14. yüzyıldan 17. yüzyıl sonuna kadar batı resim sanatında mekan sorunu

Mısır kabartmalarında perspektif kurallarına dair bir iz görülmezken, bu sanatta çok merkezlilik yaygın olarak kullanılmıştır. Antik çağda ise, resimsel mekan, sonsuza giden kesintisiz bir bütünden çok, farklı parçaların bir araya geldiği bir bileşke olup M. Ö. 500 yıllarından kısa bir süre önce Euthymides imzalı vazo resminde ilk kez kısa görünüş yakalanmıştır. Bizans resim sanatının önemli parçası olan ikonalarda, izleyicinin üzerinde doğrudan bir etki önemsenmiş ve bu nedenle, ikona ve mozaiklerde, tıpkı ortaçağ resimlerinde olduğu gibi yaratılmak istenen etkiyi geçersiz kılacak dünyevi zamana ve gerçek uzama göndermeler yapılmamıştır. Ortaçağda, dinsel nitelikte olan resim, ele aldığı dini konulan, mantığa dayalı bir sistem dahilinde anlaşılabilir açıklıkta öykülemiştir. Yapıtlarına adım ve kişisel özelliklerini yansıtmayan sanatçıların, dinsel konulan öykülendirirken kullandığı figürler, doğadan soyutlanmış, görünen doğayı yansıtmayan birer semboldür. 14. yüzyılla birlikte batıdaki burjuvazinin yükselmesi yanı sıra, meydana gelen düşünsel ve bilimsel gelişmeler, özellikle nominalizm, mistisizm ve hümanizmle ile nesneler dünyası, doğa ve birey önem kazanmaya başlamıştır. Artık, mutlak tamı gerçeğinden kurtulan sanatçı, gözle görülebilen gerçeğe yönelmiştir. Bu dönemde her ne kadar sanatçılar, dini konulan öykülendirmeyi sürdürse de konularını yüzeye aktarırken kendi bulunduğu noktayı esas almış ve bulunduğu bu noktadan dünyaya bakarken ilk perspektifsel yaklaşımları sunmuştur. 14. yüzyılın ortalarından itibaren kabul görüp yaygınlaşan, uzamı perspektifle verebilme kaygısıyla sanatçı, kendi sezgisini, konumunu ve bakışım yani, öznelliğini ortaya koymuştur. Böylece, perspektifi bir araç olarak kullanarak kendisi ve izleyenin bakış açısını sunmayı amaçlamıştır. Bu doğrultuda sanatçı, perspektif yardımıyla resimsel mekana derinlik sağlarken aynı zamanda görünen gerçeğin yansıması olan mekansal bir yanılsama yaratmıştır. Floransalı bir sanatçı olan Giotto (1262-1337), tiyatro sahnelerinden esinlendiği düşünülen ilk perspektif denemeleriyle dikkat çekmiştir. Sanatçı, dini konuları resmederken ortaçağ insanının zihninde oluşturduğu soyut uzamı, seyircinin gözü önünde gerçekleşen somut uzama çevirmiştir. Giotto, gerçeğe yaklaşma kaygısı ile doğadan gördüklerini de resmin içine katmıştır. Hava bile rengiyle, onun resmindedir. Yine Giotto'nun devamında Giovanni da Milano, d'Avanzo; Öklid ve Vitrivius'un perspektif öğretilerinden yararlanmışlardır. Paolo del Abacco (1366), Biocco da Parma; 15. yüzyıl perspektif öğretileri üzerinde çalışmış kuramcılara, Filippo Brunelleschi (1376-1446), Paolo Uccello(1397-1475), Leon Battista Alberti, Piero della Francesca (1420-1492) ve heykeltıraş Donetello'ya (1386-1446) çalışmalarıyla ışık tutmuşlardır. Döneminde güçlü bir etki yaramış olan bu sanatçılar, perspektif üzerine yapmış oldukları kuramsal bilgileri sanatta da somutlaştırmışlardır. Massaccio (1401-1429), daha sonra Leonardo da Vinci (1452- 1519) Raffaello Sanzio (1483-1520), Michelangelo Buonarotti (1475-1564) perspektif büimini resim sanatında kendi teknikleriyle kullanmış sanatçılardır. 17. yüzyılda barok sanat, kendinden önceki kapalı form anlayışına karşı, açık form anlayışı ve gölgesel üslubuyla döneme damgasını vurmuştur. Bu dönemde, sanat merkezi, çeşitli nedenlerle Hollanda'ya kaymıştır. Eşya, resimde gerçeğin kendisi değil, sadece resmidir ve nesnenin maddi görünüşü yerine, anlamı önem kazanmaya başlamıştır. Barok sanatta, bir bütün olarak algılanması istenen boşluk kavramı, önden arkaya diyagonal bir hareketle verilmiştir. Bu dönemde yapılan resimlerde, derinliğe gruplar halinde yerleştirilen figürler, el-kol hareketleriyle birbirine bağlanmış ve tek taraftan gelen ışık bir tiyatro sahnesi izlenimi yaratmıştır. Rönesans sanatında, yer verilen simetri ve yatay-dikey çizgi hareketlerine karşı; barok sanatta, eğrilerin, girinti çıkıntıların, kırık ve zikzakların oluşturduğu hareket sevilmektedir. Klasik sanatçı, sadeliği, değişmeyeni, anlaşılırlığı yani sanat-gerçeğini ararken barok sanatçı, akıp giden zaman içinde geçici bir anı yakalamak istemiştir. Barok dönemde, dinsel ve mitolojik konulu resimler, iç mekan, manzara, natürmort, bağımsız resim türleri olmuştur. Işık, formdan ayrı önem kazanmaya başlamış, formda belirlilik ve açıklıktan kaçınılmaya başlanmıştır. Velazquez (1599- 1660), Caravaggio (1583-1610), Rubens (1577-1640), Rembrandt (1606-1669), Jan Vermeer (1632-1675), gibi dönemin pek çok önemli sanatçıları, barok üslubun mekansal yaklaşımlarım, kendi sanatsal tarzlarında sunmuşlardır.