Normal zekalı kardeşlerin zihinsel engelli kardeşe yönelik kabul düzeyleri

Bu çalışmada zihinsel engelli kardeşi olan çocukların kardeşlerini kabul düzeylerinin çeşitli etmenler karşısında farklaşıp farklılaşmadığı ve kabul düzeylerinin kaygı düzeyleri ve psikolojik sorunlarıyla ilişkili olup olmadığı araştırılmaya çalışılmıştır. Çocuklar aile sisteminin hayati ve dinamik unsurlarıdır. Çocuklardan birinin zihinsel engelli olması aile içi ilişkilerin dengesini bozar. Aile üyeleri, anne-baba ve kardeşler korku, öfke, utanma, suçluluk duygusu gibi pek çok olumsuz duyguyu yaşarlar. Bu yeni duruma uyum ve engelli aile üyesini olduğu gibi kabul etme aşamasına ulaştıktan sonra aile içi ilişkiler tekrar dengeye kavuşabilir. Zihinsel engelli çocuk, normal kardeşi etkilediği gibi normal kardeşte zihinsel engelli çocuğu etkilenmektedir. Yapılan çalışmalarda engelli kardeşe sahip çocukların bazıları böyle bir kardeşle yaşamanın olumlu ve birleştirici yaşantılar geçirmelerine neden olduğunu belirtirken, bazıları ise engelli çocuğa gösterilen ilgi nedeniyle kendilerinin ihmal edildiklerim bu nedenle içerleyip öfkelendiklerini belirtmişlerdir. Kardeşlerin engelli kardeşe uyum sürecinde etkili olan faktörlerin başında a) Ailenin özellikleri Engelli ve engelli olmayan çocukların özellikleri Ana-babanın tutum ve beklentileri gelmektedir. Bu faktörlerin etkisi aileden aileye, kardeşten kardeşe ve engel gruplarına göre farklılık göstermektedir. Zihinsel engelli çocukların eğitim ve rehabilitasyon çalışmalarının başarıya ulaşabilmesi, ana-babanın ve kardeşlerin katılımın sağlanması ile mümkün olabilmektedir. Ailesi tarafından sevgiyle kabul edilmiş ve sağlıklı bir iletişim kurulmu olan zihinsel engelli çocuklarla yapılacak çalışmaların başarıya ulaşabilme olasılığı diğer çocuklara oranla daha yüksektir. Zihinsel engelli çocukların sorunları, zihinsel engelli kardeşe sahip çocukların kardeşlerini kabul düzeyleri ve kaygılarının, psikoljik durumlarının çeşitli etmenler karşısında farklılaşıp farklılaşmadığının IIaraştırılmasına gereksinim vardır. Ülkemizde bu konuda yapılmış araştırmalar yok denecek kadar azdır. Ailelere yapılan rehberlik çalışmalarından, zihinsel engelli çocukların kadeşlerinin çeşitli problemlerle karşılaştıkları görülmektedir. Karşılaşılan bu roblemler, kardeşlerin bu konuya nasıl yaklaştığını ve bu durumdan nasıl etkilendiklerinin ortaya çıkarılmasını gerektirmektedir. Böylelikle zihinsel engelli çocukların kardeşlerine yönelik danışmanlık ve rehberlik çalışmalarının temelini oluşturacak veriler elde edilecektir. Araştırmanın amacı, zihinsel engelli çocukların kardeşlerinin ATDP ile ölçülen zihinsel engelli kardeşlerini kabul düzeylerinin ve QRS-SF ile ölçülen kaygı düzeylerinin ve psikolojik durumlarının çeşitli etmenler karşısında farklılaşıp farklılaşmadığını, kabul düzeyi ile kaygı düzeyi arasında ilişki olup olmadığını araştırmaktadır. Araştırma betimsel bir araştırmadır. Araştırma grubunu 1994 yılında Işık Özel Eğitim Merkezi, Enver Bakioğlu Rehabilitasyon Merkezi ve Konak İş Merkezinde eğitim görmekte olan zihinsel engelli çocukların 8-18 yaş arasında 50 kız ve erkek kardeşi oluşturmaktadır. Araştırma deney grubunu oluşturan zihinsel engelli kardeşi olan çocuklara ATDP ve QRS-SF, kontrol grubunu oluşturan normal kardeşi olan çocuklara ATDP ölçeği uygulanmıştır. Veriler varyans analizi ve korelasyon metoduyla çözümlenmiştir. Araştırmanın amacına uygun olarak toplanan veriler belirtilen istatistiksel yöntemlerle analiz edildiğinde a) Zihinsel engelli kardeşi olan çocukların ve normal kardeşi olan çocukların ATDP ile ölçülen engelli kişilere yönelik tutumlarının farklı olmadığı b) Zihinsel engelli kardeşi olan çocukların kardeşlerini kabul düzeyleri, kaygı düzeyleri ve psikolojik durumlarının cinsiyete göre farklılaştığı, kız kardeşlerin erkek kardeşlere göre kabul düzeylerinin daha yüksek, kaygı düzeylerinin daha düşük olduğu c) Zihinsel engelli kardeşi olan çocukların ATDP ile ölçülen kardeşlerini kabul düzeyleri ve QRS-SF ile ölçülen kaygı düzeylerinin eğitim düzeyi, engelli kişiden büyük-küçük olma, engelin derecesi, ikinci engelin olup olmaması gibi IIIdeğişkenlerle farklılaşmadığı d) Kontrol grubunu oluşturan, normal kardeşi olan çocukların ATDP ile ölçülen engellilere yönelik tutumlarının, kabul düzeylerinin cinsiyet ve eğitim düzeylerine göre farklılaşmadığı e) Zihinsel engelli kardeşi olan normal çocukların kabul düzeyleri ile kaygı düzeyleri arasında istatistiksel anlamda önemli bir ilişki olmadığı saptanmıştır. IV