İMKB'de şirketlerin hisse senetleri getirileri ile finansal oranları arasındaki ilişkilerin incelenmesi

IMKB'DE ŞİRKETLERİN HİSSE SENETLERİ GETİRİLERİ İLE FİNANSAL ORANLARI ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN İNCELENMESİ Ülkemizde finansal mekanizmaya uzun vadeli kredi ve sermaye kaynağı sağlayarak, ekonomiye yön vermede Önemli bir konuma sahip olan sermaye piyasasında, son yıllarda gerek işlem hacmi gerekse kurumsal açıdan önemli gelişmeler yaşanmaktadır. Ekonomik amaçlar yarımda, mülkiyetin tabana yayılması, finans kurumlan üzerindeki toplumsal denetimin artmasıyla birlikte, güvenilir bilgilere ulaşılması gibi önemli sosyal amaçlan da olan sermaye piyasasının, en önemli bölümünü hisse senetleri piyasası oluşturmaktadır. Hisse senetleri piyasasmda yatınmcılann yatınm kararlarını vermelerinde en önemli gösterge olan getiri kavramının, hangi faktörlerden etkilendiğini ortaya çıkarmak, bu piyasanın gelişmesine ve istikrara kavuşmasına önemli katkılar sağlayacaktır. Bu çalışmanın yapılmasındaki amaç, hisse senetlerinin getMlerinin hangi faktörlerden etkilenebileceği sorusundan hareketle şirketlerin finansal oranlan arasındaki ilişkiyi araştırmak doğrultusunda olmuştur. Mali tablolardan elde edilen finansal oranlar ile hisse senetleri fiyatlan arasındaki ilişki 1960'lı yıllann sonundan itibaren özellikle Amerika Birleşik Devletleri'nde çeşitli yönleriyle incelenen bir konu olmakla birlikte, bu konuda ülkemizde yapılan çalışmalar sınırlıdır. Şirketin mali durumu ve piyasa içindeki rekabet niteliklerini ölçen finansal oranlann fiyatlan belirlemede ne kadar etkili olduğunu incelemeyi amaçlarken, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası'nda fiyatların tamamen spekülatif nedenlerle mi belirlenir yoksa fiyat hareketleri finans ve ekonomi bilimi ile de açıklanabilir mi? sorusuna da bir cevap aranmaya çalışılmıştır. Giriş bölümünde hisse senetleri piyasasında ülkemizde yaşanan gelişmelere değinilirken, çalışmanın amacı belirtilmiştir. İkinci bölümde piyasa kavramı üzerinde durularak, mali piyasa ve bu piyasanın alt bölümleri olan para ve sermaye piyasalanna ait bilgiler verilmiştir. Hisse senetleri piyasasının ait olduğu sermaye piyasasının kavramsal olarak ele alınması dışmda; özellikleri, bölümleri, amaçlan, faaliyetleri, kurumlan, ülkemizdeki gelişimi ve para piyasası ile ilişkileri daha detaylı olarak ele alınmıştır. Hisse senetleri getirişini önceden tahmin etmeye yönelik olarak literatürde en çok temel analiz ve teknik analiz yöntemleri kullanılmaktadır. Yatınmcılann sık sık başvurduğu bu iki analiz yöntemi üçüncü bölümde incelenirken; finansal oranlar yardımıyla hisse senetleri getirişini açıklama yönteminin temel analiz yaklaşımı çerçevesinde olması nedeniyle, temel analiz yöntemi konusunda daha detaylı bilgilerin verilmesi uygun bulunmuştur. Şirketlerin mali durumlarını, piyasa içindeki rekabet niteliklerini ölçme amacı ile hesaplanan finansal oranlann, hisse senetlerinin getirileri ile nasıl bir ilişkide olduklanm incelemek amacıyla araştırma içinde kullanılan finansal oranlar dördüncü bölümde ele alınmıştır. Finansal oranlann anlamlan ve hesaplama yöntemleri ayn ayn açıklanırken; yatınmcılann yatınm kararlanm verirken bu oranlan nasıl yorumladığına dair bilgiler de verilmiştir. vmAraştırmanın son bölümü olan uygulama bölümüne geçilmeden önce; finansal oranlar ile hisse senetleri getirileri arasındaki ilişkileri bulmaya yönelik yapılan çalışmalar konusunda yapılan literatür araştırması sonunda elde edilen modellere yer verilmiştir. Uygulama bölümünde ise, çalışmaya konu olan hisse senetleri getirleri ve şirketlerin finansal oranlarının analize nasıl hazırlandığına yer verilerek regresyon analizine geçilmiştir. Regresyon analizinde 1994, 1995, 1996, 1997, 1998 ve 1999 yılları için regresyon denklem tahrninlerinde bulunulmuştur. Bulunan sonuçlar yorumlanarak, getiri ile beklenmeyen yönde ilişkiye sahip finansal oranlar için yorumlar yapılarak bu değişkenlerin modelin dışma alınması ile daha anlamlı regresyon denklemlerine ulaşılmıştır. Nihai ulaşılan modellerle ilgili olarak getirinin finansal oranlan ile nasıl bir ilişkide olduğu yorumlanmıştır. IX