Effects of the migration experience on the psychological well being of the second generation Turkish migrants

Bu araştırmanın amacı, yurt dışından Türkiye'ye dönen 15-16 yaşlarındaki gençlerin ruh sağlıklarının Almanya'da ve Türkiye'de yaşayan akranlarıyla karşılaştırılarak incelenmesidir. Göç eden insanlar yeni çevrelerine uyum sağlarken sorunlarla karşılaşırlar. Konuyla ilgili gözlem ve araştırmalar, karşılaşılan uyum sorunlarının göçmenlerin ruh sağlıklarını olumsuz yönde etkilediklerini göstermektedir. Bu tür araştırmalarda, göç deneyimi olmayan gençlerin bu deneyimi bir veya iki kez yaşayan gençlere kıyasla, sosyal ve psikolojik olarak çevrelerine daha iyi uyum sağlayacakları beklentisi yer almaktadır. Yurda dönen ikinci kuşak gençlerin uyum sorunlarıyla ilgili inceleme ve araştırmaların henüz çok sistematik oldukları söylenemez. Bu gençlerin uyum sorunlarını, onların ruh sağlıklarının karşılaştırmalı bir değerlendirmesiyle incelemeyi amaçlayan bu çalışma, 4 yıllık uluslararası bir projenin ilk aşamasıdır. Türkiye ve Almanya'daki farklı okullarda gerçekleştirilmiş olan bu araştırma için Türkiye'de seçilen okullardan biri, yurda kesin dönüş yapan Türk işçi çocukları için özel olarak kurulan Anadolu lisesi; diğeri, yurt dışına hiç çıkmamış olan çocukların gittiği bir devlet lisesidir. Almanya' da ise, Düsseldorf ' taki göçmen çocukların devam ettiği çeşitli okullardan yararlanılmıştır. Çalışmanın tüm örneklemini oluşturan 260 dokuzuncu sınıf öğrencilerinden 60 tanesi (30 kız, 30 erkek) Almanya'daki okullardan, 200 tanesi ise, her iki örneklem grubunda 100 öğrenci (50 kız, 50 erkek) olmak üzere, Türkiye'deki okullardan seçilmişlerdir. Yurda geri dönen gençlerin ruh sağlıklarının Almanya'daki ve Türkiye'deki akranlarından daha olumsuz düzeyde olması beklenirken; hiç göç etmemiş Türk gençlerinin ruh sağlıklarının diğer iki göçmen grubundakilerden daha iyi olacağı beklenmektedir. Ruh sağlığı göstergeleri olarak, kişisel ve sosyal algılamalar ile çocuk yetiştirmedeki aile tutumlarının algılanmasında kullanılan ölçümler aşağıdaki 7 ölçek aracılığıyla elde edilmiştir: (1) Mooney Problem Tarama Listesi, (2) Minnesota Danışma Envanteri, (3) Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri, (4) Sınav Kaygısı Envanteri, (5) Beck Depresyon Envanteri, (6) Kendim Hakkımda Düşüncelerim, (7) Aile Hayatı ve Çocuk Yetiştirme Tutum Ölçeği. Ayrıca Türkiye'deki örneklem grubunu oluşturan, yurda dönen ve yurt dışına hiç çıkmamış gençlerin sosyal ve yaşamsal durumlarını betimlemek ve karşılaştırmak üzere demografik bilgi anketi uygulanmıştır. Bu grupların karşılaştırılmasında yüzdelik oranları, ki-kare testleri ve Pearson Momentler Çarpımı korelasyonları kullanılmıştır. Bulgular, yurt dışına hiç çıkmamış olan kontrol grubu gençlerin orta sınıf Türk ergenlerini göreceli, olarak temsil ettiklerini gösterirken, yurda dönen gençlerin sahip oldukları farklı yaşam koşulları nedeniyle Türkiye'ye geri dönen tüm gençleri temsil edemediklerini göstermektedir. Çalışmanın beklentileriyle ilintili olarak altı denence geliştirilmiştir. Bu denenceler tek ve çift yönlü varyans