Kadın sivil toplum kuruluşlarında örgütlenme deneyimi: Kocaeli örneği

Bu araştırmanın amacı Kocaeli'de bulunan kadın sivil toplum örgütlerinin örgütlenme yapısını; kadınların örgütlenme motivasyonu ve deneyimlerini, bu deneyimlerinin kadınların yaşamları üzerinde etkisini feminist perspektifle değerlendirmektir. Araştırmada, kadınların örgütlenme deneyimlerinin nitel desende, feminist bir perspektifle değerlendirilmesi amaçlamıştır. Araştırmanın örneklemini 17 bağımsız kadın örgütüne üye, 24 kadın oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Formun geliştirilmesinde, alandaki akademisyen ve uygulayıcıların görüşü alınmış ve iki kişiyle ön deneme yapıldıktan sonra veri toplama aşamasına geçilmiştir. Kadınlarla yapılan derinlemesine görüşmeler feminist araştırmanın metodolojik ilkelerine uygun biçimde etkileşimci iletişimsel yaklaşım kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler ortalama 90 dakika sürmüştür. Görüşmeler, hemen bilgisayar ortamına aktarılarak araştırmacı tarafından okunmuş, kodlanmış ve temalar oluşturulmuştur. Araştırmada elde edilen temel bulgular şöyle özetlenebilir:Araştırmada kadın STÖ'lerinin örgütlenme temellerinin, kadınların örgütlenme deneyimleri ve örgütlerin etkinlikleri üzerinde önemli etkileri bulunduğu belirlenmiştir. Kocaeli'deki kadın STÖ'leri örgütlenme temellerine göre farklılaşmaktadır. Bu farklılaşmadan yola çıkılarak, altı örgütlenme temeli kategorisi belirlenmiştir. Bunlar; dini inanç temelli; Kemalist modernleşme temelli; hemşehrilik ve etnik kimlik temelli; bulunduğu bölgedeki kadınlar arasındaki dayanışma temelli, feminist temelli ve kadınların farkındalığını arttırma temelli STÖ'lerdir. Dini inanç temelli örgütlerin, dini öğretiyi yaygınlaştırmak, bu amaçla kadınlara ve çocuklara yönelik eğitimler düzenlemek temel amaçlarıdır. Bunun yanında ihtiyacı olan kişi ve gruplara yönelik yardım faaliyetleri ve kadınların 'geleneksel kadınlık becerileri'ni geliştirmek için eğitim programları da düzenlenmektedir. Kadının geleneksel rollerine uygun biçimde yapılanmışlardır. Kemalist modernleşme temelli örgütler hizmet sağlayıcılar olarak üyelerinin, kadınların bilinçlendirilmesine yönelik eğitimler düzenlemesi amacını öncelemektedir. Bu örgütlerin Kemalist modernleşmenin eşit yurttaşlık idealini ve topluma fayda sağlayan, kamusal alanda görünür olan kadın idealini sahiplendiği görülmektedir. Hemşehrilik ve etnik kimlik temelli örgütler aynı amaçla kurulmuş üst kuruluşlar ya da karma örgütlerden bağımsızlaşamamış görünmektedir. Yani federasyonlara ya da karma örgütlere bağımlı biçimde yapılanmışlardır. Bu örgütlerin, göç ederek Kocaeli'ye gelen kadınların kentle entegrasyonlarını sağlamak amacı etrafında yapılandığı görülmektedir. Bulunduğu bölgedeki kadınlar arasındaki dayanışmayı sağlama temelindeki STÖ'ler kadınların istihdama katılımlarını, yerel düzeyde kadınlar arasındaki dayanışmayı geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu kategori altındaki örgütlerin birbirlerinden farklılaşan amaçları bulunmaktadır. Feminist temelli örgütün; feminist bilinç geliştirme, feminist politika üretme ve kadınlar arasındaki dayanışma ve feminist mücadeleyi geliştirme temel amaçlarıdır. Kadınların farkındalığını artırma temelindeki örgüt, kadınların toplumsal farkındalığının geliştirilmesini, böylece kadınların aktif özneler olarak toplumsal hayata ve siyasete katılımını arttırmayı amaçlamaktadır. Araştırmanın bulgularından biri; kadınların birbirlerine güvenmelerinin örgütlenme motivasyonlarını sağlayan başat unsur olduğudur. Bu nedenle güvenin gelişmesini sağlayacak etkili, uzun erimli yüz yüze ilişkiler geliştirilebildiğinde kadınların örgütlere aktif katılımları sağlanabilmektedir. Örgütlerin kadınların aktif katılımlarını sağlayabilmek için, ihtiyaçları analiz etmek, karar almak, ihtiyaçlara yönelik etkinliklerinin planlamak, uygulamak, sonuçlarını değerlendirmek gibi tüm aşamalarda katılımcı yapıyı genellikle geliştiremedikleri görülmüştür. Özellikle feminist temelli örgütlerin katılımcılığı sağlamak ve hiyerarşisiz bir yapı kurmak için geliştirdiği yöntemler tüm kadın örgütleri için önemli veriler sunmaktadır. Kadın sivil toplum örgütlerinin birbirlerini tanımadıkları, aralarındaki işbirliği ve ilişkinin gelişmesi için birbirlerine deneyimlerini aktaracakları ilişkilerin geliştirilemediği görülmektedir. Bu ilişkilerin geliştirilmesi de önemli görünmektedir. Kadın sivil toplum örgütlerinin geniş ölçekli etkinlikler planlayamadıkları, genel olarak maddi kaynak yaratmakta güçlükler yaşadıkları da araştırmanın diğer önemli bulguları arasındadır. Bu araştırma bulgularının kadın örgütlerinin güçlenmesine katkı sağlaması ümit edilmektedir.