Hazardous waste determination scale

'Zararlı Atık' kavramı günümüzde önemli bir yer tutmaktadır. Sanayiciler ve çeşitli kuruluşlar ortaya çıkan bu kavram ile birlikte daha dikkatli bir üretici veya tüketici olamaya özen gösterirken, 'Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğindeki hususlar da dikkate alarak riskleri azaltıcı veya tehlikeleri önleyici önlemler almaya özen göstermelidir. Türk Tehlikeli Atıkları Kontrolü Yönetmeliği 1995 yılında kabul edilmiş ve yürürlüğe konmuştur. Bu yönetmeliği çıkmaza sokan nokta, yönetmeliğimizin Türkiyeye ait gerçekler göz önüne alınarak hazırlanmamasından kaynaklanmaktadır. Bu yönetmelik sanki diğer ülkelerdeki yasaları kıskanırmışcasına, Amerikanın RCRA programındaki yönetmeliğin bir benzeri olarak çıkarılmıştır. Doğal olarak her ülkeden ülkeye değişen sosyal ve ekonomik değerler, bu yönetmeliğin gerçek işlerliğinin sorguya çekilmesini gerektirmektedir. RCRA'in öngördüğü şekilde EPA tehlikeli atıkları üç kriter ile tanımlamaktadır:. tutuşabilirlik, koroziflik, reaktiflik, zehirlilik. düşük dozlarda insan sağlığım tehlikeye sokmak veya hayvanlar üzerindeki testler sonucunda tehlikeli özelliğe sahip olmak. EPA tarafından saptanmış zehirli maddelerden bir veya birkaçını içermek. RCRA Tehlikeli Atık Programının amacı tehlikeli atıkları ortaya çıktığı ilk andan son uzaklaşmasına kadar takip edip kontrol altında tutabilmektir. Bu amaç doğrultusunda Kesin Atık tanımı ortaya çıkmıştır. Kesin Atık; atık arıtma istasyonlarından, hava kirliliği kontrol istasyonlarından kaynaklanan; katı, sıvı, katı-sıvı, gaz formunda olabilen; endüstrilerden, maden ocaklarından, zirai faaliyetlerden ve toplumsal faaliyetlerden kaynaklanabilen istenmeyen atıklara verilen isimdir. Tehlikeli atık ise kesin atık veya birden fazla kesin atık içeren; miktar, konsantrasyon veya kimyasal, fiziksel, ve enfeksiyonel özelliklerine bağlı olarak ciddi geri dönüşü olmayan hastalıklara yol açabilecek veya yanlış depolamaya, taşımaya, uzaklaştırmaya bağlı olarak çevreyi ve insan sağlığını tehlikeye sokan maddelerdir. Bazı Kesin Atıklar EPA yönetmeliğinde tehlikeli atık kapsamında tutulmamaktadır. Bunlar:. Evsel atıklar. Toprağa gübre olarak geri dönen zirai atıklar. Maden ocaklarına geri döndürülen maden artıkları. Kömürün yanması için kullanılan yardımcı ünitelerden kaynaklanan atıklar. Ekstraksyon, madenlerin işlenmesinden kaynaklanan atıklar. Çimento içeren atıklar olarak sıralanabilir. Tehlikeli atıklar'ın tanımı çeşitli şekillerde yapılmıştır. Geçerli olan ve dünyaca kabul edilen tanım ise iki ana kriter'e dayanmaktadır. 1. Maddelerin çevresel etkileri 2. Atık özellikleri Bir atığın çevresel etkileri akut ve kronik etkileri yönünden incelenmelidir. Akut etkiler; solunum, deri teması, atığın korozif ve patlayabilir olma özelliği, olmasına bağlı olarak ani zehirlenme olarak ortaya çıkarken, kronik etkiler; uzun süreli maruz kalmaya bağlı olarak zehirlenmeye sebep olması ve kanser' e sebep olması şeklinde özetlenebilir. XIKesin atıklar'in atık özellikleri incelenerek tehlikeli olup olmadıkları araştırmalıdır. Atık özelliklerinin tesbiti için tutuşabilirliğin, korozivitenin, reaktivitenin ve zehirliliğin incelenmesi gerekir. Bir atığın tutuşabilir olması demek rutin işlemler sırasında parlayabilir olması anlamına gelir. Tutuşabilirlik ASTM D-93- 79 veya D-3278 standartlarında belirtildiği üzere tesbit edilebilir. Korozif atıklar paslandırma özelliğine sahiptirler ve pH değerleri çok düşük veya çok yüksek olması gerek insan cildine gerek su çevresine ters yönde etki eder. Korozivite EPA'nın belirlemiş olduğu 600/4- 79-020 test