analizleri, Post Hoc Scheffe karşılaştırmaları ve bağımsız grup t-testi teknikleri kullanılarak sınanmıştır. Çoğu Düsseldorf Üniversitesinde gerçekleştirilen bilgisayar analizlerinde, araştırmada kullanılan tüm ölçeklerin türkçe formları için alfa güvenirlik ve madde-toplam geçerlik katsayıları yeniden hesaplanmıştır. Ancak bazı ölçeklerin Almanca formlarının veri toplama sırasında henüz hazır olmaması nedeniyle, denencelerin yarısı yalnızca Türkiye'de toplanan verilerle sınanabilmiştir. Sonuçta birinci, üçüncü ve dördüncü denenceler yalnızca Türkiye ' deki iki grup; ikinci, beşinci ve altıncı denenceler ise tüm örneklem grupları kullanılarak sınanabilmiştir. X 1 Birinci denencede, yurda geri dönen gençlerin kişisel ve sosyal problemlerinin hiç göç etmeyenlerden daha fazla olacağı öngörülmüştür. Ancak denene desteklenememiştir. Mooney Problem Taram Listesi ve Minnesota Danışma Envanteri'nde yer alan 18 problem alanının sadece 6'sında, yurda geri dönen gençlerin hiç göç etmeyenlerden daha fazla sıkıntılı olma eğiliminde görünmelerine rağmen, bu sıkıntılar yalnızca Sosyal Psikolojik İlişkiler alanında istatistiksel düzeyde anlamlı çıkmıştır. İkinci denencede, Durumluk-Sürekli Kaygı ve Sınav Kaygısı envanterleri sonuçlarına göre, yurda geri dönenlerin Almanya'daki gençlerden ve Türkiye'deki hiç göç etmemiş akranlarından daha yüksek kaygılı olacakları beklenmektedir. Yurda geri dönen gençlerin, hiç göç etmeyenlerden daha yüksek, buna karşın Almanya'daki akranlarından daha düşük durumluk kaygı düzeyinde olmaları, bu denencenin kısmen desteklendiği şeklinde yorumlanmıştır. Sürekli Kaygı Ölçeğinde, üç örneklem grubu arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır. Sınav kaygısı ölçeği sonuçlarına göre ise en yüksek kaygılı olan grup, Almanya'daki göçmen gençlerin oluşturduğu örneklem grubudur. Üçüncü denencede, yurda geri dönen gençlerin hiç göç etmeyen gençlerden daha iç-çöküntülü olacakları beklenmektedir. Beck Depresyon Envanteri sonuçları, örneklem gruplarının farklı olmadıklarını göstermiştir. Bu nedenle de nence desteklenememiştir. Buna karşın, Türkiye'deki çalışmalarda kullanılan depresyon düzeyinin sınıflandırılma sistemi ne göre hem yurda geri dönen hem de hiç göç etmeyen gençlerin hafif düzeyde iç-çöküntülü olduğu sonucuna varılmıştır. Dördüncü denenceye göre, yurda geri dönenlerin öz kavramı hiç göç etmeyen akranlarınkinden daha olumsuz olacaktır. Her iki grubun Kendim Hakkında Düşüncele-XIX rim ölçeğinden elde ettikleri puanlar arasında anlamlı farkların olmaması bu denenceyi çürütmüştür. Beşinci denencenin beklentisi geri dönen gençlerin aile-çocuk ilişkileri ile ilintilidir. Bu denencenin beklentisi, yalnızca annenin ev kadınlığı rolünü reddeden aile tutumu faktöründe gerçekleşebilmiştir. Bu faktördeki bulgulara göre geri dönen gençlerin oluşturduğu örneklem grubu diğer iki örneklem grubundan anlamlı ölçüde farklı bir algılama göstermiştir. Minnesota Danışma Envanterinin Aile İlişkileri alt ölçeği bulguları, geri dönen ve hiç göç etmemiş olan gençlik grupları arasında anlamlı bir fark göstermemektedir. Sonuçlar kısmi destek sağlamış; ancak bu, denencenin