Yeşil liman yaklaşımı ve liman işletmelerinde sürdürülebilirlik

Dünya ve ülkemiz ticaretinin yaklaşık % 90'ı denizyolu ile yapılmakta olup, bu durum liman işletmelerinin yoğunluğunu ve önemini gitgide arttırmaktadır. Yoğunlaşan deniz trafiği ve artan yük hacmine bağlı olarak, limanlar ve liman geri sahaları baskı altında kalmaktadır. Ülkemizde birçok liman işletmesinin şehir merkezlerinde ve dar bir alanda hizmet verdiği dikkate alındığında, liman operasyonları kaynaklı kirliliğin hem liman çalışanlarını hem de şehir yaşamını doğrudan etkilediği görülmektedir. Günümüzde gemi operatörleri, hizmet aldıkları liman işletmelerinin çevre ile iş sağlığı ve güvenliğine ne kadar önem verdiklerini göz önünde bulundurmaktadırlar. Dolayısıyla diğer sektörlerde olduğu gibi liman işletmeciliğinde de çevre duyarlılığı önemli bir rekabet ve prestij unsuru haline gelmektedir. Dünya denizcilik sektöründe deniz ve liman alanlarında kirlilik tehlikesini azaltmak amacıyla uluslararası sözleşmeler, çevresel mevzuat ve politikalar hazırlanmakta ve geliştirilmektedir. Tüm bu yasal zorunlulukların yanı sıra, sosyal sorumluluk bilincinin arttırılması ve etkin kullanımı amacıyla 'Yeşil Liman' kavramı geliştirilmiştir. Denizcilik sektöründe öncü ülke limanlarındaki yeşil liman uygulamalarına bakıldığında, yasal dayatmalardan ziyade, limanlar tarafından gönüllü olarak kendi çalışmaları ile gerçekleştirildiği görülmektedir. Limanlar için yeşil strateji gözetilerek yürütülen tüm programların temel amacı; limanlarda çevresel, ekonomik ve sosyal sürdürülebilirliğin sağlanmasıdır. Yeşil liman yaklaşımında, çevresel duyarlılığın arttırılması ve limanın operasyonlarına yenilikçi teknolojilerle sürdürülebilir uygulamalar entegre edilmesi benimsenmektedir. Böylece limanın faaliyetleri sırasında etkin çevre bilinci ile hareket edilmesi ve dolayısı ile doğal kaynakların korunması, çevre kirliliğinin ve liman operasyonlarının çevre üzerindeki baskısının azaltılması sağlanır. Yeşil liman yaklaşımının temelini, çevresel açıdan performansı yüksek liman işletmeciliği oluşturmaktadır. Bu bağlamda limanlarda sürdürülebilir bir liman faaliyetini sağlamak adına; atık oluşumu, su kalitesi, hava kirliliği, enerji tüketimi, gürültü kirliliği, gemiler kaynaklı kirlilikler, iş sağlığı ve güvenliği gibi birçok konu ele alınmaktadır. Bu çalışma kapsamında da son yıllarda önemi gitgide artmakta olan ve sürdürülebilir bir işletmecilik anlayışının benimsendiği yeşil liman kavramı ve yine çevre konuları arasında en dikkat çekici konulardan biri haline gelmiş olan iklim değişikliği ve karbon ayak izi konuları incelemeye alınmıştır. Bir liman işletmesinde karbon ayak izi değerlendirmesinin nasıl yapılabileceğine ilişkin örnek bir uygulama ortaya konmuştur. ISO 14064- 1 standardı çerçevesinde, IPCC ve GHG Protocol metodolojileri kullanılarak yapılan hesaplama sonucunda limanın karbon ayak izi belirlenmiştir. Limanın karbon ayak izinde, hesaplamaya dahil edilen emisyon kaynaklarından; liman genelindeki elektrik kullanımının % 41 ,78, karayolu harici araçların % 39 ,22, lastik tekerlekli mobil liman vinçlerinde elektrik kullanımının % 15 ,17, kalorifer kazanının % 1 ,76, karayolu araçlarının % 1 ,44, mutfak ocaklarının % 0 ,34, jeneratörün % 0 ,19, makine-ekipmanların % 0 ,06, kaynak işlemlerinin ise % 0,04 paya sahip olduğu görülmüştür. Liman sınırları içerisinde çevre kalitesinin iyileştirilmesine yönelik bir takım uygulamalar söz konusudur. Çalışma kapsamında limanın 2015 yılı karbon ayak izi hesaplaması dışında, limanda yapılan çevresel iyileştirmeler olan 2014 yılında led aydınlatmaya ve 2015 yılında E-MHC kullanımına geçilmesi uygulamalarının sera gazı emisyonu miktarındaki etkisi gözlemlenmiştir. Limanda yapılan çevresel iyileştirme çalışmalarının sera gazı emisyonu miktarında toplam % 14 düşüş sağladığı belirlenmiştir. Limanlarda karbon ayak izi değerlendirmesinin yapılması iklim değişikliğine etkinin belirlenmesi açısından önemlidir. Ülkemizde başlatılan Yeşil Liman Projesi kapsamında da ileriki dönemde zorunlu hale getirileceği bilinen sera gazı emisyonu hesaplaması, sürdürülebilir liman anlayışının önemli bir parçasını oluşturmaktadır.