Evlilik Doyumu Ölçeği'nin madde-cevap kuramına dayalı olarak psikometrik özelliklerinin incelenmesi ve adaptasyon çalışması

Bu çalışmada, Evlilik Doyumu Ölçeği'nin, madde-cevap kuranıma dayalı olarak psikometrik özelliklerinin incelenmesi ve madde-cevap kuramının ülkemizdeki ölçek uyarlama çalışmalarında kullanımının yaygınlaşmasına katkıda bulunulması amaçlanmıştır. Ayrıca, çalışmanın diğer amacı olan adaptasyon sürecinin bir kısmına da katkıda bulunulmuştur. Çalışmada, öncelikle Evlilik Doyumu Ölçeği'nin çeviri çalışmaları yapılmış ve Evlilik Doyumu Ölçeği'nin Türkçe formunun kullanılabileceği görülmüştür. Daha sonra ise, madde faktör analizi, madde-cevap kuramına dayalı iki parametreli lojistik modelle yapılan analizler sonucunda, madde model uyumu, madde güçlüğü, madde ayırt ediciliği, madde ve test bilgileri, cinsiyete göre madde yaradıklarının olup olmadığı ve demografik değişkenler açısından Türk örnekleminde incelenmiş, ön geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Çalışmanın örneklemi, 2002 yılında, İzmir ili içinde yaşayan, evli ve çocuk sahibi olan 458 kişiden meydana gelmiştir. Evlilik Doyumu Ölçeği'nin yapılan faktör analizleri sonucunda, her alt ölçekte % 20'nin üzerinde güçlü bir açıklama yüzdesi ile, maddelerdeki tepkileri etkileyen temel bir boyutun varlığı ortaya çıkmıştır. Madde-cevap kuramına dayalı iki parametreli lojistik modelle yapılan analizler sonucunda, tüm alt ölçeklerden toplam 19 madde, ölçekten çıkarılması gereken maddeler olarak görülmüştür ve ileriki çalışmalarda ölçeğin uyarlama çalışmalarına devam edilerek üzerinde çalışılması gereken maddelerdir. Evlilik Doyumu Ölçeği'nin 12 alt ölçeği, cinsiyet değişkeni için farklılık fonksiyonları açısından incelenmiştir. Tüm alt ölçeklerden toplam 28 madde, kadınlar ve erkeklerin maddelere doğru cevap verme olasılıklarında farklılık göstermektedir. Evlilik Doyumu Ölçeği'nin demografik değişkenler açısından incelenmesi sonucunda, en fazla cinsiyet ve eğitim değişkelerinin alt ölçek puan ortalamaları üzerinde etkili olduğu görülmüştür. İleriki çalışmalarda ölçeğin cinsiyet değişkeni açısından daha geniş bir örneklemde norm çalışması yapılarak, farklı normların kullanılmasının gerekli olacağı düşünülmektedir. Ölçeğin geçerlik çalışması için yapı geçerliğini incelemek amacıyla, Evlilik Doyumu Ölçeği'nin tüm alt testleri arasındaki korelasyon katsayıları ve faktör yapısı incelenmiştir. Sonuçların orijinal çalışma ile, genel olarak benzer ve birbirini destekler nitelikte olduğu görülmüştür. Ölçeğin iç tutarlığı için hesaplanan güvenirlik katsayıları, alt ölçeklerin homojen bir özelliği ölçmekte olduklarım gösteren yüksek iç tutarlık katsayıları vermektedir. Evlilik Doyumu Ölçeği'nin ve orjinal Evlilik Doyumu Ölçeği'nin iç tutarlılık güvenirlik katsayılarının birbirine yakın sonuçlar verdiği görülmüştür. Evlilik Doyumu Ölçeği'nin 12 alt ölçeği için, madde-cevap kuranıma dayalı madde analizleri, madde ve test bilgi fonksiyonları, madde farklılık analizleri sonucunda, maddelerin kalitesi hakkında daha ayrıntılı inceleme yapma fırsatı sağlanmış ve ölçeğin Türk kültüründe kullanılabilirliğine yönelik bilgiler elde edilmiştir. Böylece, madde-cevap kuramının uygulanmasına yönelik bir örnek sağlanmıştır. 162