Işıklar dağı ve çevresinin neotektonik dönem jeomorfolojik-tektonik gelişimi

Çalışma alanı Marmara Bölgesi, Marmara Denizi batısında, Trakya Yarımadası Ergene Havzası güneyinde kalan Işıklar Dağı ve yakın çevresini içine alır. Çalışma alanı kuzeyden Tekirdağ-Malkara-Keşan karayolu ile sınırlandırılmıştır. Doğuda Marmara Denizi ve batıda Koru Dağı ve Işıklar Dağı arasından Saros Körfezine dökülen akarsuları drene eden Gökbüet Dere ile doğal olarak sınırlandırılır. Gaziköy-Saros Körfezi arasında GB-KD doğrultusunda uzanan Gölcük Depresyonu Çalışma alanının güney sınırını oluşturur. Çalışmalar, yaklaşık 874 Km2lik alan üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmalarda öncelikle jeolojik ve jeomorfolojik bütünlüğü koruyan makro yerşekli birimleri tanımlanarak 3 alt yöre altında Neotektonik Dönem jeomorfolojik ve tektonik gelişim ortaya konulmaya çalışılmıştır. Yapılan çalışmalar sonrasında Paleotektonik dönem ana yapısall temeli oluşturan metamorfik birimler üzerinde Eosen ve Oligosen dönemleri boyunca denizel ortamda diskordant olarak çökelen seriler, birbirleriyle yatay ve dikey geçişli olarak tektonik hareketlerle deformasyona uğramış olarak yükselime geçmişşlerdir. Oligosen sonu Miosen başlarından itibaren K-G yönlü tektonik basınçlarla yükselen Eosen-Oligosen birimleri kıvrımlanarak Işıklar Dağı ve Koru Dağları yapısall birimlerini meydana getirmişlerdir. Güneyden kuzeye doğru daha genç birimlere geçilen yükselen çalışma alanı karasal ortam şartları altında şekillenmeye başlamıştır. Bugün Işıklar Dağı'nın yüksek çatı düzlüğünü oluşturan, nemli sıcak iklim şartları altında şekillenen ve Anadolu yontuk düzünün Trakya'daki uzantısı olarak, Trakya-Kocaeli aşınım yüzeyinin üst düzeyinde kalan Alt-Orta Miosen aşınım yüzeyi 700- 900 metreler arasında uzanım göstermektedir. Sistem Bekirdede aşınım yüzeyi sistemi olarak tanımlanmıştır. Sistem Orta Miosen sonlarında etkinlik kazanan tektonik hareketlerle 500 metre altına kadar basamaklanarak alçalmıştır. Üst Miosen başlarında Anadolu'nun bütünü ile yükselimine neden olan yükselime uygun olarak DI aşınım yüzeyi jenerasyonu yarılmaya ve parçalanmaya başlamıştır. Üst Miosen sonlarına doğru gelişen klimatik salınımlara bağlı olarak bölge kurak-yarıkurak denüdasyonal süreçlerin etkisi altında pedimantasyon sürecine girmiş ve DI aşınım yüzeylerinden kenar alanlara doğru pediment yüzeyleri ve üzerlerinde Adatepeleri ile dikkati çeken Üst Miosen aşınım yüzeyleri gelişmiştir. Bugün 300- 450 metreler arasında yüzeylenen ve Trakya-Kocaeli aşınım yüzeyi sisteminin alt seviyelerini oluşturan sistemler gelişmiştir. Havza kenarlarında yükselen Üst Miosen yaşıt tortullarını oluşturan ve Trakya Havzası genelinde kolayca tanınan Ergene formasyonu ile Marmara-Saros ve Ege Havzaları kenarlarında çökelen Çanakkale formasyonları ayrı ayrı birimler olarak gelişmişlerdir. Sonraki tektonik hareketlerden etkilenerek basamaklanan bu yüzeyler de akarsularca yarılmış, akarsular geriye aşınımla DI sistemi içine sokulmuşlardır. Aşınım yüzeyleri ve bunların çevre havzalarda çökelen tortullarında gözlenen basamaklanmalar aynen yüksek topografyada da takip edilebilmektedir. Pliosen dönemi yağışın giderek arttığı, flüvial erozyonun ön plana çıktığı bir dönemdir. Bu bakımdan şiddetli bir aşınım devresi ile DII jenerasyonu akarsularca yarılırken açığa çıkan malzemelerde tortullar olarak çevre çanak havzalarda birikmişlerdir. Üst Miosen- Pliosen Gökbüet ve Gölcük