Su ve atıksu yatırımlarının yapılabilirliği açısından tarifelerin belirlenmesi

Bu çalışma, İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi tarafından yapılan Master Plan çerçevesindeki yatırımların realize edilebilmesi için; su ve atıksu tarifelerinin ve gerekli olacak borçlanma miktarının belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Bütün bunları yaparken de, kredi veren finansman kuruluşları tarafından sağlanması istenilen performans kriterlerine dikkat edilmiştir. Tarifeler minimum seviyede tutularak IMC de önerilen seviyelerden daha düşük tarifeler önerilmiştir ve finansal analizler, bu şartlar da bile Master Plan yatırımlarının yapılabileceğini göstermiştir. Başlangıç su tarife değeri 0.38 $/m3 kabul edilerek, Master Plan'da kullanılan model tekrar çalıştırılmıştır. Modele göre, yeni borçlanma ihtiyacı ortaya konulmuştur. Bunları yaparken de finansal kriterlere uymaya özen gösterilmiştir. Sonuçta şunlar elde edilmiştir: 1. Master Plan çerçevesinde 2000 - 2020 yıllan arasında yapılacak yatırımların toplam maliyetleri, yağmur suyu maliyetlerinin İSKİ tarafından karşılanmayacağı göz önüne alınırsa, yüksek ihtiyaç senaryosu için toplam 7.21 milyar $, düşük ihtiyaç senaryosu için ise 6.8 milyar $' dır. 2. Yüksek ihtiyaç senaryosu için IMC de uygulanması öngörülen tarife seviyesinden ortalama % 5.6 oranında daha ucuza su satışı yapılması önerilmektedir. Düşük ihtiyaç senaryosunda birinci aşamanın sonunda % 6.4' lük, ikinci aşamanın sonunda ise % 1'lik bir azalış tahmin edilmektedir. Buna göre, Yüksek İhtiyaç Senaryosu - Aşama 1 sonunda tarife 0.95 $/m3, 2. Aşama sonunda ise 0.85 $/m3 olarak bulunmuştur. Düşük İhtiyaç Senaryosu Aşama 1 sonunda 1.1 $/m3, Aşama 2 sonunda ise 1.04 $/m3 olarak bulunmuştur. 3. IMC ile bu çalışmadaki analiz, borçlanma açısından karşılaştırılacak olunursa, yüksek ihtiyaç senaryosunda borçlanma miktarı % 10 daha fazla olacaktır. Düşük ihtiyaç senaryosu için ise % 3'lük bir artış öngörülmektedir. 4. Elde edilen verilerde, kredi veren yabancı finansman kuruluşlarının dikkat ettiği finansal kriterlere dikkat edilmiştir. Varlıkların getirişi oranının, analizin ilk Vİİİaşamasında yatırımların da yüksek miktarlarda olduğu düşünülerek, % 8'den küçük olmamasına dikkat edilmiştir. 2. Aşamada ise, yatırım yükünün nispeten azalması ve borçlanma ihtiyacının da daha düşük olması sebebiyle, % 7.7 değerine kadar inilmiştir. 5. Yapılan finansal analiz, yüksek büyüme senaryosunda üretilen nakit fazlasının ikinci aşamada, alınan kredilerin geri ödenmesinde harcanabileceğini göstermektedir. Böylece İSKİ'nin kredi faiz yükü olabildiğince azaltılmış olacaktır. Ayrıca böyle bir planlama, kredi veren kuruluşların İSKİ' ye borçlarını zamanında tahsil edebileceğine dair de bir güven verecektir. 6. İSKİ'nin yatırımlara katkısı, Yüksek İhtiyaç Senaryosu' nun 1. Aşamasında %32.4, 2. Aşamasında ise % 94.05 olarak belirlenmiştir. Düşük ihtiyaç Senaryosu' nun 1. Aşamasında % 25 .43, 2. Aşamasında ise % 94.79 olacağı görülmektedir. Dünya Bankası, İSKİ'nin kendi yatırımlarına katkısının en az % 25 olmasını istemektedir. 7. Toplam finansman ihtiyacı, Yüksek İhtiyaç Senaryosu'nda toplam 3.6 milyar $, Düşük İhtiyaç Senaryosu'nda ise 3.5 milyar $' dır. Yüksek İhtiyaç Senaryosu'nda yapılan borç ödeme planı sonucu, program sonunda ödenmemiş borç kalmayacaktır. Düşük İhtiyaç Senaryosu'nda ise program sonunda 670 milyon $ ödenmemiş borç kalacaktır. 8. Çalışma ve işletme oranlan, fırmamn performans göstergeleridir. İşletme oranı, Yüksek İhtiyaç Senaryosu' nun 1. Aşaması sonunda % 57.5, 2. Aşaması sonunda ise, % 68'dir. Çalışma oranı ise, 1. Aşama sonunda % 39, 2. Aşama sonunda % 46' dır. Düşük İhtiyaç Senaryosu'nda ise işletme oranı, 1. Aşama sonunda % 58.5, 2. Aşama sonunda 66.2' dir. Çalışma oranı ise 1. Aşama sonunda % 39. 2. Aşama sonunda ise % 43.6' dır. 9. Yüksek İhtiyaç Senaryosu'nda 1. Aşama' da, 3.5 milyar $, 2. Aşama' da ise 120 milyon $ borçlanma öngörülmüştür. Düşük İhtiyaç Senaryosu'nda ise, 1. Aşama' da 3.36 milyar $, 2. Aşama' da ise 120 milyon $ borçlanma öngörülmüştür. 10. Yüksek İhtiyaç Senaryosu'nda, 1. Aşama' da 1.125 milyar $, 2. Aşama' da ise 3.26 milyar $ borç ödenmesi planlanmaktadır. Düşük İhtiyaç Senaryosu'nda ise, 1. Aşama' da 1.226 milyar $, 2. Aşama' da ise 2.335 milyar $ ödenmesi planlanmıştır. 1 1. Düşük büyüme senaryosunda; su ihtiyacının, dolayısiyle su yatırımlarının azalmasına rağmen, Master Plan' in sürdürülebilirliği açısından 'Yüksek İhtiyaç Senaryosu' na göre daha yüksek tarifelerin uygulanması gerektiği görülmüştür.