Sosyal hizmet eğitiminin sağlık okuryazarlığı düzeyi üzerine etkisi: Erzincan Üniversitesi örneği

Sağlık sisteminin karmaşık yapısı ve sağlık hizmetlerinden yararlanmak için gerekli olan bilgi ve becerilerden yoksun olma bireyin etkin biçimde sağlık hizmeti almasını engelleyebilmektedir. Sağlık okuryazarlığı bireyin sağlık sisteminde ihtiyaç duyduğu bilgilere ulaşmasını, bu bilgileri değişen koşullara göre anlayarak yorumlamasını, değerlendirmesini ve kullanmasını sağlar. Sağlık okuryazarlığı, sağlık hizmeti alan bireyler için gerekli olduğu kadar sağlık hizmeti sunanlar için de gereklidir. Sağlık sisteminde rol alan bazı çalışanların sağlık okuryazarlığı becerileri yetersiz olabilmektedir. Sosyal hizmet uzmanları, profesyonel sağlık ekibinin önemli bir parçasını oluştururlar. Sağlık okuryazarlığı sosyal hizmet uzmanının kendisi için gerekli olduğu kadar müracaatçılarına hizmet verebilmesi için de gereklidir. Zira sosyal hizmet, sağlığın biyo-psiko-sosyal boyutunu odağa alır. Bu bağlamda sosyal hizmet uzmanları; sağlığa erişimin önündeki engelleri belirleyerek destek grupları ve örgütleriyle ilişki kurarak sağlık okuryazarlığını artırmaya yönelik girişimleri planlayarak ve yöneterek olumlu sağlık çıktılarına ulaşmaya katkıda bulunabilirler. Böylece düşük düzeyde sağlık okuryazarı olan müracaatçıları tanıma, bu müracaatçıların ihtiyaçlarını ve karşılaştıkları engelleri bilmeleri de önemlidir. Çünkü dezavantajlı bireylerin sağlık hizmetlerine ulaşmalarını kolaylaştırmak, bu hedef için bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmalarını yürütmek, sağlığın geliştirilmesi, hastalıkların önlenmesi gibi pek çok sorumlulukları bulunmaktadır. Bu nedenle sosyal hizmet eğitiminin öğrencilere sağlık okuryazarlığı konusunda bilgi, beceri ve değer temeli sağlaması önemlidir. Bu noktadan hareketle ulusal sosyal hizmet literatürü incelendiğinde sosyal hizmet eğitiminin sağlık okuryazarlığı ile ilişkisini araştıran bir çalışmaya rastlanmamıştır. Literatürdeki bu boşluğu doldurmak üzere planlanan bu araştırmanın amacı, sosyal hizmet bölümü öğrencilerinin eğitim programı ve devam ettikleri sınıf temel alınarak sosyal hizmet eğitimine göre öğrencilerin sağlık okuryazarlığı düzeylerini belirlemektir. Bu araştırma betimsel araştırma türlerinden tarama modelinde yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY-32) ve kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Araştırmaya Erzincan'da sosyal hizmet eğitimine devam eden lisans ve ön lisans olmak üzere toplam 270 öğrenci gönüllü olarak katılmıştır. Araştırma sonucunda öğrencilerin genel olarak sağlık okuryazarlığı yeterli düzeyde bulunmuştur. Ancak eğitim programı ve sınıf düzeyleri temel alındığında sosyal hizmet eğitiminin öğrencilerin sağlık okuryazarlığı düzeylerinde, bu bilgiye ulaşma, bilgiyi anlama, değerlendirme ve kullanma süreçlerinde istatistiksel olarak anlamlı bir fark oluşturmadığı ortaya çıkmıştır. Ayrıca eğitim programı ve sınıf düzeylerine göre sağlık okuryazarlığının tedavi ve hizmet ile hastalıklardan korunma / sağlığın geliştirilmesi boyutlarında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiştir. Bu noktada sosyal hizmet eğitim müfredatına sağlık okuryazarlığına ilişkin bilgi, beceri ve değer temelini öğrencilere kazandırmaya yönelik derslerin eklenmesi önerilebilir. Ayrıca sağlık eğitimine okul öncesinden başlayarak tüm eğitim kademelerinde yer verilmesi; eğitim, sağlık ve sosyal politika hedeflerinde sağlık okuryazarlığı düzeyinin yükseltilmesine öncelik verilmesi gerekir.