Türkiye'de tehlikeli atık yönetimi ve Sivas örneği

Bu çalışmada, Atık Yönetimi Yönetmeliği'nde yer alan atıkların sınıflandırmasını temel alarak, Ülkemizde ve Sivas İlinde 2010- 2014 yılları arasında oluşan tehlikeli atıkların türleri, miktarları ve geri kazanım/bertaraf yöntemleri belirlenmiştir. İllerde oluşan atıkların yıllara göre oluşumları ve 2014 yılında tüm illerde atık beyanı yapılan atık miktarları, en çok atık ve en az atık oluşturan iller belirlenmiştir. 2010- 2014 yılları arasında oluşan ve bildirimi yapılan tehlikeli atıkların bertaraf/geri kazanım dağılım tablosu ve 2014 yılı atık beyanlarına göre Türkiye genelinde tehlikeli atık dağılımı haritası oluşturulmuştur. Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca oluşturulan atık beyan sisteminden alınan veriler doğrultusunda, Atık Yönetimi Yönetmeliği Ek-IV listesinde yer alan her bir atık sektörü için 2014 yılında oluşan atık miktarları belirlenmiştir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, ÇED İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü, Veri Değerlendirme Şube Müdürlüğünden alınan veriler ile 2010- 2014 yılları arasında tüm illerde oluşan ve atık beyan sisteminde beyanları yapılan tehlikeli atık ve özel işleme tabi atıklardan olan bitkisel atık yağlar, atık motor ve endüstriyel yağları, atık pil ve akümülatörler, tıbbi atıklar, tehlikeli atıklarla kontamine olmuş ambalajlar, elektronik atıklar ve ömrünü tamamlamış lastiklerin miktarları belirlenmiştir. Lisanslı geri kazanım/bertaraf tesislerinden alınan veriler Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Atık Daire Başkanlığından temin edilmiş ve alınan veriler doğrultusunda illerimizde toplanan, bertaraf edilen veya geri kazanılan atık miktarları belirlenmiştir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığının http://izinlisans. cevre. gov. tr/ web adresinden Ülkemizdeki lisanslı tehlikeli atık geri kazanım ve bertaraf tesisleri sayısı belirlenmiştir. Ayrıca belirtilen web adresinden alınan bilgiler doğrultusunda tehlikeli ve özel işleme tabi bazı atıkların bertaraf ve geri kazanım tesis sayıları verilmiştir. Çalışma sonucunda 2014 yılında Türkiye genelinde 1.413. 224 ton tehlikeli atığın oluştuğu, oluşan atıkların %72'sinin geri kazanıldığı, %15'inin bertaraf edildiği, %8 ine tesis içinde işlem yapıldığı, %4'ünün stokta bekletildiği, %1'inin de ihraç edildiği, çok sayıda sanayi faaliyeti bulunan Marmara ve Ege Bölgelerindeki illerde yüksek miktarda tehlikeli atık oluştuğu, Bayburt, Tunceli ve Ardahan illerinde de en az atık oluştuğu görülmüştür. Sivas ilinde oluşan ve beyanı yapılan atıkların 2010- 2014 yılları arası atık miktarları dağılımı belirlenmiş, atık beyanı yapılan atık miktarları ile geri kazanımı/bertarafı gerçekleştirilmiş atık miktarları kıyaslaması yapılmıştır. Sivas İlinde faaliyet gösteren lisanslı geri kazanım/bertaraf tesisleri tablo halinde gösterilmiştir. Sivas ilinde 2014 yılında 1.981 ton tehlikeli atık oluştuğu, oluşan atıkların %57'sinin geri kazanıldığı, %40'ının bertarafının yapıldığı, geri kalan %3'lük kısmının ise tesis içinde değerlendirildiği, stokta bekletildiği ve ihraç edildiği görülmüştür. Atıkların çevresel etkileri konusunda bilincin artması ve ilgili yönetmeliklerin uygulanması ile birlikte atıkların gelişigüzel bertarafı yerine geri kazanıldığı ya da mevzuata uygun şekilde çevre kirliliği oluşturmayacak şekilde bertaraf edildiği görülmüştür. Ancak atık beyan sistemine yapılan atık beyanlarının, lisanslı geri kazanım/bertaraf tesislerinden temin edilen atık geri kazanımı/beratarfı yapılan atık miktarları oranından düşük olduğu görülmüştür. Bu doğrultuda atık üreticilerinin konu hakkında bilgilendirilerek atık bildirimlerinin sistem üzerinden yapılmasının sağlanması ile toplanan bu bilgiler ışında ülke genelinde atıklarla ilgili daha sağlıklı stratejiler geliştirilebilir.