Giysilerdeki kup ve desen özelliklerinin beden formunun algılanmasına etkisi

Görsel sanatlar içinde önemli bir yere sahip olan 'Optik Yanılsama' olgusu ve onu meydana getiren unsurların çeşitliliği oldukça ilgi çekicidir. Optik yanılsamalar en çok tasarım alanını etkilemektedir. Moda, tasarım disiplinleri içerisinde insan bedeni ile en çok ilişkisi olan alandır. Giysi tasarımcıları giysideki kup, dikiş gibi hatları göstermede çizgi öğesini kullanırlar. Çizgiler, giysi tasarımlarında çeşitli stil, siluet ve kumaşlar ile birlikte kullanıldığında değişik optik yanılsamalar yaratabilirler. Araştırmanın temel amacı beden formunun algılanmasında elbisede kullanılan farklı dikey kuplar ve geometrik ve zıt renkli kumaş desenlerinin görsel algı ve optik yanılsama açısından insanlarda bıraktığı etkiyi ortaya koymaktır. Araştırmanın yöntemi, iki aşamalı olarak planlanmıştır. Birinci aşama olan tarama modeli için 'Görsel Algı Anketi', ikinci aşama olan uzman değerlendirme yöntemi için ise 'Uzman Değerlendirme Formu' geliştirilmiştir. Araştırmanın birinci aşaması olan tarama yöntemi için öncelikle giysilerde en fazla kullanılan dikey kup formuna sahip dört adet elbise modeli belirlenmiştir. Seçilen geometrik ve zıt renkli kumaş desenleri bu elbise formlarına photoshop programında giydirilmiştir. Kumaş desenleri, görsel algı kuramlarından Gestalt İlkeleri ve optik yanılsama biçimlerinin etkisini ölçmeyi sağlayacak özelliklerde seçilmiştir. Farklı dikey kup varyasyonu ile ortaya çıkan dört elbise modeline yedi kumaş deseni photoshop programında giydirilmiş ve 28 adet elbise modeli görseli elde edilmiştir. Daha sonra araştırmacı tarafından ilgili literatür ve uzman görüşleri doğrultusunda elde edilen elbise modellerine ait görseller kullanılarak bir 'Görsel Algı Anketi' geliştirilmiştir. Araştırmanın ikinci aşaması olan uzman değerlendirmesi yöntemi için ise 38 beden gerçek ölçülerinde yatay kalın çizgili kumaştan farklı dikey kup formlu dört elbise modeli dikilmiştir. Elbiselerin değerlendirilmesinde alanında uzman öğretim elemanlarının görüşlerinden faydalanılmıştır. Çalışmanın örneklemini, tarama modeli için Türkiye'deki Üniversitelerde bulunan ve tabakalı örneklem yöntemi ile belirlenen 382 öğretim elemanı oluşturmuştur. Uzman değerlendirmesinde ise alanında uzman 9 öğretim elemanının görüşlerinden faydalanılmıştır. Araştırma verilerinin çözümlenmesinde istatistiksel analiz yöntemlerinden ki-kare bağımsızlık testi kullanılmıştır. Araştırmada farklı kuplu, aynı kumaş desenli elbise modellerinin birbirleri ile kıyaslanmasında kup yerlerinin, ince, geniş ve uzun algısında etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Aynı kuplu farklı kumaş desenli elbise modelleri arasından en çok dikey ince çizgili ve balıksırtı desene sahip olanların ince; dikey ince ve kalın çizgili olanların ise uzun algılandığı tespit edilmiştir. Yatay kalın çizgili desene sahip elbisede ise algı geniştir. Desen algısında önceki öğrenme ve deneyimlerin etkili olduğu belirlenmiştir. Uzman değerlendirmesi sonucunda 38 beden gerçek ölçülerinde dikilen farklı dikey kuplu ve yatay kalın çizgili desene sahip elbise model algısının araştırmanın sonuçları ile örtüştüğü bulgusuna ulaşılmıştır. Araştırmada ayrıca elbisedeki kup formları ve kumaş desenleri Gestalt İlkeleri açısından irdelenmiş 'şekil zemin' ilişkisi, 'devamlılık' ve 'benzerlik' ilkelerinin etkilerine ve optik yanılsama biçimleri açısından ise Helmoltz Kare, Işınlama ve Hareket yanılsamalarının etkileri ile paralellik gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır.