Kariyer geleceği algısını etkileyen kişisel faktörlerin belirlenmesine yönelik bir model çalışması

Son dönemde küresel ekonomi içerisinde çok hızlı değişen iş dünyası ve işgücü ihtiyacı kariyer gelişimine ilişkin rehberlik hizmetlerinin bakış açısını da değiştirmiştir. İletişim imkanlarının artması, bilgiye ulaşmanın kolaylaşması, çok yönlü yazılımların geliştirilmesi gibi faktörler iş dünyası ile birlikte üretimin ve doğal olarak sosyal hayatın yapısını da değiştirmiştir. Artık kariyer kavramı yaşamın kendisi haline gelmiştir. Önceleri birey bir işte ömür boyu çalışma imkanına sahipken, artık yaşamı boyunca farklı iş deneyimleri yaşayabilmektedir. Bu nedenle bireyin gelecekteki kariyer sürecine ilişkin iyimser bir bakış açısı içinde olması, karşılaştığı problemlerle daha etkin biçimde baş etmesine yardımcı olacaktır. Bu durum geleneksel kariyer psikolojik danışmanlığı uygulamalarını bazı değişiklikler yapmaya zorlamıştır. Yapılan bu çalışmada da çağdaş kariyer psikolojik danışmanlığı ile ilgili bazı değişkenlere yer verilmiştir. Çalışmada bireylerin kariyer geleceklerine ilişkin algıları, deneyime açıklık ve sorumluluk kişilik özellikleri aktif başa çıkma ve planlama becerileri, toplumsal cinsiyet rolleri ve algılanan kariyer engelleri ile ilişkili olarak incelenmiştir. Çalışmanın amaçları doğrultusunda 555 üniversite öğrencisine araştırmacı tarafından hazırlanmış bir kişisel bilgi formu, Kariyer Geleceği Ölçeği, Algılanan Kariyer Engelleri Ölçeği, Başa Çıkma Tutumlarını Değerlendirme Ölçeği, Büyük Beşli Kişilik Ölçeği, BEM Cinsiyet Rolü Envanteri uygulanmıştır. Çalışma içerisinde bu ölçeklerden bazılarının Türk örneklemine uygunluğu da test edilmiştir. Çalışmada ilk olarak bireylerin kariyer geleceği algılarının anne-baba eğitim düzeyi, sınıf düzeyi ve toplumsal cinsiyet rollerine göre farklılaşıp farklılaşmadığı kontrol edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda kariyer geleceği algısının bu değişkenler bakımından bir farklılık göstermediği görülmüştür. Daha sonra psikolojik değişkenler arasındaki ilişkiler yapısall eşitlik modellemesi tekniği kullanılarak analiz edilmiştir. Daha sonra araştırma kapsamında önerilen hipotetik modelde yer alan değişkenlere doğrulayıcı faktör analizi uygulanarak, model için gerekli uyum indekslerine sahip olup olmadığı kontrol edilmiş yani ölçüm modeli oluşturulmuştur. Bu aşamada ölçüm modelinden elde edilen uyum indekslerinin yeterli değerler verdiği görülmüş ve yapısall modelin analizine geçilmiştir. Yapısal eşitlik modelinde deneyime açıklık, sorumluluk ve algılanan kariyer engelleri değişkenlerinin aktif başa çıkma ve planlama becerileri üzerinden dolaylı olarak bireyin kariyer geleceği algısını etkilediği varsayılmıştır. Analizler aşamasında planlama ve aktif başa çıkma becerilerinin KARGEL üzerinde etkili olmadığı görülmüştür. Bu nedenle planlama ve aktif başa çıkma değişkenlerinden KARGEL'e giden yollar silinmiştir. Aynı zamanda AKE'nin KARGEL üzerinde dolaylı etkiye sahip olduğu görülmüş. Bu nedenle AKE'den KARGEL'e doğrundan bir yol bağlanmıştır. Genel olarak sonuçlar değerlendirildiğinde, KARGEL'in deneyime açıklık ve sorumluluk kişilik özeliikleriyle pozitif yönde, AKE ile negatif yönde ilişkili olduğu görülmektedir. Bu anlamda yeni girişimlerde bulunmaktan korkmayan, sorumluluk sahibi bireylerin kariyer gelecekleri hakkında daha olumlu bakış açısına sahip oldukları ve kariyer süreçlerindeki değişimlere daha fazla hazır oldukları görülürken, yine bireyin algıladıkları engel sayısı ne kadar az ise kariyer geleceği hakkındaki düşüncelerinin daha olumlu olduğu görülmektedir.