Bursa tarihi kent merkezinin kentsel dönüşümle değişimi: Doğanbey örneği

Türkiye'de neoliberal kentsel gelişim ve büyüme dinamikleri kentlerin tarihi merkezi alanlarını da etkilemiştir. Kentsel dönüşüm ise özellikle 1980 sonrası neoliberal politikalar ekseninde kooperatifleşmeyle beraber apartman konut biçimiyle kentlerde görünür kılınmış, gecekondu önleme ile başlayan süreç, 1990 sonrası piyasa odaklı depreme dayanıklı konut üretme politikaları ile konut üretimi yapılmıştır. TOKİ'nin kurulması ile birlikte de farklı konut tipleri kentsel dönüşüm uygulama alanına girmiştir. Özellikle 2000 sonrası özellikle göçe ve kentleşme dinamiklerine bağlı kentsel büyüme hareketliliği tarihi kent kimliğinde olan kentleri yeni liberal büyüme sürecine sokarak yönetişimci bir perspektifte kentsel dönüşüm projelerinin artmasına neden olmuştur. 2012 yılında yürürlüğe giren 6306 sayılı Afet Altında Kalan Yerlerin Dönüştürülmesi adlı kanun ile yerel yönetimlere önemli yetkiler vererek, eski konut stoklarının yenilenmesi adı altında sermayenin önünü açan kentsel dönüşüm projelerinin yürürlüğe girmesine zemin hazırlamıştır. Kentsel dönüşüm projeleri son yıllarda piyasa koşullarının belirlediği ölçütlerle tarihi kent merkezlerinde, tescilli yapıların olduğu, tarihi kent kimliğine uygun kentlerde, mahalle yaşamının yoğun yaşandığı mekansal alanlarda öncelikli dönüşüm sürecinin gerçekleştiği görülmüştür. Harvey'in de ifade ettiği üretim ve tüketim sürecinin coğrafi rasyonalizasyonunda piyasa koşulları mekansal olarak tarihi kent merkezlerinde genişleyerek tarihi dokunun, arazinin ve doğanın korunmasını gözeten kentsel dönüşüm uygulamaları gerçekleşmektedir. Bursa da 600 yıllık tarihi kent yapılanmasında Osmanlı Devletinin ilk başkentliğini yapmış ve 14. Yüzyıldan kalma eserler tarihi miras olarak kent merkezinde konumlanmıştır. 2014 yılında Dünya Mirası listesine giren Bursa kentinin tarihsel dokuda gerçekleşen Doğanbey Kentsel Dönüşüm konutlarının kentsel koruma ve sürdürülebilirlik ilişkisi bu tez araştırılmasında tartışılmaktadır. Bu eksende alan araştırması Bursa'nın ilk kentsel dönüşüm projelerinden biri olan Doğanbey Kentsel Dönüşüm Projesi kapsamında Doğanbey Mahallesi TOKİ konutlarında gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın yönetsel ve yönetişimci bir boyutu olan 10 kamusal aktörle usul, esas, yönetmelik ve kararların nasıl gerçekleştiğine ilişkin kentsel dönüşümün paydaşları ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. 2020- 2021 yıllarının yaz aylarını kapsayan 6 aylık süreçte 5 kadın, 5 erkek 10 kamusal paydaş ile kentsel dönüşüm konutlarında yaşayan genç, orta yaşlı ve yaşlı 15 kadın, 15 erkek ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulgularının analizi ise nitel içerik analiz tekniği ile gerçekleşmiştir. Saha bulguları, fiziksel, kültürel değişimler, göç, güvenlik ve kentsel dönüşümün refah arayışında katılımcıların konforlu yaşam beklentisi gibi değişkenler sorgulanmıştır. Kentsel dönüşüme katılımcıların yükledikleri anlam eski konut ve yeni konut kıyasında bekledikleri ve umduklarının ne olduğu, yatay mimariden dikey mimariye geçişle değişen yaşam stratejileri mahallelik ve komşuluk ekseninde Bursa'nın tarihi kent merkezinde bulunan Doğanbey Mahallesinde bir kentsel dönüşüm projesi saha araştırması kapsamında değerlendirilmiştir.