Geometrik yüzeylerde renklerin nitelik ve nicelik ilişkisi

Sanat tarihi incelendiğinde Ortaçağ'dan bu yana resim sanatı doğayı ve yaşamı anlama, yorumlama ve biçimlendirme tarihi olarak yerini alır. Rönesans Sanatıyla birlikte doğanın görünen gerçeğinin kavranması her şeyden öncelikli bir konu olur. 18. yüzyıla gelindiğinde doğanın nesnel algısı ile insan bir uyum sürecine girmekle birlikte görünen dünya, insan algısı ve insan gerçeği ile bütünleşir. İnsan ve doğa önce hayal gücünde sonra da duyu gerçekleriyle bir karşılaşma bir buluşma içerisine girer. Bir kesişme noktası olan İzlenimcilik natüralist sanatın son halkası olarak görülmekle birlikte soyut sanatın da başlangıç noktasını oluşturur. İzlenimcilikle birlikte sanatçılar, tuval yüzeyinde prizmatik renkleri kullanan geleneksel ölçüleri aşan bir biçim dili olarak resim sanatını doğanın nesnel niteliklerinden uzaklaştırır ve öznel nitelikleriyle ele alarak yorumlar. Geleneksel bir bakışla olduğu gibi kavranan bir doğanın yerini, görüldüğü gibi bir doğa alır. Bununla birlikte İzlenimci doğa yorumu rengi nesneden bağımsız kılmakla beraber biçimleri eriten ve mekanı belirsizleştiren bir aşırılığa varır. Geç İzlenimci sanatçılar olarak bilinen Seurat ve Cezanne'ın bu aşırılığa karşı verdikleri tepkiyle eriyen ve dağılan biçimleri toplar. Düşüncede somutlaşan kurgusal soyut bir dünyanın kapısı aralanır. Geometrik biçimsel formlarla, yatay ve dikey değerlerle nesnenin ve kompozisyonun kararsız yapısına sağlam bir zemin oluştururlar. Mondrian ve Malevich, Kübizm'in son doğacı etkilerini de eleyerek biçimi ve biçimle özdeşleşen rengi varlığın ilk biçimlerine indirgerler. Asal renkler ve geometrik yapı böylece ortaya çıkar. Geleneğin kompozisyonu kurma amacıyla yardımcı elemanlar olarak kullandığı geometri anlayışı değişerek, Platon'un düşüncelerinden esinlenilerek soyut resim alanında, geometrik biçim düzeninde mutlak olan, ilk örnekler olarak somutlaşır. Farago bunu konuyu açıklarken:Özellikle Platon ve daha sonra Kant'ın düşüncelerinin 20. yüzyılın ilk çeyreğinde soyutlamayla beraber başlayan, biçimin ve perspektifin terk edilmesiyle yaratılan, yeni sanat tarzının temel referanslarını taşıdıkları görülmüştür der (F. Farago 2006: 74 ).1900'lü yılların ortalarından sonra resmin, tuval yüzeyinde oluşan salt renk ve geometrik biçimlerle oluşturulan yapısı, sadece doğanın görsel verilerinden uzaklaşmakla kalmaz, ayni zamanda edebiyat ve heykel gibi farklı dalların biçimsel değerlerini taşıma gerekliliğinden de kurtulur. Resim, sadeleştirilemeyen biçimlere indirgenerek tuval yüzeyinin düzlüğü temel bir araç olarak görülür. Bu referanslar ışığında ele alınan resimlerde biçimsellik derinden yüzeye taşınır ve doğaya ait nesnellikten düşünce ve kavramların taşıyıcısı olan geometrik bir düzeye indirgenir. Cezanne, Mondrian ve Malevich gibi soyut biçimcilerde yorumlanıp uygulanan ve çağdaş boyuta taşınan biçim, Platon'un düşüncelerinin bir açılımı olur. Görsel dünyaya ait şeylerden kurtularak sadece kökene doğru giden ve üstün gerçekliğe ulaşmak amacında olan, nesnel biçimlerden kurtulmaya yönelik bir çaba görülür. Bu çerçeve içinde ele alınan çalışmalarda, tüm bu değişim süreci içerisinde ve kavranılan bilgiler ışığında, oluşturulan ifade biçimi, açıklanmaya çalışılır. Bu dil öncelikle Leonardo, Turner ve İzlenimciliğin verilerinden kaynaklanmakla beraber, geometrik planların oluşturduğu soyut bir resim diline yönelir. Sfumatonun derinlik izlenimini veren ve hacim etkisini belirleyen yapısı çağdaş bir bakışla yeniden düzenlenerek geometrik planları örten ve resmin yüzeyine taşınan bir yapıya dönüştürülür. Leonardo ile başlayan ve atmosfer ressamlığı olarak ele alınan, üç boyutlu derinlik yanılsamasını güçlendiren ve objelerin ışık-gölge ile hacimselliklerini belirleyen atmosfer etkisi, İzlenimcilikle birlikte bir yüzey görmesine dönüşmüş olmaktadır. Renk bağımsızlığına kavuşmuş olmakla birlikte doğacı kalan bu değer, ele alınan çalışmalarda tüm doğacı etkilerinden soyutlanmış olmaktadır. Böylece atmosfer etkisi nesnel üç boyutlu bir dünyanın resimsel bir elemanı değil, iç doğaya ait, resim yüzeyinde, soyut boyutun belirleyicisi olan düşünsel bir mekanı belirler. Renk değeri güçlü bir vurgu noktası ile bu etki daha da belirginleştirilir. Yüzeysel bir görünümle perspektifin ortadan kaldırılmasının sonucu, derinlik ve gölge dışarıda bırakılır. Böylece resimde görülen ve algılanan şeyin betimlenmesi maddesizleştirilir. Bütün ayrıntılarıyla birlikte doğasal renklerin ve objenin özelliklerinin imgesel bir boyuta taşınması gerçekleştirilmiş olur. İmge, bir bütün olarak ışık aldığı kabul edilen ve dolayısıyla gölge içermeyen 'renkli yüzeye' indirgenir. Işık her noktada eşittir ve her yere yayılır. Gölgesiz tekdüze planlardan oluşan bir biçimsellik doğar. Yaratılan biçimsellik belirlenirken, indirgemenin hakim olduğu renksel, biçimsel ve her türlü ifade gereği kullanılabilecek değerler azaltılarak, her zaman az olan tercih edilir. Asal renkler miktar olarak tuvalin merkezine alınarak, geometrik renk alanları da merkeze karşı ton değerlerinin artırıldığı ve rengin değer kaybetmesi ile indirgenilen bir yapıyla kurgulanır. Rengin niteliğinde ve niceliğinde oluşan bu değişmeler ile ifadecilikten çok minimal olana ve geometrik planların belirlediği, sessiz ancak her değerin bir bütün içinde algılandığı bir anlayışa ulaşılır. Nesnel yorumdan kurtulup, renkle gösterime taşınmış olan ışık, indirgenemeyen asal bir eleman olarak ele alınır. Duyumsanabilir dünyanın ötesinde zihinsel bilgiyle ayıklanan değerlerle yaratılan yeni biçim açık bir gerçek, somut bir bütünsellik evreninde tekilleşerek yeni bir boyut kazanır.