden geçmesine gerek kalmayacaktır. Türk Hukuku bakımından ise, birleşme ve devralmalar, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesinde ve bu maddenin 2. fıkrasına dayanılarak çıkarılan 1997/ 1 no'lu Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ' de düzenlenmiştir. Buna göre, 1997/ 1 no'lu Tebliğ kapsamına giren ve birleşme ya da devralma olarak tanımlanabilen işlemler, söz konusu işleme taraf olan işletmelerin toplam pazar payları ya da toplam ciroları Tebliğ' de öngörülen oranları karşılıyorsa Rekabet Kurulu'na bildirilmek zorundadır. Rekabet Kurulu bu bildirim üzerine, eğer bildirim yapılmamışsa ihbar, şikayet üzerine ya da re' sen, işlem hakkında soruşturma açılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için önaraştırma yapılmasına karar verecektir. Kurulun vereceği nihai kararlara, tedbir kararlarına, para cezalarına ve süreli para cezalarına karşı kararın taraflara tebliğinden itibaren süresi içinde Danıştay' a başvurulabilecektir.