Yazınsal bir tür olarak öykünün çevre duyarlılığına etkisi

Deneysel bir nitelik taşıyan bu araştırma; giriş, araştırmanın düşünsel temelini oluşturan kuramsal çerçeve, yöntem, bulgular ve yorumlanması, sonuç ve öneriler ve özet olmak üzere altı ana bölümden oluşmaktadır. Yazınsal bir tür olarak öykünün öğretimde çevre duyarlığına etkisini inceleyen bu araştırmanın giriş bölümünde, çevre sorunlarının ulaştığı boyutlar ve uluslararası bir nitelik kazanan çevre bozulmasının insanlığa olan olumsuz etkileri açıklanmıştır. Çevre sorunlarının altında yatan nedenlerin anlaşılabilmesi ve ortadan kaldırılmasına yönelik çabaların sonuç verebilmesi için uzun erimli, programlı bir eğitimle desteklenmesi gereği ortaya konmuş ve etkili bir eğitim ortamı yaratılmasında, bir duyarlık kazandırma ve içselleştirme süreci olarak kabul edilen güzel sanatların önemine değinilmiştir. Araştırmanın yapılma nedeni, problem cümlesi ile verilmiştir. Araştırmanın önemi ve getireceği düşünülen katkılar özetlendikten sonra deneysel işleme ilişkin sayıltılar verilmiştir. Bu araştırma; 1. Denekler açısından, Çankaya Anadolu Lisesi Orta Kısım 2. Sınıf öğrencileri ile, 2. Amaçlar açısından, araştırmada belirtilen varsayımların yoklanması ve probleme yanıt bulunması ile, 3. Kapsam açısından, yazınsal bir tür olarak seçilmiş olan öykü ile, 4. Süre açısından, 1996- 1997 öğretim yılının 2. Dönemi ile sınırlı tutulmuştur. 38 Araştırmanın düşünsel temelini oluşturan 'Kuramsal Çerçeve', 'Doğa ve insan Etkileşimine Bir Bakış', 'Çevre Sorunlarının Çözümünde Eğitim', 'Edebiyat ve Eğitim' ana başlıkları altında tartışılmıştır. İnsanın doğa bozulmasındaki rolünden, sanatın insan yaşamındaki yeri ve işlevine kadar, tartışması yapılan konular tarihsel gelişimi içinde, farklı yaklaşımlarla özetlenerek verilmiştir. Çeşitli sanat kuramlarının sanat eserlerine dönük değerlendirmeleri; 1. Edebiyatı öncelikle toplumsal, kültürel ve etik alanlardaki etkisine göre değerlendiren ve edebiyatı bu alanlardaki sorunların çözümü yönünde sorumlu sayanlar, 2. Edebiyatı öncelikle sanatsal yönüne göre değerlendiren ve sadece güzelliğe karşı sorumlu olduğunu ileri sürenler, 3. Edebiyatın birinci grupta sözü edilen alanlardaki olumlu etkilerini, estetik değerini koruduğu sürece mümkün görenler, olarak üç ana bölümde irdelenmiştir. Bu araştırmanın dayandığı temelin, edebiyatın 'estetik değerleri' ile 'diğer değerlerini, sanatın değerlendirilmesinde belirleyici olarak kabul eden son gruptaki anlayış olduğu vurgulanmıştır. Deneysel yönteme göre yürütülen bu araştırma ile şu soruya yanıt aranmıştır: Başlangıçta denk olan kontrol grubu ile deney grubu arasında, seçilmiş öykülerin deney grubunda kullanılmasından sonra, çevre duyarlığında son test ortalama tutum puanlan açısından deney grubu lehinde anlamlı bir fark var mıdır? Araştırmada, bu soruya yanıt bulunabilmesi için uygulanacak 'çevre duyarlığını ölçme aracı hazırlanırken Likert tarafindan geliştirilen yöntemden yararlanılmıştır. Bu amaçla, öncelikle üzerinde çalışılan tutumlarla ilgili olduğu düşünülen çok sayıda tutum ifadesi oluşturulmuştur. Bu maddelerin bir denek grubuna uygulanmasından sonra 'madde analizi' yapılarak, ayncılık gücü yüksek maddelerin seçilmesiyle ölçek hazırlanmıştır. 