Kadınların doğumdan sonra kontraseptif yöntem kullanma durumları ve etkileyen faktörler

Doğumdan sonra uygun zamanda etkili yöntemlerle gebelikten korunmaya başlamak; istenmeyen gebeliklerin, istemli düşüklerin, sık ve çok doğumların azalmasını sağlayarak hem anne hem de bebek sağlığını olumlu yönde etkileyecektir. Bu araştırma doğum sonrası dönemde kadınların kontraseptif yöntem kullanma durumu ve buna etki eden faktörleri belirlemek amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Araştırma Sivas Numune hastanesinin doğum sonu kliniklerinde yapılmıştır. Belirtilen hastanede doğum yapan kadınlar araştırmanın evrenini oluşturmuştur. Örneklem sayısı %95 güvenirlik ve %5 hata payı ile 360 kadın olarak belirlenmiştir. Kadınlar doğum sonu üçüncü ve altıncı aylarda arandığında ulaşamama ihtimali düşünülerek bu sayı %10 oranında arttırılarak 396 kadın örnekleme alınmıştır. Veriler araştırmacılar tarafından geliştirilen Kişisel Özellikler Formu, Doğum Sonrası Üçüncü Ayda Kontraseptif Yöntem Kullanım Durumunu Belirleme Formu ve Doğum Sonrası Altıncı Ayda Kontraseptif Yöntem Kullanım Durumunu Belirleme Formu aracılığı ile toplanmıştır. Kişisel Özellikler Formu doğumdan sonra kadınlar hastaneden taburcu olmadan hemen önce yüz yüze görüşme yöntemi ile uygulanmıştır. Doğumdan üç ay sonra kadınlar telefonla aranarak Doğum Sonrası Üçüncü Ayda Kontraseptif Yöntem Kullanım Durumunu Belirleme Formu, altıncı aydaki görüşmede ise Doğum Sonrası Altıncı Ayda Kontraseptif Yöntem Kullanım Durumunu Belirleme Formu uygulanmıştır. Veriler SPSS 22 programında değerlendirilmiş, istatistiksel analizinde ki-kare testi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık p<0. 05 düzeyinde değerlendirilmiştir. Kadınların %57,1'i bu gebeliği sırasında, %81,6'sı ise doğumdan sonra sağlık çalışanlarından doğum sonrası gebeliği önleyici yöntemlere yönelik bilgi almadığını belirtmiştir. Kadınların %88,4'ü doğumdan sonra gebelikten korunmayı düşünmektedir. Kadınların doğumdan sonra kullanmayı düşündükleri yöntemler arasında %42, 6 ile rahim içi araç ilk sırada yer almakta, bunu %29, 7 ile kondom izlemektedir. Kadınların gebeliğinde ve doğumdan sonra gebeliği önleyici yöntemlere yönelik sağlık personelinden bilgi alma duruma göre doğum sonu gebeliği önleyici yöntem kullanmayı düşünmeleri arasında anlamlı bir fark olduğu bulunmuştur (p<0,05). Doğum sonrası üçüncü ayda kadınların %87,2'sinin gebeliği önleyici yöntem kullandığı belirlenmiştir. Eşin çalışma durumu, evlilik yaşı, ilk anne olma yaşı, ideal çocuk sayısına göre mevcut çocuk sayısı, doğum şekli, doğum sonu üçüncü ayda adet görme ve ilk cinsel ilişkide korunma durumuna göre doğum sonu üçüncü ayda gebeliği önleyici yöntem kullanma davranışı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0,05). Doğum sonu üçüncü ayda gebeliği önleyici yöntem kullanan kadınların %70,7'si etkili yöntem kullanmaktadır. Aile tipi, son gebeliğin planlı olma durumu, doğum şekli, üçüncü ayda adet görme durumu, emzirme durumu, Aile Sağlığı Merkezi'nden gebeliği önleyici yöntemlere ilişkin bilgi alma durumu ve yönteme karar veren kişiye göre doğum sonu üçüncü ayda etkili yöntem kullanma davranışı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0,05). Doğum sonu altıncı ayda kadınların %94,5'inin gebeliği önleyici yöntem kullandığı, kullanılan yöntemler arasında en çok tercih edilen yöntem kondom (%44,3) olmasına rağmen ikinci sırada geri çekme yönteminin (%28,4) yer aldığı belirlenmiştir. Aile tipi, son gebeliğin planlı olma durumu, doğum şekli, adet görme durumu, taburculuk sonrası ASM'den eğitim alma durumu ve yönteme karar veren kişiye göre doğum sonu altıncı ayda kadınların etkili yöntem kullanma davranışları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre kadınların çoğu doğum sonu dönemde gebelikten korunmayı düşünmektedir ve altıncı ayda yapılan değerlendirmede de büyük çoğunluğunun bu düşüncelerini hayata geçirdiği dikkat çekmektedir. Ancak gebelikten korunan kadınların yaklaşık 1/3 ü etkisi sınırlı yöntemler kullanmaktadır. Ayrıca geniş aileye sahip, son gebeliği planlı olan, vajinal doğum yapan, altıncı ayında adet görmeyen, doğum sonu dönemde ASM' den gebelikten koruma yöntemlerine yönelik eğitim almayan ve kullanılan yönteme eşi ile birlikte karar vermeyen kadınların etkisi sınırlı yöntemleri kullanma oranı daha yüksektir. Bu sonuçlar doğrultusunda gebelik ve doğum sonu dönemde verilen gebeliği önleyici yöntemlere yönelik eğitimlerin nicelik ve nitelik açısından iyileştirilmesi ve eğitim programlarında özellikle yöntem kullanmama ya da etkisi sınırlı yöntem kullanma açısından risk altında olan kadınlarının öncelikle ele alınması önerilir.