Mevzuat ve yeşil bina sertifikaları bağlamında yapı malzemelerinin seçimi ve Türkiye için gereklilikler

Sanayi devriminden bu yana Dünyada; hızlı nüfus artışı ve sayısız teknolojik gelişmelerle birlikte kaynak tüketimi de artmıştır. İnsanoğlu 1900'lü yıllar ile birlikte; kirlilik, zehirli atık, kapasitesini dolduran çöp depolama alanları, iklim değişikliği, kaynak tüketimi, ozon tabakasının incelmesi, ormanların yok edilmesi gibi insan faaliyetlerinin yan etkilerini tanımaya başlamıştır. Giderek insanoğlu tarafından gerçekleştirilen tüm faaliyetlerin yan etkileri, Dünya'nın canlı kalarak ve yeniden üreterek yaşam için kaynak sağlamayı sürdürmesi olan taşıma kapasitesini zorlamaktadır. Bu sebeple tüm insana dayalı faaliyetlerde kaynak verimliliğine yönelik önlemlerin alınması zorunlu hale gelmektedir.1970'li yıllarda enerji krizi nedeniyle tükenmekte olan fosil yakıtların korunmasına yönelik başlatılan çabalar, 90'lı yılların başında, hızla tüketilen enerji kaynakları ve salımların dünyamızda yarattığı zararlı etkiler de dikkate alınarak daha yaygın bir şekilde önemsenmeye başlamış ve her alanda gerekli tedbirlerin alınmasını zorunlu kılmıştır. Bu doğrultuda mimarlık alanında; gelişmiş ülkelerde binaların çevre etkisini değerlendiren BREEAM-LEED gibi bir takım yeşil bina değerlendirmesine yönelik araçlar geliştirilmiş ve bu araçların kullanımı; araç geliştiricilerin yetiştirdikleri değerlendiriciler aracılığı ile tüm dünyada giderek yaygınlaşmaya başlamıştır. Aynı zamanda yapılan her eylemin çevre üzerinde yarattığı etkinin kantitatif olarak ölçülmesinde yeşil bina değerlendirme araçlarının yararlanmış olduğu çeşitli standartlar, test metotları ve yeşil malzeme değerlendirme araçları bulunmaktadır. ISO 14040 serisi; Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi yöntemini belirten ve yapılan her eylemin çevre üzerinde yarattığı etkinin kantitatif olarak ölçülmesinde kullanılan bir standart serisidir. Bu serinin yapı malzemeleri ile ilişkili olan bağlantılı standartları (örneğin ISO 14020 serisi, ISO 14025, prEN 15804, ISO 21930 standardı vb.) bulunmaktadır. Yaşam döngüsü değerlendirmesinde bir eylemin gerçekleştiği ortamın etkisi bulunmaktadır. Çünkü bu ortam, eylemin gerçekleşmesi sürecinde ortaya çıkan girdi ve çıktıların türünü, miktarını ve çevre etkisini değiştirebilmektedir. Bu sebeple çevresel etkiye sebep olabilecek tüm girdi ve çıktı değerlerinin kantitatif olarak değerlendirilmesini sağlayacak veri tabanının oluşturulması, veri tabanının güvenilirliği ve güncelliliği gibi kriterler önem kazanmaktadır. Bu çalışma, bir yeşil bina çevre etkisi değerlendirme aracının, geliştirildiği bölgenin dışında bir başka bölgede kullanılması durumunda; kullanılacağı yeni bölgenin malzeme üretimi için gerekli olan enerji, su ve hammadde kaynakları açısından yeterliliği, bölgede risk oluşturabilecek çevre etkisinin önceliklerinin belirlenmesi, bölgede kullanılan üretim teknolojisinin yeterliliği, bölgedeki çalışanların malzeme kullanımında yeterli bilgi birikimine sahip olması, malzeme ile gerçekleştirilmiş bir yapının tahmin edilen kullanım ömrü boyunca öngörülen tasarım gerekliliklerini karşılıyor olması ve bakım onarım masraflarının olmaması, yapının ömrü tamamlandıktan sonra malzemenin yok edilmesi sırasında çevre etkisini minimize edecek teknolojilerin yeterli olması gibi kriterlerin de dikkate alınarak, yeniden şekillendirilmesi amacını taşımaktadır. Bu amaç doğrultusunda, Dünya'da yaygın olarak kullanımı bulunan BREEAM, LEED yeşil bina çevre etki değerlendirme araçlarının özellikle malzeme alt başlıklarına odaklanılmış, malzemeyi yeşil kılan parametrelerdeki ortaklıklar; yaşam döngü değerlendirmesi yöntemiyle olan ilişkisi kapsamında saptanarak Türkiye'de bir binanın bu araçlara göre değerlendirilmesi sırasında malzeme konusuyla ilişkili olarak hangi parametrelerin bilinmesi gerektiği konusunda öneriler geliştirilmiştir. Çalışmada yeşil bina değerlendirme araçlarında yer alan Yapı malzemesine yönelik değerlendirme kriterlerinin, binanın toplam puanlamasındaki ağırlığı önemli bir düzey olduğundan ve bazı kriterlerin YDD gibi sayısal yöntemlerin kullanılmasını gerektirdiğinden, her iki değerlendirme aracı için malzemeyle ilgili olan kriterler çıkartılarak bu kriterlerin tek tek YDD ile olan ilişkisi yönlendirilen kaynakların YDD ele alış biçimi ve süreç bakımından analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucunda incelenen uluslararası yeşil bina değerlendirme araçlarının YDD ile ilgisi olan malzeme kriterlerinde atılması gereken adımlar tablo halinde çıkartılarak, Türkiye için bir yeşil bina değerlendirme aracının geliştirilmesi durumunda, yapı malzemesine ilişkin kriterlerin YDD yöntemiyle olan ilişkisi doğrultusunda mevcut durum, konuyla ilgili eksiklikler ve alınabilecek önlemler hakkında öneriler sunulmuştur.