Dinamik bir yetenek olarak stratejik çift yönlülük ve firma performansı: Örgüt bağlamındaki davranışsal öncülleri ve şebekeleşmenin moderatör etkisi

Stratejik yönetim alanındaki gelişmeler strateji, yönetim sistemleri ve örgüt yapılarıyla ilgili olarak birçok yeniliği beraberinde getirmektedir. Çok yönlü rekabetçilik, çok yönlü yetenekler, yenilik, yeni ürün geliştirme, firma birleşmeleri ve şebekeleşme yeni rekabetçi stratejiler olarak önem kazanmaktadır. Bu durum firmaların rakiplerinden farklılaşmak için rekabetçilik stratejilerini ve örgütsel yapılanmalarını yeniden gözden geçirmelerini zorunlu kılmaktadır. Firmaların çevresel değişim ve yenilik sürecinde rekabetçilik kazanmak ve sürdürülebilirlik elde etmesi için dinamik bir yetenek olarak mevcut yeteneklerini sürekli geliştirmesi ve yeni yetenekler edinmesi gerekmektedir. Firmaların teknolojik ilerleme ve müşteri talep değişimlerine karşı adaptasyon sağlama ve örgütlerini bu değişimlere uyumlaştırma sürecinde sahip olduğu kaynak ve yeteneklerinden en üst düzeyde istifa ederek geliştirirken bir yandan da geleceğe dönük olarak yeni kaynak ve yetenekleri edinmesi ise Çift Yönlülük kavramının araştırma konusunu oluşturmaktadır. Çift Yönlülük ilgili yapılan yazınsal araştırmalarda çift yönlülük yeteneği ve şebekeleşmenin rolüne ilişkin ampirik çalışmaların yer almadığı saptanmıştır. Bununla birlikte, Türkiye'deki firmaların çevresel değişim ve teknolojik yenilikler karşısında geleneksel yönetim anlayışını devam ettirmeleri, yenilik ve yetenek geliştirme üzerine stratejik yönetim bilgisinden mahrum olmaları piyasada rekabetçi bir aktör olmalarını engellemektedir. Bu noktada çalışmada esas olarak, firmalara stratejik bir yetenek olarak Çift Yönlülük kazandırılmasına ilişkin kavramsal bilgiler sunulması yanında yenilik sürecinde şebekeleşmenin öneminin vurgulanması amaçlanmaktadır. Çalışmanın teorik bölümünde, Dinamik Yetenekler teorisine dayanarak Çift yönlülük kavramı firmaların rekabetçiliği ve yenilikçiliği bakımından değerlendirilmekte; firmaların Çift yönlülük yeteneğini geliştirmelerinde etkili davranışsal öncülleri, Gibson (2004) tarafından geliştirilen Davranışsal entegrasyon modelindeki örgütsel disiplin, baskın örgütsel amaçlar, güven ve destek unsurları olarak 'örgütsel bağlamda ' ele alınmaktadır. İlerleyen bölümde ise bu öncüller ve firma performansındaki etkileri tartışılarak araştırma bölümünde konuyla ilgili oluşturulan hipotezler test edilmektedir. Sonuç kısmında ise elde edilen ampirik verilere dayanarak Türkiye'de Doğu Marmara Bölgesi'nde yer alan KOBİ'lerin Çift Yönlülük bakımından davranışsal öncülleri değerlendirilmektedir. Araştırmada özellikle Çift Yönlülük yeteneği ile firma performansı nitel ve nicel- arasındaki ilişkide şebekeleşmenin fonksiyonunu ortaya koymak amacıyla, Teknoloji Geliştirme Merkezleriyle şebekeleşme ve işbirliği içerisinde olan KOBİ'ler incelenmektedir. 105 adet firmadan toplanan veriler yapısall eşitlik modellemesine göre yol analizine tabi tutulmuştur. Araştırma bulguları, TEKMER bünyesinde yer alan firmaların şebekeleşmeden istifade edebilmelerine paralel olarak geliştirici yetenekleri ile performans hem nitel hem de nicel- arasındaki ilişkilerinin şiddetlendiğini göstermektedir. Bununla birlikte, Çift Yönlülük yeteneğinin keşfedici boyutu ise nicel performans üzerinde olumlu ve anlamlı etkiye sahip iken nitel performans arasında direkt bir ilişkininin varlığına rastlanmamıştır. Davranışsal öncüllere ilişkin bulgular ise örgütsel disiplin ve örgütsel desteğin Çift Yönlülük geliştirilmesi üzerinde etkili olduğunu; örgütsel güvenin ise Çift Yönlülük bakımından etkili bir unsur olmadığını ortaya koymaktadır.