İnşaat sektöründe karbon ayak izi ve örnek hesaplamalar

Elektrik, ulaşım, endüstriyel faaliyetler ve fosil yakıt kullanımından kaynaklanan enerji tüketimi, sanayileşmenin getirdiği bilinçsiz kaynak tüketimi, oluşan atıklar uygun bertaraf edilememesi, insanoğlunun doğal dengeyi bozacak ormansızlaştırma çabası ve arazi kullanımını değiştirme gibi tutumu yeryüzünde etkisini hissettirmektedir. Günümüzde bu etki, iklim değişikliği ve küresel ısınma olarak adlandırılmaktadır. Antropojenik unsurların sonucunda da açığa çıkan karbondioksit, azot ve metan gibi gazların bileşiklerinin atmosferde birikmesi iklim değişikliği ve küresel ısınmanın başlıca sebebi olarak görülmektedir. Hızla artan sera gazları, yeryüzünde güneşten gelen radyasyon ışınlarının tutulmasına yani sera etkisinin görülmesine neden olmakta ve bunun sonucunda yerkürenin ortalama yüzey sıcaklıklarındaki artışıyla tüm sistemleri etkilemektedir. Bu çalışma kapsamında sera gazı emisyonları açıklanmakta ve sera gazları tanımlanmakta olup; dünya geneli ve Türkiye özelinde salınımların miktarı ve başlıca nedenleri anlatılmaktadır. Son yüzyılın en büyük tehditi olarak görülen sera gazı emisyonlarının azaltılmasına ilişkin küresel ölçekte önlem alınması gerektiği vurgulanmaktadır. Çalışmada, küresel ısınma ve sera gazı emisyonlarının azaltılması yönelik küresel ölçekte atılan adımlar, ayrıca yer almaktadır. Sürdürülebilirlik kavramı gereği var olan doğal kaynakların gelecek nesillere aktarılabilmesi için gerçekleştirilen faaliyetlerin emisyonlarını ifade eden karbon ayak izinin kontrol edilmesi gerektiği bu tez çalışmasında vurgulanmaktadır. Karbon ayak izi, birim karbondioksit cinsinden ölçülen, üretilen sera gazı olarak insan faaliyetlerinin çevreye verdiği zarardır. Toplam sera gazı emisyon miktarının birim karbondioksit eşdeğeri cinsinden ifade edilmesi ile karbon ayak izi belirlenmektedir. Karbon ayak izinin hesaplanması, küresel ısınmanın en önemli nedeni olarak gösterilen sera etkisine yol açan sera gazlarının salınımına neden olan ve başta fosil yakıtların, enerjinin tüketimi ile atmosfere yayılan CO2 ve birey/ kurumların faaliyetlerinden kaynaklanan doğrudan veya dolaylı emisyonlarının hesaplanmasını içerir. Bu çalışma ile farklı kullanım amaçlarına sahip olan projelerin inşaat ve işletme süreçlerinde neden olduğu karbon ayak izini ele almak ve inşaat sektörünün neden olduğu sera gazı emisyonlarını bütüncül şekilde ortaya koymak hedeflenmiştir. Bu çalışma kapsamında karbon ayak izi hesaplamasında yürütülen faaliyetler doğrultusunda örnek çalışmanın sınırları belirlenmiş; bu sınırlar çerçevesindeki faaliyetler doğrudan ve dolaylı emisyon kaynakları olarak sınıflandırılmıştır. ISO 14064 Sera Gazı Hesaplama ve Doğrulama Yönetim Sistemi'nde belirtilen 3 sınıflandırma sistemine göre bu çalışmada kapsam ayrımı yapılmıştır. Kapsam-1, doğrudan karbon ayak izi yaratan faaliyetleri kapsamakta olup; bu aşamada projelerin ısınma veya enerji ihtiyacı için kullandıkları fosil yakıtlar ve proje bünyesindeki araçların yakıtlarının yarattığı emisyonlar dikkate alınmıştır. Kapsam-2'de projelerin tükettiği elektrik enerjisinin neden olduğu emisyonlara ait karbon ayak izi hesaplanmıştır. Kapsam- 3 ise dolaylı karbon ayak izi olarak adlandırılmış ve doğrudan projelerin emisyonu olmayan ancak gerçekleştirilen faaliyetlerden kaynaklanan emisyonları içermektedir. Bu kapsamda satın alınan malzemelerin üretimi, nakliyesi, kiralanan varlıklar, dışarıdan sağlanan hizmetler ve proje inşaat ya da işletme sürecinde oluşan atıkların yok edilmesi gibi şirket tarafından sahip olunmayan veya kontrol edilmeyen kaynaklardan oluşan