İnsangücü seçiminde bulanık uzman sistemler yardımıyla iş başvuru formlarının değerlendirilmesi

Transistorun bulunmasından beri bilgisayar teknolojisi planlı bir şekilde gelişmektedir. Bilgi teknolojisinde, özellikle de yapay zeka da meydana gelen gelişmeler sayesinde, sistem modelleme ve analizinde yeni yaklaşmalar kullanılmaya başlanmıştır. Bilgisayar bilimlerindeki bu ilerleme, insan gibi düşünen ve davranan sistemlerin geliştirilmesine yönelik olarak, 1950'li yıllardan beri sürmektedir. Yapay zeka olarak isimlendirilen bu alan, insan düşünme ve davranışlarım taklide yönelik olduğundan farklı disiplinleri kapsayan geniş bir alana yayılmıştır. Son zamanlarda en yaygın kullanılan yapay zeka tekniklerinden biri de bulanık uzman sistemlerdir. Bu çalışmanın konusu, yapay zeka biliminin bir dalı olan, uzman sistemlerden ve bulanık mantık teknolojisinden yararlanılarak, iş başvuru formlarının incelenmesidir. Bir uzman sistem, uzmanlık gerektiren bir hizmet için, kural tabanlı bir yapay zeka uygulama programıdır. Bir başka ifade ile uzman sistem, insan uzmanların yapabileceği tasarım, kompozisyon, planlama, teşhis, yorumlama, sonuç çıkarma vb gibi tüm eylemleri yapabilecek şekilde tasarlanmış bilgisayar programlandır. Bulanık uzman sistemler, klasik mantık yerine bulanık mantık kullanan uzman sistemlerdir. Bulanık mantık ise, verilerin daha niteliksel olarak tanımlanabilmesini sağlayan bir başka ifade ile, belirsiz, tam olarak tanımlanmamış kavramlara anlam katan esnek matematik bir düzendir. Yapay zekanın amaçları, elektronik makineler aracılığıyla insanın ussal etkinliğini olabildiğince taklit etmek ve belki sonuçta insanın ussal yeteneğini geliştirmektir. Dolayısıyla bulanık uzman sistemlerin amacı, geliştirildiği sistem dahilinde insanlara, çalışanlara ve uzmanlara yardım etmektir. Bu çerçevede, araştırmanın amacı, uzman sistemlerin doğru, eksiksiz ve hızlı çözümlerinden ve bulanık mantığın avantajlarından faydalanarak, iş başvuru sistemini bir uzman bakış açısı ile analiz etmektir. Geliştirilen sistemlerle, sınırlı olsa da insan gibi davranması, belirli işlerde insanların yerine onlardan daha verimli olarak kullanılmasını sağlamaktadır. Bu duruma yönetim açısından bakıldığı zaman, bulanık uzman sistemler, işletme içinde hız ve performans artışı ve hata oranlarının azalması ve bir takım diğer masraflar da azalmaları sağladığı için çok önemlidir. Ayrıca, yeni teknolojilerin kullanılabilmesi için çalışanların eğitilmeleri ve çalışanların gelişen teknolojiye uyumunun sağlanması konusu ve çalışanların işe alımının önemi artmaktadır. Bütün bu işlevlerin yine yapay zeka teknolojisi kullanılarak programlanması, yine verim artışım sağlayacağından, tanımlanan bir işe başvuruda bulunan aday bilgilerini sisteme girince, bir uzman gibi seçim yapan bir bulanık uzman sistem geliştirilmiştir. Geliştirilen sistem ile önce işe başvuruda bulunan adaylar arasından ön şart kriterlerine göre belirgin bir sistem kullanılarak değerlendirme yapılır ve işe alınacak çalışanlarda aranılan kesin özelliklere uygun olmayan adaylar elenir. Daha sonra sistem, iki farklı bulanık uzman sistem olan Yabancı Dil Bilgisi ve Bilgisayar Bilgisi sistemlerini değerlendirir. Başvuru yapan adayın puanladığı yabancı dil ve bilgisayar kriterlerine göre bu bulanık uzman sistemlerde adayın seviyesi tespit edilir ve bu sistemlerin çıkışları bir sonraki aşama olan Kariyer bulanık uzman sisteminde giriş olarak kullanılır. Yapılan uygulama sonucunda, işletmeye başvuruda bulunan ön şartları sağlayan adaylar arasında bir sıralama yapılır ve her adaya 0 ile 1 arasında puanlar verilir. Geliştirilen bulanık uzman sistem ile, karmaşık yapıdaki iş başvurularını değerlendirme problemlerine uygun, hızlı, doğru ve kesin çözümler getirilmektedir.