Üniversite öğrencilerinde sosyotropik/otonomik kişilik özellikleri, sosyotropik/otonomik yaşam olayları ve depresyonda belirti kümeleri

Bu çalışmada sosyotropik/otonomik kişilik özellikleri, sosyotropik/otonomik yaşam olayları ve depresif belirtiler arasındaki ilişkinin araştırılması planlanmıştır. Kişilik özellikleri ve depresyon arasındaki ilişkiyi açıklamak üzere geliştirilen yatkınlık modeline göre, kişilik özelliklerinin depresif belirtilerin ortaya çıkışında nedensel rol üstlendikleri ileri sürülmektedir (Akiskal, Hirscfeld ve Yerevanian, 1983). Özellikle sosyotropik/otonomik kişilik özelliklerinin de depresyonun ortaya çıkışında önemli rol oynayabilecekleri düşünülmektedir. Sosyotropi, diğer insanlarla olumlu ilişkilerde olma, otonomi ise bağımsızlık ve belirlenen amaçlara ulaşma ihtiyacı olarak tanımlanmıştır (Blatt ve Zuroff, 1992). Tutarlılık hipotezine göre, sosyotropik ve otonomik özellik gösteren insanların, bu ihtiyaçlarının karşılanmasını engelleyecek durumlarla, yani sosyotropik/otonomik yaşam olayları ile karşılaştıklarında depresif belirtiler gösterecekleri ileri sürülmektedir. Ayrıca, sosyotropik/otonomik kişilik özelliklerine bağlı olarak depresif belirti kümelerinin değişeceği de belirtilmektedir. (Zuroff ve Mongrain, 1987). Bu çalışmada da sosyotropik/otonomik kişilik özellikleri, son altı ay içinde yaşanan sosyotropik/otonomik olaylar ve kişilik özelliklerine göre değişen depresif belirti kümeleri araştırılmış, cinsiyet farklılıkları incelenmiştir. Öncelikle bir ön çalışma düzenlenmiş ve üniversite öğrencileri için 87 maddeden oluşan Yaşam Olayları Listesi hazırlanmıştır. Araştırma grubundan bağımsız bir örneklem tarafından, listede yer alan olayların distres, uyum, sosyotropi ve otonomi dereceleri değerlendirilmiştir. Bu ön çalışmanın sonunda, sosyotropik ve otonomik olay grupları belirlenmiş daha sonra esas çalışmaya geçilmiştir. Esas araştırmaya, Ankara'nın değişik üniversitelerinde okuyan 596 (323 erkek, 273 kız) öğrenci katılmıştır, öğrencilerin depresif belirti düzeylerini değerlendirmek amacıyla Beck Depresyon Ölçeği, sosyotropik/otonomik kişilik özelliğini değerlendirmek üzere Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği ve son altı ay içinde yaşanan olayları değerlendirmek üzere YOL kullanılmıştır. 71 Yapılan analizler sonunda şu bulgular elde edilmiştir: A. Genel olarak, yaşam olayları ve distres dereceleri ile depresyon arasında ilişki vardır. Orta ve yüksek depresyon belirtileri gösteren öğrenciler, son altı ay içinde daha fazla sayıda ve yüksek distres verici yaşam olayı ile karşılaşmışlardır. B. Kişilik özelliklerinden bağımsız olarak, orta ve yüksek depresyon belirtisi gösteren öğrenciler, son altı ay içinde daha fazla sayıda ve yüksek distres verici sosyotropik yaşam olayı ile karşılaşmışlardır. C. Yüksek otonomik özellik gösteren öğrenciler, düşük ve orta düzeyde otonomik özellik gösterenlere oranla, depresyon belirtilerinin düzeylerinden bağımsız olarak, son altı ay içinde daha fazla sayıda ve yüksek distresli otonomik olay yaşamışlardır. D. Kişilik özellikleri, yaşam olayları ve depresyon arasındaki ilişkilerde cinsiyet farklılığının temel etkisi bulunmamış, sadece sosyotropik kişilik özellikleri ile cinsiyetin etkileşim etkisi ortaya çıkmıştır. Yüksek sosyotropik özellik gösteren kızlar, yüksek sosyotropik özellik gösteren erkeklerden, orta düzeyde sosyotropik özellik gösteren erkekler de kendileri ile aynı düzeyde sosyotropik özellik gösteren kızlardan daha fazla sayıda ve yüksek distresli yaşam olayı ile karşılaşmışlardır. E. Otonomik ve sosyotropik kişilik özelliklerine göre değişen farklı depresyon belirti kümeleri bulunmuştur. Otonomik depresif belirtiler çalışamama, karar verememe, başarısızlık hissi, suçluluk ve cezalandırılma hissi, kendinden nefret etme ve özeleştiri ile ilgilidir. Sosyotropik belirtilerin ise daha çok sayıda olduğu ve farklı alanları içerdiği görülmüştür. Sosyotropik belirtiler, beden imgesinin bozulması, sosyal içe dönüklük, cinsel dürtülerin kaybı gibi kişilerarası alanla ilgili bulunmuştur. Ayrıca üzüntü, karamsarlık, zevk alamama, ölüm düşünceleri, yorgunluk, bitkinlik, somatik yakınmalar ve bunlara ek olarak otonomik belirtilerin de sosyotropik özellik gösterip, depresif belirtileri olan insanlarda ortaya çıkabileceği görülmüştür. 72F. Depresyon düzeyini yordamada, sosyotropik yaşam olaylarının distres derecelerinin ve otonomik kişilik özettiklerinin katkıları bulunmuştur. Yüksek distresli sosyotropik olay yaşamış olmanın ve otonomik kişilik özelliği taşımanın depresyon için hazırlayıcı olabileceği düşünülmüştür. Elde edilen bulguları, depresyon için genellemeden önce, benzer araştırmanın klinik popülasyonla ve farklı ölçüm araçları ile tekrarlanması önerilmiştir. 73