İngiltere'de pop-sanat

Bu çalışma İngiliz Pop-Sanat'ını kuşatıcı bir biçimde incelemeyi amaçlamıştır. Pop'un Amerikan damgası taşıdığını dikkate alan araştırma, iki farklı fakat birbiriyle yakından bağlantılı bir izleği benimsemiştir: Pop-Sanat'ın İngiliz cephesi kendi özgül koşullan içinde ele alınmakla birlikte, bu hareketin Amerikan Pop'uyla olan bağları ve/ya da ayırıcı sınır çizgileri tartışmaya açılmıştır. İki dünya savaşı arası, fakat özellikle II. Dünya Savaşı sonrasını izleyen yıllarda, batı dünyası, ekonomik, toplumsal ve kültürel düzlemde önemli dönüşümlere tanıklık etti. Hızla gelişen teknolojiye, çağdaş bir kentsel manzaraya ve filizlenen bolluk toplumuna, yani tüketim toplumuna, koşut olarak, yeni bir kültür, kitle kültürü/popüler kültür, devreye girdi. Amerika'nın gelecekte daha da güçlenecek olan 'kültürel emperyalizm'i, yine bu yıllarda gündeme geldi. 1950'lerin ortalarında filizlenen ve 1960'ların egemen sanat pratiği olan Pop-Sanat, bu yeni kültürel çevrede doğdu. Soyut Dışavurumcu sanata karşı güçlü bir tepkiyle gelişen Pop-Sanat, ikonografisini, tekniğini ve ifade tarzını kitle kültürü/popüler kültürden ve kitle iletişim araçlarının materyallerinden ödünç alan, profesyonel sanatçılar tarafından üretilmiş resim, heykel, baskı, kolaj, asamblaj gibi çok çeşitli sanat yaratılarını kapsamaktadır. Çıkış noktasını çağdaş kent kültüründe, esin kaynağını da tüketim toplumuna ve onun popüler kültürüne kök salmış olan imge ve nesnelerde bulmuştur. Modernizmin öngördüğü 'yüksek kültür' ve 'alçak kültür' arasındaki sınırları yıkma eylemi olarak okunan Pop-Sanat, bu bağlamda, postmodernizm nosyonun biçimlendiği ilk yönelimlerden biri oldu. İngiliz sanatçıların, Amerikan kaynaklı kültürü, Amerikalı sanatçılardan daha önce keşfetmiş olmaları dikkat çekicidir. İngiltere'de Pop-Sanat, genç İngiliz sanatçıların Amerikan kitle kültürü/popüler kültüre besledikleri romantik ilginin bir sonucuydu. İngiliz sanatı Avrupa sanat geleneğinden geliyordu. Sanatçıların Pop yapıtlarına bakıldığında, bu olgu açıkça görülür. Öte yandan İngiliz resminde çok etkin bir figür olan Francis Bacon'ın içsel olguları dış gerçeklik bağlamında yorumlaması, genç İngiliz sanatçıları derinden etkiledi. İngiliz Pop'u üç evrede incelenir. Ressam, eleştirmen, tasarımcı, fotoğrafçı ve mimar gibi farklı alanlardan gelen kişiler tarafından 1952 yılında kurulan 'Bağımsız Grup' , gerçekleştirdiği seminerler ve düzenlediği sergiler ile, bu hareket için gerekli olan ortamı hazırlamış oldu. Bu evrede vurgu teknoloji üzerine idi. Pop'un ikinci ve üçüncü evresi ise Royal College of Art bünyesindeki genç sanatçıların çalışmalarından doğdu. 1957 yılında başlayan ikinci evrenin özgünlüğü - İngiliz Pop'unun Pop-Sanat'a kattığı bir özgünlük-, Pop'u, soyut sanat ile buluşturma başarısı oldu. Sanatçıların düzenledikleri sergiler ise 'çevre' niteliği taşıyordu. Ortaya çıkışı 1961 yihnda düzenlenen yıllık 'Young Contemporaries' sergisine rastlayan üçüncü evrede İngiltere'de Pop-Sanat, tutarlı bir devinim kazandı. 1960'lann 'coşkulu Londra'sında serpilen bu evrede, sanatçılar, ilk evrenin figüratif sanatına geri döndüler. Amerikalı ve İngiliz sanatçılar aynı kaynağı kullanmışlardı, ancak ortaya çıkan sonuç birbirinden çok farklı oldu. İngiliz Pop'u, Amerika'da olduğu gibi kültürel bir süreklilik değil, kültürel bir kopuştan doğmuştu. Doğrudan kitle kültürü/popüler kültürün dilini kullanan Amerikalı meslektaşlarının tersine, İngilizler, son kertede 'sanat' üretmeyi amaçlıyorlardı. Esinlendikleri kültürün imge ya da nesnelerini sanatsal yaratıları için yalnızca bir araç olarak gördüler. Amerikalı bir Pop ressamı, resmini, tek bir imge ya da öykü üzerine kurmuştur. Bir İngiliz Pop ressamının resmi ise 'seçilmiş, öznel bir imgelem sentezi'dir. Dolayısıyla, Amerikan resminin amblematik yapısına karşın, İngiliz resmi, izleyicisine, karmaşık bir kurgu sunar. Araştırmanın bütünlüğünü bozmamak kaygısıyla, Türkiye'de Pop- Sanat konusu çalışmada ele alınmamıştır. Bunun yerine, konuyla ilgilenenler düşünülerek, Türkiye sanat ortamına Pop-Sanat'ın etkisi üzerine bir inceleme ek olarak ayrıca verildi. Konunun ciddi bir araştırma gerektirdiğinin bilincinde olmakla beraber, bu bölümün, yapılması olası çalışmalara bir başlangıç oluşturacağı düşünüldü. Günümüzde Amerikan Pop'unun ana damar, İngiliz Pop'unun ise onun bir kolu olduğu biçiminde yaygm bir kanı vardır. Söz konusu yanlış kanıyı az da olsa değiştirebilecek yeni yaklaşımlar ve farklı bakış açılan geliştirebilmek bu tezin amacı olmuştur.