Fırsat eşitliği temelinde öğretmen atama politikaları -nesnel çözümleme / öznel tanıklıklar-

Bu araştırmanın temel amacı, planlı dönemlerde (1963 / 2009) Türk Eğitim Sisteminin ilköğretim alt sistemine ilişkin öğretmen atama politikalarını, fırsat eşitliği açısından amaçlı bir yenileşme stratejisine dönüşümünü nicel ve nitel olarak incelemektir. Araştırmada gerçeğin nicel ve öznel boyutuna ulaşmak için tarihsel araştırma modeli ve odak grup yöntemi birlikte kullanılmıştır. Araştırmada ilk olarak, Türkiye'deki öğretmen atama politikalarının mevcut durumu, bölgeler ve illere göre öğretmen dağılımları ve atamalarına ilişkin veriler; DPT, TUİK, DİK, MEB ve OECD kaynaklarından ve alan yazından tarihsel araştırma modeli kullanılarak elde edilmiş ve mevcut durum olduğu gibi değerlendirilmeye çalışılmıştır. Derlenen veriler, bölgelere ve illere göre ayrı ayrı gruplandırılarak tablo ve grafikler hazırlanmış ve öğretmen dağılım haritaları düzenlenmiştir. Öğretmenlerin gelişmişlik düzeyi düşük olan şehirlerin taşra bölgelerinde bulunan okullara yönelik düşünceleri ve öğretmenlerin taşra bölgelerinde zorunlu hizmet uygulamalarının dışında görev yapmalarını sağlamak için ne gibi düzenlemeler yapılmalıdır Sorularının cevaplarını bulmak amacıyla, nitel araştırma yöntemlerinden birisi olan odak grup yöntemi kullanılmıştır. Üç ayrı grupta otuz iki katılımcıdan oluşan odak grup görüşmelerinde teyp kaydı kullanılmış ve kayıtlar bilgisayar ortamına aktarılmıştır. Elde edilen veriler NVİVO 8 programında analiz edilmiştir. 1923 yılından kurulan Türkiye Cumhuriyetinde toplum mühendisi olarak nitelendirilen öğretmenler, okulların üstlendiği görevleri yerine getirilmesinde birinci aktör olarak görevlendirilmişler ve eğitim reformlarının temeline oturtulmuşlardır. Bu reformlar; köklü değişikliklere gitmeksizin, alınan düzeltmelerin, mali kriz ve askeri muhtıranın, liberal politikalar, hızlı nüfus artışına paralel öğretmen ihtiyacının artması, her bir planlı dönemde öğretmen dağılımlarından kaynaklı eşitsizlikleri giderme ülküsü, köklü reformlar yerine yönetmeliklerle gerçekleştirilmeye çalışılmıştır. Özendiriciler yerine zorlayıcı unsurların kullanıldığı bu yönetmeliklerin beklenileni gerçekleştirememesi, öğretmen açığı olan bölgelere, sözleşmeli, vekil, ücretli, usta öğretici gibi geçici çözümlerle öğretmen atamaları yapılmasına neden olmuştur. Bu durum bölgeler, şehirler ve hatta şehirlerdeki farklı okullarda öğretmen kaynaklı eşitsizliklerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Odak grup analizleri sonucunda, şehirlerin merkez okullarında görev yapan stajyer öğretmenlerin taşra bölgelerindeki okulları tercih etmemelerindeki en önemli nedenin okulların sosyal, ekonomik problemleri ile karşı karşıya gelmek istememeleri olduğu tespit edilmiştir. Şehirlerin taşra kesimlerinde görev yapan stajyer öğretmenlerin; okullarının kısıtlı kaynaklarından dolayı öğretmenlik rollerini gerçekleştiremedikleri, bu duruma bağlı olarak tükenmişlik duygusu yaşadıkları, aile, yönetici ve öğretmenler arasındaki kültürel farklılıklardan kaynaklı iletişim sorunları yaşadıkları, çocukların ve ailelerin öğretmenlere karşı olumsuz tutum sergilediklerinden dolayı, temel olarak zorunlu hizmetlerinin bittiği gün şehir merkezlerine tayin isteyeceklerini belirtmişlerdir. Taşra bölgelerinde daha önceki yıllarda çalışmış ve mesleki kıdemi on yıl üstü olan öğretmenlerin, temel olarak gelişmişlik düzeyi düşük olan bölgelerde karşılaştıkları problemlerle başa çıkmada yerel ve ulusal anlamda gerekli destekleri almadıklarından dolayı zorunlu hizmetleri tamamladıklarında tayin istediklerini belirtmişlerdir. Türk eğitim sisteminin ilköğretim alt sistemi, toplumun geleceği için stratejik yaşamsal önem taşıyan 10.870. 570 milyon gencin bireyleşme ve kimlik kazanma kendini ifade etme ve özgürleşmeye adım attığı karmaşık temel on yıllık bir süreçtir. Bireyleşme savaşı veren ülkenin geleceğini yaratacak bu çocuklara karşı çok ciddi sorumlulukların henüz bilinç düzeyine çıkaramamış olduğu sonucuna varılmıştır. Bu araştırma, 10.870. 570 milyon çocuktan sorumlu Merkez Yönetimin, öğretmen atama politikalarında Seçkinci kuram yaklaşımı ile Tutucu kuram arasında gidip geldiğini, kriz dönemlerinde acilen geliştirilen yönetmeliklerin politika yerine ikame edildiğini resmetmektedir. Dev bir bürokratik kurum haline gelen Milli Eğitim Bakanlığın, Aileler ve sivil toplum kuruluşları, üniversiteler ile güçlü bir işbirliği ile öğrencinin ve öğretmenin buluşacağı ortamları, politikaları, projeleri Avrupa Birliği standartlarına uyumlaştırarak sürekli, niyetli, geniş katılımlı bir dizi yenilik -reform- planlaması gerektiği sonucuna varılmıştır.