Değerlerin meslek grupları açısından incelenmesi

YARGI VE ÖNERİLER Özet Bireylerin meslek seçimleri bir anlık bir sorun değildir. İnsanın yaşamı boyunca verdiği en önemli kararlardan birisidir. Çünkü seçilen meslek bireyin yaşam tarzının biçimlenmesinde rol oynayan en büyük faktördür. Araştırma bulguları gençlerin mesleklere ilişkin tercih ve seçimlerinin birçok farklı dönemlerde oluştuğunu ortaya koymaktadır. Bu dönemler mesleki davranışların ve seçimlerin oluşması çerçevesinde yaşlarla belirlenmektedir, örneğin bazı araştırmacılar, mesleki davranışların gelişim sürecinde, 6-12 yaş arasını hayal dönemi, 12-17 yaş arasını geçici dönem ve 17 yaşından sonraki yaşları ise gerçekçi dönem olarak tanımlamaktadırlar. Bireyin yaşamında her gelişim döneminde biriken deneyim ve öğrenmeler daha sonraki gelişim dönemine katkıda bulunur. Şu halde, mesleki gelişme bireyin genel gelişiminin bir parçasını oluşturmaktadır. Bireyin bu gelişme sürecinde kendini gerçekleştirmesi doğal bir istektir. Kendini gerçekleştirebilmesi için ise, sahip olduğu özellikler ile seçmiş olduğu mesleğin niteliklerinin bağdaşım içinde olması gerekmektedir. Bireyin benlik algısı, ilgi ve özel yetenekleri, karar verme, plan yapma gücü, meslek ve iş dünyası ile tanışıklığı, mesleklere ilişkin bilgisi, değer ve inançları gibi bireysel etkenlerle; ailesinin sosyo-ekonomik düzeyi gibi toplumsal etkenler, onun meslek seçiminde rol oynamaktadır. Bu araştırmada meslek seçiminde etkili olan bireysel faktörlerden değerler ele alınmıştır. Çünkü bireyler meslek seçmeğe karar verirken, mesleğin gerektirdiği nitelikleri ve kendisinin mesleklere bağlı değerlerini, psikolojik özelliklerini dikkate alırlarsa, isabetli meslekler seçeceklerdir. Bu da onların işlerinden doyum sağlamalarını, kişisel mutluluk elde ederek, işlerindeki verimliliği sürekli kılmalarını sağlayacaktır. İşte bu amaçla araştırmamızda çeşitli meslek gruplarındaki bireylerin değerleri incelenmiştir. Araştırmada, çoklu regresyon analizi ve sıralamalar arası uyum istatistik teknikleri kullanılmıştır. F, M, TM, S, TS alanlarında öğrencilerin en yoğun şekilde seçtikleri meslek alanlarını temsil eden 351 kişilik mesleklerini icra eden ömeklem grubuna 'Rokeach Değerler ölçeği' uygulanarak çeşitli meslek gruplarının değerleri ortaya konmağa çalışılmıştır. Ölçeğin önce dilsel eşdeğerlik ve devamlılık katsayıları hesaplanmıştır. Böylece mesleki rehberlik alanına mesleki değerlerle ilgili ipuçlarının belirlenmesinde kullanabilecek bir ölçek kazandırılmıştır. Yargı Meslek gruplarının değer yapılarını belirlemeyi amaçlayan bu araştırmada değerlerin düzeyleri veya sıralamaları bakımlarından incelemelerin sonrasında değerler arasındaki ilişkileri dikkate alan teknikle yapılan çözümlemelerde çoğunlukla farklılaşan değer örüntüsüne sahip oldukları saptanmıştır. Literatürde de belirtildiği gibi bu araştırmada da değerler ile meslek tercihleri arasında bir ilişki olduğu ve değerlerin meslek seçiminde önemli olduğu ortaya çıkmıştır. Ayrıca Rokeach Değerler Ölçeğinin, değerler hakkında mesleki rehberlikte kullanılabilecek nitelikte bilgiler elde edilmesine uygun olduğu görülmüştür. Öneriler -Ölçeğin mesleklerin değer yapılarına ilişkin daha kapsamlı ve ayrıntılı bilgiler ulaştırabilmesi için bir meslek grubundaki mesleklerin ele alınarak bunlar arasındaki benzerliklerin meslek grubunun ortak değerlerini, farklılıkların da mesleklere özgü değerlerin belirlenmesine yönelik araştırmaların yapılması yararlı olacaktır.