Görgü tanıklığında yanılabilirlik

Adli olayların çözülmesinde görgü tanığı önemli rol oynamaktadır. Birçok ülkede masum kişiler, görgü tanığının verdiği yanlış ifade yüzünden hüküm giymektedir. Araştırmalar ifadenin; zaman, soru şekli, yönlendirici bilgi ve diğer başka değişkenlerden etkilendiğini göstermektedir. İfade ile olay arasındaki zaman ve soru şekli adli sistem tarafından kontrol edilebilen değişkenlerdir. Önceki araştırmalar olay ile ifade verilen an arasındaki süre uzadıkça, ifadelerin daha yanlış hatırlandığını ortaya çıkarmıştır. Diğer yandan tekrarlayan ifade alımlarında görgü tanıklarının daha fazla bilgi hatırladıkları bulunmuştur. Sorulan soruların şeklinin de verilen ifadeye etkisi olduğu araştırmacılar tarafından ortaya çıkarılmıştır. Serbest anlatım sorularına daha doğru bilgi verildiği bulunmuştur. Çoktan seçmeli sorular ile alınan ifadenin ise daha tam olduğu ortaya çıkmıştır. Sorular ile ilgili diğer bir değişken ise yönlendirici bilgidir. Araştırmalar yönlendirici bilginin kişilerin ifadesinde değişikliklere yol açtığını ortaya çıkarmışlardır. Görgü tanıkları yanlış yönlendirici bilgiye maruz kaldıklarında daha yanlış ifade vermişlerdir. Aynı zamanda araştırmacılar görgü tanıklarının başlarından geçen olayların süresinin daha uzun olduğunu belirtmişlerdir. Bu çalışma da görgü tanıklarının adli sistem içinde en doğru ve tam ifadesinin nasıl alınabileceği ile ilgilidir. Bu araştırmada tekrarlayan ifade alımlarında zamanın, soru şeklinin ve yönlendirmenin etkisine bakıldı. Elli üniversite öğrencisiyle yapılan bu araştırmada, sınıfta dizi izlerken çıkan olay ile ilgili serbest anlatım sorusuna, açık uçlu sorulara ve evet-hayır sorularına katılımcıların üç farklı zaman diliminde cevap vermeleri istendi. Katılımcılar olaydan hemen sonra cevaplandırdıkları soruları, olaydan bir hafta ve bir ay sonra tekrar cevaplandırıldı. Araştırmanın sonucunda zamanın verilen cevaplar üzerinde etkisi olmadığı bulundu. Soru şeklinin doğru cevap ve yanlış cevap üzerinde etkisi olduğu bulundu. Diğer yandan soru şeklinin alınan toplam bilgi, doğru bilgi ve yanlış bilgi miktarı ve bunların toplam bilgi miktarına olan oranları üzerinde etkisi olduğu ortaya çıkmıştır. Serbest anlatım sorusu aracılığı ile daha az bilgi alınmasına rağmen doğru cevap oranı en yüksek olan soru tipidir. Açık uçlu sorularla daha fazla bilgiye ulaşıldı. Aynı zamanda açık uçlu sorulara verilen doğru bilgi miktarı da yüksektir. Evet-hayır sorularına verilen cevap miktarı soru miktarıyla kısıtlı kaldı. Aynı zamanda en fazla yanlış cevap da bu soru tipine verildi. Olaydan hemen sonra verilen cevaplarda yönlendirici sorular ile yönlendirici olmayan sorular arasında farklılık bulunmadı. Olaydan bir hafta sonra yönlendirici sorulara verilen yanlış cevap miktarı ile doğru cevap miktarı arasında anlamlı farklılık bulundu. Olaydan bir ay sonra yönlendirici sorular ile yönlendirici olmayan sorular arasında anlamlı farklılık bulundu. Sorulara verilen yanlış cevaplarda yönlendirmenin etkisi bulundu. Sorulara verilen doğru cevaplar içinde yönlendirmenin ve zamanın birleşik etkisi olduğu ortaya çıktı. Katılımcıların olayın süresi ile ilgili belirttikleri ortalama süre, olayın süresinin üstünde kaldı.