Pasinler ilçesinin coğrafi etüdü

Bu araştırmanın konusunu, Pasinler İlçesinin Bölgesel Coğrafya Etüdü oluşturmaktadır. Pasinler, Doğu Anadolu Bölgesi'nin Erzurum-Kars bölümünde yer alan Erzurum ilinin bir ilçesidir. İlçe sınırları veya araştırma konumuzu teşkil eden saha; yaklaşık 1200 km2 lik bir alana denk gelmektedir. Pasinler ilçesi, doğal ve beşeri coğrafya özellikleri bakımından, birbirinden az çok farklılık gösteren, iki üniteye ayrılabilir. Bunlardan birisini, doğal ve beşeri çevrenin yerleşmeye daha uygun olduğu, zengin sayılabilecek tarım alanlarının yer aldığı ova tabanı; diğerini de, elverişsiz topografya ve iklim şartlarının etkili olduğu, hayvancılık faaliyetlerinin yoğunluk kazandığı, yüksek alanlar bölümü meydana getirmektedir. Pasinler ovası, kuzeyden ve güneyden, bu yüksek platolarla çevrilmiş olup, yerleşme tarihi (M. Ö. 3000 -2500), oldukça eskiye dayanmaktadır. İlçe merkezinin, tarihi devirlerde de oldukça önemli olan, Erzurum-Tebriz ticaret yolunun üzerinde yer almış olması, stratejik önemini korumasını sağlamıştır. Pasinler'de, çeşitli ekonomik ve sosyal nedenlere bağlı olarak, nüfus artış hızı pek yüksek olmamıştır. Nitekim, 1935 Genel Nüfus Sayımı'na göre, 24225 olan bölge nüfusu; 1935- 1990 devresinde, yaklaşık % 77'lik bir artış göstermiştir. Sahanın en önemli sorunlarından biri olan göç hareketi, halen devam etmekte olup, genellikle ekonomik faaliyetlerin kısıtlı olduğu yüksek köylerden olmaktadır. Saha içinde bugün, biri şehir yerleşmesi, 5 8'i köy, üçü de mahalle yerleşmesi olan 62 devamlı yerleşme vardır. Ovada yer alan köylerde, nüfus daha fazladır, tarımsal potansiyelin yüksek olması; bu kesimden göç hareketinin daha yavaş cereyan etmesine yol açar. Pasinler ilçesinin, tarım alanlarının toplamı, yaklaşık 53.000 ha. kadardır. Ancak, 1993 yılında, bu arazilerin 35.000 ha. kadarında tarımsal faaliyetler yapılmıştır. Bu da, mevcut tarım potansiyelinin, değerlendirilmemesi yoluyla, ekonomik kayıp anlamına gelir. İlçede ailelerin temel ekonomik faaliyetleri ekip-biçme ve hayvan yetiştirmeye dayalıdır. İlçede, giderek artan tarımsal yatırımlar, öncelikle ovanın tarımsal potansiyelini üretime açmayı hedeflemiştir. Örneğin Demirdöven Barajı bu yatırımların en önemlilerinden biridir. Yeraltı su rezervinin harekete geçirilmeye çalışılması ise, bir diğer önemli tarımsal amaçlı yatırımdır. Bu önlemlere paralel olarak, ova tarımında önemli gelişmeler vardır. Randıman ve rekoltenin yükselmesi, tarımda mekanizasyon, gübreleme, sulama ve benzer hizmetler, bölge standartlarına göre verimin belirgin bir biçimde artmasını sağlamıştır. Ancak tarımsal potansiyel, henüz yeterince kullanıma açılmış değildir. İnşaası devam eden ve 1995 yılında hizmete açılması planlanmış bulunulan Demirdöven barajıyla, yaklaşık 8300 ha. lık bir tarım arazisinin sulanmasını sağlanacaktır. Ancak bu önlem yeterli değildir. Pasinler ilçe merkezinin, en önemli doğal kaynaklarından biri, termal turistik kaynaklar olarak göze çarpar. Bu konuda. yaklaşık 1965- 1990 devresinde, dikkate değer yatırımlar yapılmakla birlikte, henüz bu zenginlik, birinci sınıf termal turistik kaynak yatırımı durumuna getirelememiştir. Bu nedenle de sahadan, ancak yerel ölçekte yararlanılabilmektedir. Saha, bir an önce, bir kür merkezi durumuna getirilmeli ve dış turizme açılmalıdır. Pasinler, nisbeten genişçe bir alanın idari merkezi durumundadır. Hizmet sektörüne dayalı bazı yatırımlar da yapılmıştır. Ancak sanayi sektörü, henüz oluşmamıştır diyebiliriz. Oysa bölgede, tuğla fabrikası, şeker fabrikası, et ve süt ürünleri tesisleri kurulabilir. Pasinler kenti, plansız bir biçimde çevreye yayılmaktadır. Nüfusu 1990 sayımına göre 42991 kadar olduğu halde, bu nüfus 13 adet mahalle ve ha. lık bir alanda toplanmıştır. Dolayısıyla da, ha. başına nüfus yoğunluğu 1029 kadardı. Bu yoğunluk, ölçüsüz ve plansız bir yerleşme sonucu, belirgin bir şekilde yatay büyüme sürecinin eseridir. Yerleşme, belli bir nazım imar planı stratejisine göre büyütülmelidir. Bu yapılırken, yatay büyüme, mutlaka sınırlandırılmalı ve yapıların en fazla üç-dört katı aşmamasına dikkat edilmelidir. Çünkü yerleşme, 1. derece deprem bölgesi üzerinde yer almaktadır.