Ankara Devlet Tiyatrosunda sahnelenen çocuk oyunu metinlerinin çocuğa görelik ilkesi açısından incelenmesi (2005/2006 - 2014/2015)

Bu araştırmada, Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğüne yakınlığı ve ülkenin başkenti olması sebebiyle tiyatro politikalarına ve çalışmalarına yön verme bakımından önemli görev ve sorumluluğa sahip olan Ankara Devlet Tiyatrosunda 2005/ 2006 - 2014/ 2015 sezonları arasında sahnelenen çocuk oyunu metinleri çocuğa görelik ilkesi açısından değerlendirilmiştir. Çalışmada sözü edilen sezonlar arasından seçilen on (10) çocuk oyunu metninin, dramatik ve içerik boyutlarının çocuğu ne derecede kavradığı ile oyun metinlerinin çocukların eğitimsel ve dil gelişimlerine katkı getirecek özellikleri taşıyıp taşımadığı incelenmiştir. Çalışma betimsel tarama modeliyle yapılmıştır. 2005/ 2006 - 2014/ 2015 yılları arasında Ankara Devlet Tiyatrosunda sahnelenen yerli ve uyarlama çocuk oyunları içerisinden tabaka örnekleme yöntemiyle her sezondan bir oyunun seçilmesi kaydıyla on (10) oyun metni belirlenmiştir. Nitel araştırma veri toplama tekniği içerisinde yer alan doküman incelemesi ile veriler toplanmıştır. Toplanan veriler içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Verilerin analizinde; dramatik yapı, içerik, eğitim ve dil gelişimi kategorileri belirlenerek bu kategorilerde oyunların duygusal yönlerine bakılmıştır. İçerik ve eğitim kategorilerinde yapılan incelemede; Okvuran, Tavşancıl ve İlhan (2006)'ın belirlemiş olduğu alt kategoriler kullanılmıştır. Dil gelişimi için yapılan değerlendirmede yeni bir inceleme kategorisi oluşturulmuştur. Oyun metinleri eğitim ve dil gelişimi kategorilerine göre incelenirken araştırma birimi olarak oyunlardaki replikler alınmış ve bu bağlamda olumlu, olumsuz ve karışık olarak kodlanmıştır. İçerik açısından yapılan incelemede analiz birimi bütün oyun kabul edilerek kategoriye ait özel alanlar dikkate alınarak değerlendirme yapılmıştır. Çocuk oyunları metinlerinin dramatik çözümlemesi, tiyatro inceleme yöntemleri dikkate alınarak yapılmıştır. Oyunlar; 'Oyun Hakkında Ön Bilgi', 'İçeriğe İlişkin Öğeler', 'Biçime İlişkin Öğeler' başlıkları altında incelenmiştir. Yapılan değerlendirmelere göre incelenen on (10) çocuk oyunu metninin, tiyatro eserlerinde bulunması gereken dramatik unsurların büyük çoğunluğunu barındırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın içerik boyutundaki sonuçlarına bakıldığında; tüm oyunlardaki olayların mantıklı ve tutarlı bir şekilde ilerlediği, oyun metinleri yazılırken dil kurallarına dikkat edildiği tespit edilirken oyunlarda en fazla olumsuz özellik taşıyan özel alt alan 'Karakter Tanıtımı' olarak belirlenmiştir. Eğitim boyutunda; en fazla ileti taşıyan özel alt alanın 'Olumlu Alışkanlık Kazandırma' olduğu saptanırken en az ileti taşıyan özel alt alan 'Kendiyle Barışık Olma-Kendini Beğenme' olarak hesaplanmıştır. Ayrıca bu kategoride olumsuz iletilerin oranının azımsanamayacak kadar fazla olduğu dikkat çekmiştir. Dil gelişimi boyutunda, inceleme sırasında en fazla tespit edilen özel alt alan 'Yeni Kelime-İfade Kazandırma' olurken en az tespit edilen özel alt alan 'Atasözü' olmuştur. Hesaplamalarda, 'Atasözü' oranın çok düşük çıkması; oyunlarda bu alana daha fazla önem verilmesi gerekliliğini ortaya çıkarmıştır.