Tükenmişlik düzeyinin örgütsel bağlılık üzerine etkisi: Bir alüminyum fabrikası örnek olay çalışması

Araştırmanın amacı, bir alüminyum fabrikasında çalışan personelin tükenmişlik boyutları ile örgütsel bağlılık boyutları arasındaki ilişkileri belirlemektir. Bu araştırma tanımlayıcı ve kesitsel bir çalışma olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini, Çerkezköy Çorlu'da faaliyet gösteren özel sermayeli bir alüminyum fabrikasında çalışan personel oluşturmuştur. 180 çalışana anket dağıtılmış, ancak araştırma süresince 34 çalışanın veri toplama formlarını eksik ve yanlış doldurması sonucu veriler araştırmaya alınmamış, örnekleme 146 kişi alınmıştır. Verilerin elde edilmesinde Kişisel Bilgi Formu, Maslach Tükenmişlik Ölçeği, Allen-Meyer Örgütsel Bağlılık Ölçeği olarak üç bölüm, toplamda 53 sorulu anket uygulanmıştır. Verilerin analizi için SPSS 21.0 paket programı kullanılmıştır. Araştırmanın modeli, hipotezleri, varsayımları, sınırlılıkları, aritmetik ortalamalar, standart sapmalar, varyans açıklama yüzde dağılımları, faktör analizi, geçerlilik ve güvenilirlik analizi yapılmıştır. Tukey's Test of Addivity, Temel Bileşenler Yöntemi ve Varimax Döndürme Yöntemi, KMO ve Bartlett Küresellik Testi kullanılmıştır. Tek Yönlü Anova Testi, Bağımsız Örneklem T-Testi ve Regresyon analizi yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda katılımcıların genel tükenmişlik düzeylerinin 2,71 ile orta seviyede, örgütsel bağlılık düzeylerinin ise 3,31 ile orta seviyede olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların, duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarı düzeylerinin cinsiyetlere ve medeni durumlara göre farklılık göstermediği kadın ve erkeklerde bu düzeylerin aynı seviyede olduğu ve aynı zamanda evli ve bekarlarda da bu düzeylerin aynı seviyede olduğu görülmüştür. Duygusal tükenmenin, pozisyon düzeyinde işçilerde idari kadrolara göre daha yüksek seviyede olduğu belirlenirken, duyarsızlaşma ve kişisel başarı boyutlarında bu düzeylerin pozisyona göre farklılık göstermediği sonucuna ulaşılmıştır. Kişisel başarının yaş grubuna göre farklılıklar gösterdiği, yaşı 18-28 olanların diğer yaş gruplarına göre daha düşük düzeyde kişisel başarı düzeyine sahip oldukları görülmüştür. Katılımcıların, duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarı düzeylerinin eğitim durumlarına göre farklılık göstermediği ama kıdeme göre duygusal tükenme bazında farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Örgütsel bağlılığın zorunlu bağlılık düzeyinin erkeklerde kadınlara göre daha yüksek olduğu aynı zamanda evlilerde bekarlara göre daha yüksek seviyede zorunlu bağlılık düzeylerine sahip oldukları belirlenmiş, diğer alt boyutlarda ise cinsiyet ve medeni duruma göre farklılıklar göstermediği görülmüştür. Zorunlu bağlılık ve normatif bağlılık işçiler de idari kadroya göre daha yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir. İşçi grubunun, zorunlu bağlılık ilköğretim eğitim seviyesindekilerin diğer eğitim seviyelerine göre daha yüksek seviyede çıkması da yine beklenen bir sonuçtur. Örgütsel bağlılığın kıdeme göre ise farklılığı gruplar arasında anlamlı olmadığı belirlenmiştir. Gruplar arasındaki ilişkiler incelendiğinde, yaş ile kıdem ve kişisel başarı arasında bir ilişki olduğu yaş artıkça kıdemin kişisel başarının da düşük seviyede arttığı, duyarsızlaşma ile duygusal tükenme arasında pozitif orta düzeyde bir ilişki olduğu, duyarsızlaşma artarsa duygusal tükenmişlik hissinin de arttığı belirlenmiştir. Duygusal tükenme ile duygusal bağlılık arasında ise düşük düzeyde negatif bir ilişki olduğu ve duygusal tükenme artıkça duygusal bağlılığın azalığı görülmektedir. Duygusal bağlılık ile zorunlu bağlılık ve minnet bağlılığı arasında pozitif orta düzeyde bir ilişkinin varlığı tespit edilmiş duygusal bağlılık artıkça zorunlu bağlılık ve minnet bağlılığında da artış olduğu gözlemlenmiştir. Minnet bağlılığı ile zorunlu bağlılık arasında da pozitif orta düzeyde bir ilişki tespit edilmiş ve minnet bağlılığı artıkça zorunlu bağlılığında arttığı belirlenmiştir. Elde edilen verilerin araştırmacı ve uygulamacılara, tükenmişlik ve örgütsel bağlılık konularıyla ilgili yapacakları çalışmalarda ışık tutacağı değerlendirilmektedir.