Ülke içinde yerinden edilen ikinci kuşak ve sosyo- ekonomik nedenlerle göç eden ikinci kuşak bireylerin travmatik stres belirtileri, başa çıkma ve uyum düzeylerinin karşılaştırılması

Amaç: Göç olgusu insanlık tarihi kadar eski bir olgu olmakla birlikte dünyadaki değişim ve gelişimlerden etkilenen siyasi, ekonomik, sosyal, kültürel, ekolojik vb. nedenlerle zorunlu ya da gönüllü gerçekleştirilen bir olgudur. Literatüre bakıldığında zorunlu göçlerin ülke sınırları içinde gerçekleşmesi durumunda ''ülke içinde yerinden edilme'' kavramıyla, ülke sınırları dışında gerçekleşmesi durumunda ise '' mülteci'' kavramıyla ele alındığı görülmektedir. Özellikle son yüzyılda yaşanan iç savaşlar gerek dünya genelinde gerekse de Türkiye'de ülke içinde yerinden edilme ve mültecilik kavramlarını tekrar gündeme getirmiştir. Giderek artmakta olan 'ülke içinde yerinden edilme ve mültecilik' başta ruh sağlığı olmak üzere sosyal, kültürel, ekonomik vb. birçok alanda sorunları da beraberinde getirmiştir. Özellikle Türkiye'de Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde 1990'lı yıllarda çatışma ya da güvenlik nedeniyle gerçekleşen ülke içinde yerinden edilmeler sonucu, göçe maruz kalan kişiler ruhsal anlamda çeşitli sıkıntılarla karşı karşıya kalmıştır. Kaynaklarda yerinden edilmiş kişilerin yaşadıkları ruhsal sorunların ikinci kuşaklarında da ortaya çıkabileceğini gösteren veriler mevcuttur. Bununla birlikte ülkemizde ülke içinde yerinden edilen ikinci kuşak bireylerin ruhsal durumu ile ilgili yapılan çalışma sayısının yok denecek kadar az olduğu görülmektedir. Söz konusu çalışmada ikinci kuşak bireylerin yaşam boyu karşılaştıkları travmatik yaşantılar, travmatik stres, stresle başa çıkma ve sosyal uyum düzeylerine ilişkin veriler elde edilerek literatüre katkıda bulunacağı umut edilmektedir. Temelde; bu araştırmanın genel amacı; ülke içinde yerinden edilen ikinci kuşak bireyler ile sosyo-ekonomik nedenlerle göç eden ikinci kuşak bireylerin, ruhsal travma belirtileri, kullandıkları başa çıkma yöntemleri ve uyum düzeylerini belirlemek ve her iki grubun başa çıkma yöntemleri ve uyum düzeylerini karşılaştırarak her iki grup arasında anlamlı bir farklılık olup olmadığını saptamaktır. Yöntem: Tanımlayıcı nitelikte olan bu çalışma ağırlıklı olarak 1990'lı yıllarda, Diyarbakır ilinin kırsal bölgelerinden yine Diyarbakır kent merkezine çatışma ve güvenlik nedeni ile ülke içinde yerinden edilen ikinci kuşak ile sosyo-ekonomik nedenlerle göç eden ikinci kuşak on sekiz yirmi üç yaş arası otuz kadın ve otuz erkek bireyle yapılmıştır. Kartopu örneklem tekniği ile kişilere ulaşılmış ve kişilerin hanelerinde yüz yüze yapılan görüşmelerde katılımcılara ''Sosyo-demografik, Göç Süreci ve Ruhsal Travma Bilgi Formu, Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği, Travmatik Stres Belirti Ölçeği, Stresle Başa Çıkma Ölçeği ve Sosyal Uyum Ölçeği'' uygulanmıştır. Bulgular: Yapılan çözümleme sonucunda her iki grubun yaşam boyu karşılaştıkları travma yaşantıları, travmatik stres belirtileri, stresle başa çıkma ve sosyal uyum düzeyleri açısından arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Bu sonucun her iki gruptaki bireylerin aynı yerleşim bölgesinde ikamet etmeleri, bununla birlikte yaşanılan yerleşim yerinde çatışmalı ve süreğen travmatik yaşantıların uzun süredir devam etmesi ve çatışmalı ortam içinde yaşamanın etkisinin ekonomik nedenlerle göç edenleri de etkileyebilmesi ile açıklanabilir. Bununla birlikte her iki kuşağın çocukluk çağı travmaları ve travmatik stres belirtileri anlamlı düzeyde yüksek çıkmıştır. Sonuç: Süreğen çatışmaların devam ettiği bölgelerde kuşaklar arası çatışmaların etkisini saptamak güç olabilmektedir. İkinci kuşakla ilgili yapılacak çalışmalardan sağlıklı sonuçlar elde edilmesi için bu çalışmaların çatışma ve şiddetin etkisinin daha az olduğu alanlarda yapılarak, çatışma ve şiddet yaşantılarının yarattığı travmatik etkilerin kontrol altında tutulduğu bölgelerde yapılması önerilmektedir.