Eğitimde fırsatların eşitliği ve post-moderndeki dönüşümü: Türkiye örneği

Bu çalışmanın amacı, eğitimde eşitlik sorunu ve post-moderndeki dönüşümünün Türkiye örneği bakımından incelenmesidir. Eğitimde eşitlik sorunu, modern dönemde ele alınış şekli bakımından fırsat penceresinden incelenmiş, kavramın ilgili olduğu kuramsal temeller doğrultusunda Türkiye'de eğitime erişim olanaklarının tüm kesimlere yönelik eşitlikçi bir yapıda düzenlenip düzenlenemediği ve post-modernizmin toplum yaşamında meydana getirdiği değişimin yeni araçlarla bu hizmet sunumu nasıl etkilediği değerlendirilmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde araştırmanın problem durumu, amacı, önemi, sınırlılıkları ve kısaltmaları ile ilgili bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde araştırmanın yöntemine ilişkin; araştırma modeli, evren ve örneklem, verilerin toplanması, analiz, hipotezler, geçerlik ve güvenirlik bilgileri yer almıştır. Üçüncü bölümde kavramsal temeller ve ilgili literatür ortaya konmuştur. Konu itibariyle sosyoloji ve ekonomi disiplinlerini temel alan çalışmada, modern toplumda 'eğitimde fırsat eşitliği' olarak ortaya çıkan olgunun temellerine ulaşılmıştır. Bu bağlamda olgunun sosyolojik boyutları toplumsal tabakalaşma kuramıyla ele alınmış, hukuk ve siyaset alanında ele alınan konuların felsefe disipliniyle temas etmesi nedeniyle iç içe geçen kavramlara yer verilmiştir. Bu kapsamda elitist eğitim anlayışından modern eğitimde fırsat eşitliğine doğru yaşanan dönüşümün profili ve Türkiye'deki yansımaları elde edilmiştir. Kavramın ekonomik boyutları; beşeri sermaye kuramının ortaya atılmasından, eğitimsel üretimin planlanması, marksistlerin katkıları ve modernist IQ'izm anlayışına doğru gelinen gelişimsel döngünün incelenmesi ile çözümlenmiştir. Bu temellere dayalı olarak eşitliğe ilişkin tartışmaların, iki genel anlayışla yürütüldüğü görülmüştür. Bunlardan ilki, kapitalizmi temel alan liberalist / neo-liberalist yaklaşımlar ve marksist / neo-marksist yaklaşımlardır. Post-modern dönemde bu tartışmada görülen dönüşüm, dört alt başlıkta sınıflandırılmıştır. Bunlar; küreselleşmeye ilişkin boyutların etkileri, yeni üretim faktörü olarak beliren bilginin nitelik ve niceliksel dönüşümü, bilgi ekonomisinin oluşumuna kaynaklık eden bu gelişmelerin enformasyon toplumunu doğurması ve enformasyon toplumunda yeni sermaye faktörü olarak beliren kültür olgusunun niteliksel ve niceliksel dönüşümüdür. Bu çalışmada, nitel araştırma paradigması çerçevesinde veri toplamak için doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Bu doğrultuda dördüncü bölümde, belirli kategori ve temalara dayalı olarak Türkiye'de eğitimde eşitlik konusunu ele alan raporlar analiz edilmiştir. Bu kapsamda dört sivil toplum kuruluşu, üç eğitim sendikası ve Devlet Planlama Teşkilatı olmak üzere üç grupta yayımlanan 54 adet doküman, çalışma kümesini oluşturmuştur. Dokümanların analizinde literatürden elde edilen yukarıdaki iki eşitlik anlayışı baz alınmıştır. Böylece beşinci bölümde analizlerden elde edilen bulgular doğrultusunda başta geliştirilen üç hipoteze ilişkin Türkiye'de eğitim eşitliğine ilişkin yapılan tartışmaların hangi paradigmayı temel aldığı tespit edilmiştir. Altıncı bölümde ise literatür, analiz ve sonuçlardan edinilen bilgi ve deneyimler ulusal ve uluslararası boyutta tartışılmış ve önerilere ulaşılmıştır.