Limanlarda katma değerin ençoklanması için kaynak dağılımında değiş-tokuş dengesi üzerine bir araştırma

Günümüzde çok önemli bir yere sahip olan katma değer konusu üzerine; tüm kurum ve kuruluşlar, gelirlerini arttırmak ve rekabetini güçlendirmek için birçok çalışmalar ve araştırmalar yapmaktadır. Zorlu rekabetlerin yaşandığı pazarda; kurumların, nasıl optimum kıt kaynak kullanımı yapılabileceğine ve hangi yeni hizmet türlerinin gelirlerini daha çok arttırabileceğine ilişkin birçok arayışları bulunmaktadır. Bu kapsamda; ekonomik açıdan ülkenin yapı taşlarından birisi olan liman endüstrisinde kaynakların değiş-tokuş dengesiyle, diğer bir ifadeyle optimum kıt kaynak kullanımı ile, katma değer maksimizasyonun nasıl yapılabileceği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırmanın amacına yönelik olarak, katma değer maksimizasyonu ile liman verimlilik - etkinlik faktörleri ve liman performansı arasındaki ilişki boyutu incelenmiştir. Verimli ve etkin bir limanın katma değeri arttıran bir unsur olduğu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çünkü araştırmanın problemi, limanda katma değer yaratılmasının anlamı olarak ' katma değer ne kadar yüksekse, liman performansı o derece yüksektir' ve 'optimal kaynak dağılımının limanda yaratılan katma değeri en büyük değere ulaştıracağı' tezlerini öne çıkarmaktır. Bu kapsamda; yapılan araştırmada, katma değerin ençoklanması için kaynak tahsisin optimizasyonu vurgulanmıştır. Aynı zamanda; çalışmada ana faaliyetleri dışında katma değer yaratabilecek ek hizmetlerin neler olduğu incelenerek hizmetler arasında kaynak dağılımının değiş-tokuş dengesi ile nasıl yapılabileceği araştırılmıştır. Ayrıca bir düğüm noktası olan nitelendirilen limanların lojistik yaklaşımlar altında katma değer kavramının önemliliği incelenmiştir. Araştırmanın amacına ilişkin olarak bu ifadelerin ilişki boyutlarının irdelenmesi için Delphi tekniği uygulanmıştır. Çalışmanın örneklemi, Türkiye ve Avrupa'daki liman işletmelerinde yer alan üst ve orta düzey yöneticiler ve Avrupa'da limanlara danışmanlık yapan önemli bir uzmandan oluşmaktadır. Delphi çalışması, iki turdan oluşmaktadır. İlk tur Delphi sürecinde katılımcılara açık uçlu sorular yöneltilmiştir. İkinci turda ise; ilk turda edilen veriler ışığında, katılımcılara çoktan seçmeli ifadeler, sıralama ifadeleri ve kontrol sorusu niteliğinde olan açık uçlu sorular yöneltilmiştir. İlk turdaki edilen veriler, içerik analizi yöntemi ile çözümlenmiştir ve çözümlenme sürecinde Nvivo yazılım programı kullanılmıştır. İkinci turdaki çoktan seçmeli sorular, uzlaşma formülü ile çözümlenmiştir. Diğer kalan ifadeler için herhangi bir yöntem uygulanmamıştır ve sadece elde edilen veriler, birbiri ile karşılaştırılarak irdelenmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde, liman endüstrisi ekonomik açıdan incelenerek liman etkinliği ve verimliliği ve performans göstergeleri ortaya konulmuştur. Yazın taramasında incelenen bu kavramlar, ikinci bölümde optimum kaynak dağılımı ile değiş-tokuş dengesi ile irdelenmiştir. Aynı zamanda; ikinci bölümde yer alan katma değer kavramı incelenerek liman endüstrisindeki katma değerli hizmetler ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde ise, araştırmanın uygulaması yapılarak veriler çözümlenmiştir ve elde edilen bulgular değerlendirilmiştir. Özet olarak; yapılan çalışmada, katma değer maksimizasyonu ve optimum kaynak dağılımının liman endüstrisi açısından nasıl algılandığı ortaya konulmuştur. Araştırmanın problemine yönelik olarak katma değer yaratılmasının 'nasıl' ve 'ne ile ' yapılabilirliği tartışılarak çözüm önerilerinde bulunmuştur. Katma değer artırımının ve kıt kaynak dağılımının hizmetler üzerine değiş-tokuş dengesinin önemliliği açısından ilerideki akademik çalışmalara ve liman endüstrine ışık tutacağı düşünülmektedir.