Relationships between delusion-like experiences, lack of control, pattern perception, false memory and decision making

Delüzyon benzeri deneyimlerle sağlıklı popülasyon içerisinde sıklıkla karşılaşılmaktadır ve bu tipte deneyimlere sahip olan kişilerin bilişsel süreçlerini anlamak, sağlıklı nüfus içerisindeki bazı davranışsal farkları açıklama hususunda önem arz etmektedir. Delüzyonların psikozlu hastalardaki sahte anı üretimiyle ilişkili olduğunu gösteren çalışmaların ışığında, psikoz spektrumuna getirilen devamlılık yaklaşımı göz önünde bulundurularak, delüzyona benzer deneyimleri olan sağlıklı kişiler ve delüzyona benzer deneyimleri olmayan sağlıklı kişilerin sahte anı üretme performansı bir DRM paradigması kullanılarak ölçülmüştür. Sonuca atlama yatkınlığı, literatürde delüzyonlar ve delüzyona benzer deneyimler ile ilişkilendirilen bir başka kavramdır; fakat bu çalışmalardaki bulguların aksi yönde bulgulara sahip çalışmalar da belirtilen ilişkinin geçerliliğini sorgulamaktadır. Bu tartışma konusu ilişkiyi bu çalışma içerisinde gözlemlemek adına literatürde pek çok kez kullanılan bead task kullanılmıştır. Kontrol eksikliği sıklıkla yanılsamalı örüntü algısı ile ilişkilendirilmekte olup pek çok çalışma yanılsamalı örüntü algısını kişilerde örüntü arama ihtiyacını tetikleyerek arttırdığını öne sürmektedir. Delüzyona benzer deneyimlerin var olmayan sonuçlara dayalı davranışsal biçimlerle ilişkisi göz önünde bulundurularak, literatürde doğrudan delüzyona benzer deneyimler ile yanılsamalı örüntü algısı arasında bir ilişki kurulmadığı için, delüzyona benzer deneyimleri olan sağlıklı kişiler ve delüzyona bağlı deneyimleri olmayan sağlıklı kişilerin yanılsamalı örüntü algısı performansı, delüzyona benzer deneyimlerle kontrol eksikliği arasındaki etkileşimi görmek için bir kavram saptama görevi ile kontrol eksikliği manipülasyonu da yapılarak, bir görsel gürültü göreviyle ve bu göreve dayalı bir görüntü tanıma göreviyle ölçülmüştür. Çalışmaya delüzyona benzer deneyim düzeyleri Peters Delusional Inventory ile ölçülen 49 sağlıklı üniversite öğrencisi katılmıştır (düzeyi yüksek 25 kişi, düzeyi düşük 24 kişi). Çoklu varyans analizi sonucunda, yüksek delüzyon benzeri deneyim düzeyinin yanılsamalı örüntü algısını, yanılsamalı tanımlamayı ve görüntü tanıma görevindeki yanlış pozitif cevapları anlamlı şekilde arttırdığı görülmüştür. Düşük delüzyon benzeri deneyim düzeyinin ise her iki görevde de yanlış negatif cevapları arttırdığı görülmüştür. Kontrol eksikliğinin ise görüntü tanıma görevindeki yanlış pozitif cevapları anlamlı şekilde arttırdığı görülmüştür. Görüntü tanıma görevinde, yüksek delüzyona benzer deneyim düzeyine sahip kişilerin, kontrol eksikliği manipülasyonuna daha hassas olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Tek faktörlü varyans analizi sonucunda delüzyon benzeri deneyim düzeyinin sahte anı üretimi ve sonuca atlama davranışı üzerinde anlamlı bir etkisi bulunamamıştır. Sonuçlar belirsizlik içeren uyarıcılar karşısında, hem tanıma hem de ilk algılamaya bağlı karar verme sürecinde delüzyon benzeri deneyim düzeyinin belirleyici bir rol oynadığına ve kontrol eksikliğinin belirsiz uyarıcıya yönelik tanımada etkin bir rolü olduğuna işaret etmektedir. Delüzyon benzeri deneyimlerin kontrol eksikliğine bağlı, telafi etme amacıyla örüntü arama davranışının artması anlamında yatkınlık oluşturduğu görülmüştür.