Taahhüt firmalarında finansal analiz ve banka kredi analizine etkileri

Bankacılık sektörü, kullandırılan nakit kredilerin geri ödemesinin iki kaynaktan yapılmasını hedeflemektedir. Bunlar, birinci çıkış yolu olarak nitelendirilen ve işletmenin faaliyetlerinden elde edilen gelirler ile ikinci çıkış yolu olarak nitelendirilen teminatlardır. Günümüz bankacılığı her kullandırılan kredide, kredinin hangi amaçla kullandırılacağını, nerede kullanılıp, hangi kaynaklardan ve ne zaman kapatılacağını öğrenmek istemektedir. Bankalar, bu bilgileri, kredi kullandırdığı firmadan, firmanın yaptığı işlerin göstergesi olan finansal raporlardan öğrenmek isterler. Bu amaçla bankacılık sektörü, kredi taleplerini detaylı olarak incelemek, kredilerin banka politikalarına uygun olarak kullandınlıp kullandırılmadığını ve geri ödeme kaynaklannı değerlendirerek incelemek ister. Bu incelemeleri yaparken de çeşitli analiz yöntemlerine ihtiyaç duyar. Bankacılıkta kullanılan kredi analiz yöntemleri, finansal verilerin analizi ve finansal olmayan verilerin analizi olmak üzere ikiye aynlır. Finansal olmayan verilerin analizi, faaliyetler ve teminat yaratma gücü konusunda firmanın risk düzeyini algılamaya yararken, finansal verilerin analizi ise somut verilere dayanır ve finansal analiz teknikleri ile incelenir. Ancak finansal verilerin hesaplanmasından daha önemlisi, ortaya çıkan finansal analiz sonuçlarının yorumlanmasıdır. Bankalar, firmaları kendi analiz departmanlan aracılığıyla incelemelerine rağmen, bir banka, bir firmaya kredi verebilmek için uğraşırken, başka bir banka, o firmadaki kredi riskini kapatmak için uğraşabilmektedir. Aynı firmanın kredibilitesi, bir bankada çok iyi olarak yorumlanıp, kredi kullandırılmaya çalışılırken, diğer banka için çok kötü yorumlanıp, kredileri kapatılmaya çalışabilmektedir. Bu nedenle, kredi analizi kapsamında yapılan finansal veri analizi çalışmalan, analizi yapan her banka için matematiksel anlamda aynı sonuçlan vermesine rağmen, bu verilerin ve analizlerin yorumlanması aşaması, her bankaya göre farklılık göstermektedir. Taahhüt sektörü gerek faaliyetsel özellikleri, gerekse de muhasebe sisteminden kaynaklanan farklılıklardan dolayı diğer sektörlere göre farklıdır. Türkiye'nin gayri safi milli hasılasına önemli katkısı olmasına, diğer sektörleri etkileyecek yapısı olmasına, yurtdışı müteahhitlik hizmetleri yoluyla yıllar itibariyle önemli miktarlarda döviz girişi sağlamasına rağmen, Türkiye'de en büyük işverenin kamu olması ve kamu yatırımlarının ekonomideki dalgalanmalara ve krizlere hassas olması nedeniyle taahhüt sektörü, risk payı çok yüksek olarak değerlendirilen bir sektördür. Bu nedenle, birçok banka, bu sektörü kredilendirmekten uzak durmaya özen göstermektedir. Ancak sektörün yapısını bilen ve bu risk yapısına göre analiz formatı geliştirebilen bankalar ise, yıllar itibariyle bu sektörden çok ciddi kazançlar sağlayabilmektedirler. Taahhüt sektörü firmaları, proje bazında faaliyet gösterirler. Bu kavram, her projenin gelir ve giderlerinin farklı takip edildiğini ve projelerin karlılığının firmanın karlılığını direkt olarak etkilediğini ifade etmektedir. Faaliyet özellikleri dışında, Türkiye'deki müteahhitlerin ortaklık yapıları incelendiğinde, aile şirketi yapısında oldukları, kurumsallaşmanın olmadığı veya çok az olduğu, firma kurucularının teknik bilgi düzeyleri yüksek, ancak finans bilgi ve tecrübe düzeylerinin çok yüksek olmadığı ve yönetim yapılarının patron kararları yönünde olduğu görülmektedir. İştirak yapılarında, sektörün özelliklerine paralellik göstermekte ve genelde makine firmalan ve turizm iştirakleri olduğu göze çarpmaktadır. Taahhüt sektörünün kullandığı terimler, diğer sektörlerde pek karşılaşılmayan terimlerdir. Kredinin geri ödemesi aşamasında, en önemli kaynak olan faaliyet gelirlerinin taahhüt sektöründeki karşılığı, 'hakediş' veya 'istihkak' gelirleridir. Hakediş kavramı, isminden de anlaşılacağı gibi, taahhüt firmasının işi yapıp, karşılığında hak ettiği alacağı ifade etmektedir. Ancak diğer sektörlerde olduğu gibi taahhüt sektöründe de alacaklar anında ödenmediği için, bu sektörde alacaklar kalemi, bekleyen hakedişler kavramı ile ifade