Sürdürülebilir kalkınma kapsamında Madra Dağı'nın doğal ve beşeri kaynaklarının değerlendirilmesi

Ege ve Marmara bölgelerinin sınırında bulunan, yüksek ve arızalı topografyadan oluşan Madra Dağı; yüzyıllardır insanlar tarafından kullanılmakta, farklı arazi kullanım şekillerine ev sahipliği yapmaktadır. Bu araştırmada; Madra Dağı'nda doğal kaynakların korunması ve alanda yaşayan halkın refah düzeyinin yükseltilmesi için sürdürülebilir kalkınma konusunda üretilecek politikalar ve yapılacak planlama ve strateji çalışmalarına temel oluşturulmak üzere dağlık alandaki doğal ve beşeri kaynakların saptanması ve değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu çerçevede araştırmanın amaçlarından biri de dağlık alanda yaşayan yerel halkın çevrenin korunması, kaynakların sürdürülebilirliği ve sürdürülebilir kalkınma konusundaki bilgi düzeyleri ve eğilimlerinin belirlenmesidir. Araştırma kapsamında; masa başı çalışmaları ve saha çalışmaları yapılmıştır. Saha çalışmaları sırasında 440 kişi ile anket yapılmış, gözlem ve görüşmelerle, yapılan anketler desteklenmiştir. 77 sorudan oluşan anket formundan 233 adet veri elde edilmiş ve bu veriler SPSS 20.0 programına aktarılmıştır. Anketler frekans ve ortalama değerleri verilerek yorumlanmıştır. Gözlem yolu ile yerel halkın gündelik faaliyetleri, doğal çevre ile olan ilişkileri ve dağlık alanı kullanım şekilleri tespit edilmiştir. Gözlemler sırasında sıklıkla fotoğraf çekimi metodu da kullanılmıştır. Çekilen fotoğraflar köylere göre tasnif edilmiş ve bu fotoğraflar hem tez metninin zenginleştirilmesinde hem de arazi bilgilerini gözden geçirmede kullanılmıştır. Uzaktan algılama ve coğrafi bilgi sistemleri teknolojileri kullanılarak araştırma alanının arazi örtüsündeki ve arazi kullanımındaki zamansal değişimler tespit edilmiştir. Uydu görüntüleri aracılığı ile oluşturulan arazi sınıflarının doğruluğunun sınanması işlemi için de saha çalışmaları yapılmıştır. Araştırma alanının farklı noktalarından GPS alıcısı ile noktalar alınmış ve bu referans noktaları uydu görüntüleri ile karşılaştırılmıştır. Araştırma alanında kalan yerleşmelerin tarihçesini tespit etmek amacıyla temettuat defterleri elde edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre araştırma alanının sürdürülebilir kalkınma prensiplerine göre kullanılmadığı tespit edilmiştir. Yerel halk, Madra Dağı'nın sunduğu fiziki şartlara farklı şekillerde adapte olmuştur. Yerel halk, gelirleri doğrultusunda doğal çevreyi hem kullanmakta hem de algılamaktadır. Araştırma alanının geçmişşinde; tarım, hayvancılık, arıcılık, bağcılık ve toplayıcılık faaliyetleri ile karşılaşılmaktadır. Günümüzde ise alandaki ekonomik aktivitelerde değişiklikler olduğu tespit edilmiştir. Örneğin, fıstıktan elde edilen gelirin yüksek olması nedeniyle Kozak havzasında ekonomik faaliyetlere çam fıstığı egemen olmuş ve havzadaki bağcılık faaliyeti çoğu hane tarafından terk edilmiştir. Araştırma alanındaki hayvancılık ve arıcılık faaliyetlerinde gerileme olmuştur. Arıcılık faaliyetini ısrarlı bir şekilde devam ettiren Değirmenbaşı ve Gümeli köylerinde, geçim sıkıntısı ile karşılaşılmamıştır. Dağın doğu ve kuzeydoğusunda hayvancılık ve kestanecilik ön plana çıkmaktadır. Ayrıca, mevsimlik işçiliğe bağlı olarak, on kilometre ötelerinde bulunan Kozak'ı Almanyaları şeklinde düşünmektedirler. Kişilerin yaşlarına ve gelir durumlarına göre doğal çevreye ve sürdürülebilir kalkınmaya yönelik algıları değişmektedir. Kozak havzası sakinleri için fıstık çamı önemli bir doğal kaynaktır. Buna karşılık Korucu köylüleri için ormanlar daha çok odun ve inşaat amaçlı kullanılan doğal kaynaktır. Yine Kozaklılar, gelirlerinin temelini çam fıstığı ormanları olmasından dolayı, yangın ve yangın tehditlerine karşı hassastırlar. Sonuç itibariyle, fiziki ortam olarak uygun olan Madra Dağı'nın sakinlerinin de fikri olarak sürdürülebilir kalkınmaya açık oldukları tespit edilmiştir. Dağın sakinleri, yereldeki potansiyellerini göz önünde bulundurarak, sürdürülebilir kalkınma araçları olarak organik tarım, et ve süt ürünlerini düşünmektedirler. Diğer bir ifadeyle, tarım ve hayvancılık kapsamında dağlık alanlarda sürdürülebilir kalkınmanın gerçekleşebileceği algısı söz konusudur. Bu noktada yapılması gereken, hem alana hem de alanın kullanıcılarına yönelik faaliyetlerin planlanması ve hayata geçirilmesidir. Planlanan faaliyetler; kamu kurum ve kuruluşlarını, sivil topum örgütlerini, kooperatifleri ve yerel halkı, diğer bir ifade ile tüm paydaşları kapsayacak şekilde olmalıdır.