Türk dili ve edebiyatı eğitiminde kavram çalışması Tanzimat'tan Cumhuriyet'e (1860-1923) şiirde 'Kahraman' ve 'Kahramanlık' kavramının incelenmesi

Kahraman ve kahramanlık kavramları ulaşılabilen ilk edebi ürünlerden günümüze dek varlığını korumuştur. İlk eserlerde belirtildiği üzere, doğa ile mücadeleye girişen kahramanlar, zamanla milli ya da şahsi bir düşmanla mücadeleye başlamıştır. Özellikle düşman saldırısı karşısında vatanını, milletini ya da toplumu korumak adına kendini feda eden kahramanların yaptıkları, toplumun hafızasında yüzyıllarca yaşamış ve günümüze gelene dek birçok edebi eserde işlenerek her dönemde insanlığa örnek olmuştur. Kahraman olmak için yalnızca güçlü olmak yeterli değildir. Kahraman; gücünü ulvi değerler uğruna ortaya koymak, şahsi çıkarları için değil milleti ve vatanı için mücadele etmek, dürüst olmak, her şartta doğru olanı ortaya koymak, adil olmak gibi birçok ahlaki değeri benimsemiş olmalıdır. Bu bakımdan kahramanların özellikleri büyük önem taşımaktadır. Onların yaptıklarını dinleyerek, okuyarak büyüyen bireylerin kişilikleri de hayran oldukları bu kahramanların özelliklerinden hareketle şekillenecektir. Siyasi, sosyal, askeri ve ekonomik alanlardaki değişiklikler ortaya çıkan kahramanlardan beklenen davranışları da etkilemiştir. Her dönem, ihtiyaç duyduğu kahramanı ortaya çıkarmış, belli ortak özellikler dışında kahramanın özellikleri de koşullara bağlı olarak değişiklik göstermiştir. Günümüzde neredeyse her alanda farklı kahramanlar ortaya çıkmaktadır. Hayal gücü, edebiyatta kahramanın yanında anti kahraman ve süper kahraman kavramlarını da ortaya çıkarmıştır. Bu değişim elbette her yaşta insanı etkilemekte ve zihinlerinde bir kahraman imajı oluşturmaktadır. Bu kahramanlar zaman zaman çocuk ve gençlerin idolü olabilmekte ve onların davranışlarını doğrudan etkilemektedir. Dolayısıyla çocukların ve gençlerin bazı değerleri kazanması bağlamında olumlu özellikleri ile ortaya konan kahramanların öne çıkarılması ve bu kahramanların dile getirildiği edebi metinlerin, öncelikle Türk Dili ve Edebiyatı dersleri olmak üzere, değerler eğitimine yer veren tüm derslerde kullanılması önem arz etmektedir. Böylelikle, öğrencilerin olumlu özellikleri ile ön plana çıkmış olan bu kahramanları her yönüyle tanımaları ve bu sayede olumlu etik değerleri kazanmaları sağlanmalıdır. Kahramanların özellikleri ve kahramanlık kavramına yüklenen anlamdan hareketle hazırlanan bu çalışmada; siyasi, askeri, sosyal, ekonomik alanlarda yeniliklerin gerçekleştirildiği Tanzimat Dönemi'nden Cumhuriyet'e (1860-1923) kadar geçen sürede yazılan şiirlerde, kahramanlık kavramının ve kahramanın özelliklerinin, dönemin şartlarından nasıl etkilendiği ve nasıl değişiklik gösterdiği belirlenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde problem ortaya konmuş, araştırmanın amacı ve önemi açıklanarak tanımlara yer verişmiştir. Araştırmanın ikinci bölümünü oluşturan alan yazın ile ilgili bölüme, kahramanlık ve kahraman kavramlarının açıklamaları ile başlanmıştır. Ardından edebiyatımızda, ilk eserlerden Tanzimat Dönemi'ne kadar ortaya konmuş olan eserlerde kahraman ve kahramanlık kavramlarının nasıl ele alındığı kısaca açıklanmıştır. Alan yazın bölümünün üçüncü kısmında ise Tanzimat Edebiyatından başlanarak, sırasıyla Servet-i Fünun'da, Servet-i Fünun dışındaki şiirde, Fecr-i Ati Edebiyatı'nda ve Milli Edebiyat Dönemi'nde yazılan şiirlerde kahraman ve kahramanlık kavramlarının nasıl işlendiği ele alınmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde yöntem açıklanmıştır. Dördüncü bölüm olan sonuç bölümünde, çalışmada elde edilen verilerden hareketle genel bir değerlendirme yapılmıştır. Çalışmanın hazırlanmasında faydalanılan eserler kaynakça bölümünde sıralanmıştır. Ek olarak 'Şiirlerde Yer Alan Kahramanların Özellikleri Tablosu' hazırlanmış ve şairlerin şiirlerinde kahramanların hangi özelliklerini ön plana çıkardığı belirlenmiştir. Çalışmanın, Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenleri başta olmak üzere değerler eğitimi üzerine çalışan tüm öğretmenlere ve akademik alanda kavram ve literatür çalışması yapacak araştırmacılara yardımcı olacağı düşünülmektedir. Çalışma, Türk Dili ve Edebiyatı derslerinde, aynı kavramın farklı dönemlerde, farklı şairlerce hangi ölçütler doğrultusunda değerlendirildiğinin ve nasıl ifade edildiğinin belirlenmesinde de destek sağlayacaktır. Çalışmanın, ders kitaplarını hazırlayan komisyonlara metin seçme sürecinde katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.