Evaluation of the victim-offender mediation process from the perspective of mediators

Alternatif anlaşmazlık çözüm yöntemi olarak mağdur fail arabuluculuğu ülkemizde 2005 yılında resmi olarak uygulanmaya başlanmıştır. Yargıya alternatif çözüm yöntemi olarak, mahkemelerin ceza davalarının iş yükünün azaltılması, yargılama sürecinin daha kısa sürmesi hedeflenmiştir. Mağdur fail arabuluculuğu sürecinde psikolojik yön artmakta, tarafların ihtiyaçlarının belirlenmesi için müzakere yoluyla iletişim yolu öne çıkmakta, failin zararı gidermeye yönelik sorumluk alması ve toplumsal barışın sağlanması amaçlanmaktadır. Bu araştırma ile ülkemizde aktif olarak uygulanmakta olan mağdur fail arabuluculuğu sürecinde, mahkeme dosyasının uzlaştırmacıya tesliminden, sonuçlandırılıp uzlaştırma bürosuna teslimine kadar geçen sürecin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu araştırma kapsamında; onarıcı adaletin, mağdur fail arabuluculuğunun, müzakere sürecinin ve bu süreçte uzlaştırmacının rolünün analizi yapılmıştır. Eğitimin uzlaştırmacılar üzerindeki etkisi, sürecin olumlu ya da olumsuz yanlarının tespiti, karşılaşılan güçlükler, bu güçlükler ile nasıl başa çıkıldığı ve teori ile uygulama arasındaki farklılıklar uzlaştırmacılarla yapılacak yüz yüze görüşmeler yoluyla değerlendirilmiştir. Araştırma nitel bir çalışma olarak kurgulanmış olup; sözel verileri toplamak için yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. İzmir Adliyesi 2017 yılı uzlaştırmacı listesinden tecrübeli uzlaştırmacılar seçilmiştir. 10 hukuk fakültesi mezunu, 10 iktisadi ve idari bilimler mezunu ve 10 iktisadi ve idari bilimler mezunu, polis uzlaştırmacı ile görüşme yapılmıştır. Farklı meslek gruplarındaki uzlaştırmacıların kişisel açıklamaları uzlaştırmacıların süreç üzerindeki etkisini ortaya koymuştur. Ülkemizde son yıllarda telefonda dolandırılık faaliyetlerinin çok artması nedeniyle uzlaştırmacılar ile taraflar arasında ciddi bir güven sorunu yaşandığı tespit edilmiştir. Tarafların iletişim bilgilerinin olmaması nedeniyle taraflara ulaşılamadığı durumlarda, uzlaştırmacıların bireysel çabaları ve yaratıcılıkları ile taraflara ulaşabilmektedirler. Ulaşılamadığı durumlarda taraflarla yüz yüze görüşme sağlanamadan dosyalar uzlaştırma bürosuna iade edilmektedir. Ancak polis uzlaştırmacıların mesleklerinin avantajları gereği bu güçlükleri kolayca çözdükleri tespit edilmiştir. Mağdur fail arabuluculuğunda esas amaç öncelikle doğrudan müzakere kullanılarak iyileştirme ve onarımın sağlanmasıdır. Doğrudan müzakerenin yapılamadığı durumlarda, dolaylı müzakerenin tercih edilmesi beklenir. Mağdur-fail arabuluculuğu dolaylı ya da dolaysız müzakere tekniği tercihlerinde, uygulamanın teoriye tamamen zıt olduğu, uzlaştırmacıların çoğunun tarafların görüşünü sormadan dolaylı görüşmeyi tercih ettikleri saptanmıştır. Uzlaştırmacıların çoğu doğrudan görüşme tercih edilmemesinin ana nedeni olarak saygılı iletişim kurulamaması, öfke yönetiminin olmaması ve tarafların birbirlerine sözlü ya da fiziki saldırı yapma olasılığını öne çıkarmışlardır. Uzlaştırmacıların % 90'ı yeni bir olay çıkma riski nedeniyle doğrudan uzlaşmayı tercih etmemektedir. Çözüm seçeneklerinin üretilmesi ve tarafların iknası sürecinde uzlaştırmacıların çoğunun tarafları hukuki süreç ve suçun cezası konusunda detaylı bir biçimde bilgilendirmeleri tarafların yönlendirildiği olasılığını gündeme getirmektedir.