Görsel kültür kuramına dayalı grafik tasarım eğitiminin öğrencilerin afiş tasarımlarına etkisi

Araştırmanın temel amacı, grafik tasarım eğitimi alan öğrencilerin görsel kültürle ilgili bilgiyi edinirken, bu bilgiyi kullanarak tasarım becerileri kazanmalarıdır. Dolayısıyla çevrelerindeki görselleri ve özellikle tasarımları eleştirel bakış açısıyla değerlendirme yetisi kazanmaları da amaçlanmıştır. Görsel okuryazarlığın kazandırılmasıyla; imgeleri okumak ve onları eleştirel değerlendirmek önemlidir. Görsel kültür kuramı aracılığıyla afiş tasarımlarında anlam aramada daha derin gözlemler yapılarak, kavramların daha iyi anlamlandırılacağı düşünülmektedir. Bu nedenle görsel kültür kuramıyla ilgili bir ders programı belli bir zaman diliminde uygulanarak, programın sağladığı veriler incelenmiştir. Araştırmada uygulanmış olan öğretim programına ilişkin aşağıdaki sorulara yanıt aranmıştır; Öğrencilerin görsel kültür kuramıyla ilgili görüşleri nelerdir? Öğrenciler görsel kültür kuramı kapsamında bilgiyi edinebilmiş midir? Öğrencilerin öntest puan sonuçları nedir? Öğrencilerin son test puan sonuçları nedir? Ön test ve son test puanları arasında anlamlı bir farklılık var mıdır? Öğrencilerin afiş tasarımlarına ilişkin öz değerlendirme sonuçları nedir? Öğrenciler görsel kültür kuramında öğrendiklerini afiş tasarımlarına yansıtmışlar mıdır? Görsel kültür kuramına göre ders işleyen öğrencilerin uygulamaya ilişkin görüşleri nelerdir? Araştırma, deneysel desende tasarlanmıştır. Araştırmada veriler nitel ve nicel araştırma yöntemleri ile toplanmıştır. Bu yönüyle araştırma, karma yönteme sahiptir. Araştırmanın nicel kısmında, verilere ulaşmayı sağlayan yarı deneysel desen modeli kullanılırken, nitel kısımda ise nitel araştırma desenlerinden eylem araştırması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, 2014- 2015 Eğitim-Öğretim yılı II. yarıyılda Gazi Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü, Resim-İş Eğitimi Anabilim Dalı, Grafik Anasanat Atölye (RS-301A) 3. Sınıf, 16 öğrenciden oluşmaktadır. Bu grubun çalışma grubu olarak belirlenmesindeki amaç, afiş tasarımıyla ilgili daha önceden bir bilgi birikimine sahip olmaları ve afiş tasarımı yapmış olmalarıdır. Çalışma grubunun belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden kolay ulaşılabilir örnekleme seçilmiştir. Araştırmada kontrol grubu olmadan tek gruptan oluşan yarı deneysel model kullanılmıştır. Deney grubu oluşturulurken grubun homojen olmasına, grafik ana sanat atölye öğrencisi olmalarına dikkat edilmiştir. Araştırmada kullanılan nitel veri toplama araçları; görüşme yöntemlerinden ön görüşme formu, son görüşme formu ve öz değerlendirme formu olarak belirlenmiştir. Araştırmanın nicel veri toplama araçları ise Afişler İçin Hazırlanan Analitik Dereceli Puanlama Anahtarı, Başarı Testi ve Kişisel Bilgi Formu olarak belirlenmiştir. Araştırmanın nitel araştırma yönteminde elde edilen veriler içerik analiziyle çözümlenmiştir. Nicel araştırma aşamasında ise kullanılan performansa dayalı durum belirleme formu dereceli puanlama anahtarına göre değerlendirilmiştir. Dereceli puanlama anahtarı, öğrencilere yaptıkları çalışmaların hangi ölçütlere göre değerlendirileceğini ve performanslarının hangi düzeydeki puana denk geleceğini gösteren bir puanlama aracıdır. Başarı testinin analizinde çalışma grubunun öntest-sontest fark puanları arasında anlamlı bir farkın olup olmadığını test etmek için t-testi kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlardan bazıları şunlardır: Öğrenciler tasarımlarında kullandıkları imgeleri neden kullandıklarına dair gerekçelerini açıklamışlardır. Öğrenciler tasarımlarında kullandıkları imgelerin anlamlarını açıklayarak, tasarımlarında olmayan ve olması gerekenler üzerinde durmuşlar ve aynı afişi tekrar yapmış olsalardı daha etkili bir tasarım için yapmak istedikleri değişikliklerden söz etmişlerdir. Ancak öğrencilerin büyük bir çoğunluğu zaman bağlamında sıkıntı yaşayarak afişlerini istedikleri biçimde bitiremediklerini vurgulamışlardır. Öğrenciler afişlerinde imgeler yaratabilmişler, bu imgeleri temsillere dönüştürebilmişler ve imge ile temsil arasındaki bağlantıyı kurarak hayal dünyalarını geliştirmişlerdir. Ancak öğrencilerden birkaçının imge ve temsil arasındaki ilişkiyi kurarken sıkıntı yaşadığı görülmüştür. Bu da öğrencilerin, tasarımlarında görsel kültür bilgilerinin yetersiz olduğunu göstermektedir. Tüm uygulamalar sonucunda öğrencilerin yaşamakta oldukları topluma, kültüre ve onun ürettiği kavramlara karşı eleştirel bir bakış açısı geliştirmeye başladıkları, görsel algılarında değişiklik olduğu ve farklı bakış açıları geliştirdikleri görülmüştür. Dolayısıyla öğrencilerin çevrelerindeki görsellere daha bilinçli bakmaya başlayarak, verilmek istenen mesajı algılayabildikleri, görselleri daha iyi analiz ederek eleştirebildikleri ve görsel okuma yapabildikleri görülmüştür.