Çanakkale'de şehirleşmenin fiziki potansiyeli kullanımı ve alternatif alanların belirlenmesi

Çanakkale ili Çanakkale Boğazı'nın iki yanında yer almaktadır. İlin Anadolu yakasındaki topraklan 'Biga Yarımadası', Avrupa yakasındaki topraklan ' Gelibolu Yarımadası' olarak adlandırılmıştır. Çalışma sahasını; kuzeyde Bayramdere Deltası, güneyde İntepe, doğuda su bölümü çizgisi ve batıda Çanakkale Boğazı arasında kalan kesim oluşturmaktadır. Sorgulama aşamasında ise genel olarak mücavir alan sınırlan dikkate alınmıştır. Çalışmada öncelikle fiziki özellikler üzerinde durulmuştur. Çünkü sosyal ve ekonomik etkinlikler, içinde bulunduğu doğal çevre şartlarından etkilenirler. Daha sonra Çanakkale kentinin nüfus ve yerleşme özellikleri, tarihi perspektif içinde verilmiştir. Son olarak da Çanakkale'deki kentsel gelişimin yerşekli özellikleri, kıyı kullanımı ve arazi kullanım kabiliyet sınıfları ile olan ilişkisi sorgulanmıştır. Sorunların belirlenerek, nedenleri ile ortaya koyulması Çanakkale kentinde sosyal ve doğal ortamının birbiri ile uyumlu gelişmesini sağlamak açısından önemlidir. Çanakkale kentindeki doğal ve sosyal ortam şartlan açıklanırken istatistiki ve kartografik, tarihi veri ve belgelerden de yararlanılmıştır. Bu veri ve belgeler arazi çalışmalan ile desteklenmiştir. Ayrıca konu ile ilgili diğer yayınlardan da yararlanılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu öncesinde, Çanakkale şehrine ait nüfus bilgileri oldukça kısıtlıdır. 1831 yılında yapılan ilk nüfus sayımı ise, yalnızca erkek nüfusu belirleme amacı ile yapıldığı için, bu sayımdan da sağlıklı sonuçlar elde edilememektedir. Cumhuriyetin ilanından sonra yapılan ilk nüfus sayımında 8.515 olan nüfus, 1950'li yıllara kadar şehre yerleştirilen ve zaman çekilen askeri birlikler sayesinde dalgalı bir durum göstermiştir. 1950'li yıllardan sonra ise, şehir nüfusu sürekli yükselerek 2000 yılında 75 .810'a ulaşmıştır. 11 Çanakkale ilinde yerleşmenin tarihi MÖ 4.000 yılma kadar gitmekteyken, Çanakkale Kenti'nde ilk yerleşme 1462 yılma rastlamaktadır. Çanakkale kentinde yerleşmenin çekirdeğini Sarıçay Deltası üzerinde ve Çanakkale Boğazı'nın hemen kenarında kurulmuş olan Çimenlik Kalesi oluşturmaktadır. Şehre 1600'lü yıllarda Rumlar, 1650'lerde Ermeniler, 1700'lü yılların ikinci yarısında Tatarlar vel800'lü yıllarda da Yahudiler yerleşmiştir. Bu dönemde yabancı devletlerin ataşeliklerinin de şehre gelişi ile ticaretin oldukça canlandığı görülmüştür. Fakat 20. yy'ın başlarından 20. yy. ın ortalarına kadar devam eden savaşlar, Çanakkale'nin 'Ticaret Şehri' kimliğini yok etmiştir. Çanakkale şehri Sarıçay Deltası üzerinde kurulmuş ve alüvyal taban düzlüğü ile çevredeki hafif eğimli plato düzlüklerine doğru gelişimini sürdürmektedir. Bu gelişim hem yatay hem de dikey yönde gerçekleşmektedir. Fay hatlarına yakınlığı, Lderece deprem bölgesinde yer alması, gelişim sahasındaki zeminin dayanıksızlığı, yeraltı su seviyesinin yükseldiği ve sıvılaşma potansiyeli, kıyı kesiminde dolgu alanlarının varlığı Çanakkale şehri için birer tehdit unsurudur. Çanakkale mücavir alam yaklaşık 20 km kıyı alanına sahiptir. Bu kıyı alam önemli bir turizm potansiyeli barındırmaktadır. Fakat kıyı kanunundaki tanımlamaların eksikliği ve esnekliği, Çanakkale kıyılarının da hızla ikincil konutlarca işgal edilmesine neden olmaktadır. Çanakkale Kenti'nin yeni gelişim alanları, hızla tarımsal açıdan verimli topraklar üzerine doğru ilerlemektedir. İlk yerleşim alam olan Çimenlik Kalesi yakın çevresi, tarımsal açıdan VTJI. sınıf arazi üzerinde kurulmuştur. Karacaören Ovası tarımsal açıdan verimli ilk dört sınıf araziye de sahiptir. Bu nedenle şehrin gelişimi için tarımsal açıdan verimi düşük ve zemin özellikleri açısından daha uygun alanlar tercih edilmelidir.