Baskıresim sanatında soyut eğilimler

20. yüzyılda ortaya çıkan gelişmeler ve yenilikler, tüm yaşamı etkiler. Endüstrinin gelişimi ile fabrikaların üretime geçmesi çağın en önemli olaylarındandır. Ancak seri olarak üretilen eşyalar gereği gibi estetik değil, oldukça kabadır. Çağın sanat ihtiyacını karşılamak amacıyla 1919 yılında Almanya'da Bauhaus okulu açılır. Mimari ağırlıklı olarak güzel sanatların her dalında dersler verilir. Kötü fabrikasyon formlarını güzelleştirmek için açılan bu okulda Klee, Kandinsky gibi ünlü ressamlar da ders vermişler, öğrencilerin yaratıcılıklarını ortaya çıkarmak İçin çaba göstermişlerdir. Bauhaus, yaşamla sanat dünyası arasındaki bağı kurarak çağa damgasını vurmuştur. Bauhaus'ta gerçekleştirilenler, çağa uyum sağlamak adınadır. Çağın gereği olan, seri ve ucuz üretim içinde, bir anlamıyla yaşamın içinde yerini almak isteyen sanat, sürekli yeni arayışlar içindedir. Modern sanatın tekniği kullanması, kendine yeni yollar araması sonucu baskıresim gündeme gelmiştir. Böylece baskı resim, ancak bu dönemlerde sanatsal bir değere ulaşır. Bunun nedeni ise, baskıresmin Bauhaus gibi, çağa uygun ve çağı yakalamış olmasıdır. Baskıresimler, toplumun modernizme ulaştığı noktada, sanat eserlerine yeni bir görümün kazandırmıştır. Sanat eserlerinin tek olmasının ve topluma ulaşamamasının doğrultusu değişmiştir. Bu değişim şöyle ortaya çıkmıştın Genişleyen yapıya uyum sağlamak için sanat eserlerinin de çoğaltımı yapılmaya başlanmıştır; çoğaltımda kullanılan fotoğraflarla, hem renklerde değişiklik olur hem de yapıtın özgünlüğü ortadan kalkar. Buna karşılık baskıresim teknikleriyle, sanatçı tarafından özgün olarak ortaya çıkarılan yapıtlar gerçekleştirilir. Baskıresimlerin belirli sayıda üretilir ve hepsinin de özgün olması, önemini bir kez ivdaha vurgular. Böylece özgün eserlerin daha çok insana ulaşması da gerçekleşmiş olur. Bu arada soyut sanat da birtakım olarak gelişir. Günün koşullarına uygun bir anlatım tarzı olan soyutlama eğilimi, dönemin diğer akımlarını da etkiler. Gerçek biçimlerden uzaklaşma diye tanımlanan soyutlamanın, modern sanat içinde, genel bir eğilim olarak göze çarptığını söylemek yalnış olmayacaktır. Çağın bir uzantısı olarak gelişen soyutlama eğilimi, çok geçmeden baskıresim sanatında da görülmeye başlar. Yüzyıllar öncesinde ortaya çıkarak 20. yüzyılda gelişen bu iki sanat alanı, birlikte kullanılarak yeni sanat ürünleri gerçekleştirilir. Soyut eğilimli sanatçılar, açılan atölyeler aracılığıyla kendi anlayışlarını geliştirirken baskıresime de yenilikler getirmişlerdir. Bu atölyeler baskıresmin gelişiminde önemli bir yere sahiptir. Kişiler tarafından veya bir kuruluş desteğiyle kurulan atölyelerden bir kısmı zamanla kaynak bulamamak yüzünden kapanmıştır. Türkiye'de ise baskıresim geç anlaşılmıştır. Ancak 1970'lerden sonra yaygınlaşmaya başladığı için yeni bir alan olduğu söylenebilir. Ülkemizde öğretim kurumları yanında özel baskıresim atölyeleri de yaygınlaşmış ve sanatçıların da gayretli çalışmaları sayesinde, baskıresim önemli bir yere gelmiştir. Az sayıda olan baskıresim atölyelerinin kurulmasına öncülük eden sanatçılardan; Mustafa Aslıer, Sabri Berkel, Mürşide İçmeli, Hayati Misman ve Atilla Atar üniversitelerde atölye kurmuşlar, Süleyman Saim Tekcan ise özel atölyesiyle Türk baskıresim sanatına katkılarda bulunmuştur. Türk sanatçılarından, salt baskıresim çalışanların soyut eğilimli olanlarını görmek mümkün olduğu gibi, soyut anlayışta farklı teknikte eserler gerçekleştirerek baskıresimle ilgilenenlere de raslanmak mümkündür. Soyut eğilimlerini baskıresim tekniklerini kullanarak uygulayan sanatçı sayısı oldukça fazladır. Bu sanatçıların içinde boyaresim ve heykel çalışmaları yanında baskıresim üretenler olduğu gibi, salt baskıresim üzerine çalışanlar da bulunmaktadır. Soyut baskıresimlerin geliştiği dönemle birlikte bu dönem sanatçılarının da incelenmesi zorunludur, ancak bu yolla saptamalar yapılabilir. Çünkü sanatı yapıtlarıyla geliştirenler sanatçılardır. VI