Aydın şehir coğrafyası

Aydın, Ege Bölgesi'nin Ege Bölümü'nün orta kısımlarında Aydın Dağlar'nın güney etekleri ile Büyük Menderes Ovası'nın kuzeyinin kesiştiği bir alanda bulunmaktadır. Geçmişi antik çağlara kadar uzanan şehir, ilk olarak güvenlik faktörünün de ağırlıklı etkisiyle bugünkü yerinin hemen kuzeyindeki yüksek alanda kurulmuştur. Aydın bu alanda gerek yörenin ve yakın çevresinin başlıca doğal afetini oluşturan depremler gerekse bölgeye egemen olan devletler tarafından el değiştirmesi sırasında, birçok defe yakılıp yıkılmıştır. Ancak bu alanın bölgeden geçen transit yollarının kontrolü açısından stratejik bir konumda olması ve etki alanında çok zengin bir tarımsal yapının bulunması, şehrin kurulduğu yerde her defasında yeniden onarılarak varlığım sürdürmesinde etkili olmuştur. Şehir, Türklerin eline geçtikten sonra ise hemen güneyinde Tabakhane Deresi'nin oluşturduğu birikinti yelpazesinin tepe kısmında kurulmuştur. Zamanla bu derenin iki yamacı boyunca Türk-İslam kültürüne bağlı olarak ticaret yollarının da etkisiyle önemini arttırarak gelişimini sürdürmüştür. Osmanlının son dönemlerinde bölgenin en büyük şehirlerinden biri olan Aydın, en son işgale ise I. Dünya Savaşı'ndan sonra Yunanlılar tarafından uğrayarak, fiziki ve beşeri anlamda çok büyük zarar görmüştür. Bu nedenle Aydın Cumhuriyet dönemine, nüfusunun büyük bir bölümünü yitirmiş, sosyo-ekonomik yapısı bozulmuş ve fiziksel olarak da tam bir harabe olarak girmiştir. Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren işgalde zarar gören şehir, ızgara planlı olarak yeniden düzenlenmiştir. Böylece Aydın Osmanlı döneminde sahip olduğu Türk-İslam dokusunu yitirirken, bunun yerine planlı bir çekirdek üzerinde yeniden gelişmeye başlamıştır. Şehir il merkezliğinin de etkisiyle Cumhuriyetin ilk yıllarında bir gelişme gösterdiyse de asıl büyümeyi 1950'li yıllardan itibaren yurtdışından, özellikle de kırsal kesimden artarak gelen göçlerle sağlamıştır. Aydında bu yoğun nüfus artışına bağlı olarak giderek artan istihdam ve konut açığı gibi problemlerin yanında, güneydeki ovalık alana doğru hızlı bir büyüme içine girilmesi, bir takım çevre ve alt yapı gibi sorunları da beraberinde getirmiştir. Bununla birlikte şehrin hemen kuzeyinde büyük bir metropol şehri olan İzmir'in ve doğuda il sınırları içerisinde kendisiyle aynı kademeye sahip Nazilli şehrinin giderek kendisini hissettirmeye başlaması, Aydın'ın etki alanını daraltmıştır. Böylece şehrin etki alanı 351 merkezi olduğu Aydın ilinin bütününden çok, ana hatlarıyla Orta Menderes Ovası olarak da adlandırılan çevresindeki ilçelerle sınırlı kalmıştır. Ancak takip eden yıllarda şehrin sanayileşmede yeterince gelişme sağlayamamasına rağmen, son yıllarda bu yönde yapılan yatırımlarla bir gelişme içine girilmiştir. Bununla beraber Aydın' m etki alanında zengin tarımsal yapısına ve dolayısıyla yoğun bir kırsal nüfusa sahip olması, şehirde başta ticaret olmak üzere, hizmet sektörünün gelişmesinde önemli bir etken olmuştur. Ayrıca 1992'de kurulan Adnan Menderes Üniversitesi'nde şehrin gelişmesinde diğer bir dinamizmi meydana getirmiştir. Sonuç olarak, Aydın şehri Büyük Menderes Ovası'nın orta kısmında kurulmasında ve bugünkü fiziki yapısını kazanmasında etkili olan doğal ve beşeri faktörler, şehrin varlığım ve gelişimini sağlayan fonksiyonların da bugünkü durumu almasında kendisini göstermiştir. Bununla birlikte fonksiyonların gelişimi birbirinden bağımsız olmaktan çok birbirlerini destekleyerek şekillenmiş ve bir bütün olarak şehrin bugünkü hizmetler şehri karakterini kazanmasında etkili olmuşlardır. 352