Türkiye İş Bankası sanat kolleksiyonunda resimleri bulunan asker ressamlar

Türkiye'de batılı resmin gelişiminde de eğitim programının olumlu sonuçları çeşitli aşamalarda oluşmuştur. Bu olumlu sonuçların birinci aşamasını, batı anlayışındaki resmin teknik özellikleri hakkında birikime ulaşmış bireylerin kazanılmasıyla varılabilmiştir. Onecilikle elde edilen uygulamacı bir insan gücü biçimi olmuştur. Bu potansiyel birikimini tam olarak tuval resminde kullanamasa dahi, iki ana kanaldan kaynaklanarak gelişmiş ve sonuçta aynı potada yanyana, biri diğerinin önüne geçerek yer almışlardır. Bu potada Türk Resmidir. Başlangıçta kaynaklar, resim eğitiminin hedef amacı dışında, gücünü dingin ve dolaylı olarak gösterdiği askeri ve sivil eğitim kurumlarıdır. Konunun tek ve yeni bir eğitim kurumunda odaklaşması için ise, 19. yüzyıl son çeyreğinde, Sanayi-i Nefise'nin kurulmasını beklemek gerekmiştir. İkinci aşama ise; bu ilk adımların somutlaştığı ve yağlıboya resimlerle örneklendiği ve sonuçların gözlendiği somut verilerdir. Bir başka deyişle; bu ressamların sahip oldukları birikimleri nasıl kullandıklarıdır. Bu bağlamda, öncelikle dikkate alınması gereken, Türk Resim sanatçıları açısından, tuval resmine giden yolda atılan ilk adımlar ve bu adımların sahipleridir. 18. yüzyıl sonundan başlayarak 20. yüzyılın ilk çeyreğine kadar etkinliğini sürdüren asker ressamlar grubu bu ilk adımların sahipleridir. Asker Ressamlar olgusu, dünyada eşine rastlanmayan, askerlik mesleğini seçmiş, sanatçı ruhlu kişilerle gerçekleşen bir olgudur. Bu grup, yüzyılı aşkın bir süre içinde, sanatçı ve resim eğitmeni olarak, toplumsal biliçlenme açısından çok yönlü işlevlere sahip ve etki alanları geniş öncü bireyler silsilesidir. Figür, özellikle insan figürü asker ressamların tuvallerinde yer alan nadir görüntülerdendir. Askeri okullarda aldıkları eğitimi, batıda aldıkları eğitimle güçlendiren ressamlarımız dışında, figürle ilgilenen pek sanatçı bulunmamaktadır. Asker ressamlar teknikleri açısından d eğer lend iril diklerin de; öncelikle, mesleğin gereği olarak öğretilen perspektif ve gölgenin kazandığı ağırlıkla betimlemelerinde, resim sel olmaktan çok, üçüncü boyutu doğru olarak yakalama çabası içinde oldukları sezilmektedir. Bu nedenle de, askeri okul çıkışlı ressamlar perspektif konusunda yetkin bilgiler derleyen resimler ortaya koymuşlardır. Mekan derinliğini çizgisel ve renksel değerlerle verme açısından çok başarılıdırlar. Bu özellikleriyle akademi dışında sivil okullarda yetişen ressamlardan, özellikle Darüşşaf akalılardan ayrılırlar. Gölgeye ışıktan çok önem verilmiştir. Asker ressamlar tabloları çoğunlukla ışıklı yüzeylere sahiptirler. Mimari ayrıntıları doğru olarak vermişlerdir. Ortak anlatım özelliklerine rastladığımız, en önemli etkin örnek, eğitimi sonrasında Avrupa'ya gitmeyip, manzara resmine yeni bir anlayış getiren Hoca Ali Rıza ve atölyesidir. Bu atölyeden yetiştirdiği yapıtlarıyla belirleye bildiğimiz, Ahmet Haraıii, Mehmet Ali, Yüzbaşı Rıza, Şemseddin dir. Bu sanatçıların tablolarındaki genel ifade, ışık gölge değerlerinin tüm berraklığı ile ortaya konmasıdır. ivTürk ressamlarının gelişimi ve bakış açılarının genişlemesi açısından önemli bir arlımda askeri okullarındaki eğitimlerine, batıya gönderildikleri süreç içinde kazandıkları bilgileri ekleyen ressamlardır. Bu ressamlarımızın Sultan Abdiilmecid döneminden itibaren Avrupanın çeşitli kentlerine gönderildikleri bilinmektedir. Batıya gönderilen asker ressamlarımızın, başlangıçta karşılaştıkları yeni kültürel değererin algılanması açısından oldukça zorluk çektikleri şüphesizdir. Onların karşılaştıkları yeni ortam çağlar boyunca toplumla birlikte yaşanarak yaratılmış kültürün içindeki sanattır. Bu kültürel ortam içinde asker ressamlarımızın eğitimi; Geröme, Boulanger ve Cabanel gibi Paris'in klasist-roman- tik ekolleri ile karışık bir akademizmanın ölü dalgalarını yaşayan sanatçılardan alınmıştır. Bu sanatçılar yurda, daha çok akademik bir eğitimin yanında Barbizon Okulu ve Courbet'in dojayı yorumlayan anlayışı ile dönmüşlerdir. Türk resim sanatının yapı taşlarından olan adı geçen sanatçılar batı kültürünün uzun bir süreç içinde ortaya koyduğu birikimi, kendi güörüşleri ve özellikle konu seçiminde odaklasan geleneksel değerlerle birleştirerek, sonuçta kendi yorumlarını ortaya koymuşlardır.