Toplumsal hareketlerin sosyal medyada çerçevelenmesi: Çevre odaklı STK'lara ilişkin bir söylem çerçevesi analizi

Toplumsal hareketler, sosyal gerçeklik içinde, ya değişimi sağlamak ya da değişime direnmeye yönelik kollektif eylemlerdir. Toplumsal değişimin dışa vurumu olan tepkilerin ve hoşnutsuzlukların ürünü olarak toplumsal hareketler, bireylerin sosyal gerçekliğe yönelik talep ve beklentilerinin ifade yollarından biri haline gelmiştir. Toplumun bazı yönlerini değiştirmek, bilinçli, uyumlu ve sürekli çabayla mümkündür. Örgütlenme ve kolektif davranış eski toplumsal hareketlerle aynı olsa da, yeni toplumsal hareketlerde kişilerin örgütlenebileceği ortamlar reelden sanala geçmişş, sosyal medya sokaktan önce en önemli toplanma alanına dönüşmüştür. Toplumsal hareketler, bireyleri birbirine yaklaştıran ve birbirine bağlayan ortak anlamlardan hareket eder. Sivil toplumu organize etme ve yönlendirmedeki rolü ile sosyal medya, yeni toplumsal hareketler için önemli bir aktöre dönüşmüştür. Sosyal medya, toplumsal hareketler için ortak anlamlar üretmede söylemden faydalanır. Toplumsal hareketleri anlayabilmek, hareketin tanımlanma biçimini, olaya yüklenen anlamları, üretilen çözümleri ve hareketi yönlendiren motivasyonları çözümlemekle mümkündür. Çünkü bir olayın ya da konunun sunuluş biçimi, alımlanma biçimini de etkilemektedir. Bu amaçla, çalışmada söylem analizi kullanılarak söylemi oluşturan açık ve örtük anlamlar incelenmektedir. Anlamlandırma süreci olarak çerçeveleme ise medya metinlerinde, konunun yapılandırılma biçimini, söylemin yapısını, anlamın kurgulanışını ve söylemi oluşturan ortak anlamları açığa çıkarır. Bu noktadan hareketle çalışma, Snow ve Benford'un kolektif eylemi analiz etmek ve anlamak için tanımladığı üç temel çerçeve olan, 'Teşhis, Tedavi ve Motivasyonel' söylem çerçeveleri etrafında, Gezi Parkı söylemlerini nasıl çerçevelendiğini tespit etme amacını taşımaktadır. Bu çalışmada, 'Gezi Parkı Ortak Açıklaması'nda yer alan 27 Çevre Örgütünün, Facebook sayfalarında Gezi Parkı eylemlerine ilişkin söylemleri değerlendirilmiştir. Değerlendirmede, Gezi Parkı eylemlerinin başladığı ve etkilerinin yoğun olarak gündemde olduğu 28 Mayıs ve 13 Eylül 2013 tarihleri arasında harekete ilişkin paylaşımda bulunan, 13 STK'nın, yaygın olarak kullandığı söylemleri 'Çerçeveleme Analizi' ve 'Söylem Çözümlemesi' tekniği ile analiz edilmektedir. Buna göre çalışmada, Gezi Parkı eylemlerine ile ilişkili sosyal medyada yaygın olarak kullanılan 'Teşhis, Tedavi ve Motivasyonel' söylem çerçeveleri belirlenmiştir. 'Teşhis Söylemi Çerçevesi' altında belirlenen ana çerçevelerden biri 'Şiddet Çerçevesi'dir. Şiddet Çerçevesi, olayı tanımlayan dört çerçeveden oluşmaktadır. Bunlar: 'Direniş Çerçevesi, Ekoloji Çerçevesi, Temel Haklar Çerçevesi ve Sivil Dayanışma Çerçevesi'dir. 'Teşhis Söylemi Çerçevesi' altında belirlenen ana çerçevelerden bir diğeri ise 'Kimlik Çerçevesi'dir. Kimlik Çerçevesi altında yer alan ve olayı tanımlayan çerçeveler ise 'İyi Olan Çerçevesi, Kötü Olan Çerçevesi, Biz Çerçevesi ve Öteki Çerçevesi'dir. Olaya ilişkin çözümler üreten 'Tedavi Söylemi Çerçevesi' altında Gezi Parkı eylemlerine ilişkin belirlenen ana çerçeve 'Kolektivite Çerçevesi'dir. Kolektivite Çerçevesi altında yer alan alt çerçeveler ise 'Yapısal Çözümler Çerçevesi, Örgütlenme Çerçevesi ve Birlikte Hareket Etme/ Kolektivite Çerçevesi'dir. Kolektif eyleme ilişkin bir diğer çerçeve olan 'Motivasyonel Söylem Çerçevesi' ise iki ana çerçeve oluşturmaktadır. Bunlardan biri 'Korku Çerçevesi' diğeri ise 'Yumuşatılmış Güç Çerçevesi'dir. Korku Çerçevesi; 'Bilişsel İkna Çerçevesi, Duygusal İkna Çerçevesi ve Rasyonel İkna Çerçevesi'nden oluşmaktadır.