Sosyal psikoloji teorileri bağlamında inancın bireyler ve gruplar açısından incelenmesi

Tarihsel dönemlerin başlangıcından itibaren din olgusu tarafından etkilenmemiş toplumsal bir yapı bulunmamaktadır. Bununla birlikte, birey doğumuyla bir grubun içerisinde var olur. Grup, bireyi sosyalleşme süreci ve kültürlenme vasıtası ile şekillendirir. Ancak; birey, grup içinde bu sosyalleşme ve biçimlendirme sürecinde pasif bir nokta da değildir. Onun bakış açısının hem grubu etkilediği gibi hem de grubun inanç, düşünce ve davranışları bireyin hal ve hareketleri üzerinde etkili olur. Din ve inanç bu sosyal psikolojik ortam da grubun tüm yapısı üzerinde dolaylı ya da doğrudan işlevlere sahiptir. Bireyin gruba ait olma ve kendi yaşamını anlamlandırma ihtiyacı, her yönünü kuşattığı için, birey dini inançlara yönelir ve kendi benlik yapısını da grubun dini inançlarına ve tutumlarına göre şekillendirir. Sosyal ortamda yaşamak zorunda olan insanlar; inanışları, yaşayışları nedeniyle bir dine inanmamaları veya dinden etkilenmemeleri oldukça zordur. Özellikle, bireyin grupla olan ilişkileri düşünüldüğünde, onun herhangi bir dine inanmasa dahi grup ile olan bağından dolayı, grupta kendini dini sosyal bir benlik geliştirmeye zorlar. Sosyal benliği, din ile olumlu ilişkiler geliştirirken, içsel benliği ise onun dine bakış açısında sahne arkası tutumlarını yansıtır. Tezimizde de temel amaç, bireyin ve grubun karşılıklı iletişimsel ve etkileşimsel yönü ve bunların din olgusu ile karşılaştırılması üzerine eğilmektirdir. Ülkemiz literatüründe ayrı bir disiplin olarak çalışılmamış ve Din Psikolojisi ya da Din Sosyolojisi arasında varlığını sürdüren Sosyal Psikolojik Din Psikolojisi'nin bu konu ile olan ilişkisi tezin temel inceleme noktası olacaktır. Bütün bunlar yapılırken, yurt içi ve yurt dışından Sosyal Psikoloji ve Din ilişkisini incelemiş ya da temel çalışma konularında sosyal psikolojik yöntemi kullanmış olan 15 bilim insanı ile yarı yapılandırılmış mülakat formu ile görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler, tezimizi bilimsel açıdan güçlendirmiş olup tezimizin güvenirliğini ve geçerliliğini artırmıştır. Bilim insanlarının; Sosyal Psikolojik Din Psikolojisi alanındaki farkındalık düzeyleri, alanın bağımsız bir disiplin olması hakkındaki düşünceleri, Din Psikolojisi ile Sosyal Psikoloji araştırmalarının çatışma durumları, Sosyal Psikoloji'nin yöntembilimleri ile din alanının çalışılması, dini grubun bireye üzerindeki etkileri, dini bilişsel teorilerden olan anlam arayışının dine inanma üzerinde etki düzeyi ve dinin doğrudan bir kişilik tipi oluşturup oluşturmadığı konusu üzerinde görüşleri alınmıştır. Tezimiz, hem teorik açıdan dinin, grubun ve bireyin karşılıklı ilişkilerinde; tutum, inanç ve davranışların dini inanç üzerindeki etkileri incelenmiş hem de bilim insanlarının bu konular üzerindeki düşünceleri ile nitel bir çalışma oluşturulmaya çalışılmıştır. Tezimizin temel konusu, ülkemizde Din Psikolojisi'nden henüz bağımsızlığını almamış olarak bulunan Sosyal Psikolojik Din Psikolojisi'nin varlığı, yöntemleri, çalışma konuları ve bu disiplinin yöntemini kullanarak sembolik bakış açısı ile dinin, birey ve grup ilişkileri üzerindeki etkisi üzerinedir. Bu çalışmada ayrıca, Türk Psikoloji ve İlahiyat literatürüne katkı sağlamak ve bu sayede bilinmeyene bir ışık tutmak amaçlanmıştır.