Kişilerarası ilişkilerdeki bireyci-toplulukçu yönelimlerin çocuk ve gençlerde yaşa, kuşağa ve öykü türüne göre incelenmesi

Bu çalışmada, kişilerarası ilişkilerde ortaya çıkan çatışmaların çözümünde bireyci-toplulukçu yönelimlerin çocuğun yaşına, kuşağa ve öykü türüne göre değişip değişmediği incelenmiştir. Ayrıca, çocuklardaki bu yönelimlerin annelerin çocuklarında gelişmesini istedikleri bireyci ve toplulukçu özelliklerle olan ilişkisi incelenmiş ve çocuklar ile annelerinin bireyci-toplulukçu yönelimlerinin hangi değişkenler tarafından yordanmakta olduğu araştırılmıştır. Çocukların ve annelerinin bireyci-toplulukçu yönelimlerinin ölçülebilmesi amacıyla ev ve okul ortamlarındaki kişilerarası çatışma durumlarını yansıtan öyküler kullanılmış ve katılımcıların bunlara verdikleri yanıtlara göre bireyci-toplulukçu yönelimleri saptanmıştır. Ayrıca yardımseverlik kovaryans değişkeni olarak ele alındığı için çocuklara yönelik 'Çocuk Yardımseverlik Ölçeği' ve annelerine yönelik de 'Yardımseverlik Ölçeği' (Rushton ve ark., 1981) uygulanmıştır. Araştırmada; beşinci, sekizinci ve onuncu sınıfta okuyan 240 öğrenci (her sınıf düzeyinden 80 öğrenci) ve onların anneleri olmak üzere toplam 480 katılımcıdan veri toplanmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular, çocukların bireyci ve toplulukçu yönelimlerinin yaşa göre farklılaştığını göstermiştir. Beşinci sınıftaki öğrenciler (11 yaş), onuncu sınıftaki öğrencilere (16 yaş) kıyasla ve sekizinci sınıftaki öğrenciler (14 yaş) de onuncu sınıftaki öğrencilere kıyasla daha toplulukçu yönelimlere sahiptirler. Ancak, kuşaklar arası farklılıklar incelendiğinde çocuklar ve anneleri arasında bireyci ve toplulukçu yönelimler açısından fark bulunamamıştır. Öykü türünün bireyci ve toplulukçu yönelimler üzerindeki etkisi de anlamlıdır. Çocuklar ve annelerinin okul ortamında geçen öykülere verdikleri yanıtlar ev ortamında geçen öykülere verdikleri yanıtlara göre daha toplulukçu uçta yer almaktadır. Ayrıca, yaş ve kuşak değişkenlerinin ortak etkisi beşinci smıf öğrencilerinin annelerinden daha toplulukçu yönelimlere sahip olduğunu diğer gruplardaki çocukların ve annelerinin ise bireyci-toplulukçu yönelimler açısından farklılaşmadığmı göstermektedir. Ill Araştırma kapsamında yanıt aranan bir diğer soru da annelerin çocuklarında bireyci ve toplulukçu özelliklerin hangilerinin gelişmesini daha çok istedikleridir. Bu amaçla annelere 'Çocuklardaki Bireyci ve Toplulukçu Özelliklere Verilen Önem Ölçeği' (Jose ve ark., 2000) uygulanmıştır. Annelerin çocuklarında gelişmesini istedikleri toplulukçu özelliklerin ortalaması ile bireyci özelliklerin ortalaması arasındaki farkın anlamlı olduğu, annelerin çocuklarında toplulukçu özelliklerin gelişmesini bireyci özelliklere kıyasla daha fazla istedikleri bulunmuştur. Ancak, anneler çocuklarında gelişmesini istedikleri bireyci ve toplulukçu özellikleri önem sırasına koyduklarında bireyci ve toplulukçu özelliklerin karışık bir biçimde sıralandığı görülmektedir. Bu sonuç, annelerin çocuklarında daha çok toplulukçu özelliklerin gelişmesini istemelerine rağmen, toplulukçu özelliklerin yanı sıra bireyci özelliklere de önem verdiklerini göstermektedir. Annelerin ve çocuklarının bireyci-toplulukçu yönelimlerinin hangi değişkenler tarafından yordanmakta olduğu da bu araştırmada yanıt aranan bir diğer sorudur. Uygulanan analizler sonucunda, annelerin eğitim düzeyinin bireyci-toplulukçu yönelimler üzerinde yordayıcı etkiye sahip olduğu bulunmuştur. Annelerin eğitim düzeyleri arttıkça bireyci yönelimleri de artmaktadır. Çocukların bireyci-toplulukçu yönelimleri ise gelir düzeyi tarafından yordanmaktadır. Ailenin gelir düzeyi arttıkça çocukların toplulukçu yönelimleri azalmaktadır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular ilgili literatürde yer alan bilgiler ışığında yorumlanmış ve tartışılmıştır.