Hastane atıksularında antibiyotikler ve kentsel atıksulara etkisi

Farmasötikler medikal özelliklere sahip kimyasal maddeler grubudur. Günümüzde tıpta ve veteriner hekimlikte, tarımda ve su kültüründe olmak üzere geniş bir alanda kullanılmalarıyla modern hayatın önemli ve vazgeçilmez unsurları olmuşlardır. Farmasötiklerin çevredeki oluşumlarıyla ilgili sistematik çalışmalar hala birçok ülkede yapılmamaktadır. Atıksu arıtma tesisi çıkış suları, yeraltı suları ve yüzeysel sularda 160 çeşit ilaç türüne rastlanılabilmektedir. Hatta içme sularında bile farmasötiklere rastlanılmaktadır. Antibiyotikler, kullanılan ilaçların en önemli grupları arasında yer almaktadırlar. Antibiyotikler güçlü bakteriyel toksisiteleri ve dayanıklılık arttırma özellikleri nedeniyle dikkat edilmesi gereken özel gruplardan biridir. Antibiyotikler, biyomembranlardan kolayca geçebilecek özellikte ve biyolojik parçalanmaya dayanıklı olarak üretilirler. Bir kez doğaya bırakıldıklarında, antibiyotikler ya çözünmüş fazda ya da kolloid veya toprak partiküllerine tutunarak yüzey ve yeraltı sularına taşınabilirler. Atıksular üzerine ise sınırlı sayıda çalışma gerçekleştirilmiş olup, genellikle hastane atıksuları ile ilgili miktar ve karakterizasyon çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Ülkemizde genellikle hastane atıkları ile ilgili yapılan çalışmalarda katı atıklar, tehlikeli ve zararlı atıklar üzerine yoğunlaşılmıştır. Konya ilimizde merkezde, 8 Devlet ve 10 Özel olmak üzere toplam 18 Hastane bulunmaktadır. Hastanelerden kaynaklanan atıksular, toplam atıksu debisinin %3,46'sını oluşturmaktadır. Fakat hastane atıksuları ile ilgili herhangi bir yasal düzenleme bulunmamaktadır. Bu çalışmanın ilk aşamasında antibiyotiklerin atıksularda tespiti için analitik metot optimizasyonu gerçekleştirilmiştir. İkinci aşamasında ise Konya'da faaliyet gösteren 16 hastanenin kanalizasyona deşarj noktasından ve bu suların arıtıldığı Konya Kentsel Atıksu Arıtma Tesisi giriş, çıkış ve ileri arıtım ünitesinden yaz döneminde alınan atıksu örneklerinde antibiyotik bileşikler tespit edilmiştir. Ayrıca Konya'da faaliyet gösteren hastanelerin atıksularında tespit edilen antibiyotiklerin Konya Kentsel Atıksu Arıtma Tesisi'ne katkısı değerlendirilmiştir. Toplam antibiyotik konsantrasyonları incelendiğinde en düşük 21,15 g/L olarak Doğum Çocuk Hastanesi'nde ve en yüksek 4886, 1 g/L ile Başkent Hastanesi'nde tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda AZI 2284, 73 g/L, TMP 272, 48 g/L, CLAR 2070, 38 g/L bileşiklerinin konsantrasyonlarının Başkent Hastanesi'nde, diğer noktalara kıyasla açık bir farkla daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. SMX ve CTC bileşikleri Eğitim Araştırma Hastanesi'nde diğer noktalara kıyasla daha yüksek konsantrasyonlarda tespit edilmiştir. CIPRO bileşiğinin en yüksek konsantrasyonu ise 416, 74 g/L ile Selçuk Üniv. Hastanesi'nden alınan atıksu örneklerinde tespit edilmiştir. Arıtma tesisi girişinde CIPRO bileşiği 101, 39 g/L ile diğer bileşiklere kıyasla daha yüksek konsantrasyonlarda tespit edilirken, arıtma tesisi çıkışında DOXY bileşiği 288, 26 g/L ile ve ileri arıtım çıkışında CIPRO 55,88 g/L, SMX 50,1 g/L, OXY 34,64 g/L ile diğer bileşiklere kıyasla daha yüksek konsantrasyonda tespit edilmiştir.