Sivas Organize Sanayi Bölgesi'nde atık su profili ve arıtma sistemi seçimi

Yüksek Lisans Tezi SİVAS ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ'NDE ATIKSU KİRLENME PROFİLİ VE ARITMA SİSTEMİ SEÇİMİ Ahmet EKER Cumhuriyet Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı DANIŞMAN : Yrd. Doç Dr. Fehiman ÇİNER Organize Sanayi Bölgeleri ; Türkiye'de dengeli kalkınmanın sağlanması ve yatırımların yönlendirilmesi amacıyla birbiriyle işbirliği halinde üretim yapan orta ve küçük işletmelerin planlı bir alanda toplandığı, ortak altyapı hizmetlerinin sunulduğu bir modeldir. Endüstrileşmiş bölgelerde endüstriyel kirlenmenin engellenmesi amacı doğrultusunda yapılacak çevreye yönelik yatırımların gerçekleştirilmesinde ilk adım atıksu miktar ve karakterizasyonunun saptanmasıdır, özellikle yetersiz veriye sahip endüstriyel bölgelerde altyapı ve arıtma tesisi tasarımlarını doğrudan etkileyecek olan atıksu miktar ve karakterizasyonun sağlıklı belirlenememesi ekonomik kayıplar doğuracak ve kirlenmenin önlenememesi sorununu ortaya çıkartacaktır. OSB'nden kaynaklanacak kirleticilerin karakterizasyonunun tanımlanabilmesi için endüstrilerin üretimlerine bağlı olarak sistematik bir yaklaşımla hareket edilmelidir. Bu çalışmada, Sivas Organize Sanayi Bölgesi'nde literatür bazlı ve deneysel atıksu karakterizasyonu yapılmıştır. Bu amaçla İstanbul'da benzeri yapılan çalışmalarda kullanılan bilgi alma formu hazırlanmış ve her bir endüstriye yerinde ziyaret yapılarak bilgi toplanmıştır. %33, 86 gibi düşük bir doluluk oranına sahip SOSB'de, faaliyete geçen 33 işletmede 14 farklı, gelecekte açılması planlanan işletmelerle/ birlikte 18 farklı kategori sektörü bulunmasına rağmen ağırlıklı bir sektör dağılımı yoktur. Kirlenme profilinin belirlenmesi için her endüstri için proses atıksu karakteristiği benzer çalışmalarda kabul edildiği gibi literatür esaslı alınmıştır. Proses atıksuyu miktan her endüstri için anket formundan belirlenmiştir. Atıksu karakterizasyonunun belirlenmesi için 2 saatlik, 8 saatlik ve anlık 1 1 numune literatür bazlı karakterizasyonu karşılaştırmak üzere farklı şartlar ve kompozisyonlarda alınmıştır. Sivas OSB ana kanal çıkışından ve öncelikli endüstrilerden alınan numunelerin analizi doğrultusunda yapılan atıksu karakterizasyon çalışması sonucunda SOSB atıksuyunun kuvvetli evsel atıksu niteliği taşıdığı ve ağır metal parametrelerinin deşarj limitlerinin altında kaldığı belirlenmiştir.. Bu çalışmada, kimyasal ve biyolojik antılabilirlik alternatifleri de değerlendirilmiştir. Yapılan antılabilirlik deneyleri sonucunda, Top P limitinin düşüklüğü ve metallerinde çöktürülebilirliği, alınan her numunenin çok farklı karakterde olması, debinin değişkenliği ve düşüklüğü dikkate alındığınarak bölgede ortak kimyasal arıtma alternatifinin değerlendirilmesinin uygun olacağı öngörülmüştür. Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği'nde istenen deşarj standartlarını sağlamak için ana kanal çıkışından alınan numunelerde jar testi yardımıyla kireç tek başına veya Alüm, FeS04, FeCI 3 ilaveli denenerek optimum koagülant dozu ve pH belirlenmiştir. Ekonomik koşullarda dikkate alındığında kireç ilaveli olarak Alüm, 250 mg/1 dozda pH 7'de %89 KOI, %68 AKM giderim verimi ile optimum olarak değerlendirilmiştir, önerilen kimyasal arıtmanın ; nötralizasyon havuzu, hızlı karıştırma, yavaş karıştırma, kimyasal çökeltim veya flotasyon havuzu ve çamur yoğunlaştırma ünitelerinden oluşacağı esas alınmıştır. SOSB atıksularının mevcut durum için ve gelecekteki durum için karakterizasyonu yapılmış olup arıtma alternatifleri geliştirilerek önerilerde bulunulmuştur. Önerilen arıtma alternatifinin ilk yatırım maliyeti 166827 USD olarak hesaplanmıştır.