Avrupa Birliğine üye ülkelerde ilköğretim okullarında uygulanan denetim alt sistemleri ile Türkiye'deki ilköğretim okullarında uygulanan denetim alt sistemlerinin karşılaştırılması

Araştırmanın amacı, Avrupa Birliğine üye ülkelerden Fransa, İngiltere ve Almanya ilköğretim düzeyinde eğitim denetimi alt sistemleri ile Türkiye eğitim denetimi sistemlerinin tarihsel gelişim, yapı ve işleyiş ve uygulama boyutları açısından benzerlik ve farklılıklarını tespit etmek ve daha kaliteli ve verimli bir denetim sistemi için öneriler geliştirmektir. Bu araştırmada, birden fazla ülkenin ilköğretim düzeyinde eğitim denetimi alt sistemlerini karşılaştırılırken yatay ve dikey yaklaşımlardan yararlanılmıştır. Dikey yaklaşım ile Fransa, İngiltere, Almanya ve Türkiye'de ilköğretim düzeyinde denetim hizmetlerinin tarihsel gelişim süreçleri incelenmiştir. Yatay yaklaşım ile ise bu ülkelerin ilköğretim düzeyinde denetim alt sistemleri tek tek yapı ve işleyiş açısından karşılaştırılmış; ülkeler arasındaki benzerlikler ve farklılıklar tespit edilmiştir. Araştırma sürecinde karşılaştırma yapabilmek için literatür taraması yapılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular ışığında daha kaliteli, etkili ve verimli denetim hizmetlerini gerçekleştirebilmek için Türkiye adına öneriler geliştirilmiştir. Araştırma sürecinden elde edilen bulgular şöyledir:Tarihsel Gelişim Açısından;1. Türkiye, Fransa ve İngiltere'de denetim hizmetlerinin kurumlaşma bazında başlangıç dönemleri yaklaşık olarak 1930'lu yıllara rastlamaktadır. Almanya'da ise bu yıllarda denetim hizmetlerinin gerçekleştirildiği herhangi yasal bir kurum bulunmamaktadır. 2. Yukarıda adı geçen ülkelerin her birinin denetim sistemleri tarihsel gelişim süreci içinde değerlendirildiğinde, denetim hizmetleri uzun yıllar dini otoritelerin baskısı altında gerçekleşmiştir.3. Türkiye ve Fransa, denetim sistemlerinin tarihi gelişimini yukarıdan aşağıya, bir dizi basamaktan oluşan merkezi bir yapılanma ile tamamlamıştır. İngiltere'de ise Türkiye ve Fransa'nın aksine merkezden bağımsız bir yapılanma gerçekleşmiştir. Almanya'da ise tamamen eyalet düzeyinde yerel otoritelerin kontrolünde merkezden bağımsız bir yapılanma oluşturulmuştur. Yapı ve İşleyiş Açısından;1. Türkiye, Fransa ve İngiltere'de eğitim denetimi sistemleri yasal düzenlemelerle yapılandırılmıştır. Almanya'da ise ülke düzeyinde denetim hizmetlerini gerçekleştirecek bir kurum bulunmadığı için yasal düzenlemeler yapılmamıştır. Her eyaletin kendisine özgü eğitim ve denetim sistemine ait düzenlemeleri bulunmaktadır. 2. Türkiye, Fransa ve İngiltere'de müfettiş olabilmek için iyi bir eğitim almış olmak, mesleki deneyim sahibi olmak ve belli bir olgunluk yaşına ulaşmış olma şartları aranmaktadır. Almanya'da ülke düzeyinde bir teftiş kurulu olmadığı için müfettişlik başvuru şartları, atanma ve yetiştirilme hususları yasal olarak tanımlanmamıştır.3. Türkiye, Fransa ve İngiltere'de müfettiş adayları bazı sınavlara katılmak ve başarılı olmak zorundadırlar. Sınav sonucunda başarılı olan adaylar belirli dönemlerde belirli programları içeren yetiştirme kurslarına katılmaktadırlar.4. Türkiye, Fransa, İngiltere ve Almanya'da ilköğretim düzeyinde denetim hizmetlerinden sorumlu olan müfettişlerin en önemli görevi öğretmenlere rehberlik yapmaktır. Denetim etkinliklerinin esas amacı eğitimi ve öğretimi geliştirmektir. Denetmenlerin görev ve sorumlulukları dört ülkede de benzer şekillerde tanımlanmıştır fakat sadece Türkiye'de, soruşturma işleri de müfettişlerin sorumluluğundadır.5. Araştırmada adı geçen ülkelerde denetmenler, kişisel ve mesleki gelişimlerine ilişkin olarak araştırma yapmaya teşvik edilmektedirler. Bununla birlikte Fransa'da yasal olarak sadece araştırma yapmak üzere görevlendirilen müfettişler de bulunmaktadır.6. Dört ülkede de bazı farklılıklarla birlikte okul denetim işlemleri birbirine benzemektedir. Denetim tarihleri okul yöneticilerine önceden bildirilir. Okul denetimi sürecinde öğretmen ve ders denetimi gerçekleşir. Denetim sürecinde çeşitli toplantılar yapılmaktadır. Denetim sonunda da bir rapor düzenlenir ve eksiklikleri ortadan kaldıracak önlemler alınmaktadır.7. Türkiye, Fransa ve İngiltere'de okul denetimleri işleyiş açısından değerlendirildiğinde, bazı farklılıklarla birlikte genel itibari ile benzerlikler göze çarpmaktadır. Türkiye ve Fransa'da okul denetimleri merkeze bağlı müfettişler tarafından gerçekleştirilirken, İngiltere'de merkezden bağımsız müfettiş topluluğu tarafından gerçekleştirilmektedir. Türkiye ve Fransa'da denetimler kurum içinde çalışan tüm personelin katılımı ile sınırlı iken, İngiltere'de geniş çerçevede veliler ve çevre unsurları da denetimin bir parçasıdır. Almanya'da ise eyaletlere göre farklı eğitim ve denetim sistemleri bulunmaktadır. Bazı eyaletlerde denetimler, okul müfettişleri, bazı eyaletlerde koordinatör öğretmenler ve bazı eyaletlerde de il idare müdürleri tarafından gerçekleştirilmektedir. Ülkelerin okul denetim süreçleri karşılaştırıldığında, Almanya'da diğer ülkelerden farklı olarak denetim hizmetlerinde yerel yönetimlerin de etkin olarak rol oynadığı görülmektedir.