Annesi çalışan ve çalışmayan öğrencilerde toplumsal cinsiyet kalıpyargılarının yetkinlik ve sevecenlik algısı temelinde incelenmesi

Bu araştırmada, çocuklu ve çocuksuz çalışan kadın ve erkeklere yönelik toplumsal cinsiyet kalıp yargıların içeriğinin Fiske ve arkadaşlarının (1999;2002) önerdikleri yetkinlik ve sevecenlik kavramsallaştırmaları bağlamında incelenmesi amaçlanmıştır. Anılan amaç doğrultusunda Fiske (1999) tarafından geliştirilen çalışan kadınların yetkinlik ve sevecenlik algıları ölçeği Türkçeye uyarlanmıştır. Annesi çalışan ve çalışmayan öğrencilere verilen senaryolarda çocuk sahibi olan ve çocuk sahibi olmayan çalışan kadınlar ve erkekler olarak değişimlenen uyarıcı kişilere yönelik yetkinlik ve sevecenlik algıları anılan ölçek aracılığı ile incelenmiştir. Bunun yanı sıra, senaryoda yer alan öykülere göre çalışan kadın ve erkeğin çocuk sahibi olduğunda ve olmadığında terfi, eğitim ve finans danışmanı olarak tercih edilmelerinde farklılaşıp farklılaşmadığı da araştırılmıştır. Araştırma, Hacettepe Üniversitesi, Ankara Üniversitesi ve Çankaya Üniversitesi'nde okuyan, annesi çalışan ve annesi çalışmayan üniversite öğrencilerinden oluşturulan 240 kişilik bir örneklem üzerinde yürütülmüştür. Bulgular, yetkinlik ve sevecenlik algılarının, katılımcıların annelerinin çalışma durumuna ve cinsiyetine, uyarıcı kişinin cinsiyetine ve çocuk sahibi olup olmama durumuna göre farklılaştığını ortaya koymuştur. Fiske ve arkadaşları (2004) çalışan kadınların çocuk sahibi olduğu durumunda sevecenlik boyutunda artış gözlendiğini, yetkinlik boyutunda ise azalma olduğunu belirtmişlerdir. Çalışan erkeklerde ise çocuk sahibi olma durumunda yetkinliklerinde azalma olmazken sevecenliklerinde artış olduğunu belirtmişlerdir. Katılımcılar, çocuk sahibi olan çalışan kadınları terfi ettirme, eğitim verme ve işe alma gibi destekleyici davranışlarda, çocuksuz çalışan kadınlara ve çocuklu çalışan erkeklere göre daha az ilgili görülmüştür. Bu araştırmanın sonuçları ise hem yetkinlik hem de sevecenlik algılarının, çalışanın cinsiyetine ve çocuk sahibi olup olmamasına, katılımcıların cinsiyetine ve annelerinin çalışma durumuna göre değişme gösterdiğine işaret etmiştir. Ele alınan dört farklı durumun da birbiri üzerinde etkisi olduğu gözlemiştir. Terfi ettirme, işe alma ve eğitim verme konularında ise katılımcıların çocuklu ve çocuksuz çalışanlara yönelik tercihleri katılımcıların cinsiyeti ve annelerinin çalışıp çalışmamasına göre değişim göstermiştir. Araştırmada elde edilen bulgular sonucunda, çalışan kadınlar çocuk sahibi olduğunda çocuk sahibi olmayan kadınlara göre ve çocuk sahibi olan çalışan erkeklere göre daha sevecen olarak algılanmışlardır. Çocuk sahibi olmak ve kadın olmak sevecenlik boyutu değerlendirmelerinde olumlu bir etkiye sahiptir. Kadınlar erkeklere göre daha sevecen algılanmaktadır. Bunun yanı sıra çalışan kadın çocuk sahibi olduğunda daha sevecen algılanmaktadır. Yetkinlik değerlendirmelerinde ise, çalışan erkekler çocuk sahibi olduğunda daha yetkin algılanırken, çalışan kadınlar çocuksuz olduklarında daha yetkin algılanmışlardır. Çocuk sahibi olmak çalışan kadınlara sevecenlik boyutunda avantaj sağlamıştır. Çalışan erkekler için her iki boyutta da dezavantaj söz konusu değildir. Çocuk sahibi olduklarında çalışan erkekler daha sevecen algılanmışlardır. Bunun yanı sıra çalışan erkeklerin çocuk sahibi olması terfi, eğitim ve işe alınmada daha etkili olmaktadır. Öte yandan çalışan kadınların çocuksuz olmaları, terfi ettirme, eğitim verme ve işe alma konusunda katılımcılar tarafından daha fazla desteklenmektedir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular ilgili literatür bağlamında yorumlanmış ve tartışılmıştır.