Başlangıcından izlenimcilik'e kadar resimde rengin simgesel kullanımı

Bu çalışmanın amacı resimde rengin simgesel kullanımının araştırılmasıdır. Renk, tüm hayatımızı kaplayan ve bizi psikofizyolojik açıdan etkileyen önemli bir güçtür. Gördüğümüz şeyden nasıl etkilendiğimizi çözmeden önce gördüğümüzün ne olduğunun tanımını yapmamız gerekir. Bu yüzden algı, bilimsel veriler, boyaların kimyası, ressamların kullandıkları teknikler, rengin insan üzerindeki etkileri, renklerin birbirlerine olan etkileri ve ressamın rengi kullanma yöntemleri araştırılmalıdır. İnanç, moda, tarihi olaylar, siyaset, coğrafya, algı, kolektif bilinçaltı, subjektif algı, dönemin düşün yapısı ve edebiyatı, diğer sanat alanları, bilimsel buluşlar, yeni keşfedilen pigmentler, resimde rengin simgesel kullanımına etki eden faktörlerdir. Tarih öncesi devirlerde önemli olan, yaşamda kalma mücadelesince belirlenmiştir. İlk insan kutsal saydığı hayvanın kanı ile kırmızı arasında bir özdeşlik kurmuştur. Tarım toplumuna geçişle birlikte bu renk kadının loğusalık kanı ile özdeşleştirilerek doğurganlığı artıracak bir güç olarak görülmüştür. İlk büyük medeniyetlerden itibaren kutsal olan rengi iktidarda olanlar belirlemeye başlar. Mezopotamyalılar tanrılarını gökyüzünden indirmek için lapis-lazuli mavisini kullanmış, Mısır'da renkler güçlerini yitirmesin diye birbirleriyle karıştırılmamış, sonsuza kadar değişmeden kalan renklerle zaman adeta dondurulmak istenmiştir. Mısırda bereketli Nil toprağının rengi olan siyah günümüzdekinin tersi olarak mutluluğun simgesidir. Sarı ise güneşin gücü ile bağlantılı olarak en kutsal olandır. 'Ana-erkil Kült'ün toprakları olan Girit'te safran en önemli ticari gelir kaynağı ve kadınların doğurganlıklarını artıran tılsımlı bir güçtür. Özgür düşüncenin doğduğu Antik Yunan Uygarlığında tanrılar insan renklerine boyanmıştır. Yunanlılar kendilerini yeryüzünde tanrılar gibi, onlarla birlikte hissetmişlerdir; doğal renklere boyadıkları tasvirlerinin hepsi gücü simgeler. Roma İmparatoru, mor renginin İmparatorların şanına yaraşacak bir renk olduğuna bir günde karar vermiş; kendi dışındaki herkese bu rengi yasaklamıştır. Ve bundan sonradır ki daha önce bol miktarda bulunanın değerli oluşunun yerine az miktarda bulunanın kıymetli olması geçer. Bir şiddet toplumu olan Roma'daki renk şiddetine şaşırmıyoruz. Romalılar yaşadıkları mekanın iç duvarlarını zincifre kırmızısıyla kaplamaktan çekinmemişlerdir. Hristiyanlığın kurumlaştığı dönemlerle birlikte Bizans'ta din adamı düşünürlerin kafaları, rengin suçlu olup olmadığı konusuyla epeyi meşgul olmuştur. Rengin tanrısal olduğunu savunanlara karşı diğerleri rengin sahte ve insanı kandıran şeytan işi olduğunu savunmuştur. Beyaz, renklerden arınma ebediyete intikal etme aracıdır. Ortaçağlı beğenisi ışık-gölge modlesi yapmaksızın renkleri saf ve parlak alanlar olarak ele alır. Rönesans'la birlikte Antik Yunan'daki itibarını geri kazanan ressamlar bireysel seçimler yapabilmiştir. Leonardo renkleri, sfumato