Ankara ilinde kurumlarda yaşayan yaşlılarda ölüme ilişkin kaygı ve korkular

SONUÇ VE ÖNERİLER Bu bölümde önce araştırmadan elde edilen bulgulara genel olarak değinilecek, daha sonra da ileride yapılacak araştırmalara ve uygulamalara ışık tutabilecek önerilere yer verilecektir. Araştırmada, Ankara ilinde kurumlarda yaşayan yaşlıların ölüme ilişkin kaygı ve korkularının düzeyinin saptanması amaç edinilmiştir. Genel amaç doğrultusunda, yaşlıların ölüme ilişkin kaygı ve korkuları üzerinde etkili olabileceği düşünülen değişkenlere ilişkin sorular oluşturularak yanıtları aranmıştır. Araştırmada kullanılmak üzere A. B. D.'de geliştirilen ve kullanılan 'Death. Anxiety Scale' temel alınmış ve kullanılan aracın geçerlik - güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Ölçek araştırmacı tarafından geliştirilen 'Bilgi Pormu' ile birlikte, Ankara ilindeki, Seyranbağları Huzurevi ve Keçiören Düşkünler Yurdundaki yaşlıların bir bölümüne uygulanmıştır. Sonuçlar 't' testi, tek yönlü varyans analizi gibi çeşitli istatistiksel teknikler kullanılarak çözümlenmiştir. Bu araştırmanın belli başlı bulguları şunlardır 1) Bu araştırma kapsamına giren deneklerin genel ölüme ilişkin kaygı ve korkuları orta düzeydedir. Başka bir deyişle, Seyranbağları ve Keçiören Kurumlarındaki yaşlı deneklerin ölüm kaygı ve korkuları orta düzeyde ve birbirine yakındır. 99 2) Deneklerin ölüme ilişkin kaygı ve korkularında yaş gruplarına göre farklılık bulunmaktadır. S eyranb ağları kurumunda ve her iki kurumun birlikte değerlendirilmesinde ' 60 64 yaş' grubunun en yüksek ölüm kaygı ve korkusu gösterdiği saptanmıştır. '70 yaş ve yukarısı ' yaş grubu ise düşük kaygıya sahip bulunmuştur. Bu sonuç, ileri yaşlarda yaşlıların ölüm üzerine düşüncelerinde bir uzlaşıma varabildiklerini düşündürmektedir. 3) Kurumlarda yaşayan kadın yaşlılar erkeklere göre daha fazla ölüm kaygı ve korkusu yaşamaktadırlar. Her iki kurumda ve kurumların birlikte değerlendirilmesinde, benzer sonuçlar elde edilmiştir. Bu sonuca yol açan, çok çeşitli sosyo-kültürel nedenler olabileceği düşünülmektedir. 4) Yaşlıların öğrenim düzeyine göre Ölüme ilişkin kaygı ve korkularında bir farklılık saptanmamıştır. 5) Kurumda yaşama sürelerinin, yaşlıların ölüme ilişkin kaygı ye korkularında farklılık yaratmadığı saptanmıştır. 6) Yaşlıların kurumda yaşamaktan memnun olma düzeylerinin, onların ölüme ilişkin kaygı ve korkuları üzerinde etkili olmadığı saptanmıştır. 7) Kurumda yaşayan yaşlıların arkadaş - akraba ziyaretçi sıklığının, ölüme ilişkin kaygı ve korkularında farklılık yaratmadığı saptanmıştır. 8) Kurumda yaşayan yaşlılar içinde önemli bir sağlık sorunu olduğunu belirten yaşlı grubunun ölüme ilişkin kaygı ve korkuları, önemli bir sağlık sorunu olmadığını belirten-lerden daha fazladır. Bu sonuç yaşlıların bedenlerine ilişkin kaygı ve korkularının artması halinde, ölüme ilişkin kaygı ve korkularının da artabileceğini düşündürmektedir. 