Kalp-damar hastalarında a tipi davranış ve öfke analizi

Başlık: Kalp-Damar Hastalarında A Tipi Davranış ve Öfke AnaliziGiriş: Birçok sağlık probleminin sebebi, günümüzde davranış stillerine dayalıdır. Bundan dolayısağlıkla ilgili davranışlarda etkili olan psiko-sosyal, biyokimyasal ve genetik faktörleri anlamak önemlidir. Tutarlı ve periyodik desenler gösteren davranış biçimleri, kişilik özellikleriyle ilişkilidir. Son yıllarda kişilik tabanlı davranış özellikleri ile sıhhatli olma arasındaki bağlantılar giderekkuvvetlenmektedir. Özellikle stres, A tipi davranış deseni ve öfke profilleri ile kalp-damarhastalıkları arasındaki güçlü ilişkiler, A tipi davranış ve öfke profili desenlerinin en az yükseklipid profilleri, sigara kullanma, hareketsiz yaşam tarzları kadar önemli bir risk faktörü olduğunu göstermektedir. Amaç: Birinci amaç, kalp-damar hastası olan Türklerde A tipi davranışı ve öfke motifleriniaraştırabilmek için, ERCTA A tipi ve STAXI- 2 öfke profili ölçeklerinin Türk populasyonunakalibrasyonunu yapmaktı. İkinci amaç, Manisa ilindeki kalp-damar hastası populasyonundanhasta grubu oluşturarak, A ve B tipi davranış desenlerinin frekansını ve bunların kalp-damarhastalığı ile ilişkisini ortaya çıkarmaktı. Üçüncü amaç, kontrol grubundakilerle kıyaslandığında, yüksek A ve B tipi alt kategorilerindeki hastalarda öfkenin hangi bileşenlerinin önemli farklılıklar gösterdiğini saptamaktı. Dördüncü amaç, A tipi davranışın ve öfke profilinin alt kategorilerinioluşturarak, hastaların öfke skorlarını kontrol grubunun skorlarıyla karşılaştırmaktı. Materyal ve Metot: 75'i erkek, 87'si kadın, 162 hasta çalışmaya katıldı. Hastalar Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Bölümü ve Özel Manisa Vatan Hastanesi Kardiyolojiservisine başvuran kişiler arasından seçildi. Manisa, İzmir ve çevre ilçelerde yaşayan 172 kişi( 59 erkek, 113 kadın) kontrol grubunu oluşturdu. Kardiyologlar tarafından tanısı konulan hastaların tamamı, rastlantısal olarak koroner arter hastalığı (N=66; 46 erkek, 20 kadın) ve mitral valv prolapsus (N=96; 29 erkek, 67 kadın) olanlar şeklinde ikiye bölündü. Çalışma ve kontrol grubundaki kişiler A tipi davranış deseni bakımından ERCTA. TR ölçeği, öfkeprofile açısından STAXI-2. TR envanteri ile değerlendirilidi. Manisa, İzmir ve çevresinde yaşayan 1522 ve 1421 gönüllü kişi kalibrasyon ve geçerlilik çalışmaları için her iki testi cevapladılar. Hastaların ve kontrol grubunun A tipi davranış sıklığı ki-kare (X2) testi ile analiz edildi. Hasta grubunda A tipi davranışın alt kategorilerindeki öfke bileşenlerinin değerleri ANOVA ve Post-hoctest kullanılarak hem kendi içinde hem de kontrol grubu ile karşılaştırıldı. Bütün verilerin analizi Kaleidagraph 4 .02, GraphPad Prism 5.0 ve SPSS 12.0 gibi istatistik yazılımları kullanılarak gerçekleştirildi. Bulgular: ERCTA. TR ve STAXI-2. TR envanterlerinin geçerlilik ve güvenilirlik çalışmasındaCroanbach alfa değerleri sırasıyla 0.660 ve 0.644-0. 892 idi. Bu değerler, ERCTA. TR'nin veSTAXI-2. TR'nin Türk populasyonunda güvenilir bir şekilde kullanılabileceği şeklinde yorumlandı. Kalp-damar hastası ve kontrol gruplarının A tipi davranış desenlerinin sıklığı birbirinden önemli derecede farklıydı (p<0.05). Bu durum, A tipi davranışın kalp-damar hastalığı için bir risk faktörü olduğu şeklinde yorumlandı. Gerek yüksek A gerekse B tipi davranış gösteren hasta gruplarınındurumsal öfke ve öfke indeksi skorları, hem kontrol grubu hem de hasta alt gruplarında önemli derecede farklıydı (p<0.0001). Ancak yapısall öfke skorları bakımından iki grup arasındaki fark istatistik açısından anlamlı değildi (p>0.05). A tipi davranış gösteren erkek kontrol grubundaöfke indeksinin ortalama değeri (37,04), hasta erkeklerden (30,35) daha yüksekti. Bu ilginç veri, öfke indeksi skoru düşük olan hastaların öfkelerini bastırarak kontrol ettiği şeklinde yorumlandı. Öfkenin kontrol edilerek ifade edilememesi, sempatik sinir sisteminin aşırı aktivasyonuna yol açarak kalbin allostatik yükünü artırır. Bütün veriler, yüksek A ve A tipi davranış deseninin, durumsal, yapısall öfkenin ve öfke indeksinin yüksek skorlarınınTürkiye toplumunda kalb-damar hastalıklarına sahip olma yatkınlığını arttırmak suretiyle birer risk faktörü oluşturduğunu ima eder. VIIISonuç: ERCTA. TR ve STAXI-2. TR envanterlerinin Türk populasyonunu ve kalp-damar hastasıalt populasyonu analiz etmede ve KAH hastalarını A tipi davranış motifine, durumsal, yapısall ve öfke indeksi parametrelerine göre karakterize etmede yeterli geçerlilik ve güvenilirliğe sahip olduğu gösterildi. Yüksek A tipi davranış özelliği gösteren hastalar (%92), B tipi davranış özelliği gösterenhastalardan (%12) daha fazlaydı. Hasta grubunda durumsal, yapısall öfke ve öfke indeksi skorları yüksek olanların farklı alt gruplar oluşturduğu gözlendi. Durumsal, yapısall öfke ve öfke indeksi skorları düşük olan B tipi davranış motifi sergileyen hastalar da başka bir alt grubu oluşturdu. Kalp-damar hastalıklarında davranış stillerinin etkilerini araştırırken sadece A tipi davranışmotifini kullanmanın yeterli olmadığı ortaya çıkarıldı. Bundan dolayı iç içe geçmişş ERCTA. TR veSTAXI-2. TR gibi ölçekler kullanılmalıdır. Kalp-damar hastalıklarıyla ilişkili risk faktörlerin biyokimyasal parametrelerle sınırlı olmadığı vegenetik-memetik mirasa dayanan duygularla renklenmiş davranış motiflerinin de önemli risk faktörleri olduğu bir kere daha doğrulandı.