1940-1970 dönemi toplumsal temalar açısından Türk resmi

Batı etkisindeki resim sanatımızı incelediğimizde, yakın zamana kadar sanatçılarımızın sanatımıza felsefi bir yaklaşım getirmediklerini görürüz. Bunun iki sebebi vardır. Birincisi; aydınlarımızın büyük birçoğunluğunun, bilim ahlakı içinde hareket etmemeleridir. Bu yüzden aydınlarımızın yine büyük birçoğunluğu kültürümüzün tümüne sahip çıkmamıştır. Bu da kültürde bozulmalara sebep olmuştur. İkincisi;bu dönemde devletin kültür ve sanat politikasının olmamasıdır. Bu yüzden cumhuriyet ideolojisinin karşı karşıya kaldığı en önemli sorunlardan biri, Türk kültürünün çağdaş anlayışla bütünleştirilememesidir. Her ulusun, ulus olarak kalabilmesi için kendi kültürüne sahip çıkması gerekir. Bunun için de kültürünü sağlam temellere oturtması gerekir. Ulusal kültürü temellendirmek için tutulacak yol ise, dünden bugüne gelmek değil, bugünden düne gitmektir. Oysa cumhuriyet kurulduktan sonra 1970'lere gelinceye kadar kültür ve sanat politikası oluşturacak bir bakanlık kurulmamıştır. Sanatçılarımızın yurtdışında eğitilmesi, ya da yurt dışından gelen kişiler tarafından eğitilmesi kendi kültürümüzden çok, eğitimini aldıkları kültürlerin etkisi altında eser üretmelerine sebep olmuştur. Bunun en çarpıcı örneği 1914 kuşağının, geleneksele yönelen sanatçıların eserlerine 'Mürekkebi veya boyası kurumamış dahi olsa ölü sanatlar' olarak kabul etmeleridir. Oysa bugün elimizde Türk resmini temsil edecek güç ve özellikte olan eserlerin birçoğu 1914 kuşağının beğenmedikleridir. 1940 yılında bazı gençler milli sanat sloganı ile yola çıkarak kökü bizde olmayan yeniliklere karşı tavır almışlar, Avrupa'dan her alınanın hazır elbise gibi giydirilmesine karşı çıkmışlardır. İkinci dünya savaşının getirdiği toplumsal çalkantıların Türkiye'nin kültür ortamını etkilediği bir dönemde, yeni bir kültür yorumuna gidilmesi kaçınılmaz olmuştur. 'Yeniler Grubu' ilk kez belki bir görüş açısı çerçevesinde 'Toplumcu' ya da 'Toplumcu Gerçekçi' anlayıştan kaynaklanan bir düşünce tarzı ile hareket etmişlerdir. Bu grubun üyeleri 1947 yılına kadar Türk resim sanatı tarihinde etkili olmuşlardır. Grup üyeleri 1950'li yıllarda çağın modası olan soyut resime yönelmişlerdir, sonradan kendi çizgilerini bularak, toplumsal temalı eser üretmeye devam etmişlerdir. Resmimizde halk sanatımızın süslemeci öğelerini kullanarak yeni bir yol bulmak isteyen Bedri Rahmi Eyüboğlu atölyesinden mezun 10 öğrenci 1947 yılında '10'lar Grubu'nu kurarakIll Türk resmine yeni bir soluk getirmişlerdir. Üyelerin büyük birçoğunluğu zamanla sanat ortamından çekilmiş olmalarına rağmen, Türk resim sanatının önemli temsilcileri olarak resim sanatı tarihimize geçmişşlerdir. Üzerinde durulması gereken bir önemli noktada, sanatçılarımızın, batılı kalıpları giderek bırakmalarıdır. Özellikle 1960 sonrası toplum sorunları, hayatın her alanında olduğu gibi görsel alanda da iyiden iyiye kendini hissettirmiştir. 1959 yılında kurulmuş olan 'Yeni Dal Grubu', 'Yeniler Grubu'nun toplumsal ya da toplumcu gerçekçi anlayışlarının bir devamı gibidir. Ancak bunların siyasal anlayışları bariz bir şekilde eserlerinde görülmeye başlamıştır. Nitekim bu yüzden soruşturmaya maruz kalmış ve tutuklanmışlardır. 1960 yılında 'Siyah Kalem Grubu' kurulmuşsa da bunlar sadece bir dayanışma grubu olarak ortaya çıkmış, 1965 yılında açtıkları sergiden sonra dağılmışlardır. 1960 sonrası özel galerilerin açılması koleksiyonculuğun gelişmesine yol açmış, o da sanatçıların devlet sergilerine bağımlılığını ortadan kaldırmıştır. Böylece sanatçılar, sanatlarıyla hayatlarını sürdürmenin yollarını aramış ve bulmuşlardır. Serbest piyasa ekonomisi, sanatçılarımızı araştırmaya yöneltmiş, bu da farklı anlatım yollarını denemeleri için motor görevi görmüştür. Batı ile ilişkilerinde artık tek yönlü bir bağımlılık ortadan kalkmış, her sanatçımız kendi düşüncesi doğrultusunda hareket etmeye başlamıştır. 1960 sonrası sanatçılarımız kendi gerçeklerine daha bir objektif yaklaşmaya başlamış, Avrupa ekollerini arkadan takip etmek yerine kendi kişisel eğilimlerine daha bir güvenle tutunur olmuşlardır. Bu da 1960 sonrası sanatımıza bir benlik kazandırmıştır. Hatta bu dönemde yurt dışına çıkan, orada kendini kabul ettiren birçok sanatçımız vardır. Bunlardan ilk akla gelenler; Selim Turan, Abidin Dino, İhsan Cemal Karaburçak, Burhan Doğançay gibileridir. Bu dönemin resim sanatına bir başka açıdan baktığımızda, insanı ilgilendiren her şey toplumsaldır. Sanatçıyı ilgilendiren her şey de insanı ilgilendirendir. Ancak biz burada sembollere yüklenmemiş, doğrudan yansıtılan toplumsal temalı eserleri ele aldık. Bunlarda köy hayatı, ekonomik nedenlerle köyden kente göçen insanların hayatı, şehir hayatı ve kültürel hayatı konu alan eserlerdir.