Avrupa Birliği sürecinde Türkiye imalat sanayi işletmelerinin verimlilik düzeyi ve rekabet gücü ile Denizli alt bölgesi çalışması

Yirminci yüzyılın son çeyreğinde, dünya yeni bir değişim ve dönüşüm süreci içine girmiştir. Küreselleşme ve yeni dünya düzeni olarak bilinen bu süreçte ekonomik denge ve ilkeler de değişmiştir. Oluşan bu yeni dünya düzeninde, ülkelerin mevcut durumlarını korumalarında ve yeni dünya düzenine adapte olmalarında iki anahtar ve temel kavram önem kazanmıştır: Verimlilik ve rekabet gücü. Verimlilik, kaynakların israf edilmeden en etkin bir şekilde üretime dönüştürülmesi ve en az girdi ile en çok mal ve hizmet üretilmesi olup aynı zamanda rekabet gücünün de temel belirleyicisidir. Rekabet gücü ise uluslararası piyasalarda bir ülke ekonomisinin rakipleri karşısındaki pozisyonudur. Son yıllarda önemi gittikçe artan verimlilik ve rekabet gücü, Avrupa Birliği'ne adaylık konumunda olan Türkiye'nin önünü açacak en temel iki esas ve strateji olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda ülkelerin verimlik ve rekabet gücünün analizi önem arz etmektedir. Bir ülkenin verimliliği ve rekabet gücü ise ekonomiyi oluşturan işletme ve sektörlerin verimlilik ve rekabet gücüne bağlıdır. Mikro düzeyde işletme ve sektör bazında elde edilen rekabet gücü makro düzeyde ülkelerin rekabet gücünü belirlemektedir. Bu çalışmanın amacı, AB'ne geçiş sürecinde Türkiye imalat sanayi işletmelerinin verimlilik düzeyini ve rekabet gücünü ortaya koymaktır. AB'ne adaylığı kesinleşen ve tam üyelik için hazırlıklarını tamamlama aşamasına gelen Türkiye'nin imalat sanayinin verimlilik düzeyi ve rekabet gücünün analizi bu çalışmanın ana hedefidir. İmalat sanayinin mevcut durumunun analizi yanında Denizli alt bölgesindeki imalat sanayi yapısının ortaya konması, Denizli il ve ilçelerinde faaliyet gösteren işletmelerin verimlilik düzeyi ve rekabet gücünün araştırılması bu çalışmanın uygulama bölümünü oluşturmaktadır. Çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, verimlilik ve rekabet gücü kavramları teorik çerçevede ele alınmaktadır. Bu bölümde; verimlilik kavramı, verimliliğin önemi, verimlilikle karıştırılan kavramlar, verimlilik türleri ve verimliliğin ölçülmesi üzerinde durulmaktadır. Ayrıca, bu bölümde; rekabet ve rekabet gücü kavramları, rekabetin çeşitleri ve fonksiyonları, VI rekabet gücü teorileri ve rekabet gücüne yönelik modern yaklaşımlar ele alınmaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde; AB - Türkiye ilişkilerinin tarihi gelişimi, cumhuriyet öncesi ve sonrası dönemde Türkiye imalat sanayinde yaşanan gelişmeler, Türkiye imalat sanayinin verimlilik göstergeleri ve rekabet gücünün analizi ile Türkiye ve AB ülkelerinde ekonomik başarım ve verimlilik karşılaştırması yapılmaktadır. Çalışmanın son bölümünde ise Denizli imalat sanayi işletmelerinin verimlilik düzeyi ve rekabet gücü, Pamukkale Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi akademik kadrosu tarafından gerçekleştirilen ve 2002 yılında tamamlanan Denizli İmalat Sanayi Envanteri bulguları çerçevesinde analiz edilmektedir. Bu bölümde ayrıca Denizli'nin sosyo-ekonomik durumu ve Denizli'de imalat sanayinin gelişimi de ele alınmaktadır. Çalışmadan elde edilen bulgular, Denizli imalat sanayinde, Türkiye genelinde olduğu gibi verimliliğin ve rekabet gücünün düşük olduğunu göstermektedir. Özellikle AB ülkeleri ile karşılaştırıldığında verimlilik düzeyi ve rekabet gücü açısından son sıralarda yer alan Türkiye'nin öncelikle çözmesi gereken problemi imalat sanayi işletmelerinin düşük verimlilik düzeyi ve rekabet gücüdür. Düşük verimlilik düzeyi ve rekabet gücünün en önemli nedenleri; sanayileşmenin tamamlanamamış olması, yetersiz teknolojik düzey, eğitimsiz işgücü ve istikrarsız makroekonomik ortamdır. Sonuç olarak, AB'ne adaylık yolunda hızla ilerleyen Türkiye'nin ülke vatandaşlarının yaşam standardını artırmak ve küreselleşen pazarda ayakta kalabilmek için özellikle imalat sanayinin verimlilik düzeyini ve rekabet gücünü artırması gerekmektedir. AB üyeliği bu amaç ve hedef için bir araç olarak görülmelidir. Harun SULAK