Günümüz plastik sanatlarında görsel dil olarak tekstil

İlk çağlardan beri insanlar, akıllarını ve güçlerini birleştirerek doğa şartlarına karşı koymuşlardır. İklim ve yaşam koşullarıyla konar-göçer yaşamaya zorlanan insanoğlu her geçen gün biraz daha gelişmiş ve bu şekilde ileriye gitmiştir. Gereksinimleri arttıkça, kısıtlı malzeme kaynağını zorlayarak yeteneklerini ve bilgilerini geliştirmişlerdir. Aynı zamanda kendi gereksinimlerini kendileri karşılayan insanların yaratıcı gücü; hem kendini, hem de barınağını yani yaşamını güzelleştirir olmuştur. Bu şekilde en eski üretim ürünlerinden olan tekstil bir barınma, ısınma ve korunma objesi görevinden çıkıp daha sonra güzel sanatlar kapsamına girecek bir olgu haline dönüşmeye başlamıştır. 19. yüzyıl bu anlamda bir dönüm noktası olmuştur çünkü; savaş sonrası teknolojik ilerleme sürecinde ekonominin büyümesi ve genç nüfusun artması, tasarımdaki ve sanattaki hızlı değişimi ve daha ileri teknolojileri teşvik eden en önemli faktörlerden biri olmaya başlamıştır. Aynı zamanda tasarımcı ve sanatçı içinde farklı boyuttaki seçicilik dönemini beraberinde getirmiştir. Bu durum yeni görsellere ulaşma çabasının daha da artmasına sebep olmuştur. Günümüzde ise tekstil ürünlerini anlatmak için geliştirilmiş olan dil geniş bir boşluğun varlığına işaret etmektedir. Gelenekselden gelen tekstilin artık gelenekselden kopup çağdaş sanat disiplini içinde ele alınması, bu sanatın giderek diğer sanat dalları ile yakınlaşmasından ve etkileşiminden doğmuştur. Gerek yapısall ve gerekse ifadesel zenginlik açısından tekstiller, modern ve çağdaş sanat kapsamında plastik sanatlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Günümüzde tekstil kullanılarak yapılan resim ya da heykeller ya da dokunarak özgün efektler katılan düzenlemeler bir plastik sanatlar objesi olarak değerlendirilmektedir. Tabi bunda 20. Yüzyıl sanatı ile gelişen tekstil tasarımlarının, bir el sanatı olmasından öte, resim, heykel gibi bağımsız bir sanat dalı olarak var olmaya başlamasının önemi yadsınamaz. Tez çalışmam beş ana bölümden oluşmaktadır. Yöntem olarak birinci bölümde; 20. ve 21. yüzyıl sanatı başlığı altında bu döneme tekabül eden Modern Sanat, Çağdaş Sanat ve Postmodern Sanat olarak ele aldım. Bu bölümde 19. Yüzyıldan günümüze kadar olan sanatsal akımları ve bu akımlarla tekstilin yollarının kesiştiği noktalara dikkat çektim. Bu bölüm hem sanat akımlarının bir özeti hem de bu süreç içinde tekstilin zaman içinde nasıl bir sanat objesine dönüştüğünün, tekstil kullanılan plastik sanat eserlerinin bir sanat tarihi öyküsüdür. İkinci bölümde; Tekstil ana başlığı altında tekstili sınıflandırdım. Tekstil malzemesi olan elyafı türlerine göre sınıflandırarak, tekstil oluşturmada kullanılan teknikleri ele aldım ve bu şekilde tekstilin malzeme olarak olanaklarını, sanatçıya sunduğu yapısall özelliklerini plastik olanaklarını ele aldım. Ayrıca teknolojinin gelişmesi ile ortaya çıkan özel elyaf türleri ve yeni yapıları, bu yeni nesil elyafların sanat malzemesi olmasıyla birlikte tekstil ve sanatın birbirine daha çok yakınlaşmasını mevcut veriler ile ele aldığım. Bu sebeple ikinci bölüm sanat ve tekstil arasındaki ilişkiyi kurmak ve anlamlandırmak açısından önemli bir bölümdür. Üçüncü bölümde; Tekstil sanatı başlığı altında, sanatsal tekstillerin teknik olarak sınıflandırılması, lif sanatı ve giyilebilir sanat ve hammaddesi tekstil olmayan materyallerden oluşan tekstiller olarak dört bölümde ele alınmıştır. Bu bölümde 20. yüzyıl sanatı ile gelişen tekstil tasarımlarının, bir el sanatı olmasından öte, resim, heykel gibi bağımsız bir sanat dalı olarak var olmaya başlamasından ve bunun öneminden bahsedilmiştir. Dördüncü bölümde; tekstilin resim, heykel, performans sanatı, arazi sanatı ve enstalasyon gibi diğer plastik sanatlar ile ilişkisini inceleyerek sanatçıların bu yönde verdikleri işlerden örnekler ile sunulmuştur. Tekstil malzemesinin plastik sanatlar alanında kullanımı açısından örneklemeler ve branşlar arası sanatsal-tasarımsal etkileşimin detayları sorgulamalar bu bölümün ana kaynağını oluşturmaktadır. Bu bölüm aslında beşinci bölüme bir hazırlık yapma açısından dikkate alınmalıdır. Beşinci bölümde; ise tekstil malzemesi ya da tekniği kullanan sanatçılardan, Ramazan Bayrakoğlu, Gülsün Karamustafa, Joseph Beuys, Christo, Adrian Esparza, Maurizio Anzeri gibi sanatçıların yaşamları, eğitimleri ve neden tekstil içeren işler ürettikleri üzerine örneklerle sunularak araştırmanın sonuçları sunulmuştur. Burada en çok sorgulanan konu ise tekstilin nasıl bir sanat objesi haline dönüştüğü ve neden bu malzemenin tercih edildiği üzerinedir. Bu sebeple bu bölümde sık sık tekstil malzemesi kullanan sanatçıların fikirlerine yer verilmiştir. Ve tezim bu bölümlerden sonra sonuç ve kaynakçalar bölümleri ile tamamlanmıştır.