Önemli zeytin üreticisi ülkelerin zeytinciliği ile Türkiye zeytinciliğinin bazı yönlerden karşılaştırılması

Türkiye zeytinciliği mevcut potansiyeli ile dünya zeytinciliğinde söz sahibi ülkeler içerisinde yer almaktadır. Fakat bulunduğu konum, potansiyelini ortaya koyabilecek nitelikte olamamaktadır. Bu durum, zeytinciliğin tüm sektörleri için geçerli olunca, yeni bir çalışma ile bunun nedenlerinin araştırılması düşünülmüştür. Böylece hem Türkiye zeytinciliğini sektörler bazında bir bütün olarak incelemek, hem de dünya'da söz sahibi zeytinci ülkelere göre benzerlik ve farklılıkların belirlenmesi mümkün olabilmiştir. Çalışmada genel zeytincilik, zeytinyağı, sofralık zeytin ve pirina konuları, Türkiye ile önemli zeytin üreticisi ülkeler olarak ele alınan İspanya, İtalya ve Yunanistan için ayrı ayrı incelenmiş, daha sonra da sektörler bazında karşılaştırmalar yapılmaya gayret edilmiştir. Karşılaştırma sonunda saptanabilen sorunlara yönelik bazı öneriler getirilmeye çalışılmıştır. Karşılaştırmalar sonunda Türkiye ve Ö. Z. ü. ülkelerde sektörler itibariyle bazı benzerlikler yanında önemli farklılıkların olduğu da tespit edilmiştir. ülkelerin genel zeytincilikleri incelendiğinde, belirgin benzerliklerin, mevcut coğrafi bölgelerinin yarısından çoğunda zeytincilik tarımı yapıldığı, zeytinliklerin çoğunun ovada veya hafif meyilli arazilerde bulunduğu ve alan büyüklüklerinin 10 hektardan küçük olduğu anlaşılmıştır. En fazla da ne üretimi ve ağaç başına verimin İtalya'da, birim alandaki ağaç sayısı, işletme başına ve fert başına üretim ile en düşük üretimin Türkiye'de olduğu saptanmıştır. Bunun yanında diğer üç303 ülkede sistemli bir şekilde organize olan kurumsal yapının, Türkiye'de görüntü olarak var olduğu, fakat işlerlik ve etkinliğin olmadığı da belirlenmiştir. Ayrıca bu durumun, sektörler bazında yer alan örgütlenme modeli açısından da olumsuzluğa neden olduğu kolayca ifade edilebilmektedir. Yağlık zeytin ve zeytinyağı karşılaştırmalarında üretim ve verim incelemelerinde, Türkiye'nin Ö. Z. Ü. ülkelerinden sonra son sırada yer aldığı görülmüştür. Diğer yandan teknoloji açısından Türkiye'de özellikle son 10 yılda olumlu gelişmelerin yaşandığı, fakat bu haliyle bile Ö. Z. Ü. ülkelerle aynı düzeye gelemediği, sonuçta bu durumun zeytinyağı kalitesini ve dış satımını olumsuz etkilediği anlaşılmaktadır, ilgili ülkelerle Türkiye'nin yaşamakta olduğu ortak bir sorun ise, periyodisite nedeniyle zeytinyağı fabrikalarındaki kapasite kullanım oranındaki olumsuzluklardır. Yine bu sorun, Türkiye'de söz konusu ülkelerden daha büyük boyutlarda yaşanmaktadır. Sofralık zeytin sektöründe ise üretimde ikinci sırada yer alan Türkiye'nin dış satımda aynı başarıyı gösteremediği bilinmektedir. Bu başarısızlığı işleme teknolojisindeki olumsuzluklar ile ham da ne maliyetindeki yüksekliklere olarak ifade etmek doğru olacaktır. Türkiye'de daha çok küçük aile işletmeciliği yapısında olan sofralık zeytin işletmelerinin son 5 yılda kaydetdiği gelişme ile modern işletmeler kurulduğu, fakat bunun kaliteli üretim ve dış satımdaki payımızı ne zaman arttırabileceği hususunda tahminde bulunmak ise oldukça güçtür. Pirina sektöründeki karşılaştırmalarda en belirgin farklılığın Türkiye'de gerek zeytinyağı teknolojisi, gerekse pirina' teknolojisinden kaynaklanan nedenlerle 304 pirina yağının yemeklik vasıfta üretilememesidir. Diğer bir farklılık ve belki de yemeklik pirina yağı üretilmeme- si arasında yer alabilecek hususun ise Ö. Z. U ülkelerde pirina fabrikaları ve rafineler ile entegre tesis edilmesine karşın, Türkiye'de bunun sadece bir örneğinin olduğu, onun da çalışmadığının bilinmesidir. Tüm bu incelemeler ve karşılaştırmalardan sonra, Türkiye zeytinciliğinin özellike 1980 yılı sonrası adeta plansız bir dönem yaşamakta olduğu, zeytinciliğin temel sorunlarının daha çok yapısall kökenli olduğu, ciddi olarak belirlenemeyen politikalarla sektörler arası ve sektörler içi ilişkilerde devamlılığın sağlanamadığı anlaşılmaktadır. Oysa Ö. Z. ü. ülkeler zeytinciliğe kendi tarım politikaları içerisinde yer vermekle kalmamış, ayrıca da AB' ne üyelikle birlikte zeytinciliği düzenli işleyen bu sisteme dahil etmişlerdir. Türkiye zeytinciliğinin mevcut durumu ve sorunları bu araştırmayala farklı bir bakış açısı getirilerek değerlendirilmiş, sonuçta AB'ğine üyeliğin gerçekleşmemesi durumunda bile, sadece konunun öneminin ciddiye alınmasının yeterli olabileceği kanısına varılmıştır.