Mehmet Akif Ersoy'un Safahat adlı eserinde eğitim olgusu

Mehmet Akif Ersoy, hem kişiliği hem de eserleri hakkında en çok kitap yazılan ediplerimizdendir. Şairin tüm şiirlerini bir araya topladığı Safahat adlı eseri de Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 100 temel eserden biri olarak belirlenmiştir. Kişiliği ve sağlam karakteri ile abide bir insan olan Mehmet Akif, bir cihan imparatorluğunun çöküşüne de bir milletin küllerinden yeniden doğmasına da şahitlik etmiştir. Şair, edip yönleri yanında bizzat öğretici, eğitici özelliğiyle de farklı eğitim kurumlarında görev almıştır. Bizzat Mustafa Kemal Atatürk tarafından İstiklale giden yolda halkı mücadeleye teşvik etme adına görevlendirilmiştir. Yurdun dört bir tarafında ve farklı ülkelerde gerek cami kürsülerinden gerekse mahalle kahvelerinde halk eğitimi çalışmalarında bulunmuştur. Bu araştırmanın amacı, Mehmet Akif Ersoy'un 7 şiir kitabındaki şiirlerini bir araya topladığı Safahat eseri eğitim olgusu açısından incelenmesidir. Bu çerçevede araştırmada içerik analizi yapılmıştır. Mehmet Akif Ersoy, insanı temel alan, bireylerin ihtiyaç ve beklentilerini bilerek, çağın gereklerine uygun, pratik çözümler sunan; insanı eğitirken ahlaki ve manevi değerleri merkeze alan eğitimle birlikte kişilere fazilet de kazandırmayı hedefleyen bir eğitim anlayışına sahiptir. Akif, eğitim ile bireylerin marifet ve fazilet sahibi olmaları gerektiğini savunur. Bunun yanında eğitimin kişilere zulmün karşısında olmak, mazlumları korumak, istiklale düşkün olmak gibi özellikleri de kazandırma gibi bir görevinin olduğunu vurgular. Akif, eğitimin niteliğini hem sorgulamış hem de eleştirmiştir. Bunu yaparken de öncelikle kullanılan eğitim metotlarının özelliklerini değerlendirir, çağın ve eğitilecek kişilerin özelliklerine göre eğitim metotlarının belirlenmesi gerektiğini belirtir. Ümit ve azim verici, bireylerin ihtiyaçlarını karşılayarak pratik çözümler sunan eğitimin okullarda verilmesinin de öneminden bahseder. Yaşadığı dönem mektep ve medrese ayrımının sıkça yapılmasına karşın, Akif her iki kurumun da var olan eksikliklerini gidererek eğitime hizmet etmesi gerektiğini savunmuştur. Mehmet Akif'e göre asıl mesele eğitimin niteliğidir. Ona göre nitelikli bir eğitim için iman, edep, liyakat ve vicdan sahibi öğretmenlere ihtiyaç vardır. Böyle eğitimciler sayesinde ilim, irfan, marifet ve fazilet yaygınlaşacak ve cehalet sonlandırılacaktır. Akif cehaletin sonlandırılmasının da halka belli bir seviye kazandırılarak yapılacağına inanmaktadır. Toplumun tüm kesimlerinin eğitilmesi için mahalle kahvelerinden, camilere halkın bulunduğu tüm mekanlarda eğitimin gerekliliğini savunan Akif, ailede verilen ilk eğitimin öneminden özellikle bahseder. Aile eğitiminde anne ve babanın da eğitimli olmasını vurgulayan Akif, özellikle anne rolü olan kadının eğitimine ayrı bir önem vermektedir. Mehmet Akif kadınların eğitilmesini, bunun için gelişmiş olan Batı ülkelerinde eğitim görmelerini destekler ancak eğitim için gidilen Batı'nın bizim kültürümüze uygun olmayan özelliklerinin körü körüne taklit edilerek kendi manevi değerlerine uzaklaşmasına sebep olmasına şiddetle karşı çıkar. İlerleyen bilim ve teknolojide milletimizden daha önde olan Batı'nın yalnız bilim ve fen ile ilgili özelliklerinin örnek alınması ve bunların da kendi ülkesinin menfaati için kullanılması gerektiğini vurgular. Cehaleti milletin asıl düşmanı olarak niteleyen Akif, yaşanan tüm toplumsal problemlerin kaynağının cehalet olduğunu savunur. Çalışkan olmanın önemi ve toplum üzerinde oluşturacağı olumlu sonuçlara şiirlerinde sık sık yer vermektedir. Mehmet Akif milletin sahip olduğu manevi değerleri de çok önemser. Milletin sahip olduğu din ve iman hakikatinin doğru anlaşılarak cehalet sebebiyle asılsız hurafe ve yanlış anlaşılmalara kurban gitmemesi için birçok şiirinde uyarılarda bulunmuştur. Kaleme aldığı tüm eserlerde olduğu gibi Safahat'ta bulunan şiirlerinde de toplumsal sorunlara değinen ve çözüm yolları arayan Mehmet Akif, milletin aydınlanması adına cehaletten kurtulmanın önemini, eğitim ve çalışma ile ilerlemenin mümkün olduğunu anlatmaktadır. Çalışmada Mehmet Akif Ersoy'un Safahat adlı eserinde eğitim olgusu ile ilgili ulaşılan sonuçlardan hareketle eğitim uygulamalarında ve ders içerikleri hazırlanmasında bu eserin eğitim programcılarına, öğretmenlere ve araştırmacılara kaynaklık edebileceği düşünülmektedir.