Kognitif tekniklerin bilince ulaşan ve ulaşmayan görsel uyaranların emosyonel işlemlenmesi üzerine etkisinin 0,1 hz kalp atım hızı değişkenliği ile saptanması

Bu tez çalışmasında, bilinçli algı oluşturan ve oluşturmayan görsel uyaranların emosyonel işlemlenme süreçlerinin incelenmesi ve kognitif tekniklerin emosyonun düzenlenmesi üzerindeki etkilerinin objektif yöntemlerle ortaya konması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, örneklemleri, kronoloji ve metodojileri itibariyle birbirinden farklı ancak hipotetik temelleri itibariyle birbirini destekleyen üç ayrı çalışma yürütülmüştür. ÇALIŞMA NO 1 Dar tanımıyla, emosyonel bir yanıtın oluşumu ve bu yanıtın etkin biçimde kontrol altına alınması aşamalarını içeren emosyon regülasyonunun nesnel yöntemlerle tespiti oldukça zordur. Son dönem görüntüleme çalışmaları, kognitif tekniklerin uygulanması esnasında aktive olan üst kortikal devrelerin, amigdala merkezli korku yanıtının kontrol altına alınmasında önemli rol oynadığına işaret etmektedir. Bu çalışmada ilk olarak, emosyon regülasyonunun tespitinde oldukça yeni ve özelleşmiş bir psikofizyolojik parametre olarak öne sürülen 0,1 Hz Kalp Atım Hızı Değişkenliği indekslerinin duyarlılığının test edilmesi ve diğer psikofizyolojik parametrelerle kıyaslanması, ikinci aşamada ise kognitif 'mesafelenme' tekniğinin emosyon regülasyonu üzerinde yaratacağı etkinin bu indesklerle nesnel biçimde ortaya konması amaçlanmıştır. Çalışmaya alınma kriterlerini karşılayan 28 sağlıklı gönüllü, afektif resimlere bakarken uygulayacakları yönteme göre 14'er kişilik kontrol ve bilişsel teknik gruplarına dağıtılmıştır. Tüm katılımcılar, özel bir gösterim paterniyle hazırlanmış, nötral ve negatif resim bloklarından oluşan bir görsel görevi tamamlamışlardır. Kontrol grubundakilerden resimlere herhangi çaba göstermeksizin serbestçe bakmaları, teknik grubundakilerden ise resim gösterimleri esnasında kognitif mesafelenme tekniği uygulamaları istenmiştir. Psikofizyolojik veri, deri iletkenliği ve kızılötesi kan hacmi-nabız sensörleri ile kaydedilmiş; başta 0,1 Hz indeksleri olmak üzere kalp atım hızı değişkenliği ve elektrodermal aktivite parametrelerinin bloklara göre değişim skorları hesaplanmıştır. Tüm KAHD indeksleri için negatif uyaran bloğundaki değişim nötrale kıyasla anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır. Bu parametreler içinde blokların afektif niteliğine duyarlılığı en yüksek olan 0,1 Hz KAHD indeksleridir (p< 0 ,001). Deri iletkenlik seviyesi değişimi ise bloklar arasında fark göstermemiştir. Teknik ve kontrol gruplarında afektif bloklara göre kaydedilen KAHD değişimlerinin düzeyi kıyaslandığında, yalnızca 0,1 Hz KAHD n. u indeksinin anlamlı değişim gösterdiği saptanmıştır. Bir başka deyişle, kognitif mesafelenme tekniği uygulayan grupta, nötrale kıyasla negatif uyaranlarda görülen 0,1 Hz KAHD n. u artışı, kontrol grubundakinden anlamlı düzeyde yüksektir. ÇALIŞMA NO 2 Kognitif psikoloji alanında, bilinçli algı oluşturmayan görsel uyaranların işlemlenme süreçlerine dair çok sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmaların büyük kısmında, görece basit ve zayıflatılmış uyaranların çok kısa süreli (15- 40 ms) gösterimlerine dayalı maskeleme teknikleri kullanılmıştır. Bilinçli deneyim oluşturmayan nöronal işlevlerin nitelik ve kapasitesine dair çıkarsamalar, uyaran gösterimlerindeki son derece kısıtlı koşullar nedeniyle tartışma yaratmaktadır. Bu çalışmada, görsel uyaranların çok daha uzun sürelerde gösterimlerine karşın, bilinçli algı oluşturmalarını engelleyen yeni bir yöntem olarak 'sürekli flaş yoluyla baskılama' tekniğinin etkinliğinin test edilmesi; ayrıca başarılı baskılanmanın sağlandığı bireylerde, bilince ulaşmayan görsel uyaranların afektif niteliğinin beyinde ne derece ayrıştırılabildiğinin 0,1 Hz KAHD indeksleri ile ortaya konması amaçlanmıştır. Çalışmaya 32 sağlıklı gönüllü dahil edilmiş, katılımcılara aynalı bir stereoskop yardımıyla 15'er adet negatif ve nötral resimden oluşan uyaran blokları randomize sırayla gösterilmiştir. Katılımcıların 29'unda SFYB tekniği tama yakın etkinlik göstermiş, afektif resimlerin bilinçli algı oluşturması engellenmiştir. 0,1 Hz KAHD indekslerinde, negatif afektif resim blokarında kaydedilen değişim skoru, nötrallere kıyasla anlamlı derecede yüksek saptanmıştır. Bir başka deyişle gösterilen resimlerin afektif nitelikleri, bilinç düzeyinde algılanmamalarına karşın ilgili nöral devrelerde ayrıştırılabilmiştir. ÇALIŞMA NO 3 Kognitif nörobilim perspektifinden bilinçli algının oluşumu büyük oranda, son derece karmaşık nöral ağların elektrofizyolojik etkileşim prensipleri ile belirlenir. Bu çalışmada, bilince ulaşması fizyolojik gereklilikler itibariyle mümkün olmayan negatif afektif uyaranların işlemlenmesi esnasında ortaya çıkan emosyon regülasyonunun etkinliğinin, bilinç düzeyindeki kognitif bir işlev ile ne denli değiştirilebileceğinin araştırılması amaçlanmıştır. Çalışmaya 29 sağlıklı gönüllü dahil edilmiş, katılımcılara aynalı bir stereoskop yardımıyla, birbirine denk 15'er negatif resimden oluşan iki uyaran bloğu randomize sırayla gösterilmiştir. Tüm katılımcılar, her bir baskılanmış uyaran gösteriminin bitiminde kendilerine verilen komuta göre ekrandaki noktaya odaklanmış ya da geometrik şekil kombinasyonlarını etkin bir çaba ile tanımlamışlardır. Katılmcıların 26'sında sürekli flaş yoluyla baskılama tekniği etkinlik göstermiştir. Kognitif bir teknik olarak tanımlama işlevinin aktive edilmesi, 0,1 Hz KAHD indekslerinde kontrol koşuluna kıyasla anlamlı düzeyde artışa yol açmıştır. Bir başka deyişle emosyonel yanıt, bilince ulaşmayan bir uyarana bağlı ortaya çıkmış olmasına rağmen, bilinç düzeyinde kognitif bir çabayla daha etkin biçimde regüle edilmiştir.