Türk fotoğrafında farklı yaklaşımlar

Fotoğraf resmi olarak 1839'daki Paris Bilimler Akademisi'nden doğduğundan beri kendisinin'ne olup ne olmadığı' tartışmalarıyla tarihini doldurmuştur. En basit anlamıyla görüntülerikaydetme işlevinde bulunan fotoğraf makinesi gerçekte neye hizmet etmesi gerektiği tartışmaları içinde büyümüş, kabul ile reddedilme çizgisinin üstünde geçirmiştir kısa tarihinin büyük bölümünü. Görüntüleri kusursuzca kaydeden cihaza, resim sanatının, kazanmış olduğu özgürlükleborçlu olduğunu kabul ederken ona çizdiği rolü de belirlemiş oluyordu; sanat alanlarına basithizmetkar olarak, fotoğrafın bir kayıt cihazı gerçeğinden kabul ile ondan yeni görüntüler, çağına tanıklık, gerçeğin saptayıcısı olmasını bekleyen aydın ve sanat kesimi fotoğrafınüretim aşamasını da belirlemiş oluyordu. Fotoğraf kendi kimliğini bulma mücadelesi ile geçirdiği doğduğu yüzyılın ertesinde, I. Dünya Savaşı sonrası bohem bir ortamda ifade aracı olarak kabul edilebildi ancak. Bunu da geçen yüzyılın Rejlander, Robinson, M. Cameron, L. Hawarden, L. Carroll gibi 'fotografik görüntünün' sunduğu gerçekliğin ötesinde, algılanabilir başka ifadeleri olabileceğini kanıtlayan sıra dışı fotoğrafçılara borçluydu. Benzer süreci türk fotoğraf tarihinde de görmekteyiz. Osmanlı İmparatorluğu'nun Sosyalşartlarında azınlıkların bünyesinde gelişen fotoğraf her ne kadar Cumhuriyet'in erken döneminde Müslüman fotoğrafçılara geçmişş olsa da dönemine ve olaylara tanıklık; görseldökümanter oluşturma ve tanıtma yönündeki işlevselliği değişmemiştir. Genç Cumhuriyet'inatılımındaki hedefte Ülke'yi romantik hissiyatlarla fotoğraflamak ve değerlerini ortaya çıkarmak vardı. Genç fotoğraf kadroların yetişmesi amacı ile Devlet'in himayesindekihalkevlerinde verilen eğitim sonucu 60'lara kadar bu romantik dönemin sürmesi sağlanmıştır.60'ların Dünya'daki değişimlerden etkilendiği yıllarda da fotoğraf işlevini değilse dekonularını sosyal ve bireyin sorunları yönünde ele almaya başladı. Büyük kent ve insanının, kırsal kesimde yaşayan halkın durumları fotoğraflanıyordu artık. 60'lı ve 70'li yıllarda, geleneksel bir tavırdan; belge işlevselliğinden doğan polemikler fotoğrafın üretme aşamasındaki yöntemlerine değil konuları üzerine olduğu yıllardı.80'lerin Türkiye'si ise geleneksel belgeci tavrın karşısına fotoğrafın farklı üretim yöntemlerini ve bu yöntemlerle üretilmiş işleri çıkarmaya başladı. Özellikle Akademik taraftan gelen bu tavır belli bir kuşağı rahatsız etti. Ortaya çıkan ürünleri amaçsız ve estetik dışı bulundu. Üretimdeki yöntemlere, kurgulandığı gerekçesi ile karşı çıkılarak belge fotoğrafın karşısınaalındı. 'Yeni yaklaşımlar', 'Deneysel fotografi' gibi kavramlar adı altında faaliyet gösteren genç bir kesim çeşitli platformlarda belgesel fotoğrafla amaçlarının bir, ama yöntemlerinin farklı olduğunu kabul ettirme mücadelesine giriştiler. Belge fotoğrafının da bir kurgu olduğu savını savundular. 80'lerden günümüzü kadar süregelen bu kutuplaşma Türkiye'nin son 25 yılındaki ekonomik ve siyasal değişimlerinin de bir neticesi olarak kurgu fotoğraf tarafınagittikçe taraftar toplamaktadır. Fotoğrafın bir malzeme olarak kullanılıp ifade aracı olma yönündeki yolu farklı disiplinlerinde elinden tutması sayesinde açılmış bulunuyor.