Türkiye ve ABD'deki coğrafya bölümlerinde coğrafi bilgi sistemleri eğitiminin karşılaştırılması

Coğrafi Bilgi Sistemleri Yirminci Yüzyıl sonlarında yaygınlaşmış ve coğrafya alanında önemli bir uzmanlık alanı olarak yer etmiştir. Bu araştırma Türkiye ve ABD olmak üzere iki ülkede CBS'nin coğrafya eğitiminin içerisindeki yerini ortaya koymak ve karşılaştırmalar yapmak amacıyla hazırlanmıştır. Bu karşılaştırmaları yapmak için öncelikle ABD ve Türkiye yükseköğretim sistemlerinin farklarına bakılmış daha sonra özele doğru inilerek coğrafya eğitimi açısından iki ülkenin farklarına, son olarak da amacımız doğrultusunda coğrafyadaki CBS eğitiminin farklarına bakılmıştır. Bu çalışmanın çalışma grubunu Türkiye ve ABD'deki Coğrafya Bölümleri, coğrafya öğretim üyeleri ve öğrencileri oluşturmaktadır. Bunlar haricinde bulguların doğruluğunu ve eksikliklerini belirlemek için de Türkiye'den Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi ve ABD'den İndiana Üniversitesi Coğrafya Bölümleri'nde incelemelerde bulunulmuştur. Araştırmada coğrafya son sınıf öğrencilerine uygulanmak üzere bir adet ölçek, kapalı uçlu sorulardan oluşan bir adet anket geliştirilmiştir. Ayrıca CBS dersine giren ve girmeyen öğretim üyelerine uygulanmak üzere açık uçlu sorulardan oluşan birer adet anket geliştirilmiştir. Coğrafya Bölümleri'nde CBS'nin yerini ortaya koymak için ABD ve Türkiye'deki Coğrafya Bölümleri'nin WEB siteleri incelenmiş ve bölümlerin öğretim programlarına ilişkin betimsel analiz yapılmıştır. Daha sonra spesifik olarak tespit edilen bölümlerin son sınıf öğrencilerine ve coğrafya öğretim üyelerine ilgili ölçek ve anketler ulaştırılarak elde edilen cevaplar üzerinde karma araştırma yöntemlerinden yakınsayan desenle analizler yapılmıştır. Ölçeklerin geliştirilmesi için faktör analizi uygulanmış ve CBS için kullanılan metotları görmek için ortalama değerlerine bakılmıştır. ABD ve Türkiye açısından ölçeğin alt grupları arasında fark olup olmadığını anlamak için Mann Whitney U Testi kullanılmıştır. Hangi uygulamaların hangi ülkede daha çok yapıldığını bulmak için yine Mann Whitney U Testi kullanılmıştır. Açık uçlu soruların değerlendirilmesinde ise nitel analiz kullanılmış ve cevaplardan doğrudan alıntılar yapılmış, cevapların yüzde değerleri çıkarılarak iki ülke arasında karşılaştırmalar yapılmıştır. Çalışma sonucunda Türkiye ve ABD eğitim sistemlerinin oldukça farklı olduğu tespit edilmiştir. ABD'de öğrencilerin hayatları boyunca kullanabilecekleri beceriler eğitimde ön plana çıkarken, Türkiye'de alan eğitiminin ön plana çıkartıldığı belirlenmiştir. Türkiye'de Coğrafya Bölümleri artma eğiliminde iken ABD'de önemli bir değişim yaşanmadığı görülmüştür. Türkiye'de çok sayıda yeni bölüm açılmasına bağlı olarak öğretim üyeleri oldukça fazla ders yüküne sahip iken ABD açısından böyle bir durum söz konusu olmadığı tespit edilmiştir. CBS, ABD'de coğrafyanın bir uzmanlık alanı olmuşken Türkiye'de bu seviyeye gelmekten oldukça uzak olduğu belirlenmiştir. ABD'de isteyen öğrenciler CBS'de ileri bir düzey eğitim alabilirken Türkiye'de bu olanakların oldukça sınırlı olduğu görülmüştür. CBS eğitimi açısından öğrencilerin CBS'yi harita yapma programı olarak algıladıkları bu yanılgıyı gidermek için ABD'de çeşitli aktiviteler düzenlenirken Türkiye'de Coğrafya Bölümleri'nin böyle aktivitelere gerek duymadıkları ortaya çıkmıştır. ABD'de farklı bölümlerden öğrencilerin CBS'yi Coğrafya Bölümleri'nden alması, bölümü diğer bölümlerle kaynaştırmakta iken Türkiye'de sadece bir CBS uzmanı diğer bölümlerde de CBS dersine girmektedir. Dolayısıyla diğer bölümlerle kaynaşılmasında CBS etkili olmamaktadır. ABD'de CBS dersine giren CBS uzmanları bu alana uzun zaman önce girmişken Türkiye'deki CBS uzmanları oldukça yenidir. Bu da ABD'dekilerin daha tecrübeli olması sonucunu doğurmaktadır. Ayrıca ABD'de CBS dersine giren kişiler bu alanda çalışıp dersi veren kişiler iken Türkiye'de coğrafyanın farklı alt dallarında çalışıp bu dersi veren kişiler olması uzmanlık açısından Türkiye'de başarı elde edilmesinin önünde engel teşkil etmektedir. CBS öğretimi açısından her iki ülkede de CBS uzmanları artık CBS'nin alan olarak öğretilmesinden ziyade coğrafyanın diğer alt dallarında nasıl uygulamalar yapılabileceğinin öğretilmesi gerektiğini düşünmektedir. CBS'nin öğretim programına yerleştirilmesi açısından iki ülke de merkezi sistemden yoksun iken ABD'de öğretim pogramları birbirine benzemektedir. Başarının değerlendirilmesi açısından Türkiye'de ödevler ve sınavlar varken ABD'de ödevlerin ağırlıkta olduğu bir değerlendirme sistemi vardır. Hem ABD'de hem Türkiye'de Coğrafya öğretim üyeleri öğrencilere belli bir CBS bilgisinin verilmesi gerektiğini düşünmektedir. CBS'yi akademik çalışmalarda kullanma açısından Türk öğretim üyeleri tarafından daha yoğun tercih edilmekte, bu da Türk öğretim üyelerinin genç olması ve CBS'nin yeni nesil coğrafyacıları arasında daha popüler olması ile ilgilidir. ABD ve Türkiye'de öğretim üyeleri CBS'nin derslerinde kullanımını desteklemektedir. Mezun olacak durumdaki öğrenci seviyesine baktığımızda ise Türkiye'deki coğrafya öğrencilerinin sayısal yeteneklerinin ABD'deki coğrafya öğrencilerine göre oldukça düşük olduğu görülmekte, bu da yükseköğretime girişteki sınav sistemlerinin farklılığından kaynaklanmaktadır. CBS-kartografya bilgisi açısından ise ABD'deki öğrencilerin seviyesinin daha yüksek olduğu ve bunda da öğrencilerin daha yoğun bir CBS eğitimi alabilmelerinin etkili olduğu söylenebilir.