1960 sonrasında sanatında ses ve görüntünün kurucu öğe olarak kullanımı

XX. yüzyılın başlangıcından ilk yansına kadar olan süreç içerisinde gelişen sanat pratikleri, sanatçının farklı araç ve seslerle yaptığı deneyler, dönemin teknolojilerine olan ilgisi ve bunları sanat pratiği içerisinde kullanma isteği ve sanatın sınırlarını genişletme ve hatta kaldırma çabası, XX. yüzyılı etkileyerek 1950'ler sanatına yön vermiş ve günümüz sanatının şekillenmesine yol açmıştır. XX. yy'in ilk yarısında gerçekleştirilen sanat pratikleri, izleyici-sanat yapıtı ilişkisini sorgulamaya açmış ve izleyiciyle direk bir bağ kurmayı amaçlamıştır. Bu gelişmeler, sanata yeni bir bakış açısı kazandırarak, yüzyılın ikinci yarısında oluşan sanat pratiklerini tetiklemiştir. XX. yüzyılın ikinci yarısına gelindiğinde ise sanatçılar, mühendis ve teknisyenlerle işbirliği yaparak, bir anlamda bilim-sanat ilişkisini/işbirliğini kurmayı başarmış ve bu işbMiğinin sonucunda teknoloji, sanatın bir parçası haline gelmeye başlamışta. Böylelikle yüzyıl başmda amaçlanan sanatın sınırlanmn genişletilmesi, bu noktada gerçekleştirilmiş olur. 1950'lerde, hayatla sanat kategorileri arasındaki geleneksel farkların da yıkılmaya çalışıldığım görmekteyiz. Hayat, sanatın içinde; sanat, hayatm içindedir. Bu bağlam çerçevesinde, sanat mekanı olarak yalnızca galeri ve müzeler yoktur; sokaklar, dükkanlar, parklar, çatı katlan, kısacası yaşamsal her türlü alan sanatın mekanıdır artık. Bu dönemde aynca, intermedya sanat formları ön plana çıkmaya başlamış; her türlü ses, diğer sanat kategorileriyle birleştirilerek, teknolojinin de desteğiyle, hareketli görsel-işitsel imgeler yaratılmış ve böylece disiplinler arasındaki şuurlar bulanıklaştmlmıştır. Sanat, sadece eleştirmenler ve sanatçılar tarafından algılanabilir olma durumundan çıkartılıp, herkesin kavrayabileceği inter-disipliner formlar içinde birleştirilmiştir ve hatta bazı bu dönem sanatçılan bunu daha da ileriye taşıyarak, her şeyin sanat olabileceğini ve herkesin sanat yapabileceğini savunmuşlardır. Sanatçılar ve sanat bir değişim içine girmiş, sanat yapıtında kullanılan araçlar değişmiştir. Araçlar, geleneksel IIformlarından kurtarılmaya başlanmış ve sanatçının elinde bir referans noktası haline dönüşmüştür. 1965'te Sony Corporation' in ilk portatif kamera olan Tortapak'ı satışa sunmasıyla video teknolojisi, endüstri dışındaki insanlar, sanatçılar ve eylemciler için kullanılabilir hale gelir ve görüntü yapımında bir yenilik olası kılınmış olur. Video sanatçısı, geliştirdiği kavramlar üzerinden yürümüş, hem sanata, hem izleyiciye, hem de televizyona farklı bir bakış açısı kazandırmayı amaçlamıştır. Ayrıca işin merkezine izleyiciyi oturtarak, izleyicinin sanat tarihi boyunca hiç olmadığı bir pozisyonda olmasını sağlamıştır, işin konusu izleyicidir artık. İzleyici, hem izleyen hem de izlenendir. Yapıt üzerinde seçim yapma, müdahale etme, değiştirme hakkı vardır. 1950'lere dek belirli bir çerçeveye sahip olan izleyici, 50'lerde başlayıp, 70'lerde hız kazanan 'işin içine dahil edilme' durumu yaşamakta ve iş izleyicinin sorumluluğunda şekillenmektedir. Teknoloji geliştikçe kullanılan araçlar da gelişmekte ve yenilenmekte ve bu sebeple de dönemine damgasını vuran her teknolojik gelişme yeni bir sanat formunu da beraberinde getirmektedir. İlk kişisel bilgisayarın ve ilk yerel ağın icadım takiben, bilgisayarların, sanat yapıtının yaratılmasında kullanımı 1960'lann başlarında kendini gösterir. 1960'lann sonlarına doğru ise, sanatçı-bilim adamı işbirliği dijital sanat formundaki ilk örneklerini vermeye başlar. 1970'lerde uydu ve video gibi yeni teknolojileri kullanan sanatçılar, aynı zamanda canlı performanslar ve ağlarla da deneyler yapmaya başlarlar. Bu deneyler, tamamen yeni ve farklı açılımlar sunmaktadır. Farklı şehirlerde, hatta ülkelerde bulunan kişilerin, performanslara bulundukları yerden canlı olarak katılımları sağlanabilmektedir, söz konusu olan sanattaki interaktifliğin yeni bir boyutudur artık. Dijital teknolojiler ve interaktif araçlar, Fluxus ve Kavramsal Sanat gibi hareketlerin kavramlarını genişleterek, sanat yapıtı, izleyici ve sanatçının geleneksel nosyonlarına meydan okumaktadır. Dijital sanat, sanat dünyasına resmi anlamda girişini 1990'lann sonlarına doğru gerçekleştirebilmiştir. Bu da, müze ve galerilerin etkinliklerine bu sanat formunu IIIkatmaları ve bu sanat formu için kapsamlı sergiler düzenlemeye başlamalarıyla mümkün olmuştur. Her ne kadar resmiyetini ve müze ve galerilerin kabulünü 1990'larm sonunda kazanmış olsa da dijital sanat, 70'lerin sonlarından itibaren yapıtlarım sergileyebileceği, forumlar düzenleyebileceği temel merkezlerini oluşturmuştur. Dijital sanat, 1990'larm başından itibaren büyük gelişmeler kat etmiştir. Dijital teknolojilerin her geçen gün gelişerek yayılması ve yaşam ve kültürlerimize her gün biraz daha etki etmesi, sanatçıları sürekli tetiklemekte ve bu yayılmaları ve etkileri yansıtan sanat yapıtlarının üretilmesine sebep olmaktadır. Türkiye'deki sanat pratikleri ise, gerekli bellek ve teknik donanımdan yoksun bir çerçeve içinde gelişmiştir. Ancak 1990'larda teknolojik araçları yapıtlarında kullanmaya başlayan Türk sanatçısı, 2000'lerde Türkiye'nin dünyayla neredeyse eş zamanlı olarak 'yeni' teknolojileri edinmesiyle birlikte, teknoloji-sanat ilişkisini kurarak, yapıtlarında daha fazla teknolojik araçlara yer vermiştir. rv