Hile denetiminde iç kontrolün önemi ve bir uygulama

Dünyada yaşanan şirket skandalları sonucu hilelerin ortaya çıkarılması ve önlenmesi daha önemli hale gelmiştir. İşletmeler yapıları gereği karmaşık organizasyonlara sahiptir. Bu karmaşık yapı sebebiyle hile ve suistimal tehlikesine karşı çoğu zaman savunmasız kalmaktadır. İşletmelere ait finansal tablolar işletmenin gerçek durumunu yansıttığı ölçüde anlamlı olur. Bu nedenle denetçilerin hileleri dikkate alması ve denetimi hile riskine göre yürütmesi etkin bir denetim çalışması için zaruridir. Dünyada ve ülkemizde işletmeler büyüme ve gelişme eğilimi göstermekte bu durum işletmelerin genel olarak sermaye yapılarını geliştirmek için halka açılma yolunu seçtiğini göstermektedir. İşletmelerin bu yöndeki eğilimleri tasarruf sahibi yatırımcılar tarafından ilgi görmektedir. Doğal olarak yatırımcıların tasarruflarını değerlendirecekleri işletmeler için edinecekleri bilgi ve verilerin doğru, tutarlı ve güvenilir olması istenmektedir. Yatırımcı ve finansal tablo ilgililerine sunulan işletme verileri ise bazen muhasebe standart, kurallar ile düzenlemelerin sağladıkları esnekliklerden yararlanmak suretiyle, bazen de muhasebe ilke ve standartlarından açık biçimde sapmaları yoluyla finansal hile olarak karşılaşılan bir durumdur. Finansal bilgi kullanıcıları ile yatırımcıların algılarını ve dikkatlerini etkilemeye yönelik bu eylemler denetçilerin kamunun beklentileri karşılama noktasında hileye yönelik önemlilik arz eden sapmaları tespit ve makul güvence noktasında denetçinin konumunu önemli bir noktaya taşımaktadır. Bilgi kullanıcılarının beklentisi, denetçilerin sorumluluğu olarak tanımlanmakta ve denetçiyi bu beklentilerin tamamen ortasında bırakmaktadır. Denetçinin sorumluluk ve risklerinin artması ve işletmelerin de büyümeleri sonucu iş ve işlemlerin karmaşık hale gelmesi denetimin giderek zorlaşmasına yol açmıştır. Burada değişimlere karşın uyum sağlama yönünde denetimin etkinliğinin artması, artan etkinlik nedeniyle de denetçinin sorumluluğunun artması kaçınılmaz bir durumdur. Denetçinin makul güvence noktasında işletme verilerini bazı analitik inceleme tekniklerine tabi tutması riskleri belirleme noktasında önemli bir unsur olmakla birlikte hileyi önlemede iç kontrol çalışmaları da etkin bir yol oluşturmaktadır. Bu çalışmada, hata ve özellikle hile kavramlarını açıklayarak, denetçilerin hile denetimi ve sorumlulukları ile iç kontrol sisteminin etkinliği, rolü araştırılmıştır. Bu bağlamda ulusal ve uluslararası düzenlemeler irdelenerek hileyi ortaya çıkarmada ve önlemede iç kontrol ve unsurlarının kullanılması ele alınmıştır. Çalışma denetçinin artan sorumluluk ve karşılaşılan riskler ile işletmelerin de büyümeleri sonucu iş ve işlemlerin karmaşık hale gelmesi sonucu değişimlere karşın uyum sağlama yönünde denetimin etkinliğinin sağlanması yönünden de önemlidir. Artan gerek işletme etkinlikleri ve gerekse denetim etkinliği nedeniyle denetçinin sorumluluğunun artması dolayısıyla kaçınılmaz hale gelen durumların denetçinin makul güvence noktasında işletme verilerini bazı analitik inceleme tekniklerine tabi tutması, riskleri belirleme noktasında işletmenin iç kontrol sistemini tanıma yönünden çalışmasında kullanmasını gerekli hale getirebilmektedir. Hileyi ortaya çıkarmada etkin bir yol oluşturmak denetçi ve işletme yöneticileri açısından önemli bir durumdur. Çalışmada bu konuya ilişkin bir uygulama ve bir işletmenin verileri değerlendirilmiştir.