Determination of last glacial equilibrium line altitudes of Turkey by glacial mass balance model

Türkiye, Akdeniz bölgesinin doğu kesiminde 36 ve 42 Enlem, 26 ve 45 Doğu boylamları arasında yer almaktadır. İklimi ve topografyası ile Türkiye, farklı özelliklere sahip bir ülkedir. Türkiye, nispeten yüksek bir topoğrafyaya sahip bir orta enlem ülkesidir. Bu özellik sayesinde, diğer bölgeler kadar olmasa da, modern ve geçmişş dönem buzullarına ev sahipliği yapması için iyi bir potansiyele sahiptir. Türkiye'nin mevcut ikliminde, buzullar büyük alanlar işgal etmemekle birlikte, daha önceki çalışmalara göre geçmişş dönem buzullarının son buzul evresinde daha geniş alanları kapladığı anlaşılmaktadır. Bir bölgedeki yıllık ortalama kar yağışı olan bir buzulun iklim ve kalıcı kar sınırı arasında yakın bir ilişki vardır. Buzullar, iklim değişikliği için en çok kullanılan göstergelerdir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'nin Son Buzul Maksimum 'deki Kalıcı Kar Sınırı'nı tanımlamak ve önceki çalışmalarla karşılaştırmaktır. Bu amaçla, bazı iklim tahminleri yapmak için yıllık mevcut sıcaklık ve yağış değerleri kullanılmıştır. Türkiye'nin son buzul dönemi kalıcı kar sınırı, bir kütle dengesi modeli ile belirlenmiş ve önceki çalışmalarla karşılaştırılmıştır. Toplamda 25 buzul alanı çalışılmıştır. WorldClim'den elde edilen aylık sıcaklık ve yağış verilerini kullanarak, yıllık erime pozitif dereceli günler modeli ile hesaplanmış ve yağışların sıfırın altındaki sıcaklıklarda kar olarak düştüğü varsayılarak yıllık birikim hesaplanmıştır. Bilgisayar tabanlı Matlab programı tarafından yapılan hesaplamalar ile bu iki değer arasındaki fark ile yıllık kütle dengeleri bulunmuştur. Son buzul dönemine ait simülasyonlar ilk olarak yağış değerleri kullanılarak yapılmıştır, yağışlar mevcut koşullarla sabit tutulmuş ve sıcaklık -8 C ile -12 C arasında değiştirilmiştir. İkinci durumda, sıcaklık sabit tutulmuştur (günümüze göre -10 C daha düşük), yağış değerleri ise daha kurak (% 25 daha kuru) ve daha yağışlı (% 25 ) olarak değiştirilmiştir. Buna göre, Türkiye'deki son buzul dönemi kalıcı kar sınırı hesaplanmış ve daha önceki çalışmalarla karşılaştırılmıştır. Sıcaklık eksi on (-10 C) derece daha düşük ve yağış günümüz şartlarında olduğunda, Türkiye'nin güney kısmından kuzey kısmına doğru alçalan ELA değerleri görülür. Güney Toros dağlarında neredeyse 2400- 2500 arasındadır. Akdağ ve Beydağ'da ELA 2200 metreden yüksektir. Sandıras, Davraz, Dedegöl, Geyikdağ, Aladağlar ve Bolkar'da ELA yaklaşık 2200 metredir. Kuzeye doğru azalan bir yönelime sahiptir. Erciyes ve Soğanlı Dağları'nda ise ELA 2000- 2200 m arasındadır. Türkiye'nin kuzey kesiminde yer alan Uludağ da ise 1600- 1800 m arasındadır. Türkiye'nin doğu kesiminde ELA, Batı kısmı ile kıyaslandığında daha yüksek bir seviyeye ulaşmıştır. Buzul ve İkiyaka Dağlarında ELA 2600- 2700 m arasındadır. Türkiye'nin güneydoğu kısmı en yüksek ELA değerine sahiptir. - 10 C ve 1 mm yağış değerleri için azalan bir yönelim vardır. Bu da Türkiye'nin kalıcı kar sınırında açık bir enlem etkisi olduğunu göstermektedir. ELA, batıdan doğuya doğru, yükseltiye parelel olarak artmaktadır. Ayrıca yükseltinin batıdan doğuya doğru artması, yükseltinin ELA ile paralellik gösterdiği görülür. Messerli'nin (1967) yılı çalışmasına göre, ELA Karadeniz bölgesinde 2300 m civarındadır. Bu çalışmada ise sıcaklığın -8 C daha düşük ve bugünkü yağış koşullarında, ELA, Karadeniz Bölgesi'nde 2000- 2100 metredir. Akdeniz'de ELA 2500 m civarındadır. Akdeniz için sonuçların çoğu 2000 m'den daha yüksekte yer almaktadır. Bu değerler Messerli (1967)'nin ELA değerlerine yakındır. Buzulların büyük kısmının yer aldığı Güneydoğu Toroslarda, ELA, Messerli'nin (1967) çalışmasında 2700- 2800 m arasındadır. Bu çalışmada ise tüm değerlerde ELA 2400- 2500 m'den fazladır. Bu sonuç değerler arasında bir benzerlik olduğunu gösterir. Türkiye'nin batısında, ELA, Messerli'nin (1967) çalışmasında 2300 m civarındadır ancak bu çalışmada, Messerli (1967) çalışmasına göre daha düşük ELA değerleri elde edilmiştir.