Seçmenlerin belediyeler hakkındaki etik algısı: Ankara örneği

Son yıllarda kamu yönetiminde yozlaşma, kayırma ve verimsizlik gibi faktörlerin ciddi sorunlar olarak hissedilmesi nedeniyle kamu hizmeti etiği daha çok tartışılan ve dikkat sarf edilen bir konu haline gelmiştir. Kamu hizmetinde etik kavramı, kamu hizmetinde etik değerlerin önemsenmesi ve kamu görevlilerinin kamu hizmetlerini yerine getirirken uymak zorunda oldukları ilke ve kurallar bütünü olarak ifade edilmektedir. Kamu hizmetlerinin muhatabı olan halkın bu hizmetlerin denetleyicisi rolünü üstlenmeleri kamuda yaşanan yolsuzluk ve etik dışı uygulamaları azaltmak bakımından oldukça önemlidir. Ancak, alan yazın incelendiğinde etik ilke ve değerler ile yozlaşma ve yolsuzluk kavramlarının toplumda farklı bireyler için farklı anlamlar ifade ettiği görülmektedir. Bu nedenle, kamu hizmetini sunan kamu görevlileri ile bu hizmetlerden yararlanan vatandaşların etik kural, ilke ve standartlara ilişkin algı ve tutumlarının örtüşmesi önem kazanmaktadır. Bu tez çalışmasının amacı seçmenlerin belediyeler hakkında kamu hizmeti etiğine ilişkin ilke, değer ve standartlar bağlamında nasıl algı ve tutumlara sahip olduğunu ve söz konusu tutum ve algılarda hangi faktörlerin etkili olduğunu belirleyebilmek, dolayısıyla kamu hizmeti etiği alanına ampirik temelli bulgu ve bilgilerle katkıda bulunabilmektir. Bu çalışmada, belediyelerin sayısız elzem ve önemli kamu hizmetini sunan halka en yakın yerel yönetim birimleri olması nedeniyle araştırma alanı olarak belediyeler seçilmiştir. Araştırma evrenini Ankara İli anakent alanında yer alan İlçe Belediyelerinde ikamet eden seçmenler oluşturmaktadır. Bu araştırma yöneldiği amaç bakımından betimleyici ve kullanılan veri toplama tekniği bakımından uygulamalı bir alan araştırmasıdır. Araştırma problemine ilişkin birincil veriler kuramsal çerçeveye dayanarak oluşturulan anketlerin belirlenen örneklem kümesine uygulanması yoluyla derlenmiştir. Örneklem kümesi Ankara anakent alanında yer alan dokuz ilçeden yüzer kişi olmak üzere toplam dokuz yüz katılımcıdan oluşmaktadır. Anketlerden elde edilen veriler, tez çalışmasının amacı gereği kamu hizmeti etiğine etki eden çok sayıdaki faktörü daha az sayıda kavramsal değişkenle özetlemek ve yorumlanabilir hale getirebilmek için açımlayıcı faktör analizine tabi tutulmuştur. Bunun yanı sıra seçmenlerin kamu hizmeti etiği faktörlerine ilişkin algıları ile demografik nitelikleri arasında ilişki olup olmadığını belirlemek amacıyla t-testi ve tek yönlü varyans analizi yapılmıştır. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda ölçekteki değişkenlerin tek faktör altında toplandığı görülmüştür. Bu faktör kuramsal çerçeveye dayanarak 'kamu hizmeti etiği' faktörü olarak adlandırılmıştır. Ayrıca, t-testi ve tek yönlü varyans analizleri sonucunda seçmenlerin kamu hizmeti etiği algıları ile yaş, eğitim düzeyi ve medeni durum faktörleri arasında anlamlı bir ilişki olmadığı belirlenmiştir. Diğer taraftan, cinsiyet, ikamet edilen belediye, ikamet süresi, siyasi eğilim ve gelir düzeyi gibi demografik nitelikleri ile seçmenlerin kamu hizmeti etiği algısı arasında ise anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Seçmenlerin belediyeler hakkında kamu hizmeti etiği değişkenlerine ilişkin tutum ve algılarında seçmenlerin demografik faktörlerinin etkileri de tek tek incelenmiş ve '62 yaş ve üzeri' grubun neredeyse tüm değişkenlerde en olumsuz algıya sahip olduğu; kadınların erkeklere göre daha olumsuz algıya sahip olduğu; 'evli' ve 'bekar' seçmelerin genelde benzer bir tutum sergilediği; 'üniversite ve üzeri' grubunun genel olarak en olumsuz görüntüyü çizdiği; '1 yıldan az' ikamet süresi grubunun oldukça olumlu, '1-4 yıl arası' grubun ise oldukça olumsuz bir algıya sahip olduğu; genel olarak 'liberal' ve 'sosyalist' seçmenlerin olumlu bir tutum sergiledikleri, buna karşılık 'merkez sol' ve özellikle 'köktendinci' görüşlü seçmenlerin ise oldukça olumsuz bir algıya sahip oldukları; 'Mamak' ve 'Keçiören'de ikamet eden seçmenlerin en olumsuz, 'Çankaya' ve 'Yenimahalle'de ikamet eden seçmenlerin ise en olumlu tutuma sahip olduğu; '900- 2800 TL' geliri olan seçmenlerin en olumlu görünümü sergilediği sonuçlarına ulaşılmıştır:Seçmenlerin ölçekteki değişkenlerin tamamını %40'ın üzerinde, büyük bir çoğunluğunu ise %50'nin üzerinde bir oranda olumsuz değerlendirdiği görülmüştür. Bu kapsamda elde edilen bulgulara göre seçmenlerin belediye görevlilerinin ahlakiliği hakkındaki algısının ve güveninin olumsuz düzeyde olduğu belirlenmiştir. Bu durum, halkın gözünde belediyelerin kurumsal imajının zedelendiği biçiminde yorumlanmıştır. Son olarak, belediye görevlilerinin 'faydacı etik' anlayışına yönelik önermeye seçmenlerin büyük bir oranda olumsuz görüş bildirdiği ve belediye görevlilerini faydacı bulmadığı görülmüştür. Öte yandan, liberal siyasi eğilime sahip seçmenlerin, belediye görevlilerini 'faydacı' bulma oranının diğer siyasi eğilim gruplarına oranla daha yüksek olduğu belirlenmiştir