İrade ve ahlaki bütünlüğün olumlu psikolojik çıktıları üzerine bir karma yöntem araştırması

Son dönemde yapılan çalışmalara göre, bireylerin sorunlarının temelinde irade eksikliğinin ilk sıralarda yer aldığı görülmektedir. Bununla birlikte ahlaki değerlerde meydana gelen bozulmaların da sıkça dile getirildiği bilinmektedir. İrade sürecinin detaylı bir şekilde incelendiği ve irade ile ahlaki bütünlük arasındaki ilişkinin ortaya çıkartıldığı bir çalışmanın tasarlanması var olan bu sorunları anlamada yararlı olacaktır. İrade ve ahlaki bütünlük arasındaki ilişkiyi ortaya çıkartmak ve bunların olumlu psikolojik çıktılar üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla tasarlanan bu çalışma üç aşama ve altı çalışmadan meydana gelmektedir. Çalışmanın birinci aşamasında dört çalışma yapılmıştır. İlk önce irade sürecini ortaya çıkarmak amacıyla gömülü teori çalışması yapılmıştır. İkinci sırada gömülü teoriyi desteklemek için metafor çalışması yapılmıştır. Üçüncü sırada ise, kavram çalışması yapılmıştır. Bu çalışmalardan sonra birinci aşamanın son çalışması olarak İrade Yedilisi Ölçeği geliştirilmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında Ahlaki Bütünlük Ölçeği Türkçe'ye uyarlanmıştır. Çalışmanın üçüncü ve son aşamasında ise irade ve ahlaki bütünlük arasındaki ilişkinin test edildiği yapısall eşitlik modeli çalışması yapılmıştır. Araştırmanın birinci aşaması karma yöntem desenlerinden Keşfedici Sıralı Desen üzerine bina edilmiştir. İlk aşamasında nitel çalışmalar ve ikinci aşamasında ise ölçek geliştirilmiştir. Nitel çalışmada üç farklı örneklem kullanılmıştır. Gömülü teori için (N=30); metafor çalışması için (N=109) ve kavram çalışması için (N=64) öğrenciden veri toplanmıştır. Ölçek geliştirme çalışması için de üç defa veri toplanmıştır. Toplanan ilk veriler açımlayıcı faktör analizi için kullanılmış; ikinci veriler doğrulayıcı faktör analizi için ve üçüncü defa toplanan veriler ise ölçüt geçerliği için kullanılmıştır. Ölçek uyarlama çalışması için de ölçek geliştirme sürecindeki gibi üç defa veri toplanmış ve aynı yol takip edilmiştir. Araştırmanın son kısmı olan yapısall eşitlik modeli için de (N=862) öğrenciden veri toplanmıştır. Bu model için iradenin psikolojik çıktıları olarak, psikolojik sağlamlık, psikolojik iyi oluş ve huzur ölçekleri de ayrıca kullanılmıştır. Nitel veri analizi için MAXQDA 12 paket programı kullanılmış; nicel veri analizleri için de SPSS 22 ve AMOS 20 Paket programları kullanılmıştır. Araştırmanın nitel kısmında irade süreci gömülü teori, metafor ve kavram çalışmaları ile incelenmiş ve nihayetinde iradenin yedi önemli bölümden meydana geldiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlardan yola çıkarak geliştirilen irade ölçeğinin de yedi faktörlü olması planlanmıştır. Daha sonra her faktör için maddeler yazılıp; ölçek geliştirme basamakları dikkate alınarak İrade Yedilisi Ölçeği geliştirilmiştir. Yapılan çalışmada şu sonuçlara ulaşılmıştır: Geliştirilen İrade Yedilisi Ölçeği yeterli düzeyde geçerlik ve güvenirlik değerlere sahiptir. Türkçe'ye uyarlaması yapılan Ahlaki Bütünlük Ölçeği yeterli geçerlik ve güvenirlik değerlerine sahiptir. Yapısal eşitlik modeli sonucunda iradenin ahlaki bütünlüğü yordadığı; ahlaki bütünlüğün de psikolojik sağlamlık, psikolojik iyi oluş ve huzur değişkenlerini pozitif yönlü yordadıkları sonucuna ulaşılmıştır.