Mali dünyamızın yeni kavramlarından: Factoring

Dünya'da çok eski çağlardan beri bilinen ancak Türkiye'de 1988 yılında uygulanmaya başlanan 'FACTORING', büyük hacimli kredili satış yapan firmaların bu satışlardan doğan ve doğacak alacak haklarının 'factor' adı verilen kuruluşlara satılması olarak tanımlanabilecek bir faaliyettir. Factoring faaliyeti, alacakların tahsilatı, finansman sağlama, garanti verme ve risk üstlenme gibi temel fonksiyonlar yanında pazar araştırması, kredi istihbaratı muhasebe kayıtlarımın tutulması gibi yan fonksiyonları da kapsamaktadır. Faaliyet alanlarına ve niteliğine göre çeşitli türlere ayrılan factoring, temelde satıcı, factor ve alıcı arasında işlemektedir. Uluslararası factoring'de alıcı ile satıcı farklı ülkelerde faaliyet gösterdiği için ikili factor devreye girmekte ve factoring dört taraflı olarak işlemektedir. Factoring'de factor, yaptığı harcamalar ve üstlendiği riskin karşılığı olarak müşteriden belirli oranda komisyon talep etmektedir. Türkiye'de yurt dışına yönelik satışlarda % 0,75 - % 2,5 arasında alman bu komisyon, daha fazla risk içeren yurtiçi satışlarda % 2,5 - % 3 olarak alınmaktadır. Factor aynca, müşterisine vadeden önce yaptığı, en fazla mal bedelinin % 80'i oranındaki peşin ödeme karşılığında iskonto bedeli almaktadır. Yurt dışı satışlarda iibor ve risk marjına bağlı olarak değişen bu oran, yurt içi satışlarda güncel TL kredi faiz oranlan ile rekabet etmektedir. Dünya'da factoring' in çıkış noktası tekstil ticareti ile olmuştur. Avrupalı üreticilerin Amerika'daki tüccarlara yaptığı tekstil ihracatında aracılık eden kişilere 'factor' denilmiştir. Factoring'in buglinkU anlamda gelişimi ve uygulanması ise İL Dünya Savaşı'ndan sonraki yıllara dayanmaktadır. Günümüzde, tüm dünyada 40 ülkede 700 civarında factoring şirketi faaliyet göstermektedir. Dünya toplam factoring hacmi 1987 de $ 139, 8 milyar, 1988'de $ 160, 4 milyar, 1989'da $ 190 milyar, 1990'da $ 244, 3 milyar ve 1991'de 266, 3 mih/ar dolar olarak gerçekleşmiştir. Dünya factoring işlem hacmi sıralamasında italya birinci, ABD ikinci sırada yer almaktadır. Gerçekleşen toplam factoring hacmi içerisinde yurt içi factoring çok büyük bir paya sahip olmakla beraber, uluslararası factoring işlem hacmi ise her yıl daha büyük oranda artış göstermektedir. Uluslararası factoring'de factor'lar arası işbirliği amacıyla dünya genelinde büyük factoring örgütleri-zincirleri kurulmuştur. Günümüzde 3 büyük zincir kuruluş bulunmakta olup bunlar; International Factors Group, Factors Chain International ve Heller International Group'tur. Türkiye'deki factoring faaliyetleri dünya'da önceleri olduğu gibi, bankaların kendi içlerinde kurulan birimlerle yürütülmeye başlanmıştır. Ancak, factoring'de karar mekanizmasının daha esnek oluşu ve factoring hesaplarının bankanın kendi hesaplarıyla karışması riski nedeniyle bankaların sahip veya ortak oldukları factoring şirketleri ortaya çıkmıştır. Dünya genelinde factoring için özel bir düzenleme bulunmamakla birlikte bu konuda bazı teamüller gelişmiştir. Bu konuda Birleşmiş Milletler desteği altında İtalya Hükümetince kurulmuş olan UNIDROIT, bir taslak oluşturmuş ve üye ülkelerin onayına sunmuştur. Türkiye'de de özel bir yasal düzenleme bulunmamakta; bu da genel yasal hükümlerin yorumlanmasında farklı görüşlere neden olmaktadır. Factoring'in gelişmesinde aksaklıklara yol açabilecek bu itir hukuki ve mali sistemdeki boşlukların açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Factoring öncelikle kısa vadeli tüketim mallarının satışında uygun bir işlemdir. Factoring'e konu sektörlerin başında tekstil gelmektedir. Factoring için uygun diğer sektörler içinde beyaz eşya, elektronik eşya, işlenmiş gıda, deri-kösele, ayakkabı, oyuncak, mobilya ve cam eşya sayılabilir. Factoring'in etkinliği önümüzdeki yıllarda Dünya'da ve Türkiye'de daha da belirginleşecektir. 1993 yılında gerçekleşmesi beklenen AT Tek Pazarı'nın güçlü rekabetine karşı Türk finans sisteminin dayanması ve ayak uydurabilmesinin sağlanabilmesi için factoring, leasing ve bireysel bankacılık gibi hizmetlerin yaygınlığı sağlanmalıdır. 2000'li yıllara hazırlandığımız şu günlerde factoring ve benzeri yeni tekniklerin verimli olarak kullanılması için risk merkezlerinin kurulması, iletişim ağlarının geliştirilmesi ve gerekli hukuki ortam hazırlanmalıdır.