İstanbul'un mekansal değişimi sürecinde osmanlı çeşmesinin değişimi ve İstanbul mekanı kullanıcılarının imgesindeki yeri

Tasarımcıların, grafik üretimi veya mekan üretimi esnasında zihinlerinde beliren ve fiziksel karşılığı bulunan birçok norm vardır. Şehir ve bölge planlaması öğrenim sürecinde mekanın, fiziksel, sosyal açıdan belirli ölçeklerde incelenmesiyle o mekanın gerçekliğini elde etmek amaçlanmaktadır. Bu gerçeklikler şehircilerin veri elde etme ve işleme yöntemleri ile algılanıp o mekan üzerinde analizler, mimarlıkta ise daha çok strüktürel yapıya odaklanmış analiz yöntemleri ile daha farklı gözle inceleme yapılmaktadır. Peyzaj mimarlarının ise ölçekleri ve odaklandıkları yön daha çok mekanın strüktürü ile şehir birleşim noktaları arasındadır. Yani aynı fakültede üç farklı fakat birbirine yakın meslek grubunun bile mekana farklı gözle yaklaştığı gözlenmektedir. Daha farklı disiplinlerdeki kişiler ise daha da farklılaşmış bir algı ve norm yapısına sahip olacaktır. Diğer yandan Kevin Lynch'in yazdığı Kent İmgesi kitabında, mekan algısı, şehrin bölümlerinin ayrı ayrı kategoriler ile tanımlanması ve bunun bir yöntem ile insanlardan elde edilmesi konuları, bu çalışma ile örtüşmektedir. Bir imge ortaklaşması belirli bir grubun dışında da bir ortaklaşma ile anılabiliyorsa bu imge birçok grubun ortak imgesi haline gelebilmiş demektir. En başta bahsedildiği gibi bir norm olma özelliği altyapı, bina veya sanat yapıtı için geçerli olabilir. Örnek olarak Türkiye'de ticari alanlarda yol genişliği için verilen bir değer başka bir ülke veya şehirde çok fazla veya az olabilir. Tarihsel açıdan bakıldığında ise farklı dönemler için gerekli altyapı ihtiyacı farklılaşabilir. Bir evin 1970'lerde kullandığı elektrik miktarı ile şu andaki ihtiyaç aynı miktarda değildir. Oluşturulan normlar bir alışkanlık ve ilk kullanımın oluşturduğu bir hafızanın ortaklaşması şeklinde işlemektedir. Daha sonra bahsedilecek perceive ve cognitive algının mekanda oluşum süreçleri ile ilgili bir durumdur. Su altyapısı da aynı gelişim sürecini göstermiştir. Eski dönemde yani Osmanlı ve öncesi dönemde, kendini çeşme yapısı ve su sağlayıcı sistemler olarak gösteren bu altyapı, şehirsel yapı içerisinde çok önemli bir konumda yer almaktaydı. Çeşme yapısı her medeniyette, bir önceki medeniyetten izler taşımış, fakat kültüre ve ihtiyaçlara göre hızlı bir değişim yaşamıştır. Bu değişim, Osmanlı medeniyeti sürecinde, hem çeşmenin fiziki yapısında hem de konumunda olmuştur. Daha sonra ise Türkiye Cumhuriyeti döneminde bambaşka bir yapıya bürünmüş durumdadır. Osmanlı döneminde hayatın en kilit noktalardan birine yerleşmiş çeşmeler, şu anda sadece fiziki olarak yer işgal eden bir yapıdır. Bu yapılar ile ilişkili anıları bulunan kişiler ile hiç etkileşmemiş kişiler arasında imgesel farklılıkların olması doğaldır. Fiziki olarak bu yapılar ile etkileşen farklı grupların, eskide kalmış bu yapıyı günlük yaşamaları içerisinde, zihinsel mekanlarında nereye konumlandırdıklarını bulmak tezin ana amacıdır. Bu süreçte mekan kavramının değişimi anlatılmıştır. Daha sonraki bölümde ise algı - imge kuramlarının ve algı - imge konuları ile ilgili örneklerin sunumunun yapıldığı bir bölüm oluşturulmuştur. Çeşme su sisteminin oluşumu ve zaman içindeki değişimi, Osmanlıdaki fiziki ve yönetsel yapısı ve değişimi anlatılmıştır. Öne sürülen sürülen düşünceler farklı aşamalar ile seçilen ve iki faklı alanda yapılan derinlemesine mülakat aracılığı ile test edilmiştir. Sonuç olarak, şehrin değişen yapısı içinde çok farklı yapılar ile etkileşen birçok kişinin oluşturduğu algı içerisinde Osmanlı Çeşmesi ile ilgili derin imgeler oluşturmuş gruplar belirlenmiştir. Diğer yandan bu imge oluşum düzeninin, hafıza veya hatıralar ile ilgisi kurulmuş durumdadır. Hafıza ile bedensel hareketler arasında da derin bir ilişki bulunmaktadır.