Tipografinin görsel ve işlevsel olarak incelenmesi

Tipografi, iletişimin en yoğun görsel biçimidir. Düşünce ve kavramları kitlelere en rahat ve dolaysız olarak aktarabilen bu görsel dilin tarihçesi, toplumsal olaylar, mimari gelişim ve sanat tarihi bağlamında, dört zaman dilimi üzerinde kronolojik olarak ele alınmalıdır. İlk dönem Tipografiden önceki zaman dilimidir. Bu zaman dilimi görsel iletişimin başlangıcı olan mağara duvarlarına çizilen resim ve işaretlerden başlayarak 1 5. yy'da Avrupa da Johannes Gutenberg'in hareket edebilir matbaa harfinin icadına kadar sürmüştür. Metal harflerin elle dizilişinin yaygın olduğu en uzun dönemi kapsayan ikinci zaman dilimi ise, 18. yüzylın sonuna kadar sürmüştür. Üçüncü zaman dilimi. Endüstri Devrimi ile 19. yüzyılda yeni tipografik biçimlerin ortaya çıkmasına paralel giden bir teknolojik yenilikler dönemidir. Endüstri Devriminin getirdiği teknolojik gelişmeyle birlikte el sanatçılarının işlevini ortadan kaldıran seri-imalat ürünlerinin her alanda sergiledikleri estetik değerlerden yoksun görünümleri sonucu sanat ve işlev birbirinden kopmuştur. İşlevi yeniden estetikle birleştirmenin yollarını arayan sanatçıların bazıları geleneksel bir tutumla ortaçağ anlayışına uygun el sanatlarına dönüş yapmış bazıları ise geleneğe karşı çıkarak estetikle işlevi birleştirmenin yollarını aramışlardır. Dördüncü zaman dilimi 1900'lerden başlayıp günümüze kadar gelen dönemdir. 20. yüzyılın ilk yirmi yılında Avrupa'da sosyal politik, kültürel ve ekonomik yaşamdaki kökten değişmelerin oluşturduğu kargaşa ortamına I. ve II. dünya savaşlarında yaşanan katliamlarda eklenince sanat ve tasarım ortamını tamamen değiştiren gelenek ve sosyal düzene karşı çıkan bir dizi sanat hareketi meydana gelmiştir. Birbirlerinden farklı felsefe ve ilkelere sahip olan şair, yazar ve sanatçılar aralarında sıkı bir iletişim kurarak oluşturdukları bu sanat hareketlerini, grafik tasarım ve tipografi yolu ile ifade etmişlerdir. Böylece estetik, işlevsellik ve iletişimin yarattığı ihtiyaçlar ile teknik ilerleme 20. yüzyılın tipografik tasarımına biçim vermiştir. vıTipografinin elemanlarından sadece birisi olan harflerin her biri kendisini diğerlerinden tamamen ayıran basit karakteristik işaretler olarak ortaya çıkmıştır. Tezin ikinci bölümünde temel tipografi dili incelenmektedir. Johannes Gutenberg'in hareketli harfleri bulduğu dönemde bile onları tanımlamada kullanılan yaygın bir ortak dil veya kodlama yoktu. Zamanla ihtiyaçlar doğrultusunda tasarımcıların ve tipografların alfabeyi oluşturan harflerin birbirleri içindeki görsel uyum veya karmaşıklığını daha iyi değerlendirip yorumlayabilmeler için harfin yapısını oluşturan temel elemanları tanımlayan ve evrensel olarak kabul görmüş bir terminoloji gelişti. Burada karşımıza grafik tasarımcılar ve tipograflar tarafından kullanılan birçok sözcüğün farklı anlamlar taşıması gibi bir sorun ortaya çıkmaktadır. 'Roman' sözcüğü serif li bir yazı karakterini belirttiği gibi italik karşıtı olarak da kullanılmaktadır. 'Font' ve 'fount' sözcükleri de aynı anlamı taşıyan iki farklı sözcüktür. Ben tezimde aynı tasarım ve ölçüdeki harfler, rakamlar ve işaretlerden oluşan karakter setini tanımlamak için 'font' sözcüğünü kullanmayı tercih ettim. Tipografik okunabilirlik, yazıyı okunabilir kılan ve tipografinin doğasında bulunan nitelik ve vasıfları temsil eder. Çoğu zaman algılanabilirlikle karıştırılmış ve grafik tasarımcılar tarafından ihmal edilmiştir. Okunabilirlik, basılı materyalin ana gerekliliği değildir. Ancak bilgi aktarmayı amaçlayan tipografi için de önemli bir gereksinimdir. Teknoloji ile birlikte iletişim teknikleri ve yöntemleri de değişir. Bir zamanlar esas olarak kağıt üzerinde olan okunabilirlik artık televizyon, bilgisayar ve laser grafiklerini de içeren tüm medyayı kapsamaktadır. Hızla değişen iletişim ortamında grafik tasarımcılar, tipografik okunabilirliğin doğasını sürekli olarak yeniden değerlendirmelidirler. Tezin 4. bölümünde anlatılanlar basılı iletişimle ilgili olmasına rağmen, tipografik okunabilirlikle ilgili ilkelerin pek çoğu diğer iletişim medyalarına'da uygulanabilir. VIISon bölümde yazı karakterleri, eski stil, geçiş dönemi, modern, egyptian ve serifsiz gibi sınıflamaları örneklemek üzere, bu sınıflamaların en iyi temsilcileri konumunda olan bazı yazı ailelerinden seçilmiştir. Claude Garamond (1480- 1 561 )'un tasarımını yaptığı 'Garamond' yazı karakteri tarafından temsil edilen eski stil'e ait, Tony Stan' in tasarımını yaptığı ITC Garamond, oldukça fazla olan x-yüksekliği ve koyuluk derecesiyle, bir hayli popülerdi. Buna karşılık burada geçişli döneme ait örnekleri gösterilen John Baskerville (1706-1775)'in tasarımını yaptığı kendi adını taşıyan 'Baskerville' yazı karakteri ise geleneksel tipografinin harf boyutlarına sahiptir. Modern sınıfın güçlü geometrik vurgusu ve kalınlı inceli hatlar arasındaki aşırı kontrast özelliklerini ise tasarımını Giambattista Bodoni (1740- 1 81 3 )'nin tasarımını yaptığı k- endi adını taşıyan 'Bodoni' yazı karakterinde görebiliriz. Egyptian ise kare şeriflere ve geometrik bir yapıya sahip olan yeni bir yazı ailesi ITC Lubalin Graph ile temsil edilmiştir. VIII