Muzaffer Sencer'in sosyoloji anlayışı

Bu araştırmanın temel amacı, Türk sosyolojisinin önemli isimlerinden biri olan Muzaffer Sencer'in sosyoloji anlayışını incelemektir. Eşdeyişle, bu çalışma ile Sencer'in sosyal olaylar ve sorunlara ilişkin görüşlerini değerlendirme amaçlandı. Araştırmada Sencer'in metodoloji, toplum, sosyal sınıflar, Osmanlı toplum yapısı, Türkiye'nin yönetim yapısı, din, köylülük, insan haklan, eğitim sistemine ilişkin argümanları üzerinde yoğunlaşıldı. Çalışmada ilk olarak, Sencer'in bilim ve metodoloji anlayışına yer verildi. Sencer, çalışmalarında tarihsel materyalist bir bakış açısı ile toplum olaylarını çözümlemeye çalışmıştır. Tarihsel materyalist metot, ekonomik yapıyı belirleyici olarak ele alır ve sosyal olayların açıklanmasında ona öncelik tanır. Sencer, maddi olan bütün güçlerin, toplumların yapısını değiştirdiğini ileri sürer. Ona göre toplumda meydana gelen bütün olaylar, maddi etmenler tarafından belirlenir. Çalışmanın ikinci bölümünde, üretim güçlerinin gelişmesiyle toplumların değiştiğini iddia eden Sencer'in toplumu üretim tarzları çerçevesinde çözümlemesine yer verildi. Üçüncü olarak, Sencer'in sosyal sınıflara ilişkin argümanları üzerinde durduk. Sencer, sosyal sınıflan tarihsel materyalist anlayıştan hareketle açıklar. Sencer'e göre sosyal sınıf, toplumdaki hakim ekonomik yapıya göre belirlenir. Sencer, sosyal sınıflan biçimlendirenin ekonomi olduğunu vurgular. Tezde dördüncü olarak, Sencer'in Osmanlı'yı ele alışı üzerinde yoğunlaştık. Osmanlı toplum yapışma ilgi duymuş bir sosyologumuzdur. Sencer, küçük bir beylikten bir imparatorluğa dönüşen ve kendisini yüzyıllarca devam ettiren Osmanlı'yı açıklamaya çalışır. Sencer, Osmanlı toplum yapısının Asya Tipi Üretim Tarzına uygunluk gösterdiğini ileri sürer. Sencer'e göre geniş topraklara sahip Osmanlı İmparatorluğu'nun bu topraklan işletebilmesi, verimli hale getirebilmesi ve savunabilmesi için güçlü bir merkezi örgüte ihtiyacı vardı. Osmanlı İmparatorluğu'nda toprak komünaldi. Özgür olan köylü, sadece toprağın tasarruf hakkına sahipti. Araştırmada beşinci olarak, Sencer'in yönetim olgusu ve Türkiye'nin yönetim yapısına ilişkin görüşlerini ele aldık. Sencer, Türk yönetim yapısını tarihsel IImateryalist açıdan ele almıştır. Sencer, Türk yönetim yapısının, ekonomik yapı tarafından belirlendiğini ileri sürmüştür. Sencer, tarihsel süreçte Türk toplumunun yönetim yapısında meydana gelen değişmeleri, yani eski Türk toplumundan günümüze kadarki değişimini irdelemiştir. Sencer, Türk yönetim sisteminde, kamu hizmetlerinin bir bölümünün merkez, bir bölümünün ise yerel yönetimler tarafından yerine getirildiğini tespit etmiştir. Ona göre Türkiye'nin yönetim yapısının genel doğrultusu, geleneksel toplumdan azgelişmişliğin derin izlerini taşıyan, kapitalist topluma doğrudur. İncelememizde altıncı olarak, Sencer'in din fenomenine ilişkin tespitlerine değinildi. Dinin Türk toplumundaki serüvenini ve topluma etkileri ele alındı. Sencer, dinin maddi etmenler tarafından belirlendiğini savunur, islamiyetin sadece bir inanç sistemi olmadığını, onun aynı zamanda siyasal rejim özelliği taşıdığını ileri sürer. Sencer, Türk toplumunun şekillenmesinde din öğesinin etkinliğine vurgu yapar. Ancak Sencer, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulması ve laiklik ile birlikte dinin toplumumuzu özellikle kamusal alanı belirleme potansiyelinin azaldığını ve sosyal yapımızı laikliğin şekillendirdiği görüşündedir. Araştırmada yedinci olarak, köy ve köylülük sorunları konusundaki görüşleri ele alındı. Sencer' e göre Türkiye ağırlıklı olarak tarıma dayalı bir ülkedir. Bu nedenle köy ve köylülük, üzerinde durulması gereken konuların başında gelir. Bununla beraber Sencer, köyde makinalaşmayla birlikte ortaya çıkan iç göçler ve iç göçlerin yol açtığı çarpık kentleşme konusu üstünde de durur. Sencer, Türkiye'deki kentleşmenin endüstrileşmeye koşut olarak gerçekleşmediğini savunur. Çalışmada sekizinci olarak, Sencer'in eğitim olgusuna ve Türk eğitim sistemine dair belirlemeleri üzerinde yoğunlaşıldı. Sencer, eğitimi, toplumların gelişme düzeyinin bir göstergesi olarak görür ve toplumlar arasında var olan gelişmişlik farklılıklarının eğitimle giderilebileceğini savunur. Ona göre eğitim, kalkınmanın itici gücüdür. Sencer, eğitim sistemimizin ezbere dayalı olduğunu, yeteneklerin ortaya çıkarılmasında yeterli olmadığını iddia ederek, daha çok, düşünen ve sorgulayan bir insan tipi yetiştirmek için eğitim sisteminin yeniden yapılandırılması gerektiğini belirtir. Son olarak Sencer'in insan hakları konusundaki görüşleri ele alındı. O, günümüz toplumlarında öne çıkan bir konu olan insan haklarına ilgi göstermiş bir sosyologumuzdur. Sencer, insan haklarının, toplumdaki tüm bireylere hak ve özgürlükler sağladığını ve insan haklarına önem vermekle çoğu sorunun aşılacağı görüşündedir. IV