tümüne genelleştirilebilecek düzeyde olmamıştır. Altıncı denencede, üç örneklem grubunda da erkeklerin yararına cinsiyet farklılıkları beklenmektedir. Sonuçlar, bu denenceyi kısmen destekler özelliktedir. Bazı bulguların erkeklerin yararına olmasına karşın bazılarının böyle olmadığı görülmektedir. Mooney Problem Tarama Listesi ve Minnesota Danışma Envanterinde yer alan 18 problem alanının onbeşinde, kızlar erkeklerden daha fazla kişisel ve sosyal problemlere sahip olma eğilimindedirler. Problem tarama listesinin Kişisel Psikolojik İlişkiler ile Yaşam Koşulları ve İş alt ölçeklerinde; Minnesota Danışma Envanterinin ise Duygusal Denge ile Anlık Psikolojik Durum alt ölçeklerinde, cinsiyet farklarının erkeklerin yararına olduğu saptanmıştır. Durumluk-Sürekli Kaygı ve Sınav Kaygısı Envanterlerine göre kızlar erkeklerden daha fazla kaygılıdırlar. Kızlar biraz da depresif özellikler göstermişlerdir. Kız ve erkeklerin puanları ne öz-kavramı ölçümünde ne de ailenin çocuk yetiştirme tutumlarının çoğunda anlamlı düzeyde farklı bulunamamıştır. Yurda geri dönen kızların kaygı ve depresyon ölçümlerin de en yüksek, öz-kavramı ölçümünde ise en düşük puanlara sahip olmaları bu denencenin bir diğer beklentisidir. Bulgular, Xlll geri dönen kızların durumluk kaygı ve depresyon ölçümlerinde en yüksek puanlara sahip olduğunu, ancak öz-kavramı ölçümünde en düşük düzeyde olmadığını göstermiştir. Bu çalışmaların iki temel kısıtlaması vardır. Yöntemle ilişkili olan bu kısıtlamaların biri örneklem, diğeri ise veri toplama işlemiyle ilgilidir. Bu işlem, çalışmanın başlangıçtaki deseninin önemli ölçüde değiştirilmesine neden olmuştur. İlk kısıtlama, özel bir Anadolu Lisesinden seçilen, yurda geri dönen gençlerden oluşan örneklem grubunun homojen yapısıyla ilişkilidir. Gelecekteki araştırmacılara örneklem grubunu böyle homojen bir kaynaktan değil, geri dönen gençlerin hiç göç etmemiş akranlarıyla bir arada bulundukları karma bir okuldan seçmeleri önerilir. Veri toplamada kullanılan ölçekler ve öğrenciler hakkındaki tanıtıcı bilgiler çalışmaya izin verecek olan bakanlık tarafından denetlenmiştir. Sonuç olarak araştırmanın regrasyon analizini gerektiren deseni bu analiz uygulanamadığından değiştirilmek zorunda kalınmıştır. En uygun düzenleme ve analizlerin gerçekleştirilmesi için gelecekteki araştırmacıların bu tür istenmeyen kısıtlamaları en aza indirmeleri önerilir. İkinci kısıtlamının bir diğer yönü aynı ölçeklerin farklı kültürlerde uygulanmalarına ilişkindir. Yalnızca üç ölçeğin Türkçe ve Almanca formlarının var olması üç örneklem grubu arasında yapılması öngörülen karşılaştırmalara bir kısıtlama getirmiştir. Denencelerin değerlendirilmesi, büyük bir olasılıklaXIV yukardaki kısıtlayıcı koşullardan etkilenmiştir. Bu nedenle, elde edilen sonuçları, bu araştırmada yer alan gruplar için bile genelleştirirken dikkatli olmak gerekmektedir. Eğer gelecekteki araştırmalar bu çalışmanın bulgularını desteklerse, geri dönen gençlerin pek çok gözlemcinin varsaydığı yoğunlukta uyum sorunlarıyla karşılaşmadıkları; ya da bu gençlerin sorunlarla başa çıkabildikleri görüşü doğrulanmış olacaktır.