20. yüzyılın resminde müziğin etkisi ve bu etkilenmenin, Klee ve Kandinsky odaklı biçimsel incelemesi

YÜKSEK L SANS TEZ ÖZÜ20. YÜZYIL RESMİNDE MÜZ Ğ N ETK S VE BU ETK LENMEN NKLEE VE KAND NSKY ODAKLI B Ç MSEL NCELENMESBetül KANDEM RSanat Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Şubat 2007 Danışman: Prof. Dr. Bahadır GÜLMEZResimde müziğin etkilerinin, bu iki sanat arasındaki tarihsel ve biçimsel ilişki bağlamında incelendiği bu çalışmada hareket alanımız 20. Yüzyılın ilk yarısıdır. Gerek resimde gerekse müzikte yaşanan köklü değişimlerin 20. yüzyılın başlarında meydana gelmesi tarihsel sınırlandırmadaetken olmuştur. Çalışma içerisindeki önemli bir diğer sınırlandırma üzerinde durulacak ressamların belirlenmesi hususundadır. nceleme alanı olarak, soyut resmin öncülerinden 20. yüzyıl sanatında önemli bir yere sahip VasilyKandinsky ve Kandinsky ile aynı dönemde yaşamış kendine özgü resimselüslubu ve yapı çözümlemeleri ile sanat tarihi içinde kendine haklı bir yer edinmiş Paul Klee seçilmiştir. Özelikle 20. yüzyılın ilk yarısı resim-müzik ilişkisi açısından oldukça hareketli bir dönemdir ve elbette ki bu etkileşim süreci yalnızca bu iki sanatçı ile sınırlı değildir. Öyle ki dönemde kurulan ve her iki sanatçının da üyesi olduğu Der Blaue Riter sanat gurubu, sanatlar arası etkileşimidesteklediklerini gösteren yayınlar yayınlamışlardır. Aynı dönemde yaşamış, aynı derneklere, çalışma gruplarına üye, kişisel ilişkileri kuvvetli olan Klee ve Kandinsky'nin müziğe yaklaşımları ve kendi sanatlarında birer araç olarak kullanma şekillerinin farklılığı dikkat çekicidir. Bununla birlikte her iki sanatçının da çocukluğundan itibaren müzik eğitimi almış olmaları ve müziğihayatlarından çıkarmamaları önemlidir. Müzik ile bu kadar iç içe olan bu sanatçıların her iki sanat üzerine söylemlerinin çokluğu, araştırma süresincesıklıkla bu sanatçılarla karşılaşılmasına neden olmuştur. Bu söylemlerinçokluğu, kaynak sıkıntısı çekilen bir alanda bizi bu iki sanatçıya yöneltenteknik nedenlerden biridir. Çalışmanın ilk bölümünde, resim ve müzik arasındaki etkileşim hakkında tarihsel boyut göz önünde tutularak genel bir giriş yapılmıştır. 20. yüzyıla kadar gelen süre içinde bu iki sanatın birbirine yakın durduğudönemler, sanatçılar üzerinden verilecek örneklerle ortaya konularak konuyayakınlık kazandırılmaya çalışılacaktır. kinci bölümde ise resim ve müzikte ortak kavramlar üzerinde durulacaktır. Resim ve müziğin kendi sanatsal özellikleri bağlamında bir ilişki kurulmaya çalışılacak, sanatsal yapıyı oluşturmak için kullanılan armoni, kompozisyon, zaman-mekan gibi ortak kavramların her iki sanat için ifade ettiği değerler tespit edilmeye çalışılacaktır. Üçüncü bölümde ise öncelikle inceleme alanımız olan 20. yüzyıldaresimde ve müzikte olan gelişimler aktarılacaktır. Resimde natüralistanlayıştan soyuta geçişin, müzikte de tonal sistemden atonal sisteme geçişinbazı noktalarda bu sanatların etkileşimine katkıda bulunulduğu düşüncesi ile bu gelişimler ortaya konacaktır. Her iki sanatında kendi sistemlerinde yaptıkları bu köklü değişimin ortak amacı sanatın arılaştırılması çabasıdır. 20. yüzyılda yaşanan sanatsal gelişimin ardından bu dönemde yaşamış ve resimmüzik ilişkisi üzerine çalışmaları bulunan Klee ve Kandinsky üzerinde durulacaktır. Klee ve Kandinsky'in kendi sanatlarına bakışı, müziğe bakışları, müziği kendi sanatlarında kullanma biçimleri ortaya konacaktır.