Ebeveyn kabul reddi, öfke düzeyi ve kişiler arası şemalar arasındaki ilişki

Bu çalışmanın amacı çocukluktan yetişkinliğe geçişte hassas bir dönem olan ön ergenlik ve ergenlik dönemindeki bireylerde ebeveyn kabul reddi ile öfke düzeyi arasındaki ilişkide kişiler arası şemaların aracı rolünü incelemektir. Bu bağlamda araştırmada 'ebeveyn kabul reddi ile öfke arasındaki ilişkide anne ve babaya yönelik kişiler arası şemaların aracı rolü olduğu' sonucu beklenmektedir. Ayrıca ebeveyn kabul-ret algısının, kişiler arası şemaların ve sürekli öfke düzeyinin araştırmada ele alınan demografik değişkenlere göre farklılık göstermesi beklenmektedir. Araştırma örneklemi, Ankara ili sınırları içerisinde bulunan 10-16 yaş arasındaki 102 gönüllü bireyden oluşmaktadır. Araştırma örneklemi basit seçkisiz örnekleme yöntemi ile seçilmiştir. Araştırmaya katılan bireylerin sosyodemografik özelliklerini, sürekli öfke düzeylerini, ebeveyn kabul reddine ilişkin algılarını, anne ve babaya yönelik kişiler arası şemalarını belirlemek amacıyla 'Kişisel Bilgi Formu', 'Sürekli Öfke ve Öfke İfade Tarz Ölçeği', 'Ebeveyn Kabul Reddi Ölçeği' ve 'Kişiler Arası Şemalar Ölçeği' kullanılmıştır. Araştırma kapsamında katılımcılardan elde edilen veriler SPSS 25 adlı bilgisayar programı ile analiz edilmiştir. Değişkenler arasındaki ilişki ve anlamlı bir farklılık olup olmadığının belirlenmesi için t ve ANOVA testleri kullanılmıştır. Ebeveyn kabul reddi ile öfke düzeyi arasındaki ilişkide anne ve babaya yönelik kişiler arası şemaların aracı rolü olup olmadığının belirlenmesi için ise doğrulayıcı faktör analizi kullanılarak Analysis of Moment Structures istatistik paket programında ölçüm modelleri ve yapısall modeller test edilmiştir. Araştırma sonuçlarında sürekli öfkeye ilişkin yapılan analizlerde sürekli öfke düzeyinin cinsiyete göre farklılaşmadığı saptanmıştır. 14-16 yaş grubunda sürekli öfke düzeyinin 10-13 yaş grubuna oranla daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ebeveyn Kabul Reddine yönelik yapılan analizlerde; kızların erkeklere göre babalarından daha fazla red, düşmanlık-saldırganlık, ayrışmamış red algıladıkları tespit edilmiştir. Ayrıca kabul red algısının yaş gruplarına göre değişmediği saptanmıştır. Kişiler arası şemalara ilişkin yapılan analizler ise baskınlık boyutunda kızların anneden bekledikleri tamamlama tepkilerinin erkeklerin beklentilerine göre daha fazla olduğu, düşmanlık boyutunda erkeklerin anneden bekledikleri tamamlanma tepkilerinin kızların beklentilerine göre daha fazla olduğu ve düşmanlık boyutunda erkeklerin babadan bekledikleri tamamlanma tepkilerinin kızların beklentilerine göre fazla olduğunu göstermektedir. Ayrıca yaş grupları ile anne babaya yönelik kişiler arası şemalar arasında anlamlı bir farklılık olmadığı saptanmıştır.. Araştırmanın temel sorusu kapsamında ise anne red algısı ile öfke düzeyi arasındaki ilişkide anneye yönelik kişiler arası şemaların aracı rolü olduğu, anne red algısı ile öfke düzeyi arasındaki ilişkide babaya yönelik kişiler arası şemaların aracı rolü olduğu, baba red algısı ile öfke düzeyi arasındaki ilişkide anneye yönelik kişiler arası şemaların aracı rolü olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca babaya yönelik reddin babaya yönelik şemaları pozitif yönde anlamlı olarak yordadığı ancak babaya yönelik kişiler arası şemaların öfkeyi anlamlı olarak yordamadığı sonucuna ulaşılmıştır.