Ebeveynleşme olgusunun depresyon, kaygı, öfke ve obsesif inanış biçimleriyle ilişkisinin incelenmesi

Ebeveynleşme, aile içinde ortaya çıkan ve çocuğun ebeveynlere ait rol ya da sorumlulukları üstlenmek zorunda kaldığı bir tür rol değişimi olarak tanımlanmaktadır. Görgül çalışmalar, ekonomik krizler, eşler arası çatışmalar, boşanma, kayıp, hastalık gibi olumsuz durumların ebeveynleşme riskini arttırdığına işaret etmektedir. Yakın zamanlı çalışmalar çocukların yaşlarına uygun bazı yetişkin sorumluluklarını üslenmelerinin ve bu durumu adil olarak algılamalarının psikolojik sağlıklarına katkı saylayabildiğine işaret etmektedir. Ancak, çocukların gelişim düzeylerine uygun olmayan bazı yetişkin sorumluluklarını taşımak ya da kendi anne-babalarına ebeveynlik yapmak zorunda kalmasının birçok psikolojik soruna yol açabileceği kabul edilmektedir. Yurt dışı alanyazında depresyon ve kaygı gibi duygu durum bozukluklarının ebeveynleşme tarafından yordanabildiğine işaret eden çok sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu tez çalışmasında ebeveynleşme olgusu ve psikolojik sorun oluşturabilecek sonuçlarının Türk örneklemi üzerinde değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Bu hedef doğrultusunda birbirini izleyen iki çalışma gerçekleştirilmiştir. (1) ilk adımda Ebeveynleşme Envanteri Türk alan yazınına kazandırılmış; (2) İkinci adımda ebeveynleşme ile depresyon, kaygı, öfke ve obsesif inanışların ilişkisi incelenmiştir. Birinci çalışma kapsamında, uluslararası düzeyde yaygın kabul gören Ebeveynleşme Envanteri'nin (Parentification Inventory; Hooper, 2009) Türkçe'ye uyarlama çalışması yürütülmüş ve Türk kültüründeki geçerlik ve güvenirlik düzeyi değerlendirilmiştir. İlk çalışmanın örneklemi Hacettepe Üniversitesi'nde eğitim gören 301 katılımcıdan (142 kadın 159 erkek; yaş ort: 21 .55) oluşmaktadır. Aracın faktör yapısı açımlayıcı faktör analizi yöntemiyle incelenmiştir. Özgün halinde olduğu gibi envanterin üç faktörlü yapısı korunmuştur. Faktörler Ebeveyn Odaklı Ebeveynleşme, Kardeş Odaklı Ebeveynleşme ve Algılanan Yarar/Uyum olarak isimlendirilmiştir. Araca ilişkin güvenirlik analizi bulguları rapor edilmiştir. EE alt boyutları arasında cinsiyet ve SED'e bağlı fark olup olmadığı varyans analizi yöntemiyle incelenmiştir. Analizler Ebeveynleşme Envanteri'nin alt boyutları açısından Cinsiyetin anlam taşıdığına işaret ettiğinden, izleyen analizler kadınlar ve erkekler için ayrı ayrı yürütülmüştür. Envanterin birleşen geçerliğinin değerlendirilmesi için SCL-90-R'den elde edilen psikolojik iyilik hali değerlendirmesi dış ölçüt olarak kullanılmıştır. Sonuçlar, aracın faktör yapısının özgün haliyle büyük ölçüde örtüştüğüne, yeterli güvenirlik ve geçerlik değerlerini sağladığına, Türkiye'de kullanım için uygun olduğuna işaret etmiştir. İkinci çalışma kapsamında, ebeveynleşme olgusunun depresyon, kaygı, öfke ve obsesif inanç biçimleri ile olan Türk örneklemine özgü ilişkileri incelenmiştir. İkinci çalışmanın örneklemi Hacettepe Üniversitesi'nde eğitim gören 203 katılımcıdan (105 kadın 98 erkek; yaş ort: 21 .04) oluşmaktadır. Ebeveynleşmenin üç alt boyutunun psikolojik sorunları ne biçim ve ölçüde yordadığı çoklu regresyon analizleri aracılığıyla değerlendirilmiştir. Sonuçlar Kadınlar için Ebeveyn Odaklı Ebeveynleşmenin daha etkili olduğu ve obsesif inanışları arttırdığı; Erkekler için Kardeş Odaklı Ebeveynleşmenin etkili olduğu ve öfke duygusunun düzenlenmesini güçleştirdiği ve son olarak Algılanan Yarar/Uyum yabancı alanyazın ile tutarlı olarak duygu durum güçlükleri olan depresyon, kaygı ve öfke boyutları için koruyucu olabileceğine işaret etmiştir. Ulaşılan bulgular bir arada değerlendirildiğinde Ebeveynleşmenin boyutlarının kültürel olarak fark göstermemesine karşın Ebeveynleşmenin psikolojik sonuçlarının önemli farklar taşıdığına işaret etmiştir.