Kitle medyaları ve sanat

Kitle iletişim araçlarının ya da güncel ismiyle medyaların egemenliklerinin arttığı bir çağda yaşıyoruz. 2000'li yıllara yaklaşırken kitle medyalarının yoğun bir gelişme ve yaygınlaşma içinde oldukları görülmektedir. Birbirini tamamlayan, birbiriyle rekabet halinde olan medyalar insanlara yeni olanaklar, yeni ufuklar açmıştır. Kitleler giderek artan bir şekilde bilgisayar, video, videoyazım, şifreli telefon, kablolu yayınlar, uydular gibi yeni çıkan teknolojilerin bir sonucu olarak gelişmekte olan tüm hizmet ve programlara ulaşmaktadır. Bu yenilenmelerin ve değişikliklerin akıl almaz bir hıza ulaşmasıyla nasıl bir sonuç gerçekleşeceği bilinemediğinden, medyanın etkileri üzerinde yoğun bir tartışma yaşanmaktadır. Medyalar genelde eleştirel olmayan bir algılama modelini geliştirerek; bilinçli ve belirli bir kesime yönelme yerine, verileni öylece alıp, her şeyi kabul etmeye hazır bir topluluğa yönelmişlerdir. Kitleler üzerinde giderek artan bir medya hegemonyası görülmektedir. Ekonomik ve politik gruplar medyayı araç olarak kullanmakta; medya grupları da başta ekonomi olmak üzere, toplumsal, politik ve sanatsal düzeyde etkilerini kullanmaktadır. Medya ürünleri, bu ürünlerin tüketicisi durumundaki insanların denetimi dışında tasarlanır, yazılır, görüntülenir, basılır ve yayınlanır. Bu tekyanlılık medyaların kitleler üzerindeki olumsuz etkilerinin nedenidir. Medya egemenliğinin olduğu kültürde izleyiciler ayırdına varmadan genelin beklentilerine uymak zorunda kalmıştır. Medyanın dünyayı etkilemesindeki olumsuzluktan sanatçılar ve sanat ortamı da payını almaktadır. Sanat dünyası ve sanatçılar daha çok kitlelere ulaşırken giderek yozlaşmayla karşı karşıya kalmakta ve sanatsal kriterler karmaşıklaşmaktadır. Klasik dönem sanatçıları, yapıt üretmeden önce ne yapacaklarını çok iyi biliyorlardı. Günümüz sanatçıları ise, yapıtlarını düşünsel yapılarının gücüne bağlı olarak, üretirken oluşturarak ortaya çıkarıyorlar. Ancak yapıt tamamlanınca ne söylenmek istediği bilinebiliyor, anlaşılmaya başlanabiliyor. Sanatçının içinde yaşadığı ortamın konumu ve rastlantılar yapıtları belirleyebiliyor. Sanatçı üretirken kendisini çevreleyen değişik etmenlerin etkisi altında kalıyor. Ürettiktensonra sergileme ve tanıtımın yapılmasında da bu ortamın etkileri görülüyor. İçinde bulunduğumuz medya çağında sanatçının üretmesi, kendini tanıtması ve kitlelerle iletişime geçmesi bu çağın gereklerine göre belirleniyor. Sanat yapıtları alınıp satıldıkça yeni galeriler çıkıyor. Genellikle tek amacı kar yapmak olan bu kurumların ciddi bir tanıtım, mekan ve iletişim kaygısı olmadığı görülebiliyor. Duvarları beyaza boyanan bir apartman dairesi birkaç spot takılarak galeriye dönüştürülebilirken, sanata ve sanatçıya, özellikle sergilenen yapıtlara karşı bir ciddiyetsizlik gündeme gelebiliyor. Galeri mekanı, özellikle ışıklandırma çok önemlidir. Sergilenen yapıtların korunmasından, en iyi bir şekilde gösterime sunulmasına ve izleyicinin en rahat bir şekilde yapıtlarla iletişim kurmasında önemi büyüktür. Sergilerin tutarlılığı ve ciddiyeti açısından sergi mekanlarının ışıklandırma sistemi çok yönlü ve değişken olmalıdır. Yapıtlarda kullanılan malzemeye göre değiştirilebilecek bir ışık kaynağı ve ışık şiddeti kullanılmalıdır. Her malzemenin ışıktan değişik olarak etkilendiği bilinmektedir. Sergi mekanlarında buna dikkat edilmesi, sanat ürünlerinin ve sanatçının tanıtımında tutarlılığı ve ciddiyeti gösterecektir. Bu aynı zamanda galerinin kalıcı olmasını, daha çok satış yapmasını ve sanatçı, alıcı, galerici üçgenindeki ilişkilerin kuvvetlenmesini de sağlayacaktır. Alıcılar ve koleksiyonerler de sorunlar içindeler. Çoğunun yeterli sanatsal birikimi olmadığından medya bombardımanıyla