Frontal bölge faaliyetini yansıtan nöropsikolojik testler ile farklı deneysel paradigma ve topoğrafik alanlardan kaydedilen olay-ilişkili beyin potansiyellerinin ilişkileri

Bu çalışmanın amacı, bir dizi oluşturan bilişsel paradigmalar altında elde edilen olay-ilişkili potansiyelleri belirlemek ve bu bileşenlerle nöropsikolojik test puanlan arasındaki ilişkileri incelemektir. Çalışmada, en az 12 yıl eğitim düzeyinde bulunan, psikiyatrik ve nörolojik hastalık öyküsü bulunmayan ve bilişsel süreçleri etkileme potansiyeline sahip ilaçlan geçmişşte ve halen kullanmamış olan, 19-67 yaş aralığında (X =30.96, sd.=13.25) 69 denek yer almıştır. İşitsel uyancılar (65dB SPL, 50ms süre) kulaklık üzerinden verilmiştir. Seyrek uyancılar 2000 Hz olmuştur. Standart uyancılar ise kolay seyrek uyancı paradigması altında 1000 Hz; zor seyrek uyancı paradigması altında 1900 Hz olmuştur. Kayıt, 10-20 sisteminin 15 elektrot lokasyonundan kaydedilmiştir. Toplam kayıt süresi 2000 msn olmuş bunun ilk 1000 msn'si, uyancı öncesi temel düzeyi elde etmede kullanılmıştır. Örnekleme hızı 512 msn, örnekleme aralığı ise, 2 msn olmuştur. Bilişsel potansiyeller 5 deneysel paradigma altında kaydedilmiştir. Bu paradigmalar sırasıyla; tek uyancı, farklı uyancı, uyanlma potansiyeli, kolay seyrek uyancı ve zor seyrek uyancı paradigmalan olmuş ve tüm deneklere aym oturumda sabit sırada uygulanmıştır. Nöropsikolojik ölçme işlemleri ise, Stroop Testi TBAG Formu ve Wisconsin Kart Eşleme Testi kullanılarak elde edilmiştir. Her iki testinde, BİLNOT Bataryası (Karakaş ve Başar, 1993) kapsamında Türk standardizasyonu yapılmış olan ve ayrıntılı birçok çalışma ile psikometrik açıdan geçerli ve güvenilir ölçme araçlan olduğu gösterilmiş iki nöropsikolojik testtir. EEG-OİP verileri temelde ortalama tekniği ile analiz edilmiştir. Analizler Fz, Cz ve Pz elektrot lokasyonlan ve hedef uyancı için yapılmıştır. Tek deneklerin ortalama EEG-OİP eğrilerinin genlik ve latans değerlerine 5x3 tekrar ölçümlü desene uygun varyans analizi uygulanmıştır. Ill EEG-OİP eğrilerinde N100 ve N200 zirvelerinin Fz ve Cz lokasyonlannda, P300 zirvesinin Pz lokasyonunda daha büyük olduğu görülmüştür. Aynı eğriler N100 zirvesinin bütün eğrilerde mevcut olduğunu N200 ve P300'ün ise deneğin hedef uyarıcıyla aktif olarak bir görev yerine getirdiği SUP paradigmalarında baskın olduğunu göstermektedir. Bu tepki örüntüsü, mevcut çalışmada da kullanılmış olan literatürün standart paradigmaları için elde edilenle benzeşmektedir. Söz konusu bulgular, mevcut çalışmada elde edilmiş olan OİP bileşenlerinin literatürün güvenilir tepkilerini olduğunu göstermiştir. Varyans analizine ilişkin sonuçlar, N100, N200 ve P300 genliği üzerinde deneysel paradigma ve elektrot lokasyonu temel etkilerinin ve deneysel paradigma ve elektrot lokasyonu ortak etkisinin anlamlı olduğunu göstermiştir. Ayrıca, N 100 ve P300 latansı üzerinde deneysel paradigma ve elektrot lokasyonu temel etkilerinin anlamlı olduğu görülmüştür. Nöropsikolojik test puanlan ile bilişsel OİP'lerin genlik ve latans değerleri arasındaki ilişkiler, Pearson momentler çarpımı korelasyon tekniği ve ayrıca temel bileşenler tekniği ile analiz edilmiştir. Analizlerden elde edilen genel sonuçlar, bilişsel OİP'ler ile NPT'lerin birbirleriyle seçici olarak ilişkili olduğunu, bu ilişkililik durumunun deneysel paradigma türünden etkilendiğini ancak elektrot lokasyonuna göre değişmediğini göstermiştir. Bu bulgular OİP bileşenleriyle temsil edilen erken elektrofizyolojik aktivitenin, insanlarda, uzun süreli ayırdilmiş bilişsel süreçlerin yordanmasında kullanılabileceğini göstermiştir.