Apneye ilişkin parametrelerin ve apnenin oluştuğu uyku evresinin bilişsel süreçlere etkisi

Çalışmanın genel amacı, apneye ilişkin parametrelerin bilişsel süreçlere ve uyku yapısına etkisini incelemektir. Çalışmanın örneklem grubunu, Gülhane Askeri Tıp Akademisi Uyku Araştırma Merkezi Polikliniği'ne uyku apnesine ilişkin şikayetlerle başvuran, örneklem kriterlerini karşılayan OSAS tanısı almamış (AHİ < 2 .85) 35, OSAS-A'dan (6 < AHİ < 28) 20 ve OSAS-B'den (38 < AHİ < 86) 16 erkek oluşturmuştur. Bilişsel işlevleri ölçmede kullanılan nöropsikolojik testler ve klinik ölçekler şunlar olmuştur: Stroop Testi TBAG Formu, İşaretleme Testi, Sayı Dizisi Öğrenme Testi, İşitsel-Sözel öğrenme Testi, Raven Standart Progresif Matrisler Testi ve Hamilton Depresyon Ölçeği olmuştur. Nöropsikolojik testler hastalara üç oturumda, iki testin uygulandığı oturumlarda AB-BA deseni uyarınca, uygulanmıştır. Solunum olaylarının ve uyku örüntülerinin değişimini takip edebilmek için, hastaların, tüm gece polisomnografik kayıtlan alınmıştır. Tam grubunun söz konusu beş nöropsikolojik testten elde edilen toplam 33 nöropsikolojik test puanına etkisi, Çok Değişkenli Varyans Analizi Tekniği ile analiz edilmiştir. Aşırı değerlere sahip olan 8 denek analizlere dahil edilmemiştir. 'Grup' değişkeni temel etkisi şu puanlar için anlamlı bulunmuştur: SPİS, SP5S, DH5, DSİ, DS2, DS4, DZS5, GBE1, TBI, TB2, RSPM/Süre ve RSPM/Toplam. 33 test puanına lojistik regresyonun değişkenler açısından geriye doğru olan şekli uygulanmıştır. Tüm test puanların OSAS tanısı almış ve OSAS tanısı almamış grupları %100 doğrulukla yordadığı görülmüştür. MANOVA sonucunda anlamlı çıkan test puanlarına uygulanan lojistik regresyonun değişkenler açısından geriye doğru olan şeklinin OSAS tanısı almış ve OSAS tanısı almamış olan grupları %79. 4 doğrulukla, OSAS-B ve OSAS tanısı almamış grupları %86. 4 doğrulukla yordadığı görülmüştür. Ill Tüm test puanlarının OSAS grubunda nasıl bir örüntü oluşturduğunun belirlenmesi amacıyla puanlara temel bileşenler analizi uygulanmıştır. Varimaks rotasyonu sonucu ve Kaiser ölçütü uyarınca, varyansın %84.28'ini açıklayan üç faktör elde edilmiştir. Bu faktörlerin ve kapsamındaki testlerin sağlıklı örneklem için elde edilmiş olanla uyumlu olduğu görülmüştür. Polisomnografik ölçümle tespit edilen uyku yapısına ilişkin parametrelere tek yönlü MANOVA uygulanmıştır. Grup değişkeni temel etkisinin anlamlı olduğu parametreler şunlar olmuştur: Toplam REM Uyku Süresi, REM Uyku Süresi Yüzdesi, Non-REM Uyku Süresi Yüzdesi ve 2. Dönem Uyku Süresi Yüzdesi. MANOVA sonunda grup değişkenin anlamlı olarak etkilediği uyku parametrelerine lojistik regresyonun geriye doğru eleme işleminin uygulanması neticesinde; söz konusu parametrelerden OSAS tanısı almış ve OSAS tanısı almamış olan grupların %80. 0 oranında doğru olarak yordanabildiği görülmüştür. MANOVA sonunda grup değişkenin anlamlı olarak etkilediği tespit edilen 12 test puanı ve 4 uyku parametresinin ise aynı grupları %79. 3 oranında doğru yordayabildiği görülmüştür. Söz konusu beş nöropsikolojik test puanı ile çeşitli uyku parametreleri arasında ilişkinin olup olmadığı araştırılmıştır. Bu amaç doğrultusunda, verilere Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Tekniği uygulanmış ve değişkenler arasında orta düzeyde (rxy=0. 26 - 0 .62) ilişki olduğu tespit edilmiştir. Mevcut çalışmada literatür bilgileriyle paralel sonuçlar elde edilmiştir. OSAS hastalarında psikomotor hızda yavaşlama, odaklanmış ve sürekli dikkat süreçlerinde bozulma, görsel algılama ve görsel arama-taramada bozukluk, genel yetenekte azalma ve tanıma belleğinde kusurlar tespit edilmiştir. Hastaların uyku örüntüleri de farklılaşmıştır. Toplam REM Uyku Süresi azalmış, 2. Dönem Uyku Süresi Yüzdesi ise artmıştır. Bilişsel süreçlerdeki bu bozulmalar, toplumumuzda sadece yaklaşık %10'u tam konarak tedavi gören bireylerin, iş ortamında ve özellikle trafikte meydan verdiği tehlikelere açıkça işaret etmektedir.