Yakın İlişkilerde Stres ve Stresle Başaçıkma:Yatırım Modeline Göre Bir İnceleme

Yatırım Modeli, ilişki bağlanımı ve istikrarını açıklamada en önemli kuramlardan biri olarak literatürde yerini almıştır. Yatırımmodeline göre, ilişki doyumu, seçeneklerin niteliğini değerlendirme düzeyi ve ilişkiye yapılan yatırım, ilişki istikrarı ve bağlanımınınbelirleyicileridir. Bu çalışmada, flört eden ve evli bireylerin, ilişki istikrarınıbelirleyen ilişki doyumu, seçeneklerin niteliğini değerlendirme düzeyi ve ilişki yatırımları ile stres belirtileri ve stresle başa çıkma tarzları incelenmiştir. Çalışmanın ana amacı, ilişki bağlanımını yordayan değişkenleri saptamak, bunun yanı sıra, bağlanım, stres ve stresle başaçıkma tarzlarında gruplar arası farkları belirlemektir. Araştırmaya, 118 evli ve 135 flört eden birey katılmış olup, bu bireylerin 117'si erkek, 136'sı kadındır. Ölçme aracı olarak, demografik bilgi formu, ilişki istikrarı ölçeği, stres belirtileri ölçeği ve yakın ilişkilerde çok boyutlu başa çıkma ölçeği kullanılmıştır.2Araştırma sonucunda, ilişki doyumunu, ilişkinin niteliğini olumludeğerlendirme, ilişkiye hiç başlamamış olmayı isteme, ilişkide güven, ilişkiye bağlılık, ilişkide yaşanan sorun düzeyi, ilişkiye odaklanma ve partnerin çekiciliği anlamlı olarak yordamıştır. Bu değişkenlerdenilişkiye hiç başlamamış olmayı isteme ve ilişkide yaşanan sorun düzeyiilişki doyumunu negatif olarak yordamaktadır. Seçeneklerin niteliğini değerlendirme boyutunu anlamlı olarak yordayan değişkenler, ilişkiye bağlılık, eski duygusal ilişki sayısı, ilişkiye odaklanma, alkol ve ilaç kullanımı, dine tutunma, ilişkiye hiç başlamamış olmayı isteme ve kendini desteklemedir. İlişkiye bağlılık, ilişkiye odaklanma ve dine tutunma puanları seçeneklerin niteliğini değerlendirmeyi negatif olarak yordamaktadır. İlişki yatırımını ise, ilişkiye bağlılık, ilişkinin niteliğini olumludeğerlendirme, ilişkinin uzun sürmesine ilişkin beklenti ve olumsuzedilgen başa çıkma tarzı anlamlı olarak yordamaktadır. Yatırım modeli değişkenleri ile stres ve stresle başaçıkma tarzlarında cinsiyet ve ilişki türüne göre gruplar arası farklar incelenmiş, cinsiyetler arası farklar da erkeklerin kadınlara oranla, ilişkilerinin niteliğini daha olumlu değerlendirdikleri gözlenmiştir. Cinsiyetler arasında fark yaratan bir başka değişken ise, ilişkide sorun yaşamadüzeyidir. Kadınlar, erkeklere oranla, ilişkilerinde daha çok sorun yaşadıklarını ifade etmişlerdir.3Cinsiyet açısından stres belirtilerinin incelenmesi sonucunda, erkeklerle karşılaştırıldığında, kadınların bilişsel-duyuşsal belirtileri daha çok yaşadıkları, daha fazla ağrı ve yakınma belirttikleri ve daha yüksek toplam stres puanlarına sahip oldukları gözlenmiştir. Yine bu çalışmada, flört eden kadınların evli kadınlara ve flört eden erkeklere göre, daha çok fizyolojik belirti gösterdikleri gözlenmiştir. Stresle başa çıkma tarzı olarak erkeklerin kadınlara oranla, ilişkiye daha çok odaklandıkları, daha çok alkol-ilaç kullandıkları ve daha çokinkar edip, erteledikleri gözlenmektedir. Kadınların ise, erkeklere oranla daha çok olumsuz ve edilgen başa çıkma tarzını kullandıkları ve daha çok dışsal destek aradıkları görülmektedir. İlişki türü arasındaki farklılıkların sonucunda, flört eden bireylerin evli bireylere oranla, ilişkilerine daha az bağlı oldukları gözlenmiştir. Bunun yanı sıra, flört eden bireylerin evli bireylere oranla, ilişkilerine daha çok odaklandıkları, daha çok olumlu ve etkin başa çıkma tarzıkullandıkları, daha çok kendilerini destekledikleri ve yine daha çok inkaredip, erteledikleri gözlenmiştir. Ayrıca, flört eden erkeklerin, evli erkeklere göre ve flört eden kadınlara göre, daha çok kendilerinidestekledikleri, aynı zamanda evli kadınların da evli erkeklere göre ve flört eden kadınlara göre daha çok kendilerini destekledikleri gözlenmiştir.