Sivil toplum bilincinin gelişiminde sivil toplum kuruluşlarının etkisi: Diyarbakır örneği

'Sivil Toplum Bilincinin Gelişiminde SivüJTojılum Kuruluşlarının Etkisi : Diyarbakır Örneği' isimli bu araştırmamızın teori bölümünde, sivil toplum olgusunun Batı siyasi düşünce tarihinde geçirdiği evreler irdelenmektedir. Bu irdelemelerin ışığı altında, Türkiye'de sivil toplumun gelişimi tarihsel aşamalanyla ortaya konulmaktadır. Alan araştırmasıyla, sivil toplum kuruluşlannm, sosyo-politik yaşam içerisindeki durumlarının ortaya konulması ve mevcut yapıları ile toplumda sivil toplum bilincinin gelişimindeki etkilerinin tespiti, araştırmamızın amacım oluşturmaktadır. Sivil toplum kavramı, toplumun ihtiyaçları doğrultusunda ortaya çıkan, devletten özerk, belli hukuki düzenlemelere bağlı örgütlü toplumsal yaşam alam olarak ifade edilebilir. Batı siyasi düşünce tarihinde, Yunan sitelerinden başlayıp yüzlerce yıllık bir gelişim gösteren kavram, on sekizinci yüzyılda batı toplumları için geçerli anlamım bulmuştur. Kavram, Hobbes ve Locke'nin düşüncelerinde doğa halinden çıkıp siyasi bir otorite etrafında bir araya gelme biçiminde anlaşılmış ve devlet ile eş anlamlı tutulmuştur. Paine ve Ferguson gibi İskoç Aydınlanmacıların yaklaşımları ile devletten ayrı ifade edilmeye başlanan kavram, Hegel'in ortaya koyduğu teorilerle devlet özdeşliğinden tamamen ayrılmıştır. Marx, burjuva toplumu ile bir tuttuğu sivil toplumu, sadece ekonomik ilişkiler ağı içinde görerek kavrama eleştirel hir açıdan yaklaşmıştır. Marxist bir gelenek içinden gelen Gramsci, kavramı Marx'tan farklı bir biçimde ele alarak, günümüzdeki sivil toplum anlayışının oluşmasında önemli bir rol oynamıştır. Osmanlı Devletinde, toplumun kendine özgü yapısı içerisinde bir takım sivil unsurlar bulunmuşsa da, merkeziyetçi yönetim anlayışından kaynaklanan sebeplerden dolayı, devletle toplum arasında özerk örgütlenmeler kurulamamış ve sivil toplum oluşamamıştır. Cumhuriyet ile başlayan modernleşme çabalarında Osmanlı'da bulunan merkeziyetçi yönetim geleneği aynen devam ettirilmiş ve bu dönemde bürokrasinin artan egemenliği, sivil toplum alanını bir hayli sınırlandırmıştır. Çok partili dönemde siyasal ve ekonomik alandaki gelişmeler sivil toplum unsurlarının gelişmesine sebep olmuştur. 1960'lı yıllarda hazırlanan yeni anayasanın yarattığı özgürlükçü ortam, sivil toplum alanının gelişmesine yol açmışsa da, bu dönemde, sivil toplum kuruluşları içineII girdikleri aşın siyasi kutuplaşmalar nedeniyle sivil toplum geleneğinin oluşumunu sağlayamamışlardır. 1980'li yıllarda siyasi ve iktisadi alanda görülen gelişmeler, sivil toplum alanının gelişmesine ve önem kazanmasına sebep olmuştur. 1 990 'lı yıllarda örgütlenme alanlarındaki yasakların azaltılmasıyla, birçok sivil toplum kuruluşu kurulmuş ve sivil toplum gelişmeye başlamıştır. Alan araştırmasında elde edilen bulgular neticesinde, sivil toplum kuruluşlarının kendi amaçları doğrultusunda toplumsal faydaya yönelik faaliyetler gerçekleştirebildikleri, faaliyetleri ile ilgili oldukları konularda toplumu bilinçlendirebildikleri ve kamuoyu oluşturulmasını sağladıkları, toplumun istemleri doğrultusunda bir baskı unsuru olabildikleri, demokratik iç işleyişleri ile üyelerine demokratik tutum ve sivil zihniyet kazandırabildikleri, dolayısıyla toplumda sivil toplum bilincinin oluşumuna katkı sağladıkları, sivil toplumun varlığı ve gelişmişliği için önemli bir unsur oldukları görülmüştür. Bu değerlendirmeler sonucunda, sivil toplum kuruluşlarının bir takım eksikliklerinin bulunmasına rağmen, sivil toplumun gelişiminde işlevsel bir rol alabildikleri sonucuna varılmıştır. Sivil toplum kuruluşlarının yaygınlık kazandığı toplumların, 'sosyal bütünleşmesini' tamamlamış toplumlar olduğu tezi, bu çalışmanın iddiasım oluşturmaktadır.