Bölgesel kalkınma ajansları: Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı örneği

Günümüzde çok boyutlu bir kavram olarak kullanılan bölgesel kalkınma ekonomik ve sosyal boyutlarıyla bütünleşmiş bir süreçtir. Yeni bölgesel kalkınma konsepti içerisinde yer alan bölgesel kalkınma ajansları, bütün yerel aktörlerin kalkınma sürecindeki çabalarını ortak hedefler doğrultusunda koordine edecek kurumlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bölgesel kalkınma ajansları kaynakları ve süreci bakımından bir AB projesindir. Türkiye'de AB'ye üyelik süreciyle birlikte gündeme gelen bölgesel kalkınma ajansları, yerel ekonomik stratejilerin oluşturulmasında önemi gün geçtikçe artan bölgesel kalkınma araçlarından biri olmuştur. Bölgesel kalkınma ajansları Düzey 2 olarak tanımlanan 26 bölge esas alınarak 2006 yılında çıkarılan bir kanunla kurulmuştur. Bu ajanslardan biri de TR63 Bölgesi'nde faaliyet göstermek üzere kurulmuş olan Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı'dır. Bu çalışmada öncelikle bölgesel kalkınma kavramsal olarak ele alınmış ve bölgesel kalkınmayı açıklayan teorilerden söz edilmiştir. Çalışmanın bir sonraki bölümünde bölgesel kalkınma anlayışında yaşanan paradigma değişimleri ile yeni bölgesel kalkınma anlayışına açıklık getirilmeye çalışılmıştır. Bölgesel kalkınma ajanslarının gündeme geldiği AB'ye uyum süreci ve bölgesel kalkınma ajansları sistemine geçiş sürecinin daha iyi anlaşılabilmesi adına öncelikle Türkiye'de planlı dönem öncesi ve planlı dönemdeki kalkınma politikalarına yer verilmiştir. Çalışmanın devamında bölgesel kalkınma ajanslarının tanımı, kurumsal yapısı, dayandığı teorik temelden yola çıkarak işleyişi ve ajanslar sisteminin Türkiye uygulamasına yer verilmiştir. Çalışmanın son bölümünü oluşturan saha araştırması için seçilen uygulama alanı Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı'nın faaliyet gösterdiği TR63 Düzey II Bölgesidir. Araştırmanın evreni, DOĞAKA tarafından 2010- 2012 yılları arasında mali destek programlarından yararlanmış 144 firmadan oluşmaktadır. Bu araştırmada olasılıklı olmayan örnekleme türlerinden 'basit rastgele örnekleme' metodu kullanılmıştır. 144 firma araştırmanın evrenini oluştururken, araştırmanın uygulanma sürecinde her firmadan olumlu yanıt alınamadığı için örneklem oranında değişimler olmuştur. Araştırma kapsamında 120 firmaya ulaşılmış ancak 84 firmaya anket uygulaması yapılmıştır. Saha araştırmasından elde edilen veriler ankette yer alan her bir soruya verilen cevapların 'frekans dağılımları' aracılığıyla değerlendirilmiştir. Anket cevaplarına ilişkin veriler SPSS 21 Programı aracılığıyla analiz edilmiş ve bu programda oluşturulan frekans tabloları Excel ortamına aktarılarak grafiklere dönüştürülmüştür. Bölgede verilen proje desteklerinin il ve ilçe bazında dağılış haritaları ArcGIS- 10 programı aracılığıyla üretilmiştir. Yapılan analizlerin sonuçlarının, ajans yetkilileriyle yapılan mülakatlardan elde edilen verilerin, ajansın kurumsal dokümanlarının ve konuya ilişkin bilimsel yayınların incelenip değerlendirilmesi ile çalışma tamamlanmıştır. Saha araştırması sonucu elde edilen bulgulara göre bölgede mali destek programlarından yararlanan firmaların ciro, istihdam edilen kişi sayısı, ihracat oranı, pazar payı oranı, yeni pazarlara açılma oranı, Ar-Ge ve inovasyon kapasitesi gibi firma büyümesine yönelik göstergelerinde farklı artışlar yaşandığı tespit edilmiştir. Söz konusu firmaların aldıkları destekle birlikte projelerinin amacına ulaşmış olduğu görülmektedir. Ayrıca firmalar tarafından ajans desteği finansal açıdan büyük ölçüde cazip bulduğu ve ajans desteği olmadan projelerini gerçekleştirmelerinin daha uzun zaman alacağı ya da imkansız olduğu ifade edilmiştir. Sonuç olarak, bu ampirik araştırmanın bulguları Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı tarafından verilen mali desteklerin bölgedeki KOBİ niteliğindeki firmaların gelişimine pozitif katkı sağladığını ve böylece yerel ve bölgesel kalkınma çabalarında olumlu etkisi olduğunu göstermektedir. Bu durum bölgesel kalkınma ajanslarının yerel ve bölgesel kalkınmada önemli ve gerekli bir araç olduğunu ortaya koymaktadır.