Ergenlerde siber zorbalığa duyarlılığın anne-baba ile ilişkiler ve değer yönelimleri açısından incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, ergenlerdeki siber zorbalık duyarlılığı durumunun, anne-baba ile ilişkiler, benimsenen değerler ve çeşitli demografik değişkenlerle arasındaki ilişkinin ve anne-baba-ergen ilişkileri ile değer yönelimlerinin siber zorbalık duyarlılığını yordama gücünün belirlenmesidir. Araştırmada üç farklı lise türünden 14-18 yaşlarındaki 329 adet öğrenciye ulaşılmıştır. Bu öğrencilerden 207'si kız, 122'si ise erkektir. Öğrencilerin anne-babalarıyla olan ilişkilerinin ölçülmesinde 'Anne-Baba-Ergen İlişkileri Ölçeği', benimsenen değer yönelimlerinin ölçülmesinde 'Portre Değerler Anketi', siber zorbalık duyarlılığı için ise 'Siber Zorbalığa İlişkin Duyarlılık Ölçeği' kullanılmıştır. Bunlara ilave olarak öğrencilerin demografik özellikleri ile ilgili bilgileri elde etmek amacıyla 'Kişisel Bilgi Formu' kullanılmıştır. Araştırmada verilerin anlamlılık düzeyi p<.05 şeklinde kabul edilmiştir. Tarama araştırmalarının doğası gereği betimleyici istatistiklerden frekans, yüzde, aritmetik ortalama, mod, medyan, standart sapma, varyans, ranj, basıklık-çarpıklık kullanılmıştır. Verilerin analizinde parametrik (N>30) ve non-parametrik (N<30) analiz teknikleri kullanılmıştır. Araştırmada ilişkisiz üç ya da daha fazla örneklem için tek yönlü varyans analizi ; iki ilişkisiz örneklemin ortalamaları arasındaki farkın manidarlığı için bağımsız gruplar t testi; iki sürekli değişken arasındaki ilişki için pearson momentler çarpım korelasyonu kullanılmıştır. Değişkenlerin üç ya da daha fazla olanlarda ve alt gruplarından birinin N<30 halinde anlamlı farklılığı belirlemek için Kruskal Wallis H Testi kullanılmıştır. ANOVA'da fark çıkan durumlarda farkın yönünü anlamak amacıyla POST-HOC testlerden Scheffe testine, Kruskal Wallis H analizinde ise anlamlı farklılık çıkan durumlarda farklılığın yönünü belirlemek amacıyla Mann Whitney U analizleri yapılmıştır. Bu araştırmadaki bağımsız değişkenlerin bağımlı değişken olan siber zorbalık duyarlılığında birlikte meydana getirdiği değişimi açıklamak için Çoklu Regresyon Analizi kullanılmıştır. Yapılan istatistiksel analizler sonucunda elde edilen bulgular;Ergenlik dönemindeki öğrencilerin siber zorbalık duyarlılıklarının demografik değişkenlerden sadece cinsiyete göre farklılaştığı ve bu farklılığın kızların lehine olduğu görülmüştür. Ergenlik dönemindeki öğrencilerin anne-ergen ilişkilerinin demografik değişkenlerden sadece cinsiyet ve okul türü değişkenine; baba-ergen ilişkilerinin ise sadece internette geçirilen süreye göre anlamlı farklılık gösterdiği görülmüştür. Ergenlik dönemindeki öğrencilerin değer yönelimleri demografik değişkenlerden cinsiyet, sınıf düzeyi, okul türü, anne-baba beraberlik, anne iş durumu ve internette geçirilen süreye göre farklılık göstermektedir. Ergenlik dönemindeki öğrencilerin siber zorbalık duyarlılığı ile anne-baba ilişkileri arasında; siber zorbalık duyarlılığı ile değer yönelimleri arasında pozitif yönlü bir ilişki vardır. Anne-ergen ilişkileri ile değer yönelimleri arasında ve baba-ergen ilişkileri ile değer yönelimleri arasında pozitif yönlü bir ilişki vardır. Ergenlik dönemindeki öğrencilerin anne-baba ergen ilişkileri ve değer yönelimleri alt boyutlarının birlikte siber zorbalık duyarlılığı ile orta düzeyde anlamlı ilişkisi vardır. Ergenlik dönemindeki öğrencilerin anne-baba-ergen ilişkileri ve değer yönelimlerinden başarı, özyönelim, evrenselcilik, geleneksellik, uyma, güvenlik, iyilikseverlik alt boyutları ergenlerdeki siber zorbalık duyarlılığının toplam varyansının %21'ini açıklayabilmektedir. Araştırmadaki yordayıcıların siber zorbalık duyarlılığı üzerindeki önemi sırasıyla: Uyma, Güvenlik, Evrenselcilik, Anne-Ergen İlişkileri, Başarı, Özyönelim, Baba-Ergen İlişkileri, Geleneksellik, İyilikseverlik şeklinde olduğu görülmüştür. Bu değişkenlerden uyma ve güvenlik değişkenlerimizin siber zorbalık duyarlılığı üzerinde anlamlı etkiye sahip olduğu sonucu elde edilmiştir. Sonuç olarak ergenlik dönemindeki öğrencilerin siber zorbalıklara karşı duyarlılığın arttırılmasında uyma ve güvenlik değerlerinin gücü görülmüştür. Literatürde var olan araştırmalarla bütünsel olarak tartışılmıştır. Bu konuda araştırmacılara ve alanda çalışanlara faydalı olabilecek öneriler sunulmuştur.