COĞRAFİ KONUMU ETİKETLİ SOSYAL MEDYA GÖRSELLERİ İLE KENTSEL KİMLİK ANALİZİ: KADIKÖY MODA ÖRNEĞİ

Kentler en temel anlamıyla yerleşim birimidir. Teknik, politik, ekonomik, sosyal ve kültürel birçok işlevin bir arada bulunduğu, insan algısına göre anlam kazanan, sürekli değişen ve gelişen yerleşmelerdir. Kentsel mekanlar, gündelik rutin yaşam döngüsünün devam ettiği, içinde yaşayanların kültürel çeşitliliği ve yaşam stilleri ile oluşan, temel özellikler bakımından benzerlik gösteren ancak tarihsel gelişim sürecinde kendine özgü farklılıklar barındıran, toplumsal ilişkilerin oluşmasına zemin hazırlayan ve kentin yaşam kültürünü yansıtan yerlerdir. Fiziksel düzlemde oluşan kentsel mekanlar, sosyo-kültürel değerler ile şekillenmektedir. Kentsel mekanlar, farklı kültürlerin karışarak toplumsal ilişkileri oluşturmasını sağlamaktadır. İnsan ve çevre arasındaki farklı ilişkiler kent imgesini ortaya çıkarmaktadır. Kent imgesi, kentin tasarımı, görünümü, yapısall özellikleri ile bir kentin insan zihninde bıraktığı izlenim olarak tanımlanmaktadır. Kent kimliği bu imgeler bütünlüğü ile kurulmaktadır. Toplumlar, insan ve çevre arasındaki etkileşimden dolayı kimliklerini kentlere yansıtır. Bu nedenle kentin karakterini, kimliğini açıklayabilmek için toplum-çevre kültürel ilişkilerinin kentsel oluşuma etkilerinin anlaşılması gerekmektedir. Kişilerin parmak izlerinin farklı olması gibi kentleri de birbirinden ayrıştıran tabiat şartları, yapıları, beşeri yönleri gibi farklı karakter özellikleri vardır. Bu özgün karakterleri ile kentler de birbirlerinden farklı kimlik kazanırlar. Bir kenti tanımlayan ve diğerlerinden ayıran belirleyici özelliklerin tümü kentsel kimliği oluşturur. Kentsel kimlik tanımlamalarında doğal ve kentsel mekan üzerinden açıklamalara yer verilmektedir. Ancak kimliğin yalnızca fiziksel boyutunu ele almak yetersizdir; sosyal, kültürel ve ekonomik yapısı da kentlerin belirleyici özelliklerindendir. Kentsel kimlik mekana ait özelliklerin yanında kullanıcı ile mekan arasındaki birbirini besleyen etkileşimlerin ve iletişimin sonucunda ortaya çıkmaktadır. Kentsel kimlik kent kullanıcılarının mekanı nasıl kullandığı, nasıl deneyimlediği ve ona yüklediği anlamlar ile ilişkilidir. Kentsel kimlik, zaman içerisinde farklı katmanların bir bütün oluşturmasıyla gerçekleşmektedir. Kenti etkileyen fiziksel ve sosyal süreçleri; kültürel düzeyi, davranış biçimleri, yerel gelenekleri barındırmaktadır. Bu özellikler zaman içerisinde gelişen ve değişebilen yapıdadır. Bu durum kentsel kimliğin dinamik, sürekli gelişen ve değişen özelliğini ortaya koymaktadır. Kentsel kimlik kentsel çevrenden gelen niteliklerin zihinsel temsilidir. İnsanların kent mekanını deneyimlemesi, kullanması, çeşitli anlamlar yüklemesi ve aidiyet benimsemesi kent kimliği ile doğrudan ilişkilidir. Kent yaşayanları veya ziyaretçileri, kent üzerindeki deneyimlerini birbirlerine aktararak ve medya aracılığı ile kentler hakkındaki görüşlerini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, insan algısının ürünü olan kentsel kimlik, o kentte yaşayan kullanıcıların gerçekleştirmeye çalıştığı bir yansı halini almaktadır. Teknolojik gelişmelerle artan akıllı telefon ve yeni nesil fotoğraf