Resimde eleştiri

Eleştiri, bir kuram olmasının yanında, bir tavır olarak sanat ürününde kullanılabilmektedir. Plastik Sanatlar alanında geliştirilmeye başlandığında belirli kalıpların, belirli formüllerin ve öğretilerin içinde donup kalmaktan öte bir 'gerçekten' yola çıkılarak çözümlenebilmektedir. Gerçeklik, genel anlamda insan bilincinden bağımsız olarak var olanların tümünü birden dile getirmektedir. Birinci Dünya Savaşı sonuna kadar olan dönemde üretilen çoğu eserde görülen 'karşı olma' özelliği ya da tavrı, yeni bir gerçeklik anlayışının oluşumuna kaynaklık etmiştir. Bu oluşumun yeni adı: 'Eleştirel Gerçeklik'tir. 1920'li yıllardan itibaren Avrupa'da bu türden birçok eser üretilmiştir. Bu türden çalışmaların bir diğer adı ise: Yaşamla birleşmeyen koşullan, kendi özgünlüğü içinde bir araya getirme çabası olan 'Grotesk'tir. Eleştirel gerçekliğin ortaya konuluş yollan da farklıdır. Birinci grupta ahlaksal değerleri eleştiren, ikinci grupta ise daha çok fantaziye dayanan çözümlemedir. Ahlaksal ortamı eleştirenler de hiddet ve karşı olma tavn varken, ikinci gruptaki sanatçılar da daha çok korku ve dehşet anlatılmıştır. Bur başka yönüyle de her iki anlayış bir arada kullanılmıştır. Eleştirel gerçek, temelini grotesk oluşumla birlikte, insanlan kalıplaşmış düşüncelerden kurtaran, ona umut veren ve kaynağını yine toplumdan alan bir yaklaşım olarak da değerlendirilebilir. Resimde eleştiri, gelişimi içinde çok sayıda sanatçı tarafından kullanılmıştır. 19. yüzyılın ilk yansından itibaren Goya, Honore Daumier. 20. yüzyılın başlarından itibaren Almanya'nın Berlin kentinde açılan ilk DADA man (1921) ile birlikte Otto Dix, George Grosz, John Heartfield, Max Ernst ve Picasso bu alanda önemli çalışmalar üretmişlerdir. İkinci Dünya Savaşı sonlarından itibaren gelişen teknolojiye koşut ortya çıkan 'Video Sanat' sanatçılara yepyeni ufuklar açmıştır. Nam June Paik, Joan Jones, Frank Gillette, Chip Lord, Doug Mchels, Cortis Schaier, Red Grooms, Bruce Nauman Video Sanat alanında önemli çalışmalar üreten sanatçılardandırlar. Bunun yanında, Josef Beuys, Jean Tinguely ve Christo farklı hepining ve pakeüemeleriyle çalışmalar farklı boyutlar kazandırmışlardır. Türkiye'de ise 1950'li yıllardan itibaren 'Toplumcu Gerçekçilik' eğilimiyle İbrahim Balaban, Neşet Günal, Altan Gürman ve Cihat Burak eleştirel anlamda resimler üreten önemli sanatçılardandır. Video ve televizyon tekniği, kazandırdığı yeni olanaklar sayesinde uygulamalarımda temel malzeme olarak kullanılmıştır. 1990 yılından itibaren uygulanan çalışmalarda video kamera belgeleme amacıyla kullanılmıştır. 'Kimliksiz Görüntüler' başlığı altında gerçekleştirilen ve bu raporun içeriğini oluşturan düzenlemelerde ise video-kamera doğrudan kullanılmıştır. 'Kimliksiz Görüntüler' ana başlığında toplanan düzenlemeler ise, Kutsal Mekan, Önemli Adam, Kültürel Birikinti, izlen-ce, Görsel Kirlilik ve Akılsız Başlar alt başlığı altında gerçeMeştirilmiştir. Her bir düzenlemenin süresi 120 dakika olarak belirlenmiştir. Ayrıca amaca uygun gerçekleştirilen ses düzenlemesi ile 'işitsel' bir boyut kazandırılmıştır. Görsel ve işitsel özelliğinin yanında 'mekan'da düzenlemelerin içeriğini geliştirici bir unsur olarak göz önünde tutulmuştur. Tüm çalışmaların eleştirel boyutu genelde 'insan-iletişim' üzerine kuruluyken, kendi içlerinde daha farklı boyutlar da kazanmışlardır. Örneğin, 'Önemli Adam' adlı düzenleme insan-iletişim boyutunun yanı sıra 'dışavurumcu' özelliği ile, 'Kutsal Mekan', alaycı/anlatımcı yanı ile, 'Kültürel Birikinti' simgeci yanı ile değerlendirilmiştir. Ancak, uygulamaların kendi içlerindeki bu farklılıkların hepsi bir arada düşünüldüğünde 'Resimde Eleştiri' konusunda ortak temayı ortaya çıkardıkları da söylenebilir. 11