Ekosistem yaklaşımı: Hukuki ve teknik boyutlar, uygulamalar

Bu tez çalışması günümüzde ekolojik etkisi oldukça fazla hissedilen ve bunun yanı sıra ekonomik değer kayıplarına da neden olan biyolojik çeşitliliğin kaybının önlenmesi ve ekosistem yaklaşımı çerçevesinde, türlerin doğal yaşam ortamlarının korunarak geliştirilmesi ve doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımının sağlanması amacıyla geliştirilen yöntem ve stratejilerin araştırılarak derlenmesi amacıyla hazırlanmıştır. Çalışmada öncelikle doğal kaynakların azalmasına ve ekosistem yapılarının bozulmasına ilişkin yaşanan sorunsal ortaya konulmuştur. Bu çerçevede; yanlış arazi kullanım kararları ve sektörel uygulamalar nedeniyle parçalanan habitatlarda ortaya çıkan çevresel etkiler açıklanmış ve bu sorunsalın aşılması ve doğal çevre ve insanlar için yaşamsal önem taşıyan doğal kaynakların korunması, sürdürülebilir kullanımı ve sağlanan faydaların eşit paylaşımı amaçlarına ulaşmak için geliştirilmiş olan ekosistem yaklaşımının evrilme süreci aktarılmış ve bu stratejinin temel ilkeleri kavramsal çerçevede irdelenmiştir. Farklı ekosistem türleri ve farklı ekolojik öncelikler için ortaya konulmuş uluslararası ve ulusal düzeyde ekosistem yaklaşımı ile ilgili mevzuat düzenleme çalışmalarına yer verilen hukuki çerçevede ise önemli mevzuat metinleri ekosistem yaklaşımının esasları doğrultusunda analiz edilmiştir. Bu aşamada birleşmiş milletler, Avrupa Birliği ve Türkiye'nin ulusal mevzuatı birbirleri ile eşleştirmeli olarak irdelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise ekosistem yaklaşımının ve ilkelerinin uygulanmasına yönelik örnekler verilerek kavramsal ve yasal çerçeve somutlaştırılmaya çalışılmıştır. Bu bölümde örneklerin ulusal ve yabancı kaynaklardan yapılan seçiminde içeriklerine dikkat edilmiştir. Öncelikle ekosistem yaklaşımının bir yöntem olarak nasıl ele alındığı ve uygulandığına ilişkin uygulamalara yer verilmiştir. Bu kapsamda, dünya coğrafyasının büyük bir kısmını oluşturan kurak bölgelerin geliştirilmesinde, diğer taraftan sulak alanların korunması ve geliştirilmesinde ve ek olarak insanların büyük çoğunluğunun yaşamlarını sürdürdüğü kentsel alanlardaki planlamalarda ekosistem yaklaşımının nasıl sağlanabileceğine ilişkin örnekler verilmiştir. Bir yöntem olarak ekosistem yaklaşımının uygulanmasına ilişkin verilen örneklerden sonra, ekosistem yaklaşımı kavramının temelini oluşturan ilkelerin uygulamalarda nasıl ele alındığına yönelik örnekler ise ikinci bölümün ikinci kısmında yer almaktadır. Bu başlıkta dünya genelinde ekosistem yaklaşımının uygulanmasını içeren projelerin yönlendirildiği ve finanse edildiği IUCN tarafından gerçekleştirilen uygulamalara yer verilmiştir. Ekosistem yaklaşımının temelini oluşturan ilkelerin birbirleri ile olan ilgileri ve etkileri bakımından gruplanarak bir arada uygulandığı örnekler seçilmiştir. Verilen örneklerde farklı ekosistem türleri için geliştirilmiş çözümler açıklanmış ve ekosistem yaklaşımının uygulanmasında edinilen deneyimler ortaya konulmuştur. Çalışmanın sonunda ise ekosistem yaklaşımının kavramsal ve yasal çerçevesi ile uygulamalarına yönelik değerlendirme ve önerilerde bulunulmuştur. Bu çerçevede yapılan değerlendirmelerde, ekosistem yaklaşımının günümüzde hemen her sektörde yapılan planlamalarda, geliştirilen stratejilerde ve belirlenen politika önceliklerinde göz önüne alınmasının önemi ortaya çıkmıştır. Ekosistem yaklaşımına yalnızca düzenlenecek yasal metinlerde yer verilmesinin bir yarar sağlamayacağı, bunun bir temel kabul olarak tüm karar verici kesimler tarafından benimsenmesi ve uygulanması ile bir anlam kazanacağı sonucuna ulaşılmıştır. Ancak bu şekilde, günümüzde yaşanan ve etkileri küresel boyutlara dek uzanan çevre sorunlarının önüne geçilmesi ve gelecek kuşakların gereksinmelerinin güvence altına alınabilmesinin mümkün olabileceği anlaşılmıştır.