Geçmişten günümüze Anadolu'da kentlerin evrimi

Bu çalışmada ilk olarak ortaçağ öncesi batı ve Anadolu uygarlıklarında ilk yerleşim alanları ve toplumsal yaşam üzerinde incelemeler yapılmıştır. İlkçağ ve tarih öncesi devirlerde insanoğlunun yerleşim yerlerinin özellikleri anlatılmıştır. İlkçağ yazının bulunup kullanılmaya başlanılmasından Batı Roma İmparatorluğunun M. S. 476. yılında germen kavimleri tarafından yıkılmasıyla sona ermiştir. Bundan önceki zaman dilimi tarih öncesi olarak ifade edilmektedir. İnsanoğlu tarih öncesi dönemden günümüze kadar sürekli olarak yaşamım sürdürebilmesi için önemli bir ihtiyaç olan yerleşim yerleri oluşturma gereği duymuştur. Tarih öncesi yerleşim mekanları doğal ortamda bulunan mağara ya da bireyin doğadan sağladığı malzemelerle yaptığı sığmaklar olmuştur. İlkçağ öncesinde kentsel bir yerleşimden bahsetmek mümkün değildir. İnsanoğlu sadece kendisini doğal ortamın acımasızlığından korunmak için dağınık olarak bir yaşam sürmüştür. Kentlerin oluşmasını sağlayan en önemli gelişme göçebe olarak yaşayan insanın tarımsal faaliyetlere başlamasının bir ürünü olan yerleşik hayata geçişidir. Çünkü yerleşik hayata geçmeyen bir toplumda kentin oluşması mümkün değildir. Bu çağ da Anadolu da en gelişmiş yerleşim yeri olarak Çatalhöyük gözükmektedir. Fakat kent statüsüne sahip olup olmadığının anlaşılabilmesi ancak kent kavramına verilen tanıma bağlıdır. Genellikle ilkçağda yerleşim yerleri günümüzde gelişmekte olan ülkelerin köy görünümünü andırmaktadır. Ortaçağa damgasını vuran en önemli iki olgu feodalite ve kilise olmuştur. Feodalizm ve Hıristiyanlığı ideolojik bir hale sokan kilise toplumsal yapıyı derinden etkilemiştir. Ayrıca ortaçağın siyasal, sosyal ve ekonomik parametreleri batı ve Anadolu uygarlıkları kapsamında incelenmiştir. Özellikle batı Avrupa da feodal toplum yapısı kentler üzerinde şekillendirici bir etkiye sahip olmuştur. Buna karşılık İslam coğrafyasında ortaya çıkan yeni kutsal din olgusu da İslam kentleri olarak yeni kentsel yapıyı ortaya çıkarmıştır. Feodal toplum yapısının çözülerek ulusal ve uluslararası ticaretin gelişmesiyle kentlerin tekrar kabuk değiştirmeye başladığı araştırmada tetkik edilmiştir. vıKent, kentin özellikleri ve kentin ortaya çıkışlarını açıklayan görüşler doğrultusunda ortaçağ Avrupa ve Anadolu kentlerinin sosyal, siyasal ve ekonomik görüntüsü tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca ortaçağ Türk-İslam Anadolu mimarisi bu dönemin kentlerine ayrı bir görünüm kazandırmıştır. Kent içinde fiziksel mekanın önemli bir parçası olan konut ve konutların modernleşme öncesi ve sonrası yaşadığı gelişim de incelenmiştir. Bu bölümde ayrıca, batıdaki feodal toplumsal ve siyasal yapının, Anadolu da dini ve idari yapının kent üzerinde şekillendirici etkiye sahip olduğu ortaya konulmuştur. 11. ve 12. yüzyılda ise ticaretin gelişmeye başlaması kentlerin fiziksel yapışım tekrar değiştirmiştir. Ortaçağ dönemini kapsayan tarihi kentlerin modernleşme ile ilişkisinin ortaya çıkışı ve etkileşimi üzerinde durularak, modernleşme süreci içinde kentlerin barındırdıkları birçok medeniyetin tarihi dokuların korunması esas alınmıştır. Fakat ülkemizde bu dokuların korunması için gereken sosyal, siyasal ve ayrıca ekonomik eksikliklerden dolayı modernleşmeye yenik düşerek yabancılaşmakları görülür. Ayrıca bu bölümde modernleşme kavramına değinilerek modernleşmenin kentlerin üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Özellikle kentin tarihi dokular üzerindeki etkileşimi incelenmeye çalışılmıştır. Modernleşme ekonomik sosyal, teknolojik bir değişimi ifade ettiğinden kent ile doğrudan bir ilişki içindedir. Modernleşme kentlerin tekrar kabuk değiştirmesini yol açmıştır. Bu değişim tznik örneği ile bir profil çıkartılmaya çalışılmıştır. vu