Bilişsel-davranışçı sigara içmeyi bırakma programının depresyonlu sosyal anksiyeteli ve normal içicilerden oluşan gruplardaki etkililiğin araştırılması

Bu çalışmanın temel amacı; bilişsel-davranışçı sigara bırakma programının normal, depresyonlu ve sosyal anksiyeteli sigara içiciler üzerindeki etkililiğini araştırmaktır. Gerçek deneysel desene uygun olarak düzenlenen bu çalışmada; üç deney ve üç kontrol grubu vardır. Araştırma; depresyonlu, sosyal anksiyeteli ve normal sigara içici olmak üzere toplam 70 denek üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada Bilgi Toplama Formu, Beck Depresyon Envanteri, Minesotta Çok Yönlü Kişilik Envanteri-Sosyal İçedönüklük ve Belirti Tarama Listesi (SCL-90) ölçekleri kullanılmıştır. Bunların yanında psikopatoloji tanılamasında DSM-ÜI-R kriterlerinden yararlanılmıştır. Üyelerin bir haftalık oryantasyonundan sonra, sekiz seanslık bilişsel-davranışçı sigara bırakma programı uygulanmıştır. Bilişsel-davranışçı sigara bırakma programında; motivasyonu sağlama, kendini izleme, sosyal destek, telefonla yardım, ev ödevleri, özyeterlik inançlarını güçlendirme ve yeniden başlamayı önleme gibi, bilişsel-davranışçı işlemlere yer verilmiştir. Programa ilişkin ölçümler; ön-test, son-test, üç ve altı aylık izleme sonuçlan üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmadan elde edilen verilerin analizi için çok yönlü tekrarlı ölçüm analizi gerçekleştirilmiştir. Bunun yanında alt ilişkileri belirlemek amacıyla; bağımsız t testi, Wilcoxon T testi, kovaryans analizi ve tek yönlü varyans analizleri yapılmıştır. Ayrıca, değişim düzeylerini ve diğer nitel bulguları incelemek amacıyla, tanımlayıcı istatistiksel işlemlere yer verilmiştir. Tekrarlı ölçüm analizi sonucunda, zaman ve zaman müdahale etkileşimsel etkileri bulunmasına karşın, zaman grup, ve zaman müdahale grup etkileşimsel etkilerine rastlanmamıştır. Ölçüm zamanı açısından, son-test ile altı aylık izleme dışında, tüm ölçümler arasında anlamlı farklar bulunmuştur. Bunun yanında; zaman müdahale etkileşimi açısından, müdahale etkisi, son testlerde deney gruplarında ortaya çıkarken, özellikle üç aylık izleme sonucunda sigara içme miktarında yeniden bir artışın olduğu görülmüştür. Çalışma sonunda normal içiciler %54, depresyonlu içiciler %58 ve sosyal anksiyeteli içiciler %45'lik bırakma oranı göstermişlerdir. Kontrol gruplarında sigarayı bırakan olmamıştır. Uygulama sonunda tüm deney gruplarında bulunan üyelerin ortalama sigara içme miktarlarında azalmalar görülmüştür. Aynı zamanda depresyon ve sosyal anksiyete belirtilerinde de anlamlı azalmalar olmuştur. Üç ve altı aylık izleme sonucunda normal içicilerden oluşan deney grubunda, sigara bırakma oranı %18'e düşmüştür. Kontrol grubunda sigarayı bırakan olmamıştır. İzleme çalışmasının üçüncü ayında depresyonlu deney grubunun sigara VIIIbırakma oranı %33.3'e, altıncı ayında ise %17'ye gerilemiştir. Kontrol grubunda ise altıncı ayın sonunda %8.3 olarak gerçekleşmiştir. Sosyal anksiyeteli deney grubunda üçüncü ve altıncı ayın sonunda bırakma oranı %27'ye düşerken, kontrol grubunda %8.3 olarak gerçekleşmiştir. Yapılan diğer çalışmalar da göz önünde bulundurulduğunda, bu araştırmadan elde edilen sonuçlar, bilişsel-davranışçı sigara bırakma programının kısmen başardı olduğunu göstermiştir. Çalışmanın farklı psikopatolojik gruplar üzerinde gerçekleştirilmiş olması; bu gruplara ilişkin sigara içme, sürdürme ve bırakma değişkenliğini açıklayıcı sonuçlar ortaya çıkarmıştır. Sonuçlar müdahale programı geliştirme, uygulama ve araştırma açısında tartışılmıştır. IX