Tekne atıklarına yönelik uygulamadaki mavi kart sisteminin geliştirilmesi ve iklim değişikliğinin azaltımına etkilerinin belirlenmesi: Fethiye örneği

Bu tez çalışmasında Muğla'nın Fethiye ilçesinde Fethiye Limanı'na bağlı günübirlik tur teknelerinin faaliyetleri sonucu ortaya çıkardıkları, Mavi Kart uygulaması kapsamındaki katı ve sıvı atık miktarları ile Mavi Kart uygulamasında yer almayan ancak önemli bir çevresel değer olan ambalaj atıkları miktarlarının eşdeğer karbon ayak izlerinin hesaplamaları yapılmıştır. Fethiye Limanı'na bağlı tur tekneleri boylarına göre kategorize edilerek, yaz turizminde atık miktarının pik değere ulaştığı Temmuz ayında 14 adet tekne baz alınarak toplamda 116 tekne 3 ayrı kategoride incelenmiştir. Teknelerin biyobozunur ve ambalaj atık miktarları, hafta sonu ve hafta içi olmak üzere 2 ayrı tartım ile gerçekleştirilmiştir. Turizm sezonunun en yoğun şekilde yaşandığı ay içerisinde toplam 5 ayrı ambalaj cinsi ve bir biyobozunur atık cinsi olmak üzere 168 adet tartım işlemi yapılmıştır. Yıl içerisinde Mavi Kart Otomasyon Sistemi'ne teslim edilen atıksu miktarlarındaki grafiksel değerlerden ve yapılan tartımlardan faydalanılarak, aylara göre geri kazanılması gereken ambalaj atıkları verileri hesaplanmıştır. 14 tekne üzerinde yapılan gemi kaynaklı katı atıklara ait hesaplamalar, Fethiye Belediyesi Yat Limanı'na bağlı olan 116 tekneye göre oranlanarak hesaplanmıştır. 2016 ve 2017 yılları için ayrı ayrı yapılan hesaplamalarda teslim edilmesi öngörülen ambalaj atıklarının metal, plastik, kağıt-karton, cam ve naylon olmak üzere 5 ayrı sınıfta çevresel CO2 eşdeğer hesaplamaları gerçekleştirilmiştir. CCALC 2 programı aracılığı ile yapılan Karbon Ayak İzi hesaplamalarında geri kazanılmayarak çöp olarak nitelendirilen cinslerine göre ambalaj atıklarının yanı sıra biyobozunur atıkların da aynı yol ve yöntem ile Karbon Ayak İzi hesaplamaları yapılmıştır. Bu iki sınıf atığın bir bütün olarak değerlendirilmesindense ayrı ayrı değerlendirilmesi ile sağlanacak çevresel eşdeğer fayda CO2 hesaplamaları ile açıklanmaya çalışılmıştır. Teknelerin teslim ettikleri Marpol 73/78 Sözleşmesinin ekleri kapsamındaki evsel nitelikli atıksu verileri Mavi Kart Sistemi üzerinden çekilerek, 2016 ve 2017 yıllarında arıtılmak üzere atıksu arıtma tesisine gönderilen atıksuyun Karbon Ayak İzi hesaplamaları gerçekleştirilmiştir. Arıtma tesisine gönderilen atıksuyun arıtılması neticesinde kazanımı gerçekleştirilen çevresel CO2 eşdeğer fayda ile gemilerden kaynaklı atık motor yağlarının uzaklaştırılması ile ortaya çıkan Karbon Ayak İzi hesaplamaları yapılmıştır. Gemilere ait sıvı ve katı atık miktarlarının belirlenmesinden sonraki tüm Karbon Ayak İzi hesaplamalarında CCALC 2 programı kullanılmıştır. 2016 ve 2017 yıllarında Fethiye Limanı ve Atık Kabul Tesisi tarafından alım işlemi gerçekleştirilen gemi kaynaklı atıkların çevre mevzuatı kapsamındaki bertaraf yöntemleri ile iklim değişikliğinin azaltımına sağlanan eşdeğer fayda Karbon Ayak İzi hesaplamaları ile ortaya konmuştur. Mavi Kart Otomasyon Sistemi üzerinde ambalaj atıkları ile ilgili herhangi bir veri giriş paneli olmadığı için verilmesi zorunlu olan atık cinsleri içerisinde görülmemektedir. Bu çalışma içerisinde ambalaj atıklarının Mavi Kart sistemine dahil edilmesi ile sağlanacak faydanın yanında düzenli depolama tesislerine bertaraf için gönderilen biyobozunur atık miktarının azalması ile önlenecek sera gazı salım toplam eşdeğerleri bulunmuştur. Çalışma sonucunda, Fethiye'de turizm sektöründe faaliyet gösteren 116 teknenin atıklarına ait Karbon Ayak İzi hesaplamaları şu şekildedir. 2016 ve 2017 yıllarına ait her bir ambalaj atığı cinsinin kendi içerisindeki hesaplamaları ayrı ayrı yapılarak detaylandırılmıştır. Söz konusu atıklara ait iki yıllık toplam Karbon Ayak İzi 17582 Kg CO2 eşdeğeri olarak ortaya çıkmıştır. Aynı şekilde atıksulara ait iki yıllık toplam CO2 emisyon miktarı 5607 Kg CO2 eşdeğeri olarak hesaplanmıştır. Biyobozunur atıklar için 2016 yılı toplamında 1,45E+ 5 Kg CO2 eşd./yıl, 2017 yılı toplamında ise 1,27E+ 5 Kg CO2 eşd./yıl olarak emisyon miktarları hesaplanmıştır. Arıtma tesisine gönderilen gemi kaynaklı atıksulara ait bulunan değer, Güller (2018) tarafından Muğla ili Menteşe ilçesinde faaliyet gösteren atıksu arıtma tesisine, atıksuyun tesise girişinden arıtma çamuru bertarafına kadarki süreç için gerçekleştirilen çalışmada CO2 emisyon miktarı 2015 yılı için 77316 ton CO2 eşd., 2016 yılı için 82946 ton CO2 eşd. sonuçlarına göre çok küçüktür. Toröz (2015) tarafından gerçekleştirilen gemi kaynaklı atıkları alan bir atık kabul tesisinin faaliyetleri sonucu ortaya çıkan 3217 ton/yıl CO2 eşdeğeri ile Sunturlu (2017) tarafından Fethiye'deki 276 teknenin yakıtlarından kaynaklı toplam 5919, 6 ton/yıl CO2 eşdeğeri Karbon Ayak İzi miktarlarına göre küçük kalmaktadır. Teknelerin ürettiği katı ve sıvı atıkların Karbon Ayak İzlerini küçültmek için Mavi Kart Sisteminin geliştirilmesi gereken yönler ve entegre edilmesi önerilen sistemlerin yer aldığı çalışma ile Türkiye'deki tüm kıyı tesislerinde uygulamaya geçilmesi gerekmektedir. Bu sayede ileriye yönelik sektörel bazlı Karbon Ayak İzi öngörülerinde bulunulabileceği gibi alınması gereken önlemler veya iyileştirilmesi gereken teknolojiler belirlenebilecektir. Ülkemizin ekolojik yapısının korunması ve Karbon Ayak İzinin küçültülmesi için tüm sektörlerin, günümüzün küresel ölçekte en önemli çevresel sorunlarından biri olan İklim Değişikliğinin Azaltımı konusuna önemle eğilmesi gerekmektedir.