Siyasal iletişim ve nefret söylemi: 23 Haziran 2019 İstanbul Büyükşehir Belediye seçimleri örneği

Nefret söylemi, nefret suçu ve ötekileştirme kavramları günümüz iletişim çağı itibariyle sıklıkla karşımıza çıkan argümanlardır. Özellikle kullanıcılara fikir beyan etme imkanı tanıyan yeni medya araçlarında, bu kavramların daha kolay dolaşıma girebilmesi söz konusu olmaktadır. Nefret söylemi hayatın faklı noktalarında karşımıza çıkabilirken, siyasal iletişim noktasında da yansımasını bulmaktadır ve siyasal iletişim süreçlerinde de kendisine başvurulabilmektedir. Siyasal iletişim, bir ülke için en az demokrasi kadar önemli bir kavram ve rekabetin yoğun yaşandığı bir alan olarak kabul edildiğinde, nefret söyleminin bu alan içerisinde ortaya çıkması ya da yayılımı önemli bir seyir izleyecektir denilebilir. Politik faktörler ile hedef kitlelerin siyasal iletişim arenasında cereyan eden nefret söylemi hadiseleri, siyasal çemberdeki bireylerin farklı ideoloji ya da partileri desteklemesi durumunda sağduyu kavramının sinikleştiği durumlarda ortaya çıkabilmektedir. Ve 'biz' şeklinde tanımlanan kabul çizgisinin dışında kalanlar için bir dezavantaj ortaya koyabilmekte, eğer hoşgörü eşiği aşılmışsa bu durum nefret söyleminden hareketle kimi zaman nefret suçlarına kadar evrilebilmektedir. Bu anlamda nefret suçu, nefret söylemi ve ötekileştirme gibi kavramlardan hareketle doğabilmekte ve cinayete varan sonuçlara sebebiyet verebilmektedir. Bu kapsamda bu çalışmada ilk bölüm itibariyle siyasal iletişim kavramı; tarihsel seyri, amaç ve işlevlerinden, sunumuna dek uzayan bir ölçütle açıklanmış, ikinci bölümde ise nefret söylemi, ötekileştirme ve nefret suçu gibi kavramlar oluşum ve nedenlerinden, sonuçları ve engellenmesine uzanan geniş bir yelpazede irdelenmiştir. Uygulama bölümünde ise nefret söylemi ve siyasal iletişim perspektifinde İMAMOĞLU ve YILDIRIM'ın katıldığı açık oturum programı, hem siyasi aktörler hem de onların hedef kitleleri bağlamında incelenmiştir. Bu anlamda 2019 İstanbul Yerel Seçimleri sürecine atıfta bulunan, oyların çalınması gibi bir meseleye işaret eden, yoğun tartışmalı, hararetli, fikirlerin iki ayrı parti nezdinde, iki farklı bağlamda beyan edildiği ve sonuç itibariyle İstanbul seçmenini tekrar sandık başına götüren seçim dönemi, nefret söylemi ve ötekileştirmeye ışık tutacak şekilde ele alınmıştır. Bu anlamda gerek adayların söylemleri gerekse kullanıcı yorumları içerik analizine tabi tutularak sonuçlara erişilmiştir. Sonuçlar itibariyle YILDIRIM ve İMAMOĞLU'nun söylemleri ve üzerinde durdukları başlıklar analize tabi tutulduktan sonra kasıtlı ya da kasıtsız olarak nefret söylemi ve ötekileştirmeye başvurdukları ortaya çıkmıştır. Ancak bu söylemlerin genel itibariyle açık ve yüksek sesli ifadelerden oluşmaksızın; nefret söylemi türü, kategorisi ve ötekileştirme bazında bir sürece götürdüğü tespit edilmiştir. Her iki aday da nefret söylemi türlerinden yalnızca siyasal nefret söylemine (YILDIRIM: 16; İMAMOĞLU: 14) başvurmuştur. Nefret söylemi kategorileri açısından; YILDIRIM: 38; İMAMOĞLU: 42, ötekileştirme noktasında ise YILDIRIM: 51; İMAMOĞLU: 49 adet ifade ortaya koymuştur. Kullanıcıların da adayların üzerinde durmuş oldukları başlıklar itibariyle, nefret söylemi ve ötekileştirmeye çokça başvurmuş oldukları görülmüştür. Bu bağlamda analize tabi tutulan 8.072 adet kullanıcı yorumundan (509'u siyasal nefret söylemi olmak üzere) toplamda 643 adet nefret söylemi saptanmıştır. Nefret söylemi kategorileri açısından; kullanıcılar 1.423 ve ötekileştirme noktasında ise 905 ifadeye başvurmuşlardır. Ayrıca İMAMOĞLU'nun rakibine oranla fazlaca pozitif söyleme yer verdiği de bulgular arasındadır. Böylece YILDIRIM'ın ifadelerinden hareketle, İMAMOĞLU ve partisi ile CHP seçmenlerine, YILDIRIM ve AKP ya da seçmenlerine gelen nefret söylemi ve ötekileştirmeden daha fazla nefret söylemi ve ötekileştirme gelmiştir. Bu durum açık oturumda YILDIRIM'ın İMAMOĞLU'na kıyasla daha yüksek ithamlarda bulunmuş olmasından ileri gelmiştir. Ayrıca kullanıcı yorumlarında, böylesi demokratik bir ortama olan özlem noktasında da sıklıkla vurguda bulunulmuştur.