9) Yaşlıların aylık ortalama gelir düzeylerine göre, ölüme ilişkin kaygı ve korkularında farklılık bulunmaktadır. '101 - 300 bin TL' aylık ortalama geliri olan grup, 'Hiç gelirim yok' grubu ve '301 bin TL ve yukarısı' gelir grubundaki yaşlılardan daha düşük ölüm kaygı ve korkusu yaşamaktadır. En fazla aylık ortalama gelir grubunun ölüme ilişkin kaygı ve korkuları diğer gruplara göre daha fazladır. Araştırma ölüme ilişkin kaygı ve korkular konusunda ülkemizde yapılan ilk araştırma olması ve yararlı bulgular ortaya koyması açısından önemli görünmektedir. Araştırmanın bulguları yaşlılara götürülecek, Gerontoloji hizmetleri ve Gelişim Psikolojisi, Klinik Psikoloji, Psikiyatri, Tanatoloji araştırmaları açısından önem taşımaktadır. Ancak araştırmanın bazı sınırlılıkları da vardır. İleride bu konuda yapılacak araştırmalarda, benzeri sorunların önüne geçebilmek için bazı önerilerde bulunulabilir. Araştırmada kullanılan 'Ölüm Anksiyete Ölçeği' ülkemizde ilk kez uygulanan bir araçtır. Bu araştırma için aracın 'görünüş geçerliği' ve 'test - yeniden test' güvenirliği çalışmaları yapılmıştır. Araç üzerinde diğer geçerlik çalışmalarının bir veya bir kaçının daha yapılması uygun olabilir. Bu araştırma, değişik örneklem grupları üzerinde yapılabilir. Böylece, ergenlik, yetişkinlik ve yaşlılık dönemlerine ilişkin ölüm kaygı ve korkuları karşılaştırılabilir. Diğer yandan, değişik örneklem grupları ile çeşitli bölgelerde 101 yapılan araştırmalarla, ölüm Anksiyete Ölçeğinin Türkiye normlarını elde etmek mümkün olabilir. Ölüme ilişkin kaygı ve korkular üzerinde etkili olabileceği düşünülen, dinsel inanç, kendilik kavramı, kendini gerçekleştirme düzeyi v. b. konularda batılı araştırmacılar tarafından birçok araştırma yapılmıştır. Ölüm Anksiyete Ölçeği kullanılarak yukarıda belirtilen çeşitli değişkenlerin ölüme ilişkin kaygı ve korkular üzerindeki etkisi araştırılabilir. Araştırmacılar, ölüme ilişkin kaygı ve korkuların genel kaygı ve korkulardan etkilendiğini belirtmektedirler. Konuyla ilgili yapılacak araştırmalarda Ölüm Anksiyete ölçeği yanı sıra genel kaygı ve korkuları ölçen daha önce geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış olan çeşitli araçlar kullanılabilir. Böylece elde edilecek karşılaştırmalı sonuçlar ölüme ilişkin kaygı ve korkular konusunda daha. kapsamlı bilgiler verebilecektir. Bu araştırma esnasında her iki kurumda çok yüksek ölüm kaygı ve korkusu gösteren yaşlılar olduğu gözlenmiştir. Yaşlılara hizmet veren kurumlarda çalışan personelin yüksek ölüm kaygı ve korkusu yaşayan yaşlılara yardım konusunda eğitilmeleri önem taşımaktadır. Araştırmada kadınların ölüme ilişkin kaygı ve korkularının erkeklere göre yüksek olduğu saptanmıştır. Bu sonuca neden olan faktörlerin anlaşılabilmesi için, sosyal, kültürel ve psikolojik araştırmalara gereksinim vardır. Diğer yandan orta düzeyde aylık gelire sahip olan deneklerin düşük ölüme ilişkin kaygı ve korkularının nedenini anlayabilmek için 102 aylık gelir dışındaki değişkenlerin etkilerini araştıracak çok boyutlu araştırmalar, daha sağlıklı veriler elde edilmesine yardımcı olabilecektir. Sistematik duyars ızlaştırma, implosive terapi v. b. davranışçı teknikler ölüm kaygı ve korkularının azaltılmasında batılı terapistlerce kullanılan tekniklerdir. Ülkemizde de bu teknikler kullanılarak yapılan deneysel araştırmalar yaşlılara götürülecek psikolojik hizmetler için önem taş ımakt ad ır.