Sağlıklı premenopoze Türk kadınlarında serum dehydroepiandrosterone sülfat, serbest testosteron, insülin düzeyleri ve vücut yağ yüzdesi, vücut yağ dağılımı, metabolik parametreler arasındaki ilişkiler

Adrenal bez ana salgılanma ürünü ve insan vücudunda en bol sir- küle eden steroid olmasına karşın DHEA-S04'in tam biyolojik rolü bilinmez. Endojen DHEA-S04'in yaş, ırk, coğrafi bölgeye göre seviyelerinin, seks ve hormonal dengeye göre de etki yönünün değiştiği bildirilmiştir. 40 yılı aşkın süredir, DHEA-SO 4 atheroskleroz, kanser, obezite ve diabet etyolojisindeki rolü ile ilgili çeşitli çalışmalara konu olmuştur. İleri yaştaki erkeklerde düşük DHEA-S 04 seviyelerinin kardio-vasküler hastalık riskini arttırdığının, buna karşın ileri yaştaki kadınlarda tam tersine yüksek DHEA-S 04 seviyeleri ile kardiovasküler hastalıklar arasında ilişki varlığının bildirilmiş olması seks'e bağlı etki farklılığını vurgulamaktadır. Obezite'nin diğer risk faktörlerinden bağımsız olarak kardiovasküler hastalıklarla ilişkili oluşu ve yine obezite ve vücut yağ dağılımının hiperinsulinemi, insulin direnci oluşturarak NİDDM'a yol açabilmesi; her üçü ile de ilgili olabilecek DHEA-S04'ın önemini daha da arttırmıştır. Daha önceki çalışmalarda premenopozal kadınlarda DHEA-S 04 seviyesi ile vücut yağ yüzde ve dağılımı arasındaki ilişki hakkında birbiri ile çelişen sonuçlar bildirilmiş olması ilgimizi çekmiştir. 54 Bu çalışma ile menstürasyonu düzenli, anamnez ve fizik muayene de hastalığı olmayan, halen hiçbir medikasyon almayan, yakın zamanda gıda alım kısıtlaması yapılmamış 20-45 yaşları arası 39 kişilik premenopo- zal kadın grubunda DHEA-S 04 seviyeleri ile birlikte vücut yağ kitlesi, vücut yağ dağılımı, free testosteron, açlık ve uyarılmış insulin seviyeleri belirlendi ve her bir parametrenin birbiri ile ilişkisi incelendi. Vücut kitle indeks dağılımı geniş tutulmuş olan bu çalışma grubunda endojen DHEA-S 04 seviyeleri ortalaması normal sınırlarda idi. DHEA-SO 4 seviyeleri ile vücut yağ kompozisyon ve dağılımı arasında anlamlı korelasyon yoktu. BMI grupları arasnıda DHEA-S 04 seviyeleri yönünden anlamlı farklılık saptanmadı. Tüm bu sonuçlar ile DHEA-S04'ın vücut yağ kompozisyon ve dağılımını direkt etkilemediği söylenebilir. DHEA-S 04 ile free testosteron ve her ikisi ile de açlık insulin değerleri arasında anlamlı (p<0,05) ilişki varlığı, vücut kitle indeksi ortalaması yüsek, normal menstürasyonlu premenopozal kadın grubunda DHEA-S 04 ile free testosteron'un insulin metabolizmasına aynı yönde etkilediklerini düşündürür. Hiperandrojenemi'nin hiperinsulinemi ve insulin direnci ile birlikteliğinin birçok çalışmada kanıtlanmış olmasına dayanarak bizim sonucumuz ile DHEA-S04'ın direkt veya indirekt yoldan premenopozal kadınlarda hiperandrojenemi'nin metabolik etkilerine yardımcı bir faktör olduğu ileri sürülebilir. Vücut kitle indeksi dağılımı geniş ve ortalaması yüksek tutulmuş olan bu grupta free testosteron seviye ortalamasının yüksek bulunmasına karşın vücut yağ yüzde ve dağılımı göstergeleri ile free testosteron seviyeleri arasında istatiktiki olarak (p<0,12) anlamsız zayıf bir ilişki ve BMI > 24 olan WHR grupları karşılaştırmasında free testosteron yönünden (p<0,05) anlamlı farklılık bulunması, hiperandrojenizm'in obezite'den çok vücut üst yarısı yağ birikimine sebep olduğunu gösterir. Bu çalışma grubunun yağ kompozisyonunu belirlemek için kullandığımız (vücut kitle indeksi, elektriki impedans ve cilt altı yağ dokusu kalın- 55 lığı ölçümü için Caliper) metodların birbirleri İle anlamlı (p< 0 ,001) korelasyon göstermeleri bu metodların yağ yüzdesini belirleme ve izlemede değerli teknikler olduklarını destekler. Vücut üst yarısı yağ birikimi göstergelerinden belin kalça çevresine oranı ile vücut yağ yüzdesi göstergeleri arasında istatistiki olarak (p<0, ll) anlamsız zayıf bir ilişki varlığı tüm bu metodların vücut yağ yüzdesi ve dağılımını tek bir yöntem ile belirlemede yetersiz kaldığını gösterir. Her ne kadar insulin düzeyi yüksekliği obezitenin temel özelliği olsa da, BMI ve total deri plisi kalınlığı ile sadece açlık insulin seviyesi arasında ve belin kalça çevresine oranı ile uyarısı sonrası 2. saat insulin seviyesi arasında anlamlı korelasyon olması genel obezite hali ile vücut üst yarısı yağ birikim artışının insulin metabolizmasına farklı etkidiklerini destekler. Subskapüler deri plisi kalınlığının triceps deri plisi kalınlığına oranı ile her üç insulin seviyeleri ile de ilişkili bulunması ve buna ek olarak BMI ile TDPK arasında olana göre, SS/TRC ile BMI arasında azalan bir korelasyon olması, SS/TRC oranının genel yağ yüzdesi artışı ile vücut üst yarısı yağ birikim artışı arasında bir gösterge olabileceğini destekler. Çalışma grubumuzda yaş ile DHEA-S 04 seviyeleri arasında anlamlı bir korelasyon saptanmadı. Daha önceki çalışmalarda yaşlanma ile DHEA-SO 4 seviyelerinde belirgin düşüş olduğu bildirilmiştir.