Resimde göstergeler ve kurgusal biçimler ilişkisi

Bir dilbilim terimi olarak 'gösterge' bir biçim aracılığıyla bir içeriğe gönderme yapar. Sözgelimi edebiyat bunu sözcükle, sinema görüntü ile, resim de biçim ve renk ile yapar. Gösterge bir şeyin yerine geçtiğine göre demek ki sanatta sürekli olarak iletiler zinciri ile karşı karşıyayız. Zaten çağdaş göstergebilim de yaşantımızın tamamen göstergelerle kuşatılmış olduğunu öne sürüyor. Bundan hareketle bir sanat yapıtını anlamak için sadece onun plastik dilini çözmek yetmiyor. Onu bir gösterge olarak kabul edip, tarihsel, toplumsal, düşünsel içeriklerini de açmak gerekiyor. Ortaçağdan günümüze kadar uzanan göstergebilim tartışmalarının çeşitliliğinden ortaya çıkan sonuç bu yüzden hepimizi çok ilgilendiriyor: Gösterge salt okunabilen, betimlenebilen, somut durumlarda değil, sanat gibi mutlak olarak bir bildiri iletme zorunluluğu bulunmayan tüm kültür alanlarında da vardır ve onları çözmek için çabalamalıyız. Ancak şunu unutmamak gerek; sanatçının yaratma özgürlüğü göstergelere sınırsız işlevler yükler. Beuys, Ramsden, Kosuth, Buren vb. gibi sanatçıların işlerinde göstergeler sanatın diline yabancılaşmadan ileti sunarlar. Bu yüzden sanatta göstergelerin konumu özerk ve keyfidir. Kimi sanatçıların yapıtlarında göstergeler bir mesaj olarak da görülürken, kimilerinde sanatsal amaçlı olurlar. Ama sanat yapıtı sonuçta bir kod, bir göstergeden başka bir şey de değildir. Başka bir deyişle resimde en soyutlanmış biçim bile bir göstergedir. Bu çalışmada göstergebilimle ilgili kuramsal yaklaşımlar incelenmeye, araştırılmaya devam ederken, uygulamalı çalışmalar da buna paralel olarak yürütülmüştür. Tez kapsamındaki resim ve enstalasyonlarda göstergelerin nasıl ele alınacağına resmin olanakları içinde karar verilmiştir. Bunda Kandinski'nin 'İçsel Zorunluluk İlkesi'nin de önemli etkileri olmuştur. Doğa gözlemiyle oluşturulan farklı biçimler birer gösterge olarak kabul edilmiş, bunlar, kesilip, parçalanarak kendi aralarında yeniden birleştirilmişlerdir. Bu tür bir biçimetüdü için 'Kurgusal' nitelemesi uygun görülmüştür. Ortaya çıkan yeni kurgusal biçimlerde nesnelerin ipuçları görüldüğü için gösterge yine de varlığını korumuştur. Bunlar göstergebilimdeki görüntüsel göstergelerdir. Biçimlerdeki organiktik endişesi, Mehmet Siyah Kalem figürleri, Uzakdoğu resmi ve kaligrafisi, Gölge Oyunu gibi farklı kaynaklardan türemiştir. Çalışmalar tuval, bez, enstalasyon olarak sürdürülmüştür. Özellikle bez çalışmalarda kumaş boyasının bez ile kurduğu ilişki sonucunda renkçi ve yüzeyci bir tavır ortaya çıkmıştır. Kurgusal biçimler tuval ve bezlerde yanyana, alt alta sıralanarak yer almışlardır. Bu noktada göstergebilirndeki 'dizgesellik'ten yararlanılmıştır. Modüllerdeki yinelenmenin sınırını, yapıtların yer alması düşlenmiş yüzeyleri belirlemiştir. Büyük mekan ya da yüzeylere göre resimlerin boyutları ve renkli yüzeyleri de büyümüş ya da küçülmüştür. Buna bağlı olarak da modül sayısı çoğalıp azalmıştır. Modüllerin çalışmalarda ritm ve enerjiyi sağlayabileceği düşünülmüştür. Öte yandan da modüllerin büyük renkli boşluklarla ilişkileri denenmiştir. Enstalasyonlarda ise, göstergelerin bildirişim işlevleri belli konseptler bağlamında ele alınmıştır. Ancak plastik dil hiçbir zaman gözden kaçınlmamıştır. Göstergeler ve kurgusal biçimlerle 'özgün', 'rahat' bir anlatım dili amaçlanmıştır. Tez süresince yürütülen tüm çalışmalarda göstergenin mesajı olsun olmasın onun resimsel zorunlulukla kurduğu ilişki irdelenmiştir.