makinelerinin kullanımı sosyal medya platformlarını oluşturmuştur. Sosyal medya platformları görsel ürünleri de barındıran büyük veri tabanlarının oluşmasını sağlamıştır. GPS teknolojisini kullanarak sosyal medyaya yüklenen, enlem ve boylam verisine sahip fotoğraflar, görüntünün hangi noktayı temsil ettiğini yansıtmaktadır. Sosyal medyaya kentsel mekandan günlük ve düzenli olarak milyonlarca paylaşım yapılmaktadır. Kentsel kimliğin hızlı ve dinamik yapsına ayak uyduran bu veriler kentsel kimlik analizlerinde kullanılmaya başlamıştır. Bu veriler ölçülebilir, hassas ve sayısal bilgiler olmaktadır. Kentsel kimlik analizlerinde, kent kimliğini tanımlayabilmek amacıyla kentin doğal çevre özellikleri, yapısall çevre özellikleri, sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik özellikleri kullanılmaktadır. Sosyal medyada yayınlanan coğrafi konumu etiketli görseller bu ögelerin ve alanların kentsel mekanda nerelerde bulunduğu, nasıl ve ne amaçla kullanıldığı, kentsel ortamda hangi mekanların öne çıktığının verisini taşımaktadır. Bu bağlamda kullanıcı algısını yansıtan bu görsellerin kentsel mekanda nerelerde konumlandığını gösteren haritalar kentsel algı haritalarını oluşturmaktadır. Kent algı haritaları ziyaretçilerin ve yerlilerin kendi deneyimlerini ve algılarını ortaya çıkarırken aynı zamanda yerlerin nitelikler çerçevesinde mekansal popülerliğini yansıtmaktadır. Kentsel kimlik, kullanıcıların kent ile etkileşimi sonucu ortaya çıkmaktadır. Coğrafi konum tabanlı sosyal medya platformları kent kullanıcıları ve kentsel mekanlar arasındaki etkileşimi sanal ortam üzerinden sunmaktadır. Kent kullanıcıları ve ziyaretçileri o kent için önemli ve ilgi çekici olan yerleri belirlemekte ve bu noktalardan fotoğraf çekerek sosyal medya paylaşımında bulunmaktadırlar. Bu bağlamda kentsel kimliğin saptanmasında sosyal medya araçlarının kullanımı var olan analiz yöntemlerine alternatif oluşturmaktadır ve uluslarası çalışmalarda kullanılmaya başlamıştır. Bu bağlamda teknolojik gelişmelerin ve sayısal yöntemlerin kullanımıyla gerçekleştirilen, coğrafi konumu etiketli görseller aracılığı ile kentsel kimlik analizi örnek alan çalışması farklı bir yöntem olarak literatüre katkı sağlayacaktır. Bu tez çalışması kapsamında dinamik ve sürekli gelişen kent kimliğini analizlerine yeni bir yöntem önerisi olan; sosyal medya tabanlı coğrafi konumu etiketli görseller ile çalışma alanı olarak seçilen Kadıköy-Moda bölgesine kentsel kimlik analizi yapılması amaçlanmıştır. Bu doğrulta kentsel kimlik, sosyal medya, coğrafi konumu etiketli görsellerin tanımlamalarının yapılması, konu kapsamında yapılan uluslararası çalışmalar incelenerek kentsel kimlik anazlilerine yeni bir yöntem sunulması hedeflenmiştir. Çalışma kapsamında belirlenen yöntemde coğrafi konumu etiketli görseller ile Moda bölgesinin kentsel kimlik analizinin yapılması amacıyla sosyal medya platformu olan Flickr uygulaması seçilmiştir. Bu uygulamaya ait fotoğraflara talep edilen ölçütlerde erişim sağlanabilmesi amacıyla Flickr'ın sunduğu API kullanılarak bir yazılım dili olan Javascript ile uygulama geliştirilmiştir. Geliştirilen uygulama ile belirli bir konuma yüklenen fotoğraflar toplu şekilde elde edilebilmektedir