Early acquisition of figurative competence: Comprehension of idiomatic expressions in Turkish between seven and eleven years of age

İmgesel bir dil türü olan deyimsel ifadeler iletişimin büyük bir kısmında yer almaktadır. Kendine has yapısall, anlamsal ve söylem özellikleri ve kısıtlamalar göz önünde bulundurulduğunda, deyimsel ifadeler sözlüksel dilden belirgin bir şekilde ayrılır. Söylenen ve kastedilen arasındaki fark, kavramsal derinlik ve anlamsal karmaşıklık gibi deyimlerin belirgin özellikleri son zamanlarda araştırmacıların ilgisini çekmeyi başarmıştır. Geleneksel olarak deyimler çoklu kelimelerden oluşan, belirli bir derecede donukluk ya da esnek yapı özelliği gösteren, anlamsal altyapı olarak ayrıştırılamayan ve en önemlisi, sadece bir dil meselesi olarak görülmüştür. Fakat bilişsel dilbilim bakış açısına göre deyimler kavramsal sistemin ürünüdür ve birçok deyim kavramsal olarak güdülenmiştir ve bu süreç kavramsal sistemde bilgi alanları arasında bir etkileşim gerektirmektedir. Gelişimsel bir çerçevede deyimsel ifadelerin edinimini inceleyen çalışmalar bu edinim sürecinin ömür boyu sürdüğünü, çocukluğun ilk dönemlerinde başladığını, daha sonra resmi eğitim ortamlarında geliştiğini ve ilginç bir şekilde tam imgesel yetinin bütünüyle edinilemediğini göstermiştir. Bu tür çalışmalar anlamsal çözümlenebilirlik, bilinirlik düzeyi, bağlamsal bilgi ve genel okuma-anlama becerisi gibi etkenlerin deyimleri edinim sürecinde doğrudan etkisinin olduğunu göstermiştir. Türkçe bağlamında deyimleri anlama üzerine yapılan çalışmalar kısa kesitler halindedir ve genellikle deyim edinim sürecinin geç dönemlerini incelemiştir ve hemfikir olarak resmi eğitim ortamlarında öğrencilere deyimleri sunmanın ideal yaşı olarak 11 yaşı işaret etmiştir. Türkçe bağlamında erken yaşları kapsayan deyim edinim süreçleri üzerine yapılan çalışmaların eksikliği göz önünde bulundurularak, mevcut çalışma, Bütüncül Ayrıntılama Modeli (Levorato and Cacciari 1992, 1995) eşliğinde, deyimsel ifadelerin anlaşılması sürecinde 7, 9 ve 11 yaş gruplarındaki ilkokul öğrencilerinin bilişsel hazırbulunuşluk düzeylerini saptamayı ve gelişimsel yaş eğilimlerini betimlemeyi amaçlamıştır. Yaş, bilinirlik düzeyi, bağlamsal bilgi, anlamsal çözümlenebilirlik, ve kavramsal yapılanma gibi etkenlerin deyimleri anlama sürecindeki etkisi incelenmiştir. Sonuçlar yaş etkeninin etkinliğini göstermiştir: bir tarafta sözlüksel eğilimi temsil eden 7 yaş grubu ve diğer tarafta 9 ve 11 yaş grubu arasında net bir gelişimsel ve niteliksel fark gözlenmiştir ve 9 yaş grubu imgesel eğilim noktasında önemli bir geçiş noktası olarak ön plana çıkmıştır. Bilinirlik düzeyi, edinim sürecine asgari düzeyde katkıda bulunmuştur. Anlamsal çözümlenebilirlik etkisi özellikle yaşça büyük çocukların, deyimlerin bileşenlerinin anlamlarının bir araya gelerek bütüncül imgesel anlamı oluşturabildiğinin farkında olduğunu göstermiştir. Bağlamsal bilgi deyimleri anlama sürecinde en önemli etken olarak ön plana çıkmıştır. Bağlamsal bilgi bütün yaş gruplarında çocukların sözlüksel yorumlamayı belirli ölçülerde reddetmesine yardımcı olmuştur. Son olarak, bütün yaş gruplarında üretilen yanlış imgesel cevaplar şematik bilginin varlığını psikolojik olarak göstermiştir. Erken yaş gruplarında gözlemlenen bu gelişimsel özellikler önemli sonuçlar doğurmuştur ve bu bulgular Türkçe ders materyallerinin hazırlanmasında ve Türkçe ders müfredatında deyimsel dil özelliklerinin ayarlanmasında kullanışlı bir rehber olabilir. Deyimlerin sıklık listeleri ve bu listelerde yer alan ayrıntılı bilinirlik düzeyleri, anlambilimsel derecelendirme ve kavramsal altyapı gelecek araştırmalar için bir ölçüt oluşturması beklenmektedir.