Sürücü davranışının incelenmesi

Bu çalışmanın temel amaçları, 1) sapkın sürücü davranışlarını incelemek; 2) bu davranışlarla öfke ve kazalara ilişkin sorumluluk atfı arasındaki ilişkiyi araştırmak; 3) kazaya karışan ve karışmayan sürücüleri demografik değişkenler, sürücü davranışları, öfke ve kazalara ilişkin sorumluluk atfı açısından karşılaştırmak; 4) kazaya karışma ve riskli sürücüyü öngören değişkenleri saptamaktır. Bu amaçla İzmir ve çevresinde yaşayan 324 erkek 46 kadın olmak üzere toplam 370 sürücüye Sürücü Davranışı Envanteri, Sürekli Öfke ve Öfke Tarz Ölçeği, Sorumluluk Atfı Öyküleri ve sürücülerin demografik özelliklerini araştıran Bireysel Bilgi Formu uygulanmıştır. SDE'ne uygulanan faktör analizi sonucunda bu envanterin 5 faktörden oluştuğu görülmüştür. Bunlar: trafik kuralı ihlalleri, kurallara uyma ve önemseme, sürücülük stresi ve hatalar, aşırı kendine güven ve saldırgan sürücülük olarak adlandırılmıştır. Sosyo-demografik değişkenler ile sürücü davranışı arasındaki ilişkinin varyans analizi ile incelenmesiyle, genç grubun (18- 25 yaş) diğer gruplardan daha fazla trafik kuralı ihlali yaptığı, daha fazla sürücülük stresi yaşadığı ve hata yaptığı, trafikte kendine aşırı güvendiği, saldırgan sürücü davranışlarında bulunduğu ve SDE'nin toplamından daha yüksek puan aldığı bulunmuştur. Kadın sürücüler daha fazla sürücü stresi yaşadıklarını ve hatalar yaptıklarını bildirmişler, toplam SDE'nden erkeklerden daha yüksek puan almışlardır. Çalışmamızda, sürücü davranışı ile sürekli öfke ve öfke ifade tarzı arasındaki ilişki korelasyon analizi ile incelenmiş, trafik kuralı ihlalleri ve saldırgan sürücülük boyutları ve toplam SDE puanı, hem içe yöneltilen, hem de dışa yöneltilen öfke ile anlamlı ve pozitif ilişkili bulunmuştur. Kurallara uyma ve önemseme olarak adlandırılan boyut ise hem içe yöneltilen, hem de dışa yöneltilen öfke ile anlamlı ve negatif bir ilişki göstermiştir. Kazaya karışan ve karışmayan sürücülerin kullanılan ölçeklerden aldıkları puanlar açısından farklılaşıp farklılaşmadığı, tek yönlü varyans analizleriyle incelenmiştir. Analizler sonucunda, kazaya karışan sürücülerin trafik kurallarını daha fazla ihlal ettiklerini, kurallara daha az uyduklarını ve kuralları önemsediklerini, daha fazla sürücülük stresi yaşadıklarını ve hata yaptıklarını, sürücülük becerileri konusunda kendilerine aşırı güvendiklerini ve saldırgan sürücülük davranışları gösterdiklerini bildirdikleri bulunmuştur. Fakat kazaya karışan ve karışmayan deneklerin SÖÖTÖ ve Sorumluluk Atfı Öyküleri puanları birbirinden farklılaşmamıştır. Araştırmamızda, logistik regresyon analizi ile kazaya karışmayı en iyi öngören sürücü özellikleri alkollü araba kullanmak ve sürücü stresi yaşamak ve hata yapmak olmuştur. Hem tehlikeli sayılan kurallara uymama nedeniyle ceza alan, hem de kazaya karışan grup riskli sürücü olarak kabul edilmiştir. Logistik regresyon analizi sonucu, alkollü araba kullanmanın, sürücülük deneyiminin az olmasının, kurallara daha az uyma ve kuralları daha az önemsemenin, sürücülük becerisi bakımından kendine aşın güvenin, araba kullanırken stres yaşamanın ve hatalar yapmanın ve toplam SDE'nden yüksek puan almanın trafikteki riskli ya da başka bir deyişle kaza yapmaya eğilimli sürücüleri belirlemede en iyi öngörücü değişkenler olduğu bulunmuştur.