Turgut Puranın yaşamı ve Türk heykel sanatındaki yeri

heykel sanatının, slamiyet temasıyla temellendirilen tasvirsorunundan en çok etkilenen sanat dalı olduğu söylenebilir. Cumhuriyet öncesindeki erken aşamada birçok sınırlamayla karşılaşan heykel sanatının Türkiye'deki sanat ortamında yeni yeni algılanmaya başlandığı 1940'larınbaşında, öne çıkan heykel sanatçıları, büyükölçüde klasisim geleneğini sürdürmeye devam eden isimlerdir. Bununla birlikte bu süreçte, yenilikçi ve gelişmeleri takip eden Ali Hadi Bara ve Zühtü Müridoğlu ile yön bulan bir kuşağın varlığı dikkat çekmektedir. stanbul Güzel Sanatlar Akademisi'nde hocalık yapan Rudolf Bellingise öncelikle temel heykel eğitimin alınmasını, klasik heykelin tüm kurallarının en iyi biçimde üç aşamada öğrenilmesinin gerekli olduğunu düşünen bir sanat adamıdır. Belling'in öğrencilerinden olan Turgut Pura, 1922 yılında Bursa'da doğmuş, küçük yaşta babasını kaybettiği için Ankara'da amcalarının yanında öğreniminebaşlamıştır. Sırası ile, Mimar Kemalettin lkokulu, Kurtuluş Ortaokulu ve GaziLisesini bitirmiştir. Pura, ilk olarak amcası Numan Pura'nın evdeki resim çalışmalarını izleyerek resme olan ilgisini geliştirmiş, lise yıllarında ise Eşref Ürenile çalışmalarını devam ettirmiştir. Lisede öğrenciyken Ankara Halkevinde açılan heykel kurslarına katılmış,1941'de halkevinin düzenlediği bir yarışmada heykel dalında birinci olmuştur. 1942- 43 yıllarında Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Heykel Bölümünde eğitim almaya hak kazanmıştır. Bu sırada geçimini sağlamak için bazı orta dereceli okullardadersler vermiş, ancak hastalığından ötürü eğitimine ara vermek zorunda kalmıştır. 1948 yılında iyi bir dereceyle heykel bölümünden mezun olan Pura, aynı yıl yaşananakademi yangınından sonra üç yıl akademide zarar hasar gören eserlerin tamirinde ve tekrar yapılmasında karşılıksız olarak çalışmıştır. Kadrosuzluk nedeniyle akademideöğretim görevlisi olarak kalmayı başaramayan Turgut Pura stanbul'dan ayrılarakyaşamını zmir'de devam ettirmiştir. ii1963 yılına kadar zmir'de hiçbir resmi görev almadan çalışan Pura, bu zaman zarfı içerisinde çeşitli imar faaliyetlerinde bulunmuş ve geçimini balıkçılıklasürdürmüştür. Sanatsal faaliyetlerinin devamı için kiraladığı atölyeden istediği verimialamayan Pura, 1963 yılının sonlarına doğru zmir Devlet Resim ve Heykel MüzesiMüdürlüğü'ne getirilmiştir. 1940'lı yıllardan itibaren Devlet Resim ve Heykel Sergilerine katılmış olanPura Akademi'deki eğitimi esnasında hocası Belling'in yön vermesiyle büst ve figürheykel alanında eserler vermiştir. Sanatçının zmir'de yaşamını sürdürdüğü 1960'lı yıllarda ise soyut sanatı irdeleyen denemelere ağırlık verdiği anlaşılmaktadır. lk kişisel sergisini 1969 yılında Ankara Devlet Resim ve Heykel Galerisi'nderesim ve heykel karışık olmak üzere açmıştır. kinci sergisini ise 1972 yılında zmirTürk Amerikan Derneği'nde yalnızca heykelleriyle açmıştır. Üçüncü kişisel sergisinizmir Devlet Resim ve Heykel Müzesi'nde resim ve heykel sergisi niteliğindeizleyiciye sunmuş, son