Psikolojik belirtiler ile savunma mekanizmaları arasındaki ilişkide şemaların aracı rolü

Araştırmanın amacı, beliren yetişkinlik dönemindeki (18- 25 yaş arası) bireylerde, savunma mekanizmaları ile psikolojik belirtiler arasındaki ilişkiyi ve erken dönem uyumsuz şemaların bu ilişkideki aracı rolünü incelemektir. Araştırmanın evrenini İstanbul'da yaşayan beliren yetişkinlik dönemindeki bireyler; örneklemini ise 2018- 2019 eğitim öğretim yılında İstanbul Gelişim Üniversitesi İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi'nde eğitim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmaya 24 farklı bölümden 185 kadın (%56,1) ve 145 erkek (%43,9) öğrenci olmak üzere toplam 330 kişi katılmıştır. Katılımcıların yaşları, 19 ile 26 (21.90 2.14) yıl arasındadır. Araştırmamızda veri toplama aracı olarak Sosyodemografik Bilgi Formu'nun yanında, Young (2003) tarafından erken dönem uyumsuz şemaları belirlemek için geliştirilen Young Şema Ölçeği-Kısa Form; Derogatis (1992) tarafından temel psikolojik belirtileri değerlendirmek için geliştirilen Kısa Semptom Envanteri ve Andrews ve ark. (1993) tarafından savunma mekanizmalarını belirlemek için geliştirilen Savunma Biçimleri Testi uygulanmıştır. YŞÖ-KF beş şema alanı, SBT- 40 üç savunma mekanizması alt grubu, KSE beş alt boyut ve toplam puanlar üzerinden analizlere dahil edilmiştir. Verilerin analizinde SPSS 22 paket programı kullanılmış olup, betimleyici istatistiksel testlerin yanında savunma mekanizmalarını, psikolojik belirtileri ve erken dönem uyumsuz şemaları sosyo-demografik veriler açısından karşılaştırmak için t-test ve ANOVA analizleri; savunma mekanizmaları ile psikolojik belirtiler arasındaki ilişkiyi belirlemek için Pearson korelasyon analizi; erken dönem uyumsuz şemaların savunma mekanizmaları ve psikolojik belirtiler arasındaki ilişkideki aracı rolünü ölçmek için ise basit ve hiyerarşik regresyon analizleri uygulanmıştır. Analizlerde anlamlılık düzeyi. 05 olarak alınmıştır. Bulgular tablolar halinde özetlenmiştir. Araştırmada üç temel hipotez test edilmiş ve doğrulanmıştır. İlk olarak, sosyodemografik veriler ile savunma mekanizmaları, psikolojik belirtiler ve erken dönem uyum bozucu şemalar karşılaştırılmıştır. Cinsiyet faktörüne göre, zedelenmiş sınırlar hariç diğer tüm şema alanlarında, olumsuz benlik ve hostilite belirtilerinde ve ilkel savunma mekanizmalarında farklılık bulunmuştur. Ebeveyn kaybına göre, olumsuz benlik ve hostilite belirtileri arasında fark bulunmuştur. Kardeş faktörü, kardeş sayısı ve doğum sırasına göre, nevrotik savunma mekanizmaları açısından fark bulunmuştur. Savunma mekanizmaları ile psikolojik belirtiler arasındaki ilişkiyi öğrenmek için yapılan analiz sonucuna göre, tüm psikolojik belirtiler ile ilkel ve nevrotik savunma mekanizmaları ilişkilidir. Erken dönem uyumsuz şemaların, savunma mekanizmaları ve psikolojik belirtiler arasındaki ilişkide aracı rolünü saptamak için yapılan analizler sonucunda, erken dönem uyumsuz şema alanlarının tümünün, tüm psikolojik belirtileri yordadığı; ilkel ve nevrotik savunma mekanizmalarının psikolojik belirtileri yordayıcı etkisini ise artırdığı görülmüştür. Çalışmanın bir diğer bulgusu, olgun savunma mekanizmalarının psikolojik belirtilerden hiçbirini yordamadığıdır. Yani olgun savunma mekanizmaları, psikolojik belirtilere neden olmamaktadır. Sonuçlar, savunma mekanizmaları, psikolojik belirtiler ve erken dönem uyumsuz şemaların doğrudan ya da dolaylı olarak ilişkili olduğunu göstermiştir. İlkel ve nevrotik savunmalar ile erken dönem uyumsuz şemaların psikolojik belirtilere neden olduğu görülmüştür. Ek olarak, ilkel ve nevrotik savunma mekanizmaları şema alanlarının etkisiyle psikolojik belirtilerin şiddetini artırmaktadır. Çalışmamızın sonuçlarından hareketle, klinik uygulamalarda bireylerin psikolojik belirtilerinin nedenleri araştırılırken kullandıkları savunma mekanizmaları ve erken dönem uyumsuz şemalarının tespitinin de yapılması gerekmektedir. Bireyleri, erken dönem uyumsuz şemalarını tanımaları ve olgun savunmaları kullanabilmeleri yönünde desteklemek gerekmektedir.