Memurlar hakkında yapılan ceza muhakemesinde özel soruşturma kuralları

Türk Hukuk tarihinde Osmanlı İmparatorluğu' n dan bu yana memurlar hakkında genel kurallardan farklı bir takım özel kanunlar çıkartmak, adeta hukuk geleneği haline gelmiştir. 1329 tarihli Memurin Muhakematı Kanunu ile başlayan kanunlaşma hareketi bugünde hala devam etmektedir. 1913 yılında muvakkat adı ile Fransa'dan esinlenerek alınan bu kanun, Osmanlı'da yürürlüğe girmeden tam 43 yıl önce Fransa'da kaldırılmıştı. Uygulaması 1870'li yıllarda kaldırılmış bir kanunun, geçici olmak kaydıyla alındıktan sonra günümüze kadar yaşam sürecini devam ettirmiş olması, üzüntü ve hayret vericidir. Yıllarca uygulanan MMK' nın yürütmenin yargının işine karıştığı ve kuvvetler ayrılığı ilkesinin zedelendiği eleştirilerini gündemden kaldırmak amacıyla yapılan 4.12. 1999 tarihli ve 4483 sayılı 'Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun' da ne yazık ki, uygulamadaki sorunları giderecek nitelikte bir kanun değildir. Yeni kanun, değişiklik getirmiş olmakla beraber, bu getirdiği değişiklikler sağlıklı ve güvenilir değildir. Hatta, uygulamaya pek çok sorunu da beraberinde getirdiği söylenebilir. Ne yazık ki, kanun koyucu 4483 sayılı kanunla yetinmemiş 4483 sayılı kanunda değişiklik yapılmasına dair 4696 sayılı kanunu çıkartarak akıl almaz düzenlemeleri kanunlaştırmıştır. Sevinçle ifade etmeliyiz ki, 4696 sayılı kanun, Dönemin Cumhurbaşkanı Sezer tarafından veto edilmiş ve bu nedenle, henüz yürürlüğe girmemiştir. Umarız, meclis kanun geri döndüğünde duyarlı davranarak, 4696 sayılı kanunun bu şekli ile yürürlüğe girmesine izin vermez. Ancak, biz yine de, çalışmamız çerçevesinde 4696 sayılı kanunun getirdiği değişiklikleri ilgili başlıklar altında inceleyerek, bu kanun ile ilgili bilgi vermeye çalıştık. Yeni kanunun getirdiği, en önemli değişiklerden bir tanesi, sistemi değiştirmiş olmasıdır. Karma sistemden izin sistemine geçilmiştir. Bu suretle, hazırlık soruşturmasını yapma yetkisi, idarenin görev ve yetki alanından çıkartılmış genel yetkili savcılıklara devredilmiştir. Kural bu olmakla birlikte, savcının bir görev suçu işlediği iddia edilen memur veya kamu görevlisihakkında hazırlık soruşturmasına başlaması idarenin iznine tabi kılınmıştır. Bu amaçla idareye, bu izni vermeden önce, konu ile ilgili olarak hazırlık soruşturmasına benzer bir araştırma yapma görevi, yüklenmiştir. Ancak, 4696 sayılı kanun izin yetkisi konusunda idareye takdir hakkı tanıyarak, tarifi pek mümkün olmayan ilginç ve çağdışı bir sistem getirmiştir. Yeni kanun, kanun kapsamına giren kişilerin tanımını yapmış ve memurların dışında diğer kamu görevlileri adı altında farklı bir kavram yaratmıştır. Böyle farklı bir devlet ajanı grubunun yaratılmasının gereğini ve sebebini anlamış değiliz. Yapılan memur tanımı da, ne ceza hukukundaki tanıma ne de idare hukukundaki tanıma benzemektedir. Bu tanımların dışında farklı bir tanım yapılmıştır. Konu bakımından memuriyetin ifası sırasında işlenen suçları kapsamı dışına çıkartmış, sadece görev suçlarını kapsam dahilinde bırakmıştır. Kapsamın daraltılması bakımından olumlu bir değişikliktir. Ancak, kanun koyucu bu tür olumlu değişiklerin yanında, 4483 sayılı kanunla getirdiği bir takım diğer değişikliklerle( örneğin 17. maddesi ile KİT genel müdürleri ve yönetim kurulu üyelerinin kapsam dahiline sokulmasında olduğu gibi kapsamı daraltmak yerine, aksine fazlaca genişletmiştir. Kanun koyucu, bununla da yetinmeyip, 4696 sayılı kanunla 4483 sayılı kanunun 3. maddesine fıkrasını ekleyerek, mahalli idare birliklerinin başkanlarını, meclis üyelerini, encümen üyelerini ve memur ve diğer kamu görevlilerini de kanun kapsamına dahil etmiştir. Bu suretle, kişi bakımından tarifi ve sınırları belli olmayan düzenlemeler yapılmıştır. İzin verecek olan yetkili mercileri kurul olarak değil, birey olarak düzenlemesi de kurul güvencesini ortadan kaldırmıştır. Yetkinin tek elde toplanması sağlıklı olmadığı gibi bir de buna ek olarak seçimle iş başına gelmiş belediye başkanları hakkında izin verme yetkisinin merkez teşkilatından vali veya kaymakamlara verilmiş olması yerinde olmamıştır. Yine, 4696 sayılı kanunla, izin vermeye yetkili kişiye ön inceleme yapma konusunda takdir hakkı verilerek keyfilik teminat altına alınmıştır. VIGünümüz şartları ve ihtiyaçları dikkate alındığında, 4696 sayılı kanunla değişiklik yapılmış, 4483 sayılı kanun gibi özel muhakeme kanunlarına, Türkiye'nin ihtiyacı olmadığını görmekteyiz. Kanun koyucunun, 3628 sayılı Mal Bildirimi ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu ile daha ağır kapsamlı suçlarda, genel yetkili savcılıkların derhal hazırlık soruşturmasına başlamasını uygun bulması ve onlara güvenmesi söz konusu iken daha hafif nitelikteki suçlar bakımından, savcının işe el koymasını izin şartına bağlamış olması, büyük bir çelişkidir. Hatta 4696 sayılı kanundan sonra, idareye bu konuda takdir hakkının da tanınmış olması kabul edilebilecek gibi değildir. Sonuç olarak, bu ve benzeri çeşitli nedenlerle, bu çalışma çerçevesinde, 4483 sayılı kanunun varlığına gerek olmadığını ve özel bir kanuna gerek olmadan, genel yetkili yargı kuruluşları tarafından hiçbir şarta bağlanmadan gerçekleştirilecek ceza kovuşturması işlemlerinin daha sağlıklı neticeler vereceğini ve gerek insan hakları gerekse ceza muhakemesi ilkeleri ile daha fazla uyum içerisinde bulunacağını, söyleyebiliriz. Buna ek olarak, 4696 sayılı kanunla getirilen değişikliklerden sonra, 4483 sayılı kanunun ivedilikle yürürlükten kaldırılması, bir zorunluluk halini almıştır. Bu yapılmadığı takdirde, yolsuzlukların önüne geçmek ve onlarla mücadele etmek şansımız kalmaz. VII