Pilotların işten ayrılma niyetinde örgütsel bağlılık ve alternatif iş imkanlarının rolü

Nitelikli işgücünün herhangi bir sebeple işten ayrılması çalıştığı kurum açısından maddi kayıp anlamına geldiği gibi, bilgi birikiminin de kaybolması demektir. Bu nedenle özel sektör ve kamu sektöründeki yöneticiler nitelikli çalışanlar açısından gerçekleşen işgücü devrini azaltma gayreti içerisindedir. Çalışanların işlerine olan bağlılıklarının zayıflaması sebebiyle işlerinden ayrılma düşüncesine girmeleri olarak ifade edilen işten ayrılma niyeti işten ayrılma davranışını açıklayan en önemli değişken olarak gösterilmektedir. Yazında, işgücü devri ve işten ayrılma niyetine ilişkin çalışmaların büyük bir çoğunluğunun sivil sektör üzerinde yoğunlaştığı; buna karşın askeri bağlamı hedef alan çalışmaların kısıtlı olduğu görülmektedir. Bu çalışmanın yapıldığı tarih itibarıyla uçak ve helikopter pilotlarının işten ayrılma niyetlerini görgül bir araştırma deseni içerisinde inceleyen bir araştırmaya rastlanılmamış olması araştırmanın sorunsallarından birisini oluşturmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı; sosyal mübadele kuramından hareket ederek, Türkiye'de askeri pilotların işten ayrılma niyeti üzerinde etkili olan faktörleri ortaya koymak ve örgütsel bağlılık ile alternatif iş imkanlarının işten ayrılma niyetinin oluşmasındaki rolünü tespit etmektir. Pilotların işten ayrılma niyetini etkileyen faktörlerin belirlenmesinde; demografik özellikler, örgütsel adalet, kişi-örgüt uyumu ve iş tatmini bağımsız değişkenler, örgütsel bağlılık aracı değişken ve algılanan alternatif iş imkanları düzenleyici değişken olarak ele alınmıştır. Değişkenlere ilişkin oluşturulan hipotezler kara havacılık sınıfı pilotlar üzerinde test edilmiştir. Veriler, farklı çalışma yerlerinde görev yapan toplam 410 kişilik bir örneklemden toplanmıştır. Yapılan analizlerde kontrol değişkeni olarak uçuş yılı, uçuş yapılan hava aracı ve meslek içi eğitimler kullanılmıştır. Toplanan veriler için geçerlilik ve güvenilirlik analizi yapılmış, ANOVA testi, regresyon analizi yapılmış, örgütsel bağlılığın aracılık rolü ve algılanan alternatif iş imkanlarının düzenleyicilik rolü test edilmiştir. Analizler sonucunda örgütsel bağlılığın duygusal bağlılık ve devam bağlılığı olmak üzere iki boyutlu oluştuğu tespit edilmiştir. İşten ayrılma niyeti üzerinde en çok etkili olan değişkenlerin sırasıyla duygusal bağlılık, iş tatmini, algılanan alternatif iş imkanları ve devam bağlılığı olduğu bulunmuştur. Alternatif iş imkanlarının, duygusal bağlılık ile işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkide düzenleyicilik rolünün olmadığı, devam bağlılığı ile işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkide düzenleyicilik etkisinin olduğu görülmüştür. Devam bağlılığı düşük olan pilotların işten ayrılma niyetlerinin alternatif iş imkanlarının yüksek algılandığı durumda daha fazla olduğu, duygusal olarak kuruma bağlı olanların yüksek ve düşük alternatif iş imkanlarının her ikisinde de daha düşük işten ayrılma niyeti taşıdıkları görülmüştür. Sivil kurumlarda çalışanlar için ülke yazınında çalışılmış örgütsel adalet, kişi-örgüt uyumu, iş tatmini, örgütsel bağlılık ve algılanan alternatif iş imkanları değişkenleri askeri pilotların işten ayrılma niyetini araştıran bu çalışmada test edilmiştir. Değişkenlerin tamamı kullanılarak askeri bağlamda oluşturulan modelde incelenmiş ve yazına katkı sağlanmıştır. Ayrıca, algılanan alternatif iş imkanları ölçeği Türkçeye uyarlanmış, keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizleriyle kullanılabilirliği teyit edilmiştir.