Ankara ilinde hizmet sektöründeki üç işkolunda çalışan 16 yaşından küçük çocukların özellikleri ve benlik saygısı düzeyleri

Ankara ilinde hizmet sektöründeki üç işkolunda faaliyet gösteren 252 işletmede çalışan 108 çocuk üzerinde gerçekleştirilen araştırmanın genel amacı; çalışan çocukların işveren ve işyeri özelliklerini, sosyo-demografik özelliklerini, çalışma yaşamına ilişkin özelliklerini ve düşüncelerini ve benlik saygısı düzeylerini belirlemek ve bunlar arasındaki ilişkileri tesbit etmektir. Genel tarama modellerinden 'ilişkisel tarama' modelinde gerçekleştirilen araştırmada, örneklem 'küme örnekleme' metodu kullanılarak saptanmış, veriler; 'İşveren ve İşyeri Bilgi Formu', 'Çalışan Çocuk Bilgi Formu' ve 'Coopersmith Benlik Saygısı Envanteri' olmak üzere üç ayrı veri toplama aracı kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen verilerden; araştırma kapsamındaki işletmelerin yansından fazlasında 16 yaşından küçük çocuğun çalıştığı saptanırken, en fazla çocuk çalıştıran işkolunun erkek berberi (%76,9) olduğu, ikinci sırada kadiri berberlerinin (%65), üçüncü sırada ise lokantaların yer aldığı tesbit edilmiştir. Çocuk çalıştırmayan işverenlerin yaklaşık yarısı ise çalıştıracak çocuk bulamamaları sebebiyle işletmelerinde çocuk çalışmadığım belirtmiştir. Araştırma kapsamında yer alan üç işkolunun her birinde de olduğu gibi, çalışan çocukların çoğunluğunu erkeklerin (%93,5) oluşturduğu ve kız çocuklarının tamamının ise kadın berberinde çalıştığı ortaya çıkmıştır. Çocukların yaş ortalaması 14'tür. İşletmelerde 11 ve daha küçük yaşta hiçbir çocuğa rastlanmazken, 14 yaştaki çocukların en yoğun grubu oluşturdukları tesbit edilmiştir. Araştırmada çocukların genelde, Ankara'ya göç etmiş veya halen kırda yaşayan ve gelir düzeyi düşük ailelerden geldikleri saptanmıştır. Çocukların yaklaşık yarısı (%47,2) çalışmaya 13 yaşında başlamıştır. Öğrenim durumlarının genelde ilkokul mezunu ve ortaokul terk seviyesinde olması, çalışmaya başlama yaşının (12-14) yaşlar arasında yoğunlaşmasına neden olmaktadır. Araştırmada 10 çocuğun ise (10- 1 1) yaşında çalışmaya başladığı tesbit edilmiştir. Çocukların genelde meslek öğrenmek (%39,8) ve geçim sıkıntısı (%30,6) nedeniyle çalışmaya başladığı, çok büyük bir bölümünün (%80) günde 1 1 saatten fazla çalıştığı, çoğunluğunun(%83,4) saat 20 :00'den sonra da çalıştığı, yarıya yakının (%44,4) haftanın tüm günü ve yine çoğunluğunun (%88) haftada 69 saatten fazla çalıştığı saptanmıştır. AIll Araştırmada çocukların önemli bir kısmının (%33,3) işverenlerinden ücret almadığı, iki çocuk dışında bunların tamamının erkek berberinde çalıştığı ve bu işkolunda söz konusu durumun genel bir uygulama halinde olduğu tesbit edilmiştir. Çocukların yandan fazlasının (%57,4) asgari ücretin üstünde gelire sahip olduğu, tamamına yakının gelirlerinden belli bir bölümü ailelerine verdiği ve 10 çocuktan 9'unun çıraklık okuluna gitmediği ise inceleme sonucunda ulaşılan diğer sonuçlardır. Araştırmada çocukların çalışmaya başlama yaşları; cinsiyet, annenin öğrenim durumu ve babanın öğrenim durumuna göre inelenmiş, fakat; gruplar arasında oluşan farklılıklar istatistiksel açıdan anlamlı bulunmamıştır. Çocuğun çıraklık okuluna gidip gitmeme durumu ile annesinin, babasının ve işvereninin öğrenim durumları arasındaki ilişkiler de incelenmiştir. Fakat gruplar arasında oluşan farklılıklar istatistiksel açıdan manidar bulunmamıştır. Araştırmada çocukların benlik saygısı puanlan ortalaması 36,77 olarak tesbit edilmiştir. Çocuğun benlik saygısı düzeyinin, öğrenim durumu, ana babanın medeni durumu, ailenin toplam aylık geliri, çalışılan işkolu, çocuğun şu an kaldığı yer, çıraklık okuluna gidip gitmeme durumu, işyerini algılama biçimi ve işini severek yapıp yapmama durumuna göre faklılık gösterdiği ve gruplar arası oluşan farklılıkların istatistiksel açıdan anlamlı olduğu saptanmıştır. Benlik saygısı ile ilişkisi incelenen diğer değişkenlerden; çocuğun cinsiyeti, yaşı, anababasının hayatta olup olmama durumu, çalışmaya başlama yaşı, çalışma yaşamına atılmasına kimin karar verdiği, haftalık toplam çalışma saaati, aldığı ücret konusunda ailesinin düşüncesi ve kimin için çalıştığı hususundaki düşüncesinin, çocuğun benlik saygısı üzerindeki etkilerinin ise istatistiksel açıdan önemli olmadığı tesbit edilmiştir.