Türkiye'de gelir dağılımı açısından ücret ve maaş gelirlerinin mukayeseli analizi

Sonuç ve öneriler dışında, toplam 57 tablo ile desteklenen ve üç bölümden oluşan bu tez; 'Türkiye'de Gelir Dağılımı Açısından Ücret ve Maaş Gelirlerinin Mukayeseli Analizi' ni konu almaktadır. Bu tez ile; aslında her zaman üzerinde tartışılan ve çözüm için çeşitli teori ve politikaların doğup gelişmesine kaynak oluşturan, günümüzün hızla gelişen ve değişen dünya şartlarında önemi daha iyi kavranan ve ilgilileri fazlaca meşgul eden, birbiriyle yakından ilişkili iki kavram üzerine, kısa ifadeyle gelir dağılımı ve ücret konusuna dikkat çekilmek istenmiştir. Ücret veya maaş, genel olarak bedeni veya fikri emeğin üretime katkısı karşılığında, bu emek sahiplerince elde edilen bir gelirdir. Emek ise, doğal kaynaklar, sermaye ve müteşebbis ile bir arada üretimin önemli unsurlarındandır. Dağılıma konu olan toplam gelir ise; ekonomik faaliyetlere iştirak eden üretim unsurlarının elde ettikleri gelirlerden oluşmaktadır. Elde edilen bu toplam gelir, üretim unsurları arasında nasıl paylaşılacaktır? Bu soruya insanlık tarihi boyunca cevaplar aranmış ve çözüm için önerilen ücret ve gelirler politikası ve bu politikalara ilişkin amaç ve araçlardan istifade yoluna gidilmiştir. Bu gelişmelere rağmen, bugün taraflar arasında bir mutabakatın sağlandığını söyleyebilmek mümkün değildir. Bir başka ifadeyle gelir dağılımındaki adaletsizlik sürmektedir. Bu olumsuzluk, az gelişmiş veya gelişmekte olan ülkelerde, gelişmiş ülkelere nazaran daha belirgin olarak hissedilmektedir. Bu durum, günümüz sosyal politika, ekonomi, hukuk ve ahlak bilimcilerini yeni çareler için yoğun çalışma yapmaya sevk etmektedir. Türkiye'de ücret ile ilgili kavram ve hesaplar üzerinde gerek anlam, gerekse yorum açısından taraflar arasında bir birliktelik yoktur. Diğer taraftan, ücret ve maaş gelirlerini oluşturan unsurların çokluğu esas ücrete ve maaşa ilave olarak yapılan ödemeler ve sağlanan diğer katkılar ücret - maaş maliyetini hızla artırmakta, buna karşılık emek sahibi için önemli olan kullanılabilir gelir de, aynı ölçüde artış görülmemektedir. Ücret maliyeti ile net ücret geliri arasındaki farkın büyüklüğüne, kesintilerin çeşitliliği ve oranlarının yüksekliği neden olmaktadır. Ayrıca, ücret ve maaş istatistikleri konusunda ülke genelini kapsayan bilgilere ulaşmak oldukça zordur. Bu istatistiklerde geçmişş yıllara nazaran bugün önemli gelişmelerin olduğu söylenebilir. Türkiye'de ücret ve maaş gelirlerinin gelişme seyrini; Maliye Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı, Devlet istatistik Enstitüsü, Yüksek Denetleme Kurulu, Türkiye işveren Sendikaları Konfederasyonu ve Kamu işveren Sendikalarının çalışmalarından tespit etmek ve buna dayalı yorumlar yapmak mümkündür. Kamu işveren Sendikaları, kamu kesiminde toplu iş sözleşmesi kapsamında bulunan işyerlerinin tamamına yakın bölümüne ilişkin verileri çok ayrıntılı bir şekilde kamuoyunun bilgisine sunmaktadır. Türkiye'de gelir dağılımına ilişkin istatistiki bilgiler ve çalışmalar da çok yetersizdir. Bugüne kadar konu hakkında en ayrıntılı çalışma DİE tarafından 1987 yılında yapılan 'Hanehalkı Gelir ve Tüketim Harcamaları Anketi' dır. Bu araştırmanın dışında, DPT'nın 1963 ve 1973 çalışmaları ile 1968 yılına ait A. Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Çalışması ve ayrıca 1973 - 1974'de DİE, 1986'da TÜSİAD tarafından ve değişik zamanlarda bazı kişilerce yapılan çalışmalar mevcuttur. iKaynak ve veri yetersizliğine rağmen incelemeye çalıştığımız 'Türkiye'de Gelir Dağılımı Açısından Ücret ve Maaş Gelirlerinin Mukayeseli Analizi' konulu bu tez; aşağıda özetlenen sonuçları ortaya çıkarmıştır. Türkiye'de özellikle 1989 - 1993 döneminde ücret ve maaş gelirlerinde önemli reel artışlar meydana gelmiştir. Dolayısıyla bu kesimin toplam gelirden aldığı payda önceki yıllara nazaran iyileşme görülmektedir. 1994 yılında yaşanan ekonomik kriz diğer kesimlerle birlikte ücret ve maaş geliri elde edenleri de olumsuz şekilde etkilemiştir. Reel ücret ve maaş gelirlerinde 1980 - 1988 dönemindeki kayıpların kısa sürede giderilmesi yolundaki uygulamalar, genel olarak ülke gerçeklerini dikkate almayan politikalara dayandırılmış ve bu durum ekonomik dengeleri olumsuz yönde etkilemiştir. Ayrıca, yukarıda da belirtildiği gibi işgücü maliyeti ve ele geçen ücret geliri arasındaki farkın büyüklüğü aşırı ücret taleplerine gerekçe oluşturmuş, diğer taraftan kayıt dışı istihdamı teşvik ederek haksız rekabete yol açmıştır. 1989 - 1993 döneminde, ücret ve maaş gelirlerinde sağlanan reel artışta; kamu kesiminde istihdam edilen ve tamamına yakını toplu iş sözleşmesi kapsamında bulunan ücretliler birinci sırada, özel sektörde toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işçiler ikinci sırada ve maaş geliri elde eden kamu görevlileri üçüncü sırada yer alırken, toplu iş sözleşmesinden istifade edemeyen, sendikasız, hatta sosyal güvenlik hakkından dahi yoksun bulunan ve toplam istihdam içinde en büyük paya sahip olan ücretlilerin gelirlerinde ise, reel artıştan bahsetmek bir yana önemli ölçüde kayıpların meydana geldiği gözlenmiştir. Ücret ve maaş gelirlerinin milli gelirden aldığı paya etki eden; istihdamın yapısı, sendikalaşma oranı, vergi ve sosyal güvenlik politikaları ile kayıt dışı ekonomi gibi önemli faktörlerin her biri ayrı ayrı ele alınmalı ve çözüme kavuşturulmalıdır. Çeşitli zamanlarda yapılan araştırma sonuçlarına göre, Türkiye'de toplam gelirinin yarısına yakın bölümünü halkın % 20'si, geriye kalan yarısını da halkın % 80'i paylaşmaktadır. Bu, adil olmayan duruma en kısa süre içinde son verilmelidir. Türkiye'de memur sayısı fazladır ve ülke genelinde dağılımda sübjektif ölçüler geçerli olmaktadır ve genel olarak kamu görevlilerinin tabi oldukları mevzuat günün gelişmeleri karşısında yetersiz kalmaktadır. Dolayısıyla, Kamu Personel Rejimi her bakımdan yeni bir düzenlemeyi mecburi kılmaktadır. Her konuda olduğu gibi, ücret ve gelirler politikasında da başarılı olabilmek, mevcut aksaklıkları giderebilmek ve bu husustaki gerçekçi tedbirleri uygulamaya koyabilmek için ilgili kesimlerin birlikte hareket ederek sosyal diyalog içinde mutabakat sağlamaları gerekmektedir. Her türlü istatistiki bilgiyi derleyip, değerlendiren ve kamuoyunun bilgisine sunmaya çalışan Devlet istatistik Enstitüsü'ne azami destek verilmelidir.