Köy oyunlarında kadının konumu

Kadın ve Toplum: 'Sanat, içinden doğduğu toplumu yansıtır. Tiyatro bütün sanatlar içinde toplum öğesi ağır basan, içinde yaşadığı topluma yakın olan ve toplumu yanlız genel eğilimleri ile değil, ayrıntılı gerçekleri ile de yansıtan bir sanattır. ' 'Köy oyunlarında kadının konumu'nu incelemeye başlamadan önce tiyatro oyunlarının 'içinden doğduğu toplumu' biraz gerilere giderek tarihsel süreç içinde tanımak ve yansıttığı ayrıntılı gerçekleri anlamamızda yardımcı olacaktır. Bu tarihsel süreç içinde, islamiyet öncesi Anadolu'da ve Anadolu dışında kurulmuş türk medeniyetlerinden, islamiyet sonrasında ise Anadolu'da yaşamış Selçuklu, Osmanlı medeniyetlerinden söz edilebilir. Anadolu'da kurulmuş eski Türk Medeniyetlerinden Asurlar, Hititler dönemlerinde kadınların toplumda belli bir yeri olduğu, merkekle eşit haklara sahip; evlenme, boşanma gibi konularda erkeklerle eşit durumda oldukları kayıtlarda raslanan birer gerçektir. Bu dönemlerde kadınlar, çanak çömlek yapımı, dokumacılık gibi uğraşılarla üretken durumdadır. Anadolu dışında kurulmuş Türk oldukları kabul edilen Sümer İskit, Doğu ve Batı Hun Göktürk ve Uygur medeniyetlerinde de kadınların toplumsal ve Siyasal açılardan etkin oldukları görülür. Çok tanrılı olan Sümerlerde kadın tanrıların önemli bir yeri vardı. Hun egemenliğinin sürdüğü devirlerde, kadınların evleneceği erkeklerle döğüştükleri, yendikleriyle evlenmedikleri, çok iyi silah kullandıkları bugüne gelen bilgiler arasındadır. Göktürk ve Uygurlara ait taş yazıtlarda kadının konumu ile ilgili önemli bilgilere rastlanır. VIII. Yüzyıldan kalma Orhun anıtlarında şu tümceye sık sık rastlanır: 'Han ile Hatun emreder' Çok kısaca değindiğimiz Türk topluluklarında kadının toplumsal durumu islamiyetin yayılmasıyla birlikte bazı değişimler gösterdi. Göçebe olarak yaşadığı dönemlerde kadınlar, islamiyetin kurallarını yaşam şartları nedeniyle pek hissetmemiştir. Ancak yerleşik düzene geçildikten sonra gittikçe artan bir baskıyı özellikle kadınlar yaşamışlardır. X. yüzyıldan sonra Selçuklu Türkleri Anadolu'ya egemen olmuştur. Bu akınlar sırasında müslüman Türk kadını, erkeği ile birlikte aktif olarak yaşamıştır. Selçuklu dönemine ait birçok ivkabartma, minyatür ve belgelerde kadınların etkin oldukları görülür. Bugüne kadar gelen birçok anıtlarda kadınların adları yaşamaktadır. XV. Yüzyıldan itibaren Osmanlı devleti güçlü bir imparatorluk haline dönüşürken kadınların toplumsal durumu geriler. Tanzimatla birlikte batının üst yapı kurumları yavaş yavaş Osmanlıya girdiği zaman bundan etkilenenin genellikle kentli kadın olduğu görülür. Kırsal kesim kadını için dünya değişmez. islamiyet öncesi gerek toplumdaki konumu ile gerek yaşam tarzı ile belli bir yaşam çizgisi tutturan Türk kadını Islamiyetle birlikte bazı haklarını kaybetse de toprağa yakın olduğu oranda yaşam çizgisini fazla değiştirmeden ama bazı geleneklerin baskısını daha çok duyarak yaşamını sürdürmüştür. Cumhuriyet döneminde kadınlara birçok haklar verilir. Medeni kanunun kabulü ile Seçme, seçilme hakları, erkeklerle eşitlik tanınır. Kadının durumunu incelerken kaynaklarda dikkati çeken nokta toplumsal değişimlerden etkilenen genellikle büyük merkezlerde yaşayan kadınların olması. Kırsal kesim kadını, tıpkı tarihte kendinden önceki medeniyetlerde olduğu gibi evinde, tarlasında erkeği ile beraber çalışır, yaşamını gelenekler, töreler çizgisinde sürdürür. Bugün de özellikle Anadolu'da köylerde yasal haklarını bilmeden, bilse de haklarını töreler, gelenekler izin vermediği için kullanmayan ya da kullanamayan kadınlarımız çoğunluktadır. Köy oyunlarına genel bir bakış: Daha çok 1960'h yıllardan sonra ortaya çıkan konusu köyde geçen oyunlar incelendiğinde bazı ortak noktalar dikkat çeker. Bu özellikleri iki ana başlık altında toplamak mümkündür. Oyun kişileri, tiplemeler: Oyunlar çizilen tipler açısından incelendiğinde kadınlar ve erkekler arasındaki farklılıklar da yaşam koşullarının etkinliği görülür. Oyun yazarları genelde erkeklerdeki çocuksu yönü ön plana çıkarmışlardır. Yaş gruplarına göre konumları ve davranışları farklılıklar gösterirler. Gençler, çekingen, içe kapanık çizilirken, orta yaşlılar kolay kanan, kavgacı. gözü kara tipler olarak çizilmişlerdir. Yaşlılar ise pek ciddiye alınmıyan, sözü dinlenmiyen, gençlik anılarında yaşayan tipler olarak karşımıza çıkar. Bu oyunlarda ana konuyu destekleyen yardımcı tipler, köylünün içinden yetişip de köylüden farklı konumda olanlar, bazı ortak özelliklerle yer alırlar:Bu tiplerden biri nMuhtar'çok güvenilir bir kişi olarak karşımıza çıkmaz. 'Bekçi' ise taşıdığı üniformayı kendine gelebilecek zararlardan korumak için kullanır. Onun içindeyken kendini daha güçlü hisseder. 'Ağa' Osmanlının feodal yapısının bugün Anadolu'da yaşayan kalıntılarıdır. Oyunlarda kendi çıkarlarını her şeyin üstünde tutmaktan çekinmeyen tipler olarak çizilmişlerdir. VI