Eğitim hizmetleri açısından il özel idaresi ve yerinden yönetim

Türkiye'de, yerel nitelikli eğitim hizmetleri açısından, tüm kamu gücünün tek bir merkezden ve merkez hiyerarşisine bağlı organlar eli ile gerçekleştirilmesine yönelik, merkezden yönetim anlayışı hakimdir. ülke düzeyinde hizmet birörnekliğinin sağlanması, hedef ilke ve politikaların belirlenmesi, ulusal düzeyde yürütülmesi gereken projelerin gerçekleştirilmesinde merkezi yönetimin yararlarından söz edilebilir. Ancak, Türkiye gibi nüfusu 60 milyonu geçmişş ve 800 bin kilometre karelik alam bulunan bir ülkede, köy okullarının yapım, yönetim ve hizmet giderlerinin karşılanmasına kadar yerel nitelikli tüm hizmetlerin merkezi yönetim kuruluşları tarafından yürütülmesi sorunlara neden olmaktadır. Kararlar hizmetin götürüleceği yerin uzağında alındığından hizmet ve yatırımlarda uygunluk ve yerindelik isabeti azalmakta, yerel özellikler dikkate alınamadığından tek tip hizmet üretimine yol açılmakta, koordinasyon güçleşmekte, bürokrasi ve kırtasiyecilik artmaktadır. Halkın yönetime etkin katılımı yolu ile demokrasinin yaygınlaştırılmasında, yerel kaynakların harekete geçirilmesinde, hizmet maliyetlerinin düşürülmesinde önemli sorunlar olduğu gözlenmektedir. Bu sorunların giderilmesi yolunda yerel yönetimlerin ve özellikle il özel idarelerinin güçlendirilmesi konusu ise her dönem kalkınma planda, hükümet programlarında ve kamu araştırma projelerinde yer almış; evrensel yerinden yönetim ilkeleri bu çabalarda ortak temel anlayışı oluşturmuştur. Türkiye Cumhuriyetinin üniter devlet yapısı ve yönetim bütünlüğü içinde yer alan bir Anayasa kurumu olarak ü özel idareleri yerel halkın yerel ortak gereksinimlerini karşılamak üzere kendisine 1913 yılında verilen önemli eğitim görevlerine sahiptir. Ancak günümüzde, bu birimlerle Milli Eğitim Bakanlığı arasında oluşturulan görev, yetki ve kaynak bölüşümünün Anayasanın öngördüğü yerinden yönetim ilkelerine dayalı olduğu söylenemez. Yerel eğitim hizmetlerinin etkin, verimli ve hızlı bir biçimde gerçekleştirilebilmesi bakımından il özel idareleri ile Bakanlık arasındaki bu bölüşümün, Bakanlığın temel görevleri korunarak ve yerel nitelikli görevler kaynakları ile birlikte il özel idarelerine devredilerek, yeniden düzenlenmesi gerekmektedir. Bu düzenlemeye yönelik olarak: A- Milli Eğitim Bakanlığı merkez örgütünde çalışan ve il özel idareleri ile dolaylı görev ilişkisi olan yöneticilerin; B- Milli Eğitim Bakanlığı merkez örgütünde çalışan ve il özel idareleri ile doğrudan görev ilişkisi olan yöneticilerin; C- Ankara İli yöneticilerinin; 'yerinden yönetim', 'eğitim hizmetleri açısından yerinden yönetim' ve 'eğitim hizmetlerinin il özel idarelerine devri' konularındaki düşünceleri yazılı olarak alınmıştır. A grubu yöneticilerin; her üç konuda da % 95 çoğunlukta olumlu düşündükleri ve gerekçelerini Türkiye gerçeklerine dayandırdıkları verilen yanıtlardan anlaşılmaktadır. Bu yanıtlar evrensel yerinden yönetim ilkeleri ve kalkınma planları üe hükümet programlarında saptanan hedeflerle paralellik içindedir. B grubu yöneticiler yerel yönetimlerle görev ilişkisi içindedirler. Eğitim hizmetlerinin yerinden yönetimi ve hizmetlerin bu yönetimlere devredilmesi konusu, B grubu yöneticileri ve sorumlu oldukları birimleri doğrudan etküeyecektir. Bu grubu oluşturan yöneticilerin genelde yerinden yönetimi, özelde eğitim hizmetleri açısından yerinden yönetimi benimseme oranı %73'dür. Bu grup, hizmetlerin devri konusunda sıra kendi sorumluluk alanlarındaki görevlerin il özel idarelerine devrine gelince büyük ölçüde çekimser kalmaktadırlar. Bu yöneticilerin %55'i özel idarelere devredilebilecek görevleri olmadığını b elirtmektedirler. C grubu yöneticileri yerinden yönetim düşüncesine %80 çoğunlukta olumlu bakmaktadırlar. Bu yöneticilerin yanıtlan A grubu yöneticüeri ile paralellik göstermektedir. C grubu yöneticileri, yerinden yönetimi eğitim hizmetleri açısından %75 çoğunlukla, hizmetlerin il özel idarelerine devri konusunu ise %72 çoğunlukla kabul etmektedirler. Her üç yönetici grubunun da; hukuksal denetim, ilkeleri belirleme, koordinasyonu sağlama, yasal düzenleme gibi temel görevlerin Milli Eğitim Bakanlığında kalması gerektiği konularında ortak görüşe sahip oldukları görülmüştür. ii