Neo-liberalizmin Türkiye'de belediye hizmetlerinin görülmesi üzerindeki etkisi

Özelleştirme; kamuya ait mal ve hizmetlerin kısmen veya tamamen özel kesime devredilmesi olarak tanımlanabilir. Yapılan bu genel tanıma binaen, ülkelerin hukuki yapıları ve yönetim biçimlerindeki farklılıklar, özelleştirmenin farklı bilim dallarıyla ilişkilendirilmesi, özelleştirmeye yönelik ideolojik yaklaşımlar gibi nedenlerle kavramın genel ve ortak tanımının yapılması güçleşmektedir. Dünyada özelleştirme akımı, özellikle İngiltere ve ABD'de liberal paradigmayı benimseyen düşüncelere sahip yöneticilerin iktidara gelmeleriyle yayıldığı söylenebilir. IMF ve Dünya Bankası gibi kuruluşlar, az gelişmiş ülkelerdeki ekonomik krizlerin nedeni olarak kamu harcamalarını görmektedirler. Bu bağlamda, bu ülkelerdeki kamu harcamalarını azaltmak maksadıyla bir takım önlemler almakta ve önerilerde bulunmaktadırlar. Örneğin, az gelişmiş ülkelerin kredi talepleri halinde, kamu harcamalarının kısılmasını ve mal ve hizmetlerin özel kesime devrini şart koşmaktadırlar. Bu uygulamalar hem merkezi yönetimler ve hem de yerel yönetimler düzeyinde sürdürülmektedir. Özelleştirmeyi sadece tek bir nedene bağlamak mümkün değildir. Özelleştirmenin, siyasi, ekonomik ve idari birden fazla nedeni söz konusudur. Bunların yanında yerel hizmetlerin özelleştirilmesine yönelik bir takım farklı nedenler de sayılabilir. Bunlar arasında; yerel yönetimlerin finansman sıkıntısı, hizmetleri özel kesimden daha pahalıya mal etmeleri, uzman personel istihdam problemleri gibi nedenler yer almaktadır. Dünyada özelleştirmeye yönelik lehte ve aleyhte bir takım argümanlar ileri sürülmektedir. Özelleştirme lehinde ileri sürülen argümanlar kısaca şöyle sıralanabilir: Özelleştirme sonucunda kaynak tasarrufu sağlamak, hizmeti yapmakla yükümlü idarenin mali ve idari yükünün azalması, yatırım ve hizmet sunumunda politik baskılardan kurtulma, kamu zararlarının ortadan kaldırılması ve rekabetin artması. Özelleştirme karşıtlarının ileri sürdüğü argümanlardan bazıları ise şu şekilde sıralanabilir: Özel sektör daha az güvenilir hizmet sunumunda bulunur. Kamu yararı yerine önceliği karına verir. Özel kesimin hizmet maliyetlerindeki düşüklük çalışanların ücretlerinin kısılmasından kaynaklanmaktadır. Özel kesim kamuya oranla daha az eleman çalıştıracağından işsizlik artar, özellikle tekel konumundaki hizmetler özele devredilince özel tekel söz konusu olur. Dünya uygulamasında örnek olarak ele alınan ABD, İngiltere, Fransa ve Macaristan'da neo-liberal anlayışın bir sonucu olarak, yerel hizmetlerin özelleştirilmesi uygulamalarının bazı olumsuzluklara rağmen genelde olumlu sonuçlar verdiği ve bu ülkelerde özelleştirme uygulamalarının devam ettiği söylenebilir. Türkiye ile ilgili olarak seçilen örnek belediye uygulamalarında, gerek 5393 sayılı Belediye Kanunu ve gerekse 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu ve diğer kanunlarda belediyelerin görevleri arasında yer alan hizmetlerin büyük çoğunlukla özel kesime devredildiği görülmektedir. Bazı aksaklıklarına rağmen, ilgili belediyelerde bu uygulamaların devam ettiği ve hizmet sunumunun özel kesime devri hususunda, belediye çalışanları ve yerel halkta olumsuz bir kanaat oluşturmadığı söylenebilir.