Sağlık alanında risk ve korku kültürünün sosyolojik analizi: Domuz gribi örneği

Günümüzde riskler küresel hale gelmekte ve belirsizlikler artmaktadır. Küresel risk toplumlarında belirsizliklerin artması güven kavramının önemini ortaya çıkarmaktadır. Risk toplumlarında hastalık, kaza, terör gibi risklerin güvence altına alınması giderek zorlaşmaktadır. Bu durum toplumlarda özellikle sağlık alanında kaygıları arttırmakta ve korku kültürünün inşa sürecini beslemektedir. Bu araştırmanın konusu, küresel risk toplumlarında sağlık alanındaki risklerin yazılı basın aracılığıyla küresel riskler haline gelerek, belirsizlik ve güvensizliğin arttığına yönelik haber metinleri ile korku kültürünü inşa etmesi ve normalizasyon sürecine dönmesidir. Normalizasyon sürecine geçişte yazılı basında yer alan belirsizlik ve güvensizliği içeren haber metinleri, bilime ve pandemi sürecine yabancılaşmayı ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı yazılı basının pandemi sürecindeki etkisinin ortaya çıkarmaktır. Risk toplumunda, medya riskleri ve tehlikeleri abartan kültürün oluşmasında en etkili araçlardan birisidir. Bu çalışmada içerik analizi tekniği kullanılarak Pandemik A gribinde, risk toplumu ve korku kültürünün oluşması, sağlığın siyasallaşması ve metalaşması süreci incelenmiştir. Bu bağlamda üç ulusal gazete olan Sabah Gazetesi, Posta Gazetesi ve Milliyet Gazetesinin altı aylık haber metinleri taranmıştır. Pandemik A gribi Nisan 2009 tarihinde Amerika'da ortaya çıkmıştır. Hastalığın ilk dönemlerinde medyada yer alan haber metinlerinde yalnızca virüs, virüsün neden olduğu hastalık ve belirtileri ile ilgili bilgilere yer verilirken; iki ay gibi kısa bir zaman diliminde hastalığın salgına dönüşebileceği ve bütün ülkelere yayılma riskinin bulunduğu ile ilgili haber metinlerine yer verilmiştir. Medyada 2009 yılı Eylül ayının başlarında A gribinin Türkiye'de görülmeye başlandığı belirtilmekte, ancak incelenen üç gazetede de A gribi ile ilgili çok az sayıda haber metni bulunmaktadır. Ekim ve Kasım aylarında ise A gribi ile ilgili haber metinlerinin sayısında belirgin bir artış görülmektedir. Her üç gazetede de Ekim ve Kasım ayları boyunca pandeminin hızla yayıldığı, vaka ve ölüm haberleri ile bu vaka ve ölüm sayılarının artacağı, eğitime pandemiden dolayı sık sık ara verildiği, Dünya Sağlık Örgütü, Sağlık Bakanlığı ve uzmanların A gribi aşısı ile ilgili açıklamalarının yer aldığı haber metinlerine rastlanmıştır. Pandemik A gribinin Türkiye'de ve dünyada salgına dönüşmesinin ardından medyada yer alan tehlike haberlerinin toplumlarda korku faktörünü etkin kılarak korku kültürünü oluşturduğu düşünülmektedir. Korku kültürünün oluşmasında; haber metinlerinin toplumun resmi kurumları aracılığıyla sunulmasının, siyasilerin çelişkili söylemlerinin ve aşı hakkındaki belirsizlik içeren açıklamaların önemli bir rolü vardır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde konu ile ilgili temek kavramlar ve bu kavramların birbirleri ile olan ilişkileri, çalışmanın problemi, amaçları, sınırlılıkları, önemi, sosyolojik yaklaşımı, sayıtlıları ve yöntemi belirtilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, içerik analizi ile yazılı basından elde edilen nicel ve nitel veriler, tartışmalar yer almaktadır. Son bölümde ise bulgular ile temel kavramlar birlikte değerlendirilip sorunun çözümü konusunda önerilerde bulunulmaya çalışılmıştır.