Financing and accounting aspects of private pension funds: A proposal for Turkish social security system

Bu çalışma gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde uygulanmakta olan özel emeklilik sistemleri hakkında bilgi vermeyi ve bu bilgilerin ışığında Türk Sosyal Güvenlik Sistemine bir reform teklifi sunmayı amaçlamaktadır. Birinci bölümde OECD ülkelerinde uygulanmakta olan özel emeklilik sistemleri incelenmiştir. Özel emeklilik sistemleri temel olarak iki kısma ayrılmaktadır: a) Önceden Belirlenen Emeklilik Hakkı Planlan a) Önceden Belirlenen Katkı Paylan Planlan Maaş Esaslı Emeklilik Programı; emeklilik aylığı miktannm çalışanın çalışma süresine ve son yıldaki maaşına bağlı olduğu bir özel emeklilik sistemidir. Genelde son yıldaki maaşının belli bir oranında emekli aylığı hesaplanır. Çalışan, çalışma süresinin sonunda ne kadar emekli maaşı alacağım tahmin edebilir. Emekli maaşlan nominal olarak finansal dalgalanmalardan etkilenmez. Prim Esaslı Emeklilik Programı; emeklilik aylığı miktannm çalışanın programa katkı miktarına ve fonun yatırımlanndan elde ettiği kazanç miktanna bağlı olduğu bir özel emeklilik sistemidir. Özel emeklilik sistemleri zorunlu veya isteğe bağlı olarak kurulabilmektedirler. Dünya Bankasının 1994 yılında hazırlatıp değerlendirmeye sunduğu reform seçeneklerine göre emeklilik sistemleri üç alternatifli olarak kurulabilmektedir: a) Zorunluluk esasına dayanan, kamu tarafından yönetilen, emeklilik maaş tutamım çalışma yıllanndaki ücret miktanna bağlı olduğu, vergi veya katkı paylan ile finanse edilen emeklilik programlandır, a) Zorunluluk esasma dayanmasına karşın kamu veya özel kuruluşlar tarafından yönetilebilen, maaş veya prim esasına dayanan, çalışan veya işverenin katkılanndan oluşan fonlann kaynaklık ettiği sistemler. 11 a) İsteğe bağlı olan, özel kuruluşlar tarafından yönetilen, maaş veya prim esaslı, fon kaynaklarını işçi veya işverenlerin katkı paylarının oluşturduğu sistemlerdir. İkinci bölümü özel emeklilik fonlarının muhasebeleştirilmesi uygulamaları oluşturmaktadır. Bu bölümün hazırlanmasında Uluslararası Muhasebe Standartlan'ndan ve Genel Kabul Görmüş Muhasebe Standartları'ndan istifade edilmiştir. Özel emeklilik fonlarının muhasebeleştirilmesi ile ilgili standartlar sürekli olarak yeniliğe uğramaktadır ve ABD'de halen muhasebeciler ve hükümet temsilcileri arasında standartlar üzerinde tartışmalar yapılmaktadır. Türkiye de de Türkiye Muhasebeciler Derneği ve Standard Kurumu da özel emeklilik haklarının muhasebeleştirme yöntemleri konusunda çalışmalar yapmaktadır. Son bölümün ana konusunu Türk Sosyal Güvenlik Sistemi ve Sosyal Güvenlik Kurumlan SSK, EMEKLİ SANDIĞI ve BAĞ KUR oluşturmaktadır. Türk sosyal güvenlik sisteminin neredeyse emekli maaşlarını ödeyemeyecek duruma gelmesinin başlıca nedenleri arasında keyfi politik uygulamalar, fonların verimsiz alanlarda değerlendirilmesi ve çalışan işçi -emekli sayısı arasındaki oranın gittikçe azalması gösterilmektedir. Türk sosyal güvenlik sistemi acilen reforme edilmelidir. Emeklilik sistemi tamamen veya kısmen özelleştirilmeli ya da sistem yeniden yapılandırılmalıdır. Son yıllarda emeklilik sistemi literatüründe adı başarılı emeklilik reformları arasında sıkça geçen Şili yöntemi incelenerek ülke şartlarına uygun bir emeklilik sistemi geliştirime çalışmaları başlatılmalıdır.