Annelerin kendi annelerinden algıladıkları ebeveynlik biçimleri ile çocuklarına aktardıkları ebeveynlik biçimleri arasındaki ilişki

Bu araştırma annelerin kendi annelerini algılayış biçimlerinin çocuklarına karşı sergiledikleri ebeveynlik biçimlerine nasıl yansıdığını incelemek için yapılmıştır. Araştırmanın temel amacı kapsamında; annelerin kendi annelerinden algıladıkları ebeveynlik biçimleri ile ergenlerin annelerinden algıladıkları ebeveynlik biçimleri arasındaki ilişki; ergenlerin psikolojik belirti düzeyleri ile annelerinden algıladıkları ebeveynlik tutumları ve annelerin çocuk yetiştirme tutumları arasındaki ilişki ve son olarak sosyodemografik değişkenler ile annelerin çocuk yetiştirme tutumları ve ergenlerin annelerinden algıladıkları ebeveynlik tutumları arasındaki ilişki incelenmiştir. Araştırmanın hipotezi ise her bir değişkenin birbiri ile ilişkili olduğu yönündedir. Çalışmanın örneklemini 15-25 yaş aralığındaki 50 lise öğrencisi (26 kız ve 24 erkek) ve onların annesi olmak üzere 100 kişi oluşturmaktadır. Çalışmaya SCL- 90 ölçeği sonucu psikolojik belirtisi olmayan (1,00'ın altında) anneler; yine psikolojik belirtisi olmayan (1,00'ın altında) 25 ergen ve hafif düzeyde psikolojik belirtisi (1,00'ın üstünde) olan 25 ergen katılım sağlamış olup ölçek sonucu psikolojik hastalık belirtisi (2,1'in üstünde) olan ve psikiyatrik hastalık tanısı alan bireyler çalışmaya katılmamıştır. Annelere ve ergenlere farklı sorular içeren sosyodemografik formlar uygulanmıştır. Araştırma sürecinde annelere, kendi annelerini nasıl algıladıklarını ve kendi çocuklarını nasıl yetiştirdiklerini incelemek için Young Ebeveynlik Biçimleri Ölçeği-Anne Formu ve Aile Hayatı ve Çocuk Yetiştirme Ölçeği uygulanmıştır. Ergenlere ise annelerin uyguladıkları ebeveynlik biçimlerini nasıl algıladıklarını incelemek için YEBÖ-A ölçeği uygulanmıştır. Mevcut araştırmanın bazı sosyodemografik değişkenlerine ilişkin sonuçlarına bakıldığında; ilk çocuk, dördüncü çocuğa göre daha fazla sömürücü-istismar edici ve aşırı izin verici/sınırsız ebeveynlik biçimi ile yetiştirildiklerini algılamaktadır. Annelerin eğitim seviyesi ile çocukların algıladıkları ebeveynlik biçimleri arasında bir ilişki olmamasına rağmen okuryazar annelerde, aşırı annelik, ev kadınlığı rolünü reddetme ve aşırı disiplinli çocuk yetiştirme tutumları, ön lisans ve üniversite mezunlarına göre daha yüksektir. Yani eğitim düzeyi arttıkça, aşırı annelik, ev kadınlığı rolünü reddetme ve aşırı disiplinli çocuk yetiştirme tutumları azalmaktadır. Annelerin sahip olduğu çocuk sayısı ile çocuklarının algıladıkları ebeveynlik biçimleri arasında ilişki olmamasına rağmen, tek çocuğu olan annelerin, iki ve üç çocuğu olan annelere göre daha fazla sıkı disiplin tutumu ile çocuklarını yetiştirme eğiliminde oldukları saptanmıştır. Yani annelerin çocuk sayısı arttıkça sıkı disiplinle çocuk yetiştirme tutumu azalmaktadır. Annelerin kendi annelerini algılayış biçimleri ile çocuk yetiştirme tutumları arasındaki ilişkiye bakıldığında, çocukluk döneminde kuralcı/kalıplayıcı veya aşırı izin verici gibi zıt yönde algılanan ebeveynlik tutumunun yetişkinlik döneminde karı-koca geçimsizliğe sebep olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca annelerini koşullu-başarı odaklı ve kötümser-endişeli olarak algılayan anneler, sıkı disiplin ile sadece çocuk yetiştirmeye odaklandığından ev ile ilgili sorum tüm bunların evde geçimsizliğe yol açtığı sonucuna varılmıştır. Son olarak annelerin kendi annelerinden algıladıkları duygusal bakımdan yoksun bırakıcı ebeveynlik biçimi arttıkça kendi çocuklarına yönelik demokratik tutum eğilimi artmaktadır. Annelerin kendi annelerini algılayış biçimleri ile ergenlerin annelerini algılayış biçimleri arasında ilişkiye bakıldığında; annelerin kendi annelerinden algıladıkları koruyucu-evhamlı ebeveynlik biçimi arttıkça, ergenlerin kendi annelerinden algıladıkları koruyucu-evhamlı ebeveynlik biçimi de artmaktadır. Diğer bir yandan annelerin kendi annelerinden algıladıkları koşullu-başarı odaklı ebeveynlik biçimi arttıkça ergenlerin kendi annelerinden algıladıkları kötümser-endişeli ebeveynlik biçimi azalmaktadır. Ergenlerin psikolojik belirti durumu ile annelerin çocuk yetiştirme tutumları arasında bir ilişki bulunmamasına rağmen hafif düzeyde psikolojik belirtisi olan ergenlerin annelerinden kuralcı/kalıplayıcı, küçümseyici-kusur bulucu, duygusal bakımdan yoksun bırakıcı, koşullu-başarı odaklı, kötümser-endişeli ve değişime kapalı-duygularını bastıran ebeveynlik biçimlerini algılayış düzeyi, psikolojik belirtisi olmayan ergenlere göre daha yüksek bulunmuştur.