Sequential auctions with budget constrained bidders: Turkish 4G spectrum auction

Açık artırmalar ve ihaleler bir malın nasıl ve hangi fiyatlarda alıcısını bulacağını belirlemek için sıkça kullanılan yöntemlerdir. İhalelerde amaç satıcı için genellikle gelirini mümkün olabildiğince yukarı çekmekken, katılımcılarsa ürünün değerine ve fiyatına göre elde edecekleri karı optimize etmeye çalışırlar. İhaleler uygulamalı oyun teorisinin en ilgi çekici örneklerinden biridir. İhale yöntemiyle satılan tüm mallar arasında spektrumun ayrı bir yeri vardır. Spektrum ihalelerinde ortaya çıkan yüksek gelir ve gelişmiş ihale tasarımları bu ihaleleri herkes için daha ilgi çekici hale getirmiştir. Spektrum ticari amaçlar için kullanılabilir bir frekans aralığıdır. Buna en iyi örnek olarak karasal televizyon yayınları ve mobil haberleşme hizmetleri verilebilir. Petrol ya da madenler gibi tükenen bir kaynak olmasa da sınırlı miktarda olması nedeniyle ticari olarak oldukça değerlidir. Bu nedenle ihaleler düzgün bir şekilde yapılmalı ve toplumsal refaha katkıda bulunmalıdır. Spektrumun tüm ticari kullanım alanları arasında günlük hayatımızdaki vazgeçilmez yeri nedeniyle mobil iletişim hizmetleri ön plana çıkmaktadır. Başlangıçta 2N hizmetleriyle hayatımıza ses ve kısa mesajı dahil eden bu hizmetler 3N ile birlikte gelen mobil veri servisiyle telekomünikasyon sektörüne bambaşka bir boyut kazandırdı. Bu yeni dönemde katlanarak artan trafik ve yüksek hıza olan talep yeni bir teknolojinin geliştirilmesine neden oldu. 4N bu ithiyacı karşılmak için hayatımıza dahil olurken bununla birlikte tüm dünyada 800MHz ve 2600MHz bantları mobil servis sağlayıcılarına 4G hizmetleri için tahsis edilmeye başlandı. Spektrumu doğru bir şekilde paylaştırabilmek için her ülke benzer ihaleler düzenlemektedir. İhaleyle birlikte yüksek gelirin yanı sıra bu kısıtlı kaynağın verimli kullanılcak şekilde dağıtması, ihale sırasında katılımcıların gerçek değerlemelerinin tekliflerine yansımasının sağlanması ve pazarda gerekli rekabet ortamının oluşturulması gibi bazı temel amaçlar göz önünde bulundurulmalıdır. Yeni spektrum ihalesinin Mayıs 2015 döneminde yapılması planlanmaktadır. Tasarım olarak bu ihalenin yapısı 2008'deki 3N servisleri için yapılan 2100 MHz ihalesine oldukça benzemektedir. Diğer taraftan ihale edilen blokların sayısı üçten yirmiye çıktığı ve bu blokların sadece 2100MHz bandında değil 5 farklı bantta yer aldığı için durum 2008'e göre çok daha karmaşık gözükmektedir. Bu ihaleyle ilk kez tahsis edilecek bantlarla birlikte mevcut frekansların kullanımında da değişiklikler olacak ve 900MHz bandı 3 N,1800MHz bandı da 4N hizmetleri için kullanılabilecektir. Toplamda 390 MHz'yi kapsayan bu büyük ihalenin 800 MHz, 900MHz ve 2100MHz kısımlarında ciddi bir rekabet yaşanması beklenilmezken asıl rekabet 1800MHz ve 2600MHz bantlarında olacaktır. Bu çalışmada öncelikle temel ihale tipleri ve son dönemlerde kullanılan gelişmiş bazı diğer ihale modellerinden kısaca bahsedilecektir. Temel ihale tiplerinin ötesinde tekliflerin tek tek ya da paketler için verilmesi esasına göre ihaleleri iki temel gruba ayırabiliriz. Bu tasarımlara örnek olarak ABD'de yapılan bazı ihale modelleri örnek olarak verilebilir ve bu kısımda bu modeller kısaca tanıtılmıştır. Bunlardan ilki çoklu nesnelerin eş zamanlı satımını esas alan modeldir. Burada teklifler paketler için değil tek tek ancak eş zamanlı yapılmaktadır. Bu modelin sıralı bir ihaleye göre bazı avantajları ve