Türkiye'de ayçiçeği tarımı

Ülkemizde 1918'de ekimine başlanan ayçiçeği öncelikle Trakya'da yetiştirilmiştir. Daha sonra ekim alanı Marmara Bölgesi'nde genişlemiş ve Türkiye'nin diğer bölgelerinde de yetiştirilmeye başlanmıştır. Ayçiçeği tek yıllık yazlık bir bitkidir. Ortalama 90-150 gün arasında yetişebilir. Boyları çeşitlerine göre 50 cm'den 5 m'ye kadar değişebilir, üretim ve verimde kaliteli tohumluk kullanılması, ekim nöbeti ve gübreleme önem taşır. Yetiştirilmesi için yıllık ortalama yağışın 400- 500 mm. den az olmaması gerekir. Yağışın daha az olduğu alanlarda sulamaya gerek vardır. Ayrıca çernozyum ve aluvyal tipli, organik maddece zengin, su tutması iyi olan derin profilli topraklarda en iyi şekilde yetişir. Potasyumu sevdiği için, nehir kıyılarında ve alüvyal topraklarda iyi yetişir. üretimini etkileyen faktörlerden en önemlisi, orobanş hastalığıdır. Art arda ekimde tohumlar, hastalığa elverişli olmakta ve ilaca bağışıklık kazanmaktadır. Ayrıca sulama, gübreleme gibi faktörler de üretimi etkiler. Ekim alanını dolayısı ile üretimi etkileyen faktörlerden birisi, devletin uyguladığı taban fiyat politikasıdır. Buğday ve mercimekle dahi rekabet edebilecek bir taban fiyat uygulanmadıkça çoğu yerde ekilmemektedir. Bir dönem ekimi deneyip iyi ürün alınan yerlerde dahi, alman bedelin az olması nedeniyle üretimden vazgeçilmiştir. ülkemizde 293 ilçede üretimi gerçekleşmektedir. 1994 rakamlarına göre 586. 000 hektar alanda ekilmiştir. 740. 000 ton ürün alınmıştır. Hektar dan ortalama 1263 kg ürün alınmıştır. Geçmişten günümüze en yüksek üretim 1989 yılında olmuştur. 1.250. 000 ton üretim sağlanmıştır. 770. 000 hektara ekim yapılmıştır. Daha sonra ekim alanı, üretim ve verimde düşme kaydedilmiştir. üretimin en fazla olduğu bölge Marmara Bölgesi'dir. Bölge içinde üretimin yaygınlaştığı alan Trakya'da Ergene Havzasıdır. Marmara Bölgesi Türkiye üretiminin % 76 ,4'ünü karşılamaktadır, üretimde 2. sırada olan İç Anadolu Bölgesi'nin payı % 8,6, Karadeniz Bölgesi % 8, Ege Bölgesi % 3, 6, Doğu Anadolu Bölgesi % 1,9, Güney Doğu Anadolu Bölgesi % 0,7, Akdeniz Bölgesi % 0 ,4'lük paya sahiptir. Verim azlığından dolayı en fazla üretim kaybı İç Anadolu Bölgesi'ndedir. Güneydoğu Bölgesi'nde de üretim düşüktür. Geniş alanlara ekilmemesi üretim düşüklüğünün nedenidir. Ayçiçeğinin pazarlamasında özellikle Marmara Bölgesi'nde kooperatiflerin payı büyüktür. Trakya Birlik bu bölgede yetiştirilen ayçiçeğinin pazarlanmasında ve değerlendirilmesinde oldukça önemli paya sahiptir. Fakat diğer coğrafi bölgelerimizde kooperatif ve birliklerin etkisi azalmaktadır. Karadeniz Birlik, Ant Birlik gibi birlikler de bu konuda çalışmaktadırlar. Ayçiçeği, yağ sanayiinin hammaddesi olmasının yanında yem sanayiinde de kullanılmaktadır. Üretimin yeterli olmadığı dönemlerde yurt dışından ithal etmekteyiz. 1990- 92 yılları arasında ithalatı yapılan 247. 453 ton yağlı tohumda ayçiçeğinin payı % 60 ,3'tür. Ayrıca bu dönemlerde zorunlu olarak yağ ithal etmek durumunda kalınmıştır. İthal edilen bitkisel yağlar içinde ay- çiçek yağının oranı % 41'dir. Bu dönemde yağlı tohuma 102.373. 000 $ ödenmiştir, üretimin fazla olduğu dönemlerde dış pazarlara ayçiçek yağı ihraç etmekteyiz. ülkemizde, hızla artan nüfusun gereksinimi olan yağların üretilmesi ve kaynakların kendi ülkemizden sağlanması için ayçiçeği ve diğer bitkilerin üretimine önem vermeliyiz, üretimi artırmak için ekim alanlarını genişletmenin yanında, verimi artırmak da hedeflerimiz arasında olmalıdır.