Heykel ve çevre ilişkisi

Orijini Antik Yunan agoralarına dayanan daha sonra Roma kent yapısı içerisinde işlevini yalnızca ticaret ve günlük ilişki odağa olmaktan çıkararak devlet gücünün göstergesi, idari ve siyasi karar alma merkezi olan kent alanları batı uygarlığının her tarihsel döneminde kamusal yaşamın ayrılmaz bir parçası olarak varlığını sürdürmüştür. Dönemlerin değişen ekonomik, sosyal ve kültürel yapısına bağlı olarak, değişen gelişen kentsel doku içerisinde bu değişimleri yapısında bir ayna gibi yansıtarak var olan kamu alanları, bir kentteki toplu yaşama özgü hareketliliğin gözlemlendiği mekanlardır. Kentsel alanlar kentlilerin karşılaşmalar ve karşılaşmalardan birlikte üretimler yarattıkları, kentin ortak kamusal belleğinin oluştuğu hareket merkezleridir. Kentsel mekanda yapılan düzenlemelerde o mekanı paylaşan insanların alışkanlıkları, kültürel yapısı, profili önemli bir etmendir ve bu etmenler ortak yaşama alanlarının işlevlerini, toplu kent yaşamının kurallarını belirler. Kentsel mekan, kent dokusu içerisinde bir dekor değil yaşayan bir organizma olarak sosyal iletişim ve özgürlük duygularının geliştiği etkinlik olanaklarının sürekliliğim sağlayan bir yapı olmak durumundadır. Bir kentteki kamu alanlarının toplu yaşam açısından canlılıkları, yaşanılabilirlikleri organik birleştirici bir etmen görevi görür. Kentlerin ekonomik ve sosyal değişim süreci günümüzün post endüstriyel toplum yapışma gelindiğinde, insan ilişkilerini parçalamış, yaşama alanlarını ve günlük iletişim merkezlerini ortadan kaldırmıştır. Tarih boyunca yaşanan IV ve dünyanın yan gelişmiş ülkelerinde hala büyük bir hızla süren göç olgusu kentlerin özgürlük ve özerkleşme üzerinde oluşan yaşam kültürünü büyük ölçüde değiştirilmiştir. İçinde yaşadığımız toplum yapısı ancak yeniden kamusal mekanların geri kazanılabilmesi ve kentin paylaşılan etkinlikleri için kamusal damarlar oluşturabilmesi ile uyum içerisine çekilebilir ve demokratik bir yaşam anlayışını ve karşılıklı hoşgörüyü mümkün kılabilir. Kentsel planlama ile başarılabilmesi artık mümkün görülmeyen bu durum kentsel alanda yer alacak heykeller ile daha süratle sağlanabilir. Heykeltıraşların, sanat eleştirmenlerinin ve kent plancılarının 1960'lı yıllardan itibaren ortak öneriler geliştirdikleri sorun en son olarak 1986'da Paris'te 'Sanat ve Şehir' konulu bir seminerde tartışılarak; heykel, kentsel alanı değiştiren yapısına müdahale eden bir işlev kazanmalıdır sonucuna ulaşılmıştır. Bu araştırmada varılan sonuç kentsel alan heykelinin, kentte güzel bir obje olarak yer almasının yerine, planlı, alanla birleşen onu değiştiren ve onunla anlam düzleminde ilişkiye girip mekanın belleğiyle hesaplaşan, bellek oluşturan bir açık plastik düzenleme yaratması gerektiği düşüncesidir. Açık alan heykeli izleyiciyi içine katmalı, sanat yapıtı içerisinden yeni okumalara izin vermelidir. Yapıt oturduğu mekanın bilgi yükünü paylaşarak, izlendiğinde değil entelektüel olarak üretildiğinde anlam kazanabilmelidir. Heykel kent mekanında yer aldığında ortak bir belleği oluşturur ve geleceğe taşır ve bu konumuyla sosyal yaşam içinde işaretler oluşturur ve her yeni kuşak için yeni okumalar yaratır. VBu araştırma kapsamında çağdaş sanatın tanımladığı anlam çerçevesi, mekanın belleğinin sanat yapıtına katılması temel düşüncesi, kentsel alanda kalıcı olan yapıtlar üzerinde tartışmaya açılmış çevresiyle kurduğu ilişkide sosyal olan ve izleyici ile entelektüel üretme sürecine giren kentsel alan uygulamaları incelenmiştir. Bakış açımızı gerçekçi kılabilmek üzere, 70'li yıllardan günümüze batı kentlerinde yapılan uygulamalardan örnekler seçilmiş ve bu örnekler özelinde kentsel mekanda yapıt, bağlam, izleyici ilişkisi irdelenerek kamusal mekanın geri kazanılmasında açık alan uygulamacılarının ürünlerinin önemi vurgulanmıştır. VI