Türkiye sağlık sektöründe rekabet stratejileri: Hastaneler üzerine bir araştırma

Sağlık hizmetleri sunumunda rekabet kavramı 1980'li yıllarla birlikte uluslararası literatürde, özellikle ABD'de ilgi görmesine karşılık, ülkemizde bu alana yeterli ilgi gösterilmemiştir. Ancak Türkiye 1980'lerin ABD'sindekine benzer bir sürece girmiştir ve bu bakımdan sağlık sektöründe, özellikle de hastanelerde rekabet önem kazanmıştır. Çalışmanın ana amacı, Türkiye'de hastanelerin hangi stratejileri uyguladıklarının belirlenmesi ve uyguladıkları stratejilere göre hastaneler arasında bir performans farkının olup olmadığını ortaya koymaktır. Bu bağlamda çalışmanın amaçlarını şu şekilde ifade etmek mümkündür:-Özel ve kamu hastanelerinin rekabet stratejilerini algılama ve uygulama yeteneklerini ölçmek ve bu bağlamda hastanelerin rekabet gücünü etkileyen faktörleri belirlemek,-Özel ve kamu hastanelerin hangi stratejileri uyguladıklarını belirlemek,-Farklı rekabet stratejilerini uygulayan hastanelerin uyguladıkları stratejiye göre varsa performans farklılıklarını ortaya koymaktır. Çalışmada literatür çalışmasından sonra bu literatürden yararlanılarak bir anket oluşturulmuştur. Ankette hastanelerin genel özelliklerinin yanı sıra, sağlık yöneticilerinin sağlık sektörüne giriş engelleri, hastanelerin stratejik kararlar alırken rakipleri ve çevrelerini ne oranda dikkate aldıkları, Porter'ın jenerik stratejileri, Miles ve Snow'un stratejik tipolojisi ve büyüme stratejilerinden çeşitlendirme, dikey bütünleşme ve yatay bütünleşme faktörlerini nasıl değerlendirildiklerine ilişkin sorular sorulmuştur. Anketin geçerlilik ve güvenilirlik analizi yapılmıştır. Elde edilen sonuçlardan sonra tanımlayıcı istatistiksel metotların yanı sıra soruların arasındaki farkların ve hipotezlerin test edilmesinde iki ortalama arasındaki farkın önem kontrolü, tek yönlü varyans analizi ve Ki-Kare testleri kullanılmıştır. Ayrıca hastanelerin uyguladıkları stratejiler esas alınarak performans farklılıkları karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgulara göre; özel hastaneler daha önde olmak üzere hastaneler daha çok farklılaştırma ve çeşitlendirme stratejisi uygulamakta ve atılgan ve analizci strateji tipini benimsemektedirler. Buna karşılık kamu hastaneleri arasında toplam maliyet liderliği ve dikey bütünleşme stratejileri uygulayan ve savunmacı tip geliştiren hastaneler özel hastanelerden daha fazladır. Özel hastaneler yatay bütünleşmeye daha eğilimli bulunmuştur. Farklılaştırma, çeşitlendirme ve dikey bütünleşme gibi daha agresif strateji izleyen hastanelerin kapasite kullanım oranları pozitif yönde gelişmektedir. Buna karşılık toplam maliyet liderliği ve yatay bütünleşme stratejisi gibi agresif olmayan stratejiler izeleyen hastanelerin hizmet hacimlerinde büyüme meydana gelmektedir. Savunmacı tipte olan ve odaklanma stratejisi izleyen hastaneler bazı alanlarda başarılı olmakla birlikte, hiçbir zaman öne çıkamamaktadırlar. Hiçbir strateji uygulamadığını bildiren hastaneler ve tepkici tipteki hastanelerin performansı tüm hastanelerden daha düşüktür. Hastanelerin kendi nitelikleri ve çevresel değişkenleri dikkate alarak strateji seçmeleri ve sektörde meydana gelen değişime uyum sağlamak için esnek bir yapı geliştirmeleri önerilmektedir.