Yıldız Sarayı kompleksi duvar resimleri

'Yıldız Sarayı Kompleksi Duvar Resimleri' başlıklı doktora tezinde, farklı tarihlerde inşa edilmiş yapıların duvar resimleri değerlendirilerek, dönem içindeki yerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Osmanlı İmparatorluğu, 17. yüzyıl sonlarından itibaren peş peşe imzaladığı andlaşmalar sonucunda gücünü kaybettmeye başlayınca, eski gücünü kazanmak amacıyla özellikle askeri alanda yeni yapılanmalara girişmenin zorunluluğu anlaşılmıştır. 18. yüzyıldan itibaren batılılaşma dönemiyle birlikte, öncelikle askeri ve teknik alanlarda kabul gören yenileşme hareketleri içinde, matbaanın da kurulmasıyla el yazması kitaplara duyulan ilgi azalmıştır. Bunun sonucunda da, duvar resmi gelişmiştir. Önceleri tavan eteğinde dar şeritler halinde görülen resimler, daha sonraları geniş panolara dönüşmüştür. 19. yüzyılın ikinci yarısında ise, mühendishanelerin ders programına resim derslerinin alınması ve Avrupa'ya öğrenci gönderilmesi sonucunda, tuval resmi de duvar resimleriyle birlikte gelişmiştir. Ayrıca, gravürlerin yanı sıra bu dönemde fotoğraf ve kartpostalın icadı da resim sanatı üzerinde etkili olmuştur. Yıldız Sarayı, III. Selim döneminden başlayarak çeşitli mimari faaliyetlere sahne olmuşsa da, asıl gelişimi II. Abdülhamid dönemindedir. Kompleksde, duvar resmi bulunan toplam on altı köşk belirlenmiştir. Başbakanlık Arşivi'nde yapılan çalışmalarda yapıların pek çoğu hakkında belgeler bulunmuştur. Bu çalışma kapsamında yer alan yapılardan, Hünkar Dairesi Abdülmecit, Malta ve Çadır Köşkü Abdülaziz dönemlerinde inşa edilmiştir. Diğer köşkler tümü II. Abdülhamid dönemine aittir. Kompleksdeki duvar resimleri incelenmesi ve katalog hazırlanması sonucunda, dokuz ayrı konu saptanmıştır. Bu konular arasında, en yaygın olanı manzaralardır. Ayrıca, yapılan incelemeler sonucunda, konu ile mekan ve bani ilişkisinden de söz edilebilir. Yıldız Sarayı duvar resimlerinin değerlendirilmesi sırasında, kompleks içinde üslup birliği olduğu anlaşılmaktadır. İstanbul'daki aynı döneme ait diğer örneklerle Yıldız Sarayı'ndaki betimlemeler arasında, ortak konu ve anlayış olmakla birlikte üslup farklılığı olduğu belirlenmiştir. Karşılaştırmalar sayesinde, resimlerin yaklaşık tarihleri de saptanmıştır. Buna göre, Aziz dönemi Malta ve Çadır Köşkleri'nin resimleri, yapılarla aynı döneme tarihlendirilebilir. Geriye kalan on dört köşkde yer alan betimlemeler, II. Abdülhamit döneminde, yaklaşık olarak 1880'lerin sonlarından 1890'ların ortalarına kadar bir süre içinde yapılmış ve bezenmiş gibi görünmektedir. Yıldız Sarayı içinde üslup birliği olması, burada aynı sanatçı grubunun çalışmış olabileceği sonucunu akla getirir. Tuval resimleriyle yapılan karşılaştırmalar neticesinde belirlenen benzerlikler, tuval resmi yapan sanatçıların duvar resimlerinde de çalışmış olabileceklerini gösterir. Ayrıca, Yıldız Kompleksi içinde, Çini Fabrikası'nda dönemin önemli ressamlarının görev almaları ve II. Abdülhamid'in köşklerden birinde iki mekanı resim atelyesi olarak tahsis etmesi saray içinde batı anlayışına uygun bir sanat üretiminin varlığına işaret eder. Ayrıca, bu sanatçıların gravürlerin yanı sıra, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren fotoğraf ve kartpostallardan da yararlandıkları belirlenmiştir. Bu çalışmada, özellikle 19. yüzyılın ikinci yarısında etkin olan Yıldız Sarayı duvar resimlerinin, restorasyon öncesi belgelenerek sanat ortamındaki yeri ve önemi irdelenmiştir.