emisyonlar hesaplamaya dahil edilmiştir. Bunun yanı sıra farklı kullanım amaçlarına sahip olan projelerin inşaat ve işletme süreçlerinin neden olduğu karbon ayak izi hesaplanmış ve her 2 sürece ilişkin hesaplar kıyaslanmıştır. Hesaplama metodu olarak kapsama dahil edilen emisyon kaynaklarına ait verilerin bu kaynakların emisyon faktörleri ile çarpımı olarak belirlenmiştir. ISO 14064 Sera Gazı Hesaplama ve Doğrulama Yönetim Sistemi kapsamlarına (Kapsam-1, Kapsam-2, Kapsam-3) göre sınıflandırılan kalemlere ait verilerin, uygun emisyon faktörleri ile çarpılmasıyla elde edilen ve eşdeğer karbondioksit (CO2e) cinsinden belirtilen emisyon değeri hesaplanmış ve böylelikle ilgili projenin karbon ayak izi elde edilmiştir. Sürdürülebilir bir karbon yönetimi sağlanabilmesi için şirket ve kuruluşların faaliyetleri kapsamında veri toplama, hesaplama, raporlama ve şeffalık gereği paydaşlarına bildirmesi amaçlanmaktadır. Bu amacın gerçekleştirilebilmesi için IPCC, GHG Protokol, UNFCCC, ISO 14064 standardı kılavuz olarak gösterilmektedir. Bu çalışmanın kapsamında yapılan hesaplamalar sırasında kullanılan emisyon faktörleri, Birleşik Krallık bakanlıklarınca hazırlanan 2016 BK Şirket Raporlamaları için Ulusal Sera Gazı Dönüşüm Faktörleri ve IPCC 2006 Ulusal Sera Gazı Envanteri için hazırlanmış olan Kılavuz dokümanlarından alınmıştır. Bu kaynaklara ek olarak, Türkiye'deki otoriteler tarafından da uygun görülen ISO 14064 Standartları, İngiltere Hükümeti'ne bağlı DEFRA tarafından yürütülen uzun soluklu çalışmaların sonucunda elde edilen verilerden seçilmiştir. Dünya genelinde ekonomik payı artış gösteren, nüfus ve özellikle büyük şehirlerde yoğunlaşmalarla artan altyapı ve üst yapı ihtiyaçlarını karşılayan inşaat sektörü, küresel ölçekte sera gazı emisyonlarının azaltım hedeflerinin gerçekleştirilmesi için önlem alınması gereken öncü sektörlerden biridir. İnşaat sektörünün inşaat aşaması ve bunu takip eden işletme aşamasına ait ilgili firmadan elde edilen halihazırda olan projeler için gerçek veriler kullanılarak 2'şer örnek hesaplama yapılmıştır. İlgili firmanın faaliyetlerinin kapsamına göre çalışmanın sınırları belirlenmiş ve Kapsam- 1, Kapsam- 2, Kapsam- 3 içinde yer alan kalemleri içerecek şekilde veri kaynakları belirlenmiştir. Avrupa'da ve Amerika'da uzun süredir çalışmalar yapan küresel ölçekte kabul görmüş IPCC, GHG Protokol ve ISO 14064 gibi kaynakların yayınladığı emisyon faktörleri kullanılmıştır. Kullanılan emisyon faktörleri ve elde edilen gerçek verilerin çarpımıyla inşaat aşamasındaki bir hastane ve AVM, ofis ve konuttan oluşan bir kompleks yapının hesapları yapılmış; yine aynı yöntem kullanılarak işletme sürecinde bulunan bir hastane ve bir AVM'nin karbon ayak izi hesaplanmıştır. İnşaat ve işletme aşamasındaki projelerin CO2 emisyonlarının yıllara göre değişimi irdelenmiş ve emisyon kaynakları bazında incelemelerle kaynakların karbon ayak izine katkıları önceliklendirilerek belirlenmiştir. Yapılan hesaplamalar sonucu elde edilen bulgular, dünyadaki verilerle kıyaslanmış ve açığa çıkan sera gazı emisyonlarının başlıca nedenleri ortaya konmuştur. Hesaplamalar ve bulguların değerlendirilmesiyle öncelikli karbon ayak izi kaynağı olarak belirlenen başta elektrik tüketimi olmak üzere çeşitli öneriler paylaşılmıştır. Ayrıca, Dünya'da uygulanan farklı verimlilik, tüketim azaltım uygulamaları ve bunların sonucunda karbon ayak izi değerlerindeki değişimler ortaya konmuştur. Sürdürülebilirlik kavramı kapsamında var olan imkanların gelecek kuşaklara aynı imkanlarla aktarılması amacıyla küresel ölçekte alınacak önlemler ve katı uygulamaların gerekliliği vurgulanmıştır.