Mobilya endüstrisinde yaşam döngüsü analizi yaklaşımı ile çevreci tasarım ve sürdürülebilir stratejiler

Günümüzde küresel bir sorun haline gelen iklim değişikliği konusu tüm dünyayı etkileyen niteliğiyle şüphesiz günümüzün en önemli küresel problemleri arasında yer almaktadır. Küresel ısınmaya sebep olan sera gazı emisyonlarının küresel ölçekte artmaya devam etmesi, doğal kaynakların azalması ve bunlara bağlı olarak ekolojik bozulmaların artması iklim değişikliğinin olumsuz etkilerini giderek daha fazla hissedilir kılmaktadır. Olumsuz yönde gerçekleşen bu gidişatın yavaşlatılması için ülkeler arası iklim sözleşmelerinin imzalanması ve çevreye en az etkili üretim ve iş modellerinin geliştirilmesini teşvik eden politikaların oluşturulması günümüzde bu konunun önemini bir kez daha vurgulamaktadır. Bu sebeple endüstri alanlarında sürdürülebilirliği ve çevreci olma özelliğini odak noktasına alan değişimler yaşanmaktadır. Daimi olabilme yeteneği olarak tanımlanabilecek sürdürülebilirlik kavramı günümüzde yaşanan küresel sorunlara çözüm olma niteliği taşımakta ve bu özelliğe sahip ürün ve sistemlerin geliştirilmesi için stratejik uygulamaların hayata geçirilmesini gerektirmektedir. Mobilya, günlük yaşamın her alanında yer edinen, yaşama yönelik, herkesin kullandığı ve insan yaşam kalitesini doğrudan etkileyen bir üründür. Nüfus artış hızındaki yükselme oranları ile beraber mobilyaya olan talep artmakta ve gün geçtikçe daha çok bilgi ve maddi sermaye gerektiren bir sektör haline gelmektedir. Yaşam Döngüsü Analizi her türlü ürün, hizmet ve sistemlerin gelişim ve uygulama süreçlerinde projenin maliyeti ve performansı gibi parametrelerin dışında çevre sorunlarına sebep olma potansiyeli ve doğal kaynakların tükenmesine ilişkin parametrelerin ölçülmesinde kullanılmaktadır. YDD, bilimsel metodolojilere dayanarak ürün ve sistemlerin çevresel performansını kapsamlı bir şekilde değerlendirme ve ölçme yöntemidir. YDD, söz konusu ürün ya da sistemin hammaddelerinin elde edilmesiyle başlayan ve ilgili tüm üretim, ulaşım, kullanım ve kullanım ömrünü tamamladıktan sonra atık olarak bertaraf edilme süreçlerini dahil ederek çevresel etkileri hesaplamak, raporlamak ve yönetmek için kullanılmaktadır. Yaşam döngüsü süreçlerindeki çevresel etkilerin bütünleşik bir şekilde değerlendirilebilmesi çevresel yönetim konularında kararların alınabilmesine büyük katkı sağlamaktadır. YDA ilkeleri, çerçevesi ve raporlanması ISO 14040 serisi standartları ile açıklanmaktadır. Bu tez çalışmasında Türkiye'de üretimi gerçekleşen mobilya ürünlerine yönelik hammadde çıkarılması ve işlenmesi aşamasından başlayarak tüm üretim, dağıtım, kullanım, bakım ve yaşam sonu süreçlerinde oluşan çevresel etkilerin YDD yaklaşımı ile ortaya konması hedeflenmiştir. Bunun dışında beşikten mezara yapılan bu değerlendirme sonuçlarına göre ürünlerin yaşam ömürleri boyunca oluşan çevresel etkilerin azaltılmasına yönelik çeşitli stratejiler geliştirilmiş ve ürünler arası karşılaştırmalar yapılmıştır. Yapılan çalışmalarda sektörde üretim yapan üreticilere, karar verici mercilere ve konu üstüne akademik çalışmalar yapan araştırmacılara da yol göstermesi hedeflenmiştir. Çalışma kapsamında Küresel Isınma Potansiyeli, Asidifikasyon, Ötrofikasyon, Fotokimyasal Sis Oluşumu ve Ozon Tabakasındaki İncelme Potansiyeli çevresel etkileri ele alınmıştır. Hesaplamalarda kullanılan fonksiyonel birim 10 yıllık kullanım ömrü üzerinden çalışma masası için 1 m2 olup ofis koltuğu ve kanepelerde 1 adet oturma birimidir. Yaşam Döngüsü modelleri GaBi DB Versiyon 6.115 kullanılarak yapılmıştır. Tüm sonuçlar EPA TRACI 2.1 çevresel etki karakterizasyon faktörlerine göre alınmıştır. Alınan sonuçlar tüm etki kategorilerinde en fazla etkinin Kanepe 2 ürünü hariç hammadde çıkarımı ve işlenmesi aşamasından kaynaklı olduğunu göstermiştir. Ürünler yaşam ömürlerini tamamladıklarında tüketici tarafından bertaraf edilme yöntemlerine ilişkin envanter verilerine ulaşılamadığı için bu aşama uluslararası NSF kuruluşunun ve BIFMA'nın ortaklaşa geliştirdiği ürün kategori kurallarında geçen %80 düzenli depolama ve %20 yakma tesisine 32 km mesafe ile gittiği kabulü yapılmış olup bu kabulün tüm ürünlerde yaşam sonu aşaması için OTİ'de çevresel fayda sağladığı sonucu alınmıştır. Hammadde çıkarımı ve işlenmesi aşamasında oluşan çevresel etkilerin diğer aşamalara göre daha fazla oluşu ürünlerde kullanılabilecek alternatif, hızlı yenilenebilir ve doğal malzemeler kullanılarak üretilebilen ürün tasarımlarının geliştirilmesinin önemini ortaya koymaktadır. Aynı amaca hizmet veren ürünler arası yapılan karşılaştırmalar göstermiştir ki ürünler arasındaki tasarımsal farklılıklar, kullanılan malzemeler ve nihai ürünün talep edildiği tüketici lokasyonları ve bu noktalara olan taşıma yöntemleri ürünlerin yaşam ömürleri boyunca oluşan çevresel etkilerde önemli paya sahiptir. Kanepe 2 ürünü için yapılan detaylı proses ve etki dağılımları incelendiğinde dağıtım ve kullanım aşamasındaki çevresel etkilerin en fazla oluşu taşımada kullanılan yöntemlerin ve mesafelerin önemine dikkat çekmektedir. Bu sebeple, ürünün bu aşamada oluşan çevresel etkilerini azaltabilmek için mesafeler ve taşıma yöntemleri üzerine senaryolar geliştirilmiştir. Yapılan incelemelerde ürünün sürdürülebilir olmasını sağlayan ekonomik boyutları da göz önünde bulundurularak yurt dışı pazarına yapılan taşıma yöntemlerinin temiz ulaştırma araçları ile gerçekleştirilmesinin benimsenmesi gerektiği önerisinde bulunulmuştur. Ülkemizde YDD konusunda çok az çalışmanın yapılmış olması ve bu çalışmanın mobilya sektörü için Türkiye'de yapılmış ilk YDA olması çalışmanın değer ve önemini arttırmaktadır.