Yönetsel tutumların nedenleri

Bu çalışma, ülkemizdeki yöneticilerin tutumlarını betimleme ve açıklama amacını gütmektedir. Bu amaca yönelik olarak öncelikle, ilgili yazın taranarak yönetsel tutumları açıklayıcı bir kuramsal çerçeve oluşturulmuştur. Oluşturulan kuramsal çerçevede, yöneticilerin belirsizliğe, kurallara, astlarına, üstlerine, ekip çalışmasına ve örgüte karşı tutumlarını üç değişken kümesinin etkilediği vurgulanmıştır; buna göre örgütsel yaşam öncesi toplumsallaşma sürecinde yöneticinin içinde bulunduğu toplumsal, eğitimsel ve biyolojik koşullar ve örgütsel toplumsallaşma sürecinde edindiği deneyimler, çalışmaya, eyleme, yetkeye ve gruba ilişkin kişilik eğilimleri aracılığıyla veya doğrudan tutumlarını etkilemektedir. Bu kuramsal çerçeve, Ankara'daki merkezi, bağlı/ilgili/özerk 97 kamu kuruluşunda orta ve üst düzeyde bulunan 331 yöneticiden, anket yönetimiyle elde edilen veriler ışığında test edilmiştir. Çalışmanın amaçlarına ulaşmak üzere analizlere geçmeden önce, örneklem için 'emik bilgiyi' ortaya çıkarıcı geçerli ve güvenilir tutumsal ve kişiliksel boyutlar ve bunlara ilişkin ölçekler oluşturulmaya çalışılmıştır. Bunun için, yönetsel/örgütsel olguların evrensel ve kültüre özgü nitelikler taşıdığı varsayımına dayalı olarak, içsel gözlemleri/ deneyimleri ve örneklem için geçerli olabilecek evrensel kuramları içeren yönetsel boyutlar oluşturulmuş, Doğrulayıcı Faktör Analizi yardımıyla da örneklem için geçerli ve güvenilir tutum ve kişilik boyutlarına ilişkin ölçeklere ulaşılmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak, 9 tutumsal ve 10 kişiliksel boyut tanımlanmıştır. Ayrıca, bireysel değişken kümesi 10, örgütsel değişken kümesi ise 6 değişken kapsamaktadırlar. Veri analizinde, öncelikle yöneticilerin tutumsal, kişiliksel, bireysel ve örgütsel eğilimleri ve nitelikleri, tanımlanan değişkenler bazında betimlenmeye çalışılmıştır. Ulaşılan sonuçlar, benzer örneklem üzerinde yapılmış görgül ve izlenimsel çalışmaların bulgularıyla karşılaştırılarak, bulgular arası farklılıkların muhtemel nedenleri üzerinde durulmuştur. Daha sonra, yöneticilerin tutumsal eğilimlerinin nedenlerini açıklamak üzere öncelikle, bu eğilimlerin daha çok hangi değişken kümesinin etkisinde şekillendiği analiz edilmiştir. Bunun için, Çoklu Regresyon Analizi yöntemi kullanarak, bireysel, örgütsel ve kişiliksel değişken kümelerinin tutumlar üzerindeki göreceli etkileri analiz edilmiştir. Ayrıca, yöneticilerin kişilik eğilimlerinin, toplumsallaşma sürecinin daha çok hangi evresinde şekillendiğini bulmak amacıyla, bireysel ve örgütsel değişken kümelerinin kişiliksel eğilimler üzerindeki göreceli etkileri irdelenmiştir. Veri analizinde son olarak, her bir tutumsal boyut ayrı ayrı ele alınarak, yöneticileri belirli tutumlara yönlendiren spesifik bireysel ve örgütsel nitelikler ve kişiliksel eğilimler analiz edilmiştir. Bunun için her bir tutumsal boyuta Tekrarlı Yörünge Analizi uygulanmış, söz konusu tutumsal boyutlardaki eğilimleri doğrudan ve anlamlı bir biçimde etkileyen bireysel, örgütsel ve kişiliksel değişkenler ve tutumları kişiliksel değişkenler aracılığıyla dolaylı olarak etkileyen bireysel ve örgütsel değişkenler belirlenmeye çalışılmıştır. Bu analiz ayrıca, yöneticilerin tutumsal farklılıklarının nedenlerini bulmak amacıyla Varyans Analiziyle desteklenmiştir. Bu analizler gerçekleştirilirken, her bir değişkenin diğer değişken üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkisinin gücü ve yönü, diğer değişkenlerin etkileriyle karşılaştırmalı olarak irdelenmiş ve bu etkilerin muhtemel nedenleri üzerinde durulmuştur. Ayrıca, ulaşılan bulgular değişkenler arası nedensel ilişkileri inceleyen diğer araştırmaların öngördüğü varsayımlar ve/veya ulaştığı bulgular ışığında değerlendirilmiştir. Son olarak, ulaşılan bulgular genel olarak değerlendirilirken, yönetsel tutumların şekillenmesinde ülkemizde etkili olan toplumsallaşma sürecinin Batı toplumlarınkinden farklı olduğu vurgulanmış ve bu farklılığın uygulamaya ilişkin taşıdığı anlamlar irdelenmiştir. Ayrıca, çalışmanın yönetsel tutumları açıklamada kuramsal ve yöntemsel eksikliklerine değinilerek, gelecekteki çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur.