Adli kolluk

Bir toplumda devletin temel işlevi güvenliği sağlamaktır. Devlet bu temel işlevini kolluk kuvvetleri aracılığıyla yerine getirir. Kolluk hem suç işlenmesini önlemekle hem de işlenmiş suçlan aydınlatıp, faillerini yakalamakla görevlidir. Kolluk, yaptığı görevin niteliğine göre; önleyici kolluk, adli kolluk; yetkili olduğu alana göre polis, jandarma; uygulamakla yükümlü olduğu kanunlara göre ise, genel kolluk, özel kolluk olarak ayrıma tabi tutulmaktadır. Kolluk, adli görevlerin yerine getirilmesi sırasında savcının yönetiminde hareket eder. Zira hazırlık soruşturmasındaki araştırma ve soruşturma görevini savcının yardımcısı sıfatıyla yürütür. Savcı, kollukla hem hazırlık soruşturması çerçevesinde hem de müzekkerelerin infazı, cezaevlerinden sevk ve nakiller konusunda ilişki kurar. Ayrıca adliye ile kolluk arasındaki ilişki de savcı aracılığıyla sağlanır. Bu durum çeşitli açılardan eleştiriye uğramaktadır. Kolluğun adli kolluk olarak ayrı bir örgütlenmeye gitmesi ve konusunda uzmanlaşması kişi hak ve özgürlüklerinin korunması açısından önemlidir. Bununla birlikte örgütlü suçlarla mücadele için de suç konusunda uzmanlaşmış bir adli kolluk zorunludur. Durum ülkemiz açısından incelendiğinde, yasalarda belirtilmesine rağmen bir adli kolluk bulunmadığı görülmektedir. Polis bünyesinde suçlara yönelik bir branşlaşmaya gidilmiş olmakla birlikte jandarma için bu da söz konusu değildir. Bu durum yukarıdaki gerekçelerle de desteklenerek ülkemizde bir adli kolluk kurulması tartışmasına neden olmuştur. Tartışma 1970'li ve 1990'h yıllarda -yaşanan olayların da etkisiyle- yoğunluk kazanmıştır. Hemen herkes adli kolluğun gerekliliği üzerinde birleşmekle birlikte bunun nasıl olacağı noktasında fikir birliği sağlanamamıştır. Yapılan tartışmalardan da etkilenilerek Adalet Bakanlığınca 1992 ve 1997 yıllarında iki adet 'Adli Kolluk Kanun Tasarısı' hazırlanmıştır. Ancak tasanlar çeşitli 128 açılardan eleştirilmiş ve yasalaşamamıştır. Önerilen adli kolluk sistemlerinin birbirlerine üstünlükleri ve eksik yanlan olmakla birlikte, bunlardan birini seçerken ya da yeni bir yapı önerirken toplumun sosyal yapısı, eğitim, kültür ve ekonomik düzeyi mutlaka dikkate alınmalıdır. Bu unsurlar ve ülkemizdeki ikili kolluk yapısı dikkate alındığında karma sistem ya da kolluk içinde adli kolluk sistemi daha uygulanabilir görülmektedir. Ancak bu alanda çalışma yapılırken; pozitif düzenlemeler, örgüt ve personel yapısı ile teknolojik donanım konulan eş zamanlı olarak düşünülmeli ve her üçündeki yapılanma birbirine paralel olmalıdır. Adli kolluğu yukandaki yönleriyle bir bütün olarak düşünmek gereklidir ama yeterli değildir. Zira sorun yalnızca adli kolluk sorunu değil yargıda yeniden yapılanma sorunudur. Adli kolluk yapılanması ancak yargının yeniden yapılanmasıyla bir anlam kazanacaktır. Bütün bunlardan daha önemli ve gerekli olan ise düşünce düzeyinde yeniden yapılanmadır. Bir devlette toplum hayatına akıl ve bilime dayanan hukuk kurallan yön vermelidir. Tek tek kişiler ya da kurumlar değil, hukuk dokunulmaz olmalıdır. Türkiye'de bir adli kolluk sorunu da var olmakla birlikte asıl sorun hukukun üstünlüğüne saygının sağlanması sorunudur. Bu sorun tıpkı adli kolluk gibi doğrudan rejimin niteliğini etkileyecek önemdedir. 129