Karabük-Safranbolu Havzası'nda güncel ve paleosol toprakların belirlenmesi

Araştırma alanı, Karadeniz Bölgesi'nin Batı Karadeniz Bölümünde Karabük-Safranbolu Havzası olarak nitelenen alanı kapsamaktadır. Sahayı kuzeyde Küre Dağları, güneyde Ilgaz dağlarının batıya uzanan bölümü çevrelemektedir. Araştırma alanı dağ ve tepe gibi nispeten yüksek alanlarla çevrili jeomorfolojik havza özelliği göstermektedir. Havza ve çevresinin doğal ortam koşulları vejetasyondan toprak özelliklerine çeşitlilik göstermektedir. Kısa mesafelerde yükseltinin değişmesi farklı doğal ortamların oluşmasına neden olmaktadır. Bu durum iklim, bitki, toprak, topografya gibi şartların değişmesi sonucunu doğurmaktadır. Araştırma alanı, Karadeniz bölgesinde olmasına rağmen Karadeniz Ardı bölgede kaldığı için Karadeniz iklimi akarsu vadilerinin oluşturduğu koridorlarla yer yer etkisini iç kesimlerde hissettirmektedir. Havza içinde, 800 metreye kadar olan alçak yerler Akdeniz ikliminin özelliklerini taşımaktadır. Yükseltinin artması ve denizel etkinin sokulmasıyla 800 metreden sonra havzanın kuzey kesiminde Karadeniz ikliminin etkisi görülmektedir. Havzanın güneyindeki morfolojik üniteler ise Karadeniz-İç Anadolu geçiş iklimi kısmına sınır oluşturmaktadır. İklimin ve topografyanın farklılaşması, vejetasyon ve toprak özelliklerinin de değişmesine neden olmuştur. Karabük-Safranbolu Havzası'nı kapsayan bu çalışmada alandaki toprak varlığının belirlenmesi ve bu toprakların dağılışlarının haritalandırılarak gösterilmesi amaçlanmıştır. Toprakların fiziksel ve kimyasal özelliklerinin tespiti için arazi çalışmaları sırasında belirlenen noktalardan alınan toprak numuneleri ile tekstür, mil, kil, katyon değişme kapasitesi, pH ve organik madde analizleri yapılmıştır. Araştırma alanında yaygın olarak killi tekstüre sahip topraklardan oluşmaktadır. Yapılan kil analizlerinde ise kil franksiyonu olarak illit kilinin yaygın olduğu belirlenmiştir. Bu durumun nedeni ise havzada kimyasal ayrışma şiddetinin düşük, pedojenik süreçlerin yavaş ve gençlik safhasında olması olarak değerlendirilebilir. KDK çok yüksek olmayan bu kil türü bitki beslenmesindeki rolünün zayıf olduğu düşünülmektedir. Havzadaki toprak pH' ise 5.5 ile 8.5 arasında değişmektedir. Araştırma alanında yapılan çalışmalardan elde edilen bulgulara göre; sahada güncel toprak olarak zonal, azonal ve intrazonal olmak üzere üç ana toprak grubuna ait toprakların olduğu tespit edilmiştir. Araştırma alanının İl Tarım Müdürlüğün haritası incelendiğinde, genel toprak dağılışının kahverengi orman toprağı olduğu görülmektedir. Ancak bu çalışmada yapılan incelemeler sonucunda havzada güncel toprak olarak rendzina, kırmızı akdeniz ve litosol toprakların da olduğu tespit edilmiştir. Havzanın kuzey kesiminde, Safranbolu Platosu'nun üst kısmında açılan toprak profilinde eski kolüvyal depolar üzerinde hem güncel hem de paleosol kırmızı Akdeniz toprağı bulunmuştur. Ayrıca Safranbolu-Eflani platosunun Eflani kısmına yakın alanlarında da kireçtaşı çatlaklarında güncel kırmızı Akdeniz toprağı tespit edilmiştir. Toprak haritası yapılırken pH dikkate alınarak kahverengi orman toprakları ikiye ayrılarak asit ve kireçli kahverengi orman toprakları olarak sınıflandırılmıştır. Yağış miktarının fazla olduğu yüksek alanlarda kahverengi orman toprağı asit özellik gösterirken yağış miktarının az olduğu alçak alanlarda ise kahverengi orman toprağının kireçli olduğu tespit edilmiştir. Araştırma alanında belirlenen bir diğer toprak türü ise marn depolar üzerinde oluşmuş rendzina topraklarıdır. Topografik baskı nedeniyle A-C horizonlu bu topraklar üzerinde ormanlar varlık göstermektedir. Havza içerisinde dağlık ve tepelik kuşak eteklerinde kolüvyal topraklar yaygın olarak görülmektedir. Bu topraklar üzerinde verimli orman örtüsü gelişme göstermiştir. Havzayı ikiye ayıran Araç çayının topografya izin verdiği yerlerde yapmış olduğu birikimler ise alüvyal toprakları meydana getirmektedir. Arazide gençleşme işareti taraçaları oluşturan olgun alüvyal topraklar üzerinde ise A horizonu gelişme göstermiştir. Havza içerisinde yaygın olarak görülen kanyonlar ise farklı doğal ortamlar oluşturmaktadır. Fiziksel ayrışmanın etkisiyle kanyonlar içerisinde de yer yer litosol topraklar görülmektedir. Belirtilen bilgiler doğrultusunda araştırma alanının güncel toprak haritası yeniden yapılmıştır. Lokal alanlarda detaylı toprak çalışmalarının artması ülkemizin toprak varlığına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.