The relationship among self-efficacy, attribution and achievement in a Turkish EFL context

Yabancı dil öğrenimini ve yabancı dil öğrenimindeki başarıyı etkileyen faktörler uzun yıllarca araştırıla gelmiştir. Bunların arasında motivasyon, öğrenci tutumları, öğrenme stratejileri ve başka faktörler bulunmaktadır. Ancak son yıllarda, öğrenme sürecini ve öğrenme başarısını etkileyen ve büyük bir ölçüde katkıda bulunan öz-inançlar da büyük bir ilgi odağı haline gelmiştir (bkz. Mercer & Williams, 2014). Bu inançlardan bazıları da öz-yeterlilik ve yükleme faktörleridir. Öz-yeterlilik kişinin bir amaca ulaşmak için gerekli olan etkinlikleri düzenleme ve uygulama yeteneği hakkındaki inancı olarak tanımlanmıştır (Bandura, 1997). Yükleme ise bireyin olay ve davranışların sebeplerini açıklama işlemidir. Örnekle açıklayacak olursak, yükleme bir öğrencinin sınav performansını, başarı ya da başarısızlık gibi, neye bağladığını ya da atfettiğini gösterir. Bu çalışmada Türkiye'de yabancı dil olarak İngilizce öğrenen öğrencilerin öz-yeterlilik inançları, atıflar ve akademik başarıları arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Akademik başarıyı etkileyen faktörler olan bu değişkenler arasındaki ilişkiler ile bu değişkenlerin akademik başarıya olan etkileri ve bu başarıyı ne derece önceden belirleyebildikleri araştırılmıştır. Çalışmada karma yöntem kullanılmış olup çalışmaya İngilizce Hazırlık sınıflarında eğitim gören 141 öğrenci katılmıştır. Öğrencilerin öz-yeterlilik seviyeleri ve yükleme stillerinin belirlenebilmesi için eğitim öğretim yılının başlangıcında ve sonunda ölçekler uygulanmıştır. Bu ölçek sonuçları daha sonra onların sınav sonuçları ile karşılaştırılarak öz-yeterlilik ile başarı, yükleme stilleri ile başarı arasındaki ilişkiler değerlendirilmiştir. Aynı zamanda, hangisinin daha çok başarıyla ilişkili olduğunu ölçmek için, öz-yeterlilik türleri olan akademik öz-yeterlilik ve dil öğrenme öz-yeterliliği ile başarı arasındaki ilişki de incelenmiştir. Son olarak, bütün değişkenler regresyon analizine dahil edilerek, her bir değişkenin akademik başarıyı yordama gücüne bakılmıştır. Buna ek olarak, rastgele seçilmiş 25 öğrenciye yapılandırılmış açık uçlu sorular sorularak nitel veriler elde edilmiştir. Araştırma sonucunda, öğrencilerin öz-yeterlilik seviyelerinin ilk ölçüme göre yıl sonunda düşüş gösterdiği, sınavdaki performanslarını öğrencilerin büyük çoğunluğunun yetenek ve ilgiye, ikinci sırada ise sınav esnasındaki psikolojik durumlarına yordukları görülmüştür. Bunun dışında nitel araştırmaya katılan öğrencilerin büyük kısmı çabanın/veya az çaba harcamanın kendi performanslarını etkilediklerini düşünmektedir. Bunların dışında, sınavdaki başarılarını/başarısızlıklarını değişik faktörlere yoran öğrenciler de olmuştur. Son olarak, 'yukarıda ele alınan değişkenlerin hangisi daha çok başarıyı yordama gücüne sahiptir? sorusunun cevabı aranmıştır. Sonuç olarak, dil öğrenme öz-yeterliliğinin dilsel gelişimde en büyük yordama gücüne sahip olduğu, sonrasında ise sırasıyla dış faktörler, yetenek/ilgi ve çabanın istatistiksel olarak anlamlı derecede dil öğrenme başarısı üzerinde yordama gücüne sahip oldukları bulunmuştur. Bu ve daha önceki çalışmaların bulgularından yola çıkarak, öz-yeterliliğin dil öğrenimindeki başarıya olan etkisinin göz önünde bulundurulması, öğretmenlerin öğrencilerine öz-yeterlilik inançlarını geliştirmelerine yardımcı olmaları önerilmiştir. Aynı zamanda, öğretmenlerin öğrencilerin başarı veya başarısızlığın neye yüklendiği onların bir sonraki göreve olan yaklaşımını belirlediği de belirtilerek, onların yükleme stillerini daha içsel ve değişebilir yüklemelere değiştirmelerini sağlayıp akademik ortamda daha başarılı olmalarına katkıda bulunmaları önerilmiştir.