İşitme engelli çocuklarda simultane ve suksesif hafızaların gelişimi ve eğitimlerine etkisi

Bu araştırmada, işitme engelli çocukların neden öğrenme güçlüğü çektikleri araştırılırken, simültane ve suksesif hafızalarının gelişimi incelenip, elde edilen bulgular ile eğitimlerine katkıda bulunulmak amaçlanmıştır. İşitme engellilerin gelişim özellikleri incelenirken, kontrol grubu olarak işiten denekler ele alınmış ve aralarındaki farkların anlamlılığı aranmıştır. Amacımız doğrultusunda hipotezlerimiz şu şekilde sıralanmıştı: 1) Dil gelişimi ile simültane ve suksesif hafızalar arasında etkileşim vardır. 2) İşitme engellilerde simültane hafıza ile suksesif hafıza arasında fark vardır. 3) Resim testi ile Sayı testi sonuçları arasında fark yoktur; çünkü, bu araştırmada her iki seri uyaran da, uyaranların özelliklerinden daha baskın olduğunu düşündüğümüz presentasyon türlerinin etkisi altında olduğu düşünülmekteydi. Yani, Resim-simulta- ne ile Sayı-simultane ve Resim-suksesif ile Sayı-suksesif'in birbirlerine eşit oldukları düşünülmüştü. 4) Eğitim süresi ile simültane ve suksesif hafızalar arasında etkileşim vardır. 5) Yaş ile simültane ve suksesif hafızalar arasında etkileşim vardır. 6) Zeka gelişimi ile hafıza gelişimi arasında etkileşim vardır. 7) İşiten lerin her alandaki puanları işitme engellilere göre daha yüksek çıkacaktır. Bu hipotezlerimizi test etmek üzere, deney grubu olarak yetmiş iki işitme engelli ve kontrol grubu olarak da otuz altı işiten öğrenci eşleştirme yöntemi ile seçilmiştir. Bu deneklerin tümü ne önce Raven' in Progessive Matrices Zeka Testi uygulandı ve zihni gelişimleri ölçülmüştür. Daha sonra Hiskey-Nebraska Öğrenme Becerisi Testi'nin alt testleri olan Görsel Dikkat ve Sayı Hafızası testleri, simültane ve suksesif yöntemlerle uygulanmıştır. Elde edilen verilerle hem grup içi hem de gruplar arası değerlendirmeler yapılmıştır. Bir başka deyişle, zeka puanları ile simültane ve suksesif hafızalar, hem deney ve kontrol gruplarının kendi içlerinde hem de gruplar arasında incelenmiştir. Ayrıca da, işiten ve işitmeyen deneklerde, zeka puanları ile hafıza puanları arasındaki ilişki araştırılmıştır. 84 - Bu çalışmanın en önemli bölümünü işitme engellilerde dil gelişimi ile hafıza etkileşiminin incelenmesi oluşturmaktadır. Bu durumda, dil gelişimine işitme kalıntısının etkisini bertaraf etmek için deney grubu deneklerinin işitme eşikleri belirlenmiş ve 'işit me engelliler' kriterine uygun olanlar denek olarak kullanılmıştır. Daha sonra işitme engelli deneklerin ebeveynlerine anket gönderilmiş ve işitmezlige etki eden faktörler hakkında etraflı bilgi top lanılmak istenmiştir.. Deney ve kontrol gruplarının zeka ve hafıza puanlarının istatistiksel analizleri; Çoklu Varyans Analizi, T-Testi ve Pearson Çarpım Momenti Korelasyon yöntemleri ile yapılmıştır. Anket cevapları ise, yüzdeler alınarak değerlendirilmiştir. Test bulgularımızı değerlendirdiğimizde, bazı hipotezlerimizin ispatlandığı, bazılarının ise reddolunduğu görülmektedir. İşitme engellilerde simültane hafıza ile suksesif hafıza arasında istatistiksel anlamlılığa ulaşacak ölçüde fark saptanması ile işitme engellilerin bu iki çeşit hafıza arasında fark olduğunu ileri süren hipotezimiz reddolunmuştur. Bunun yanı sıra, işitme engelli grupta resim testi ile sayı testi arasında, resim testi lehine anlamlı farkın saptanması ile de, işitme engellilerde bu iki testin performansları arasında fark olmayacağı görüşündeki hipotezimiz reddol- muştur. Diğer taraftan; dil gelişimi ile simültane ve suksesif hafızalar arasındaki etkileşimin varlığı, simültane ve. suksesif hafızaların eğitim süresi, yaş ve zeka gelişimi ile etkileşim içinde olduğunu ve işitenlerin her alandaki puanlarının işitme engellilerden daha yüksek çıkacağını belirten hipotezler ispatlanmıştır. Test bulgularımızın pek çoğu; Das, Kirby ve Jarman'ın geliştirdiği Bilişsel Sentezler Modeli doğrultusunda yorumlanmış ve bu doğrultuda yapılmış pek çok araştırma ile de paralellik gösterdiği ortaya çıkarılmıştır. Anket bulguları sonucunda, işitme engelli çocukların ebeveynlerinin bu çocukları eğitecek düzeyde olmadıkları, % 76 oranında iki yaşından önce işitmelerini kaybeden bu çocukların okul çağına kadar gelişimlerine hiçbir müdahale yapılmadığı görülmektedir. Ebeveynlerinin genellikle sosyo-kültürel durumlarının düşük olması bu çocukları zamanında ve uygun müdahelelerden mahrum bırakmaktadır. Bunun sonucu olarak da, işitme engelli çocuklar ilkokula başladıklarında pek çok yükün aynı anda altından kalkmak zorunda kalmakta dırlar, şöyle ki; 6 yaşından önce kazanmış olmaları gereken dil gelişiminin iki yüzünü, bunun yanında dile bağlı gelişen kavramları ve de okuma, yazma ile aritmetik becerileri aynı anda geliştirmek ve başarmakla yükümlü olmaktadır. Sonuç olarak, literatür taraması ve bulgularımız ışığında baktığımızda, işitme engellilerin öğrenme güçlüklerinin nedenleri arasında, başta nörofizyolojik gelişim yetersizliğinin yer aldığı görülmektedir. Ayrıca kendilerine uygun ve yeterli eğitimin verilemediği ve aile eğitiminin çok yetersiz kaldığı aşikardır. Bu durumda, nörofizyolojik gelişim yetersizliğinin telafi yolları önerilmektedir. İşitme engellilerin eğitim programları ve yöntemlerinin yeniden gözden geçirilmesi, bu çocukların işitme engelinin fark edildiğinde gecikmeksizin ve çeşitli gelişim yönleri ile bireysel farklılıkların da göz önüne alınarak eğitimlerine yön verilmesi, ayrıca ve özellikle anne babaların eğitilmesinin gerekliliği vurgulanmaktadır. Son olarak, bu konuda ileride yapılması öngörülen araştırmalar ileri sürülmektedir.