Borsa İstanbul imalat sanayi sektörüne kayıtlı firmaların finansal risk yönetimlerinde türev ürün kullanımı ve belirleyicileri

Dünya ekonomisinde son dönemlerde korumacı iktisat politikalarının yükselişi, ülkeler arası kur savaşları, Amerikan merkez bankasının kademeli faiz artırım sürecine girmiş olması, Çin ekonomisinin büyüme oranlarında yavaşlama şeklinde özetlenebilecek olumsuz küresel iktisadi gelişmelerin yanı sıra yurtiçi piyasalarda özellikle döviz kurları ve faiz oranlarındaki yukarı yönlü artış trendinin yaratmış olduğu belirsizliklerin yıkıcı etkilerinden korunmak için reel sektör firmalarının finansal risk faktörlerini doğru tanımlaması ve yönetmesi içinde bulunduğumuz karmaşık finansal mimari yapı içerisinde büyük önem taşımaktadır. Türev ürünler, geleneksel risk yönetim metodları ile kıyaslandığında gerek yerel gerekse global piyasalarda üstlenilecek finansal risklerle ilgili olarak korunma sağlayan ve değişkenliklerin sürekli ve anında izlenme ihtiyacını karşılayan en uygun risk yönetim araçlarından birisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Yerel ve global piyasalarda olumsuz birçok makro iktisadi gelişme yaşanırken reel sektör firmalarının finansal risk yönetimlerinde türev ürünleri ne yoğunlukta kullandığı ve türev ürün kullanım kararlarını etkileyen faktörlerin neler olabileceği sorularına cevap bulma çabası bu çalışmanın ana motivasyon kaynaklarından birini oluşturmaktadır. Çalışmanın temel amacı iki şekilde özetlenebilir: İlk olarak, 2007- 2016 yılları arasında Borsa İstanbul imalat sanayi sektöründe faaliyet gösteren firmaların türev ürün kullanım kararlarını etkileyen bilanço içi ve/veya bilanço dışı faktörlerin neler olabileceği panel lojistik regresyon analizi ile incelenmiştir. Ekonometrik analiz çalışmasında türev ürün kullanımı ile anlamlı ilişkiye sahip olabileceği düşünülen bağımsız değişkenlerin seçimi için detaylı bir literatür taraması yapılmış ve bunun sonucunda aktif büyüklük, net kar marjı, aktif karlılık, özsermaye karlılığı, net yabancı para pozisyonu, piyasa değeri, finansal borçluluğun toplam borçlanmaya oranı, yurtdışı satışların toplam satışlara oranı, likidite oranı, kaldıraç oranı, vergi ödemelerinin net karlılığa oranı ve kurumsal yönetim endeksine dahil olma/olmama kriterleri seçilmiştir. İkinci olarak söz konusu firmaların finansal risk yönetimlerinde türev araçları ne yoğunlukta kullandıkları, taşıdıkları finansal risk pozisyonlarına göre hangi türev ürünleri tercih ettikleri şeklindeki sorulara cevap bulunmasına çalışılmıştır. Çalışmanın sonucunda firmaların aktif büyüklük, likidite oranı, kaldıraç oranı, finansal borçluluğun toplam borçlanmaya oranı, piyasa değeri, yurtdışı satışların toplam satışlara oranı, vergi ödemelerinin net karlılığa oranı ve kurumsal yönetim endeksine dahil olma değişkeni ile türev ürün kullanımı arasında anlamlı bir ilişki olduğu buna karşılık aktif karlılık, net kar marjı, özsermaye karlılığı, net yabancı para pozisyon oranı rasyoları ile türev ürün kullanımı arasında ise anlamlı bir ilişki olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bunun yanı sıra artış trendinde olsa da, reel sektör firmalarının türev ürün kullanım hacimlerinin henüz aktif büyüklükleri içindeki payının düşük olduğu ortaya konulmuştur.