Dietary pattern-induced greenhouse gas emission and water footprint estimations in Turkey

Çevresel etki analizi literatüründe gerçekleştirilen son çalışmalar, beslenme ve diyet örüntüleri ile çok çeşitli çevresel etkiler arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktadır. Türkiye'de yaşayan ortalama bir kişinin, diyet örüntüsü ve beslenmesine ilişkin çevresel etkilerin henüz araştırılmamış olması nedeniyle; bu çalışma 1960 yılından günümüze ve daha sonar 2050'ye ortalama gıda tüketimin su ayak izi ve sera gazı emisyonlarını hesaplamayı hedeflemektedir. Beslenme ve diyet örüntülerinin sağlıkla yakın ilişkisi göz önünde bulundurulduğunda, çevresel etki ile birlikte sağlık üzerindeki etkilerin de değerlendirilmesi temel hedeflerden biri haline gelmiştir. Bu çalışma dahilinde, oluşturulan tüm diyet senaryoları, su ayak izi yaklaşımı ve faktörleri ile, literatürde bulunan yaşam döngüsü analizi çalışmaları derlemesi sonucu elde edilen ortalama Akdeniz sera gazı emisyon faktörleri kullanılarak, çevresel etkileri bakımından değerlendirilmiştir. Diyet senaryolarının sağlık üzerindeki etkilerinin niteliksel olarak değerlendirilmesi için, Türkiye'ye özel hazırlanan diyet önerileri kılavuzu ve son zamanlarda gerçekleştirilen ve beslenme, diyet göstergeleri ile sağlık arasındaki nedensel ilişkiyi ortaya koyan epidemiyolojik araştırmalardan faydalanılmıştır. Bunun yanı sıra, Türkiye Beslenme Rehberi ve Akdeniz Diyeti önerileri temel alınarak, iki farklı sağlıklı diyet senaryosu oluşturmak yoluyla, ortalama tüketimi yansıtan diğer diyet senaryoları hem sağlık hem de çevresel etki bakımından karşılaştırılmıştır. Bu çalışmanın sonuçları, Türkiye'de gıda tüketiminin çevresel etkisinin, Avrupa ve Akdeniz ortalamalardan daha düşük olduğunu ortaya koymuştur. Buna ek olarak, 2050 yılı için öngörülen diyetle ilişkili sera gazı emisyonları ve su ayak izinin, Avrupa ya da diğer gelişmiş ülkelerdeki mevcut ortalama diyetle ilişkili çevresel etkileri aşmadığı tespit edilmiştir. Ancak, Türkiye'de mevcut gıda tüketimini gösterir diyet senaryoları, beslenme önerilerinden önemli ölçüde farklılaşmaktadır ve bu nedenle, diğer iki sağlıklı diyet senaryosu ile karşılaştırıldığında, daha düşük sağlık skorları elde edilmektedir. Türkiye Beslenme Rehberi'ne dayalı olarak oluşturulan diyet senaryosu, sağlık puanı açısından en iyi sonucu vermeine rağmen, en yüksek çevresel etkiye sahip diyet senaryosu olmuştur. Öte yandan, Akdeniz Diyeti önerileri temel alınarak hazırlanan diyet senaryosu ise sağlık puanı açısından ikinci sırada yer almış ve sera gazı emisyonları ile su ayak izi açısından en iyi performansı göstermiştir. Literatürde yer alan diğer çalışmalar ile uyumlu olarak, diyet senaryolarında hayvansal gıdaların artan payı ile sera gazı ve su ayak izi emisyonlarının arttığı gözlemlenmiştir. Bu çalışma, disiplinler arası bir yaklaşım ile; beslenme ve çevresel etki araştırmalarını bilimsel yaklaşımlar yoluyla birleştirerek, Türkiye için sağlıklı, çevre dostu ve hem ekonomik hem de sosyal açıdan kabul edilebilir bir diyet önerisinin geliştirilmesine katkı sağlamaktadır. Bu ve daha sonar yapılacak olan çalışmalar ile Türkiye için bir sürdürülebilir diyet önerisi hazırlanması mümkündür. Araştırma süresince kullanılan yöntem ve araçlara ilişkin tüm kısıtlara rağmen, bu çalışma hem çevre hem de beslenme alanında gerçekleştirilecek diğer çalışmalara yararlı bir temel oluşturması beklenmektedir.