Örgütlerde çatışma ve nedenleri

Bu araştırma genel Liselerde görev yapan yönetici ve öğretmenler arasında; politik uygulama ve tutumların, bürokratik niteliklerin, mesleki nitelik ve kişilik değerlerinin, bireysel davranış etkenlerinin ve iletişim bozukluklarının çatışma nedenleri olup olmadığını ve bunları birer neden olarak algılama üzerinde cinsiyetin, görev türünün, mesleki kıdemin ve öğrenim durumunun etkilerini ortaya çıkarmak amacıyla yapılan bir çalışmadır. Bu çalışma 1992- 1993 öğretim yılında Ankara ilindeki merkez ilçelerde yer alan on genel Lisede görev yapan 60'şı yönetici, 285'i öğretmen, 139'u bayanlardan, 206'sı ise erkeklerden oluşan toplam 345 denek üzerinde yapılmıştır. Araştırma örneklemini oluşturan bu deneklerin 59 kişisi beş yıldan az, 106 kişisi beş-on yıl arası, 78 kişisi on-onbeş yıl arası, 47 kişisi on beş-yirmi yıl arası, 55 kişisi ise yirmi yıldan fazla mesleki kıdeme sahiptir. Ayrıca deneklerin, 24'ü Lisansüstü mezunu, 203'ü fakülte mezunu, 34'ü yüksekokul mezunu, 63'ü üç yıllık eğitim enstitüsü mezunu, 21 kişi ise iki yıllık eğitim enstitüsü mezunu olarak öğrenim durumlarına göre dağılmışlardır. Araştırmada bilgi toplama aracı olarak, bu araştırma için geliştirilen anket kullanılmıştır. Anket beş ayrı bağımlı değişkenden meydana gelmiştir. Bağımlı değişkenler, politik uygulama ve tutumlar, bürokratik nitelikler, mesleki nitelik ve kişilik değerleri, bireysel davranış etkenleri ve iletişim bozukluğundan oluşmuştur. Bu araştırmada, bağımlı değişkenler üzerinde cinsiyet ve görev türünün etkilerini görmek maksadıyla ti testi uygulanmış, mesleki kıdemin ve öğrenim durumunun bağımlı değişkenler üzerindeki etkilerini görmek maksadıyla da tek yönlü varians analizi tekniği uygulayarak 'F' testi sonucu kontrol edilmiştir. Tek myönlü varians analizi sonucunda 'F' değerlerinin anlamlı olarak çıktığı durumlarda, gruplar arası farkın olup olmadığım, fark var ise bu fark hangi gruplardan kaynaklandığı Shaffe testiyle kontrol edilmiştir. Bağımlı değişkenler üzerinde cinsiyetin ve görev türünün etkilerini birlikte görmek amacıyla da, çok yönlü varians analizi tekniği kullanılmıştır, araştırma da en az hata payı 0.05 olarak kabul edilmiştir. Araştırmamızda elde edilen bulgular aşağıda özetlenmiştir. 1. Öğretmen ve yöneticilerin politik uygulama ve tutumlara ilişkin çatışma nedenlerini algılamaları, öğretmenler de yüksek bulunmuştur (p<0.05), politik uygulama ve tutumlar üzerinde cinsiyetin etkisinde, bayanlar ve erkekler arasında bir görüş farklılığı çıkmamıştır (p>0.05). Politik uygulama ve tutumlar ile ilgili çatışma yaratan durumlara ilişkin yönetici ve öğretmen algıları, mesleki kıdeme ve öğrenim durumuna göre bir farklılık göstermemiştir (p>0.05). 2. Öğretmen ve yöneticilerin, bürokratik niteliklere ilişkin çatışma nedenlerini algılamaları, öğretmenlerde yüksek bulunmuştur. (p<0.05), bürokratik nitelikler ile ilgili çatışma yaratan durumlara ilişkin, yönetici ve öğretmen algıları arasında, cinsiteye göre fark bulunmuştur. Bayanlarda bu durumların daha fazla çatışma yarattığı gözlenmiştir (p<0.05). Bürokratik nitelikler ile ilgili, çatışma yaratan durumlara ilişkin yönetici ve öğretmen algılan, mesleki kıdeme ve öğrenim durumuna göre bir farklılık göstermemiştir (p>0.05). 3. Öğretmen ve yöneticilerin, mesleki nitelik ve kişilik değerlerine ilişkin çatışma nedenlerinin algılamaları, öğretmenlerde yüksek bulunmuştur. (p<0.05) Mesleki nitelik ve kişilik değerleri ile ilgili çatışma yaratan durumlara ilişkin IVyönetici ve öğretmen algıları arasında, cinsiyete göre fark bulunmuştur. Bayanlarda bu durumların daha fazla çatışma yarattığı gözlenmiştir (p<0.05). Mesleki nitelik ve kişilik değerleri ile ilgili, çatışma yaratan durumlara ilişkin yönetici ve öğretmen algıları, mesleki kıdeme göre bir farklılık göstermez iken, öğrenim durumlarına göre bir farklılık çıkmıştır (p<0.05). 4. Öğretmen ve yöneticilerin, bireysel davranış etmenlerine ilişkin, çatışma nedenlerinin algılamaları, öğretmenlerde yüksek bulunmuştur. (p<0.05) Bireysel davranış etkenleri üzerinde cinsiyetin etkisinde fark vardır. Bayanlarda bu durumların daha fazla çatışma yarattığı gözlenmiştir (p<0.05). Bireysel davranış etkenleri ile ilgili, çatışma yaratan durumlara ilişkin yönetici ve öğretmen algılan mesleki kıdeme ve öğrenim durumlarına göre bir farklılık göstermemiştir. 5. Öğretmen ve yöneticilerin, iletişim bozukluğuna ilişkin, çatışma nedenlerinin algılamaları, öğretmenlerde yüksek bulunmuştur (p<0.05). İletişim bozukluğu üzerinde cinsiyetin etkisinde fark vardır. Bayanlarda bu durumların daha fazla çatışma yarattığı gözlenmiştir (p<0.05). İletişim bozukluğu ile ilgili, çatışma yaratan durumlara ilişkin, yönetici ve öğretmen algıları mesleki kıdeme ve öğrenim durumlarına göre farklılık göstermemiştir (p>0.05). Bu bulgular ışığında, çatışma yaratan durumlar üzerinde cinsiyetin ve görev türünün öğretmen ve yöneticilerin algı düzeylerinde farklılık yarattığı yargısına varılmış ve bu yargıya dayalı olarak gerekli önerilerde bulunulmuştur.