Avrupa Toplulukları Ekonomik Sosyal Komitesi ve Türkiye'de ekonomik ve sosyal konsey

Sosyal diyalog genel olarak toplumdaki sosyo-ekonomik kesimlerin sosyal ve ekonomik politikaların belirlenmesi ve uygulanması sürecine gönüllü katılımları olarak tanımlanabilir. Sanayi uygarlığının bir ürünü olarak sosyal diyalog ekonomik ve sosyal demokrasinin en önemli unsurlarından biri olarak değerlendirilmektedir. İstikrarlı ve dengeli bir kalkınma endüstriyel ilişkilerde barış ve uzlaşmanın sağlanmasına bağlıdır. Sosyal diyaloga ilişkin ilk somut uygulamalar 19'yy. ın sonlarından itibaren iskandinav ülkelerinde ortaya çıkmıştır. Danimarka'da 1 Eylül 1899 tarihinde imzalanan 'Eylül Anlaşması' ile çalışma hayatının temel prensipleri, grev ve lokavt ilan etme koşulları belirlenmiştir. 'Temel anlaşma' olarak adlandırılan bir tür anlaşmalar özellikle ekonomik kriz dönemlerinde endüstriyel aktörleri bir araya getirmiştir. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra sosyal diyalog ulusal ekonomik ve sosyal konseyler aracılığıyla kurumsallaştırılmıştır. Danışsal ve temsili yapılar olan ekonomik ve sosyal konseyler ülkelerin siyasi kültürlerine ve idari geleneklerine göre değişen modellerle örgütlenmiştir. Genellikle anayasa ya da yasalarla kurulan konseyler re'sen ya da hükümetlerin talebi üzerinde görüş, tavsiye ya da araştırma raporları hazırlamaktadırlar. Ekonomik ve sosyal konseylerin kararları bağlayıcı değildir. Sosyal diyalog uluslararası ve uluslarüstü düzeyde de kurumsallaşmıştır. Bu noktada ilk akla gelen oluşumlar Uluslararası Çalışma Örgütü ve Avrupa Toplulukları Ekonomik ve Sosyal Komitesi'dir. 15 Mart 1957 tarihinde imzalanan Roma Antlaşması ile kurulan Ekonomik ve Sosyal Komite Avrupa Toplulukları Konseyi, Komisyonu ve Pariamentosu'nun danışma organıdır. 26 Şubat 2001'de imzalanan Nice Antlaşması'nın 257. maddesi uyarınca Komite özellikle üreticiler, çiftçiler, taşıyıcılar, işçiler, tüccar, zanaatkar, serbest meslek temsilcileri, tüketiciler ve kamu yararına çalışan kurum temsilcileri olmak üzere sivil toplumda örgütlü ekonomik ve sosyal yapıların temsilcilerinden oluşmaktadır. Temel görevleri Konsey, Komisyon ve Parlamento'ya görüş bildirmek, sivil toplum örgütlerinin Avrupa macerasına daha etkin katılımını sağlamak ve Birlik üyesi olmayan ülkelerde sivil toplumu geliştirmek ve güçlendirmektir. Konsey ve Komisyon Antlaşmalarda öngörülen hallerde Komite'ye başvurmak zorundadırlar. Bu kurumlar ve Parlamento uygun gördükleri her halde Komite'den görüş sorabilirler. Komite ayrıca re'sen görüş bildirme ve bilgi raporu hazırlama yetkisine sahiptir. Ekonomik ve Sosyal Komite'nin 222 üyesi bulunmaktadır ve üyeler Konsey tarafından atanmaktadır. Üyeler işverenler, işçiler ve ekonomik ve sosyal hayatın diğer kategorilerini temsil eden üç grubu oluşturmaktadırlar. Komite yılda ortalama 150 görüş bildirmektedir ve Avrupa Birliği karar alma sürecinde önemli bir rol oynamaktadır. Türkiye'nin sosyal diyalogun kurumsallaşmasına yönelik ilk somut adımlar 1990'lı yılların ortalarında atılmıştır. Türk Ekonomik ve Sosyal Konseyi ilk kez 17 Mart 1995 tarihinde yayımlanan (No: 1995/5) bir Başbakanlık genelgesi ile kurulmuş ve kompozisyonu nedeniyle eleştiriler almıştır. Konsey daha sonra, çeşitli tarihlerde yayımlanan dört ayrı genelge ile yeniden oluşturulmuş, nihayet 11 Nisan 2001 tarihinde (4641 nolu Yasa) yasal statüye kavuşturulmuştur. 4641 sayılı Yasa uyarınca Konsey hükümet, işveren ve işçi kesimleri ile başbakanın belirleyeceği diğer sivil toplum örgütlerinin temsilcileri ve kamu görevlilerinden oluşmaktadır. Konsey başkanı başbakandır ve sekreterya işlerini Devlet Planlama Teşkilatı yerine getirmektedir. Temel görevleri genel olarak, oluşturduğu görüş, tavsiye ve raporları hükümet, Parlamento, Cumhurbaşkanı ve kamuoyuna sunmak, sivil toplumu güçlendirmek, Avrupa Toplulukları Ekonomik ve Sosyal Komitesi'nin çalışmalarını takip etmek ve ulusal ve uluslararası düzeyde organize edilen toplantı ve seminerlere katılmaktır. Türk Ekonomik ve Sosyal Konseyi oluşumu ve örgütsel yapısıyla Avrupa'daki modellerden büyük ölçüde ayrılmaktadır. Hükümet temsilcilerinin ağırlıklı olduğu ve yürütme erkinin kontrolündeki Konseyin bağımsız ve demokratik bir danışma organı olarak yeniden düzenlenmesi gerekmektedir.