Does communicative competence speak itself out in ELT textbooks and EFL classrooms? A triangulated survey

Psikometrik açıdan geçerli bulguları ve pedagojik açıdan faydalı yorumları birleştiren bu tez çalışmasının amacına üç kademeli bir araştırmayla ulaşılmaya çalışılmıştır. İlk olarak, İngilizceyi yabancı dil olarak öğrenen öğrencilere ders kitapları yoluyla konuşma becerilerine dair gerçekte verilen bilgi ile İngiliz Dili Eğitimi alanının teorik ve pratik uygulamaları doğrultusunda verilmesi gereken bilgi arasındaki uyum derecesi ele alınmıştır. 2. olarak İngilizce'yi, incelenen ders kitaplarıyla öğrenen öğrencilerin konuşma becerilerine dair düşünceleri öğrenilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın tamamlayıcısı olarak, aynı ders kitaplarıyla İngilizce öğreten öğretmenlerin düşünceleri de çalışmanın yoğunlaştığı bir diğer alan olmuştur. Çalışmanın 1. aracı olarak, A2 seviyesinde, Türkiye'de yazılan, Türkiye için yazılan ve uluslararası bir ders kitabının içindeki tüm konuşma aktiviteleri ve konuşma söylemi derlenmiştir. Araştırmanın 2. aracı olan, bu metinlerin ses kayıtları da, ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. 3. olarak ders kitaplarının öğrencilerin dilbilimsel ve iletişimsel ihtiyaçlarını karşılayıp karşılamadığını öğrenmek için, dört bölüm ve alt başlıklardan oluşan birimsel-değerlendirici bir çerçeve geliştirilmiştir. Bulgular göstermiştir ki ikisi arasında söylem becerileri açısından az derecede bir farklılık olsa da, Türkiye için yazılan ders kitabı ve uluslararası ders kitabı, Türkiye'de yazılan ders kitabına göre, öğrencilerin faydasına olacak şekilde dilbilimsel ve iletişimsel açıdan daha fazla çeşitlilik göstermektedir. Ders kitapları temel alınarak elde edilen veri, çalışmanın 4. aracını oluşturan, lise seviyesindeki öğrencilere yapılan bir anketle desteklenmiştir. 5 bölümden oluşan öğrenci anketi, 4 ilde, özel ve devlet olmak üzere 16 lisede, 1046 öğrenciye uygulanmıştır. Bu anketteki bölümler, öğrencilerin, ders kitapları, sınıf içi eğitim ve öğretmen tutumları, iletişimsel konuşma becerileri, özyönetim ve eğitimin geriye dönük etkisine dair düşüncelerini ortaya çıkarmayı hedeflemiştir. Katılımcı öğrencilere dair daha kapsamlı bilgi edinmek amacıyla, istatistiksel analizler sadece farklı kitap kullanıcılarıyla sınırlandırılmamış, veriler sınıf, okul türü ve şehirlere bağlı olarak da incelenmiştir. Çalışmanın 5. aracı olan Söylem Yeterliliği Testi, anketi dolduran öğrencilerin kelime ve cümle sınırlarının ötesindeki anlamın farkında olup olmadıklarını bulabilmek amacıyla geliştirilmiştir. Buna ek olarak aynı ders kitaplarını okutan öğretmenlerin düşünce ve tutumlarını görmek amaçlı çalışmanın 6. aracı olan bir öğretmen anketi hazırlanmış ve 4 ilde, devlet okullarında ve özel okullarda çalışan 33 İngilizce öğretmenine uygulanmıştır. Bulgular Türkiye için yazılan ve uluslararası ders kitabını okuyan öğrencilerin ders kitaplarından ve öğretmenlerinden konuşma becerilerini öğretmeleri yönüyle Türkiye'de yazılan kitabı okuyan öğrencilere göre daha memnun olduklarını göstermiştir. Ayrıca, Türkiye için yazılan kitabı okuyan öğrencilerin, uluslararası ders kitabını okuyan öğrencilerle birlikte bu becerilere dair tercihlerinde daha fazla özyönetime sahip oldukları görülmüştür. Bu öğrencilerin, Türkiye'de yazılan ders kitabını okuyanlara göre dilin iletişimsel özelliklerinin daha fazla farkında oldukları ve öğretmenlerinin konuşma becerileriyle ilgili yönlendirmelerinden geriye dönük olarak daha fazla etkilendikleri de bulgular arasındadır. Aynı zamanda bu öğrenciler yine aynı gruba göre Söylem Yeterliliği Testinde daha başarılı olmuşlardır. İngilizce öğretmenlerinin memnuniyet seviyesinin ise, Türkiye için yazılmış kitabı ve uluslararası ders kitabını okutan öğretmenler arasında Türkiye'de yazılan kitabı okutanlara göre daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Öğretmenlerin çoğunluğunun, ders kitaplarının iletişimsel dil becerilerini öğretmede yetersiz olduğunu düşündüğü gözlenmiştir. Aynı zamanda öğretmenlerin, konuşma becerilerini kazanmaya dair öğrencilere göre daha fazla özyönetime sahip olduğu fakat ders kitabının ve konuşma becerilerinin ölçülmesinin geriye dönük etkilerine daha fazla maruz kalma eğiliminde oldukları görülmüştür. Öğrenci anketinin yorum kısmı temel alınarak gerçekleştirilen karşılaştırmalı tematik analiz, ankete katılan öğrencilerin konuşma becerileriyle ilgili benzerlik ve farklılıklarını ortaya çıkarma hedefiyle uygulanmış ve birçok öğrencinin, dil yeterliliğine ve konuşma performansına dair ciddi bir isteğe sahip olduğu ancak var olan durumdan memnun olmadıkları belirlenmiştir. Çalışma sonucunda, İngilizceyi yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerin ihtiyaçlarıyla tam olarak uyum içinde olmayan ders kitaplarındaki konuşma metinlerinin, dilin aslına yakın ve farklı toplumsal ortamlara uygun kullanımı ve iletişimsel becerileri öğretme gibi temel özelliklerinin bilimsel araştırmaların önerdiği seviyede olmadığı görülmüştür. Son olarak, yabancı dilde konuşma becerilerinin öğrenilmesine ve öğretilmesine dair tutum ve algıların Uygulamalı Dilbilim'deki son dönem gelişmelerinin yardımıyla yeniden gözden geçirilmesi gerektiğine ve dil problemlerinin çözümünde öğretmenin sahip olduğu aracı role bir kez daha dikkat çekilmiştir.