Üniversite öğrencilerinin tevazu düzeylerinin denetim odağı ve kişilik özellikleri açısından incelenmesi

Bu araştırmanın amacı üniversite öğrencilerinin denetim odağı ve beş faktör kişilik özelliklerinin tevazu düzeylerini anlamlı düzeyde yordayıp yordamadığını ve üniversite öğrencilerinin tevazu puanlarının öğrencilerin özlük niteliklerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemektir. Araştırmanın bağımsız değişkenleri özlük nitelikleri, denetim odağı ve beş faktör kişilik özellikleridir. Bağımlı değişken ise üniversite öğrencilerinin tevazu düzeyleridir. Araştırmanın çalışma evreni Selçuk Üniversitesi ile Necmettin Erbakan Üniversitesi'nin öğrencilerinden oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemi 2011- 2012 eğitim-öğretim yılında Necmettin Erbakan Üniversitesi'nin Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi, İlahiyat Fakültesi; Selçuk Üniversitesi'nin İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Mühendislik-Mimarlık Fakültesi ve Fen-Edebiyat Fakültesinin çeşitli bölümlerinde öğrenim görmekte olan 1., 2., 3. ve 4. sınıf öğrencileri arasından tesadüfi örnekleme yoluyla seçilmiştir. Araştırma örneklemi 486'sı kız, 261'i erkek olmak üzere toplam 747 öğrenciden oluşmaktadır. Öğrencilerin yaş aralığı 18-25 ve yaş ortalaması ise 20 .31'dir. Öğrencilerin denetim odağı puanlarını belirlemek için Rotter İç-Dış Kontrol Ölçeği (Dağ, 1991), tevazu puanlarını belirlemek için araştırmacı tarafından Türkçe uyarlaması yapılmış Tevazu Ölçeği ve beş faktör kişilik özellikleri puanlarının belirlenmesinde Sıfatlara Dayalı kişilik Testi (Bacanlı, İlhan ve Arslan, 2009) kullanılmıştır. Tevazu puan ortalamalarının cinsiyet değişkenine göre grupların ortalamaları arasındaki farkın önem kontrolü t testi ile yapılmıştır. Tevazu puan ortalamalarının sınıf ve ebeveyn tutumu değişkenlerine göre anlamlı düzeyde farklılaşıp farklılaşmadığı tek yönlü varyans analizi ile test edilmiş, farklılaşma gözlenen durumlarda farklılaşmanın kaynağının belirlenmesi için ileri analiz olarak Tukey testi kullanılmıştır. Tevazu, denetim odağı ve beş faktör kişilik özellikleri arasındaki ilişkinin analizinde Pearson Momentler Çarpım Korelasyon Katsayısı Tekniğinden yararlanılmıştır. Denetim odağı ve beş faktör kişilik özelliklerinin tevazuyu anlamlı düzeyde yordayıp yordamadığı ise basit regresyon analizi ile hesaplanmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular aşağıda özetlenmiştir. 1. Cinsiyet değişkeni açısından öğrencilerin tevazu puanları arasında anlamlı düzeyde farklılaşma bulunmuştur. Kız öğrencilerin tevazu puan ortalamaları erkek öğrencilerin tevazu puan ortalamalarından daha yüksektir. 2. Sınıf değişkeni açısından tevazu puan ortalamaları arasında anlamlı düzeyde farklılaşma bulunmuştur. Dördüncü sınıf öğrencilerinin tevazu puan ortalamaları ikinic ve üçüncü sınıf öğrencilerinden anlamlı düzeyde yüksektir. 3. Ebeveynlerinin tutumunu demokratik olarak değerlendiren öğrencilerin tevazu puan ortalamaları ebeveynlerinin tutumunu otoriter, ilgisiz ve koruyucu olarak değerlendirenlerden anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. 4. Öğrencilerin tevazu ve denetim odağı puanları arasında anlamlı bir ilişki yokken, denetim odağının tevazu puanlarını açıklamadığı görülmektedir. 5. Öğrencilerin tevazu puanları ile beş faktör kişilik özelliklerinden duygusal dengesizlik/nevrotizm puanları arasında negatif yönlü anlamlı bir ilişki bulunurken, dışadönüklük, deneyime açıklık, yumuşak başlılık ve sorumluluk alt boyutları arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler bulunmuş ve beş faktör kişilik özelliklerinin tevazuyu anlamlı düzeyde yordadığı görülmüştür. Bulguların değerlendirilmesinden elde edilen sonuçlara göre yorumlar yapılmış, alanda çalışanlara ve benzer konularda çalışma yapmak isteyen araştırmacılara çeşitli önerilerde bulunulmuştur.