Avrupa Parasal Birliği veTürkiye

1929 yılında yaşanan Büyük Depresyon sonrasında ülkeler, içinde bulundukları dış ödemeler dengesi ve işsizlik sorunlarını çözmek için bireysel olarak rekabetçi devalüasyonlarla ihracatlarını artırma ve gümrük tarifelerini yükselterek ithalatlarını kısıtlama ve üretimlerini genişletme çabasındaydılar. t Ancak 'Komşuyu Fakirleştirme' adı da verilen bu politikalar üretim ve istihdam hacminin daha da düşmesine neden oldu. Bu sebeple savaş sonlarında başta ABD olmak üzere sanayileşmiş ülkelerin çabalarıyla dünya ticaretini serbestleştirmeye yönelik gelişmeler yaşanmıştır. 1947 yılında GATT Anlaşması imzalanmış ve ticareti serbestleştirme yönünde bağlayıcı kararlar alınmıştır. 1995 yılında kurulan WTO, GATT'ın yerini devralmıştır. GATT ve WTO'nun amacı tüm dünya ticaretinin serbestleştirilmesi iken, bölgesel olarak ticaretin serbestleştirilmesi yönünde de çabalar oluşmuştur ve oluşmaktadır. Bu bağlamda bir grup ülkenin aralarındaki ticareti ve diğer ekonomik ilişkileri serbestleştirici politikalar izleyerek ekonomik birlikler oluşturmalarına ekonomik entegrasyon hareketi denilmektedir. Ekonomik entegrasyon türlerinin en ileri aşaması olan parasal birlik teorisi olan optimum para sahası teorisi, tek bir para biriminin ya da homojen bir paranın veya sabit bir kurun aralarındaki ilişkinin geri dönülemez bir biçimde belirlendiği, iki ya da daha çok para biriminin ödeme aracı olarak kabul edildiği alandır. Parasal birliğin maliyetleri, ekonomi politikası araçlarından olan döviz kuru değişkeninin artık kullanılamaz olmasından kaynaklanmaktadır. Parasal birlik ile sağlanacak kazançlar ulusal para birimlerinin değişiminden kaynaklanan işlem maliyetleri ve gelecekteki döviz kuru riski ortadan kalkacaktır. Belirsizlik azalacak, fiyatlarda şeffaflık artacak ve piyasa daha iyi işler hale gelecektir. Parasal birlik ile elde edilecek kazançların tamamının ancak tek para biriminin kullanımı ile sağlanacağı iddia edilmektedir. Optimum para sahası, 'ortak paranın faydalarının zararlarını aştığı bölge' olarak tanımlanmaktadır. Avrupa ülkelerinin kurdukları APB'nin temeli 1957 yılında Almanya, Fransa, İtalya, Hollanda, Lüksemburg ve Belçika tarafından kurulan AET'ye kadar inmektedir. AET 1973 yılında ingiltere, Danimarka, İrlanda, 1981 yılında Yunanistan, 1986 yılında ispanya, Portekiz, 1996 yılında Avusturya, Finlandiya ve İsveç'in katılımlarıyla 15 ülkeli bir birlik haline gelmiştir. AET, 1987 yılında Avrupa Topluluğu ve 1993 yılında da Maastricht Antlaşmasından sonra Avrupa Birliği adını almıştır. Avrupa Birliği 21 yy. da yeni bir genişleme dalgasına hazırlanmaktadır. 2004 yılına gelindiğinde Çek Cumhuriyeti, Estonya, GKRY, Letonya, Litvanya, Macaristan, Malta, Polonya, Slovenya ve Slovakya AB'ne tam üye olacaklardır. Bulgaristan ve Romanya ile 2000 yılı başında görüşmeler başlatılmıştır. Türkiye ise ancak 2004 yılının Aralık ayında müzakerelerin başlaması için tarih alabilecektir. Türkiye üyelikten önce AB ile gümrük birliği kurmuş tek ülkedir. Türkiye diğer aday ülkelerle karşılaştırıldığında nispeten yüksek enflasyona sahip ve yüksek kamu açıkları olan bir ülkedir. Türkiye ile diğer aday ülkelerin makroekonomik yapılarının korelasyon yöntemiyle ölçümüne dayanan karşılaştırmalar Türkiye'nin çok da geride olmadığı görülmektedir. Romanya, Litvanya, Slovenya ve Bulgaristan ile Türkiye ekonomilerinin yakınlık dereceleri yüksektir. APB ile 1999 yılında tek para birimi olan euro yaratılmıştır. Euro dolardan sonra uluslararası ticarette tercih edilen ikinci para konumundadır. APB'de, euro ile birlikte kalıcı ve sağlıklı bir büyüme beklenmektedir. Euro ile birlikte Birlik içinde döviz değişimlerinden kaynaklanan işlem maliyetlerinin ortadan kalkması ile üye ülkeler arasındaki ticaretin ve üretimin artması beklenir. Euro Alanında artan büyüme sonucunda, AB üyesi olmayan ülkelerin AB ile ticaret düzeylerinin artması beklenecektir. Söz konusu ülkelerin ihracatındaki artış bu ülkenin dış ticaretinde AB'nin payı ne kadar büyükse o kadar yüksek olacaktır. Türkiye'nin APB üyesi ülkeler ile ekonomik bağları her zaman güçlü olmuştur. Avrupa Birliği çok uzun bir süredir Türkiye'nin en büyük ticari partneridir. Türkiye, euronun yaratılmasından en fazla etkilenecek ülkelerin başında gelmektedir.