Su ve kanalizasyon sistemlerinin onarımında kullanılan teknolojik yöntemler ve bunların sosyal ve ekonomik kazanımları

İçme suyu ve atıksu tesisleri büyükşehir ve metropollerdeki en yoğun altyapı sistemlerinden birini oluşturmaktadır. Bu sistemler, aşırı ve yoğun yüklerin etkisi ve plansız kullanımlara bağlı olarak zamanla hasara uğrar ve kullanılmaz hale gelir. Genel olarak içme suyu ve atıksu boru hatları yeraltında hizmet verdikleri için bakım çalışmaları bir arıza çıkana kadar ihmal edilir. Yerleşim bölgelerinde hizmet veren bu sistemlerin deprem sonrasında işlevlerini sürdürebilmeleri veya hızlı bir şekilde tekrar işler hale getirilebilmeleri toplum sağlığı ve çevre açısından çok önemlidir. Zamanla yaşlanan boru hatlarında çeşitli nedenlerle hasar meydana geldiğinde acil müdahale gerektirdiğinden yüklü maliyetler ortaya çıkar. Bu hatların rehabilite edilmesi için birçok kazısız yöntem mevcuttur ve İstanbul ili sınırları içerisinde İSKİ bünyesinde bu yöntemler ağırlıklı olarak kullanılmaktadır. Özellikle bu kazısız rehabilitasyon yöntemleri trafiğin, konut ve işyerlerinin yoğun olduğu ve tarihi değer taşıyan bölgelerde çok cazip bir seçimdir. Boru hatlarının rehabilitasyonunda kullanılan yöntemlerin çok ve birbirine benzer olması, hangi yöntemin daha ekonomik, uzun ömürlü ve sağlıklı olduğu konusunda kararsızlıklara sebebiyet vermektedir. Rehabilitasyon yönteminin seçiminde kurulum maliyetinin yanında başka faktörler de toplam maliyeti etkilemektedir. Hasar oluştuktan sonra veya akut hasar durumunda zorunlu yapılan bu uygulamalara reaktif uygulamalar denir ve eski anlayışı simgeler. Hasar oluşmadan veya kronik hale gelmeden önce yapılan eylemlere proaktif eylemler denir. Bu eylemler iki aşamalıdır. İlk adım olarak boru hattının incelenmesi, ikinci adım olarak ise hattın tahmini ömrünün belirlenmesini kapsar. Bundan sonraki aşamada tayin edilen eylem planına göre hatlar belirli zaman aralıklarında uygun kazısız veya kazılı tekniklerle rehabilite edilebilir. Bir trafik ışığı arızasının bile trafikte yığılmalar oluşturduğu metropoliten kentlerde ulaşımı aksatacak altyapı uygulamaları büyük kitleleri etkileyecek sorunlara neden olmaktadır. Hem kentsel yaşam kalitesini sağlamak hem de atıksu altyapısını yönetmekle sorumlu kent yöneticilerinin, altyapı uygulamalarını kazısız teknoloji ile yapmaları zorunluluk haline gelmektedir. Kazısız teknoloji kullanılarak altyapı oluşturmanın konforu kentsel sistemin vazgeçilmezi ve kentli haklarının da en önemlilerindendir. İstanbul başta olmak üzere birkaç Su ve Kanalizasyon İdaresi kritik hatlarda kanal temizliği ve görüntülenme çalışmalarına ciddi derecede önem vermekte ve verilen bu önem gün geçtikçe de artmaktadır. İçme ve atıksu iletim hatlarında uygulanmakta olan kazısız rehabilitasyon teknikleri yeni bir teknoloji olmakla birlikte gelişimini sürdürmektedir. Her bir uygulamanın avantajları ve dezavantajları mevcuttur. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de yeni olan bu teknolojiler ile ilgili fazla bilgi birikimi bulunmamaktadır. Yöntemlerin ve kullanılan malzemelerin çeşitliliği ve özelliklerinin iyi bilinmemesi optimum yöntemi seçme konusundaki zorlukları oluşturmaktadır. Altyapı sistemlerinde teknolojik yöntemlerin kullanılması son 15 yıllık bir geçmişşe dayanmaktadır. Türkiye'de özellikle çalışmakta olduğum kurum olan İSKİ bu konuda öncülük etmiş ve adeta diğer altyapı kuruluşlarına rehberlik hizmeti vermektedir.