Atıktan türetilmiş yakıt hazırlama tesisleri ve çevresel etkilerinin değerlendirilmesi

Atıktan türetilmiş yakıtlar, evsel ya da endüstriyel katı atıkların, geri kazanılabilen malzemeleri ayrıştırıldıktan sonra geriye kalan yanabilir durumdaki geri dönüşümsüz malzemeden elde edilen alternatif bir katı yakıt türüdür. ATY geleneksel yakıtlara göre daha ucuz olup ortalama kalorifik değeri 4000 kcal/kg'dır. Yüksek kalorifik değere sahip bu yakıtlar, çimento fabrikalarında, enerji üretim tesislerinde alternatif yakıt olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada öncelikle, atığın tanımı ve sınıflandırılması yapılmış olup, atıklar; etkileri, yapıları ve kaynakları bakımından incelenmiştir. Ayrıca, esas çalışma konumuzu oluşturan tehlikeli atıklar tanımlanmıştır. Atıkların yönetimi, bertarafı ve geri kazanımı uygulamalarından bahsedilmiş olup, ATY'nin tanımı ve sınıflandırılması yapılarak, Türkiye'de ve Dünyadaki ATY üretim teknikleriyle hangi standartlarda meydana geldiğinden bahsedilmiştir. Bir ATY tesisinin çevre boyutları incelendiğinde, en önemli problemin koku, toz ve VOC lerden kaynaklanan emisyonlar olduğu görülmektedir. ATY üretim proseslerinde kötü kokuya sebebiyet veren ve kanserojen etki gösteren uçucu organik bileşiklerin nerelerden kaynaklandığı ve ne gibi kontrol teknikleri kullanabileceği açıklanmıştır. Çevresel konularda karar vermeye destek olacak yöntemler belirlenmiş olmalı, mevcut hedefler ve hakim faktörlere uygun metodoloji seçilmelidir. Bu anlamda kullanılabilen dört farklı yöntem bulunmaktadır. Çevresel etki değerlendirmesi, Risk analizi, Yaşam döngüsü analizi ve madde akış analizi çevresel konularda karar vermeye yardımcı olmaktadır. Tehlikeli atık geri kazanım / bertaraf tesislerinde iş sağlığı ve güvenliği önemli sorun oluşturmaktadır. Ülkemizde gelişmekte olan ATY geri kazanım tesislerinde iş sağlığı ve güvenliğinin durumu ve güncel bilgiler kullanılarak tesislerde İSG yönünden yapılması gerekenler incelenmiştir. Genel anlamda iş sağlığı ve güvenliği, personelin sağlığını korumayı, bütün işletmenin ve üretimin güvenliğinin ve çevrenin korunmasını amaçlayan tedbirlerin bütünüdür. ATY tesisi kendi çevresindeki bölgenin ihtiyaçlarına cevap verebilecek büyüklükte olmalıdır. Atık üreticisinden toplanan atıklar, atıkların taşınması esnasında emisyon oluşumunun önüne geçilmesi için uzak bölgelere değil mutlaka yakında bulunan ATY tesisinde işlenmelidir. Tehlikeli atıkların yeniden kullanımı veya özellikle enerji gerektiren sektörlerde alternatif yakıt olarak kullanılması çevresel açıdan riskler ve tehlikeler içermektedir. Tehlikeli atıkların ATY üretiminde kullanılmasında gerekli önlemlerin veya tedbirlerin alınması hem çevresel güvenlik hem de insan ve çevre sağlığı bakımından yararlı olacaktır. Atıklar birinci kırıcıya konulduğunda parçalanma esnasında toz ve VOC oluşabilmektedir. Çalışanların sağlığının etkilenmemesi için toz ve gaz toplayıcı sistemlerin yapılması gerekmektedir. Bununla beraber karıştırıcı kısmında birbirinden çok farklı sıvı ve macunumsu atıkların karıştırılması sırasında ortama çok fazla miktarda VOC verilecektir. Ortama yayılan ağır gazların, kontrol teknikleri ile minimize edilmesi gerekmektedir. ATY üretimi ve kullanımı konusunda uygulama sahasında henüz yeterli sayılabilecek ve kontrol edilebilir bir sistem gerçekleşmemiş olsa da mevzuatların geliştirilmesi ATY yönetimindeki eksiklikleri büyük ölçüde giderecektir. ATY tesislerindeki üretim proseslerinde kullanılan tehlikeli atıkların hava, su, toprak ve canlı ortamı üzerinde olumsuz etkilerinin olmaması için mevcut riskler dikkate alınmalı, mutlaka kontrol altında tutulmalıdır.