Mehmet Aksoy' un açık alan heykellerinin göstergebilimsel yöntemle çözümlenmesi

Tez çalışması, açık alan heykellerinin çevresiyle olan ilişkisini Mehmet Aksoy'un açık alan heykelleri örneğinde incelemeyi amaçlamıştır. Açık alan heykellerinde çevre-form ilişkisi bu araştırmanın ana problemini oluşturmaktadır. Heykelle çevre ilişkisinin nasıl kurgulandığı sorusu, seçilen heykellerin çevreyle olan ilişkisinin göstergebilimsel yöntemle yapılan analizleri sonucunda elde edilen veriler doğrultusunda açıklanmıştır. Heykel sanatında mekan olgusu en yoğun biçimde modernizmle tartışılmaya başlanmıştır. Modernizme kadar heykel, mekanı biçimleyen form olarak kabul edilmiş, dini ve kamusal mekanlarda yer alan heykeller o mekana kimlik kazandıran görsel unsur olarak ele alınmıştır. Bu bakış açısında heykeli çevreleyen alan boşluk olarak algılanmıştır. Oysa modernizmle birlikte sanat yapılanmalarına yöneltilen soruların artması, art arda gelişen akım denemeleri 'acaba malzeme mi mekanı yaratıyor yoksa mekanın şekli mi malzemeye bir kalıp kazandırıyor? (Lowry, 1972, s. 192) sorularını artırmış, bu sorular heykel sanatçılarının dış mekanın bütünüyle bir boşluk olmadığı kavrayışına sahip olmalarını sağlamıştır. Modernizmle birlikte başlayan heykelin, mekanın egemenliğinde tasarlanması problemi çeşitli denemelerle yanıtlanmaya çalışılmış, mekanı kapsayacak tasarımlar kent dokuları içinde yeni kimlikleriyle daha sık görünür hale gelmiştir. Açık alan heykelleri, plastik sanatların çevreyle ve bireylerle en kolay ve rahat iletişime girebildikleri sanat ürünleridir. Yaşanılan çevrede yer alan bu sanat ürünleriyle her gün karşılaşılmakta ve ister istemez iletişim kurulmaktadır. Ancak bu sürecin etkin biçimde gerçekleşebilmesi için heykel ve mekanın iletişimini ön plana alan bir tasarımla kurgulanması gerekir. Bir heykel tasarımının içinde bulunduğu mekana uyum sağlaması kuşkusuz heykel tasarımının başlangıç aşamalarında programlanmalıdır. Tamamlanmış bir formun bir mekanın ortasına yerleştirilmesi onu açık alan heykeli olarak başarılı kılmaz. Bir açık alan heykeli tasarlanırken mekandan ayrı bir şekilde düşünülemez. Açık alan için tasarlanan bir heykel, kapalı mekan heykelleri gibi sadece formun kendi plastiğiyle ilintili problemleri çözen tasarım süreciyle yetinemez. Mekanın fiziksel, estetik, anlamsal öğeleri heykelin plastik formunda, boyutunda ve estetik projelendirme süreçlerinde yer alır. Açık alana yerleştirilmiş heykellerin, yerleştirildiği mekana nasıl bir anlam ilettiği, mekanın var olma olanaklarını belirlemede nasıl bir rol oynadığı ve heykelin yerleştirildiği mekanın forma sunduğu yeni anlamların neler olduğu soruları tez çalışmasının tartışma konusunu oluşturmaktadır. Mekanın tüm özelliklerini kullanarak formu anlamlandırma ve formun yapısını kullanarak mekanı anlamlandırmanın plastik, estetik ve fiziksel tasarımlarını yaparak heykellerine form verdiği bilinen heykeltıraş Mehmet Aksoy'un açık alan heykelleri tartışmanın örneklemini oluşturmuştur. Mehmet Aksoy'un birbirinden farklı kent mekanları için tasarladığı 'Kibele Çeşmesi' ve 'Hezarfen' heykelleri, mekan-heykel etkileşiminin incelenmesinde örnek alınan ve analize uygun bulunan tasarımlar olmuştur. Bu heykeller tez hazırlığı sürecinde programlanan göstergebilimsel analiz dizgesi doğrultusunda; betimsel düzey, yöntembilimsel düzey ve bilimkuramsal düzey olarak üç aşamada incelenenip analiz edilmiştir. Aynı dizge; heykelin konumlandığı mekan analizi için de uygulanmıştır. Böylece çift yönlü bir bakış açısı geliştirilerek heykelden çevreye, çevreden heykele ulaşan etkileşim noktaları bulgulanmıştır. Ayrı ayrı analizleri yapılan heykel ve çevre dizgeleri son basamak olan bilimkuramsal düzeyde birleştirilerek anlamlandırma sonuçlandırılmıştır. Tez çalışmasının ana bölümlerinden biri olan ikinci bölümde, mekan kavramını açımlayan alt başlıklarla incelenip heykel sanatıyla mekan ilişkisi kuramsal düzeyde tartışılmıştır. Diğer ana bölüm ise; Mehmet Aksoy'un heykellerinin analizinin özetlendiği ve heykel-çevre ilişkisinin çeşitli boyutlarda ve katmanlarda analizi yapıldığı bölümdür. Bu analizlerde heykel ve çevre ayrı ayrı kodlanmış anlam katmanlarıyla analiz edilmiş, son aşamada sanatçının tasarım yöntemini içeren yoruma ulaşılmıştır. Tez çalışmasında yapılan tüm analizler Mehmet Aksoy'un açık alan heykellerinde tasarıma bütüncül bakış açısıyla başlayıp, forma yüklediği anlam ile heykelin bulunduğu mekana yüklediği anlamların karşılıklı ilişki içinde programlandığı bulgulanmıştır. Tez çalışması probleminin çözümlenmesinde uyguladığı yöntemin geçerli olduğunu ve çevre analizleriyle heykel analizlerinin karşılıklı iletişim içinde anlamlandırılmalarının heykeli kavramakta daha geniş veriler sunduğu sonucuna varmıştır.