Türkiye'de kent içi ikametgah hareketliliğine bir örnek: Uşak kenti

hızlı kentleşmeyle birlikte kentler, sürekli bir değişime uğramaktadır. Alansal olarak büyüyen kentlerde farklı sosyo-ekonomik ve fiziksel konut çevreler ortaya çıkmıştır. Bu farklılık, hanehalkının kent içinde ikametgah hareketliliğine neden olmaktadır. Yaşanılan bu süreç, alansal olarak büyüyen kentlerde bireylerin konut değiştirme karakterinin analiz edilmesini zorunlu hale getirmiştir. Tez çalışmasının temelini, kent içi ikametgah hareketliliği konusunu kavramsal ve kuramsal çerçevede ele alınması oluşturmaktadır. Bu yönüyle özellikle coğrafyacılar için modern coğrafi bakış açısı ile ikametgah hareketliliği metodolojisi irdelenmektedir. Hareketliliği anlamaya yönelik yönteme dair temel bir çatı oluşturulduktan sonra ilgili kuram belirlenerek ampirik ve analitik bir çalışma ile konunun anlaşılmasına katkı sağlanması hedeflenmiştir. Bu yönüyle tezde, kent içi ikametgah hareketliliği kuramlarından Speare'in (1974) 'İkametgah Memnuniyeti' yaklaşımı dikkate alınmıştır. Tezde, ikametgah hareketliliğinin hanehalkının farklı yaş, gelir, eğitim düzeyi ile konut sahipliği ve oturulan sosyo-ekonomik çevre gibi karakteristiklerine göre değişebileceği varsayımına dayandırılmıştır. Ayrıca kent içi hareketliliği anlamaya yönelik memnuniyete göre hareketliliği etkileyen faktörlerin neler olduğu öneri olarak sunulmuştur. Öneriye göre, Uşak kentinde konut ve konut çevresi özellikleri, ulaşım-erişebilirlilik ve sosyal ağlar ve ilişkiler şeklinde dört faktörden memnuniyete göre ikametgah hareketliliğinin gerçekleştiği öngörülmüştür. Ayrıca ikametgah memnuniyeti kuramı ile ilgili daha sonraki geliştirilen çalışmalardan edilen yeni bulgularla metodolojik temel daha da geliştirilmiştir. Bu kapsamda orta büyüklükte bir kent olan Uşak'ta kent içi ikametgah hareketliliği iki kısımda incelenmiştir. Birinci kısımda hareketlilik, aktüel ve olası hareketlilik olmak üzere iki yönüyle ele alınmış ve kent içinde konut değiştirmenin büyüklüğüne vurgu yapılmıştır. Böylece kentte aktüel hareketlilik ve olası hareketlilik tespit edilerek konut değiştirmenin günümüzde hali ve gelecekteki yönü ortaya koyulmuştur. İkinci kısımda ise ikametgah memnuniyeti bağlamında önerilen hareketliliği etkileyen faktörlerin uygunluğu test edilmiştir. Yapılan analizler neticesinde, Uşak kentinde aktüel hareketliliğin alt, orta ve orta-üst gelir gruplarına göre farklılaştığı anlaşılmaktadır. Kent içinde aktüel hareketlilik en fazla 20-40 yaş grubu insanlar arasında gerçekleşmiştir. Literatürdeki yaygın durumun aksine hanehalkının konut sahibi ve kiracı olma niteliğini gösteren mülkiyet durumuna göre aktüel hareketliliğe evet diyenler ile hayır diyenler arasında anlamlı farklılıkların olmadığı tespit edilmiştir. Uşak'ta alt, orta ve orta-üst gelir grubunda yer alanların, diğer nedenler içinde daha ziyade konutun fiziki özellikleri nedeniyle yer değiştirdikleri anlaşılmaktadır. Hanehalkı reisinin yaşı ilerledikçe geleceğe yönelik olası hareketlilik isteğinin azaldığı gözlenmiştir. Kentte, mahallelere göre konut yeri tercihinde, orta gelir grubunda yer alan ve sürekli gelişme gösteren mahalleler öne çıkmaktadır. Sonuç olarak yapılan analizler neticesinde Uşak kentinde memnuniyete bağlı ikametgah hareketliliğini etkileyen faktörler oluşturulmuştur. Buna göre konuta ait özellikler, erişeblirliliğin, güvenlik faktörü, mahallenin bina-araç yoğunluğu, akraba-arkadaşlık ilişkilerinin, komşuluk ve sosyal ilişkiler, mahallenin fiziksel özellikleri ve rekreasyon alanlarından memnuniyet düzeyinin, kent içi ikametgah hareketliliğinin açıkladığı anlaşılmaktadır.