Çukurova bölgesinde biyoklimatik veriler kullanılarak açık ve yeşil alan sistemlerinin belirlenmesi ilkeleri üzerinde bir araştırma

Araştırma alanı, Akdeniz Bölgesinin 36 07' -38 07' Kuzey Enlemleri ile 33 27' -36 27' Doğu Boylamları 2 arasında kalan yaklaşık 34 300 Km'lik kesimini kapsamaktadır. Güney kıyı şeridinde Silifke-Yumurtalık, kuzeyde Arslenköy-Pozantı-Saimbeyli, batıda Gülnar-Mut, doğuda Yarpuz, araştırma alanının sınırlarında yer almaktadır. Son yıllardaki hızlı nüfus artışı, hızlı kentleşme ve endüstrileşme ile bunlara bağlı diğer gelişmelerin çok sayıda çevre sorununu yarattığı ve doğal değerlerin uygun kullanımının oldukça ''kısıtlandığı bir bölge olarak görülmesi nedeniyle Çukurova Bölgesi bu çalışmada araştırma alanı olarak seçilmiştir. Bölgede ortaya çıkan sorunlardan belki de en önemlisi kentsel ve kırsal kesimlerde iklim koşullarının bozulmasıdır. Bölge iklimi genelde sıcak ve insan yaşamını olumsuz etkileyebilecek karakterdedir. Doğanın bilhassa bitki örtüsü bakımından giderek tahrip edilmesi ve hatalı alan kullanımlarının yarattığı sonuçlar da buna katıldığında sorunlar özellikle kentsel ortamda daha da büyük olmaktadır. Bölge kentleri genelde düzensiz bir gelişme içerisindedir. Kentlerin çevrelerinde hızla yayılan gecekondu yerleşimleri ile kent merkezlerindeki çok katlı ve birbirine sıkışmış yapı kitleleri günümüzde kentlerin akciğerleri ve fizikseldenge unsurları kabul edilen açık ve yeşil alanlara yer bırakmamıştır. Diğer yandan kentler ve yakın çevrelerindeki çeşitli etkinlikler nedeniyle kentsel atmosferin bozulma olgusu da hız kazanmaktadır. Bölge kentlerindeki çevre bozulmalarının açık ve yeşil alanlar başta olmak üzere, diğer alan 240 - kullanımları yönünden bir arada düşünülerek düzeltilmesi gerekmektedir. Bu nedenle, bölge yerleşim alanlarında atmosferik yapıyı iyileştirmeye yönelik veya iklimle dengeli fiziksel planlamaların yapılmasında yararlı olabilecek bir araştırma ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırma alanında, İklim-İnsan-Bitki ilişkileri içerisinde iklimsel konforu sağlayacak fiziksel yapının belirlenmesi bu çalışmada esas amaç edinilmiştir. Araştırma; 1. Genel biyoklimatik değerlendirme, 2. Fiziksel planlamalarda iklimle denge kurulmasında kullanılacak ölçütlerin belirlenmesi, 3. :Çeşitli alan kullanımları için iklimle dengeli fiziksel planlama önerileri şeklinde üç aşama da gerçekleştirilmiştir. Birinci aşamada, önce araştırma alanının biyoklimatik değerlendirmeye esas olacak genel yapısı ortaya konulmuştur. Daha sonra, araştırma alanında belirlenen 14 meteoroloji istasyonuna ait 1970- 1983 j'ilları arasını kapsayan iklim verileri biyoklimatik değerlendirmeler için kullanılabilir hale getirilmiştir. Bu verilerden sıcaklık ve bağıl nem elemanlarına ilişkin olanları OLGYAY (1973) tarafından geliştirilen Biyoklimatik Çizelge üzerine kaydedilmiştir. Bu şekilde 14 yerleşim alanı için En Sıcak ve En Az Sıcak Dönemler ile Biyoklimatik Konfor İçeren Bölgeler ve İklimsel Gereksinim Bölgeleri ortaya çıkartılmıştır. Biyoklimatik Çizelge üzerinde belirlenen bu bölgeler zamana bağlı olarak yorumlanmış ve sonuçta 14 yerleşim alanı için Biyoklimatik Konfor İçeren Dönemler ile İklimsel Gereksinim Dönemlerinin saat olarak yıllık toplam süreçleri elde edilmiştir. Bulunan değerler, biyoklimatik konfor içeren dönemler için mevsimler itibariyle; sıcaklık, gölge, rüzgar, nem ve ek serinletme unsurlarını içeren iklimsel gereksinim dönemleri için en sıcak ve en az sıcak dönemler itibariyle araştırma alanı genel haritası üzerine işlenmiştir. Sonuçta, Araştırma Alanı Biyoklimatik Değerlendirme Haritaları ortaya çıkartılmıştır. çalışmanın ikinci aşamasında, elde edilen biyoklimatik değerlendirme haritaları yorumlanarak araştırma alanının ortaya koyduğu Biyoklimatik Kuşaklar belirlenmiştir. Araştırma alanında iklimle dengeli fiziksel planlama ilkelerini belirlemek amacıyla, bulunan her biyoklimatik kuşağı ve bölgenin farklı topoğrafik kuşaklarını örnekleyebilecek yerleşim alanları tesadüfi olarak seçilmiştir. Seçilen yerleşim alanlarına ait biyoklimatik verilere OLGYAY'in (1973) geliştirdiği Sol-Air Yönlendirme Teorisi esasları uygulanarak her yerleşimdeki farklı alan kullanımları için iklimle dengeli yönlendirme ve yer seçimi ölçütleri ortaya çıkartılmıştır. Çalışmanın üçüncü aşamasında, iklimle dengeli fiziksel planlama ölçütleri kullanılarak her yerleşim için konut, yönetim, ticaret, eğitim, spor ve rekreasyon ile açık ve yeşil alan kullanımlarını içeren Öneri Alan Kullanım Planları oluşturulmuştur. Bu aşamada ayrıca, yerleşim alanı genel dokusu, binalar ve dış mekan özellikleri, yerleşim içi sirkülasyon sistemi konularında iklimle dengeli fiziksel planlama önerileri getirilmiştir. Son bölümde, Çukurova Bölgesi'nde biyoklimatik yönden açık ve yeşil alan sistemlerinin oluşturulması ilkeleri; yerleşim içi, konut çevreleri ve yerleşim çevresi ya da yerleşim periferisi olmak üzere üç yönde geliştirilmiştir. Konut çevreleri açık ve yeşil alan tesisinde OLGYAY ve OLGYAY'ın (1976) Konut Çevreleri Optimum Bitkilendir- me Tekniği esasları uygulanmış ve sonuçta araştırma alanı yerleşimleri için optimum bitkilendirme ölçütleri elde edilmiştir. Araştırmadan çıkartılan genel sonuç; Çukurova Bölgesi yerleşimlerinde, iklimle dengelenmiş bir alan kullanımı ve açık ve yeşil alan sistemi oluşturulması gerektiği, böylece biyoklimatik koşulların insan için her mevsimde daha uygun duruma getirilebileceğidir.