kendilerine sunulan sanatçıların yapıtlarını alıyorlar. Tanıdıklarının, eleştirmenlerin ve ilişkide bulundukları galerilerin etkisi altında kalıyorlar. Sanat yapıtının değeri sürekli tartışma konusu oluyor. Bu konuda her zaman geçerli ölçütlerin olmayışı bir karmaşa yaratabiliyor. Böyle olunca da alıcılar açısından en sağlıklı yaklaşım, resimlerden çok sanatçıya yönelik bir araştırma oluyor. Tanınmış bir sanatçının yapıtına sahip olmak daha güvenilir gelebiliyor. Eleştirmenlerin yazdıklarını topluma duyurma ve kazanç sağlama sorunları var. Bunun için de toplumdaki genel beğeniye kayma gibi bir sorunla karşı karşıyalar. Eleştirmenin gücü, kendi alanında birikimli olmasında, sanatçılardan maddi beklentisinin olmamasında ve eleştirilerini yaparken herhangi bir şekilde başkalarına bağımlı olmamasında yatıyor. Toplumun bütün kurumlarının tarihsel, ekonomik, siyasal, bilimsel ve felsefi olarak incelenmesiyle sanatın anlaşılabileceğini ve gerçek yerini bulabileceğini söyleyebiliriz. Sanat yapıtına ilişkin kuramsal yaklaşımlar yeni, değişken bakış açılarının oluşmasını sağlamalıdır. Bütün kavramları olduğu gibi sanatsal kavramları da değişen zaman ve toplum koşulları içinde değerlendirmek gereklidir. Günümüzde medya etkisiylekitlelere açılan sanat, daha çok gündeme gelirken; yine medyanın toplum üzerindeki olumsuzluklarından da doğrudan etkilenerek, daha çok yozlaşmış, daha çok tanımlanamaz bir hale gelmiştir. Sanatın da içinde olduğu bütün haberler, programlar, satış kaygısında, zaman doldurmaya yönelik ve popülisttir. Sanatın gelişimi tarihsel süreç içerisinde kendini pazar ilişkileri içinde bulmuştur. Sanatın metalaşmasıyla ilgili olarak başlayan kültür farklılaşmaları, daha doğrusu kültür farklılaşmalarının sanata yansıması günümüzde en yüksek derecesine çıkmıştır. İçinde bulunulan çağın gereklerine uygun olarak dağıtım, yayım ve kullanım araçlarının yapısının belirlendiği sınırlar içinde bir özgün sanat gelişirken bir de kitlelerin belirlediği, beğendiği sanat gelişmiştir. Bu sanat popüler kültürün bir ürünüdür. Gelişen iletişim teknolojisinin toplumsal değişim ve kültür süreci içinde çağın yeni yaşam biçiminin ve kültürünün simgesi olmuştur. Kısaca Pop sanat, ABD'de ekonomik doygunluğa ulaşmış savaş sonrası kuşağın oluşturduğu bir toplumsal yapının bunalımlarından türemiştir. Toplumsal değer yargılarına ve geleneklere sırt çeviren, aldırmaz, isteğine göre davranan bir insan tiplemesi oluşmuştur. Ekonomik rahatlık içindeki, savaşın güvensiz kalıntılarını taşıyan bir temel çelişki içindeki toplumun kurtuluş arayışı olmuştur. Bu yeni yaşam biçimiyle etkilenen kültürel ve düşünsel alanda ardı ardına yeni sanat akımları ortaya çıkmıştır. Artan ulusal gelirin getirdiği ekonomik rahatlık, kültür ve sanat olayının bütün topluma yayılmasını, ve böylece, sanatın seçkin bir grubun değil, bütün toplumun güncel yaşamının bir parçası haline gelmesiyle ticari bir kimliğe bürünerek bir tür üretim malı kimliğini kazanmasını sağlamıştır. Bu nedenle bu sanat güncel ve günübirliktir. Sanatçı içinde bulunduğu toplumun değişkenliğine bağlı olarak, sonsuzluğa ulaşma amacı olmayan, günlük yaşamla gelip giden yapıtlar üretmiştir. Değişme ve yeni gelişmeye açılma isteği Pop'un önce Avrupa'da, giderek da bütün dünyada yayılmasını sağlamıştır. 20 yüzyılın son dönemindeki bütün sanat anlayışlarını da doğrudan etkilemiştir. Medyalar sanat ve kültür anlayışlarını tüketim kitlesinin beğeni ve isteklerine göre düzenlemektedirler. Medya aracılığıyla toplumda yeni gereksinimler oluşturulmakta ve sonra da bu gereksinimlere yönelik yeni programlar hazırlanmaktadır. Sanatçıların medyaların sanat anlayışlarına ve tanıtım ölçütlerine bağlı kalmaları sanatsal süreci büyük oranda yozlaştırmaktadır.