Ergenlerde duygusal özerklik, eylemlilik ve arkadaşa bağlanma arasındaki ilişkinin incelenmesi

Ergenlik, gelişimin farklı alanlarında çeşitli değişikliklerin yaşandığı bir dönemdir. Psikososyal özelliklerdeki değişiklikler, ergen gelişiminin önemli bir yönünü oluşturur. Bu nedenle araştırmada ergenlerde duygusal özerklik, eylemlilik ve arkadaşa bağlanma stillerinin demografik değişkenler ışığında incelemesi amaçlanmıştır. Bu genel amaç doğrultusunda ergenlerde duygusal özerklik, eylemlilik ve arkadaşa bağlanma stilleri cinsiyet, yaş ve okul türü değişkenlerine göre karşılaştırılmış, ayrıca bu üç değişkenin birbirleri ile ilişkileri incelenmiştir. Çalışma, ilişkisel tarama modelinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubu 2014- 2015 eğitim öğretim yılında Sivas ilinde öğrenim görmekte olan lise öğrencilerinden oluşmaktadır. Araştırmada amaçlı örnekleme tekniği kullanılmış; öğrencilerin liselere geçiş sınavlarına göre yerleştirildikleri okul türleri dikkate alınmıştır. Veriler, dört farklı liseye devam eden 291'i kız (%52.2), 267'si erkek (%47.8) 558 öğrenciden toplanmıştır. Katılımcıların yaşları 14 ile 19 arasında değişmektedir. Verilerin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, Duygusal Özerklik Ölçeği, Çok Yönlü Eylemli Kişilik Ölçeği ve Ergenler İçin Arkadaşa Bağlanma Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 17.00 paket programı kullanılmıştır. Veri seti normallik varsayımını karşıladığından araştırma sorularını yanıtlamak için Korelasyon, Varyans Analizi ve İlişkisiz Örneklemler için T-Testi istatistikleri kullanılmıştır. Analizlerde ilk olarak değişkenlerin her birinin alt boyutları cinsiyete göre karşılaştırılmıştır. Sonuçlar duygusal özerkliğin ebeveyni idealleştirmeme alt boyutunun, eylemliliğin özsaygı, yaşam amacı, iç denetim odağı ve öz yeterlilik alt boyutlarının ve bağlanmanın güvenli ve kaçınan bağlanma boyutlarının cinsiyete göre anlamlı farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur. İkinci olarak değişkenlerin her birinin alt boyutları okul türlerine göre karşılaştırılmıştır. Bulgular duygusal özerkliğin sadece ebeveyni idealleştirmeme alt boyutunda okul türlerine göre anlamlı bir farklılık olduğunu göstermiştir. Eylemliliğin yaşam amacı, iç denetim odağı ve öz yeterlilik alt boyutlarında da okul türlerine göre anlamlı bir farklılık olduğu tespit edilmiştir. Yine arkadaşa bağlanmanın güvenli ve kaçınan bağlanma boyutları da okul türlerine göre farklılaşmaktadır. Üçüncü olarak değişkenlerin her birinin alt boyutları ile yaş değişkeni arasındaki korelasyon değerlerine bakılmıştır. Bulgular sadece eylemlilik alt boyutlarından öz yeterlilik ile yaş arasında anlamlı bir ilişki olduğunu göstermiştir. Dördüncü olarak değişkenlerin her birinin alt boyutları ile diğer değişkenlerin alt boyutları arasındaki korelasyon değerleri hesaplanmıştır. Analiz sonuçları, duygusal özerkliğin ebeveyni idealleştirmeme ve ebeveynden bağımsızlık alt boyutları ile eylemliliğin yaşam amacı, iç denetim odağı, öz yeterlilik ve bağlanmanın kaçınan bağlanma alt boyutları arasında anlamlı ilişkiler olduğunu ortaya koymuştur. Duygusal özerkliğin bir diğer alt boyutu olan bireyleşme ile eylemliliğin yaşam amacı ve bağlanmanın kaygılı-korkulu bağlanma alt boyutları arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Bunların yanında eylemliliğin özsaygı ve yaşam amacı alt boyutları ile bağlanmanın güvenli bağlanma, eylemliliğin öz yeterlilik alt boyutu ile bağlanmanın kaçınan bağlanma alt boyutu arasında ilişki olduğu görülmüştür. Sonuç olarak ergen gelişiminin önemli yönlerini oluşturan duygusal özerklik, eylemlilik ve arkadaşa bağlanma değişkenleri hem demografik değişkenlerle hem birbirleri ile ilişkili görünmektedir. Bu durumda bulguların, gelişimin farklı yönlerinin bir arada değerlendirilmesi gerektiği yönündeki görüşü desteklediği söylenebilir. Bundan sonraki araştırmalarda farklı örneklemlerden veri toplanması ve özellikle boylamsal çalışmaların tercih edilmesi konuya ilişkin bilgi birikimine önemli katkılar sağlayacaktır.