İkna edici iletişimde duygu ve mantık kullanımı siyasal parti liderlerinin 22 Ekim 1983 günü radyo televizyon açık oturumunda yaptıkları konuşmalar

İletişim şekillerinden biri de ikna edici iletişimdir. Politikacılar, reklamcılar ve vaizlerin yaptığı şey ikna edici iletişimdir. İkna edici iletişim, genel olarak iletişimde bulunan temel öğelerin yanında tutum ve davranış öğelerini de bulundurmaktadır. İkna edici iletişimde kaynağın amacı hedefteki kişilerin tutum ve davranışlarını etkilemektir. Sadece tutum değişikliği, davranış değişikliği amaçlana bildiği gibi hem tutum hem de davranış değişikliği de amaçlana- bilmektedir. Örnek olayımızda, kaynak durumundaki siyasal parti liderinin amacı hedef durumundaki seçmeni ikna etmek, daha sonra da oyunu almaktır. İkna edici iletişimde üç önemli materyal vardır. Bunlar: 1) Ahlak, 2) duygu ve 3) mantıkdır. Bunlardan sadece duygu ve ' mantığın ikna edici iletişimde kullanımı üzerinde durulmaktadır. Duygu, ruhsal alandaki bazı oynamalar şeklidir. İnsanların tutum ve davranışlarının belirlenmesinde duyguların büyük bir önemi vardır. Duygular üzerine çalışan psikolog, sosyal psikolog ve sosyal psikiyatristler duyguları sınıflandırmanın çok zor olduğunu söylemektedirler. Gene de duyguların neler olduğu konusunda araştırmalar yapılmıştır. Araştırmacı lardan Woodworth'a (1938) göre duygu 1) mutlu, 2) hayret, 3) korku- acı çekme, 4) öfke, 5) tiksinme ve 6) küçük görmeden oluşmaktadır. Russell (1980) da duyguyu sevinçli-sıkıntılı ve uyanık-uykulu diye bir daire etrafında dizer. Bunların araçlarına da bu duyguların alt ve üst derecelerini koyar. Duyguların oluşumunda fizyolojik yapının ve çevrenin büyük bir etkisi vardır. Akıl yürütme ve belgeleme, anlamına gelen mantık, önermelerin ve önermeler arası ilişkilerin biçimidir. Önermelerin içeriği yani konuları açısından doğru veya yanlış bilgiler içermesi' mantığı ilgilendirmemektedir. Bir ifadenin mantıklı kabul edilebilmesi için o ifadenin; ya mantıklı hitap şekillerinde ya kanıtlayıcı destek şekillerinde ya da mantıksal yargıya katılma şekillerinden birine uygun olması lazımdır. İkna edici iletişime felsefe bağlamından bakacak olursak, karşımıza öncelikle Sofistler ve Aristoteles çıkar. Sofistler, politikacı ve politikacı adaylarına parayla ikna sanatını öğreten ve ikna konusunda herhangi bir kural tanımayan insanlardır. Aristoteles ise ikna ile ilgili bilgileri ilk defa organize bir şekilde veren kişidir. Bu konuda yazdığı Topikler ve Retorik adlı kitapları el kitabı niteliğindedir. Bir inanç olan İslam da ikna edici iletişimde duygu ve mantığın kullanılması şeklini ayet ve hadislerle belirlemiştir.-190- Sosyologlardan Pareto, insanın gerçekte mantıksız olduğunu, mantıksızlığının sebebinin de kalıtılım olduğunu söyler. Paretoya göre insan içgüdüleriyle duygularını izleyen bir hayvandır. Weber bu konularda toplumsal kavrayışın etkili olduğu görüşündedir. Durkheim ise toplumun, ipi sapı belli olmayan mantıksız bir varlık olmadığını, tam tersine kollektif bilinçten hareket ettiğini söyler. Seçmeni ikna edebilmek için, seçmenin değerleriyle ters düşmemek gerekir.. Dünyadaki tüm seçmenlerin ortak değer-yargıları vardır. Bunlara genel değer-yargıları diyoruz. Bunlara seçmenin gelir düzeyi ve mesleki statüsü, eğitim seviyesi, cinsiyeti, yaşı ve yerleşim biçimi etki eder. Sadece Türk seçmeni üzerinde etkili olan değer-yargıları ise, Osmanlı yani tarihten aldığı değer-yargıları ve batılılaşma süreci içerisinde edindiği yargılardır. Bu özelliklerinden dolayı Türk seçmeninin değer-yargıları dünyanın diğer taraflarındaki seçmenlerin değer-yargılarından çok farklıdır. Türk seçmeninin demografik özelliklerine baktığımız zaman başlıca şu özellikler görülmektedir: a) Türk seçmeninin çoğunluğu gençlerden oluşmaktadır. b) Türk seçmeninin kadın ve erkek sayısı birbirine çok yakındır. c) Türk seçmeninin büyük bir bölümü hiç okuma yazma bilmemektedir. İlkokul mezunlarının sayısı da toplam seçmen sayısının yarısına yakındır. Üniversite eğitimi görenlerin sayısı ise %2'dir. d) Türk seçmeninin yarısından çoğu şehir merkezlerinde ikamet etmektedir.-191- Seçmenin siyasal değerleri doğrultusunda beklentileri vardır. Seçmen, bu değer-beklentilerine en çok cevap veren siyasal partiyi veya onun adayını tercih edecektir. Bu kurama Değer-Beklenti Kuramı adı verilmektedir. Denge Kuramına göre de seçmen, eğer siyasal parti temsilcisinin tutumuyla kendi tutumunu dengeli görürse söylenilenlerle ikna olma ihtimali fazla, dengesiz ise azdır. 12' Eylül 1980 Harekatından sonra tüm siyasal partiler kapatılmıştır. Siyasal Partiler Kanunu ile yeni siyasal parti kurulmasına izin verildikten sonara parti kurma çalışmaları başladı. Siyasal Partiler Kanunu'nun geçici maddelerinde yapılacak ilk seçimlere katılabilmek için Milli Güvenlik Konse- yi'nden izin alınması gerektiği hususunda hükümler bulunduğu için partiler öncelikle Konsey'den izin almaya çılışmışlardır. Daha çok partinin izin müracaatına rağmen Konsey'den sadece üç parti izin alıp seçimlere katılma hakkı elde edebilmiştir. Bunlar: Milliyetçi Demokrasi Partisi, Halkçı Parti ve Anavatan Partisidir. 6 Kasım seçimlerinden önce yeni kurulan siyasal partileri ve yöneticileri hakkında halkın çok az bilgisi vardı. Onun için 22 Ekim 1983 günü radyo ve televizyondan aynı anda ve naklen yayınlanan siyasal parti liderlerinin açık oturumu ile halkın partileri tanıma ihtiyacı büyük ölçüde karşılanmış oldu.-192- Açık oturumda özellikle partilerin, sivil yönetime geçildikten sonra anarşinin gelmesi tehlikesi, işsizlik, konut, öğrenim, enflasyon sorunları, KİT'lerin satılması meselesi ve dış politikaya bakış tarzları öğrenilmiş oldu. Açık oturumda her üç lider de hem duyguyu hem de mantığı kullanmışlardır. Fakat duyguyu en iyi kullanan Necdet Calp, mantığı en iyi kullanan da Turgut Özal olmuştur. Hem duygu hem de mantık kullanımında en başarısız kalan siyasal parti lideri ise Turgut Sunalp'dir.