Çocukların kendi cinsiyetini araştırma düzeyleri ile toplumsal cinsiyet kalıpyargı esneklik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu araştırmanının temel amaçlarından biri Liben ve Bigler'in (2002) geliştirdikleri Çocuklar İçin Meslekler, Etkinlikler ve Özellikler Ölçeğinin Türk örneklemi üzerinde sınanması; bir diğeri de 10-14 yaş arasındaki kız ve erkek çocukların farklı alanlarda kendi cinsiyetini ayrıştırma düzeyleri ile toplumsal cinsiyet kalıpyargılarının esneklik düzeyi arasındaki ilişkilerin incelenmesidir. Araştırmanın örneklemini 313'ü kız, 310'u erkek olmak üzere toplam 623 çocuk oluşturmaktadır. İlköğretim 4., 6. ve 8. sınıflarından araştırmaya katılan çocukların yaşlan 8 yaş, 8 ay ile 14 yaş, 8 ay arasında değişmektedir. Araştırmada veri toplama aracı olarak Çocuklar İçin Meslekler, Etkinlikler ve Özellikler Ölçeği ile Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması iki aşamadan oluşmaktadır. İlk olarak ölçek maddelerinin kadınsı-erkeksi olarak ayrıştırılması ve Türk kültürüne uygunluğunun belirlenmesi amacıyla 17-28 yaş arasındaki 165 üniversite öğrencisi ile bir ön çalışma yapılmıştır. Üniversite öğrencilerinden elde edilen ortalamaların iç tutarlık ve iki-yarım güvenirlik katsayılarının yeterli olduğu görülmüştür. İkinci aşamada yapılan analizler sonucunda ÇMEÖ Ölçeğinin, Croanbach-alfa, iki yarım güvenirlik ve test-tekrar test katsayıları ile belirlenen güvenirliklerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu gözlenmiştir. Araştırmanın bulguları 10-14 yaş arasındaki çocukların toplumsal cinsiyet kalıpyargı esneklik düzeylerinin cinsiyete; meslekler, etkinlikler ve özellikler gibi farklı alanlara; ayrıca kültürel olarak şekillenen kadınsı-erkeksi rollere ve özelliklere göre değiştiğini göstermektedir. Buna göre kızların kalıpyargı esneklik düzeylerinin erkeklerden daha fazla olduğu görülmüştür. Hem kızların hem erkeklerin toplumsal cinsiyetIV kalıpyargılarının özellikler alanında, mesleklere ve etkinliklere göre; ayrıca erkeksi meslek ve etkinliklerde ve kadınsı özelliklerde daha esnek düzeyde olduğu gözlenmiştir. Son olarak çocuklarda gözlemlenen esneklik düzeyinin, literatürü destekler nitelikte, ortak etkileşimler temelinde yaşla birlikte arttığı görülmüştür. Araştırmamızda çocukların kendi cinsiyetlerini ayrıştırma düzeylerine ilişkin bulgular genel olarak değerlendirildiğinde ise, kızların kadınsı maddeleri, erkeklerin de erkeksi maddeleri kendilerinde daha fazla onayladıkları görülmektedir. Kültürel olarak belirlenmiş kalıpyargılar temelinde mesleki tercihlerde bulunan çocuklar, günlük etkinliklerinde de kendi cinsiyetleri açısından uygun görülen etkinlikleri tercih etme eğilimindedirler. Bunlardan farklı olarak erkeklerin kendilerini değerlendirirken kadınsı özellikleri tercih ettikleri gözlenmiştir. Sonuç olarak, araştırmamıza katılan 10-14 yaş arasındaki hem kızların hem de erkeklerin kendi cinsiyetini ayrıştırma düzeylerinin genel olarak yüksek olduğu söylenebilir. Son olarak çocukların toplumsal cinsiyet kalıpyargı esneklik düzeyleri ile kendi cinsiyetlerim ayrıştırma düzeyleri arasındaki ilişkilere ait bulgular değerlendirildiğinde, kadınsı kendilik onaylan yüksek olan kızların, toplumsal cinsiyet kalıpyargı esneklik düzeylerinin katı; erkeksi kendilik onayı yüksek olan kızların ise kalıpyargılarının esnek düzeyde olduğu görülmektedir. Erkeklerde ise, erkeksi maddeleri kendilerinde onaylayanların, toplumsal cinsiyet kalıpyargı esneklik düzeylerinin düşük olduğu; kadınsı kendilik onaylan yüksek olanlarında, toplumsal cinsiyet kalıpyargı esneklik düzeylerinin yüksek olduğu görülmektedir. Elde edilen bulguların Liben ve Bigler'in (2002) geliştirdikleri Kişisel Yol Modeli çerçevesinde bekleneni yansıttığı düşünülmektedir.