Okul öncesi çocuklarda benliğe ilişkin inançlar, kişilerarası şemalar ve bağlanma ilişkisinin temsilleri arasındaki ilişki: Ebeveynlerin kişilerarası şemalarının ve bağlanma modellerinin etkisi

Okul Öncesi Çocuklarda Benliğe İlişkin İnançlar, Kişilerarası Şemalar ve Bağlanma İlişkisinin Temsilleri Arasındaki İlişki: Ebeveynlerin Kişilerarası Şemalarının Ve Bağlanma Modellerinin Etkisi, Doktora Tezi, Ankara, 2005. Bağlanma, anne ve çocuk arasında kurulan özgün ilişkiyi tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Bowlby'e (1960) göre, bağlanma ilişkisinin kurulumu yaşamın ilk üç yılı boyunca devam etmektedir. Bu süre içinde çocuk yaşadığı bağlanma deneyimlerine ilişkin zihinsel bir model geliştirir. Anneyle yaşanan tekrarlı deneyimler bu modelin niteliğini belirler. Bağlanma temsilleri hem çocuğun kendine hem de anneye ait duygulanımları, beklentileri ve davranış stratejilerini içerir. Bu temsiller aracılığıyla çocuk davranışlarına ne tür tepkiler beklemesi gerektiğini yordayabilir. Aynı zamanda, almayı beklediği tepkilere dayanarak kendi değerine yönelik atıflarda bulunur. Bowlby (1960) benliğe ve anneye ait bu zihinsel temsillere 'içsel çalışan modeller' adını vermiştir. içsel çalışan modeller çerçevesinde, benlik ve anneye ait temsiller ilişki içinde temsil edilir. Bağlanma temsilleri, yeni deneyimler aracılığıyla sürekli olarak şekillenmeye devam eder. Aynı zamanda, bu temsillere dayalı beklentiler de yaşanacak deneyimin türünü ve nasıl yorumlanacağını tanımlar. Bu kısır döngü içinde, bağlanma temsillerinin değişime açıklama görece olarak kararlılığı yüksek yapılar olduğu kabul edilir. Çocukluk bağlanması anne ve çocuk arasındaki ilişkiyle sınırlı olmasına karşın, yetişkinlik yaşamında benliğe yapılan atıfları ve diğer insanlara yönelik beklentilerin de çekirdeğini oluşturur. Örneğin, kişilerarası-bilişsel yaklaşım çerçevesinde, bağlanma temsillerinin kişilerarası temsillerin çekirdeğini oluşturduğu varsayılmaktadır (Safran, 1990). Yetişkinler üzerinde yapılan çalışmalar yetişkin bağlanma tiplerinin, romantik ilişkiler üzerinde belirleyici bir role sahip olduğunu göstermektedir. Çocuklar üzerinde yapılan çalışmalar ise bağlanma ilişkisinin davranış kontrolü üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğunu göstermiştir. Bağlanma temsilleri ve benlik temsilleri arasındaki ilişki oldukça iyi çalışılmış bir konudur. Ancak, bağlanma temsilleri ve diğeri temsili arasındaki ilişki sıklıkla vurgulanmasına rağmen çok az çalışılmıştır. in Bu çalışmanın temel amacı, bağlanma temsilleri ile benlik ve kişilerarası temsiller arasında kuramsal olarak var olduğu kabul edilen bu ilişkileri görgül bir zeminde değerlendirmektir. Dolayısıyla, tanımlayıcı ve temel bilimsel bir araştırma yürütülmüştür. Araştırma süreci birbirini izleyen iki aşamadan oluşmuştur. İlk aşamada, okul öncesi çocuklar için benlik, kişilerarası ilişki ve bağlanma temsillerinin görgül olarak ölçülmesine olanak sağlayacak ölçeklerin uyarlama ve geliştirme çalışmaları yapılmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasında ise geliştirilen ve uyarlanan ölçekler kullanılarak bağlanma temsilleri ile kişilerarası ilişki ve benlik temsilleri arasındaki ilişkiler değerlendirilmiştir. Ön çalışmada 52 ve ana çalışmada 60 okul öncesi çocuk katılmıştır. Araştırma sonuçlan, bağlanma temsillerinin, benlik ve kişilerarası temsillerin önemli bir yordayıcısı olduğunu göstermiştir. Bağlanma temsilleri güvenli olan çocukların olumlu- esnek benlik temsillerine sahip oldukları belirlenmiştir. Aynı zamanda, güvenli çocuklar dostluk ve pasiflik boyutlarında, güvensiz olanlara göre daha fazla tamamlanma beklentisine sahiptirler. Güvensiz çocukların ise benlik temsillerinin katı-olumsuz olduğu gözlenmiştir. Ek olarak, güvensiz çocukların düşmanlık yönünde tamamlanmayı daha fazla bekledikleri belirlenmiştir. Araştırma sonuçlan benlik temsilleri ve kişilerarası ilişki temsilleri arasında anlamlı bir ilişki olduğunu göstermiştir.