Short and long term variations in the concentrations of gaseous and particulate pollutants in Ankara and assessment of traffic contribution

ÖZ ANKARA'DAKİ GAZ VE PARTİKÜL KİRLETİCİLERİN KISA VE UZUN DÖNEM DEĞİŞİMLERİNİN BELİRLENMESİ VE TRAFİĞİN HAVA KALİTESİNE KATKISI Genç, Derya Deniz Yüksek Lisans, Çevre Mühendisliği Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Gürdal Tuncel Eylül 2005, 135 sayfa Bu çalışmada, Ankara'da iki farklı grup istasyonda ölçülen kirletici konsantrasyonlarının zamansal ve mekansal değişimi ve bu değişimleri etkileyen faktörler incelenmiştir. İlk grup trafiğin doğrudan etkisi altında olan üç farklı kavşaktaki istasyondan oluşurken, diğer grup evsel ısıtmanın birincil emisyon kaynağı olduğu yerleşim bölgelerinde yer alan sekiz farklı istasyondan oluşmuştur. Ankara'daki hava kirliliğinin durumu literatürdeki diğer ülke şehirlerinin durumu ve hava kalitesi standartlarıyla karşılaştırıldığında, hava kalitesinin eskiye göre iyi olduğu fakat halen Ankara'nın hava kalitesi bakımından temiz bir şehir sayılamayacağını göstermiştir. Ölçülen tüm kirleticiler uzun dönem Türk Hava Kalitesi Standartlarını sağlasa da, yakın gelecekte kirletici konsantrasyonlarında azalma Avrupa Birliği'ne aday olma yolundaki Türkiye için zorunlu hale gelecektir. vıMeteorolojik değişkenlerin ölçülen kirletici konsantrasyonlarına etkisi incelenmiş ve kirletici kaynaklarındaki değişimin meteorolojik değişkenlere oranla kavşaklardaki istasyonlarda daha etkin olduğu saptanmıştır, öte yandan, meteorolojik değişkenlerin yerleşim bölgelerindeki istasyonlar üzerinde daha etkin olduğu bulunmuştur. iki grup istasyon arasında yapılan nitel kıyaslama, yerleşim bölgelerindeki istasyonlarda ölçülen kirletici konsantrasyonlarında trafik emisyonlarının katkısının varlığını bir kez daha vurgulamıştır. Kavşaklardaki istasyonlarda, mevsimsel ve günlük değişimin yanında S02 seviyelerindeki düşük kış/yaz oranı kavşaklardaki istasyonlarda ölçülen S02 konsantrasyonlarına dizel araç emisyonlarının katkısı olduğunu göstermektedir. Yerleşim bölgelerinde ölçülen kirleticilere trafiğin katkısının varlığı, kirleticilerin bu istasyonlarda da tipik trafik değişimi göstermesiyle desteklenmiştir. Kirletici oranlarındaki günlük ve mevsimsel değişimler her grup istasyonda etkin olan kaynakların belirlenmesi için kullanılmıştır. PM/S02, NO/N02, PM-10/NOX ve S02/NOx oranlarının trafik ve evsel ısıtma kaynaklarının belirlenmesinde kullanılabileceği bulunmuştur. Yerleşim bölgelerinde kaynak bölgelerinin belirlenmesi için rüzgar yönüne bağlı olarak çalışan üç farklı istatistiksel metodun kullanımı gösterilmiştir. Ankara'daki hava kalitesi düzeyi, tek tek isyasyonlar bazında değil de tüm şehir için hava kalitesi indeksi hesaplanarak bulunmuştur. HKİ'nin meteorolojik değişkenlerle birebir ilişkisi incelenmiştir. Maksimum rüzgar hızı ve günlük sıcaklık farkının HKİ ile en yüksek korelasyonu gösterdiği bulunmuştur. HKİ ile bu değişkenler arasındaki ilişki çok değişkenli varyasyon tekniği kullanılarak incelenmiş ve bunlara bağlı olarak HKİ tahmin modeli geliştirilmiştir. Ankara atmosferinin kendini yenileme kapasitesi havalandırma katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Kendini yenileme kapasitesinin yazın en yüksek, kışın ise en düşük olduğu bulunmuştur. Düşük seyrelme oranları kışın şehirde düşük hava kalitesinin görülmesine sebep olmaktadır.