Otizm spektrum bozukluğu tanısı almış olan ve olmayan babaların çocukları ile ilişkilerinin incelenmesi

Bu araştırmada otizm spektrum bozukluğu tanısı almış çocuğu olan ve olmayan babaların çocuklarıyla ilişkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada; nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin bir arada yer aldığı açıklayıcı karma yöntem kullanılmıştır. OSB tanısı almış çocuğu olan ve olmayan babaların çocukları ile olan ilişkisinin incelenmesinde nicel desende karşılaştırmalı yöntem, OSB tanısı almış çocuğu olan babaların baba-çocuk ilişkisini nasıl algıladıklarına dair görüşlerinin ele alındığı ikinci aşamada ise, nitel bir yöntem olarak durum çalışması kullanılmıştır. Araştırma grubunu OSB tanısı almış olan, Ankara il merkezi Etimesgut, Sincan ve Keçiören ilçelerinde bulunan 65 Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezine devam eden en az bir yıl içerisinde çocuğu OSB tanısı almış olan 100 baba ve bu gruptaki babalar ile sosyo-ekonomik özellikleri açısından benzerliği olan, tipik gelişim gösteren, Ankara ili Etimesgut ve Sincan ilçelerinde bulunan Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı dört anaokuluna devam eden 60-72 aylık çocuklara sahip 100 baba olmak üzere toplam 200 baba oluşturmuştur. Araştırmanın nicel boyutunda babalar hakkında bilgi toplamak amacı ile araştırmacı tarafından hazırlanan 'Genel Bilgi Formu' ve babaların çocukları ile olan ilişkilerini değerlendirmek üzere Pianta (1992) tarafından geliştirilen Uzun ve Baran (2015) tarafından uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılan Çocuk Ebeveyn İlişki Ölçeği-Baba Formu kullanılmıştır. Nitel çalışma boyutunda ise otizm spektrum bozukluğu tanısı almış çocuğu olan babaların baba-çocuk ilişkisini nasıl algıladıklarına dair görüşlerini belirlemek için araştırmacı tarafından oluşturulan 'Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu' kullanılmıştır. OSB tanısı almış çocuğa sahip olan babalar içinden aykırı örneklem kullanılarak görüşme grubu oluşturulmuştur. Bunun için Çocuk Ebeveyn İlişki Ölçeği Baba Formu'ndan en yüksek (n=3) ve en düşük puan alan(n=3) toplam 6 baba belirlenmiştir. Araştırmada elde edilen nicel veriler SPSS 25 paket programı kullanılarak uygun analiz yöntemleri ile çözümlenmiştir. Kolmograv-Smirnov Testi ile normallik analizi yapılmış, değişkenlerin normal dağılım gösterdiği tespit edilmiştir. Normallik testi neticesinde, ikili gruplarda Bağımsız Gruplar t Testi, gruplar arasındaki farklılık incelenmesinde iki faktörlü ANOVA kullanılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formundan elde edilen nitel veriler ise karşılaştırmalı analiz metodu ile çözümlenerek tablolaştırılmıştır. Nicel veriler incelendiğindeOSB tanısı almış çocuğu olan ve olmayan babaların çocuğun durumu değişkenine göre Çocuk Ebeveyn İlişki Ölçeği-Baba Formu ortalamalarına göre, tipik gelişim gösteren çocuğu olan babaların ortalama puanları, OSB tanısı almış olan çocuğa sahip babaların ortalama puanlarından anlamlı olarak daha düşük olduğu görülmektedir. OSB tanısı almış çocuğu olan babaların Çocuk Ebeveyn İlişki Ölçeği Baba Formu olumlu alt boyutu puanı, çocukları tipik gelişim gösteren babaların puanlarından anlamlı olarak daha yüksektir. OSB tanısı almış çocuğu olan babaların Çocuk Ebeveyn İlişki Ölçeği Baba Formu uyumsuzluk alt boyutu, çocukları tipik gelişim gösteren babaların puanlarından anlamlı olarak daha düşüktür. OSB tanısı almış çocuğu olan babaların Çocuk Ebeveyn İlişki Ölçeği Baba Formu çatışma alt boyutu, çocukları tipik gelişim gösteren babaların puanlarından anlamlı olarak daha düşüktür. Araştırmaya katılan babaların Çocuk Ebeveyn İlişki Ölçeği-Baba Formu olumlu ilişkiler, uyumsuzluk ve çatışma alt boyutlarından aldıkları puanların babaların yaşlarına, eğitim durumlarına, çocuğun cinsiyetine, kardeş durumuna ve doğum sırasına göre ayrılan gruplar arasında anlamlı olarak farklılaşmadığı görülmektedir. Araştırmanın nitel sonuçları incelendiğinde ise, babaların genel olarak çocuğunun tanı almadan önce OSB hakkında bilgi sahibi olmadıklarını, tanılama sürecinden sonra çocuklarına karşı tutum ve davranışlarında genel olarak olumlu yansımalar olduğu, çocuklarıyla vakit geçirdiklerini, oyun oynadıklarını, sohbet ettiklerini, genel olarak çocukların bakımıyla ilgilendiklerini çocuğunun kalbini kırdığında veya haksız olduklarını düşündükleri gibi durumlarda çocuklarından özür dilediklerini, çocuklarının OSB tanısına ilişkin gösterdikleri tutum ve davranışlarının ilişkilerini kısıtladıklarını düşündüklerini, OSB tanısına ilişkin sözel olan/olmayan iletişim kısıtlılıklarının ilişkilerini genel olarak olumsuz yönde etkilediğini ifade etmişlerdir. Aynı zamanda babaların genellikle çocuklarının özel eğitimine yönelik destek aldıkları ancak herhangi bir psikolojik veya sosyal destek almadıklarını ve çocuğun yaşantısında babanın önemli bir yol gösterici, yön verici pozisyonda olduğunu dile getirmişlerdir. Elde edilen bulgular ilgili literatür doğrultusunda yorumlanmış ve önerilerde bulunmuştur.