Cumhuriyet Döneminde Isparta (1923-1980)

Isparta, Akdeniz Bölgesinin batı kesiminde bulunan Antalya bölümünün iç kısmı olan Göller Yöresinde yer almaktadır. Isparta adının nereden geldiği tam olarak bilinmemekle birlikte; Baris, Barida, Spart, Saporat, Saporta, Isporata vb. birbirinden türetilen isimlerle anılmıştır. Isparta'nın Türk hakimiyetine geçişi, Selçuklu devletinin Batı Anadolu'da hakimiyeti ele alması ile III. Kılıçarslan döneminde gerçekleşmiştir. Anadolu Selçuklu devletinin Moğol istilaları nedeniyle yıpranıp güçsüzleşmesiyle, Türkmen beyliklerinden olan Hamitoğulları beyliği idaresine geçen Isparta, XIV. yüzyılda Sultan Beyazıt döneminde Osmanlı Hakimiyetine geçmişştir. Osmanlı devletinde merkezi Kütahya olan Anadolu eyaleti sancağı olan Isparta, 19. yüzyılda Konya vilayetine bağlı Hamit Sancağı merkezi olmuştur. Hamitoğulları beyliği ve Osmanlı yönetiminde dokumacılığıyla ön plana çıkan Isparta'nın en önde gelen tarım ürünü tahıllar olup, burada en fazla buğday üretilmiştir. Diğer üretilen tarım ürünleri; arpa, darı, yulaf, çavdar, nohut, fasulye, susam vb. olmuştur. Ayrıca, haşhaş ekimi de yapılmıştır. Hayvancılık ise; mera hayvancılığı ile keçi ve koyun besiciliği ağırlıklı olmuştur. Milli Mücadele döneminde Isparta'ya bakıldığında, Anadolu'daki işgallerden sınırlı etkilenen yerlerden olan Isparta işgale uğramamıştır. Isparta'da Demiralay Örgütü ile Anadolu'daki işgallere karşı durulmuş ve yerel milis kuvvetlerle işgalci güçlere karşı durulmuştur. Isparta'da Cumhuriyet döneminde dokumacılık adına 1926 yılında İplik fabrikası, 1935'te Gülyağı fabrikası üretime başlamıştır. Güller diyarı Isparta'ya gülcülük; Mehmet İzzet Efendi'nin oğlu İsmail Efendi tarafından 1889 yılında getirilmiştir. İsmail Efendi, Bulgaristan'ın Kızanlık kasabasından getirttiği gül dalları, gülcülükle ilgili araçlar ve ustalar ile Isparta'da gülcülüğün mimarı olmuştur. Lozan antlaşmasından sonra Türkiye ve Yunanistan arasında yapılan mübadele gereği Isparta'nın ticaret yaşamında etkin olan gayrimüslim nüfusun buradan ayrılması şehrin ekonomisinde boşluğa neden olmuşsa da Cumhuriyet döneminde getirilen ekonomik kalkınma planı doğrultusunda ekonomi düzeltilmiştir. Ancak 1929 Dünya ekonomik buhranı buradaki gül yağı ve halı üretimini tekrar duraklatsa da 1936 yılında demiryolu ve 1950'den sonra da karayolu ulaşım ağlarının geliştirilmesiyle ekonomi tekrar canlandırılmıştır. Isparta el sanatları olarak halıcılık, dericilik ve kunduracılık başta gelmekte ve urgancılık, bakırcılık, nalbantlık, semercilik ve mutaflık diğer el sanatlarıdır. Gelenek ve göreneklerine sahip çıkan Isparta, Atalar kültürünü yaşamlarına yansıtmış, milli ve dini bayramlarını canlı tutmuştur. 19. yüzyılda Isparta sancağının eğitim seviyesinin gelişmiş olup, Cumhuriyetle birlikte Isparta'da eğitimde önemli adımlar atılmıştır. Harf inkılabı ve millet mekteplerine karşı ilgili olan Isparta halkının okuma arzusunun çok fazla olduğu görülmüştür. Sağlık kuruluşları açısından gelişmiş olan Isparta'da eğitim ve sağlık yatırımları Türkiye ortalamasına bakıldığında yeterli seviyede olmuştur. 6 başbakan yetiştiren Isparta, 1923- 1980 yılları arasında 35 farklı milletvekiline sahip olmuştur. Ayrıca 1960'dan sonra Türkiye'nin siyasi yaşamına yön veren AP Genel Başkanlığı, Cumhurbaşkanlığı, Başbakanlık, Bakanlık gibi önemli görevlerde bulunan siyaset adamı Süleyman Demirel, Ispartalı olup, Isparta'nın yaşamında etkin rol oynamıştır.