Yöresellik ve ulusallık açısından Malik Aksel

Resim sanatımızda batılılaşma yönündeki gelişmeler, Cumhuriyet öncesi ve Cumhuriyet sonrası olmak Özere iki temel başlık altında incelenebilir. Bu iki dönem; birbiri ile ayrılmaz bir bütünlük içindedir. XIX. yüzyıl Geç Osmanlı Dönemi'nde sultanların sanatsal etkinliklere destek olması ile batı anlayışı sanata hakim olmaya başlar. Osmanlı sanatçısı; batı etkisinde doğayı incelemeye başlar ve perspektif ağırlıklı eserlerle sanatta büyük çığır açar. 1935 yılında ' Mühendishane-i Berri-i Hümayun'dan mezun olan on öğrenci Avrupa'ya resim öğrenimi için gönderilir. O dönemdeki öncü sanatçılar; Ferik İbrahim Paşa ve Ferik Tevfik Paşa' dm 1860 ve 1870'li yıllarda ise; Şeker Ahmet Paşa, Süleyman Seyyit ve Osman Hamdi Bey Batı anlayışındaki sanatı İstanbul sanat ortamına taşımışlardır. Şeker Ahmet Paşa; 1870 yılında Paris'te düzenlenen ' Evrensel Sergi ' de resimlerini sergilemiş ve 1873 yılında ilk resim sergisini açmıştır. Süleyman Seyyit ise; Boulanger ve Gerome gibi zamanın akademik ve klasik sanat eğitimi veren atölyelerinde yedi yıl eğitim görmüş ve bu çalışmaları ile klasik sanat bilgisini pekiştirmiştir. Osman Hamdi Bey ise; Türk resminde figür üzerine kurulu köklü bir geleneğin başlatıcısıdır. Türk resmi; Osman Hamdi Bey'in 1883 yılında kuruculuğunu üstlendiği Sanayi-i Nefise Mektebi ile gelişimini hızlandırmıştır. Bu okul; çağdaş kültür düzeyinin şekillenmesinde çok büyük bir etkiye sahiptir. Okulda Avrupa'dan getirilen yabancı hocalar eğitim verir ve zamanla batı anlayışı Türk resmine hakim olmaya başlar. Cumhuriyet öncesinde temelleri atılan batılılaşma hareketleri Cumhuriyet döneminin önemli bir kültür politikası olmuştur. 1908 yılında kurulan ve faaliyetleri 1930'lu yıllara kadar devam eden ' Osmanlı Ressamlar Cemiyeti ' 1911- 1914 yıllan arasında yayınladığı gazetesi ile sanatı tartışmaya açmış ve tabana yaymıştır. Cemiyet; 1921 yılında ' Türk Ressamlar Cemiyeti ', 1929 yılında ise ' Güzel Sanatlar Birliği ' adım almıştır. 1916 yılından itibaren açılan ' Galatasaray Sergileri ' Cumhuriyet Dönemi'nde boyut kazanmıştır. Geleneksel olarak düzenlenen bu sergilerle sanat, halkın ve kamuoyunun beğeni ve görüşlerine açılmıştır. Daha sonra; İbrahim Çallı' run öncülük ettiği ' Çallı Kuşağı ' diğer adıyla ' Türk Empresyonistleri ' ile resme izlenimci tarz hakim olmuştur. Akademide hoca olan sanatçılar, mezun olan öğrencileri 1926 yılında Avrupa'ya eğitime göndermişlerdir. Böylece; Avrupa' da o dönemde gelişen fovizm, kübizm gibi akımlar tanınmış ve yurda getirilmiştir. Bu öğrenciler okullarım bitirdikten sonra akademiye hoca olmuşlar ve 1929 yılında ' Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği' ni kurmuşlardır. Çağdaş batı anlayışındaki resimleri ile sanatta yeni bir çığır açmışlardır. 1930'lu yıllarda Türk resim sanatında önemli gelişmeler olmuştur. 1932 yılında; Ankara' da Gazi Eğitim Enstitüsü kurulmuştur. Malik Aksel de okulun ilk hocalarındandır. 1932 yılında ' Halkevleri ' kurulmuştur. 1933 yılında ' İnkılap Sergileri ' düzenlenmeye başlanmıştır. Aynı yıl oluşan ' D Grubu ' sanatçıları akademikn sanata karşı çıkmış, sanatın sürekli yenilenmesi ve yeni kaynaklarla keşfedilmesi gerektiğine inanmışlardır. 1940 yılında ortaya çıkan ' Yeniler Grubu ' ise; kendilerinden önce oluşan grupların insan sorunlarına yabancı kaldıklarını, toplumdan uzaklaştıklarını düşünerek toplumun öne çıktığı bir sanat görüşünü benimsemiştir. Daha sonra 1947 yılında ' On' 1ar Grubu ' ve 1959'da ' Liman Ressamları Grubu'nun dağılmasından birkaç yıl sonra ' Yeni Dal ' adı altında, yenilerin toplumsala anlayışının ikinci evresini oluşturan grup oluşmuştur. Cumhuriyet öncesindeki bu gelişim çerçevesi içinde dönemin siyasi iktidarı Cumhuriyet Halk Partisi ve bu parti ile özdeşleşen hükümet yönlendirici ve düzenleyici bir politika izlemiştir. Yapılan yenilikler ve çağdaş fikirler, sanatsal kuruluş ve organizasyonlar aracılığı ile halka yansıtılmıştır. 1938 yılına dek sanatçılar özellikle İstanbul ve çevresinde boğaz manzaraları yapmışlardır. Bu yıldan sonra devlet desteği ile ' Yurt Gezileri ' düzenlenir. Devlet; sanatçıları bu gezilerde görevlendirerek Anadolu'yu tanımalarını ve Anadolu halkının da sanatçısını ve sanatı tanımasını amaçlar. Bu gezilerde yapılan resimlerde sanatta yer alan konular değişmiş, eski kalıplardan çıkılmıştır. Malik Aksel de; bu yıllarda yaşamış ve bu gezilere katılmış sanatçılarındandır. Sanatçının aynı dönem ressamları arasında hiçbir gruba dahil olmayışı, yöresellik ve ulusallık arayışı dikkati çeker. Aksel; resim ve halk kültürü üzerine yoğun araştırmalar yaparak bunları yayınlayan, sanatın hem teorik hem de pratik örneklerini sunan bir sanat adamıdır. Tez kapsamında; Türk sanatında yerellik, evrensellik tartışmalarında önemli bir yeri olan, çok yönlülüğü, eğitimciliği, Türk halk kültürüne verdiği önemle adını duyuran Malik Aksel' in resimlerinde ve yayınlarında kullandığı folklorik temalar değerlendirilerek analiz edilmiştir.