Çağdaş sanat süreci içinde yeni izleyici

Sanat alanı; sanat, sanatçı ve izleyicinin etkileşimleri ile var olan bir olgudur. Sanat olgusundan bahsedilebilmesi için üç kavramın bir arada ve iç içe bulunması gerekmektedir. Sanat yapıtı, yaratıcısı/sanatçısı tarafından varlığı oluşturulurken, aynı zamanda sanatçıyı da karşısında izleyici olarak konumlandırmaktadır. Sanat yapıtı ise, varlığını sürdürebilmesini sağlayan izleyicisi ile yaşamaktadır. Sanatı, doyurucu estetik yaşantılar oluşturmak amacıyla dürtüler yaratma becerisi olarak nitelemek mümkündür. Sanatsal yaratma, gerçekliğin yeniden üretilmesi eylemidir ve sanatçı, bu süreç boyunca sanatsal bir nitelik taşımayan gerçeklikleri seçerek, onları yer aldıkları dizgeden başka bir dizgede konumlandıran kişidir. Nesnelerin sahip olmadıkları nitelikler, onların birer özelliğiymiş gibi görülüp, bu özelliklerle izleyici tarafından kavranarak yaşanırlar. Nesnelerin bu şekilde duygusallık içinde yaşanmasına özdeşleyim denir. Einfühlung, izleyici ve estetik obje arasındaki bir etkinliğin başlangıcıdır. Rönesans dönemiyle başlayan temsili resim, doğayı bilimsel bir gözle araştırmaya yönelmiş olan sanatçının gözlem ve deneylerinin sonucunda tuval yüzeyine yansımaktadır. 17. ve 18. yüzyıllarda devam eden değişme ve gelişmeler sanatçılara ve dolayısıyla sanat yapıtlarına yeni bir konum kazandırmıştır. Sanat, bu döneme kadar meslek olarak görülmektedir. Ve sanatçı da kiliseden almakta olduğu siparişlerle, okuma yazma bilmeyen halka dini olayları resimlerle anlatmaya çalışmaktadır. Fransız Ihtilali'nin getirdiği en önemli yeniliklerden biri olan, özgür irade sayesinde kişi, kendi isteklerini özgür bir şekilde sanata da yansıtacaktır. 18. yüzyıldan sonra sanatçı, zanaatkar kimliğinden sıyrılarak sanatçı kişiliğini kazanmaya başlamaktadır. Ve artık sanatçının hizmet edeceği bir kurum bulunmamaktadır. 19. yüzyılın sonlarında yaşanan hızlı sanayileşme ve şehirleşme, sınırsız ilerleme inancı ve paradoksal aşırılıklar doğuran derin toplumsal parçalanmalarla tepki olarak oluşan yeni bir sanatsal alan oluşmaktadır. m Bu dönemde, kendilerine izlenimciler adı verilen bir grup sanatçı, rönesanstaki, ışıklı atmosfer oyunlarını saptamak yerine, geometrik sağlam şemalar üzerine kurulu yeni bir resim sanatı yaratmaya başlamışlardır. Cezanne ile başlayan bu dönem aynı zamanda modern sanatında başlangıcıdır. 19. yüzyılla beraber iki türlü görme biçimi karşımıza çıkmaktadır; 15. yüzyıldan beri süregelen 'gerçekçi' mülahazalar içinde var olan görme biçimi ve bunun yanında az sayıda avangard sanatçı ile gündeme gelen yepyeni bir görme, anlamlandırma biçimi. 20. yüzyılda, yeni yönetim biçiminin koşullarına uyan ve bilimsel çalışmalara dayanan bir endüstri toplumu gelişmeye başlamaktadır. Bu yeni dünya, kendisine uygun yeni ihtiyaçlar doğurmakta ve sanat da bunların arasında yer almaktadır. Soyut sanat; doğa'da rastlanmayanların betimlenmesi anlayışıdır. Bu anlayış sanat dışı gerçek objelere gönderme yapmadığından, yapıtı oluşturan betiler gerçek varlıklar olarak 'tanınabilir' nitelikte değildirler. Günümüzde teknik, sanatın en önemli biçim elemanı olarak karşımıza çıkar bunun nedeni de; fotoğraf, sinema ya da yazılı medya'nın yanında bir cd'nin, TV veya video'nun çok daha vurucu özelliklere sahip olmasıdır. Sanatçının amacı ise izleyicinin ve kendisinin düşünsel anlamda zorlanarak öğrenmelerini ve düşünce üreterek değer yargılarını geliştirmeyi sağlamaktır. Artık birey, izleyici, kendisini ve çevresini sorgulayarak, çağın hızlı teknolojik değişimleri karşısında tetikte durup bunları kullanan ya da bunlara başkaldırarak yaşama eleştirel bir gözle bakmaya başlamıştır. İzleyici sanat nesnesi karşısında düşünsel bağlamda daha aktiftir ve kimi zaman da nesnel olarak yapıtın içinde yer almaktadır. Modern sanat'ta söz konusu olan ideale uygunluk ve yaratıcı işbirliği değil, bireysel yaratımdır. Artık sanat eserleri işlevsel bağlamdan yalıtılmıştır ve asıl varoluş amaçları kendileridir.