metodu ile değerlendirilebilinir. Reaktif atıkların stabil bir hali yoktur ve ani kimyasal reaksiyonlar göstererek arıtımları sırasında patlayabilirler. Reaktivitenin bir ölçümü yoktur ancak belli kriterler çerçevesinde ne kadar reaktif olup olmadığı tahmin edilebilir. Zehirlilik özelliği LC50 ile tanımlanabilir. LC50 bir maddeye herhangi bir şekilde maruz kalan canlı grubundan yansının zehirlenmesi halindeki maddenin konsantrasyonudur. Atıkların tehlikeli olmalarının sebepi pek çok nedenle olabilir. Bunlar:. atık içinde bulunan maddeler. bunların miktarları. maddelerin veya atığın bütününün kimyasal reaktiflliği. atığın fiziksel formu. atık içindeki potansiyel tehlikeli maddelerin dirençlilikleri. atığa hedef olabileceklerin ne şekilde tehlike altında olduğu şeklinde sıralanabilir. Tehlikeli atıkları tanımlayabilmek amacı ile çeşitli ülkeler listaleme yaklaşımını kullanmaktadır. İki türlü listeleme yaklaşımı vardır. Bunlar içeren ve dışta bırakan listelerdir. İçeren listeler çeşitli endüstrilerden kaynaklanan, belirli maddeleri içeren ve özellikleri belirlenmiş olan atıldan içermektedir. Dışta bırakan listeleme yaklaşımı ise kısa veya uzun vadede hiçbir tehlike yaratmayan atıklan içermektedir. İçeren liste yaklaşımı Belçika, Danimarka, Almanya, Hollanda, İsveç, İngiltere ve Amerika da tercih edilmektedir. Bu yaklaşım büyük ölçüde doğru tahminler yapılmasını Xİİsağlamakla beraber, listelenmemiş bazı atıkların da mevcudiyetinin söz konusu olmasıdır. Bu nedenle listelenmemiş olan bir atığa her zaman şüphe ile yaklaşılmalı ve tehlike potansiyeli, kriterler göz önüne alınarak tesbit edilmeye çalışılmalıdır. Atık yönetimi için gerekli olan aşamalar aşağıdaki şekilde sıralanabilir:. Atık kaynağının tesbiti ve atık üreticileri. Atıkların taşımım. Atıkların depolanması. Atıkların uygun şekilde arıtımı. Son uzaklaştırma. Tehlikeli atıkların yanlış yönetilmesi 'beşikten mezara' kadar bir takibin gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Bu yöntemle atığın ortaya çıkışından, taşınım, arıtım ve son uzaklaştırmaya kadar atık takip edilebilir ve kontrol altında tutulabilir. Tehlikeli atıkların çevreye ve insan sağlığına verebilecekleri zararlardan dolayı özel kontrol ve yönetim gerektirmektedir. Atık yönetimindeki hiyerarşik sıralama çevresel etkilere dayandığı gibi ekonomiye de dayanmaktadır. Atık yönetim seçenekleri:. Atık azaltanı. Atık ayırımı ve miktarı. Atık değişimi. Enerji/ malzeme eldesi. Atık yakımı,. Güvenli son uzaklaştırma şeklinde sıralanabilir. Bu tezin amacı, ortaya çıkan atıkların ne derece zararlı olup olmadıklarının tesbitini bir derecelendirme sistemi ile ortaya koymaktır. Toplam Değerlendirme Ekolojik etki, Risk Potansiyeli, Atık Yönetimi, Fiziksel Form, Miktar, Liste yaklaşımlarından oluşmuştur. xıuORV = x Q Ekolojik Etki, Tutuşabilirlik, Reaktivite, Korozivite, Zehirlilik kriterlerinden oluşur. Ee=I+C+R+T Risk Potansiyeli, Kanser yapma etkisi, Zehirlilik karakteristiği, Enfeksiyonel karakteristik, Dirençlilik özelliklerinden oluşur. CPR=Q+P+M+Pe Derecelendirme sisteminin temelini oluşturan sorular bir bildirim formunda toplanmıştır. Bildirim formundaki sorulara verilecek cevaplar tez bütününde verilmeye çalışılmış, testlere dayanarak verilecek yanıtlar için ise gerekli kaynaklar referans olarak gösterilmiştir. Bildirim formundaki sorulara verilmiş yanıtlar, bir bilgisayar programı aracılığı ile ORV değerinin hesaplanmasmda kullanılır. Hesaplanan ORV değeri bir atığın 'Dereceleme Prensibi'ndeki yerini gösterir. Bu derecelemeye göre bir atık; akut zararlı, zararlı, sıra dışı veya sıradan atık olarak nitelendirilebilir. XIV