Kemoterapi alan hastaların sağlık okuryazarlık düzeyine göre eğitim materyali geliştirilmesi

Araştırma, kemoterapi alan hastaların sağlık okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi, belirlenen sağlık okuryazarlık düzeyi dikkate alınarak yazılı eğitim materyali geliştirilmesi ve uygunluğunun değerlendirilmesi amacıyla tanımlayıcı ve metodolojik araştırma yöntemine göre gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini, bir üniversite hastanesinin İç Hastalıkları Anabilim Dalı Medikal Onkoloji Polikliniğine kemoterapi tedavisi için başvuran hastalar oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini ise, evren büyüklüğü bilinmeyen örneklem hesabı ile belirlenen ve evreni temsil gücüne sahip 360 kemoterapi alan hasta oluşturmuştur. Örnekleme alınacak katılımcılar araştırma kriterlerini karşılayan kişilerden gelişigüzel örnekleme yöntemi ile seçilmiştir. Araştırmanın verileri; Hasta Bilgi Formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği- 32 (TSOY-32), Yazılı Materyallerin Uygunluğunun Değerlendirilmesi Formu, DISCERN Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. 'Kemoterapi Hasta Eğitim Rehberi'; John Hopkins Üniversitesi İletişim Programları Merkezi tarafından belirlenen yazılı eğitim materyalini geliştirme aşamaları dikkate alınarak geliştirilmiştir. Elde elde edilen veriler, İstanbul Üniversitesi lisanslı IBM SPSS Statistics 21 programında analiz edilmiş, verilerin değerlendirilmesinde sayı, yüzde, ortalama ve standart sapma, Pearson Korelasyon testi, t testi, Tukey HSD ve Kruskal Wallis için Bonferroni düzeltmeli Mann Whitney U testleri kullanılmıştır. Kemoterapi alan hastaların yaş ortalaması 45 ,46 12,96'dır. Çoğunluğu kadın olup evlidir, eşi ve çocukları ile birlikte yaşamaktadır. Ağırlıklı olarak lise, üniversite ve lisansüstü eğitim mezunudur. Kemoterapi alan hastaların çoğunluğunun (%62,8) ailesinde ya da yakın çevresinde kemoterapi alan bireyle etkileşimi olmuştur. Kemoterapi alan hastaların çoğunluğu (%73,6) kemoterapi ile ilgili bilgi sahibidir. Ancak çok azı (%19,2) sahip olduğu bu bilgiyi yeterli bulmaktadır. Kemoterapi alan hastalar kemoterapi ile ilgili bilgiyi çoğunlukla internetten, hekimden, bir başka hastadan ve hemşireden edinmiştir. Kemoterapi alan hastalar öncelikle kemoterapinin yan etkileri ve baş etme yöntemleri, beslenme, kemoterapi uygulamasından sonra evde bakım, enfeksiyondan korunma ve geleceğe yönelik ümitsizlikle/stresle baş etme yolları, kemoterapi uygulanması sırasında yaşanabilecek durumlar konu/konularında eğitime gereksinim duymaktadır. Kemoterapi alan hastaların çoğunluğunun (%72,2) sağlık okuryazarlık düzeyi yetersiz ve sınırlı-sorunlu, çok azının (%6,1) mükemmeldir. Geliştirilen 'Kemoterapi Hasta Eğitim Rehberi'nin uzmanlara ve kemoterapi alan hastalara göre içerik, okur-yazarlık durumu, resim, grafik, tablo ve liste, planlama, öğrenme ve isteklendirme, kültürel uygunluk açısından okunabilirlik düzeyi, güvenirliği ve bilgi kalitesi yüksektir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda; farklı disiplinlerdeki sağlık çalışanları ve sağlık politikaları düzenleyicileri ile işbirliği içinde toplumun, sağlıklı/hasta bireylerin sağlık okuryazarlık düzeylerini dikkate alarak yazılı eğitim materyallerinin geliştirilmesi, geliştirilen yazılı eğitim materyallerinin okunabilirlik düzeyi, güvenirliği ve bilgi kalitesi açısından değerlendirilmesi ve sağlıklı/hasta bireylerin sağlık okuryazarlık düzeylerini yükseltecek eğitim etkinliklerini planlaması ve düzenlemesi önerilebilir.