The reflections of Protestant British identity in selected works from the Nineteenth-century British travel writing on Asia Minor

Anadolu veya diğer adıyla Küçük Asya, on dokuzuncu yüzyılın başından sonuna kadar birçok İngiliz seyyah için ilgi çekici bir coğrafya olmuştur. Her ne kadar İngiliz seyyahlar yaptıkları seyahatler için kendi meslekleri ve ilgi alanlarına uygun bir sebep öne sürmüş olsalar da, yüzyıl başından Birinci Dünya Savaşı'na kadar süren ve Great Game olarak da bilinen Rusya-İngiltere emperyalist rekabetinin Osmanlı İmparatorluğu'nun merkezi sayılan Küçük Asya'yı daha ilgi çekici hale getirdiği de bir gerçektir. Etnik ve dini azınlıklar açısından çok zengin olan Anadolu, İngiliz seyyahların çok çeşitli gözlemler yapmalarına olanak sağlamıştır. Bu bağlamda İngiliz seyyahların bahsedilen coğrafyada yaşayan Hristiyan azınlıklarla ilgili yaptığı yorumlar ayrı bir önem arz etmektedir, zira kendi Protestan kimliklerinin farkında olan ve bu kimliğin bir ayrıcalık olduğuna inanan İngiliz seyyahlar bu dini azınlıklara karşı ötekileştirici ifadeler kullanmaktan kaçınmamışlardır. Böylece, bu tezin amacı, on dokuzuncu yüzyılda Anadolu'ya gelen İngiliz seyyahlardan Robert Curzon'un Armenia: A Year in Erzeroom, and on the Frontiers of Russia, Turkey, and Persia (1854), Frederick Gustavus Burnaby'nin On Horseback through Asia Minor (1877), John Hartley'nin Researches in Greece and the Levant (1831) ve Alicia Blackwood'un A Narrative of Personal Experiences and Impressions during a Residence on the Bosphorus throughout the Crimean War (1881) eserlerinde Anadolu'nun Hristiyan azınlıkları ve emperyalist rakipleri Ruslar ile ilgili yapılan gözlemlerin ve sergiledikleri davranışların Protestan İngiliz kimliğini yansıtmada nasıl kullanıldığını göstermektir. Çalışmanın giriş bölümünde kısa bir Hristiyanlık tarihinden sonra, Protestanlığın İngiliz emperyalist kimliğindeki yeri ve önemi açıklanarak on beşinci yüzyılda ortaya çıkan ve İngiliz toplumunu derinden etkileyen Protestanlığın on dokuzuncu yüzyılda bile hala bu kimlikte etkin bir rol oynadığı ifade edilmiştir. Giriş bölümünün sonunda ise bu kimliğin oluşturulma ve pekiştirilme sürecini açıklamak için bazı kuramsal kavramlardan söz edilmiştir. Tezin ilk bölümünde Robert Curzon'un Armenia: A Year in Erzeroom, and on the Frontiers of Russia, Turkey, and Persia (1854), ve Frederick Gustavus Burnaby'nin On Horseback through Asia Minor (1877) eserleri incelenerek seyyahların Doğu Anadolu'da yoğunlukta yaşayan Ermeniler ile ilgili yaptığı ötekileştirici yorumlar incelenmiştir. İkinci bölümde ise John Hartley'nin Researches in Greece and the Levant (1831) ve Alicia Blackwood'un A Narrative of Personal Experiences and Impressions during a Residence on the Bosphorus throughout the Crimean War (1881) eserleri seyyahların ziyaret ettikleri Batı Anadolu'daki Rum azınlıklara olan bakış açıları ele alınarak incelenmiştir. Ayrıca iki bölüm boyunca yeri geldikçe tüm seyyahların emperyalist rakip Rusya ile ilgili siyasi ve dini yorumlarına da yer verilmiştir. Sonuç bölümünde ise seyyahların hem emperyalist rakipleri Rusya ile hem de Hristiyan azınlıklarla ilgili yorumlar yaparak Protestan İngiliz kimliğini eserlerinde yansıttıkları sonucuna varılmıştır. Daha da önemlisi uzun zamandır var olan ve birçok çalışmaya konu olan Müslüman/Hristiyan benzeri ayrışmanın ve ötekileştirmenin tek bir din içerisinde de meydana gelebileceği ve 'öteki' kavramının bu anlamda yeniden tartışılması gerektiği sonucuna varılmıştır.