ve fotoğraf indirme işlemi istenilen ölçütlerde sınırlandırılabilmektedir. Yazılımı yapılarak oluşturulan uygulama üzerinden elde edilen 1000 adet fotoğraf üzerinden Moda'nın kentsel kimlik analizi yapılmıştır. Elde edilen fotoğraflar literatür araştırması ile kentsel kimliğin bileşeni olarak belirlenen üç ana başlık altında sekiz adet kategoride sınıflandırılarak ESRI yazılımı olan ArcGIS programı ile haritalandırılmıştır. Bu kategoriler yapısall çevre özellikleri kapsamında; mimari ögeler, kentsel yerleşimler, ulaşım ögeleri ve sembol elemanlar, doğal çevre özellikleri kapsamında; su yüzeyleri, yeşil alanlar, sosyal çevre özellikleri kapsamında ise sosyal aktiviteler ve spor aktiviteleri olarak belirlenmiştir. Tez çalışması kapsamında geliştirilen yazılımdan elde edilen fotoğrafların sınıflandırılması ve haritalandırılması ile oluşan sonuç üründe Moda'nın kentsel kimlik haritasının oluşturulması hedeflenmiştir. Coğrafi konumu etiketli görseller aracılığı ile Moda bölgesinin kentsel kimlik analizinin saptanması ile çıkan sonuç ürünler değerlendirilerek, yöntemin doğruluk derecesi tespit edilmiştir. Kent algı haritaları konumunda olan bu kentsel kimlik haritaları ziyaretçilerin ve yerlilerin kendi deneyimlerini ve algılarını ortaya çıkarmaktadır. Bununla birlikte yerlerin sahip olduğu nitelikler çerçevesinde mekansal popülerliğini yansıtmaktadır. İnsan ve çevre arasındaki etkileşimden doğan kentsel kimliği, kullanıcıların sunduğu veriler üzerinden analiz eden bu çalışma bir kentin kimliğini nelerin oluşturduğunu anlamak için veriye dayalı bir yaklaşım ortaya koymaktadır. Sosyal medyadan elde edilen coğrafi konumu etiketli fotoğraflarla Kadıköy Moda yarımadasında kentsel kimlik analizi yapmayı amaçlayan bu çalışma kapsamında; kentsel kimlik, sosyal medya, coğrafi konumu etiketli görsellerin tanımlamaları yapılmıştır, konu kapsamında yapılan uluslararası çalışmalar incelenerek kentsel kimlik anazlilerine yeni bir yöntem olan sosyal medya aracılarının kullanımı incelenmiştir. Gelecete yapılacak çalışmalar için altlık oluşturabilecek olan bu yöntem, kentsel analizlerde dinamik ve sürekli yenilenen sosyal medya verilerinin kullanımının mümkün olabileceğini göstermesi açısından önemlidir. Tez kapsamında uluslararası örnekler incelenmiş, kentsel kimliğin sayısal ve ölçülebilir veriler ile tespit edilmesine katkı sunmak amacıyla bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Ancak çalışma sınırlı imkanlarla ve sınırlı sürelerde yapıldığı için geliştirilmesi gerekir. Yöntemin kentin alt bölgelerinde uygulanmasında yersel gözlemlerin ilave edilmesi gerektiğininin vurgulanmasında yarar görülmektedir. Bir başka deyişle kategorilerin çalışılan alan ölçeğinde sınırlandırılması ve saptanması uygun olacaktır. Teknolojinin gelişmesiyle dünya üzerinde tüm bireylerin hayatında yer edinen sosyal medya, düzenli olarak her gün milyonlarca güncel veri sunmaktadır. Bu çalışma dinamik ve sürekli yenilenen bu verilerin kentsel analizlerde ve kentsel kimlik analizlerinde kullanılmasının uygun olduğunu göstermektedir. Sınırlı imkanlarla ve sınırlı sürede ortaya konulan bu çalışmanın, gelecek çalışmalara ilham vermesi ve literatüre katkı sunması hedeflenmiştir.