Avrupa Birliği Kamu İhalesi Hukukunun genel ilkeleri

Tezin amacı, Topluluk hukuku uyarınca Topluluk kamu ihalesi kurallarının üye devletlerin ulusal hukuk sistemlerinin haiz olması gereken temel gerekliliklerini ortaya koymaktır. Ulusal hukuk sistemlerinde bulunması gereken bu gereklilikler AT Antlaşmasının temel ilkeleri ile kamu ihale yönergelerinde belirlenmiştir. Üye devletlerdeki kamu ihalesi sistemine yönelik yasal çerçevenin AT Antlaşmasının temel ilkeleri ve AT kamu ihale yönergeleriyle uyumlu olması gerekir. AT Antlaşmasının bazı temel ilkeleri kamu ihale mevzuatına ilişkin temel çerçeveyi belirler ve genel olarak ihaleyi gerçekleştiren idarelerin ihale sürecindeki işlemlerine tatbik edilir. İdareler eşik değerlerin altında kalan ihaleler de dahil olmak üzere bütün kamu ihalelerinde bu temel ilkeleri gözetmelidir. Kamu ihalesi alanındaki bu temel ilkeler; eşit muamale, şeffaflık, orantılılık, karşılıklı tanıma, doğrudan etki, üstünlük, uygun yorum, Topluluk hukukunun ihlaline karşı üye devlet sorumluluğu, üye devletlerin kurumsal ve usuli özerkliği ile etkililik ilkelerinden oluşmaktadır. Bu ilkeler somut ve özgün normların gerekçesini temin etmektedir. Bu ilkeler, kamu ihalesi alanındaki özel kuralların temelini oluşturur ve bu kuralların mevcudiyetinin nedenlerini açıklar. Nitekim, Adalet Divanı kamu ihalesine ilişkin hemen hemen bütün kararlarında yasal dayanak olarak bu ilkelere atıfta bulunmuştur. Çalışmada öncelikle Topluluk kamu ihalesi kurallarının yasal geçmişşi hakkında bilgi verilmiştir. Tezin ikinci bölümünde, yukarıda da ifade edildiği üzere, AT Antlaşmasının genel ilkeleri ile 2004 /18/EC sayılı yönergenin temel kurallarından oluşan Topluluk maddi kamu ihalesi hukukunun genel ilkeleri incelenmiştir. Bunu müteakiben, üçüncü bölümde, Adalet Divanının içtihatları ile 89 /665/EC sayılı kamu ihale yönergesinin temel kurallarından oluşan Topluluk kamu ihalesi yargılama usul hukukuna ilişkin genel ilkeler analiz edilmiştir. AB kamu ihalesi alanındaki genel ilkeler maddi ve usuli hukuka ilişkin olmak üzere ikiye ayrılarak bu şekilde ele alınmış ve incelenmiştir. Burada amaç Topluluk kamu ihalesi hukukuna ilişkin genel ilkeleri Topluluğun bu alanda geçirdiği tarihsel entegrasyon süreci bağlamında anlatmak ve aktarmaktır. Topluluk, 1970 yılından beri birbirinin yerine geçen yönergeler aracılığıyla kamu ihalesi alanında düzenlemeler yapmıştır. Şu an için Topluluk kamu ihalesi hukukuna ilişkin maddi kurallar 2004 /17/EC ve 2004 /18/EC sayılı yönergelerden oluşmaktadır. Topluluk, kamu ihale yönergeleriyle ortaya koyduğu maddi kurallara ilişkin etkili bir denetim sistemi tesis etmek amacıyla bu alana özgü özel usul kuralları kabul etmiştir. AB bu alanda maddi kurallar belirlemenin yanı sıra üye devletlerin bu kurallara uymasını sağlamak üzere bir denetim sistemi de oluşturmuştur. Kamu ihalesi alanındaki uyuşmazlıklara ilişkin yasal çareler 89 /665/EEC ve 92 /13/EEC sayılı yönergelerde ortaya konulan özel kurallar ile belirlenmiştir. Bu şekilde, istekliler açısından ulusal denetim sisteminde asgari bulunması gereken yasal çareler Topluluk düzeyinde uyumlulaştırılmıştır. Kamu ihalesi alanındaki ulusal yargılama ve denetim önemli düzeyde Topluluk hukukunun genel ilkeleri ile düzenleme altına alınmıştır. Bu konuda Topluluk tarafından kabul edilen 89 /665/EC ve 92 /13/EC sayılı kamu ihale yönergeleri ile konulan kurallar Tezin üçüncü bölümünde açıklanmış ve detaylı olarak analiz edilmiştir. Bu yönergeler, maddi kamu ihale yönergelerinin uygulanmasına ilişkin ulusal yargılama ve denetim sisteminin haiz olması gereken şartları açık bir şekilde ortaya koyarak yasal belirlilik sağlamıştır. Tezde her bir genel ilke ulusal hukuk sistemlerine yönelik etkileri ele alınarak anlatılmıştır. Divan, bu genel ilkelere yönelik aktif bir yaklaşım göstermiştir. Divan genel ilkelerin bu alandaki önemine dikkat çekerek bu alanda yasal reformlar yapılmasında itici güç olmuştur. Bu alanda içtihat hukukunun gelişimi birçok açıdan önem taşır. İçtihat hukuku Divanın kamu ihalesi alanındaki ortak hukuk oluşumuna ilişkin rolünü çok iyi göstermektedir. AB kamu ihalesi hukuku AB İdare hukukunun önemli bir kısmını oluşturur. Topluluk yasa koyucusu, çıkardığı yönergelerle bu alana özgü Avrupa İdare hukukunun uyumlulaştırılmasına yönelik yasalaştırma faaliyetlerinde bulunmuştur. Bu şekilde, AB bu alanda ulusal hukuk sisteminin haiz olması gereken asgari gereklilikler ortaya koymuştur. Neticede, kamu ihalesi alanında gerek bu alandaki maddi hukuka, gerek usul hukukuna ilişkin Avrupalılaştırma süreci büyük ölçüde sağlanmıştır. Bu bakımdan, bu alan Topluluk düzeyinde Avrupa İdare hukukunun Avrupalılaştırılmasını göstermesi açısından önemli bir örnektir.