Fate of pesticides on soil and their impact on water environment

Bu çalışmanın konusu, son bir yıldır tarım alanlarında kullanılan pestisit - tarım ilaçlarının - toprağa uygulanmasından sonra uğradıkları reaksiyonların saptanması, yüzeysel akış ve/veya süzülerek alıcı ortama ulaşma olasılıklarının incelenmesi ve bu konuda geliştirilen kavramsal yaklaşımların ortaya konması ve su ortamında varlıklarının deneylerle tahkik edilmesi amacını taşımaktadır. Bu amaca yönelik seçilen pilot bölge Köyceğiz - Dalyan Lagünü drenaj alanındaki yaklaşık 32500 dekarlık tarım alanıdır. Bu amaç doğrultusunda genel olarak çalışma, literatür araştırması ve pilot bölge üzerinde yapılan tatbikatı anlatan 2 bölüm olarak hazırlanmıştır. Yayılı kirletici kaynaklar arasında tarım alanlarında kullanılan pestisitler büyük önem kazanmaktadır. Çok az miktarda uygulanmalarında bile tüm canlılar üzerinde toksik ve kanserojenik etkisi olan bu mikrokirleticilerin araziye tatbiki çok dikkat ve özen gerektirir. Özellikle yanlış zamanlarda ve yanlış dozlardaki uygulamalarda su kaynaklarında olumsuz etkileri görülmektedir. Pestisitler doğrudan toprak yüzeyine ve içine uygulanır. Bitki yüzeyine atılan ilacın önemli bir kısmı toprağa düşer. Bu ilaçlar; toprak tipi, çözünebilirlik, kalıcılık ve iklim koşullarına bağlı olarak toprak içinde zamanla hareket edebilirler. Toprakta iki yolla dağılmaktadırlar; çözünerek ve drenaj sularına karışarak sürüklenme yoluyla veya mikroorganizmaların biyokimyasal etkileri sonucu hidroliz ve oksidasyonla bozulup, çözünebilir bileşikler oluşturarak karbon gazı ve amonyağını çıkartıp, basit bir mineral yapıya dönüştürmek suretiyle gerçekleşir. Pestisitlerin topraktaki kalıntıları süzülerek yeraltı sularına, yüzeysel akışla veya hava yoluyla karışabilirler. Pestisitlerin topraktaki davranışlarını etkileyen en önemli iki özelliği; kalıcılık ve hareketliliktir. Pestisitlerin kalıcılık özelliği, başta pestisitin yarılanma ömrü olmak üzere; toprak özelliklerine göre farklılık gösterir. Farklı toprak yapısına sahip bölgelerdeki pestisitlerin yarılanma ömürleri dolayısıyla topraktaki kalıcılık özellikleri farklı olacaktır. Pestisitlerin çoğu toprakta bazı kimyasal ve mikrobiyolojik reaksiyonlar sonucunda ayrışırlar. Ayrışma süresi genellikle pestisitin yarılanma ömrü diye adlandırılan bir parametreyle ölçülür. Yarılanma ömrü, bir pestisitin yarısının ayrışması için gereken süre olarak tanımlanır. Genelde, yarılanma ömrü büyük olan bir pestisitin toprakta uzun süre kalacağı göz önüne alınarak hareket potansiyelinin daha fazla olduğu söylenebilir. Bir pestisitin topraktaki hareketliliği toprak parçacıklarına tutunmasıyla ters orantılıdır. Toprak parçacıklarına tutunmayan bir pestisitin hareket etme potansiyeli daha yüksektir. Pestisit toprağa girdikten sonra bir kısmı 'sorbsiyon denilen bir prosesle toprak parçacıklarına tutunacak, bir kısmı ise çözünecek ve toprak parçacıkları arasındaki suyla bir karışım IXoluşturacaktır. Yağmur veya sulama ile toprağa daha fazla su girdiğinde, tutunan pestisit parçaları desorbsiyon denilen bir prosesle toprak parçalarından ayrılacaktır. Bir pestisitin çözünürlüğü ile toprak parçacıklarına tutunması ters orantılıdır. Pestisitlerin toprak parçacıklarına tutunma miktarını ölçen göstergelerden biri bölünme katsayısıdır. KD değeri toprağa tutunmuş pestisitin, su-toprak karışımında çözünmüş pestisite oranı şeklinde tanımlanır. Bu tanıma göre toprağa uygulanan belli bir miktar pestisit için KD değerinin küçük olması çözünmüş haldeki pestisit konsantrasyonun fazla olduğunu gösterir. Su havzalarında pestisit kullanımından kaynaklanabilecek toksik etkilerin olumsuzlukları azaltmak için daha az zararlı pestisit kullanımı tercih edilmeli, mümkünse suda daha çabuk bozunan, diğer bir deyişle kalıcı olmayan ilaçlar seçilmelidir. Türkiye, Avrupa'da en fazla tarım alanına sahip olmasına rağmen, en az pestisit kullanımı söz konusu olan bir ülkedir. Ancak, ülkenin karşı karşıya olduğu sorun, bilinçsiz ilaç uygulaması ile su havzalarında görülen olumsuz etkileridir. Pilot bölge olarak seçilen Köyceğiz - Dalyan Lagünü drenaj alanında yürütülmeye başlanan çalışmada, bu havzadaki tarım alanlarında polikültür ürün yetiştirilmekte ve özellikle Akdeniz iklim kuşağındaki tipik ürünler narenciye, pamuk, buğday ve mısır işlenmektedir. Pestisitlerin yoğun kullanımı (12 kg-lt /ha) dolayısıyla su ortamındaki etkilerinin en yüksek görüleceği bölgedir. Pestisit kullanımında Türkiye ortalaması 1.25 kg - İt /ha ve İstanbul ortalaması 3.5 kg - İt /ha 'dır. Yaklaşık 42 çeşit pestisitin kullanıldığı bu havzada tarıma dayalı incelenen alan yaklaşık 32500 dekardır. Çalışmada, bölgeye yapılan bir gezi ile ilgili resmi kurumlardan ve pestisit satıcılarından kullanılan 42 pestisit için kullanım miktarları, kullanım zamanları ve sıklıkları, uygulama şekilleri vb. gibi bilgiler alınmıştır. Bunun yanı sıra bu pestisitlerin fiziksel, kimyasal, kalıcılık özellikleri, toksikolojik sınıflandırılmaları saptanmıştır. Pestisitlerin yüzeysel akış veya süzülerek alıcı ortama ulaşma olasılıklarının incelenmesi konusunda geliştirilen kavramsal yaklaşımın uygulanması için 6 adet pestisit seçilmiştir. . Ayrıca, GC uygulaması ile drenaj havzası içindeki iki göl ve Köyceğiz/Dalyan lagünü boyunca tesbit edilen 16 istasyondan Nisan (1999) ve Ağustos (1999) aylarında alınan su numunelerinde pestisit ölçümleri yapılmış ve sonuçlar kavramsal yaklaşımla karşılaştırılıp, değerlendirilmiştir. Deney sonuçlarında incelemeye tabi tutulan, 6 pestisitten sadece 4 tanesine rastlanmıştır. Sonuçlar Su Ürünleri Yönetmeliği ile karşılaştırılmış ve sonuçların limitlerin biraz üzerinde olduğu görülmüştür.