Adölesanlar ile ailelerin yeni medya kullanımı ve çevrim içi güvenlik farkındalığı

Günümüzde dijital dünya ve teknoloji çok hızla değişmekte ve hayatımızın önemli bir parçası olmaktadır. İnternet ve dijital dünya yararları yanında bazı riskleri de birlikte getirmektedir. Bu çalışmada adölesanların internet ve sosyal medya kullanım alışkanlıkları ile çevrimiçi karşılaştıkları riskleri belirlemek ve ailelerine eş zamanlı sorulan sorular ile ailelerin farkındalığını saptamak amaçlanmıştır. Bu amaçla Dr. Sami Ulus Kadın Doğum, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne akut ya da kronik hastalık ile başvuran, 11-18 yaş arasındaki 356 adölesan ve onların ebeveynleri çalışmaya alınmıştır. Çalışmaya alınan adölesanlar ve ebeveynlerine demografik özellikler, sosyal medya kullanımı, internet kullanım alışkanlıkları, çevrimiçi karşılaşılan riskler, bilişim okuryazarlığı ve internet bağımlılığına dair seçenekli ve açık uçlu sorular sorulmuştur. Bulguların ve verilerin değerlendirilmesi ve tabloların oluşturulması amacıyla SPSS version 21 kullanılmıştır. Çalışmamızda internet kullanmaya başlama yaşı 9,41 2,9 yaş, kızlarda 10,1 3, 2 yaş bulunmuştur. Çalışma grubundaki bütün adölesanlar internet kullanmaktadır. Adölesanların sosyal medya kullanım oranı %70 saptanmıştır. İnternette zaman geçirme ortalaması günlük 4,01 3, 79 saat bulunmuştur. İnternet erişim yeri en fazla ev ve internet erişim aleti cep telefonudur. Sosyal medya açılma yaş ortalaması erkeklerde 11, 2 yaş, kızlarda 11,8 yaş olarak bulunmuştur. İnternette adöleasnları rahatsız eden ifade/isim takma/küfür/ tehdit gibi durumlara %21, 3 oranında maruz kalındığı saptanmıştır. Adölesanlar çevrimiçi riskli davranış olarak sınıflanan davranışları sergilemektedirler. Ebeveynlere çocukları hakkında riskli davranışlar sorulduğunda, ebeveynlerin çocukların riskli davranışlarını anlamlı olarak daha az oranda beyan ettikleri görülmüştür. Riskli durumları önlemek için %57, 6 oranında internet kullanım güvenliği ile ilgili kurallar olduğu belirtilmiştir. Kurallar %74 oranında interneti sınırlı süreler ile kullanmak ya da saat sınırlamak üzerinedir. Buna rağmen günlük internette kalma ortalaması 4 saat gibi yüksek bulunmuştur. Ebeveynlerin internette kalış saatleri ile adölesanların internette kalış saatleri arasında anlamlı pozitif korelasyon saptanmıştır. Lise grubunda internet kullanım saatleri, sosyal medya kullanım oranları, internetten edinilen arkadaş oranları anlamlı olarak artmakta ve ailelere riskli durumların aktarımı anlamlı olarak azalmaktadır. Bilişim okuryazarlık becerileri daha önceki çalışma verilerine göre anlamlı olarak iyileşse de, ebeveynlerin çocuklara göre anlamlı olarak yetersiz oldukları gösterilmiştir. İnternet bağımlılığı adölesanlarda %14,3; potansiyel internet bağımlılığı %17,1'dir. Ailede kural olmaması ile internet bağımlılığı arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. Aileler %90 oranında herhangi bir doktordan, %62'si okuldan ve %68'i herhangi bir kaynaktan bilgi almadıkları halde evde %57, 6 oranında kural olduğunu belirtmişlerdir. Adölesanlar anlamlı olarak interneti ebeveynlerinden daha fazla güvenli bulmuşlardır. Sonuç olarak ailelerin ve adölesanların internet kullanımı giderek artmaktadır. Adölesanlar artan oranlarda çevrimiçi riskler ile karşı karşıya kalmaktadırlar. Ebeveynlerin internet kullanımı, güvenliği ile ilgili artan çabası olmaına karşın; etkin ve güvenilir bilgi kaynağına ulaşması yetersizdir. Ebeveynlerin bilişim okuryazarlık uygulama becerileri adölesanlara göre anlamlı olarak geridir. Ailelere ve adölesanlara mutlaka güncel, etkin ve sürekli eğitim verilmelidir. İnternet kullanım riskleri lise grubunda belirgin olarak artmaktadır. Eğitimlerin ortaokul ve öncesi planlanması uygun olacaktır. Ailelerin herhangi bir hekimden bilgi alma oranlarının çok düşük olması, çocuk hekimlerinin eğitim ve becerilerinde çevrimiçi güvenlik farkındalığının olmasını gerektirmektedir. Önleyici yaklaşımların tedavi edici uygulamalardan daha öncelikli ve önemli olduğu unutulmamalıdır.