Deprem travmasının kuşaklar arası aktarımının ortaokul öğrencileri üzerinden incelenmesi

Bu araştırmanın genel amacı, depremi yaşamış bireylerin depremle ilgili travmalarınıdepremi yaşamamış çocuklarına aktarıp aktarmadıklarının incelenmesidir. Bu bağlamda, ailelerin ve çocukların 1999 Gölcük depremini nasıl tanımladıkları, travmanın kuşaklararası aktarımı çerçevesinde ailelerde ve çocuklarında görülen tepkiler, deprem travması ile baş etme yolları ve deprem yaşantısının konuşulabilirliği incelenmiştir. Araştırmada 1999 Gölcük depremini yaşamış aile üyeleri ve bu ailelerin deprem sonrası dünyaya gelmiş çocukları ile görüşmeler yapılmış, elde edilen veriler fenomenolojik deseni ile incelenmiştir. Araştırmada, deprem mağduru ailelerin ve çocuklarının, depremle ilgili travma yaşantılarını ve bu travmanın aktarımını anlamak amacıyla araştırmacı tarafından hazırlanmış sorularla yarı yapılandırılmış bir görüşme formu kullanılmıştır. Veriler, tek, öznel ve yoğun kişisel deneyimlerle ilişkili karmaşık yapıları anlamaya uygun olan açıklayıcı fenomenolojik analiz ile analiz edilmiştir. Katılımcının olguyla ilgili algısı ve ona yüklediği anlamın analize yön verdiği açıklayıcı fenomenolojik analiz, katılımcınınsöyledikleri üzerinden ilerlemektedir. Bununla birlikte, bilimsel literatüre dayalı verilerle de derinlemesine analiz desteklenmektedir. Analiz sonucunda çeşitli temalar ve bu temaların altında kategoriler ve kodlar elde edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, deprem yaşantısı ile ilgili görüşler, depremin fiziksel ve duygusaletkilerine göre ikiye ayrılmaktadır. Fiziksel etkiler felaket, yıkım/hasar, sarsıntı/sallantı, kıyamet, ölüm/can kaybı, yardım çığlıkları, gürültü/ses olarak; duygusal etkiler ise korku, şaşkınlık, üzüntü, panik, çaresizlik ve pişmanlık/suçluluk olarak belirlenmiştir. Çocuklarındepremin duygusal etkilerinden ziyade fiziksel etkilerine; ailelerin ise tam tersine duygusal etkilere daha fazla vurgu yaptıkları görülmüştür. Deprem travmasının kuşaklar arası aktarımıbağlamında, ebeveynlerde aşırı koruyuculuk, hep-mevcut tehlike korkusu, duygu ve endişeleri çocuğa yansıtma, yerine koyma tepkileri görülürken; çocuklarda çocuğun ebeveyn rolüne bürünmesi, travma mağduru ailelerin durumuna ilişkin yüksek farkındalık, travmayıdeneyimlemişçesine içselleştirme tepkileri görülmüştür. Bu araştırmada, katılımcıların deprem travması ile baş etme yöntemleri kaderci yaklaşım, çaresiz yaklaşım, iyimser yaklaşım ve sosyal destek olarak belirlenmiştir. Kaderci yaklaşım dini baş etme ve olduğu gibi kabullenme; çaresiz yaklaşım hayatın anlamsızlaşması, unutmaya çalışma ve alışma;iyimser yaklaşım olumlu değerlendirme; sosyal destek ise psikolojik destek ve aile/arkadaşdesteği şeklinde alt başlıklarda incelenmiştir. Ayrıca, deprem yaşantısınınkonuşulabilirliğinin sessizlik ile detaylı anlatım yelpazesinde değişiklik gösterdiği tespit edilmiştir. Deprem travması ile sağlıklı bir şekilde baş edebilen ve sessizliği ya da detaylı anlatımı tercih etmeden, deprem gerçekliği üzerine kurgulanmış bir hikaye üzerinden depremyaşantısını paylaşan ailelerde, bu travmanın kuşaklar arası aktarımına rastlanmamıştır. Ancak, bu grup dışında kalan ailelerde aktarımın belli özellikleri dikkat çekmiştir. Araştırma sonucunda bakanlıklar, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının travmakonusunda çalışmalar planlanması ve uygulanması konusunda bir protokol imzalaması ve buna göre önleyici çalışmalara herhangi bir deprem yaşanmadan başlanması önerilmektedir. Ayrıca, üniversiteler ya da ilgili bakanlıklar bünyesinde yalnızca deprem konusu odaklı bu çalışmaları yürütecek birimlerin oluşturulması ve bu birimdeki çalışanların tüm mesailerininbu konu ile ilgili planlanması da önerilmektedir.