Sosyal düşünce tarihimizde Atilla İlhan ve ulusal bileşim düşüncesi

Kapitalizm öncesi bir sosyo-ekonomik yapı üzerinde kurulu Osmanlı toplumsal düzeni, sosyal yönden aralarında hiçbir benzerlik bulunmuyan kapitalist düzen ile tarih içinde ilişkiye girmek zorunda kalmıştır. Bu ilişkinin kaçınılmazlığıyla osmanlı toplumu yapısında bir takamı etkileşim ve değişimler baş göstermiştir. Bu etkileşimin taşıyıcılığı olan aydınlar için, Batı'da yaşanan değişimlerin nedenleri önemsenmemiş ve yeterince kavranmamıştır. Osmanlı toplumu batıdaki değişimlere paralel, zorlayıcı bir ilişkinin gereği, kendi toplumsal düzenini de bir takım değişikliklere yapmak zorunda kalmıştır. Son iki yüzyıllık tarihimizde görülen batılılaşma talepleri, Tanzimat, İslahat hareketleri bu gelişim içerisinde yapılan uygulamalar olarak değerlendirmek gerekir. Batı toplumlarında yaşanan köklü değişikliklerin temel itici güçleri, sosyal sınıflardır. Bu değişiklikleri belirli bir disiplin içinde hayata geçerin sınıfı ise burjuvazidir. Bu sınıfın varlık nedeni ve Batı tarihindeki önemi ortaya konmadan yarattığı değişiklikleri ve kurumları tek ve geçerli bir çözüm olarak kabul etmek aydınlarımız için bir çıkmazdır. l Kendi toplumunun iç dinamiklerini, tarihsel ve kültürel olgularını önemsemeye ve batı toplumlarının geçirmiş olduğu toplumsal evreleri göçmeden, batı anlayışına endekslenen aydınımının bu olumsuz tavrı Cumhuriyet devrinde de devam ettiği görülür. 94 Aydınlarımızın sergilediği bir başka özellik ise, metoda bağlı bir düşünce disiplininden uzak oluşu sebebiyle, olgular ve olaylar karşısında sanayicilik tesbitçilik, tasvirçilik ve izlenimcilikten öteye geçmeyen düşünce yapısıdır. Böylelikle Türle değişim ve düşün adamları daha çok, düşünce tarihimizini iki ana kapmabilen sağa-solcu, meteryalist-idealist düşünür ayrımıyla temellenen bir kavramsal yaklaşımla sunulmuştur. Kültür ve düşünce hayatımızdaki doğmatiklik, eleştiri yoksunluğu, birinci elden kaynaklara ineneme gibi hastalıklar, alt alman bilim ve düşün adamlarımızın, tarihinizi ve toplumumun gerçekleri karşısındaki tavırlarını tabitinde yanılmamıza, onların çok uzaklarına düşmemize yol açmıştır. Düşüncelerin orjinalliği dikkate alınmadan, gerçekte hiç hak etmediği halde böyle bir değerlendireni ve sunuştan nasibni alan düşün adamlarından biri de Attila İlhan'dır. İlhan her ne kadar Sosyalist düşünce içinde yetişmiş ve gelişmiş ise de, aktarma ve devrişme bilgilerden, hazır olarak sunulmuş çözümlerden genel kabullerden kaçmıştır. Kendi hakimiyeti altında ve geçerliliğine inandığı bir metod ile durmadan araştıran, ortaya koyan ve tartışma kapılarını aralamaya çalışan, çok yönlü bir yazardır. Düşüncelirini, tarihin geriye doğru işlemeyeceği gerçekliği ile bugün dinden gelindiği bilinci arasındaki geniş zemin üstüne oturtan ilhan, kesin ve geniş bir bakış açısı oluşturmaya çalışır. Bu bakış açısının gerisinde yatan açıklayıcı temel kavram da Ulusal bileşimdir. 95 İlhan. Türk toplumunun ulusal bileşimim Selçuklu/Osmanlı kültür, mirası, Atatürk milleyetçiliği ve çağdaşlaşma unsurlar üzerine inşa eder. Türk toplumunun sorunlarını ve çözümlerini bu ulusal bileşim düşüncesini üzerinde açıklılığa kavuşturan İlhan, sonuçların aslında, aydın tutarsızlığından, yeni tarihine ve toplumuna yabancılaşmış aydından kaynakladığını düşünür. Bu nedenledir ki kafa karıştırıcı ve düşünce hayatımızı bulanıklaştırmış düşüncelerin kavramları yeniden sorgulayan İlhan, Uluslaşmayı, sınırlan belli bir iç pazar çerçevesinde liberal, laik ve demokratik bir toplum oluşturulması olarak tanımlar. Batıya karşı bir batılılaşma anlayışın benimseyen İlhan, çağdaşlaşmanın ise kaçınılmaz bir zorunluluk olduğuna işaret eder. Bu düşünceler çerçevsinde M. Kemal'in düşünce ve eylemlerini merkez edinen İlhan, Ulusal demokratik bir devrim olduğuna inandığı Milli Mücalemizi ve devrimleri; çağdaşlığı esas edinmiş, Ulusal bir toplum oluşturulmasının ilk adımı olarak değerlendirir, oysa İnönü dönemi, İlhan'a göre bu amaçlardan kesin bir kopuş ve sapmadır. İlhan için bu dönem ulusal bir bileşim yaratma,. imkanının ortadan kaldırmış, günümüze kadar sürgelen gelişleri ve çıkmazların kaynağı olmuştur. Böyle bir ayrımın üzerinde toplum sorunlarına eğilen İlhan, yıllardır yadsım-ına-ş cinsiyete, görmeden gelinmiş tarihe, bozulmuş bir dil anlayışına, sisteme bağlanmış ekonmi ve politikaya büyük oranda yer vermiş, çözümler üretmeye çalışmıştır. İlhan içni bu hem sanatsal estetik hem de bilimsel bir çabadır. 96 Sonuçta A. İlhan için. Türk toplum tarihine ilişkin açıklamalar getirmeye çalışan günümüze kadar canlılığını, orjinalliğini koruyan bir düşünceye üretim çabasına girmiş, sanatçı kişiliğinin, gözlem duyarlılığı araştırma özgünlüğüyle diyalektik diyololiktir metarlyalist metodla ulusal bileşim düşüncesinin zorunluluğuna dikkat çekmiş, kendi teorik çözümlemelerini ortayakoymuş, 40'lar kuşağının en farlı, en özgün kişilerinden biridir diyebiliriz. 97