Economic value added as a determinant of value creation in Turkey

Şirketler uzun yıllardır finansal performanslarını ölçmek için çeşitli ölçütler kullanmaktadırlar. Ekonomik katma değer çok etkili bir performans ölçüm ve stratejik değerlendirme aracı olarak kullanılmaya başlanmıştır. EVA'nın güçlü bir araç olmasının nedenlerinden biri de ekonomik katma değerin şirket servet yaratma göstergesi olan piyasa katma değeri ile olan ilişkisidir. Ekonomik katma değer kullanımının bir diğer nedeni de güvenilir ve sürekli gelişen bir ölçüt olmasıdır. Ekonomik katma değer, kullanılan tüm fırsat maliyeti için, 'Vergi Sonrası Faaliyet Karına' karşı konulan bedelden geriye kalan ekonomik karı ve kazancı ifade etmek için Stern Stewart & Co. tarafından oluşturulan terimdir. Birçok şirket yöneticisi, yanlışlıkla, borcun faizinin mahsup edilmesini öngören, fakat öz sermayenin maliyeti için bir karşılık ayırmayan konvansiyonel muhasebe karlarına odaklanmaktadır. Piyasa katma değeri servet yaratımının düzeyini ölçmektedir. Yatırımcının şirkete koyduğu sermaye ile mevcut piyasa fiyatlarıyla elde edebileceği miktar arasındaki fark, yani nakit giriş ve çıkışı arasındaki fark, olması nedeniyle diğer bütün göstergelerden daha üstündür. Dolayısıyla PKD, şirketin hissedar servetini ne kadar artırdığı veya azalttığını belirten kümülatif tutardır. Şirket yöneticilerinin kaynaklarını nasıl kullandığını dikkate alarak değerlendirmesi nedeniyle en iyi şirket dışı performans ölçütüdür. Bu çalışma kapsamında finans teorisi içinde ekonomik katma değerin rolü açıklanmıştır. Piyasa katma değeri, piyasa değeri ve ekonomik katma değer arasındaki ilişki araştırılmıştır. 1996 ? 2005 yıllarına ait İstanbul Menkul Kıymetler Borsasına kote 89 firmanın bilgileriyle piyasa katma değeri, piyasa değeri, ekonomik katma değeri, sermaye getirisi, varlıkların getirisi, hisse başına kazanç net kar gibi konvansiyonel ölçütlerle ilgili ampirik çalışmalar yapılmıştır. Ayrıca yüksek performanslı firma ve endüstrilerin tespiti ve bu çalışmada baz alınan firmalara ait değer yaratıcı faktörlerin tespiti için Regresyon ve Faktör Analizi uygulanmıştır. Ampirik çalışma sonuçları, piyasa katma değeri ve piyasa değeri ile ekonomik katma değer arasındaki ilişkinin vergi sonrası net faaliyet karı ve net kar ile olandan daha düşük olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, değişkenlerdeki yıllık değişimler dikkate alındığında, piyasa katma değeri ve piyasa değeri ile ekonomik katma değer arasındaki ilişki vergi sonrası net faaliyet karı ve net kar arasındaki ilişkiden daha zayıftır. Bununla beraber, ekonomik katma değerin 1996 ? 2005 yıllarını kapsayan dönemde İstanbul Menkul Kıymetler Borsası için öz sermaye karlılık oranı, aktif karlılık oranı, hisse başına kazanç gibi geleneksel performans ölçütlerinden daha güçlü bir yönetim aracı olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında bulunan firmalar için değer yaratım faktörleri tespit edilmeye çalışılmış, bu amaçla önemli finansal ölçütlerle piyasa katma değeri ve piyasa değeri arasındaki ilişki araştırılmıştır. Ele alınan finansal ölçütler ile piyasa katma değeri ve piyasa değeri arasında düşük bir ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca piyasa katma değeri ve piyasa değeri üzerinde etkili olabilecek makro-ekonomik faktörler araştırılmıştır. İstanbul Menkul Kıymetler Sanayi firmaları için piyasa katma değeri ve piyasa değeri ile enflasyon ve hazine bonosu faizlerinin arasında negatif, gayri safi milli hasıla, gayri safi yurtiçi hasıla, para arzı ve net uluslararası rezervler arasında pozitif ilişki elde edilmiştir. Ayrıca, Türkiye'deki şirketlerin ve endüstrilerinin rekabet edebilirliği ve değer yaratımını incelemek için Porter'ın değer yaratım felsefesi değerlendirilmiştir.