Nurullah Cemal Berk'in eserlerindeki değişim süreci ve Türk kültürünün izleri

22 Mart 1904' te istanbul, Parmakkapı' da doğan Nurullah Berk orta öğrenimini tamamladıktan sonra 1920'de Sanayi-i Nefise Mekteb-i Alisi Resim Bölümü' ne girdi; Hikmet Onat ve ibrahim Çallı'nın öğrencisi oldu. 1924'te Akademi' den mezun olan Nurullah Berk aynı yıl Paris Güzel Sanatlar Yüksekokulu'nda Ernest Laurent' in atölyesinde çalıştı. 1928 yılında eğitimini tamamlayarak Türkiye'ye döndüğünde bir grup arkadaşıyla beraber 'Müstakil Ressam Ve Heykeltraşlar Birliği' nin kuruluş çalışmalarına katıldı. Sanatçılar Empresyonizm' in etkilerinden kurtulmak istiyorlar, desen ve çizgi kuvveti ile kompozisyon sağlamlığına önem veriyorlardı. Birlik, sanatçıları, kendi sanat anlayışlarında özgür bırakarak, ortak hak ve çıkarlarını birlikte korumayı amaçlıyordu. Nurullah Berk klasik akademik beğeniye karşı çıkarak yeni arayışlara yöneldi, istanbul ve Paris Akademileri'nde ki çalışmalarının yetersiz olduğu kanısına vardı ve bu doğrultuda1932sonlarında yeniden Paris' e giderek Andre Lhote ve Fernand Leger' in atölyelerinde çalıştı. 1933 yılının Ağustos ayında çalışmalarını tamamlayarak Türkiye'ye döndü. Aynı yıl o dönemde Türkiye'de egemen olan izlenimci akıma karşı, biçim olarak Batı'daki çağdaş sanat akımlarına koşut Kübist ve Yapımcı tekniği getiren 'd Grubu' nün kurucuları arasında yer aldı. Bu dönemde sanatı Konstrüktivizm, Kübizm ve özellikle Sentetik Kübizm'in formülleştiricisi olan Andre Lhote' un izlerini taşır. Andre Lhote' un fikirsel eğilimiyle Fernand Leger' in sertezci desen anlayışı içindeki hacimli tekniğinden, hocalarının kütle ve hacim anlayışından etkilenir. 1947 senesine kadar grup sergilerine katıldığı gibi grubun bir anlamda sözcülüğünü üstlenerek; çalışmaları, Türk ve Dünya Sanatı üzerine yaptıkları araştırmaları, düşünceleri çeşitli dergi ve gazetelerde yayımlandı. Yazı yazma etkinliği sanatçıyı kitap yazmaya sürükledi ve bu alandaki başarısı Onun ressam kimliğine paralel bir gelişme gösterdi. 1937'de Akademi eğitimine yeni bir yön vermek üzere istanbul' a davet edilen Leopold Levy Resim Bölümü Şefliği' ne atanır. 1939'da da Nurullah Berk asistan olarak Akademi' de görev aldı, bu dönemde grup üyelerinin bir kısmının da asistan olarak Akademi'de görev almasıyla 'd Grubu' resmi bir kimlik kazandı. 1930'lu yıllar Türkiye'de bir değişim sürecinin yaşandığı, yeni bir devlet bilincinin kurulduğu bir dönemdir. Devlet, Çağdaş Sanat akımlarını desteklerken, Ulusal Sanat' ı yaratmak amacıyla yurtiçi gezi programları düzenler. Bu etkinlikler dahilinde Amasya ve Bitlis' e gitti, peyzajlar çizdi.1946' da Akademi görevinden bir yıl süreyle izin alarak ailesiyle birlikte tekrar Paris' e giden sanatçının amacı eski ustalarıyla yeniden çalışmakdı. Bu dönemi için '... Unutmuşum ki eski öğrenci hoca olduktan sonra yeni baştan öğrenci olamaz...' demiştir. Aynı yıl Uzakdoğu yapıtlarının sergilendiği Paris Cernuschi Müzesi'nde Rene Grousset' in önerisiyle 'Geçmişin ve Bugünün Türk Sanatı' adlı bir sergi düzenledi. 1940'lardan sonra Batı'nın tekniğiyle Doğu' nün estetik dünyasına yöneldi. Doğu'ya has çizgisel arabeskle düz, gölgesiz ya da az gölgelirenkleri kaynaştırma amacıyla iki boyutlu, yüzeysel, inşacıresimler üretti, minyatür ve hat sanatlarıyla ilgilendi. 1953'te Suut Kemal Yetkin' le beraber UNESCO' ya bağlı 'Uluslararası Sanat Eleştirmenleri Birliği' nin Türkiye Ulusal Komitesi' ni kurdu. 1950'li dönemin sonuna doğru, düz boyanmış renkli yüzeylerle bir tür çizgi arabeskini bütünleştirmeye yöneldi. 1960'larda soyut çalışmalar yaptı. 1962 yılında istanbul Resim Ve Heykel Müzesi Müdürlüğü görevine atandı, bu görevi 1969 yılına, emekliliğine kadar sürdürdü. 1970'lerde resimlerinde yöresel öğeler tüm yüzeye yayıldı. Eski Türk Sanatı'nın yarı soyut tavrına ve renk anlayışına bağlı kalarak çalıştı. Çoğunlukla pastel renkleri kullandı ve güçlü dış çizgilerle Türk Sanatı'nın girift bezemelerinde görülen sağlam konturlu, akıcı çizgilerden yararlandı. Bu dönemde renk ve hacim ikinci plana atılmıştır.1972' de Strasbourg 'Avrupa Konseyi Sanat Uzmanları' toplantısına Türkiye temsilcisi olarak katıldı, burada ünlü Doğu-Batı isimli raporunu sundu. Bu rapor Batı'lı sanatçıların bir araya gelip Doğu uygarlıklarının gelenek ve estetiğinden etkilenerek kendi geleneklerine aykırı bir estetik içinde meydana getirdikleri tablolarını Strasbourg' da bir dizi sergi ile sergilemelerine sebep oldu. Nurullah Berk 1947'de Ahmet Çanakçılı ödülü' nü, 1966'da 28. Devlet Resim Ve Heykel Sergisi Birincilik Ödülü' nü, 1975'te 9. D YO Ödüllü Resim Yarışması' nı kazandı. Sanatçı 9 Ocak 1982' de geçirdiği kalp krizi sonucu istanbul'da hayata gözlerini yumdu, vasiyeti üzerine çok sevdiği Heybeliada' ya defnedildi. VIII