Karakter eğitiminde öğretmen niteliklerinin ve özyeterlik algılarının incelenmesi

Öğretmenlerin öğrencilerde karakter ve ahlakın gelişimine katkı sağlayacak şekilde mesleki ve kişisel gelişim açısından yeterli olmaları büyük önem taşımaktadır. Bu araştırmada sınıf öğretmenlerinin, karakter eğitiminde öğretmenin sahip olması gereken niteliklere ilişkin görüşlerinin ve bir karakter eğitimcisi olarak öz-yeterlik algılarının incelenmesi amaç edinilmiştir. Bu doğrultuda sınıf öğretmenlerinin bir karakter eğitimcisi olarak öğretmenin sahip olması gereken niteliklere ilişkin görüşleri ve bu niteliklere ilişkin öz-yeterlik algıları incelenmiş; cinsiyet, mesleki kıdem ve mezun olunan okul türü bakımından karşılaştırmalar yapılmış ve katılımcıların karakter eğitimine yönelik görüş ve önerileri alınmıştır. Karma yöntem araştırması olarak düzenlenen araştırmanın örneklemini, Adana ili Merkez ilçelerinde yer alan ve üç farklı sosyo-ekonomik düzeydeki 23 devlet okulunda yansız olarak belirlenen toplam 301 sınıf öğretmeni oluşturmuştur. Çalışmada katılımcıların karakter eğitiminde öğretmen niteliklerine ilişkin görüşlerini belirlemek amacıyla araştırmacı tarafından Karakter Eğitiminde Öğretmen Nitelikleri Ölçeği geliştirilmiş ve 2014- 2015 Öğretim yılında belirlenen katılımcılara uygulanmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise verilerin toplanmasında yarı-yapılandırılmış görüşme formları kullanılmış ve ölçeğin uygulandığı okullardan gönüllülük esasına göre belirlenen 15 sınıf öğretmeniyle görüşmeler yapılmıştır. Nicel veriler için Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi, Mann Whitney- U Testi ve Kruskal Wallis H Testi kullanılmış, nitel veriler ise içerik analiziyle çözümlenmiştir. Verilerin analizi sonucunda, sınıf öğretmenlerinin karakter eğitiminde öğretmen niteliklerine önem verme düzeyleri ile bu nitelikler bağlamında öz-yeterlik algıları arasında önem verme düzeyi lehine anlamlı farklılık olduğu, sınıf öğretmenlerinin bu niteliklere önem verme düzeylerinin cinsiyete göre değerlendirildiğinde kadın öğretmenler lehine anlamlı farklılıklar olduğu ancak öz-yeterlik algılarının cinsiyete göre herhangi bir anlamlı farklılık göstermediği ortaya çıkmıştır. Kıdem değişkeni açısından ise önem verme düzeyleri arasında anlamlı bir farklılık görülmemiş, öz-yeterlik algıları bağlamında 1-22 yıl arasında deneyime sahip öğretmenlerin kendilerini daha deneyimli öğretmenlere göre daha az yeterli buldukları görülmüştür. Mezun olun okul türüne göre sınıf öğretmenlerinin karakter eğitiminde öğretmen niteliklerine önem verme düzeylerinin Sınıf içi Karakter Eğitimi Uygulamaları alt ölçeği ve ölçekten elde edilen toplam puan bağlamında lisans tamamlayanlar lehine farklılık gösterdiği, öz-yeterlik algılarına bakıldığında ise her iki alt ölçek ve toplam puanlar bakımından lisans tamamlayanlar ile eğitim enstitüsü mezunu olanlar lehine anlamlı farklılıklar görülmüştür. Nitel verilerin analizi sonucunda ise, sınıf öğretmenlerinin karakter eğitiminde öğretmenlerin taşıması gereken nitelikleri bilinçli olma, karakter eğitimine yönelik eğitim alma, farklılıkları ortaya çıkarabilme, sabırlı olma, rol model olma, karakterli olma, adil olma ve öğrencilere eşit davranma vb. şeklinde ifade ettikleri görülmüştür. Karakter eğitiminde öğretmenin, okulun, ailenin, öğrencinin, yönetimsel araçların, çevre ve medya araçlarının etkileyici faktörler olduğunu belirten öğretmenler, benzer boyutlara ilişkin sorunların varlığından söz etmiş; bunlara yönelik çeşitli önerilerde bulunmuşlardır. Sonuç olarak, sınıf öğretmenlerinin karakter eğitiminde öğretmenlerin taşıması gereken niteliklere oldukça fazla önem verdikleri, bu nitelikler bağlamında öz-yeterlik algılarının da yüksek olduğu görülmüştür. Kıdem, cinsiyet ve mezun olunan okul türü değişkenlerinin de öğretmenlerin bu görüş ve yeterlik algılarını etki ettiği ortaya çıkmıştır. Öğretmenler karakter eğitiminin daha etkili yapılabilmesine ilişkin öğretmen yetiştirme ve eğitim politikalarının genelinde düzenlemeler yapılması gerektiğini, aile ve okul işbirliğinin önemini vurgulamışlardır. Bu sonuçlar, öğretmen yetiştirmede değişikliklere ihtiyaç duyulduğu, karakter eğitiminin eğitim programında daha belirgin şekilde yer alması gerektiği ve velilerin de bu anlamda bilinçlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.