Sanayi kaynaklı hava kirliliğinde modellerin kullanımının karar verme sürecindeki rolü

Ülke kalkınması, bölgesel potansiyellerin ortaya konulup en iyi şekilde değerlendirilip, bölgelerde mevcut kaynakların verimli olarak kullanılması ve bölgelerin geleceğe yönelik yatırım ve stratejilerinin oluşturulması ile sağlanır. Ülkemizde ise son yıllarda enerji ihtiyacının hızla artmakta olması sebebiyle yatırımlar, kömür ve/veya doğalgaz ile çalışan santrallere yapılmaya başlanmıştır. Enerji santrallerinin kurulumu üzerine yapılan yatırımların yoğunlaştığı bölgelerin başında ise Hatay ili gelmektedir. Bu gibi yoğun sanayileşmiş bölgelerde yeni kurulacak tesislerle mevcut tesislerin kümülatif etkilerinin ortaya konması önem kazanmakta ve bu amaçlarauygun modellerin kullanımı gerekmektedir. Hava kirliliği dağılımının belirlenmesinde kullanılan matematik modeller; herhangi bir bölgede mevcut ve oluşacak olan hava kirliliğinin yönetiminde vazgeçilmez bir öneme sahiptir. Bu modeller vasıtası ile alıcı ortam hava kalitesini iyileştirmek, yasal hava kalitesi standartlarını sağlamak ve devam ettirmek için kirletici kaynak emisyonlarını kontrole yönelik kontrol teknolojileri alternatiflerinin senaryolar üzerinden geliştirilmesi mümkün olmaktadır. Bu çalışmada ülkemizde endüstriyel tesislerin, yer aldıkları bölgelerdeki hava kalitesi üzerindeki etkileri ile ilgili karar verme konumundaki mercilerin sıklıkla kullandığı bir model olan ISCT 3 ve bunun daha gelişmiş bir versiyonu olan AERMOD modeli birlikte kullanılarak sonuçlarının temsil edicilik ve doğruluğu karşılaştırılmıştır. Hava kirliliği modelleme programları ile henüz faaliyete başlamamış olan Hatay Erzin Aşağı Burnaz mevkiinde kurulması planlanan 900 MWe / 882MWe kurulu güce sahip bir Doğalgaz Kombine Çevrim Santrali kaynaklı SO2, NO2 ve PM10gazları için öncelikle Sanayi Kaynaklı Hava Kirlenmesinin Kontrolü Yönetmeliği'nde öngörülen kriterlere göre belirlenen 6 km x 6 km'lik bir alan için çalıştırılmıştır. Bölgenin kaynak bilgileri, topografik özellikleri ve o bölgeyi en iyi temsil eden yıllık meteorolojik verileri içeren meteorolojik veri dosyası model programına eklenerek alıcı ortam noktalarındaki kirleticilerin 1 saatlik, 24 saatlik, aylık ve yıllık konsantrasyonları belirlenmiş, hava kalitesi katkı değerleri hesaplanmış, modellerin sonuçları karşılaştırılmıştır. Sonra model çıktı dosyaları analiz edilerek hava kirliliği probleminin en yoğun olabileceği noktalar ve kirliliğin oluştuğu bölgelerde problemin hangi faktörlerden etkilendiği belirlenmiştir. SKHKKY'ne göre belirlenen çalışma alanının büyütülmesinin bölgedeki hava kirliliğinin dağılımı üzerindeki etkisinin incelenmesi yasal düzenlemelerin etkinliğinin anlaşılması bakımından yararlı olacaktır. Bu amaçla kaynak merkezi aynı kalmak koşulu ile yasal durumu gösteren 6 km x 6 km yerine, 12 km x 12 km ve 24 km x 24 km olmak üzere iki farklı çalışma alanı için modeller çalıştırılmıştır. Bu senaryolarda mevcut baca yükseklikleri yerine farklı baca yükseklikleri ve çalışma alanlarında kullanılan grid edatlarının değiştirilmesinin kirleticinin yer seviyesi dağılımı üzerinde neden oldukları etkileri AERMOD ve ISCST 3 modelleri kullanımı ile incelenmiştir. Modellerin bölge topoğrafyasının kırsal ve şehir olarak tanımlanmasına göre yer seviyesi kirletici konsantrasyonları üzerindeki tahminlerinin değişimi de iki model için ayrı ayrı incelenmiş ve farklılıkların sebebi irdelenmiştir