Girici anıların oluşmasında disosiyasyon ve ruminasyonun rolü

Bu çalışmanın temel amacı, girici anıların ortaya çıkmasında ve sıklığının azaltılmasında rol oynayan bilişsel süreçlerin incelenmesidir. Bu doğrultuda, bu tez çalışması kapsamında, iki farklı araştırma gerçekleştirilmiştir. İlk çalışmada, sürekli disosiyasyon, peritravmatik disosiyasyon, veri yönelimli bilgi işleme, algısal öncülük etkisi ve ruminatif bilgi işleme modları değişkenlerinin girici anılarla ilişkisi incelenmiştir. Araştırma örneklemi, herhangi bir psikiyatrik tanısı ve ilaç kullanımı bulunmayan, travmatik yaşantısı olmayan ve/veya TSSB belirtileri göstermeyen 19 ile 24 yaş arası (Ort. = 21 .06, SS = 1 .32) toplam 88 (77 kadın, 11 erkek) üniversite öğrencisinden oluşmaktadır. Araştırma kapsamında katılımcılara, Demografik Bilgi Formu, Travmatik Yaşantılar Tarama Listesi, Olayın Etkisi Ölçeği, Disosiyatif Yaşantılar Ölçeği, Spielberger Durumluk Kaygı Envanteri, Peritravmatik Disosiyasyon Ölçeği ve Veri Yönelimli Bilgi İşleme Ölçeği uygulanmış, analog travma uyaranı olarak Resimli Hikayeler izletilmiş ve algısal öncülük etkisine ilişkin bellek testi uygulanmış ve girici anı sıklıkları Olayın Etkisi Ölçeğinden alınan maddeler aracılığıyla değerlendirilmiştir. Analiz bulguları, peritravmatik disosiyasyonun girici anı sıklığının artmasında yordayıcı bir rolü olduğunu; buna karşın sürekli disosiyasyonun girici anı sıklığının azalmasında yordayıcı bir rolü olduğunu göstermektedir. Ayrıca, soyut bilgi işleme modunun somut bilgi işleme modu ve dikkat dağınıklığına kıyasla daha fazla girici anı sıklığına ve sıkıntıya neden olduğu gösterilmiştir. Son olarak, sürekli disosiyasyonun soyut bilgi işleme modu grubunda girici anılar üzerinde azaltıcı bir rol oynadığı bulunmuştur. İkinci çalışmada, ilk çalışmada girici anı oluşumu sürecinde olumlu rol oynayabileceği gösterilmiş olan somut bilgi işleme moduna yönelik bir eğitimin disosiyasyon, ruminasyon ve veri yönelimli bilgi işleme gibi bilişsel süreçler ve girici anılar üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Araştırma örneklemi, herhangi bir psikiyatrik tanısı ve ilaç kullanımı bulunmayan, travmatik yaşantısı olmayan ve/veya TSSB ve depresyon belirtileri göstermeyen, 18 ile 26 yaş arası (Ort. = 21 .94, SS = 2 .20) toplam 34 (27 kadın, 7 erkek) üniversite öğrencisinden oluşmaktadır. Bu araştırma kapsamında, katılımcılara Demografik Bilgi Formu, Travmatik Yaşantılar Tarama Listesi, Olayın Etkisi Ölçeği, Beck Depresyon Ölçeği-II, Disosiyatif Yaşantılar Ölçeği, Tekrarlayıcı Düşünme Ölçeği, Ruminatif Tepkiler Ölçeği, Pozitif Negatif Duygu Ölçeği-Kısa Form, Speilberger Durumluk Kaygı Envanteri, Peritravmatik Disosiyasyon Ölçeği ve Veri Yönelimli Bilgi İşleme Ölçeği ve Somutlaştırma Eğitimi materyalleri uygulanmış, analog travma uyaranı olarak travma filmi izletilmiş ve girici anı sıklıkları Girici Anı Günlüğü vasıtasıyla değerlendirilmiştir. Analiz bulguları, somutlaştırma eğitimi temel etkisinin girici anı sıklığı üzerinde anlamlı olmadığını göstermektedir. Buna ek olarak, peritravmatik disosiyasyon ve sürekli ruminasyonun girici anılar üzerinde pozitif yönde yordayıcı bir rolü olduğu gözlenmiştir. Son olarak, analiz bulguları, kontrol grubu ile KDSE grubunun bilişsel süreçler ve girici anılar arasındaki ilişkide farklı etkileri olduğunu göstermektedir. Ancak, bu farkın araştırmanın hipotezlerinin aksine kontrol grubu lehine olmasının ardında katılımcılara yönelik temel grup farklılıklarının, özellikle de depresyon düzeylerinin bir rolü olabileceği düşünülmektedir.