Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği'nin dağılmasından sonra, Transkafkasya'daki son gelişmeler ve bölgenin etnik yapısı

Türkiye; Balkanlar, Kafkaslar ve Orta Doğu üçgeninin merkezinde ve dünyanın en hassas bölgesinde bulunmaktadır. Türkiye, bu eşsiz coğrafi yeri yüzünden üç kıta arasında doğu-batı ve kuzey-güney eksenlerini kontrol etmektedir. Ayrıca, hayati ulaşım hatları üzerinde coğrafi üstünlüğe sahip bulunmaktadır. Türkiye, Transkafkasya ülkelerinin her biri ile bağımsız ülkeler olarak komşudur. NATO üyesi olarak da eski SSCB döneminde ve bu ülkeler ile komşuydu. Rusya Federasyonu eski SSCB ülkelerine, bölgedeki çıkarları ve tarihi atmosferdeki etkileri nedeniyle 'Yakın Çevre' politikası dahilinde ilgi göstermektedir. Ruslar, tüm Bağımsız Devletler Topluluğu sahasında başaramayabilecek gibi görünse de, 'Yakın Çevre' dahilinde güvenliği ve etkinliği sağlama yolundaki gayretlerini sürdüreceklerdir. Rus politikası, halihazırdaki durum, iç problemler ve BDT ülkeleri arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle kendi komşusu olan ülkelere karşı Transkafkasya'daki gibi dikkatini toplamakta avantajlı değildir. Rusya'nın Kafkaslara olan aktif ilgisi en az üç asırdır sürmektedir. Bu izahattan sonra, Transkafkasya ülkeleri'nin sosyo-politik durumlarına özetlemek gerekirse; Gürcistan ve Ermenistan Sovyet/Rus İmparatorluğumun diğer unsurlarından daha yerleşik ve köklü halklara sahiptir. Her iki halkta yüksek okuma yazma oranı ve yükseköğretim standartlarına haizdir. Bu ülkeler Avrupa ve Orta Doğu arasında uygun bir coğrafi konumdadır. Gürcistan vasıtasıyla Karadeniz ile doğrudan bağlantılıdır. Ermenistan ise Türkiye üzerinden denize çıkılabilmektedir. Azerbaycan üzerinden de Hazar Denizi ve Asya kıtasının her ikisine de irtibat sağlanmaktadır. Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan dünyanın hassas bölgesinde bulunan küçük ülkelerdir. Bu ülkeler uzun tarihleri boyunca, RF, Türkiye ve Iran gibi çok güçlü ülkelerle komşuluk yapmışlardır. Bu ilişkiler, daima bazı güçlükleri de beraberinde getirmiştir. Henüz tümüyle de rahat bir zemin üzerine de oturmamıştır. Transkafkasya ve Kuzey Kafkasya halkları çok uluslu ve çok lisanlı bir yapıya sahiptir. Müslümanlık ve Hristiyanlık egemendir. Kültürel görünüm birbirlerine benzemektedir. Özellikle SSCB sonrası dönemde; tarihten gelen karışıklıklar, etnik anlaşmazlıklar ve çatışmalar bu bölgede tekrar alevlenmiştir. Maalesef, Kafkaslar'da bugün istikrar yoktur. Kafkaslar ile Türki bağıntılar geçmişşe uzanmaktadır. Ancak, Türkiye Kafkaslara olan aktif müdahil durumunu Birinci Dünya Savaşında kaybetmiş ve sonrasında da adeta sıfırlanmıştı. Her iki Dünya Savaşı sonrası siyasi ilticalar ve göç hareketlerini kapsayan olaylar, Türk Halkı içinde büyük çaplı Kafkas kökenli unsurları oluşturmuştur. Bunların kendi anayurtları ile ilgili siyasi gelişmeleri izlemeleri ve hatta aile bağlantılarını sağlama gayretleri, siyasi gelişmelerin yönlendirdiği tarzda engellenmiştir. Kafkaslar, Türkiye Cumhuriyeti için, 1990'a kadar kapalı bir bölge idi. Türkiye batı ittifakına katıldıktan sonra, Moskova bütün gücünü Kafkas sınırlarının savunulmasına vermiştir. Sovyetler Birliği'nin dağılması ve üç Transkafkas ülkesinin bağımsızlıklarını alması Türkiye için umulmadık ama fevkalade bir gelişme olmuştur. Bütün siyasi partiler, Kafkaslarla gelişen ilişkilerden memnunluk duymaktadır. Kuşkusuz, Transkafkasya, Türkiye'nin stratejik çıkarları için çok önemli bir coğrafi alandır. 1860'lar ve 1870'ler boyunca yüz binlerce Çeçen, Karaçay, Abhaz, Dağıstanlı, diğer Kuzey kafkas halklarından bir milyonun üzerinde Çerkez Osmanlı İmparatorluğuna gelmiştir. Muhtemelen, halen Türkiye'de yaşayan insanların % 20 kadarının Kafkasya'da kökleri bulunmaktadır. Bu nedenle, Türkiye, Kafkas ülkeleri ile yakın ilişkiler içindedir. Türkiye'de, aynı kültürden gelen Abhaz, Gürcü, Azeri, Acar ve keza Kuzey Kafkasya orijinli çok sayıda Türk vatandaşı vardır. Sonuç olarak, Türkiye, bu karışık bölgedeki stratejik çıkarlarından vazgeçmemeli ve menfaatlerinin arkasında durmalıdır. Bu çerçevede, tez çalışmasında, Transkafkasya ve Kuzey Kafkasya Cumhuriyetleri/Özerk Cumhuriyetleri/Özerk Bölgeleri, politik, etnik, kültürel ve sosyolojik bütünlük içinde de değerlendirilmiştir. Tez çalışmasının, bu konuda araştırma yapacak herkesin, başvuru dokümanlarından birisi olacağını düşünüyorum.