Beylerbeyi Sarayı perdelik kumaşların desen ve motif özellikleri

Perde tarih sahnesine ilk kez kapı perdesi olarak çıkmıştır. Bugün bile perde konusunda sahip olduğumuz kavramların çoğu, pencereden değil kapıdan kaynaklanmaktadır. Bu şaşırtıcı gelse de çadırda dahil olmak üzere bütün ilk konut biçimlerinde, içeriyle, dışarının bağlantısı uzun zaman yalnızca kapı boşluğu aracılığıyla kurulmuştur. Bu aşılıp pencereye gelinceye ve pencere kapıda önem kazanıncaya kadar aradan yüzyıllar geçmişştir. Atalarımızda yerleşik düzene geçmeden önce çadır geleneğinde kapı ile pencereyi aynı işlevde birleştirmişler, malzeme olarak da; keçe, deri, halı, kilim ve çeşitli işlemeli kumaşlar kullanmışlardır. Antik Mısır'da perde kullanımı ile karşılaşıyoruz. Üzeri baskı resimli keten kumaşlar Antik Yunan ve Roma'da tapmak iç mekanlarında dekoratif perde olarak kullanılmıştır. Yüzyıllardır perde örneklerini çeşitli sanat eserlerinde görmekteyiz. Özellikle eski Yunan ve Hristiyan, dönemine ait mozaiklerde perdeler 2 kemer arasında resmedilmiştir. Perdenin tarihsel serüveni ortaçağdan itibaren, 19. yüzyıla kadar geçen dönemler içerisinde; model, desen, renk, malzeme ve stil açısından çeşitli evreler geçirmiştir. Fonksiyonel olarak kullanımının yanı sıra, dekoratif olarak ta kullanılmıştır. Dekorasyonda iç mekanın bütünlüğünü ve kompozisyonunu oluşturan ana malzeme niteliğindedir. Çeşitli dönemlerde de prestij sembolü olarak gösterilmiştir. Sanatsal zihniyet ile zevkin meydana getirdiği perdeler ve kapı tülleri 18. yüzyılın sonunda çok önemli bir yer kazanmıştır. Bu yüzyılda dekorasyonun ana malzemesi olan dokuma gündemde olduğu için pek çok sanatsal faaliyet gösteren mesleklerden daha fazla ön plana geçmişştir. TVDokuma alanında özellikle geçmişşi çok eski tarihlere dayanan ipekçilik ve ipek kumaş üretimi, kumaş dokuma sanatında önemli bir rol üstlenmiştir. Osmanlı imparatorluğunda son derece renkli, desen ve kompozisyon açısından oldukça zengin, kumaşlar üretilmiştir. 18. yüzyılın sonlarına gelindiğinde ise batı tesirlerinin etkisi fazlasıyla kendini göstermiş olup, taklit üretiminin yanı sıra, Avrupa kumaşlarıda iç piyasayı ele geçirmiş ve kumaş sanatı da gerilemeye başlamıştır. 19. yüzyılda ise kumaş sanatının çökmeye devam ettiği dönemde, İzmit sahillerinde Hereke'de, ipekli kumaşlar üretmek üzere 1843 yılında Hereke Dokuma Fabrikası kurulmuştur. Fabrika padişah Abdülmecid döneminde, Ohannes ve Boğas Dadyan kardeşler tarafından 50 pamuklu ve 25 ipekli canfes tezgahlarından oluşturularak kurulur. 1843 yılında pamuklu ve ipekli üretiminde, Dadyan kardeşler tarafından kar amacıyla kurulan fabrika daha sonraları saraya ait canfeslerle, sarayın döşenmesi için gerekli olan ipekli perdelik ve döşemelikleri üretmeye başlar. Hereke fabrikası bu dönemden başlayarak özellikle olağanüstü nitelikteki ipekli dokumaları Dolmabahçe, Beylerbeyi, Çırağan ve Yıldız Sarayları için üretir. 1890'h yıllar Hereke'nin bir anlamda altın yıllandır. Dönemin en ileri teknik, tezgah ve tasarımları bir araya getirilerek kaliteli üretim oluşturulmuş ve pek çok uluslararası sergilere katılarak basanlara imza atılmıştır. Günümüzde üretimini, Milli Saraylar Daire Başkanlığına bağlı olarak sürdüren Hereke Fabrikası, tüm saray ve köşklerin perdelik ve döşemelik ihtiyaçlarım Osmanlı tezgahlarında dokumaya devam etmektedir. Tarih içerisinde çok büyük önem ve değeri olan saraylarımızdan; Beylerbeyi Sarayı, adeta bir tekstil müzesidir. İç mekanda kullanılan perdeler ve döşemelik kumaşlar uyum içerisinde oluşturulmuş olup desenlerde batı ve doğu etkilerim yansıtan formlar kullanılmıştır. Perdelik ve döşemelik kumaşların büyük çoğunluğu Hereke vFabrikasında dokunmuş ve halen ihtiyaç olan veya yenilenmesi gereken kumaşlar üretilmeye devam edilmektedir. Günümüzde Osmanlı tezgahlarında el ile üretim yapıldığı tarihimiz içinde son derece önemli bir noktada olan ve tüm saray ve köşklerin ihtiyaçlarını karşılamaya çalışan Hereke Fabrikası, hak ettiği konumda ve sağlıklı durumda olmadığı bir gerçektir. Kesinlikle bir an önce gerekli merciler tarafından destek ve ilgi sağlanması şarttır. Ayrıca Beylerbeyi Sarayındaki tekstilleri özellikle perdelerin, direkt maruz kaldığı olumsuz faktörler karşısında, sağlıklı tekstil konservasyonu işlemlerinin gerçek anlamda yapılamadığı da görülmektedir. VT