Kavramsal sanat ve Türkiye'deki kavramsal sanat grup etkinlikleri

Bu araştırmada, Kavramsal Sanat ve Türkiye'deki kavramsal sanat grup etkinlikleri tarihsel gelişim sürecine göre, çeşitli yönlerden incelenmiş ve bulgulanmıştır. Uluslararası düzeyde kavramsal sanatı hazırlayan etmenlerle bitikte, Türkiye'de bu anlayış doğrultusunda oluşan grupların etkinlikleri anlamlı bir dizgi içerisinde verilmeye çalışılmıştır. İlk olarak kavram sözcüğü üzerinde durulmuş, sanatçıların yapıtlarını üretmede, temel aldıkları kavramların ve bundan doğan sanat felsefelerinin açıklamaları yapılmıştır. Buna göre; bilim, teknoloji ve felsefedeki gelişmeye koşut olarak sanatta da gelişim ve değişimin gerçekleşmesi kaçınılmazdır. Her türlü güçlüklere karşın 20. Yüzyıl sanatçısı duygu-düşünce ve sezgilerini, avand-garde bir biçimde ortaya koymayı sürdürecektir. Mısır piramitlerinden başlayarak 1915'e kadar sanatçılar; ürettikleri yapıtların, ortaya koydukları formların içeriğinde belli soyut kavramların, anlamların bulunmasını istemişlerdir. Bu anlamların dile getiriliş biçimi, kübizm, da da ve konstrüktivizmle tam olarak görünür hale gelmiştir. Bu sanat akımları kavramsal sanatın hazırlayıcıları olmuş; 1913'den sonra Marcel Duchamp'in Ready-Made olarak oluşturduğu düzenlemelerle birlikte, yoğun biçimde başlamıştır. 1960'lı yılların başında Avrupa'da Yeni Figürasyon, İngiltere ve Amerika'da Pop-Art, Op-Art, Almanya'da Yeni dışavurumcu sanat anlayışlarında mekannesne olgusu karşısında sanatçının egemenliği söz konusu iken; sonraki yıllarda Minimal -Art ve Kavramsal Sanat akımlarıyla bu egemenlik en üst düzeylere ulaşmıştır. Sanat; nesnel estetikten, geleneksellikten ve plastik sanatlar kavramlarından uzaklaşarak farklı bir düşünsel temele oturmuştur. 1969'da 'Davranışlar Biçime Dönüştüğünde' sergisi ile kavramsal sanat da bir sanat akımı olarak kabul edilmiş ve bu sergiyi A. B. D ile Avrupa'nın birçok kentlerinde açılan Uluslararası büyük sergiler izlemiştir. Bu sergilerde adı geçen sanatçılar Barry, Huebler, Kosuth, Konrad, Fischer, Wederer, Sol Lewitt, Buren ve Sarkis olmuşlardır. Evrensel düzlemde, kavramsal sanat olgusunu eylem ve çevresel sanat olarak başlatan (1955) Japon Gutai Grubu olmuştur. Yoshihara'nın kurduğu, Kanayama, Motona- ga, Mukai, Shimamoto, Shiraga, Tanaka'dan oluşan grup; etkinliklerini daha sonraki bi- ennallerde de yinelemişlerdir. Kavramsal sanat, uygulanış, biçimlerine göre türlere ayrılmıştır. Bunlardan Hap- pening'ler, bir şov gösteri, olay düzenleme olarak ortaya koyulmaktadır. Bu adı 1958'de iiAlan Kaprow vermiştir. Bu alanda yapıt veren sanatçlar Yves Klein, Jim Dine, Stuart Brisley olarak sıralanabilmektedir. Fluxus bir eylem sanatıdır. Sanatçının belli bir mekanda izleyiciye karşı yaptığı bir davranış biçimidir. George Maciunas ve John Cage Fluxus'un öncüleri olarak görülmektedir. Ayrıca Beuys'un da Fluxus çalışmaları bulunmaktadır. Aksiyonlar daha sonraları Performans adım almıştır ve bir gösteri sanatıdır. Beuys bu alanda da yapıtlar üretmiştir. Çevresel sanat atölye mekanlarının dışında doğaya müdahale ile başlamıştır. Arazi Sanatı, Toprak Sanatı Havasal Sanat gibi çeşitli bulunmaktadır. Bu alanın en ünlü örneklerini CHRİSTO vermiştir. Süreç sanatı, nesneye karşı yeni bir tavır alarak kavramsal sanatın içerisinde farklı bir evre oluşturmuştur. Önde gelen sanatçları Morris, Serra, Hesse, Weiner ve Burn'dur. Yoksul Sanat kullanılan gereçlerin yoksulluğundan kaynaklanmıştır. Bu akımın önde gele sanatçısı MARİO MERZ'dir. Sözcük Sanatında, sözcüklerin bir dizi halinde izleyiciye aktarımı söz konusudur. Önde gelen sanatçıları Morris, Barry ve Kosuth'dur. Ensatalasy onlar kavramsal sanatın günümüzde ulaştığı boyuttur. Beuys bunun en ünlü Örneklerini vermiştir. Türkiye'de kavramsal sanatı 1965'lerden sonra Altan Gürman ve Sarkis Zabunyan başlatmıştır. 1977'den sonra Şükrü Aysan'ın önderliğinde grup etkinlikleriyle sürdürülmüştür. Bu gruplar tarihsel sıralamaya göre; İstanbul Sanat Bayramı kapsamında yedi kez düzenlenen 'Yeni eğilimler Sergileri', Sanat Tanımı Topluluğu', 1984'ten sonra 'Öncü Türk Sanatından Bir Kesit' sergileri ve 'ABCD' sergileri olarak görülmektedir. Sayılan bu grupları oluşturan ve kavramsal yapıt üreten sanatçılar Türk Sanatına; avangarde yapılan, öncü tavırları, özgürlükçü felsefeleriyle yeni boyutlar açmışlardır. Bu sanatçılar Aysan, Kiraz, Erkmen, Beykal, Dinç, Çekil, Baloğlu, Onur, Saray, Birsel olarak sıralanabilmektedir.