Depresyonda utanç, suçluluk, öfke ve kendilik değeri

Bu çalışmanın amacı, utanç, suçluluk, öfke ve kendilik değeri değişkenlerinin depresyondaki rolünü incelemek ve bu rolün depresyonun yoğunluğuna göre değişip değişmeyeceğini değerlendirmektir. Bu amaç doğrultusunda, çalışmanın ömeklemini, iki bağımsız tanı koyucu tarafından DSM-IV tanı ölçütlerine göre majör depresyon tanısı alan ve BDE puanı 20 ve üstünde olan 103 'hasta' ile, raslantısal biçimde seçilmiş bir 'normal grup' içinden, BDE puanlarına göre, 'depresif belirtileri düşük' ve 'depresif belirtileri yüksek' olarak belirlenen, 131 ve 91 kişi oluşturmuştur. Ancak bu grupları belirlemek için 565 'normal' kişiye gidildiğinden, toplam 668 kişiyle çalışılmıştır. Hangi grupta olursa olsun, çalışmaya alınan kişilerin ölçeklerin uygulandığı sırada, son bir ay içinde herhangi bir psikiyatrik ilaç kullanmıyor olmalarına dikkat edilmiştir. Katılımcılar 25-50 yaş arasındaki kişilerden seçilmiştir. Yapılan tek yönlü varyans analizi sonunda, depresif belirtileri düşük ve depresif belirtileri yüksek normal kişilerin, majör depresyon tanılı hastalara göre daha az utanç duygusuna sahip, daha az öfkeli ve kendilik değeri daha yüksek kişiler olduğu bulunmuştur. Bir başka söyleyişle, majör depresyon tanılı hastalar, depresif belirtileri düşük ve yüksek olanlardan daha fazla utanç duygusuna sahip, daha öfkeli ve kendilik değeri daha düşük bir gruptur. Bununla beraber, tüm gruplar arasında, bu değişkenler açısından istatistiksel açıdan anlamlı 106 farklılıklar da dikkati çekmiştir. Ancak dikkati çeken bir başka olgu da suçluluk açısından gruplar arasında farklılık olmayışıdır. Yapılan regresyon analizi sonuçlarına göre, tüm gruplarda depresif belirtileri yordayan değişkenler, öfke ve kendilik değeri olarak bulunmuştur. Ancak 'normaller' ve 'hasta' olanların ayırımı, hasta grubun depresyonunu yordamaya suçluluk ve utanç duygularının da katılmasıyla ortaya çıkmıştır. Her grup için ayrı ayrı yapılan kısmi korelasyon analizler sonucunda da, kendilik değeri ve öfke arasında hiçbir grupta, hiçbir ilişki çıkmamıştır. Suçluluk ve utancın ise tüm gruplarda en yüksek korelasyonu gösteren iki değişken olduğu görülmüştür. Suçluluk ile öfke arasında genellikle bir ilişki bulunmazken, utanç ile öfke, bağlantılı görülmektedir. Kendilik değeri ile ilişkilerde de suçluluk ve utancın ilişkisi, depresif belirtileri düşük grupta ortak bir örüntü gösterirken, depresyon düzeyi arttıkça utanç ve kendilik değeri arasındaki ilişki kaybolmakta, ancak suçlulukla kendilik değeri ilişkisi sürmektedir. Bütün bu bulgular ışığında bazı yorumlara gidilmiştir. Örneğin, grupların suçluluk puanları bakımından farklılaşmamaları, depresif belirtileri düşük normaller ile majör depresyon tanısı alan hasta grubunun suçluluk puanlarının birbirine çok yakın oluşu, iki farklı grupta yaşanmakta olan bu suçluluğun farklı türden suçluluklar olabileceğini düşündürmüştür. Depresif belirtileri düşük olan 107 normal gruptaki suçluluğun, daha çok kişinin davranışlarını, kişiler arası ilişkilerini düzenlemeye yönelik tarzda yaşanabileceği; majör depresyon grubunda yaşanan suçluluk duygusunun ise kişiyi içe kapanmaya, hatta kendisiyle ilişkilerini bozmaya değin götürebileceği yorumuna gidilmiştir. Yaşamını, depresif belirtilerini hastalık düzeyine gelmeden sürdürebilen kişiler için, koruyucu ruh sağlığı açısından, öfke yönetimi ve kendilik değerini arttırmaya yardımcı, problem çözme becerileri, iletişim becerileri gibi eğitimlerin önemli olacağı düşünülürken; majör depresyon hastalarının tedavisinde, öfke ile baş etme, iletişim becerileri ve problem çözme becerilerinin yanında, bu kişilerin utanç ve suçluluk duygularına yönelik müdahalelerin de önemi vurgulanmıştır. 108