sergisinde ise küçük boyutta natürmortları Evren SanatGalerisinde sergilemiştir. Bunların dışında bir karma sergiye, bir de zmirlisanatçıların eserlerine mahsus açılan sergiye katılımının olduğu anlaşılmaktadır. Turgut Pura, çiçeklerim adını verdiği natürmortlardan oluşan sergisi esnasındaAnkara'da 1979 yılı Mayıs ayında hayata gözlerini yummuştur. Sanatçının; Devlet Resim ve Heykel müzelerinde, bakanlıklarda ve birkaçbankada, iki Amerikan ve bir Belçika galerisinde eserleri olduğu sergikataloglarındaki bilgilerden anlaşılmaktadır. Turgut Pura, heykel denemelerindeküçük boyutlu figuratif örneklerin dışında, lk Kurşun Anıtı ve Kültür Park'takiKaskatlı havuz başında Uzanan Çıplak Kadın heykeli gibi büyük boyutlu işlere de yer vermiştir. Gerçekleştirdiği büst denemelerinde ise kendini, eşi Güngör Hanımı, Mustafa Kemal Atatürk'ü, arkadaşı lhan Sedefoğlu'nu, tarih hocası Ziya Şölen'ibetimleyen denemelerde bulunmuştur. Soyut denemelerinde ise yeni plastik ritmler ve doku deneyleri üzerinde çalışan Turgut Pura, natüralist ve renkçi üslubunu, malzeme çeşitliliğiyledesteklemiştir. Parlak yüzeylerin yansıtma gücünden yararlanarak, hacimsel boyut denemelerinde bulunmuş, bunun yanı sıra yüzey etkisini arttıran geometrikbiçimlenişleri, çizgisel görünümlerle birleştirmeyi seçmiştir. Heykelde boşluk doluluk dengesini yakalamanın yanı sıra, figüratiflikten tamamen soyutlanmış ancaktematik olarak izleri görülebilen arayışlara yöneldiği görülmektedir. 1970'li yıllar Pura için tamamen figürden bağımsız, madeni işlerin ağırlık kazandığı bir dönem olarak dikkat çekmektedir. Pura'nın 'kapalı mekan' fikrinedahil edilemeyecek nitelikte örneklerinin yanı sıra, bazı heykellerine ses ve hareketunsurunu katması onun sanatındaki modernist yönelimleri göstermiştir. Doğanıngözlemlenmesi ilkesine dayandığı kesin olarak anlaşılan ve bir kuşun uçuşdinamiğini akla getiren soyut çalışmalarında, kademelendirilmiş bir boyutlandırmagöze çarpmaktadır. Heykelde renkli polyester ve cam malzemeyi kullanmayıdeneyen Pura, soyut imgelerde doğanın en temel öğesi olan renk unsurunu izleyiciyeanımsatmayı hedeflemiştir.1960'lı yılların başından itibaren sanatı ve müzeciliği birlikte yürütenPura'nın, süregelen sağlık sorunu, onun askerlik yapmasını ve yurt dışına çıkmasını engelleyecek kadar büyümüştür. Heykel kadar olmasa da resim sanatı ile de ilgilenen ve ürün veren Turgut Pura, peyzaj ve natürmortlara ağırlık vermiş, renkçi üslubunufigürlerinde üsluplaşmaya işaret eden bir biçim bozmayla devam ettirmiştir. Günümüzde halen Turgut Pura'nın Devlet Resim ve Heykel Müzesi'ndekurmaya çalıştığı ve temelini attığı düzen süregelmekte olup ayda bir sergiorganizasyonu, resim, heykel ve seramik kurslarının devamı sağlanmakta, müzegerek kütüpanesi gerekse galerisinde sergilenen resim ve heykel koleksiyonuylasanatsal, sosyal ve kültürel bazda yararlı faaliyetlerini devam ettirmektedir. Bunun yanı sıra Turgut Pura Vakfı dahilinde süregelen resim, heykel ve seramik kursları ile sanatçının ismi sanatsal faaliyetlerle yaşatılmaktadır.