Stock exchangers as international organizations and İstanbul Stock Exchange

Menkul kıymet borsaları tedavülde bulunan menkul kıymetlere ikincil piyasa oluştumakta ve likidite sağlamaktadır. Böylece firmaların yeni menkul kıymet ihraç etmelerini ve yatırımcıların likit, güvenli ve şeffaf ikincil pazarı olan bu menkul kıymetleri satın almalarını teşvik etmektedir. Bu yolla, firmalar yeni yatırımlarını finanse etmekte, yatırımcılar da fazla fonlarını verimli alanlarda kullanmaktadırlar. Borsalar kendi ülke sınırlarını aşarak uluslararası kuruluşlar haline gelmişlerdir. İletişim ve bilgisayar teknolojisindeki gelişmeler fiziksel uzaklığı ululararası işlemlerin yapılmasına engel olmaktan çıkarmıştır. Yatırımcılar artık evlerinden bile dünyanın herhangi bir yerindeki menkul kıymet piyasasını takip edebilir hale gelmiştir. Amerika'da SEC, bu gelişmeler neticesinde internet üzerinden yapılabilecek sermaye piyasası işlemlerini düzenlemek durumunda kalmıştır. Bunun yanında ülkeler yabancı yatırımların önemini fark etmiş ve borsalarını yabancılara daha açık hale getirmişlerdir. Yatırımcılar da yüksek getiri elde etmek ve portföylerini çeşitlendirmek için yabancı piyasalara yönelmişlerdir. Firmalar ise menkul kıymetlerinin daha yüksek fiyattan işlem görmesini sağlamak, yatırımcı tabanlarını genişletmek, uluslararası piyasalarda tanınmak ve böylece rakiplerine karşı avantaj sağlamak için yabancı ülke borsalarında menkul değerlerinin işlem görmesini istemektedirler. Borsaların uluslararasılaşması rekabeti artırmıştır. Bunun neticesinde borsalar arası işbirliği ve entegrasyon yaygınlaşmıştır. Yatırımcıların ve ihraçcıların taleplerini dikkate alan yenilikler getirilmiştir. Birçok borsa küçük ve orta ölçekli firmalar için yeni piyasalar kurmakta ve böylece yatırımcılara yeni alternatif yatırım araçları sunulmaktadır. 1986 yılında faaliyete başlayan İstanbul Menkul Kıymetler Borsası çok dinamik gelişen bir piyasadır. Kurulduğundan bu yana önemli gelişmeler sergilemiş ve IV yüksek getiri sunan likit bir piyasa haline gelmiştir. 1996 yılında dünyada en fazla kazandıran 12. ve 1997 yılında 4. borsa olmuştur1. İMKB yabancılara oldukça açık bir borsadır. 32 Nolu kararın çıkması ile yabancılar 1989 yılından itibaren IMKB'de yatırım yapmaktadırlar. Ayrıca, üyesi olarak faaliyet gösteren yabancı kurumlara da sahiptir. Yabancı menkul kıymetlerin işlem görmesini sağlayan uluslararası pazarın kurulmasıyla her yönü ile yabancılara açık hale gelmiştir. Yabancı yatırımcıların borsanın gelişmesine önemli katkıları olmuştur. Piyasadaki yetersiz yerli bireysel ve kurumsal yatırımcı talebini telafi etmişler, hisse senedlerinin yarısına sahip olmalarına rağmen işlem hacminden oldukça düşük pay alarak fiyat dalgalanmalarını düşürücü rol oynamışlardır. Ayrıca yeni ihraçların yapıldığı birincil piyasada aktif olmuşlar, böylece firmalara yeni yatırımlarının finansmanda fon sağlamışlardır. Yabancı yatırımcılarının piyasamızda yüksek paya sahip olmalarının dezavantajları da yaşanmaktadır. Piyasamız yabancıların aldığı kararlara çok duyarlı hale gelmiş, piyasasının trendini yabancılar belirler hale gelmiştir. Güneydoğu Asya krizinden sonra oluşan olumsuz havadan IMKB gecikmeli olarak oldukça çok etkilenmiştir. IMKB bünyesinde kurulan serbest bölge statüsünde faaliyet gösteren uluslararası pazarın İMKB'nin uluslararasılaşmasına önemli katkıları olmuştur. Bu pazarda yabancı hisse senedi, borçlanma senedleri ve yatırım fonu katılma belgeleri işlem görebilmektedir. Vadeli işlemler piyasasının da faaliyete geçmesiyle uluslararası boyutunun artacağı beklenmektedir. 1 International Finance Corporation, Emerging Markets Factbook, 1997; IFC Factbook,1998. s. 14. Sıralama yabancı yatırımcıların yatırım yapabildikleri hissesenedlerini içeren her ülke için bir endex oluşturularak hesaplanmıştır. Çünkü bazı ülkelerde yabancılar her hisse senedini alamamaktadırlar. Getiri hesabı içinde sermaye'kazançlan dışında temettü gelirleri de dahil edilmiştir.