Soğuk Savaşın yeni yüzü: Gri alan çatışmaları

Özellikle son yıllarda, gelecekte daha da değişerek bugün bilinen yapısından farklı olarak gelişme göstereceği düşünülen çatışma alanlarının çeşitliliği üzerine kuramsal bir çerçeve çizilme ve çatışma ortamlarının kendilerinin ve bileşenlerinin anlamlandırılma süreci için yoğun çaba sarf edilmektedir. 2014'te Rusya'nın Kırım'ı ilhak etmesinden bu yana, devletlerin bazen 'Gri Bölge Çatışmaları' bazen de 'Hibrit Savaş' olarak da adlandırdığı, zorlayıcı araçlar kullanarak siyasi gündemlerini ve hedeflerini ilerletmelerine büyük önem verilmiştir. Düzensiz kuvvetler yüzyıllar boyunca büyük etkiyle kullanılmıştır, bu nedenle taktikler eski olsa da, artık yaygın olarak kullanılan modern teknolojiler, özellikle büyük, geleneksel olarak düzenlenmiş ulus-devletlere karşı onları daha etkili hale getirmiştir. Devletlerarası topyekun harp ihtimalinin azalmasının yanında devlet ve devlet dışı aktörler, barış zamanının iyi niyetli ortamından uzaklaşarak, savaş veya muharebe ya da harekat olarak da isimlendirilemeyen dinamikler üretmektedirler. Bu dinamikler bütünsellik, amaçsallık ve kaçınılmazlık olarak kavaramsal bir değişikliğe neden olarak bilinen stratejik yaklaşımlara farklı bir bakış açısı getirmiştir. Uluslararası hukukun sınırları içerisinde kalarak savaşın nihai hedefleri kadar güçlü hedeflere ulaşmak maksadıyla savaşa alternatif veya gelecekteki bir askeri harekat için hazırlıklı olmak gerekliliği ortaya çıkmıştır. Savaş ya da barış olarak adlandırılamayan, hibrit tehdit alanı içerisinde bulunan, ancak savaş açma eşiğine kadar ulaşmayan alana Gri Bölge, bu alan içerisinde yapılan askeri zaferlerin aksine sınırlı siyasi zaferler peşinde koşulan incelikli savaş faaliyetlerine de 'Gri Bölge Çatışmaları' denilmektedir. Revizyonist aktörler tarafından çağdaş faaliyetleri tanımlamak için ortaya çıkan bir teori olarak Gri Bölge, stratejik anlayışı bozan kötü bir konsept olarak tanımlanmış ve tutarsız bir kavram olarak eleştirilmektedir. Uluslararası ilişkiler literatürüne herhangi bir yeni terim veya yeni bir kavramsal çerçeve çizilmeye çalışıldığı durumda bir dirençle karşılaşma olasılığı yüksektir. Bu nedenle Gri Bölge kavramının hali hazırda literatürde yer alan savaş spektrumu unsurlarından birinin içeriğine yerleştirmek ve tanımlamasının kötüleyici olmasından ziyade, günümüz çatışma ortamını anlamak, yerleşik kavramların kalıpların gelişen süreç içerisinde değişikliğe uğrayabileceğini kabul etmek suretiyle yeni bir kavramsal çerçeve çizmek açısından önemli olabileceği değerlendirilmektedir. Çatışma ortamının geçmişşte ve günümüzde anlamlandırılarak gelecekte karşılaşılabilecek durumlara ön almak maksadıyla ortaya konulan görüşlere ilişkin yapılan literatür taramasında, küresel ölçekli olarak hibrit savaş kavramının gri bölge çatışmaları kavramının önüne geçtiği ve ülkemizde bu konu ile ilgili çalışmaların olmadığı tespit edilmiştir. Son on yılda Rusya'nın Kırım ilhakına yönelik faaliyetleri, Çin'in Güney Çin Denizinde yürüttüğü faaliyetler vaka analizi çerçevesinde ele alınarak gri bölgede meydana gelen/gelebilecek faaliyetlere karşı alınabilecek tedbirler literatür kazandırma ve gelecekte gerek devlet gerekse silahlı kuvvetler açısından kazanımlar yaratabileceği açısından önemli analizler içermektedir. Çalışmada, geçmişşten günümüze savaş kavramının değişik şekilleri kuramsal ölçekte incelenecek, gri bölge terimi ve ortaya çıkışı ile tanımlamalar yapılarak gri bölgede cereyan eden faaliyetler analiz edilecek, başat güçler üzerinden örnek durum çalışmaları ele alınarak gri alan çatışmalarının büyük güç mücadelesinin güncel halini anlamamız ve yakın gelecekte tek, iki ya da çok kutuplu bir dünya düzeninde kullanılmasının beraberinde getirebilecekleri ile evrilme aşamasında bulunan dünya düzeninde yeni soğuk savaşın gri alanda ortaya çıktığı söylenebilir mi sorusuna cevap aranacaktır.