1923-1938 yılları arasında Türk ulusal kimliğinin oluşturulmasına yönelik politikalar

Osmanlı İmparatorluğu, 19. Yüzyıl boyunca Batıda ortaya çıkan yeni dünya siyasetinin içinde yer almaya ve denge unsuru olmaya çalıştı. Fransız İhtilalinin getirdiği düşünce akımları, 1815 Viyana Kongresi, 1830 ve 1848 Devrimleri, Avrupa haritasını değiştirmekle kalmadı, Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Balkan milletlerini de hareketlendirmeye başladı. İmparatorluğun dağılma sürecinde; Trablusgarb (1911-1912), Balkan Savaşları (1912- 1913), I. Dünya Savaşı (1914-1918) ve Kurtuluş Savaşı (1919-1923) meydana gelmiştir. Bu savaşlardan sadece Kurtuluş Savaşı'ndan zaferle çıkılmıştır. Bunun nedeni; kurulacak yeni ulus-devlet için gerekli olan nüfus desteğinin Anadolu'da olmasıdır. Savaşların gerçekleştiği diğer bölgelerde böyle bir nüfus desteği olmadığından savaşlar kaybedilmiştir. Osmanlı devletinin varlığını koruması ciddi tartışmalara konu olmuştur. Devletin devamı için Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük ve Batıcılık gibi fikir akımları çöküşe çare olarak düşünülmüştür, II. Meşrutiyet sonrası, Jön Türklerin, İTC'nin Türkçülük görüşleri üzerinde ciddi tartışmalar yaşanmıştır. Özellikle Ziya Gökalp, Yusuf Akçura, Ahmet Ağaoğlu devletin sorunlarına çözüm arayışları çerçevesinde toplumun yeni bir kimlik ihtiyacını dile getirmişlerdir. Osmanlı İmparatorluğunda ulusal kimliklerini en son dile getiren unsur Türk unsuru olmuştur. Belki de; Türk olduğunun farkına varan da en son Türkler olmuştur. Bu tartışmalar Cumhuriyete de taşınmıştır. Başta M. Kemal Atatürk olmak üzere Cumhuriyetin bürokratları, askerleri ve aydınları Osmanlı ordusunda, idaresinde bulunmuş kişilerdi. Son dönem kimlik çatışmasına da en çok onlar şahit oldular. Cumhuriyet rejimi, son yüzyılı modernleşme çabaları ile geçiren çok kültürlü, çok dinli, çok dilli bir toplum devralmıştı. Çok uluslu imparatorluğun siyasi, sosyal kurumları, tek uluslu Cumhuriyet idaresinde geçersiz kalıyordu. Başta siyasi yapı olmak üzere tüm diğer sosyal ve kültürel kurumların, anlayışların değiştirilmesi gerekiyordu. Topluma, dolayısıyla insana modern dünyanın algılayabileceği yeni bir kimlik giydirilmeliydi. Cumhuriyet, türdeş bir toplum ve kimlik hedefliyordu. Çünkü üniter ve ulusal bir devlet için bunlar şarttı. Ulus-devletin ulusal bir üst kimliği olmalıydı. Bu şemsiye kimlik, geçmişşte siyasi propaganda ile farklı etnik yapıya ait olduklarını düşünen, çeşitli dilleri konuşan, çeşitli dinlere aidiyet duyan Türk halkını sosyal bütünleşmeye götürmeliydi. İnsanların geçmişş etnik özelliklerini silmeniz mümkün değildir. Etnik kimlikler yanyana, çatışmadan yaşayabilirler. VIAncak onların dağınıklarını önleyecek, onları kapsayacak bir ulusal çatıya ihtiyaç vardır ki, bu da, onları temsil edecek, kapsayacak ulusal kimliktir. 1923'e kadarki 'var olma' sorunu, 1923 yılından itibaren Türkiye Cumhuriyeti'nin modern dünyada yer alma sorununa dönüştü. Ulus-devletin önkoşullarından biri olan vatan birliği, Misak-ı Milli ile belirlendiğine göre şimdi ulus birliği için çalışılmalıydı. Çok uluslu imparatorluktan tek uluslu Cumhuriyete geçiş için sosyal, siyasal, kültürel ve ekonomik hayatın yeniden düzenlenmesi gerekiyordu. Yeni toplumun en büyük dayanağının insan olduğunu çok iyi bilen M. Kemal Atatürk, kültür ve eğitim çalışmalarına büyük önem verdi. Hükümet programlarında kültür ve eğitim, sosyal ve ekonomik konularla başabaş yer aldı. Çünkü, ulusal stratejinin merkezinde insan unsuru yer alacaksa, yeni insan-yeni toplum tipi çok önemlidir. Milli Eğitim; bütüncül kalkınma stratejisini, birleştirilmiş ve merkezi bir eğitime kanalize etti. Laik ve evrensel Türk eğitim sistemi; bireylere hem ulus hem de vatandaş kimliği vermeye çalıştı. Ulusal kültüre verilen önem bağlamında eğitim kurumları bu kültürün verildiği yerler oldular. Kültürün en hayati unsuru sayılan dil üzerine çok ciddi çalışmalar yapıldı. 1928'de Latin alfabesine geçilmesiyle başlayan bu süreç 1930'lardan sonra dil kongreleri ile daha da yaygınlaştı. Dildeki yabancı kelimelerin arındırılması ve dilin doğal gelişim seyrini takip etmesi amacıyla Türk Dil Kurumu kuruldu. Türk dil kongrelerinde bir araya gelen dilbilimciler Türk dili üzerinde çalışmaya başladılar. Bu çalışmalar Türk Tarih Tezi ile kurulan köprü sayesinde Güneş Dil Teorisini ortaya çıkardı. 1930'lardan itibaren izlerini net olarak gördüğümüz kültürel ulusçuluk politikaları kendisini dilde gösterdiği kadar tarih alanında da gösterdi. Türk Tarihini incelemek amacıyla Türk Tarih Kurumu oluşturuldu. Tarih kongreleri düzenlenerek tarihimizin derinlikleri ortaya çıkarılmaya çalışıldı. Türk Tarih Tezi, bu çalışmaların bir ürünü oldu. Batının Türkleri barbar, medeniyetten yoksun tanımlama çabaları yapılan bilimsel araştırmalarla geçersiz kılınmaya çalışıldı. Ulusal kimlik, kapitalizm olgusunun ortaya çıkmasıyla şekillenen ve diğer kimliklerimizi örten bir kimlik konumuna gelmiştir. Mikro-milliyetçiliği aşan bir kimliktir. Kimliği belirleyen bir unsur olarak ulus, belirlenmiş bir toprak parçası üzerinde ortak duygu, ortak dil, ortak ideal ve ortak geçmişş özelliklerine haiz bir topluluktur. Ulusların varlıklarını sürdürebilmelerinde ulusal ve kültürel değerler çok önemlidir. Birleştirici bir ulusal kimlik, ulusal kültür oluşturamayan uluslar tarih sahnesinden silinmeye mahkumdur.