Edremit ve Zeytinli Çayı havzalarının ekolojik koşullara göre arazi kullanım kabiliyet sınıflandırması

İncelemeye konu olan Edremit Çayı ve Zeytinli Çayı havzaları, Ege Bölgesi'nin Kıyı Ege Bölümü'nün Edremit Yöresi'nde yer almakta olup, Edremit Çayı Havzası 119, 9 km2, Zeytinli Çayı Havzası ise 137, 8 km2 yüzölçümüne sahiptir. Bu çalışma, bahsi geçen akarsu havzalarında Türkiye'nin ekolojik koşullarını temel alan ve Atalay tarafından geliştirilen bir yöntem ile arazi kullanım kabiliyet sınıflarının belirlenmesine yönelik olarak hazırlanmıştır. Çalışma sonucunda belirlenen ekolojik koşulları temel alan yeni arazi kabiliyet sınıfları ile TOPRAKSU tarafından 1978 yılında belirlenen arazi kabiliyet sınıfları karşılaştırılmış ve değişim yönü ortaya konulmuştur. Çalışmanın hazırlık sürecinde, öncelikle literatür taraması yapılarak konu ve saha ile ilgili altyapı oluşturulmuştur. Daha sonra inceleme alanlarına ait 1/25. 000 ölçekli topografya haritaları ve jeoloji haritaları temin edilerek ana materyal, jeomorfoloji ve iklim özelliklerini açıklayan haritalar hazırlanmıştır. Arazi kullanımı ve sosyo-ekonomik göstergeler haritaları 2018 uydu görüntüsü kullanılarak hazırlanmıştır. Kullanıcı denetimli çakıştırma yöntemi sayesinde inceleme alanlarının arazi kullanım kabiliyet sınıfları belirlenmiştir. Tüm haritalar ve analizler ArcMap 10,5 yazılımı ile gerçekleştirilmiştir. İncelemeye konu olan her iki akarsu havzasının TOPRAKSU tarafından oluşturulmuş arazi kabiliyet sınıflaması ile ekoloji temelli yeni metodoloji ile üretilmiş arazi kullanım kabiliyet sınıfları arasında önemli farklar tespit edilmiştir. Edremit Çayı Havzası'ndaki arazi kullanım kabiliyet sınıflarındaki değişim 50,1 km2 ile havzanın %41,8'ine, Zeytinli Çayı Havzası'ndaki arazi kullanım kabiliyet sınıfları arasındaki değişim ise 32,02 km2 ile havzanın %23,2'sine denk gelmektedir. Tarıma uygun arazi kabiliyet sınıfları arasındaki değişimin yönü şu şekildedir; I. sınıf araziler, Edremit Çayı Havzası'nda %1,7 artarak %13,5'e Zeytinli Çayı Havzası'nda %1,3 artarak %3,7'ye yükselmiştir. II. sınıf araziler, Edremit Çayı Havzası'nda %1,9 azalarak %5,4'e Zeytinli Çayı Havzası'nda %2,3 azalarak %0,5'e düşmüştür. III. sınıf araziler, Edremit Çayı Havzası'nda %2 artarak %8'e yükselmiş Zeytinli Çayı Havzası'nda ise %0,6 azalarak %0,9 düşmüştür. IV. sınıf araziler, Edremit Çayı Havzası'nda %0,1 azalarak %11,3'e Zeytinli Çayı Havzası'nda ise %10, 8 azalarak %2'ye düşmüştür. Tarıma uygun olmayan arazi kabiliyet sınıfları arasındaki değişimin yönü ise şöyledir; V. sınıf araziler, ekolojik koşulları temel alan yeni sınıflandırmaya göre Edremit Çayı Havzası'nda %3,4 Zeytinli Çayı Havzası'nda %3,1 alan kaplamakta olup TOPRAKSU tarafından belirlenen arazi kabiliyet sınıflandırmasında bulunmamaktadır. VI. sınıf araziler, Edremit Çayı Havzası'nda %9,8 azalarak %1'e düşmüştür. VI. sınıf araziler ekolojik koşulları temel alan yeni sınıflandırmaya göre Zeytinli Çayı Havzası'nda %0,3 alan kaplamakta olup TOPRAKSU tarafından belirlenen arazi kabiliyet sınıflandırmasında bulunmamaktadır. VII. sınıf araziler, Edremit Çayı Havzası'nda %2,9 artarak %55,5'e Zeytinli Çayı Havzası'nda %8 artarak %88,4'e yükselmiştir. VIII. sınıf araziler, Edremit Çayı Havzası'nda %1,7 artarak %1,8'e Zeytinli Çayı Havzası'nda %1 artarak %1,2'ye yükselmiştir. TOPRAKSU tarafından belirlenen arazi kabiliyet sınıfları ile 'Atalay Yöntemi' temel alınarak belirlenen ekoloji temelli arazi kabiliyet sınıfları arasında görülen bu farklar A. B. D.'nin geliştirmiş olduğu arazi kullanım kabiliyet sınıflamasının ülkemiz için pek uygun olmadığını göstermiştir. Sonuç olarak arazi kullanımı ile ilgili planlama çalışmalarında mevcut yöntem yerine Türkiye şartlarına daha uygun olduğu belirlenen ekoloji temelli Atalay metodolojisinin kullanılmasının daha doğru sonuçlar vereceği düşünülmektedir.