Batı'da obje sanatı/kavramsal sanat/post-kavramsal sanat ve Türkiye'de 1965-1992 yılları arasındaki benzer eğilimleri

Modernist dönem içinde Avrupa ve Amerika'da resim ve heykele alternatif olarak orta ya çıkan Obje Sanatı, günümüzde görsel sanatlar içinde üçüncü bir tür olarak kabul edilir. Obje Sanatı Kübistler ve Dadaistlerle sanat dünyasına giren kolajdan temellenir ve Duchamp'ın hazır yapım nesneleri bu türün ilk örnekleridir. 1 930'lu yıllarda Sürrealistler henüz sanat dünyası için oldukça yeni ve alışılmadık olan objenin şaşırtıcı etkisinden yararlanmayı amaçlarlar. Pop Sanat ise, objeyi ya doğrudan tüketim dünyasının sembolü durumuna indirgeyerek kullanır, ya da sanatta tarzsızlığa ulaşmak için onun hazırya pim/seri üretim özelliğinden yararlanır. 1 9601ı yıllar sanatta obje kullanımının amaç olmaktan çıkıp araç durumuna dönüştüğü Kavramsal Sanat'ın etkin olduğu dönemlerdir. Daha açık bir tanımla gerek Kavramsal Sanat'da, gerekse Obje Sonrası Sanat'ın bütün diğer türlerinde öncelikle amaç bir düşüncenin varlığı ve iletimidir. Sonra bu düşüncenin iletişiminde biçim kazanmak, yani obje ya da imge kullanımı zorunlu olarak gerekebilir. Bu araç, Land Art'da doğanın kendisi, Performans ya da Body Art'da insanın kendisi, Video Sanatı'nda monitör, Arte Povera'da son derece sıradan, basit, doğal malzeme ve nesneler olabilir. Bunların formalist sanatlarda olduğu gibi, estetik ya da görüntüsel hiçbir önemi yoktur. Bu nedenle, yani amaç yalnızca bir düşünceyi bir kavramı endirekt ve yalın biçimde aktarmak olduğundan Obje Sonrası Sanat türlerinin hepsi Minimalist ilkelerden de yararlanır. Hatta istenen objeyi de ortadan kaldırmaktır. 60'lı yıllar Kavramsal Sanat'ında bu amaca çok yaklaşan sanatçılar varsa da, 60 sonrası Post-Modernist dönemde, artık Posf-Kavramsal olarak adlandırılabileceğimiz işlerde farklı bir eğilim oluşur. Bu bir anlamda objenin yani görüntünün tekrar önem kazanması- dır. Şu bir gerçek ki, günümüzde Post-Kavramsal sanatçılar olarak adlandırdığımız kuşak 60 kuşağı kadar kavramsal düzlemde çalışmıyor ve bir anlamda forma dayalı estetikle düşüncenin birlikteliğini amaçlıyor; ya da bunları bir arada kullanmaktan kaçınmıyor. Kuşkusuz Kavramsal Sanat'ın ilkelerine ters düşen bu durum, PostıModernizm'İn eklektik/çoğulcu yapısıyla, 'yeni' kavramının belirsizleşmesiyle, gelenekle kurulan bağlarla ve birçok olguyu bir arada kullanma isteğiyle de yakından ilişkilidir. 1960'larda Türkiye'de Obje Sanah'nın tek temsilcisi yüzeye bağlı malzeme dene meleriyle Altan Gürman'dır. 1 970'Ier ise Obje Sanatı ve Kavramsal Sanat'ın, Füsun Onur ve- 135 Şükrü Aysan'ın kişisel etkinlikleri yanı sıra Sanat Tanımı Topluluğu etkinlikleri ve Yeni Eğilimler Sergileri aracılığıyla Türkiye'de tanıtıldığı, resim ve heykele alternatif olmaya başladığı dönemlerdir. I980'li yıllarda bu türlere olan eğilimin belirgin ölçüde arttığı hissedilir ki, çok sayıdakişisel, grup ve karma sergi içinde Öncü Türk Sanatından Bir Kesit sergileri, bunun devamı niteliğindeki A, B, C.,... sergileri ve bu sergileri oluşturan sanatçılar, düzenledikleri bu programlı etkinlikler nedeniyle olumlu ya da olumsuz eleştirilerin de önde gelen hedefi olurlar. Ancak, bu eleştiriler uluslararası çağdaş ve güncel sanat kavramlarının Türkiye'de de tartışılmaya başlaması gibi bir sonuca da neden olur. 80'li yıllar gerek sanatçıların kişisel ilgileri ve Türkiye'nin kitle iletişiminde aldığı yol, gerebe uluslararası biennalerin başlaması gibi nedenlerle global sanat ve kültürle öncesine kıyasla daha sıkı ilişkilerin kurulabildiği bir dönemdir. Biz de Obje Sanatı ve Kavramsal Sanat'a olan ilginin arttığı bu süreç, batının Post-Kavramsal süreciyle denk düşer ve sanatçılarımız belki de ilk kez dünya sanatıyla ortak bir platformda buluşur. Post-Modemizm'in ve onun içinde Post-Kavramsal Sanat'ın sanatçıya sonsuz özgür bir alan sunması, yalnız bizde ya da batıda değil, dünyanın her yerinde birçok sanatçının, sanatta ortak bir dili konuşmasıyla sonuçlanır. Bu ortak dil, 60'lar sonrası resim ve heykelin hiçbir yenilik ortaya koymamasının da etkisiyle çağa damgasını vuran ve kendi dinamikleriyle gelişen Obje Sanatı ve onun Kavramsal Sanat'dan Post-Kavramsal Sanat'a çağ içinde geçirdiği değişimlerdir. Ve hepsinden önemlisi, sanat artık yalnızca estetik bir haz alma ya da toplumsal eleştiriler, tepkiler aracı değil, tümüyle düşünsel bir olgudur.