Goethes Faust-aus der sicht einer Türkischen Germanistin

Bu tezin amacı, 'Faust' hakkında yayınlanmış olan sayısız makale ve eleştirilerin bir özetini vennek değildir. Asıl amaç, konuya bir Türk okurun kimliği ile yaklaşmak ve eserde bugün de çarpıcı ve güncel olan kimi konulara yeni bir bakış açısı ile eğilmektir. Türk toplumunun gerçeklerinden yola çıkarak, özellikle 'eğitim' ve 'kimlik arayışı' temaları irdelenmektedir. Türk toplumunun en temel sorunlanndan biri olan eğitim sorunu, Goethe'nin eserinde de ele alınmış ve birinci bölümün önemli bir konusu haline gelmiştir. Faustun bilim ve eğitim alanındaki tatminsizliği onu yeni arayışlara sürükler. Mephisto'nun yardımı ile bilimi ve üniversiteyi terk edip, dünyayı ve tabiatı keşfetmek ister, zira asistanı Wagner'in tersine o, ezbere bilgilerin ve basit taklitlerin insanlara fayda sağlamayacağına inanır. Faust yaratıcı ve topluma faydalı olmak ister, ancak kitaplardan edindiği bilgiler buna yeterli değildir. Üniversiteyi ve eğitim sisteminin baskıcılığını eleştirir, hatta genç bir öğrenciyi Mephisto'nun aracılığı ile eğitimden tümü ile soğutmaya çalışır. Goethe'nin eleştirisi, Türkiye'nin kimi gerçeklerini de çarpıcı bir şekilde yansıtmaktadır. Baskıcı ve yaratıcılıktan yoksun bir zihniyet sonucunda, ezberci ve taklitçi öğrenciler yetiştirilmektedir. Dolayısıyla bilim ve kültür alanlarında da Türkiye'de önemli adımlar anlamamıştır. Bunun nedeni olarak 12. yy.'dan çağımıza dek süregelen, geleneksel bir eğitim anlayışı gösterilebilir. İslam dünyasının 10 .-12. yüzyıllar arasında çok önemli ilerlemeler kayıt etmiş olmasına karşın, Selçuklular devrinde başlayan ve Osmanlı'da tümü ile dejenere olup önemini yitiren medrese sistemi, öğretmen odaklı ve ezberci bir eğitim anlayışım yaygınlaşurmıştir. Özellikle Osmanlı'nın son dönemlerinde medrese eğitimi çıkar davalarına alet olduğundan eğitim, niteliğini iyice kaybetmiştir. Tarihsel sebeblerden bir diğeri ise, eğitimin yeterince yaygmlaşnnlmaması, ki bu sorun günümüze dek devam etmektedir. Batı toplumlarında, ilk eğitim faliyetleri kilise tarafından başlatılmıştır. Ancak ortaçağların başlarında görünen bir eğitim seferberlği ile okur-yazarhk geniş kitlelere yayılmış ve toplumların temel uğraşları haline gelmiştir. Eğitim, kilisenin tekeli olmaktan çıkıp, ll. yy.'da kurulmaya başlayan üniversitelerde hür ve baskı alunda kalmaksızın gelişmiştir. Ancak, kiliseye aykırı düşmek istemeyen bilim adamları zamanla rasyonel düşünce ve dinsel inancı bağdaştırcak felsefeler gehştirmiştir. Oysa İslam dünyasında dini baskılar sonucunda din-bilim zıtlaşmaları yaşanmamıştır. Eleştiriler ve devrim çabalan sonuç vermemiştir. Türkiye bilim alanında batının çok gerisinde kalmıştır. Ancak batıda da çeşitli sorunlar yaşanmaktadır. Bilimin son zamanlarda özellikle teknolojiye hizmet etmesi ile, bilim adamlarının sorumluluğu ve asıl amaçlan tekrar tartışma konusu olmuştur. Uzmanlık alanlarının giderek daraldığı bir süreçte, dünyayı ve gelişmeleri bir bütün olarak görme yetisi yok olmak üzeredir. Oysa insanların kişilikleri ve dünyanın ekolojik dengesi açısından bu bütünlük son derece önemlidir. Aynı sorunları Faust'da yaşamaktadır ve tabiatı bütünlüğü ile kavramak en büyük arzularından biridir. Tezin ikinci bölümünde, Faustun çelişkili kişiliği ve davranışları incelenerek, kimlik arayışı içinde olan günümüz insanına benzerlikleri belirlenmeğe çalışılmaktadır. Gretchen ile olan ilişkisinde işlediği hatalar ve günahlar, Faustun bütün ahlak ve toplun kurallarına karşın, şahsi tatmin ve inançlarına öncelik tanıdığını gösterir. Bu tutum, Türkiye'deki gibi, bireyselliğin ve kişisel haklan henüz belirlenmemiş bir toplum için oldukça modern ve devrimcidir. Goethe'nin kahramanı belki affedilemez kötülükler işliyor, ancak çoğu kez de toplumun zayıf noktalarım görüp eleştiriyor, örneğin Gretchen'in kalıplaşmış inanç kurallan veya ağabeyi Valentin'in katı yargılarını. Goethe'nin yargılamaktan ve basit bir siyah-beyaz ikilemi içerisinde doğru ve yanlışı göstermekten kaçındığı gözlenmektedir. Fausfu incelerken, anlayış ve hoşgörünün insan doğasını algılamaktaki önemini görmek mümkündür. Goethe'nin eseri, değişen değerlerin ve tabiatın olduklan gibi kabul edilmesini savunur, zira 'Dauer im Wechsel' adlı şiirinde de belirtildiği gibi doğada değişmeyen tek şey değişkenliktir. Bu iletisi ile de 'Faust' her zaman güncelliğini ve bütün toplumlar için geçerliliğini koruyacaktır. 42