39 Hazırlanan ölçeğin uygulanacağı gruplar yansız atama yoluyla denklikleri sağlanarak oluşturulmuştur. Araştırmada deney ve kontrol grubuna uygulanan işlemler şöyledir: 1. Önce, uzman görüşüne başvurularak öğrencilerde çevre duyarlığına ilişkin davranışları ölçmeyi amaçlayan 'çevre duyarlığını ölçme aracı' hazırlanarak deneysel işlemden önce deney ve kontrol gruplarına uygulanmıştır. 2. Deney ve kontrol gruplarının öğretmenleri uygulamayı 16 hafta süren öğretim döneminde, deneyimli Türkçe öğretmenlerinin ve uzmanların görüşleri doğrultusunda araştırmacı tarafından hazırlanan işlem planına göre öngörüldüğü şekliyle gerçekleştirmişlerdir. İşlem planında izlenen yol şöyledir: a. Ön planda çevre bozulmasını içine alan seçilmiş öyküler işlenmiştir. b. Öykülerin işlenmesinden sonra deney grubunda iletileri çözümlemeye yönelik süreçlere yer verilmiştir. c. Kontrol grubu öğrencilerinin dersine giren öğretmenler dönem boyunca derslerde çevre sorunlarının irdelendiği yazınsal metinlere yer vermemiştir. d. Araştırmacı, gerektiğinde deney grubu öğretmenleriyle uygulamaya yönelik görüşmeler yaparak yeri geldikçe derslere girip uygulamayı özetlemiştir. 3. Deney işlemin başında 'ÖNTEST' şeklinde uygulanan 'çevre duyarlığını ölçme aracı' deneysel işlemin sonunda 'SONTEST' şeklinde deney ve kontrol gruplarına araştırmacı tarafından tekrar uygulanmıştır. Araştırmada uygulanan 'Kontrol Grupları ÖNTEST ve SONTEST' modelinin simgesel görünümü şöyledir: Yansızlık Gruplar Ön test Sonuçlan Ölçme Son test Sonuçlan R Gı Ti D T2 R G2 T3 T4 40'Çevre duyarlığını ölçme aracı'nnı deney ve kontrol gruplarına öntest ve son test şeklinde uygulanmasıyla elde edilen veriler t-testi ile test edilmiştir. Çizelge IV-l'de belirtildiği gibi, çevreye yönelik tutumlarında deney ve kontrol grubunun ÖNTEST puanlarına göre denk oldukları; deneysel işlemden sonra bu denkliğin deney grubu lehine bozulduğu SONTEST puanlarına göre (ÇizelgeIV-2) ortaya çıkmıştır. Başka bir deyişle, deney grubu öğrencilerinin deneysel işlemden sonra kontrol grubu öğrencilerine göre çevre duyarlılıklarının arttığı gösteren bulgular elde edilmiştir. Deney ve kontrol gruplarının başlangıç durumları ve erişi ortamlarını değerlendirirken P<a=. 05 ise farkın anlamlı, P>a=. 05 ise farkın anlamsız olacağı ilkesinden hareket edilmiştir. Elde edilen bulgular, edebiyatın insan davranış ve tutumlarım oluşturma ve değiştirmedeki gücünü, bu araştırmanın sınırlılığı içerisinde, ortaya çıkarmıştır. Araştırmanın sonunda elde edilen bulgular ışığında sonuca ulaşılmış ve başta çevre duyarlığı olmak üzere bireyin çeşitli alanlara yönelik tutum ve davranışlarının gelişmesi yönünde edebiyat ve diğer sanat dalları ürünlerinden yararlanılması doğrultusunda önerilerde bulunulmuştur. 41