tekniği ile bir araya getirerek zihinsel bir boyuta çekmiş, Michelangelo boyadığı devlerle ten rengini yüceltmiş, Raphaello renklerde uyumlu, dengeli güzelliği yaratmıştır. Desenin önemli olduğu Floransa Ekolüne karşı Venedik Ekolü renkçi üslubun temellerini atar. Yeni kıtaların keşifleriyle birlikte Venedik önemli pigmentlerin aktığı liman haline gelir; bundan sonra Avrupa'yı kırmız modası sarar. Titian kırmızı ve maviyi dünyasal ve tanrısal anlamlarda simgesel olarak kullanmıştır. Manyerizmde saray üslubu, renkleri cilalayarak sunileştirirken diğer yanda El Greco az sayıda ve fakat çarpıcı bir şekilde kullandığı renkleri ile adeta dönemin bunalımını görselleştirir. Barok dönemle birlikte ortaya çıkan chia-obscuro ışığında renkler farklı bir görünüm alır. Barok'ta Güneş Kültü tekrar uyanır. Rembrandt ise altın renklerini dünyevi değil mistik gücü göstermek maksadıyla kullanmıştır. Rubens, tüm Avrupa'ya renkçiliğin yayılmasında önemli rol oynamış; Vermeer maviyi hüznü yansıtmak için kullanmıştır. Rokoko'da Fragonard sarının diğer anlamlarını keşfeder; Watteau, uçucu fırça darbeleri ve renkleriyle doyumsuzlaştığı için mutluluğa ulaşmanın mümkün olamadığı bir toplumun hüznünü duyarlı bir şekilde ortaya koyar. ? J. L. David bu hüzne bir bıçak darbesi gibi inmiş, katı klasik normları ülküselleştirmiştir. Fakat özgürlüğünü eline alan orta sınıf için klasikçilik, içlerindeki heyecanları vermekte yetersizdir. Romantizm renklerin psikolojik etkilerinden faydalanan birtakım olmuştur. Delacroix, renkleri özgürleştirerek modleyi kırar. Gerçekçiler sanıldığının aksine renkleri doğal olarak kullanmamış; yaşama ve gerçeklik algısına yaklaşmakta bir aracı olarak değerlendirerek kafalarındaki ideolojinin tesiriyle emekçi sınıfının acılarını yansıtmakta ya da onları yüceltmekte Romantizmin renk anlayışını sürdürmüşlerdir. Ancak onlar nesnelerin rengini vermede yansıma ya da yanılsamalara izin vermez; rengi gerçeğin, dış dünyanın, görünenin algısına zarar vermeyecek şekilde ikincil bir eleman olarak kullanırlar. 19. Yüzyıl sonunda İngiltere sanat piyasasının zevksiz örneklerine bir tepki olarak ortaya çıkan Pre-Rafaelitler genellikle açık havada doğaya sadık çalışmalar üretmişlerdir. Renkleri parlaktır fakat hava perspektifinden yoksun olan resimlerinde espas derinliği yok olmuştur. Pre-Rafaelitlerden etkilenen Simgecilerde ise açık-koyu karşıtlığına tekrar geri dönüş dramatik etkiyi kuvvetlendirir. Simgecilik farklılıklar taşımakla birlikte temelde Romantizmin bir devamı niteliğindedir. İnsanlık tarihi boyunca pek çok renk doğmuştur fakat bugün hepsi yaşamamaktadır. Kaynakların tükenmesiyle geçmişşteki bazı renkler ölmüştür. Bazı renkler unutulmuş, ve sonra tekrar hatırlanmış, değişime uğramış, suçlanmış ya da kutsallaştırılmıştır. Rengin kullanımında ortaya çıkan sorular çoğaltılabilir, bunlara bağlı olarak da ''sonuçlar'' farklılaştırılabilir. Nedenler tekrar tekrar araştırılabilir. Farklı bakış açılarından yeni değerlendirmelere ulaşılabilir.