Enumaration of airborne microorganisms : Effects of operational full scale treatment plants in İstanbul

Bu çalışma süresince İstanbul'daki çeşitli arıtma tesisleri, kültürleştirilebilir havadaki mikroorganizma sayısını belirlemek amacı ile incelendi. Bahsi geçen tesisler; Ataköy, Tuzla ve Paşaköy Arıtma tesisleridir. Bu arıtma tesisleri patojenleri de içeren çok sayıda ve çeşitte mikroorganizma ihtiva ederler. Tesisler etrafındaki havada genelde yüksek konsantrasyonda mikroorganizma bulunur. En çok bulunan ve sık rastlanan türlerinin havayolu ile yayıldığı bilinmektedir ki havadaki bu mikroorganizmaların insanlarda ve hayvanlarda solunum yolu bağlantılı hastalıklara neden olduğu ya da bu hastalıkların ortaya çıkmasını, yayılmasını hızlandırdığı bilinmektedir. Aynı zamanda patojenik olmayan mikroorganizmalar da bazı koşullarda patojen özellikler gösteren bir hale dönüşebileceklerinden çevre ve insan sağlığı açısından risk oluştururlar. Yukarıda belirtilen tüm etkileri nedeni ile havadaki mikroorganizmalar özellikle son yıllarda gerek iç ortamda gerekse dış ortamda yürütülen birçok çalışmaya konu olmuştur. Çeşitli ülkelerde arıtma tesisleri, çöp depo sahaları, kompost tesisleri vb. gibi çevresel alanlardan yayılan mikroorganizmalar izlenmekte, sağlık üzerine etkileri değerlendirilmekte ve arıtma metotları araştırılarak denenmektedir. Bunun yanında dış ortam havası ile ilgili olarak kaynaksal etkilerin değil de direkt olarak dış ortam havasının takip edildiği şehre spesifik çalışmalar da yapılmaktadır. İş sağlığı ile ilişkili endüstriyel kaynaklardan yayılan havadaki mikroorganizmaların izlenmesi faaliyetleri ise üzerinde en çok çalışma yapılan konular arasında ön sırada yer almaktadır. Özellikle hastaneler, tıbbi üretim alanları, gıda imalathaneleri de yapılan işin doğası gereği ürün ya da hizmet kalitesinin sağlanması için kontaminasyonun önlenmesi amacıyla mikrobiyolojik hava kalitesinin takip edildiği önemli çalışma alanlarıdır. Havalandırma, iklimlendirme, su hatları vb. kaynaklardan yayılan mikroorganizmalar ile oluşan hasta bina sendromu nedeni ile ise evlerde, ofislerde vb. yine bu tür çalışmalara sıkça rastlanmaktadır. Sel sonrası alanların ıslahı çalışmalarında özellikle havadaki mantar miktarının takibi söz konusu ıslah çalışmalarının etkinliğini ve yeterliliğini belirlemek için önemli bir gösterge kabul edilmektedir. Son yıllarda artan biyolojik saldırı tehditleri neticesinde ise havadaki mikroorganizmaların tespiti ve yine etkilenen bölgelerin ıslahı çalışmalarında gösterge olarak mikrobiyolojik hava kalitesinin izlenmesi faaliyetleri yürütülmektedir. Şüphesiz uygulama alanlarının çokluğu ve sağlık üzerine etkilerinin önemi neticesinde mikrobiyolojik hava kalitesinin izlenmesi üzerine yapılan çalışmalar gün geçtikçe bu alandaki bilgi birikimini daha da arttıracaktır. Fakat günümüzde dünyada kimyasal maddeler için hava kalitesi indisleri ve maruziyet süreleri net bir şekilde tanımlanmış olmasına rağmen mikrobiyolojik kaynaklı hava kirleticileri iyi bir şekilde tanımlanmamıştır. Bu çalışmada atıksu arıtma tesisi gibi dominant bir kaynak incelenmiş olup hem alansal hem de noktasal olarak değerlendirme yapılmıştır. Toplam Bakteri, Toplam Koliform, Fekal Koliform ve Toplam Mantar mikrobiyolojik parametreleri izlenmiş ilave olarak rüzgar hızı, yönü, sıcaklık, nem ve hava durumu bilgileri verilmiştir. Numuneler Anderson prensibine göre çalışan Merck Eco100 hava örnekleyicisi kullanılarak alınmış olup, bu cihaz 100 mm petri kabı ile numune almaktadır. Toplam Bakteri için Plate Count Agar, Toplam Koliform için Endo Agar, Fekal Koliform için Violet Red Agar, Toplam Mantar için Saboroud Agar kullanılmıştır. Öncelikle hava örnekleme hacmini belirlemek için Ataköy Atıksu Arıtma Tesisi'nde çalışma yapılmış olup, örnekleme hacmi 100 lt olarak belirlenmiştir. Ardından havadaki mikroorganizmaların yayıldığı kaynakları en iyi temsil edeceği düşünülen her bir tesiste benzer olarak ortalama 10'ar adet nokta seçilmiştir. Bu noktalar; kaba ızgara, ince ızgara, kum tutucu, ön çöktürme, havalandırma, proses tankı, DAF, çamur tankı, çamur susuzlaştırma, son çöktürme üniteleri ile güvenlik, ofis binası, tesis sınırı ile tesisten 1 km uzaklıkta referans alandır. Bu inceleme sonuçlarına göre mekanik havalandırma kullanılan ünitelerin daha çok mikroorganizma yaydığı tespit edilmiş olup ardından en çok mikroorganizma yayan kum tutucu, havalandırma ve proses tankları üzerinde yoğunlaşılarak daha çok numune alınmıştır. Mikrobiyolojik olarak sadece havadaki mikroorganizmaların oluşturduğu koloni sayısı belirlenmiştir. Bu sayılar havadaki mikrobiyolojik yük için basit gösterge niteliğini taşımaktadırlar ve havadaki mikroorganizma yoğunluğunu karşılaştırmak ve yüksek miktarda mikroorganizma içeren alanları tespit etmek için kullanılabilirler. Bununla birlikte düşük mikrobiyolojik yoğunluk çalışanların ve yakın çevredeki diğer insanların daha az sayıda mikroorganizmaya maruz kalmaları neticesinde patojenlere de maruz kalma potansiyellerinin düşük olduğunu gösterir. Key Words : Bioaerosol, Toplam Bakteri, Toplam Mantar, Toplam Koliform, Fekal Koliform, atıksu arıtma tesisi, mikrobiyolojik dış ortam hava kalitesi