Erken dönem uyumsuz şemalar, algılanan ebeveynlik stilleri ve kişilerarası şemaların nesiller arası incelenmesi - şema odaklı bir inceleme

Bu araştırma ile erken dönem uyum bozucu şemaların bireyin yetişkinlik dönemindeki ilişkilerinde uyumsuz davranışlara neden olduğu yönünde literatürdeki savdan hareketle kendi kültürel yapımız temelinde erken dönem uyumsuz şemalar, algılanan ebeveynlik stilleri ve kişilerarası şemaların nesiller arasındaki farklılaşma durumunun incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2017 yılı içinde anne, baba, kız çocuk ve erkek çocuktan oluşan 29 aile (4 29=116 kişi) oluşturmuştur. Araştırmaya 18 yaşını doldurmuş en az okuryazar düzeydeki katılımcılar alınmıştır. Araştırmaya katılan ailelerin tümünde 1 kız ve 1 erkek olmak üzere iki çocuk olması ve bu çocukların kendi çocuklarının olmamasına, araştırmaya katılan tüm bireylerin çocukluk ve ergenlik dönemini kendi anne-babasıyla birlikte geçirmiş olmasına dikkat edilmiştir. Katılımcılara, algıladıkları ebeveynlik stillerini belirlemek için Young Ebeveynlik Ölçeği, erken dönem uyum bozucu şemaları belirlemek için Young Şema Ölçeği-Kısa Form (YŞÖ-KF3) ve Kişilerarası şemalarını belirlemek için Kişilerarası Şema Ölçeği uygulanmıştır. Nesiller arası farklılıklara için yapılan analizlerin sonuçları aşağıdaki gibi bulunmuştur; Araştırmaya katılan aile bireylerinin genel olarak yüksek standartlar, cezalandırıcılık, kendini feda, ayrıcalıklılık/yetersiz özdenetim ve onay arayıcılık erken dönem uyumsuz şemalarının kusurluluk, terk edilme ve iç içe geçme/bağımlılık şemalarından daha yüksek ortalama puan alan şemalar oldukları bulunmuştur. Nesiller arası farklara bakıldığında sadece beş şemanın nesiller tarafından farklı algılandığı bulunmuştur. Genel olarak örneklemde yer alan yetişkin çocuk ve ebeveynlerin erken dönem uyumsuz düzeylerinin oldukça düşük olduğu betimsel istatistikler sonucu görülmüş, sadece Karamsarlık, Onay Arayıcılık, İç İçe Geçme/Bağımlılık, Kendini Feda ve Yüksek Standartlar şemalarında anlamlı fark olduğu bulunmuştur. Nesiller arası farklar açısından bu şemalara bakıldığında; Karamsarlık bakımından babanın özellikle kız çocuğundan daha düşük bir puana sahip olduğu, Onay Arayıcılıkta ise babanın kız ve erkek çocuğundan daha düşük bir puana sahip olduğu, İç İçe Geçme ve Bağımlıkta ise erkek çocuğun anne ve babadan daha yüksek bir puana sahip olduğu ve Kendini Fedada ise anne ve babanın erkek çocuktan daha yüksek bir puana sahip olduğu ve son olarak yetişkin erkek çocuğun diğer aile bireylerinden daha Yüksek Standartlar puanına sahip olduğu görülmektedir. Araştırmaya katılan aile bireylerinin, annelerinin ebeveynlik stillerine ilişkin algılarının genel olarak olumsuz olmadığı görülmüştür. Bireylerin anneye yönelik algılanan ebeveynlik stillerine ilişkin puanlarının anlamlı bir şekilde farklı olup olmadığı incelendiğinde; yetişkin kız çocuğunun annesini, babasından daha çok küçümseyici/kusur bulucu olarak algıladığı, anne ile babanın kendi annelerini, yetişkin kız ve erkek çocuktan daha çok duygusal bakımdan yoksun bırakıcı olarak algıladığı ve anne ile babanın kendi annelerini, yetişkin kız ve erkek çocuktan daha çok değişime kapalı/duygularını bastıran olarak algıladığı bulunmuştur. Araştırmaya katılan aile bireylerinin, babanın ebeveynlik stillerine ilişkin algılarının da genel olarak olumsuz olmadığı görülmüştür. Bireylerin babaya yönelik algılanan ebeveynlik stillerine ilişkin puanları arasında anlamlı fark olup olmadığı incelendiğinde; anne ile babanın kendi babalarını, yetişkin kız ve erkek çocuktan daha çok duygusal bakımdan yoksun bırakıcı, sömürücü/istismar edici, kötümser/endişeli ve değişime kapalı/duygularını bastıran olarak algıladıkları bulunmuştur. Bireylerin kişilerarası şemalarına ilişkin sonuçlara bakıldığında; anneye yönelik kişilerarası şemalardan baskınlık ve düşmanlık boyutları bakımından yetişkin kız ve erkek çocuk lehine fark olduğu görülmüştür. Benzer şekilde, babaya yönelik kişilerarası şemaların değerlendirilmesinde de, baskınlık, dostluk ve düşmanlık boyutları bakımından yetişkin çocuklar lehine bir fark olduğu bulunmuştur. Kız ve erkek çocuk, babalarını anne ve babasından daha az baskıcı, erkek çocuklar babalarını, babalarından daha çok dost olarak algılamaktadır. Ancak farklı olarak, kız çocukları babalarını annelerinden daha düşman olarak algılamaktadır. Son olarak, arkadaşlık formuna göre, sadece dostluk boyutu için nesiller arası bir farklılaşma olduğu ve bu farkın kız çocukları lehine olduğu bulunmuştur. Bu sonuçlar birlikte ele alındığına, kişilerarası şemaların değerlendirilmesinde yeni neslin ebeveynleriyle olan ilişkilerinin/iletişimlerinin bir önceki nesle göre daha olumlu olduğu anlaşılmaktadır.