Avrupa Birliği tam üyelik müzakereleri sürecinde kamusal diplomasi: Türkiye ve Polonya arasında bir karşılaştırma

Uzun tarihi boyunca geleneksel diplomasi, sıkı şekilde dışarıya kapalı bir etkinlik alanı, deyim yerindeyse sadece elit bir diplomatlar sınıfına açık olan özel bir kulüp olmuştur. Dış politika kararları kapalı kapıların ardında alınmış ve ancak katılımcılar uygun görürse halka açıklanmıştır. Bununla birlikte iki dünya savaşından iletişim devrimine, küreselleşmeden demokrasinin dünya çapında yaygınlık kazanmasına değin son yüzyılda meydana gelen büyük olay ve değişimlerin birlikte oluşturduğu köklü etkiler, diplomasinin, sıradan insanın etkisine daha açık bir etkinliğe dönüşmesine hizmet etmiş ve kamuoyuna dış politikanın oluşumu ve uygulanmasında dikkate değer bir söz hakkı vermiştir. Askeri ve ekonomik güç, uluslararası ilişkilerde temel güç kaynakları olarak ayrıcalıklı konumlarını yitirmişler ve bir ülkenin politikalarının meşruluğu ile çekici bir kültüre, değerlere ve ideallere sahip olması eşit ölçüde önemli hale gelmiştir. Bu kökleri derinde olan değişimler, ulus devletleri, uyguladıkları politikaları ve eylemlerini yabancı halkların nasıl algıladığına daha fazla önem veren diplomasi stratejileri izlemeye yöneltmiş ve sonuç olarak, belirli politikalara desteklerini elde etmenin yanı sıra diyalog ve karşılıklı anlayışı geliştirme, yanlış anlama ve önyargıları azaltma ve karşılıklı olarak yararlı uzun vadeli ilişkiler kurma amacıyla yabancı halklara yönelik iletişim temelli etkinliklere öncelik veren kamusal diplomasi, devletler için uluslararası ilişkiler alanında kilit önemde stratejik bir araç olarak ortaya çıkmıştır. Bu çerçevede, 2004 yılında Birliğe üye olan Polonya da dahil olmak üzere, Avrupa Birliği'ne üye olmak isteyen devletler, ülkeleri, halkları ve kültürleri ile ilgili yanlış algılamaları gidermek ve böylece AB'ye tam üyelik hedeflerine kamuoyu desteği sağlamak için, AB'ye katılımları öncesinde geniş kapsamlı kamusal diplomasi kampanyaları planlayıp uygulamaya koyma yönünde güçlü bir gereksinim duymuşlardır. AB ile 2005 yılında başlayan tam üyelik müzakerelerini halihazırda sürdüren Türkiye de benzer bir gereksinim duymuş ve özellikle Almanya, Fransa, Hollanda ve Avusturya gibi ülkelerin, Türkiye'nin AB üyeliğine kuşkuyla bakan kamuoylarını, kendisinin 27 üyeli Birliğe katılmasının yararlıkları konusunda ikna etmek için kamusal diplomasi etkinliklerine girişmiştir. Öncelikle, 2004 yılında Birliğe katılımının öncesinde, 2000'li yılların başında Polonya'nın AB üyesi ülkelere yönelik kamusal diplomasi kampanyalarını derinlemesine inceleyen bu çalışma daha sonra, her iki ülke de nüfuslarının büyüklükleri, ekonomik durumları ve halkları ile kültürlerine ilişkin yanlış algılamalar yüzünden özellikle belirli AB üyesi ülkelerde Birliğe katılım hedeflerine karşı benzer bir muhalefetle karşılaştıkları için Polonya'yı Türkiye ile karşılaştırılabiliecek en uygun ülke olarak varsayarak, AB'ye yönelik Polonya'nın uyguladığı ve Türkiye'nin şu anda devam eden kamusal diplomasi faaliyetlerini, Türkiye'nin bu bağlamdaki kamusal diplomasi kampanyalarını nasıl etkin bir şekilde uygulayabileceğine ilişkin ipuçları elde etmek amacıyla karşılaştırmaya çalışmıştır. Çalışmada özet olarak, AB'ye yönelik Polonya ve Türkiye kamusal diplomasi kampanyalarının bazı ortak özelliklere sahip olduğu ve kamusal diplomasi kampanyalarının belirlenmesi ve uygulanmasında sivil toplum örgütlerinin katılımına ve ayrıca kişilerarası ve iki yönlü iletişime, ağ tabanlı ikna paradigmasına ve çağdaş kamusal diplomaside güvenilirliği zayıflatan amaca zararlı bir şey olarak sürecin bütününü üstlenme ve mesaj kaynağı olarak aşırı ölçüde görünür olma yerine hükümetlerin hızlandırıcı ve eşgüdüm sağlayıcı rolünü benimsemesine büyük önem veren yeni kamusal diplomasinin temel özelliklerini içerdikleri sonucuna varılmıştır. Çalışmada ayrıca, tıpkı Polonya gibi Türkiye'nin de kamusal diplomasi, ulus markalaştırma ve kültürel diplomasi etkinlikleri arasında sinerji yaratacak bir strateji geliştirmesi; Avrupalıların, Türkiye, Türkler ve Türkiye'nin AB'ye tam üyelik hedefini nasıl gördüklerine ilişkin daha fazla niceliksel veri toplaması; AB üyesi farklı ülkelerde Türkiye üzerine yapılan tartışmanın farklı yönlerini anlamak için daha çok çaba harcaması; ve AB'ye yönelik kamusal diplomasi kampanyasının ayrıca AB üyeliğine desteğin son yıllarda önemli bir ölçüde düştüğü iç kamuoyuna yönelik bir ayağının olmasını sağlaması gerektiği sonuçlarına ulaşılmıştır. Sevindirici bir gelişme olarak, bu noktaların çoğu, AB kamuoyuna yönelik geniş ölçekli bir iletişim stratejisinin ana hatlarını ortaya koyan ve Türkiye'nin AB ile ilgili işlerden sorumlu resmi kurumu tarafından yayınlanan bir belgede vurgulanmış durumdadır. Bununla birlikte, bu stratejinin uygulamada nasıl işleyeceğinin ise görülmesi gerekiyor. Çalışma ayrıca, Türkiye'nin AB'ye tam üyelik hedefini kamusal diplomasi bakış açısından, geniş kampsamlı olarak ve daha faza niceliksel ve niteliksel veri ile desteklenen bir şekilde ele alacak araştırmaların yapılması çağrısında bulunmaktadır.