edilmektedir. Bekleyen hakedişlerin bankacılıktaki önemi büyüktür. Çünkü bankalar verdikleri kredileri bekleyen hakediş gelirlerinden gelecek nakit akışı ile tahsil etmeyi planlayarak kredi kullandırırlar. Bu sektörde en çok kullanılan ikinci terim ise taahhüt sektöründe fiyat farklannı yansıtan 'eskalasyon'dur. Taahhüt sektöründe projeler uzun süreli olup, gelecek yıllara devrettiği için, işin tutarının ve hakedişlerin tutarlarının değişmesi, enflasyon oranlannda artması hem taahhüt sektörü, hem de bankacılık sektörü açısından önem taşımaktadır. IXTaahhüt sektörünün muhasebe sistemindeki farklılıklar, taahhüt sektörü firmalarını diğer firmalardan ayrılan en önemli özelliğidir. Proje bazında yapılan harcamalar ve hakedişler, bilançoda yıllara yaygın inşaat harcamaları ve yıllara yaygın inşaat hakedişleri kalemlerinde incelenirler. Harcamalar kalemi, bilançoda aktifler içinde, hakedişler kalemi ise bilançoda pasifler içinde yer alırlar. Proje tamamlanana kadar, yıllar itibariyle, proje gelir ve giderleri aritmetik olarak toplanarak bilanço içinde yer aldığından ve projeler tamamlanmadan proje gelir ve giderlerinin, gelir tablosuna yansımaması, ancak projenin tamamlanması durumunda, yıllar itibariyle yapılan harcama ve hakedişlerin bir anda gelir tablosuna yansımasından dolayı, taahhüt firmalarının likidite, borçluluk, aktif ve karlılık yapısı analizlerinin, bu sektöre özgü analiz teknikleri ile yapılması gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır. Kredi analizi, finansal ve finansal olmayan verilerin analizinden oluşmaktadır. Taahhüt firmalarının yapısall ve muhasebe sistemlerinin işleyişi diğer firmalara göre farklılıklar gösterdiği için, finansal verilerinin analizi için kullanılacak bir tekniğe ihtiyaç bulunmaktadır. Bu nedenle, taahhüt sektöründe kullanılabilecek bir finansal analiz tekniği önerilmiştir. Bu aşamada, finansal verilerin analizi, bilanço ve gelir tablosu yerine taahhüt firmalarının proje bazında faaliyet göstermeleri özelliğinden yola çıkarak Proje Statü Raporu üzerinden yapılabilir. Proje Statü Raporu Analizi, taahhüt sektörünün farklılıklarını dikkate alarak hazırlanmış bir finansal tablo analizidir. Proje Statü Raporu üzerinden yapılan analiz çalışması, taahhüt firmalannın kullandıkları nakit kredileri, faaliyetlerinden elde ettikleri gelirle geri ödemelerini analiz edebilmek amacıyla önem taşımaktadır. Taahhüt sektöründe finansal olmayan verilerin analizinde, en az finansal verilerin analizi kadar önemlidir. Çünkü diğer sektörlerde karşılaşılmayan birçok risk faktörü, finansal olmayan verilerin analizi sonrasında ortaya çıkmaktadır. Çalışmanın iki farklı bölümünde, üç adet taahhüt firmasının finansal analizi yapılmış ve bu analizlerin sonucunda taahhüt firmalarının farklılıklannı dikkate almayan bir analiz yapılması durumunda, ortaya çıkan bilgilerin kredilendirmenin doğruluğu hakkında yol göstermekte yetersiz kaldığı sonucuna varılmıştır. Ancak, sektörün farklılıkları dikkate alınarak yapılan finansal analiz sonucunda, firmaların finansal açıdan nereye gittiğinin daha kolay anlaşılabildiği ve kredilendirme aşamasında çok önemli bilgiler verdiği görülmektedir. Bu sonuç, önerilen finansal analiz tekniğinin kullanım alanı bulacağı düşüncesini güçlendirmekte ve taahhüt firmalarının analizi aşamasında yol göstereceği ümidini vermektedir. Bu tezde incelenen üç adet taahhüt firması Türkiye'de ve dünyada taahhüt firmalan arasında önemli oranda iş hacmine sahip Türk taahhüt firmalarıdır. Ancak projeler hakkında yapılan detaylı analiz çalışmaları nedeniyle, firmalar A, B, ve C Rrması olarak incelenecek, Proje Statü Raporu analizlerinde de devam eden projelerinin gerçek isimleri verilmeyecektir. Bu tez çalışmasında önerilen finansal analiz tekniği yoluyla, taahhüt sektörünü analiz eden kurumların, risklerin analizinde amaca yönelik bir analiz formatına sahip olması sağlanırken; taahhüt firmalan da finansal pozisyonlarını daha iyi analiz edebilen ve projelerin kredilendirilmesi sırasında, projelerin ve kendilerinin içinde bulunduğu riskleri anlayarak talep edilen krediler için daha doğru kararlar verebilen bir bankacılık sektörü ile çalışabilecektir. XI