Malül gazilerin psikososyal süreçleri ve baş etme kaynakları: Bir gömülü teori çalışması

Bu araştırmanın amacı, terörle mücadele sürecinde yer alanan, organ ve/veya işlev kaybı yaşayan malül gazilerin hangi psikososyal süreçleri deneyimlediklerinin, bu süreçlerde yaşadıkları güçlüklerin ve baş etme kaynaklarının incelenmesidir. Bu amaçla çalışmada nitel araştırma desenlerinden gömülü teori deseni kullanılmıştır. Araştırmada katılımcıların belirlenmesinde kartopu örnekleme yöntemi ve katılımcı sayısının belirlenmesinde ise kuramsal örnekleme yöntemi kullanılmış ve yaşları 30 ile 51 arasında değişen 20 malül gazi ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Araştırmanın verileri yapılandırılmamış ve yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmış ve bu görüşmelerde veri toplama aracı olarak, araştırmacı tarafından geliştirilen 'Görüşme Soru Listesi' kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde 'MAXQDA 12' nitel veri analiz bilgisayar programından yararlanılmış ve gömülü teorinin veri çözümleme aşamaları takip edilmiştir. Veriler açık, eksen ve seçici kodlamaya göre çözümlenmiş ve kategoriler oluşturulmuştur. Araştırma sonucunda malül gazilerin psikososyal süreçleri ve baş etme kaynaklarını ortaya koyan Malül Gazilik Deneyimi 'o an- ölümün kıyısından dönmek', 'tedavi süreci', 'gerçek hayata dönüş- uyum sorunları', 'kabullenme ve hayata tutunma' süreçleri çerçevesinde açıklanmıştır. O An- Ölümün Kıyısından Dönmek süreci travma yaşantısı, travmaya duygusal tepkiler, süreçle baş etme ve zaman karşı yarış temalarında; Tedavi Süreci yıpratıcı tedaci, kaybı kabullenememe-duygusal tepkiler ve süreci kolaylaştıran dinamikler temalarında; Gerçek Hayata Dönüş-Uyum Sorunları süreci travmanın psikolojik izleri, engellenme, toplumsal onay görmeme ve yabancılaşma temalarında; Kabullenme ve Hayata Tutunma süreci ise iç destek kaynakları, dış destek kaynakları ve yeni yaşama uyum temalarında açıklanmıştır. Organ ve işlev kayıpları ve travma yaşantıları ile evlerine dönen malül gaziler, sivil hayatta travmanın psikolojik izleri, psikososyal yaşama katılımda engellenme ve toplumsal onay görmeme gibi çeşitli uyum sorunlarıyla karşılaştıkları için kendilerine ve geleceğe dair umutlarını yitirerek karamsarlığa düşmekte ve mutsuz olmaktadırlar. Baş etme ve destek kaynakları güçlü olmayan malül gazilerin öfke/tepkisellik ve kendini soyutlama gibi olumsuz baş etme yollarına başvurdukları için uyum sorunlarının üstesinden gelemedikleri ve böylece kendilerine ve topluma karşı yabancılaştıkları anlaşılmıştır. Ancak olumlu kişilik, manevi baş etme ve deneyimi anlamlandırma gibi iç destek kaynakları; devlet güvencesi, aile desteği, diğer malül gazilerle birliktelik, sosyal çevre desteği ve profesyonel psikolojik destek gibi dış destek kaynakları sayesinde travma ve kayıp deneyimlerini kabullenerek hayata tutunan malül gaziler, değişen yaşam koşulları karşısında diğer insanlara ihtiyaç duymadan bağımsız yaşayabilmekte, yaşamlarında bir rutin oluşturarak hayatlarını düzene sokmakta ve topluma katılarak sosyalleşmektedirler. Ayrıca fiziksel, psikolojik ve sosyoekonomik açıdan çok zorlu deneyimler yaşayan ve destek kaynakları sayesinde bu güçlüklerin üstesinden gelebilen malül gazilerin yaşamları, kendini algılama biçimleri ve gelecek algıları başlarda olumsuz yönde etkilense de malül gazilik deneyiminin gazilerin kişiliklerini ve yaşamlarını olumlu yönde etkilediği anlaşılmıştır.