İşitme engelli ve engelli olmayan çocuklara sahip ailelerde sosyal destek algısı, yılmazlık ve tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi

Kumbasar, A., İşitme engelli ve engelli olmayan çocuklara sahip ailelerde sosyal destek algısı, yılmazlık ve tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi, Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitu su , Özel Eğitim Programı, Yu ksek Lisans Tezi, Ankara, 2016. Yapılan araştırma işitme engelli ve engelli olmayan çocuklara sahip ailelerde sosyal destek algısı, tükenmişlik ve yılmazlık düzeylerinin incelenmesi amacıyla planlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu; takvim yaşı 5-17 olan, Rize, Samsun, Trabzon, Ordu illerindeki Özel Eğitim Kurumlarına devam eden 156 işitme engelli çocuk ebeveynleri ile takvim yaşı 5-17 olan Ankara'da bulunan çeşitli ilkokul, ortaokul ve liselere devam eden 159 işitme engeli olmayan çocuk ebeveynleri olmak üzere, toplam 315 anne-baba oluşturmaktadır. Araştırmada ebeveynlere Kişisel Bilgi Formu, Yenilenmiş Anne-Baba Sosyal Destek Ölçeği, Aile Yılmazlık Ölçeği ve Maslach Tükenmişlik Ölçeği uygulanmıştır. Elde edilen verilerin analizinde SPSS 21 paket programı kullanılmış; istatistiksel hesaplamalarda t testi, korelasyon analizi ve varyans analizi yapılmıştır. Araştırma sonucunda, işitme engelli çocuğa sahip olan ve olmayan ebeveynlerin sosyal destek algısı, yılmazlık ve tükenmişlik puanlarının anlamlı düzeyde farklılık gösterdiği; işitme engelli çocuğa sahip ebeveynlerin normal çocuğa sahip ebeveynlere göre sosyal destek algısı ve yılmazlık düzeylerinin anlamlı ölçüde daha düşük ve tükenmişlik düzeylerinin anlamlı ölçüde daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca erkek engelli çocuğa sahip olan ebeveynlerin duygusal tükenmişlik ve yaşama bağlılık boyutlarından aldıkları puanların anlamlı ölçüde daha yüksek olduğu bulunmuştur. İşitme engelli çocuğa sahip annelerin babalara göre öz yetkinlik, kendini kontrol ve duygusal tükenmişlik boyutlarından anlamlı düzeyde daha yüksek puanlar aldıkları; normal çocuğa sahip annelerin babalara göre öz yetkinlik ve kişisel başarı boyutlarından, babaların ise annelere göre bakım desteği boyutundan anlamlı düzeyde yüksek puanlar aldıkları belirlenmiştir. Normal çocuğa sahip şehirde yaşayan ebeveynlerin kasaba-köyde yaşayanlara göre bilgi desteği, duygusal destek ve yılmazlık düzeylerinin anlamlı ölçüde daha yüksek, duygusal tükenmişlik düzeylerinin ise anlamlı ölçüde daha düşük olduğu bulunmuştur. Ayrıca işitme engelli çocuğa sahip kasaba-köyde yaşayan ebeveynlerin ise şehirde yaşayanlara göre algıladıkları bilgi desteği düzeylerinin anlamlı ölçüde yüksek olduğu, yılmazlık ve tükenmişlik düzeylerinin ise anlamlı ölçüde farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Normal çocuğa sahip olan ve çalışan ebeveynlerin çalışmayanlara göre sosyal birliktelik desteği ve bakım desteği boyutlarından aldıkları puanların anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. İşitme engelli olan çocuğa sahip olan ve çalışmayan ebeveynlerin ise duygusal tükenmişlik düzeylerinin anlamlı ölçüde yüksek olduğu, sosyal destek ve yılmazlık düzeylerinin farklılık göstermediği görülmüştür. Son olarak işitme engelli ve engelli olmayan çocuğa sahip ebeveynlerin eğitim düzeyleri arttıkça algıladıkları sosyal destek düzeylerinin arttığı; yılmazlık ve tükenmişlik düzeylerinin ise eğitim düzeyine göre farklılık göstermediği belirlenmiştir. Anahtar Sözcu kler: işitme engeli, sosyal destek, yılmazlık, tükenmişlik