Nevzat Tandoğan: Hayatı ve faaliyetleri(1894-1946)

Nevzat Tandoğan, Darülfünun Hukuk Mektebi'nden 1914'te mezun olduktan sonra askerlik görevini yapmak için ordunun hizmetine girdi. Haziran 1914 ile Kasım 1918 tarihleri arasında İstanbul'da istihbarat subayı ve I. Ordu Menzil Adli Müşaviri olarak görev yaptı. Sırasıyla Kasımpaşa Erkek Numune Mektebi, Erenköy Numune Mektebi ve Anadolu Feneri Mektepleri'nde öğretmenlik yaptı. 26 Kasım 1918'de İttihat ve Terakki taraftarı olduğu gerekçesiyle ordudaki görevine son verildi. Aralık 1918'de ani bir kararla öğretmenlik yapmaktan vazgeçerek hayatına polis olarak devam etmeye karar verdi. İstanbul'un işgali sırasında Esat Paşa'nın yanında önemli hizmetlerde bulundu. İstanbul'un milli kuvvetler tarafından tekrar alınmasıyla İstanbul Polis Müdüriyeti Birinci Şube Müdürlüğü'ne atandı. Bu görevi sırasında Ali Kemal'in tutuklanması ve Sait Molla'nın yakalanmasında görev yaptı. İstanbul Polis Umum Müdürlüğü'ndeki üst düzey görevlerinden sonra Adalar Dairesi Müdürlüğü'ne atandı. Adalar Müdürü iken İsmet İnönü'yle tanışması hayatında bir dönüm noktası oldu. Buradaki başarılı hizmetleri sayesinde kısa zamanda İsmet İnönü'nün taktirini ve güvenini kazandı. İnönü'nün önerisi ile 1 Ekim 1925'te Malatya Valiliği'ne tayin edildi. Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü'nün teveccühü ve görevlerindeki başarılı hizmetleri sayesinde kısa zamanda yükselerek Cumhuriyet Halk Partisi içinde çok önemli bir isim haline geldi. 1927 genel seçimlerinde CHP'den Konya milletvekili seçilerek Türkiye Büyük Millet Meclisi III. Dönem milletvekili olarak meclise girdi. CHP'nin Bursa ve Balıkesir Müfettişliği görevlerini yürüttü. 12 Haziran 1929'da Ankara Valiliği ve Belediye Başkan Vekilliğine atanınca milletvekilliği ve parti müfettişliğinden istifa etti. 1930'da Ankara Belediye Başkanlığı asilliğe dönüştü. 1930'da İmar İdare Heyeti azalığına getirildi. 1937'de İmar İdare Heyeti Başkanı oldu. 12 Haziran 1929'dan 9 Temmuz 1946'ya kadar on yedi yıl boyunca kesintisiz olarak Ankara Valiliği ve Belediye Başkanlığı görevlerini -dönemin yasaları gereği- beraber yürüttü. Dr. Neşet Naci Arzan cinayetinde gerçek katili saklamak ve olayı ört pas etmek için katil zanlısını makamına çağırıp suçu üstlenmesi için baskı yaptığı, hatta tehdit ettiği yönündeki iddialar sebebiyle mahkemede ifade vermek zorunda kaldı. Kamuoyunda hakkında oluşan şüphe ve eleştiriler 1946 yılına gelindiğinde giderek arttı. Tek Parti Dönemi'nde yüksek sesle dillendirilemeyen bu eleştiriler CHP'nin iktidarı Demokrat Parti'ye devretmesiyle daha yüksek sesle dillendirilmeye başlandı. Ankara'da başlayıp Bolu'da görüşülmesine devam edilen davada ifadesine başvurulmak üzere 'tanık' olarak çağırıldığı mahkemede 'sanık' durumuna düştü. Bu cinayet davası onu intihara sürükleyen sürecin başlangıcı oldu. Yıllardır devam eden idarecilik hayatı ve on yedi yıl devam eden uzun valilik döneminin getirdiği yıpranmışlık, her zaman sadık kaldığı İsmet İnönü'nün taktirini ve güvenini kaybettiğini düşünmesi, herkesin önünde İnönü tarafından küçük düşürülmesi, hizmetlerine karşılık TBMM'ye girmesine izin verilmemesi, kabinede beklediği makamı elde edemeyişi ve son olarak Dr. Neşet Naci Arzan davası sebebiyle kamuoyunda hakkında oluşan şüphe ve gazetelerin aleyhinde yaptığı menfi yayınlara daha fazla dayanamayarak 9 Temmuz 1946'da hayatına son verdi.