Duygu-durumlarda yönelmişliğin ikili yapısı: Bilinç oluşumunda bilişsel işlemler ve duygusal izlemler etkileşimi

çalışmanın amacı, bilişsel işlemlerle duygusal izlemler arasında doğrudan ve eş-zamanlı bir etkileşim olup olmadığını incelemek, bu etkileşiminbilinç oluşumundaki olası etkilerini değerlendirmektir. Bu amaç doğrultusunda, bilişsel işlem olarak bilişsel değerlendirme görevlerinin, duygusal izlem olarak kişilerin halihazır duygusal eğilimlerinin esas alındığı, bilişsel değerlendirmegörevleriyle duygusal eğilimler arasındaki ilintilerin araştırıldığı deneysel bir çalışma yapılmıştır. Çalışmaya 136 üniversite öğrencisi (77 kız, 59 erkek) katılmıştır. Bu çalışmanın önerisine göre, bilişsel işleme sürecinde organizma, eş zamanlı olarak, karşı karşıya bulunduğu uyarıcıyla bir yaklaş-uzaklaş etkileşimiiçindedir. Bu etkileşim çizgisinin neresinde durulacağı ya da yer alınacağı duygusüreçleri tarafından belirlenir. Duygu süreci, bilişsel değerlendirme sürecinidestekleyerek, varılmakta olan kararın organizma için uygunluğunu gözetleyenbir süreçtir. Bu iç içe çalışma olgusu bize zihinsel yönelmişliğin tanımınıvermektedir. Bu araştırma, bir bilişsel işlem sürecinin her aşamasında duygusalizlemenin devrede ve etkin olup olmadığına ilişkin görgül veri elde etmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla, olumlu-nötr-olumsuz devamlılık çizgisi üzerinde yer alan uyarıcıların, bu çizgi üzerinde bir noktaya atanmasının, bu bilişseldeğerlemeleri yönlendiren duygusal eğilimlerin etkisiyle gerçekleşip gerçekleşmediği gösterilmeye çalışılmıştır.2Çalışmada, sözel değerlendirme ve görsel değerlendirme olmak üzere iki tür bilişsel değerlendirme görevi uygulanmıştır. Bu görevler, sunulan uyarıcılarınkatılımcılar tarafından olumlu, nötr ya da olumsuz olarak değerlendiği ilkselbilişsel değerlendirme görevleridir. Duygusal eğilimlerin belirlenmesinde ise Beck Depresyon Envanteri, Beck Anksiyete Envanteri, Durumluk-Sürekli Öfke Ölçeği ve kontrol amaçlı Kısa Semptom Envanteri kullanılmıştır. Uygulanandeney, katılımcıların sözel ve görsel bilişsel değerlendirmelerinin duygusaleğilimlerinden etkilenip etkilenmediğini, etkileniyorsa bu etkilenmenin yön, şiddet ve etkenlik düzeyi bakımından özelliklerini keşfedici bir düzenektir. Etkileşim özelliklerini araştırmak üzere, katılımcıların bilişsel değerlendirme görevlerinde ürettikleri değerleme örüntülerinin, duygusaleğilimlerini yordayıp yordamadığı ayırdedici fonksiyon analizi aracılığıyla incelenmiştir. Analizler, sözel bilişsel değerlendirme görevinde üretilendeğerleme örüntülerinin olumlu, nötr ve olumsuz duygusal eğilim gruplarınıyordayabildiğini göstermiştir. Benzer şekilde, görsel bilişsel değerlendirmegörevinde üretilen değerleme örüntüleri de olumlu ve olumsuz duygusal eğilimgruplarını yordayabilmektedir. Her iki bilişsel görev değerleme örüntüleriözellikle olumsuz duygusal eğilim grubunu yordamada olumlu ve nötr duygusal eğilim gruplarını yordamaya göre daha başarılı olmuştur. Bu bulgular, duygusal izlemin bilişsel izleme hedef gösteren, bu hedefiyön, şiddet ve etkenlik bakımından belirleyen bir süreç olduğu görüşünü desteklemiştir. Bu sonuçlar, bilinç oluşumunda organizmanın yönelmişliğinintemel bir unsur ve yönelmeyi sağlayan sürecin izlem süreci olmasından hareketle, bilinç oluşumunda duygusal izlemin temel bir bileşen olabileceği yorumunu da desteklemektedir.