Yasama bağışıklıkları

Yasama bağışıklıkları, meclis üyelerinin yasama çalışmalarını etki ve baskı altında kalmadan gerçekleştirebilmelerini sağlamak için öngörülmüştür. Yasama bağışıklıkları, yasama sorumsuzluğu ve yasama dokunulmazlığı olarak ikiye ayrılır. Yasama sorumsuzluğu, meclis üyelerinin, yasama çalışmaları sırasında ve bu çalışmalarla ilgili, kullandıkları oy, dile getirdikleri söz ve ifade ettikleri düşünceleri nedeniyle, meclis dışında bir organ tarafından sorumlu tutulamamalan anlamına gelir. Yasama dokunulmazlığı ise, meclis üyelerinin, yasama çalışmaları dışındaki fiilleri nedeniyle, bazı istisnalar dışında kovuşturulamamaları demektir. Her iki bağışıklığın da amacı, meclis üyelerine, görevlerini yerine getirebilmeleri için gereksinim duydukları güven duygusunu sağlayabilmektir. Dolayısıyla, bağışıklıklar, meclis üyelerine tanınan kişisel ayrıcalıklar değildir. Bu çalışmada yasama bağışıklıkları, 'yasama sorumsuzluğu' ve 'yasama dokunulmazlığı' olarak, iki ana başlık altında incelenmiştir. İncelemede, bağışıklıklarla ilgili güncel düzenlemeleri anlayabilmek ve tartışabilmek için, kökenleri ve tarihsel gelişimleri göz önünde bulundurulmuştur. Bağışıklıklar, asıl olarak Türk anayasaları bağlamında ele alınmış, yeri geldikçe diğer demokratik ülkelerdeki tüzel düzenlemelerden örnekler verilmiştir. Karşılaştırma yapılanlar içindeki en önemli ülke ise, bağışıklıkların kökeni olan ve konuyla ilgili güncel tartışmaların sürdüğü İngiltere'dir. Çalışmanın ilk kısmı, 'yasama sorumsuzluğu' başlığını taşımaktadır. Bu kısımda, hemen tüm demokratik ülkelerde meclis üyelerine mutlağa yakın güvence sağlayan sorumsuzluk ilkesinin, kökeni, gelişimi, Türk anayasalanndaki tarihsel serüveni ve günümüzdeki tüzel düzenlemeler, bu düzenlemelerden kaynaklanan sorunlar ile tartışmalı konular ele alınmıştır. Yasama sorumsuzluğu, kişiler, yer ve fiiller bakımından incelenmiştir. Bu başlık altında, 'sorumsuzluk kimlere tanınmıştır, nerede geçerlidir, yasama çalışmalarının 252 anlamı nedir, bu çalışmaları yayımlayan basının sorumluluğu var mıdır, hangi fiiller sorumsuzluk kapsamındadır, yasama çalışmalarında dile getirilen sözler ve ifade edilen düşünceler mahkemelerde delil olarak kullanılabilir mi? gibi sorulara yanıt verilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın ikinci kısmı, 'yasama dokunulmazlığı' başlığım taşımaktadır. Burada, meclis üyelerinin, yasama çalışmalarıyla ilgisi olmayan ve suç teşkil eden fiilleri nedeniyle, bazı istisnalar dışında kovuşturulamamalan durumu incelenmiştir. Yasama dokunulmazlığı da, sorumsuzlukta olduğu gibi, üç bakımdan ele alınmıştır: Kişiler, fiiller ve ceza yargılaması bakımından. Bu başlıklar altında, dokunulmazlıktan kimlerin yararlandığı, hangi fiillerin dokunulmazlık kapsamında olduğu, dokunulmazlığın söz konusu olmadığı istisnai durumlar, ceza kovuşturması ve cezanın infazı konulan; sonraki başlıklar altındaysa, dokunulmazlığın, çeşitli yollarla kaybı ve Anayasa Mahkemesi'nin, dokunulmazlığın kaldırılması kararlarının iptaliyle ilgili başvurulara ilişkin incelemesi, 1982 Anayasası döneminde, Anayasa'nın 83. maddesiyle ilgili yapılan anayasa değişikliği önerileri ve Avrupa Parlamentosu üyelerinin yararlandıkları bağışıklıklar ele alınmıştır. Çalışmanın sonuç kısmında, konuyla ilgili genel bir değerlendirme ve öneriler yer almaktadır. 253