Evaluation of hazardous waste management system in Turkey

Bu tez çalışmasında, en çok atığın metal imalatında üretildiği belirlendi. Türkiye'de üretilen tehlikeli atık miktarları nüfus, gayri safi yurtiçi hasıla, sanayi üretimi, belediye atıkları üretimi ve yükseköğrenim gören kişi sayısı faktörleri kullanılarak tahmin edildi. Sonuç olarak, nüfus ile tehlikeli atık miktarı arasındaki çok kuvvetli bir bağıntı olmasa da, gayri safi yurtiçi hasıla ile tehlikeli atık miktarı arasında bir bağıntının var olduğu Türkiye verilerine göre belirlendi. Buna ek olarak, sanayi üretimi ve belediye atık üretimi faktörlerinin tehlikeli atık miktarını çok az bir oranda etkilediği fakat yükseköğrenim gören kişi sayısı ile tehlikeli atık miktarı arasında bağıntının olduğu bulundu. Belirlenen bu faktörler, 10 Avrupa ülkesinin veri setlerinin toplamına göre incelendi ve yükseköğrenim gören kişi sayısı hariç bütün faktörlerin etkili olduğu belirlendi. Türkiye'deki tehlikeli atık arıtım tesisleri araştırıldı ve böylece, 2015 yılında, Türkiye'de 201 tane tehlikeli atık geri dönüşüm tesisinin, 36 tane yakma ve birlikte yakma tesisinin ve 8 tane de atık gömme tesisinin olduğu belirlendi. Buna ek olarak, illere göre tehlikeli atık arıtım tesislerinin sayısı incelendi ve tehlikeli atık arıtım tesislerinin çoğunluğunun endüstrinin geliştiği büyük şehirlerde olduğu fakat bazı küçük şehirlerde, tehlikeli atık üretilmesine rağmen tehlikeli atık arıtım tesisinin olmadığı bulundu. Diğer bir deyişle, batıdan doğuya gidildikçe tehlikeli atık arıtımı tesisi sayısının azaldığı anlaşıldı. Ayrıca, tehlikeli atık arıtım tesisleri, izin ve lisans konularına göre incelendi. 2015 yılında, en çok izinin tehlikeli atığın geri dönüşümü konusunda (%29) alındığı bulundu. Buna ek olarak, tehlikeli atık arıtım tesislerinin sayısı illerin gelişmişlik göstergelerine göre incelendi. Sonuç olarak, illerin gelişmişlik göstergelerinin tehlikeli atık geri dönüşüm tesis sayısını ve toplam tehlikeli atık arıtım tesis sayısını etkileyebileceği anlaşıldı. Tehlikeli atık yönetim problemleri incelendi ve Türkiye'deki en önemli problemin tehlikeli atık miktarının tam olarak bilinmemesi olduğu belirlendi. Bunun sonucu olarak da, mevcut tehlikeli atık sistemini değerlendirmek için tehlikeli atık envanteri hesaplanmaya çalışıldı ve böylece, 10 Avrupa ülkesinin nüfus, gayri safi yurtiçi hasıla, endüstriyel üretim, belediye atık üretimi ve yüksek öğrenim gören kişi sayısı faktörleri kullanılarak bir metot oluşturuldu. Sonuç olarak, 2009 yılından 2015 yılına kadar olan sürede, bilinen tehlikeli atık miktarına ek olarak 8.345. 939 ton tehlikeli atığın üretilmiş olması gerektiği belirlendi. Ayrıca, bu atığın arıtım maliyeti hesaplandığında, sırasıyla, 2.169.944. 140 TL'nin gömmek için, minimum 4.172.969. 500 TL ve maksimum 25.037.817. 000 TL'nin yakmak için ve son olarak da 1.226.853. 033 Doların geri dönüşüm için harcanması gerektiği belirlendi. Şayet 8.345. 939 ton olarak belirlenen bu miktar gömülürse, bu atığın çevre maliyetinin 219.915. 493 Euro olacağı fakat yakılırsa bu atığın çevre maliyetinin 383.495. 897 Euro olacağı bulundu. Bunların dışında, gömme ve yakma tesislerinin yatırım maliyeti incelendi ve gömme tesisi için yatırım maliyetinin yaklaşık olarak 7,5 milyon Euro ve yakma tesisi için yatırım maliyetinin 316- 373 milyon TL arasında olduğu belirlendi. Sonuç olarak, bu tez çalışmasından, Türkiye'deki mevcut tehlikeli atık yönetim sisteminin bazı eksikleri olduğu ve bu yüzden, daha çok geliştirilmesi gerektiği belirlendi.