Kültürel afişlerde tasarım ilkeleri kültürel afiş çalışmaları

Günümüzde afiş toplumsal yapı içinde her alanın gereksinimine uygun olarak, ticari, sosyal, politik, kültürel v. b. konularda üretilmektedir. Görsel kültürün imgelerinin oluşmasını sağlayan afiş iletişim gereksinimi açısından, tanıtım ve duyuru amacıyla iç ve dış mekanlarda, iletişim işlevinin ötesinde, dekoratif ve/veya sanatsal bir ürün olarak farklı işlevleri bir arada yerine getirmektedir. Tüm bu açılardan bakıldığında toplumsal gereksinimlerin değişmesi ve günden güne farklılaşarak artması, afiş gibi çok işlevli bir iletişim aracının farklı yönlerini tanımamıza yardımcı olacak böylesi bir araştırmaya önem kazandırmaktadır. İletişim, toplumsal yapılanmanın başlangıcından günümüze, toplumsal ilişkilerin kurulmasında önemli katkılarda bulunmuştur. Toplumsal iletişimin değişen ve gelişen koşullarında iletişim araçları çeşitlenmiş, farklı işlevler kazanmıştır. Bildirişim konusunda en ilginç görüşlerden birini savunan kuramcı Marshall McLuhan kültürleri belirleyen ana etkenlerin, tarih boyunca gelişmeleri sonucu, insanların baştan beri haberleşme ve genel bildirişim için kullandıkları ses, söz, yazı, telgraf, telefon, televizyon v. b. araçlar olduğunu söyler. (McLuhan, 1964 : 127) Günümüzde bunlara telsiz, telex, faximile, fotokopi, bilgisayar, masaüstü yayıncılık sistemleri, networklar ve son olarak da uydu yayın sistemleri eklenmiştir. Sanayi devrimiyle birlikte bir duyuru ve tanıtım aracı olarak gelişim gösteren afiş 20. yüzyıl başında çeşitlenen ve farklılaşan yeni kitle iletişim araçları içinde ilk görsel araçlardan biri olarak önemini ve yerini korur. Başlangıçta matbaacılar ve sonra resim sanatçıları tarafından biçimlendirilmiş olan afiş II. Dünya Savaşına değin resim sanatındaki öncü gelişmelerle içice birçok önemli örnek verir. Isıtmalı sis-temler yerine transformatörün bulunuşuyla başlayan II. teknolojik devrimden itibaren kitle iletişim araçlarına yenilerinin katılması ve yaygınlaşması afişin önemini kaybettirmemiş, 'Yeni Reklamcılık' anlayışlarının gelişimi ile duyuru ve tanıtım kampanyalarının en başta gelen iletişim araçlarından biri olmayı sürdürmüştür. Afiş çağların ve dönemlerin içinde, kültürel bir gösterge olarak, günün popüler birikimini kendi biçimlenmesinde yansıtmış, çoğu zaman işlevinin ötesine geçerek, kültürel bir değer olarak, sanat ürününe dönüşmüştür. Aslında çağının ve döneminin yansısı olan her afiş bir kültürel değer içermektedir. 'Kültürel Afişlerde Tasarım ilkeleri' konulu bu araştırma, konuyu ele alış biçimiyle ve afişin kendisinden hareketle plastik elemanların seçilişi, düzenlenişi ve yerleştirimiyle afişin tasarım altyapısını düşün temelini ortaya koymaya çalışmaktadır. Bunun nedeni böylesi bir konuda yapılacak araştırmanın yönelebileceği en temel fenomenin afişteki biçimlenme ve bu biçimlenmenin her türlü belirleyicisi olmasıdır. Böylelikle araştırmamız sanatsal tasarım etkinliğine teorik bir açılım da sağlayarak afişin kendisine bakışımızı ve onu kavrayışımızı kolaylaştırmaya ve onun yerini, önemini ayrıca yeniden tanımlamaya çalışacaktır. Bu araştırmada, öncelikle tasarım ilkeleri kavramına açıklık getirilmeye, plastik sanatlarda tasarım olgusunun tanımı yapılmaya ve görsel niteliğinden dolayı, kültürel afişlerde tasarım ilkelerinin geniş kapsamda ölçütleri saptanmaya çalışılmış ve bir iletişim aracı olarak afiş için iletişimin ortak ilkelerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Sadece bir iletişim aracı olmayan, düşünsel etkinlikler sonucu sanatçı tarafından tasarlanan afiş aynı zamanda sanatsal bir yapıya da sahiptir. Genel olarak tasarlama et-kinliğinin ilkeleri, rasyonellik ölçütleri ve iletişim kuralları dışında bu sanatsal yapısına yönelik etkenleri anlamak için grafik tasarım tarihi içinde yer almış kimi dönem ve biçemler incelenmiştir. Henüz Türkiye'deki sanatçıların çalışmaları bu açıdan incelenmediği için Türk sanatçılarının yaptıkları çalışmalar ele alınarak analiz edilmiştir. Daha sonra, kültürel afiş çalışmaları olarak sanatta yeterlik eseri raporu kapsamında yapılan afişler, tasarım altyapıları açıklanarak incelenir, amaç sadece yapılan çalışmaların ve uygulamaların analiz edilmesi değil, öte yanda bir afiş tasarımcısı olarak kendi çalışmalarımıza bir yön kazandırmak ve daha iyiye ulaşmaktır. Bu nedenle konu üzerinde, farklı yönleriyle ve diğer ilgili alanların verileriyle yapılan araştırma ve uygulama çalışmasının yararlı olacağına inanılmaktadır. Daha önce afiş üzerine yapılan teorik ve uygulamalı çalışmalardan elde edilen bilgi ve deneyimler ise araştırmanın hedefe ulaşmasına katkıda bulunmuştur.