Çanakkale il merkezinde kadına yönelik şiddetin yaygınlığının araştırılması, risk faktörleri ile ruhsal dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi

Amaç: Kadına yönelik şiddet, kadında fiziksel, ruhsal ya da cinsel hasarla sonuçlanma olasılığı olan her türlü davranıştır. Kadına yönelik şiddet türleri fiziksel, cinsel, ekonomik ve ruhsal olarak değerlendirilmektedir. Türkiye'de yapılmış büyük örneklemli çalışmalarda kadına yönelik şiddetin yaygınlığı türlerine göre fiziksel %12-43, cinsel %9-15, ekonomik %30- 40 ve ruhsal % 13-44 olarak saptanmıştır. Çalışmalarda kadına yönelik şiddet ile ilişkili faktörler olarak düşük gelir durumu, düşük eğitim durumu, evliliğin zorla/görücü usulü olması, çocuklukta şiddete maruz kalma ya da şiddete şahit olma, şiddetin kadın tarafından kabul edilir olması; partnerin düşük eğitim durumu, çocuklukta şiddete maruz kalmış ya da şahit olmuş olması ve alkol kullanım varlığı gösterilmiştir. Ruhsal dayanıklılık bireyin hayatının her aşamasında olumsuzluklara rağmen ruhsal sağlıklarını geliştirmesini, sürdürmesini ya da yeniden kazanmasını sağlayan çoklu faktörlerin etkili olduğu dinamik bir süreçtir. Ruhsal dayanıklılık ile ilişkili faktörler içsel/dışsal ve koruyucu/olumsuz etkileyen olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmanın amacı Çanakkale il merkezinde kadına yönelik şiddetin yaygınlığını belirlemek, ilişkili faktörleri saptamak, şiddet ve ilişkili faktörler ile ruhsal dayanıklılık arasındaki ilişkiyi incelemektir. Yöntem: Çanakkale il merkezinde aile sağlığı merkezine başvuran gönüllü 348 kadın çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırmacılar tarafından hazırlanmış sosyodemografik veri formu ve kadına yönelik şiddet formu kadınlarla yüz yüze görüşme yöntemi ile doldurulmuştur, Yetişkinler İçin Dayanıklılık Ölçeği özbildirim şeklinde doldurmaları istenmiştir. Gruplar arası karşılaştırmalar yapılmış ve Binary Backward, Enter ve Multimodal Lojistik Regresyon modelleri ile analiz edilmiştir. Bulgular: Hayatının bir döneminde şiddete maruz kalmış kadınların oranı %35,7, halen şiddete maruz kalmakta olan kadınların oranı ise %4,2 olarak saptandı. Şiddet türlerine göre yaygınlık fiziksel %32,5, cinsel %6,9, ekonomik %18, 8 ve ruhsal %43, 2 olarak bulundu. Yetişkinler İçin Dayanıklılık Ölçeği toplam puan ortalaması 131 ,8 17,6'du. Yaşam boyu şiddete maruz kalma durumunun; çocuklukta aile içi şidddete şahit olma ile 4,78 kat, partnerin çocuklukta şiddete maruz kalmış olması ile 6,88 kat, partnerin alkol kullanım varlığı ile 2,35 kat arttığı; ayrıca erişkinlikte şiddete maruz kalma durumunu partnerin çocuklukta şahit olması ile 5,82 kat artırdığı saptandı. Yaş ve eğitim düzeyinin ruhsal dayanıklılık ile pozitif, erişkinlikte şiddet görme ve yalnız yaşama durumunun ise negatif ilişkili olduğu bulundu. Tartışma ve Sonuç: Kadına yönelik şiddet tüm dünyada oldukça sık görülen önemli bir halk sağlığı sorunu ve insan hakları ihlalidir. Çalışmamızda kadına yönelik şiddetin yaygınlığı, Türkiye'de yapılmış diğer çalışmaların sonuçları ile benzer bulunmuştur. Çocuklukta aile içi şiddete maruz kalmış/şahit olmuş olma ve partnerin çocuklukta şiddete maruz kalmış olmasının şiddet riskini arttırıyor olması, Bandura'nın Sosyal Öğrenme Teorisi ile açıklanabilir. Partnerin alkol kullanım varlığının şiddet riskini artırıyor olması, bazı bireylerde alkol kullanımı sonucu disinhibisyon, bua bağlı davranışları denetleyememe ve şiddet davranışında artış ile ilişkili olabilir. Çalışmamızda saptanan şiddete maruz kalma öyküsü olan kadınlardaki daha düşük ruhsal dayanıklılık puanları, bu kadınların bir kısmının halen şiddete maruz kalmakta olması ve bu nedenle etkili baş etme becerileri kullanamamaları ya da geliştirememeleri ne denli olabilir. Ancak ruhsal dayanıklılık çoklu faktörlerden etkilenen dinamik bir süreçtir; bu nedenle şiddet ve ilişkili faktörler ile ruhsal dayanıklılık arasındaki ilişkinin aydınlatılabilmesi için ruhsal dayanıklılık ile ilişkili diğer faktörlerin de birlikte değerlendirildiği araştırmalara ihtiyaç vardır.