Ketaminin erişkin dönemde strese maruz kalan sıçanlarda görülen depresyon benzeri davranışlar ve nöronal morfoloji üzerindeki etkileri

Erişkin Dönemde Strese Maruz Kalan Sıçanlarda Görülen Depresyon Benzeri Davranışlar Ve Nöronal Morfoloji Üzerindeki EtkileriGiriş ve Amaç: Son yıllarda, özellikle tedaviye dirençli intihar eğilimli hastalarda, NMDA antagonisti ketamin subanestezik dozlarda antidepresan olarak kullanılabilmektedir. Bu çalışmada, kronik öngörülemeyen stres modelinde uygulanan ketamin tedavisinin davranışsal parametreler ve hipokampal nöronal plastisite üzerindeki etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem ve Gereç:Günlük hayatta karşılaşılan stres maruziyetini en iyi taklit eden modellerden biri olan kronik öngörülemeyen stres modeli, dört hafta süreyle, günde bir kez uygulandı. Toplam 24 adet yetişkin erkek Spraque-Dawley cinsi sıçan, her birinde altı adet olacak şekilde dört gruba ayrıldı: Kronik öngörülemeyen stres uygulandıktan sonra serum fizyolojik verilen S+SF grubu; stres uygulandıktan sonra 10 mg/kg i. p. ketamin ile tedavi edilen S+Ketamin grubu; stres uygulanmadan SF verilen K+SF grubu ve stres uygulanmadan ketamin ile tedavi edilen K+Ketamin grubu. Davranışsal değişiklikler açık alan testi, şeker tercihi testi, zorlu yüzdürme testi ve modifiye grip testi ile değerlendirildi. Intrakardiak perfüzyon sonrası disseke edilen dokulardan vibratom aracılığıyla alınan 200 m kalınlığındaki kesitler Golgi-Cox yöntemi ile boyandı. Hipokampal piramidal nöronlardaki morfolojik değişiklikler dendrit uzunluğu, soma çapı, dikensi çıkıntı yoğunluğu ve tipolojileri karşılaştırılarak incelendi. Bulgular:Stres maruziyeti sonrasında SF verilen deney hayvanlarının adrenal ağırlıklarının vücut ağırlıklarına oranları K+SF grubuna göre anlamlı (p<0,05) düzeyde yüksek bulundu. Ancak uygulanan davranış testlerinin sonuçlarında gruplar arasında anlamlı bir farklılık tespit edilmedi. Stres grubundaki deney hayvanlarına ketamin tedavisi uygulandıktan sonra piramidal nöron çaplarında tedavi almayan stresli gruba oranla anlamlı düzeyde (p<0,05) artış tespit edildi. Dendritik uzunluklar hücre gövdesinin proksimalinde veya distalinde bulunmalarına göre farklı zonlara ayrılarak karşılaştırıldı. Proksimal zonda K+Ketamin grubunun dendritik uzunluklarının K+SF grubuna (p<0,05) ve S+SF grubuna (p<0,01) oranla anlamlı şekilde yüksek olduğu; distal bölgede ise K+Ketamin grubundaki nöronların dendritik uzunluklarının S+Ketamin ve S+SF grubundakilere oranla daha yüksek olduğu tespit edildi (p<0,05). Dendritik uzunlukları en distal zona kadar uzanan nöronların K+Ketamin grubuna ait olduğu gözlendi. Dikensi çıkıntı tipolojisi incelendiğinde ise K+SF grubundaki mantarımsı çıkıntı yoğunluğunun hem S+SF hem de S+Ketamin gruplarına oranla anlamlı düzeyde (p<0,05) yüksek olduğu tespit edildi. Sonuç ve Öneriler:Elde edilen veriler birlikte değerlendirildiğinde, uygulanan stres paradigmasının deney hayvanları üzerinde davranışa yansımayan, ancak morfolojik ve fizyolojik açıdan depresyon benzeri değişikliklere yol açan etkilere sahip olduğu gösterilmiştir. Subanestezik dozda uygulanan ketamin tedavisi hipokampal piramidal nöronların soma çapları, dendritik uzunlukları ve dallanma paternleri üzerinde tedavi edici etkilere sahiptir. Bundan sonra yapılacak çalışmalarda ketaminin hipokampal nöronlardaki sinaptik plastisite kapasitesi üzerindeki etkilerinin moleküler düzeydeki çalışmalarla daha detaylı olarak aydınlatılması hedeflenmektedir.