Aile planlaması çalışmaları ve topluma dayalı dağıtım

Aile planlaması ünitesiyle bağlantılı topluma dayalı dağıtım modelinin irdelendiği bu çalışma 1992 yılında ABSB Mamak Sağlık Ocağına bağlı Şirintepe Aile Planlaması ünitesinin hizmet bölgesindeki gecekondu mahallelerinde gerçekleştirilmiştir. 15-49 yas gurubu evli doğurgan kadınlardan örnekleme girenler, oturdukları mahallelerin yerleşim ve ulaşım durumları göz önünde tutularak müdahale ve kontrol guruplarına ayrılmış, iki gurubun benzerliği test edildikten sonra müdahale başlatılmıştır. Saha çalışanı denilen aile planlaması ve bazı ana çocuk sağlığı konularında eğitilmiş gecekondulu kadınlar, müdahale gurubunun da içinde yer aldığı mahallelerde düzenli ev ziyaretleri ve bu ziyaretlerde bilgilendirme-eğitim çalışmaları, gerekli durumlarda kliniğe sevk ya da uygun kontraseptif dağıtımı yapmışlardır. Kontrol gurubunda ise ev ziyaretleri yapılmamış ancak hizmet almak için aile planlaması ünitesine kendiliğinden başvuranlara hizmet sunulmuştur. Başlangıçta yapılan durum saptama araştırması bulguları ile 6 ay sonra yapılan araştırmanın bulguları karşılaştırılarak müdahalenin sonuçları değerlendirilmiştir. Müdahale öncesi ve sonrasında guruplar arasında aile planlaması yöntemlerini, gebelikler arasında olması gereken en az süreyi, hangi yaştan sonraki gebeliklerin sakıncalı olabileceğini, RIA uygulanan kadınlarda olabilecek saflık sorunlarını, kimlerin hap kullanamayacağını bilme bakımından yalnızca gebelikler arasında olması gereken en az süreyi doğru bilme acısından müdahale sonrası araştırmasında müdahale gurubunun lehine bir farklılık saptanmıştır. Araştırmada müdahalenin müdahale gurubunda etkili yöntem kullanma hızını yükseltme acısından başarılı olduğu saptanmıştır. Kontrol gurubundan kendiliğinden başvuranlara hizmet sunulduğu 119 halde kontrol gurubunda etkili yöntem kullanma durumu acısından önce-sonra arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Araştırma sonucunda müdahale gurubunda kullanılmakta olan yöntemin ziyarette saQlik personeli tarafından önerilmesi yüzde 2'den 7. 22'ye çıkmıştır. Yöntemini saha çalışanları ya da bagiı bulundukları aile planlaması ünitesinden sağlayanların yarısına yakın bir kısmının gerekçesi yakınlık, eve ayağına kadar getirilmesi, dörtte birine yakın bir kısmının gerekçesi ise yüz yüze görüşme, bilgilendirme, yönlendirmedir. Araştırmada ailede yöntem kul lanı 1 ıp-kul lanı ImayacaQina karar veren acısından önce-sonra arasında bir ilişki saptanamamıştır. Araştırma süresince saha çalışanlarının önerisiyle yöntem kullanmaya başlayanlar arasında yöntem dağılımı acısından 1. sırada RIA, 2.- sırada kondom yer almaktadır. Araştırma, araştırma süresi başta olmak üzere sınırlılıklar içermekle birlikte, aile planlaması uygulamalarında saha çalışanları topluma dayalı dağıtım modelinin özellikle gecekondu yerleşimlerinde aileleri etkili yöntem kullanmaya yönlendirmede başarılı olduğu sonucuna varılmıştır. Araştırma sonucunda kırsal yerleşimlerde bu yaklaşımın uygulanı labi liri i 1 İ9inin, bilgi lendirme-egi tim ve klinik hizmete ulaşmada mesafe faktörünün etkisinin, uygulamaların şekil ve süresinin test edileceği hizmet araştırmaları yapılması önerilmiştir. 120