Üstün yeteneklilerin eğitimine yönelik görüş ve politikaların incelenmesi

Üstün yetenekli öğrenciler, özellikleri ve gereksinimleri yönünden yaşıtlarından belirgin olarak farklıdır ve normal müfredat programı dışında farklı eğitici programlarla desteklenmeye ihtiyaç duyarlar. Geleneksel okulun amacı; herkese aynı eğitimi vermek, belirli bir zaman dilimi içinde önceden belirlenmiş becerilerin ve kazanımların elde edilmesine yardımcı olmaktır. Bu bağlamda, o yıl geliştirilecek becerileri önceden kazanmış olan veya çok hızlı öğrenen öğrenciler için farklılaştırılmış öğretim olanakları sunulmazsa, bu özellikteki öğrencilerin eğitsel gereksinimleri karşılanmamış olur. Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde ilk olarak 1995 yılında açılan Bilim ve Sanat Merkezleri, ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarına devam eden üstün yetenekli öğrencilerin, normal eğitimlerini aksatmayacak şekilde bireysel yeteneklerini ve kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını sağlamaya çalışmaktadır. Bu merkezlerde görevli olan ve uygulamanın bizzat içinde yer alan öğretmenlerin sahip olduğu birikimlerden ve ilgili literatür taramasından yola çıkarak politika önerilerini tespit etmek, bu araştırmanın amacını oluşturmaktadır. Cumhuriyet döneminden günümüze üstün yetenekli bireyler, özel eğitim alanının en çok göz ardı edilen grubu olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu Dönemi'nde, Enderun modeli ile üstün yeteneklilerin eğitimi alanında dünyaya öncü olmamıza rağmen, bu köklü gelenekten yararlanılamamıştır. Milli eğitim politikalarımız, istihdam sürecini de içeren bir vizyondan yoksun olduğu için bu bireyler eğitimleri sonunda kendi kaderlerine terk edilmekte ve bu durum gelişmiş ülkelere doğru beyin göçüne zemin hazırlamaktadır. Türkiye'de, üstün yeteneklilerin eğitimine yönelik fonksiyonel ve sürdürülebilir ülke ölçekli politikaların oluşturulabilmesi için öncelikle mevcut uygulamaların ve politikaların farklı boyutlarının derinlemesine incelenmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu nedenle bu araştırmaya, ülkemizde ve gelişmiş ülkelerde üstün yeteneklilerin eğitimine yönelik uygulamaların ve politikaların ayrıntılı incelenmesiyle başlanmıştır. Elde edilen bilgiler arasında en öne çıkan noktalar şunlardır: Türkiye'de üstün yetenekli bireylerin eğitimi Anayasa, eğitim ve öğretimi düzenleyen yasalar, hükümet programları, kalkınma planları, Milli Eğitim Şuraları, DPT yıllık programları ve düzenlenen kongre kararları ile gündeme gelmiştir. Buna rağmen mevcut yasal düzenlemeler, işlevsel yapıda değildir ve eğitim sistemimiz, üstün yeteneklilerin eğitimine uyumlu hale getirilememiştir. Amerika'daki eyaletlerin eğitim yasalarında ve ulusal raporlarında üstün yeteneklilerin eğitimine ilişkin tüm faaliyetlerle ilgili standartlar daha 1970'li yıllarda belirlenmiştir. Bu alanda yapılan her türlü girişim ve çalışma, Eyalet Eğitim Bakanlıkları tarafından desteklenmektedir. Avrupa Birliği ülkelerinde ise üstün yetenekliler eğitimi son yıllarda yeni bir ivme kazanmış olsa da genel bakış açısı, üstün yeteneklilere özgü özel eğitim yerine, genel eğitimin kalitesinin artırılması yönündedir. Araştırmanın nitel bölümünde, İstanbul Ataşehir'de bulunan Bilim ve Sanat Merkezi'nde görevli 20 öğretmen ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen veriler, önce içerik analizine tabi tutulmuş ve belirlenen konu başlıkları çerçevesinde düzenlenmiştir. Sonuçlar doğrultusunda, uygulamacı ve araştırmacılara yönelik öneriler sunulmuştur. Ayrıca bu araştırma kapsamında ortaya çıkan bulgulardan yola çıkarak üstün yeteneklilerin eğitimine ilişkin Türkiye için bir model önerisinde bulunulmuştur.