Dünyada ve Türkiye'de şirket birleşmeleri ve satınalmalarında insan kaynakları sorunları

Günümüzün değişen rekabet şartlan farklı üretim strateji ve süreçlerini farklı finansman ve pazarlama politikalarını beraberinde getirmektedir. Değişen işletmecilik fonksiyonları, değişen tüketici davranışları ve ticaret engellerini kaldırmaya yönelik yasal düzenlemeler işletmelerin birbirleri ile işbirliğini geliştirmelerine yönelik girişimlerde bulunmalarına destek olmaktadır. Birleşme ve satın almalar bu tip işbirliklerinin en son safhası ve son yıllarda en çok tercih edileni olarak sınıflandırılabilir. Öyle ki; hızla artış trendinde olan birleşme ve satın almalar 1999 yılında yaklaşık 2 Trilyon Dolar seviyesine ulaşarak en yüksek seviyeye yükselmişlerdir. Son yirmi yıldaki hızlı artış trendine rağmen birleşme ve satın almalar yüksek başarısızlık oranlan ile dikkat çekmektedir. Son yıllarda yapılan araştırmalar bu anlaşmalarda basan oranının çok düşük olduğunu ve anlaşmaya varan şirketlerin yaklaşık yüzde 70' inin hedeflerine ulaşamadıklannı ve bir kısmının aynldığını ortaya koymaktadır. 1980'li yıllara kadar şirketlerin hemen hepsi başansızhğın altında finansal nedenlerin yattığına inanmaktaydı. Oysa bu yıllardan sonra anlaşmayı başansız kılabilecek en önemli faktörlerin insan kaynaklan ve örgüt kültürlerinin uyumu olduğunu ortaya koymuştur. Bu çalışma, birleşme ve satmalmalarda insan kaynaklan sorunlan ve örgütlerin başanlı entegrasyonu için yapılması gereken çalışmalar üzerinde durmaktadır. Süreçte karşılaşılan insan kaynaklan problemleri detaylı bir biçimde anlatıldıktan sonra, başanlı örgüt entegrasyonu için yapılması gereken çalışmalar üç kategoriye aynlarak sıralanmıştır: Anlaşma öncesi dönemde yapılması gerekenler, anlaşma ilam anında yapılması gerekenler, anlaşma sonrası dönemde yapılması gerekenler. Bu üç ana dönemde yapılması gereken çalışmalar iletişim, örgüt kültürlerinin uyumu, yetenekli çalışanlann muhafaza edilmesi ile çalışanların verimlilik ve moral düşüklüğünün engellenmesi alanlannda yoğunlaşmaktadır. 127 Türkiye'de şirket birleşmeleri ve satın almalar ABD, Avrupa ve Asya-Pasifik'te olduğu gibi yaygın değildir. Bunun en büyük sebebinin Türk müteşebbisinin şirketini başka biriyle paylaşmak istememesi gelmektedir. Şirket sahiplerinin bu muhafazakar tutumu Türk şirketlerinin kurumsallaşamaması ve aile şirketi olarak kalmasının en büyük nedenidir. Ayrıca ülke ekonomisinin içinde bulunduğu darboğaz ve sürekli tekrarlanan kriz ortamı işletmeleri bıkkınlık içine itmektedir. Fakat diğer taraftan Türk insanının çabuk unutan ve yeni alternatifler arayan yapısı birleşme ve satınalmalan gelecek bir iki yıl içinde çok tercih edilen bir büyüme ve krizden çıkma yolu haline getirebilir. Nitekim içinde bulunduğumuz kriz ortamında şirketler için önerilen çıkış yollarından biri de birleşmelerdir. Bu bağlamda, araştırma, özellikle gelecek yıllarda birleşecek Türk şirketlerine başarılı birleşme ya da satmalma entegrasyonu için yapılması gereken çalışmalar hususunda katkı sağlamayı amaçlamaktadır. İnsan kaynaklarına ve kültürel uyuma gerekli önemi vermeyen işletmelerin, muhtemelen daha önceki birleşmelerde yapılmış hatalara yemden düşebilecekleri düşünülmektedir. 128