Banka şubelerinin denetimi ve etkinliğinin arttırılması

Son yıllarda, işletmelerin ve sermaye piyasalarının hızla gelişmesi, şirket iflaslarının ve ülke krizlerinin de artmasına neden olmuştur. Krizlerinin birçoğunun merkezinde ise finans krizi ve bankalar yer almaktadır. Bankalar çok yoğun ve büyük tutarlarda işlemler yaptıkları için risk çok daha büyüktür. Bu nedenle bankaların denetiminin çok iyi bir şekilde yapılması gerekmektedir. Bankaların denetimi temel olarak üç aşamada gerçekleşir. Bunlardan birincisi, müfettişleri ile yaptığı iç denetimdir. İkincisi, bağımsız dış denetçiler tarafından yapılan bağımsız dış denetimdir. Üçüncü ve sonuncusu ise BDDK tarafından yapılan denetimdir. Literatürde ise; denetim denilince ilk akla gelen bağımsız dış denetimdir. Denetim; iktisadi faaliyet ve olaylarla ilgili iddiaların önceden saptanmış ölçülere uygunluk derecesini araştırmak ve sonuçları ilgi duyanlara bildirmek amacıyla tarafsızca kanıt toplayan ve bu kanıtları değerleyen sistematik bir süreçtir. Denetimin temel amacı; işletmenin finansal tablolarındaki bilgilerinin güvenilirliğini sağlamaktır. Denetimle karıştırılan kavramlar da vardır. Kontrol: Bir şeyin doğruluğunu, kayıt ve/veya belgeler aracılığıyla incelemek ve araştırmaktır. Teftiş: Bir şeyin aslını, doğrusunu veya işlerin iyi yürütülüp yürütülmediğini anlamak için yapılan inceleme olarak tanımlanabilir. Revizyon: Gözden geçirmek, tekrar incelemek anlamına gelmektedir. Revizyon diğer kavramların tamamının ortak alanıdır. Denetim genel anlamda, muhasebe denetimi, uygunluk denetimi ve faaliyet denetimi olarak üçe ayrılmaktadır. Muhasebe denetimi; Finansal tabloların genel kabul görmüş muhasebe ilke ve standartlarına uygunluğunun ve bir bütün olarak gerçeği yansıtıp yansıtmadığının denetimidir. Uygunluk denetimi; işletmenin belirlediği kurallara uyulup uyulmadığının tespitidir. Uygunluk denetimi, işletmenin belirlediği kurallara uygunluğun araştırılması ise iç denetim adını alır. Şayet bankacılıkla ilgili yasa ve tebliğlere uygunluk araştırılıyorsa; BDDK denetimi ve gözetimi adını alır. Vergi yasalarına uygunluk araştırılıyorsa kamu denetimi yapılmış olur. Faaliyet denetimi; işletme dışındaki uzman kişilerce yapılan, işletme yönetiminin başarısını ortaya çıkarmaya yönelik geniş kapsamlı bir denetim türüdür. Bankalar yoğun faaliyetleri nedeniyle birçok hata ve hile ile karşı karşıya kalmaktadırlar. Bu hata ve hileler nedeni ile finansal tablolardaki rakamların yanlış olması durumuna yapısall risk adı verilmektedir. Bu riski yok etmek için bankalarda, herkesin yetki ve sorumluluklarını belirleyecek, kayıt ve belge düzeni oluşturacak bir iç kontrol sistemi kurulur. Bankalarda iç kontrol sisteminin iyi kurulmaması, işletilememesi veya hileli işlemler sonucunda finansal tablolarda yanlışlık olması ihtimali varsa buna da kontrol riski denir. İşte bu riski de yok etmek için bankalarda bağımsız dış denetim yapılır. Bağımsız denetime rağmen finansal tablolarda hatalar varsa buna da tespit edememe riski denir. Bağımsız dış denetçiler denetim faaliyetleri sonucunda bir denetim raporu yazarlar ve bu raporlarını banka yönetimi ile BDDK'ya iletirler. Denetim raporunun sonucunda dört farklı görüşten biri yer alır. Olumlu görüş; finansal tabloların doğruyu yansıttığını ifade eder. Şartlı görüş; sonucu tam belirlenemeyen birkaç işlem dışında genel olarak tablolarının doğruyu yansıttığının onayıdır. Olumsuz görüş; denetim sonucunda finansal tablolarda önemli yanlışların olduğunu ifade eder. Görüş bildirmekten kaçınma; denetçi bankanın engellemeleri nedeniyle bir görüşe ulaşacak kadar denetim kanıtı toplayamazsa; raporunda olumlu ya da olumsuz bir görüş bildiremez. Bankalarda denetim faaliyetlerinin yürütülmesi sağlamak; gerekli düzeltme ve iyileştirmeleri yönetim kurulu adına yerine getirmekle sorumlu olan bir denetim komitesi kurulmalıdır. Denetim komitesi yönetim kurulu üyelerinden oluşur ve bankanın denetim faaliyetleri ile ilgilenir. Son olarak bankalar yukarıdaki denetimler dışında vergi denetimi gibi farklı denetimlere de tabidir. Bankaların düzenli bir şekilde denetimi hem banka hem de ülke ekonomisi için çok önemli bir konudur. Denetim uzman kişiler tarafından ve ciddiye alınarak yapılmalıdır.