Sanayileşmeye etki eden faktörler ve Denizli sanayinin yerleşimi

Kalkınmada temel itici güç olarak kabul edilen sanayileşme bütün ülkelerin, özellikle gelişmekte olan ülkelerin ekonomi politikalarında öncelikli olarak ele alınan önemli bir konu olmuştur. Ülkeler kalkınma sorununu sanayileşmeyle özdeş görme eğiliminde ve sanayileşme olmaksızın kalkınmanın gerçekleşemeyeceği görüşünü kabul etmektedirler. Bir ülkenin, bölgenin ya da bir ilin sanayileşmesi toplam çıktı içerisinde imalatın payının artması ile gerçekleşmektedir. Sanayileşme yarattığı içsel ve dışsal ekonomiler, hızlı teknolojik ilerlemeler ve bilgi akışı ile üretim, gelir, istihdam artışlarının yanı sıra verimlilik, etkinlik ve ihracat artışı sağlanmaktadır. Bununla birlikte ülkelerin ya da illerin gelişmişlik düzeylerinde sanayileşmeyle birlikte bir artış yaşanmaktadır. Sanayileşmeye verilen önem nedeniyle gerek sanayileşmiş gerekse sanayileşmekte olan ülkeler sanayi faaliyetlerinin kurulması ve geliştirmesi için çeşitli politikaları uygulamaktadır. Fakat ekonomik faaliyetler her ülkede ya da bir ülkenin her bölgesinde aynı hızda ve aynı anda başlamamakta, belirli bir merkezde yoğunlaşmaktadır. Bazı yöreler ekonomik, coğrafi ve kültürel açılardan gelişmeye daha uygun olması nedeniyle daha önce ve daha hızlı gelişmekte, böylelikle birer gelişme merkezi olarak ekonomik faaliyetlerin yoğun olduğu alanlara dönüşmektedir. Belirli bir merkezde sanayinin kümelenmenin başka bir değişle, sanayinin yer seçiminin temelinde, coğrafi yoğunlaşmaya bağlı olarak kazanılan yığılma ekonömileri-dışsallıklar, içsel ekonomiler, karşılaştırmalı üstünlükler, işgücü, yerel üstünlükler, taşıma maliyetleri, yerel kamu hizmetleri ve vergiler, alt yapı hizmetleri, belirli konularda bilgi birikimi ve uzmanlaşma gibi unsurlan kapsamaktadır. Coğrafi ve sektörel yönden yoğunlaşma, firmanın kümeye yerleşmesiyle birlikte; önceden oluşmuş işgücü piyasası, mal ve hizmet piyasası, sektörel kuruluşların varlığı, taşıma ve ulaşım kolaylığı, geniş pazar imkanları gibi dışsal yararlar sağlamaktadır. VI Sanayinin yer seçimini etkileyen bu faktörlerin önemi sanayiden sanayiye, mekandan mekana ve zamandan zamana değişmektedir. Firmalar çeşitli faktörler arasından kendileri için optimum üretim yerini seçerek üretimlerini gerçekleştirecektir. Kuruluş yeri seçimi firmaların karlılığının yanı sıra, gelir dağılımı, bölgesel gelişmişlik farklarını etkileme, birbirleri ile ilişkili firmaların aynı mekanda toplanması sonucunda oluşacak dışsallıklar, çevresel faktörler ile teşvik tedbirlerinden faydalanabilme gibi boyutlar içermektedir. Çalışmada Denizli sanayinde firmaların kuruluş yeri faktörlerine göre dağılımı ve Denizli sanayinin yerleşimi incelenmiştir. Denizli sanayinin yapısall gelişimi ve özellikleri ele alınarak, Denizli ili ve ilçelerin sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralaması ele alınmıştır. İlçelere göre sanayinin dağılımı ele alınarak, sanayileşmenin daha çok kent merkezinde yığıldığı ilçelerde yeteri kadar sanayileşmenin sağlanamadığı ortaya konmuştur, ihracata dayalı Denizli sanayinde lider sektör tekstil ve dokuma sanayidir ve sanayi merkezde toplanmıştır. Denizli sanayi, organize sanayi bölgesinin Honaz ilçesinde bulunması nedeniyle Honaz ilçesiyle birleşen merkez ilçede toplanmıştır. Denizli imalat Sanayi ve DPT verileri kullanılarak Gini Katsayı hesaplamalı yapılmıştır, buna göre; Denizli sanayinde Dokuma, Giyim ve Deri Sanayi sektörü yığılmaktadır, ve gini katsayısı 2,14 bulunmuştur. Bu sektörün arkasından en fazla gini katsayısı 0,82 olan Metal Ana Sanayi ve Taş ve Toprağa Dayalı Sanayi sektörleri gelmektedir. Bu sektörler de Denizli sanayinde oldukça önemli bir yer tutmaktadır. H. Simay KARAALP