Akıcı zekanın performans zeka, sözel zeka, yönetici işlevler, çalışma ballaği, seçici dikkat ve kısa süreli bellek süreçlerinden yordanması

Bu çalışmanın amacı farklı bilişsel işlevleri ölçen testlerin ortak faktör yapılarını ve puanların birbirinden yordanabilirliğini belirlemek, söz konusu ilişkileri bir model çerçevesinde betimlemektir. Bu araştırmada, akıcı zekayı ölçen RSPM ile WAIS-R, WCST, KUG, Stroop Testi TBAG Formu ve GİSD-B'den oluşan testler grubu arasındaki ilişkiler analiz edilmiştir. Araştırmaya, 46 kadın ve 39 erkek olmak üzere toplam 85 denek katılmış; deneklerin yaş ortalamaları, 21.45 ( 1.73) olarak hesaplanmıştır. Deneklerde bildirilen herhangi bir psikiyatrik veya nörolojik hastalığın bulunmaması; bilişsel süreçleri etkileyen ilaç kullanmıyor olma veya bu tür ilaçlan uzun süre kullandıktan sonra bırakmış olmama koşulları aranmıştır. Veri toplama işlemleri test uygulamaya elverişli ortamlarda Türk formları için geliştirilmiş olan standart yönerge uyarınca her deneğe bireysel uygulama yapılarak gerçekleştirmiştir. Test uygulama oturumlarında, testlerin ve oturumların sırasının belirlenmesinde dengeleme tekniği kullanılmıştır. Elde edilen verilere ilişkin yapılan istatistiksel analizler için Pearson momentler çarpım korelasyon katsayıları, temel bileşenler analizi sonrasında varimaks rotasyonu, çoklu doğrusal regresyon analizi hiyerarşik yöntemi ve yapısall eşitlik modeli uygulanmıştır. Korelasyon analizine ilişkin bulgularda, RSPM WAIS-R'in Genel Bilgi, Resim Tamamlama, Sayı Dizisi, Resim Düzenleme, Küplerle Desen, Aritmetik, Parça Birleştirme, Şifre, Sözel Zeka Bölümü, Performans Zeka Bölümü ve Toplam Zeka Bölümü; WCST'nin Toplam Tepki Sayısı (WCST 1), Toplam Yanlış Sayısı (WCST 2), Toplam Doğru Sayısı (WCST 3), Toplam Perseveratif Tepki Sayısıİİİ (WCST 5), Toplam Perseveratif Hata Sayısı (WCST 6), Toplam Perseveratif Olmayan Hata Sayısı (WCST7), Perseveratif Hata Yüzdesi (WCST 8), Kavramsal Düzey Tepki Yüzdesi (WCST 11) puanları, KUG'un CSUG ve İKUG puanlan ile anlamlı korelasyon katsayısı göstermiştir. Temel bileşenler analizi sonrası uygulanan varimaks rotasyonunda ise, testlerin daha çok kendi aralarında oluşturdukları bir faktör yapısının ortaya çıktığı dikkati çekmektedir. RSPM Toplam puanının yordanmasına ilişkin olarak yaptıkları birikimli varyansa katkı sırasına göre testler WCST, KUG ve WAIS-R'ın performans alt testleri olarak sıralanmıştır. GİSD-B ve Stroop Testi TBAG Formunun RSPM Toplam puanının yordanmasına ilişkin olarak yaptıkları katkı ise, bu üç teste göre nisbeten daha az olmuştur. YEM'de ise, Akıcı Zeka bağımlı gizil değişkeni RSPM Toplam, WAIS- R Sözel ve Performans zeka puanlarını yordamıştır. Çalışma Belleği ve Perseverasyon bağımsız gizil değişkenleri Akıcı Zekayı anlamlı olarak yordarken, Sayı Uzamı ve Dikkat bağımsız gizil değişkenlerinin katkısı anlamlı olmamıştır. RSPM Toplam puanım en fazla yordayan üç test olan KUG, WCST, ve WAIS-R'ın performans alt testleri, benzer türden görevleri içermektedir. Bu üç testin ortak özelliği, farklı karmaşıklık düzeylerinde de olsa, sözel malzeme gerektirmeden algılama, öğeler arasında var olan ilişkileri tanımlayabilme, sentez edebilme ve ilişkileri analiz ederek anlamlı bir sonuca ulaşabilmeyi gerektirmeleridir. Araştırmadan elde edilen bulgular doğrultusunda, iki boyutlu bir model önerilmiştir. Bu modelin birinci boyutunda, problem durumunda akıcı zeka da gerçekleşen zihinsel süreçlerin aşamaları yer almıştır. Modelin ikinci boyutunda ise, zihinde gerçekleşen bu aşamaların ilişkili olduğu düşünülen, hipotetik zihinsel yapılarla ilişkileri gösterilmiştir.