Denizlerin gemi kaynaklı kirlenmesi

Deniz kirlenmesi diğer çevre sorunları gibi bütünsel yaklaşım gerektiren bir konudur. Kirlenmeyi oluşturan tüm parametreler ele alınmalı ve değerlendirilmelidir. Bugün deniz kirlenmesinin %80'i kara kökenlidir. Kent evsel ve endüstriyel atıksuları, tarım ve benzeri kaynaklar deniz kirlenmesinin büyük kısmını oluşturmaktadır. Bunun yanında deniz kirlenmesinin %20'sini oluşturan gemi kökenli deniz kirlenmesi önlenmediği taktirde denizlerde sürdürülebilir bir gelişimin sağlanması mümkün değildir. Gemi kökenli deniz kirlenmesi çevresel, gemi işletme ve endüstrisi ile hukuksal yönleri ile birlikte değerlendirilmesi gereken bir konudur. Aym zamanda da denizlerin gemiler tarafından kirletilmesi deniz taşımacılığının ve deniz kirlenmesinin getirdiği olumsuzlukların küresel nitelikler taşıması nedeni ile küresel çözümler gerektiren bir konudur. 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren denizlerin gemiler tararından kirletilmesinin önlenmesine yönelik uluslararası çalışmalar yapılmaktadır. Sorunun ve çözüm yollarının doğru bir şekilde ortaya konulabilmesi açısından ilk olarak deniz kirlenmesi tanımının deniz kirlenmesini ilgilendiren tüm disiplinler ve ülkeler tarafından kabul edilecek ortak bir tanım olması gerekmektedir. 1970'de Birleşmiş Milletler Organizasyonunun deniz kirlenmesi için kanu ile ortaya koyduğu ve bugün de uluslararası anlaşmalarda geçerli olan tanım şu şekildedir. ' Deniz kirlenmesi, haliçleri de içerisine alan deniz ortamına, bu ortamdaki biyolojik kaynaklara zarar verecek, insan sağlığına tehlike yaratacak, su ürünleri üretimini de içeren, denizden ekonomik yararlanma olanaklarını kısıtlayacak ve denizin dinlence amacı ile kullanılmasını suyun kalitesini bozarak engelleyecek şekilde, insanoğlu tarafından doğrudan doğruya, ya da dolaylı şekilde madde veya enerji bırakılması olayıdır.' Bu tanım deniz kirlenmesinin iki önemli noktayı içermektedir. Bunlardan birincisi kirletici kaynağın belirlenmesidir. İnsan aktiviteleri sonucu oluşan zararlar deniz kirlenmesi kapsamı içinde yer almaktadır. İkinci olarak kirlenmenin ölçüsü belirlenmiştir. Kirlenmenin belirlenmesinde de temel ölçüt denizdeki biyolojik yaşama ve insan yaşamı ve aktivitelerinin olumsuz etkilenmeyidir. Denizlerin gemiler tarafından kirletilmesinin önlenmesine yönelik birçok sözleşme yapılmıştır. Bunların en önemli ve katılımı en geniş olanı MARPOL 1973 /78'dir. Türkiye bu sözleşmenin bazı maddelerine imza koymuştur. MARPOL 73 /78'de de belirtildiği üzere denizlerin gemiler tarafından kirletilmesinin önlenmesi iki yolla gerçekleşebilmektedir. VHl1. Denizlerin petrol, zehirli sıvılar, ambalajlı zararlı maddeler, pis sular ve çöpler ile kasıtlı kirlenmesinin önlenmesi, 2. Gemilerin neden olduğu kaza sonucu doğabilecek deniz kirlenmesinin en aza indirilmesi. Bu çalışmanın konusu gemilerin sintine, balast ve evsel atıksularından kaynaklanan kirlenmenin çevresel, hukuksal ve teknik boyutlarının incelenmesidir. Balast suları, geminin dengesini sağlamak üzere denizden çekilen ve yine dengesini sağlamak üzere denize boşaltılan sulardır. Balast taşman tanklarda daha önce petrol gibi başka bir yük taşmmışsa önemli bir kirletici kaynak oluşturur. Bugün artık ayrı balast tankları kullanılması gerektiği için kirlilik içermiyor olarak kabul edilmektedirler. Sintine suları gemilerde iki yerden kaynaklanmaktadır. l)Ambar: Yıkama işlemleri 2) Makina dairesinden: Çeşitli makina ve pompalardan sızan yağlı sular. Sintine sulan geminin en altında bulunan sintine tankında biriktirilir. Sintine sularının karakteristik özelliğini yağ oluşturur. Sintine suyu geminin yaşma ve bakımına bağlıdır. Evsel atıksular gemi içinde gemi personeli ve yolculardan kaynaklanan tuvalet ve mutfak, banyo, çamaşır ve benzeri kullanım sulandır. Gemilerden kaynaklanan atıksuların oluşturacağı kirlenme gemi içinde ve limanlar, alım tesisleri gemi dışındaki teknik uygulamalarla önlenebilir. MARPOL 73/78 gemi atıksularının karaya olan uzaklıklarla beraber deşarj limitlerini belirlemiştir. Gemilerin buna göre atıksulannı ya bu deşarj limitlerinde belirlenen mesafelerde deşarj etmeleri ya da atıksulannı limanlara ve alım tesislerine vermeleri gerekmektedir. Liman devletlerinin kendi ülke suları içindeki limanlarda bu hizmeti verme sorumlulukları vardır. Ulusal mevzuatımızda denizlerin gemiler tarafindan kirletilmesinin önlenebilmesi için gerekli kontrol ve denetimlerin gerçekleştirilmesini sağlayacak düzenlemelere gidilmesi gerekmektedir. IX