dezavantajları vardır. Bu modelin en güncel ve popüler örneklerinden biri Almanya'da yapılmış olan 4N spektrum ihalesidir. Diğer bir modelse paket esaslı saatli ihaledir. Burada fiyat zamanla artarken katılımcılar da bunula birlikte taleplerini düşürmek durumundadırlar. Saat aşaması talep arza eşit oluncaya kadar sürer ve sonraki aşamalara geçilir. Bu tasarımların hepsinin kendine göre avantajları ve dezavantajları vardır. İkinci kısımda Türkiye'de düzenlenmiş olan önceki ihalelerin kısa bir özeti ve ağırlıklı olarak da 4N ihalesinin detaylarından bahsedilmektedir. Spektrum ihalesi iki aşamalı olarak yapılacaktır. İhaleden bir hafta önce tüm katılımcılar kapalı zarflardaki mühürlü tekliflerini regülasyona iletecek ve sonrasında ihale 26 Mayıs'da açık artırma usulüyle devamedecektir. Bütün ihalelerde olduğu gibi burada da bazı kısıtlar, minimum artış bedelleri ve sürecin işleriyle ilgili bir takım kurallar bulunmaktadır. İhale sırayla 800 MHz,900MHz,1800MHz,2100MHz ve 2600MHz bantları için yapılacak olup bunların hepsinin taban fiyat ve minimum artış miktarları resmi gazetede yayınlanmıştır. Bu ihaleyle birlikte Avea 900MHz bandında eşit bir servis sağlayıcı haline gelmektedir. Bu şekidle Vodafone ve Turkcell buradaki avantajlarını kaybetmektedirler. Üçüncü kısımda Türkiye'deki 4N ihalesini göz önünde bulunduran bir model çözümlemesi yer almaktadır. Mevcut klasik modellerde bütçe kısıtlarına genellikle yer verilmemektedir. Tek bir ürün için pek çok model çözümü bulmak mümkünken ihaledeki ürün ve katılımcı sayısı arttıkça bu durum giderek daha zor bir hal almaktadır. Çoklu ürün ve katılımcı koşullarında bütçe kısıtını değerlendirmeye alan modellerde ortaya atılmıştır. Bu çalışmalarda da belirtildiği gibi ürünler değeri yüksek olandan düşük olana doğru bir sırayla satıldığında bunun gelir üzerinde olumlu bir etkisi olmaktadır. Bu hipotez ortak değer varsayımı yerine farklı değerlemelere göre yeniden çözülerek çalışmaya dahil edilmiştir. Bu lisanslara sahip olan operatörlerin ortalama kişi başına gelirleri, müşteri sayıları ve pazar payları gibi kriterleri farklı olduğu için bütçe kısıtları ve değerlemeleri de farklı olacaktır. İhale öncesinde tüm katılımcların kendi değerlemelerini ve bütçe sınırlarını belirlemiş olması beklenir. Bu değerler alacakları yeni frekanslarla elde etmeyi planladıkları gelecekteki gelirlerinin ve buna bağlı maliyetlerinin bugünkü değerlerine indirgenmesinin bir ifadesidir. Ürünlerin satış sırasının geliri nasıl etkilediğini gösteren bu modelle ilgili detaylı bilgi ve ispatlar ek kısmında bulunabilir. Modelin temelindeki varsayım 1800MHz ve 2600MHz bantları dışındaki tüm ihalelerin yaklaşık olarak taban fiyatlarla sonuçlanacağıdır. Modelde pazar lideri ihaledeki iki üründen ikisini ya da en az birisini alabiliyorken ikinci en fazla birini üçüncüyse hiçbirini alamamaktadır. Burada kastı geçen iki ürün 1800MHz ve 2600MHz bantlarındaki en geniş bloklardır. Tüm oyuncuların birbirlerinin bütçeleri ve değerlemeleri hakkında tam bilgi sahibi olduğu şartlarda en düşük bütçeli oyuncu yalnızca birleşik değer belirleyebilmektedir. Yani modelde Turkcell ya da Vodafone en geniş bandı aldığında diğerinin en geniş ikinci bandı aldığı öngörülmüştür. Mevcut pazar payı ve karlılıklarıyla birlikte 900MHz bandı için ödeyeceği yüksek ücret göz önünde bulundurulduğunda Avea'nın 1800MHz ve 2600MHz bantları için kalan bütçesinin diğer iki operatörden daha düşük olması çok yanlış bir varsayım olmayacaktır.