Güzel sanatlar eğitimi bölümülerinde temel tasarım dersinin verimlilik düzeyini artırıcı uygulama modellerinin araştırılması ve geliştirlmesi

Bu araştırma, Türkiye'de ilk ve ortaöğretime sanat eğitimcisi yetiştiren Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümleri'nin akademik programındaki Temel Tasarım dersinin, özel işlevlerini ve bunları ne ölçüde yerine getirebildiğini saptamayı; elde edilen sonuçlara göre, verimliliğinin artırılmasının bağlı olabileceği ilkesel temelleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada 'Betimsel Tarama Yöntemi' kullanılmıştır. Yöntem, 1. belgesel tarama, 2. uzmanlarla görüşme, 3. mevcut uygulama biçimlerinin durum tespitine yönelik anket uygulaması olmak üzere birbiriyle ilişkili üç ayrı planda uygulanmıştır. Belgesel tarama, araştırma problemiyle ilgili yerli ve yabancı literatür. resmi belgeler, bilimsel tezler, geliştirilmiş yaklaşım önerileri, yerli ve yabancı yükseköğretim kurumlarındaki uygulamalara ait belgeler üzerinde yapılmıştır. Uzman görüşü, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi, Hacettepe Üniversitesi Grafik ve Seramik Bölümü, Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, ODTÜ Mimarlık Fakültesi ve Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nde görev yapan 9 alan uzmanından alınmıştır. Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Resim-iş Eğitimi Anabilim dallarındaki mevcut uygulamayı tespit etmek üzere üç ayrı anket düzenlenmiştir. Anketler, Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Fatih Eğitim Fakültesi, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitimi Fakültesi, Niğde Üniversitesi Eğitim Fakültesi ve Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nde yer alan Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Resim-İş Eğitimi Anabilim Dallarında uygulanmıştır. Temel Tasarım dersi öğretim elemanlarına yönelik hazırlanan anket 15, dersin veriminden yararlanmak durumunda olan ikinci sınıf anasanat atelye öğretim elemanlarına yönelik hazırlanan anket 34 öğretim elemanına, bir151 yıl önce bu dersi almış olan öğrencilere yönelik hazırlanan anket ise 290 öğrenciye uygulanmıştır. Belgesel tarama ve uzman görüşlerinden elde edilen veriler, Temel Tasarım dersinin tanımı, gerekçesi ve amaçları, gelişmiş ülkelerdeki ve ülkemizdeki uygulanma biçimleri, kaynakları gibi konular çerçevesinde buluşturularak betimlenmişlerdir. Anket verilerinin çözümlenmesinde de betimsel istatistik yöntemi kullanılmıştır. Literatürden elde edilen verilere göre ilk kez Bauhaus Tasarım okulunun programında yer alan ve tarihsel süreçte bu okulun adıyla özdeşleşen Temel Tasarım dersine, seksen beş yıl sonra bugün de ülkemizin ve gelişmiş ülkelerin sanat ve tasarım eğitimi veren yükseköğretim programlarında Design Foundations, Design Fundamentals, Design Basics, Fundamentals of Design, Design, Foundation, Basic/Core, Basic Design, gibi değişik adlarla da olsa bir temel disiplin olarak yer verildiği görülmektedir. Bu bulguya açılım ve dolayısıyla da yeni anlamlar kazandıran bulgular da: 1. Bu dersin bir yaratıcı kişilik eğitimi olarak özel işlevleri yerine getirdiğinin, dünya genelinde kabul edildiği, 2. İnsan, toplum, kültür, sanat, bilim, teknoloji, çevre, doğa kavramları ve bu kavramların içeriklerinin değişik algılama biçimleriyle sınırsız açılım olanakları kazanan bir kapsamının olduğu, 3. Gelişmiş ülkelerdeki yükseköğretim kurumlarının, okul tipi hedeflerine bağlı olarak belirledikleri öğretim stratejileri doğrultusunda, bu kapsam alanından farklı öğeleri veya ögelerarası ilişkileri alarak ders programlarının içeriklerini ve öğrenme-öğretme süreçlerini çok değişik biçimlerde düzenledikleri, yeni uygulama modelleri geliştirdikleri, 4. Bu değişik düzenleniş biçimlerine göre derse kazandırılan değişik işlevsel boyutlar ile ders çıktılarını niteliksel açıdan geliştirme olanakları yaratıldığı şeklinde sıralanabilir. Dersin Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümlerindeki uygulanma biçimleriyle ilgili durum tespitine yönelik olarak uygulanmış bulunan üç anketin verilerinin çözümlenmesinden: 1. Temel Tasarım dersinin, sanat eğitimcisi yetiştiren bir akademik programın genel hedefleri doğrultusunda özel işlevlerinin bulunduğu, 152 2. Ders öğretim elemanlarının çoğunluğunun bu alanla ilgili uzmanlık çalışması yapmadıkları; tez, bildiri, makale, kitap gibi çalışmaları ve yayınlarının bulunmadığı, 3. Bu dersi çoğunlukla Resim atelye dersi öğretim elemanlarının vermekte olduğu, 4. Dersi yürüten öğretim elemanlarının konu alan eğitimi bilgisi ve öğrenme-öğretme süreçlerine ilişkin yeterliklerin ortanın altında bir düzey ortaya koyduğu, 5. Ders içeriğinin düzenlenmesinde genel olarak YÖK Ders Tanımları Kitapçığmdaki tanıma paralel ele alışların bulunduğu, ancak kuramsal bilgi kazandırılması ile iki ve üç boyutlu çalışmalara ayrılan sürelerin oranları bakımından ders uygulamaları arasında öğretim elemanlarının tutumuna bağlı büyük farklılıklar bulunduğu, 6. Dersin eğitim-öğretim ortamlarının, dersin öğrenme-öğretme süreçlerinin gereklerine uygun temel donatım unsurlarına ve teknik donanıma sahip olmadıkları, 7. Öğrenci çalışmaları üzerinde ders kazanmalarının ölçümü ve değerlendirme yapılırken hem süreç hem de ürün değerlendirmesinin yapıldığı, ancak dönüt sağlayıcı işlevleri açısından önemli olan öz değerlendirim ve birlikte değerlendirim yaklaşımlarının oramnın düşük olduğu, 8. Derste öğretim elemanları tarafından izlenen ya da yararlanılan kaynakların yerli literatürden dar bir çerçevede kaldığı, yabancı literatürün ve internet olanaklarının kullanılmadığı, 9. Öğrencilerin kaynaklardan çoğunlukla örnekseme, öykünme yoluyla yararlandıkları, üçte birinin hiç yararlanmadığı, 10. Derste alana özgü konuların bilgisinin yetersiz verildiği, 1 1. Dersin, zihinsel yetenekler ve becerileri geliştirme işlevi ile duyuşsal giriş özeliklerini ve tutum özelliklerini geliştirme işlevini, umulan düzeyde yerine getiremediği temel bulguları ortaya çıkmıştır.