Kılık-kıyafet devrimi ve propaganda

M. Kemal topyekün bir batılılaşmadan yana olduğu için devletin yapısına ve felsefesine ilişkin bir dizi devrimlerin hemen arkasından kılık-kıyafet alanında da devrim yapmayı gerekli görmüştür. M. Kemal'in kılık-kıyafet devrimi sırasında başarılı bir propaganda faaliyeti yürüttüğü görülür. M. Kemal halkın fes, sarık, şalvar, çakşır, göynek, çarık vb. giymekten vazgeçip şapka, gömlek, kravat, yelek, pantalon vb. giymelerini istediği için tutum değiştirme faaliyetinin kaynağı konumundadır. Tutum değişikliği önerisinde eğer hedef yüksek prestije sahip bir kişi ise değişiklik önerisi daha kolay kabul görür. M. Kemal'in askeri zaferleri O'na yüksek prestij sağlamıştı. Yine M. Kemal'in mantıklı, gerçekçi, samimi bir kişiliğe sahip olması da halk üzerinde güven duygusu oluşturmuştu. Ayrıca dili de insanları ikna etmede başarıyla kullanabiliyordu. Hedefin tutumunu değiştirmesinde kaynağın prestiji etkili olduğu gibi propagandacının tutumu ile hedef kitlenin tutumu arasındaki farkın büyüklüğü ve hedefin söz konusu tutumuna ne kadar bağlı olduğu da önemlidir. 1925 yılı itibariyle şapka ve batılı kılık-kıyafetleri giymek halkın büyük çoğunluğu tarafından güç kabul edilebilir bir tutum değişikliği önerisi olmakla birlikte yine de bu tutum önerisine karşı toplumdaki tepkiler üç şekilde ortaya çıkmıştır. Özellikle dini değerlerine bağlı olan kesim batılı kılık-kıyafetleri giymeyi dine aykırı buldukları için reddetmişlerdir. Diğer grup yeniliklere açık olan, toplumun gerisinde kalmayı istemeyen kesim özellikle M. Kemal'in yüksek prestij sahibi bir kişi olmasından da etkilenerek batılı kılık-kıyafetleri giymeyi benimsemişlerdir. Üçüncü grupta ise M. Kemal'in yakın arkadaşları ve bir grup alafranga yer alırlar ki, bunlar zaten zaman zaman batılı kıyafetleri giymekte olduklarından bunları kolayca benimsemişlerdir. M. Kemal'in propagandasını etkin kılan bir özellik de hedef kitleyi karşıt propagandaya karşı aydınlatmasıdır. M. Kemal Kastamonu seyahati boyunca halkı etkileyici konuşmalar yaparak onları duygusal olarak etkilemiştir. Bazen de onları çağdaş yenilikleri benimseme konusunda mantıklı olmaya davet ederek ussal yönden etkilemiştir. M. Kemal'in propagandasını başarılı kılan bir diğer etken iletişimde tekrar olgusudur. Anadolu basınını kurarak bundan azami ölçüde faydalanmıştır. Yazılı basın, şapka konusunda M. Kemal'in Kastamonu seyahatinden önce kamuoyu oluşturma çalışmalarına başlamış ve sonrasında da devam etmiştir. İletişim ortamının olumlu olması da M. Kemal'in propagandasını başarılı kılan diğer etkendir. M. Kemal şapka ve batılı kıyafetlerin nisbi avantajlarını öne çıkartarak onların kabul edilmesini sağlamıştır. İlk olarak şapkanın orijin açısından nisbi avantajını ortaya koymuştur. M. Kemal'e göre eski tarz kıyafetler Osmanlı'yı hatırlatıyordu. Ama batılı kıyafetler modern bir Türkiye için gerekliydi. İkinci olarak M. Kemal şapka ve batılı kılık-kıyafetin gözlenebilirlik açısından nisbi avantajlarını ortaya koymuştur. Göstererek ispat etmek insanları iknada en inandırıcı yol olduğu için M. Kemal şapkası ve batılı tarz kıyafetiyle Kastamonu halkının karşısına çıkarak bunları tanıtmıştır. Üçüncü olarak ise M. Kemal bu kıyafetlerin uygunluk açısından nisbi avantajlarını ortaya koymuştur. M. Kemal'in tutum önerisi ile kendi tutumu arasında çok fazla bir farkın olduğu muhafazakar insanlar için yeni tarz kıyafetleri giymenin inanç ve değer sistemlerine aykırı olduğu, M. Kemal'in tutum önerisi ile kendi tutumu arasında orta derecede ve çok az derecede bir farkın olduğu hedef kitleler için yeni tarz kıyafetleri giymenin inanç, değer sistemlerine uygun olduğu tesbit edilmiştir. Şapka ve batılı kıyafetlerin pahalı olmaları ve az bulunur olmaları ise bu kıyafetlerin dezavantajını oluşturduğu görülmüştür. M. Kemal'in başarılı propaganda faaliyetlerinin temel nedeni yüksek prestiji ve dili ustalıkla kullanmasıdır. M. Kemal'in başarılı propaganda faaliyetleri sonucunda - kırsal kesimdeki insanlar ve büyük kentlerde dini kaygılarla batılı kıyafeti giymeyi reddeden insanlar dışında - büyük kent halklarının çoğunun batılı kılık-kıyafete uygun giyinmeye başladıkları görülür.