Türk Hukukunda gemilerin ihtiyati haczi

Bu çalışmada, gemilerin ihtiyati haczinin tam olarak anlaşılabilmesi için ilk önce genel olarak ihtiyati haciz kavramı üzerinde durulmuştur. İhtiyati haciz isteminin koşulları genel olarak irdelenmiş; gemilerin ihtiyati haczine ilişkin özelliklerin incelenmesi çalışmanın amacını oluşturduğu için haciz müessesinin gemilere uygulanmasıyla ilgili özelliklere ağırlık verilmiştir. Gemilerin ihtiyati haczinde, Deniz Ticaret Hukukunun özellikleri göz önünde tutularak, 'Gemi Alacaklısı Hakkı' müessesesine ait esaslar inceleme konusu yapılmıştır. Yine aynı şekilde, her ne kadar çalışma konumuzun kapsamını aşmakta ve ayrı bir çalışma konusu oluşturmakta ise de, gemi alacaklısı hakkı müessesesinin daha anlaşılabilir bir hale kavuşması ve inceleme konumuzu da ilgilendirmesi bakımından 'Donatanın Sorumluluğu' konusuna ana hatlarıyla, -kısaca- değinilmiştir. Bundan başka, 'Gemilerin İhtiyati Haczine İlişkin Özel Şartlar' bölümünde 'Yola Hazır Geminin Haciz Muafiyeti', 'Zararsız Geçiş Hakkını Kullanan Gemilerin ve Devlet Gemilerinin Haczedilmezliği' etraflıca inceleme konusu yapılmıştır. Bu konular incelenirken sadece Ticaret Hukuku yahut İcra ve İflas Hukuku esasları ile yetinilmemiş, Devletler Hukuku ve uluslararası sözleşmelere de atıfta bulunulmuştur. Çalışmanın 'İkinci Bölüm'ünde, alacağını ihtiyati haciz müessesi vasıtasıyla güvence altına almak isteyen alacaklının, buna ilişkin talebini hangi görevli ve yetkili mahkemeye yöneltmesi gerektiği hususu, Deniz Hukukunun kendine özgü özellikleri de göz önünde tutularak açıklığa kavuşturulmuş, talebin yöneltildiği mahkemede gemilerin ihtiyati haczine karar alınırken mahkemece uygulanacak yargılama usulü belirlenmiştir. II 'Üçüncü Bölüm'de, alacaklının talebinin haklı görülmesine istinaden mahkemece verilen ihtiyati haciz kararının ne şekilde uygulanacağı, geminin 'yabancı' gemi sıfatına sahip olmasına ve 'sicile kayıtlı olup olmamasına' göre ayrı ayrı ele alınmış, devamında da 'gemilere ihtiyati haciz kararının uygulanması nedeniyle ortaya çıkan sonuçlar' inceleme konusu yapılmıştır. Alacaklı tarafından mahkemeden alınan ihtiyati haciz kararının uygulanması neticesinde, geminin sefere çıkması engellenmiş ise, bu durum borçlu bakımından işletmesine yapılan ağır bir müdahale anlamını taşır. Bunun anlamı, donatanın iktisadi varlığını oluşturan geminin hareketsiz kalması olup, donatan tarafından geminin işletilememesinden dolayı önemli zararlar ortaya çıkabilecektir. Bu nedenle, taraflar arasındaki menfaatler dengesini korumak bakımından 'Gemilerin İhtiyati Haczinde Borçlunun ve Üçüncü Kişilerin Korunması' başlığı altında 'Borçlunun İhtiyati Haciz Kararma Karşı İtiraz Hakkı', 'Teminat Karşılığında Gemiye Haciz Konulmasının Engellenmesi veya Gemi Üzerindeki İhtiyati Haczin Kaldırılması' ve 'Haksız İhtiyati Hacizden Dolayı Tazminat Davası' hususlan 'Dördüncü Bölünı'de inceleme konusu yapılmıştır. Uluslararası alanda gemilerin ihtiyati haczi özel sözleşmelerle düzenlendiği için, mukayesede paralelliği sağlayabilmek ve olması gereken hukuku saptayabilmek bakımından, yeri geldikçe ve olabildiğince, gemilerin ihtiyati haczi ile ilgili uluslararası sözleşmelere atıfta bulunulmuştur. Bu çalışmanın konuları incelenirken, elden geldiğince, uygulamada çıkan sorunlar hakkında örnekler verilmiş, çözüm önerileri getirilmeye çalışılmıştır.