depresyonlarının bugünkü konumunu aldığı dönemdir. Ergene havzasında çökmelerin hız kazandığı, Marmara ve Saros körfezinde ilksel taban hareketlerinin ortaya çıktığı, tektonik bakımdan hareketli olan Pliosen'de akarsular DII sistemleri içinde geriye doğru aşınımla onları yararak içlerine sokulmuş yer yer 300 metreye çıkabilen genelde 210- 250 metreler arasında Emirali yüzey sistemlerini oluşturmuşlardır. Başlangıçta Pliosen döneminin devamı niteliğinde olan Pleistosen dönemi önceden oluşan yüzey şekillerini de etkileyecek tektonik hareketlere maruz kalmıştır. Marmara, Ege ve Ergene havzalarını etkileyen tektonik hareketlilik ve oluşan yeni taban seviyesine göre akarsular epijenik olarak yataklarına gömülmüşler ve yeni bir yerşekli jenerasyonunun gözlendiği dönemi oluşturmuşlardır. Bu durumda Pliosen tabanları akarsuların sekileri konumunda yüksekte kalmıştır. Dolayısı ile Pliosen sistemleri yarılan akarsu vadileri arasında yükselen sırt ve omuzlar halinde uzanmışlardır. Pliosen omuz düzlüklerini çevreleyen akarsu vadilerinin sekisi olarak gözlenen birikim alanları 100- 150 metreler arasında yüksek seki seviyeleri olarak ayırt edilmişlerdir. Pleistosen sonlarına doğru Saros ve Marmara Denizi havzalarında yaşanan yatay ve düşey faylanmalar tüm sistemleri etkilemiştir. İyice artan yağış akarsu ağının canlılık kazanmasına ve önceden oluşan sistemlerin yarılmaya devamına neden olmuş, genç dönem faylanmalar da akarsuların yataklarına bir kez daha gömülmelerine neden olarak alçak seki sistemlerinin gelişmesine zemin hazırlamışlardır. Bugün 0-50 metreler arasında gözlenen sekiler bu dönemin eseridir. Aşınım yüzeyleri ile bunların çökelleri arasındaki diskordans ile yüzeyler arasındaki basamaklanmalar tektonik hareketlerin topografyaya yansımış şekilleridir. özellikle kuzey kesimdeki akarsu vadi sistemleri boyunca gözlemlenen ve Trakya'nın birçok yerinde belirlenen KB-GD doğrultulu çizgisellikler orta Miyosene kadar etkili levha hareketleri ile kuzey-güney yönlü sıkışmalar sırasında oluşmuşlardır. Yapısal uzanıma paralel olarak GB-KD doğrultusunda uzanan çizgisellikler Orta-Üst Miyosen tektonizmasına aittir. Işıklar Dağı'nın K-G / KB-GD yönlü olarak dilimlenmesine neden olan faylar Marmara çanağının çökmesi sırasında ana fayın tansiyonal kolları olarak oluşmuş genç faylardır. Jeomorfolojik evrimin yönünü belirleyen, Üst Miyosen' de etkinliğini arttıran ancak gerçek şekillenmeyi Pliyosen ve özellikle Üst Pleistosen'de gösteren Kuzey Anadolu Fayının en batı ucu olan Saros - Gaziköy arasında uzanan ve aynı isimli fay çizgisi oluşturmaktadır. Akarsu ağı büyük oranda yapısall çizgiselliklere uyum sağlamış olarak gözlenir. Batı kesimde Gökbüet depresyonu Saroz körfezine dökülen akarsuların tamamını drene eder ve Pliosen'depresyonu içinde yerleşmiştir. Marmara havzası akarsuları ise Marmara çanağının Üst Pleistosende ki çökmesi ve Holosen'deki seviye değişimlerine bağlı olarak genç yarılmaların çoğunlukta olduğu arızalı bir görünümdedirler. Marmara denizi kıyılarında ise tamamen yapısall özeliklere bağlı bir kıyı şeridi oluşmuştur. Yapısal tabakaların denize dik olarak uzandığı Tekirdağ Kumbağ arasında dik ve yarlı yüksek kıyı gelişirken denize açılan vadi ağızlarında düz ve alçak kıyı tipi şekillenmiştir. Denizin son regresyonuna bağlı olarak Ova Dere ve Sazlı Dere taban seviyesi düzlükleri olarak belirlenirken Kumbağ Gaziköy kıyı şeridi fayla belirlendiğinden yüksek kıyı şeridini oluşturur.