Kabul ve Kararlılık Terapisi yönelimli psikoeğitim programının olumsuz değerlendirilme korkusu üzerindeki etkisi

Bu araştırmanın amacı, Kabul ve Kararlılık Terapisi yönelimli psikoeğitim programının olumsuz değerlendirilme korkusu üzerindeki etkililiğini incelemektir. Araştırma, 2015- 2016 öğretim yılında Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nde öğrenim gören 1. 2. 3. ve 4. sınıf öğrencileri arasından seçilmiş 26 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Deney ve kontrol grubunda yer alacak katılımcıların seçiminde Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Ölçeği Kısa Formu kullanılmıştır. Belirlenen 26 kişi, deney ve kontrol gruplarına (deney n= 13, kontrol n=13) gruplardaki katılımcı sayısı eşit olacak şekilde dağıtılmıştır. Katılımcılar gruplara kabul edilme sürecinde; psikiyatrik tanı almış ya da tedavi görmekte olan bireyler çalışma grubu dışında tutulmuştur. Mevcut araştırmanın bağımlı değişkenini Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Ölçeği Kısa Formu'ndan alınan puanlar, bağımsız değişkenini ise Kabul ve Kararlılık Terapisi Yönelimli Psikoeğitim Programı oluşturmaktadır. Çalışma gruplarına katılımcı seçerken kullanılmamakla birlikte, Kabul ve Eylem Formu-II de uygulanarak psikolojik katılık düzeylerinde ortaya çıkan değişim raporlanmıştır. Araştırmanın verileri Türkçe uyarlaması Çetin, Doğan ve Sapmaz (2010) tarafından yapılan Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Ölçeği Kısa Formu ve Yavuz ve diğerleri (2016) tarafından Türkçeye uyarlanan Kabul ve Eylem Formu-II kullanılarak elde edilmiştir. Deney ve kontrol gruplarına katılımcı seçerken sadece ODKÖ puanları kullanılmakla birlikte, katılımcıların psikolojik katılık puanlarındaki değişimi görebilmek amacıyla Kabul ve Eylem Formu-II puanları da ayrıca sunulmuştur. Grupların belirlenmesinin ardından sekiz oturumdan oluşan programın uygulanmasına başlanmıştır. Deney grubuna, olumsuz değerlendirilme korkusuyla başa çıkmaya yönelik hazırlanmış Kabul ve Kararlılık Terapisi'ne dayalı psikoeğitim programı uygulanırken, kontrol grubuna ise herhangi bir müdahale programı uygulanmamıştır. Araştırmada Ön test Son test Kontrol Gruplu Gerçek Deneysel Desen kullanılmıştır. Deney grubuna KKT Yönelimli Psikoeğitim programı uygulanmadan bir hafta önce, deney ve kontrol gruplarında yer alan katılımcılara ön test uygulanmıştır. Deney ve kontrol gruplarına, psikoeğitim programı uygulamasının tamamlanmasından bir hafta sonra son test; üç ay sonra izleme testleri uygulanmıştır. Verilerin analizi yapılırken, ölçüm ve gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olup olmadığı tekrarlı ölçümler için iki faktörlü varyans analizi tekniğiyle incelenmiştir. Verilerin analizi sosyal bilimler için veri analizi paket programıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulgularına göre; araştırmanın bağımlı değişkenini oluşturan olumsuz değerlendirilme korkusu için müdahale zaman etkisinin anlamlı olduğu görülmüştür (p<.001). Bu bulgu, katılımcıların farklı deneysel koşullarda yer almalarının ön-test, son-test ve izleme testi puanlarını farklı düzeyde etkilediğini göstermektedir. Ortaya çıkan faklılığın kaynağını belirlemek üzere Bonferroni uyumlu çoklu karşılaştırma testi gerçekleştirilmiştir. Bonferroni uyumlu çoklu karşılaştırma testi ve varyans analizinden alınan sonuçlar, KKT odaklı psikoeğitim programının katılımcıların olumsuz değerlendirilme korkusu düzeylerini azaltmada etkili olduğunu ve bu etkinin üç aylık izleme sonunda da kalıcılığını korumakla birlikte kısmen de olsa artarak devam ettiğini göstermiştir. Elde edilen bulgular bağlamında araştırma sonuçları tartışılmış ve sonraki çalışmalar için öneriler sunulmuştur