İnsanda dikkatlilik, üst-biliş performansı ve bellke türlerinin oluşturduğu ilişkiler örüntüsünün incelenmesi

Çalışmanın amacı, üç ayrı bellek türü, iki ayrı dikkat türü ve iki ayrı üst-biliş türü ölçümleri arasındaki ilişki örüntüsünü ortaya koymak ve, ayrıca, bellek türlerinin dikkat ve üst-biliş ölçümlerinden yordanabilirliğini incelemektir. Çalışmanın örneklemini 2002- 2003 öğretim yılında Hacettepe Üniversitesi'nin çeşitli bölümlerine devam eden, 72 (38 kız, 34 erkek) sağlıklı denek oluşturmuştur. Çalışmada kullanılan test / görevler şunlar olmuştur. KSB'yi ölçmek için, Görsel İşitsel Sayı Dizileri B Formu ve Kelime Listesi, test / görevleri kullanılmıştır. KL ayrıca, AÖM görevinde de kullanılmıştır. ÇB görevleri olarak İşlem-Sayı Uzamı ve İşlem-Kelime Uzamı kullanılmıştır. Çalışmada odaklanmış dikkat Stroop Testi TBAG Formu ile, sürekli dikkat ise İşaretleme Testi Türk Formu ile ölçülmüştür. Ayrıca çalışmadaki bellek görevlerinin her biri için iki ayrı üst-biliş ölçümü, HBD ve FD alınmıştır. Belirtilen amaçlan incelemek üzere araştırmada farklı istatistiksel teknikler kullanılmıştır. Buna göre, dikkat ve bellek test / görevlerinden hesaplanan puanlar arasındaki ilişkileri belirlemeye yönelik olarak korelasyon analizi, Aşamalı Lojistik Regresyon Analizi, Yapısal Eşitlik Modeli Analizi uygulanmıştır. Bellek test / görevlerinden hesaplanan FD puanının deneklerin, dikkat, KSB, ÇB ve AÖM test / görevlerinden hesaplanan puanlar üzerindeki etkisini test etmek üzere faktörlü desenlere uygun MANOVA yapılmıştır. Dikkat test / görevleri arasındaki korelasyon analizi sonuçlan, her iki testin süre puanlan arasında anlamlı ilişkiler olduğunu göstermiştir. Bellek test / görevleri arasındaki ilişkilere bakıldığında, KL ve AÖM test / görevlerindeki puanlar arasındaki ilişkiler anlamlı olmasına karşın, bu puanların, ÇB test / görevlerindeki puanlarla olan ilişkileri anlamlı bulunmamıştır. Buna karşın, GİSD-B puanlanm yalnızca İSU test / görevindeki puanlarla anlamlı ilişki göstermiştir. Bellek ve dikkat test / görevleri arasındaki korelasyon analizi sonuçlan ise, bu görevler arasında az sayıda anlamlı ilişki olduğunu göstermiştir. Lojistik Regresyon Analizleri sonuçlan, bellek test / görevlerindeki FD puanının, yine bellek / test görevlerinden hesaplanan puanlardan yordanabildiğini göstermiştir. Ek olarak, KL ve AÖM'deki FD'nin, bellek görevlerindeki puanların yanı sıra, dikkat puanlanndan da yordanabildiği sonucu elde edilmiştir. Buna göre, bellek test / görevlerindeki FD'nin, bellek puanlanyla pozitif, dikkat puanlanyla negatif yönde ilişkisi olduğu görülmüştür. YEM analizi sonuçlan, KL ve AÖM'deki FD'nin, bu test / görevlerden hesaplanan punlardan yordanabildiğini göstermiştir. MANOVA sonuçlan, AÖM görevindeki FD'nin, Stroop'un bazı süre puanlan üzerindeki etkisinin anlamlı olduğunu göstermiştir. Buna karşın farklı bellek görevlerindeki FD'nin, bellek görevlerinden hesaplanan puanlar üzerinde farklı etkileri olduğu görülmüştür. Puanların genellikle yüksek FD grubu lehine olduğu görülmüştür. Elde edilen sonuçlar, üst-biliş performansının, bellekteki geri getirme süreciyle ilişkili olduğu yönündeki literatür bulgulanyla uyumlu olmuştur. Mevcut araştırmada dikkat performansıyla üst-biliş performansı arasında elde edilen ilişkiler, üst-biliş ve yönetici işlevler kavramlarının benzer süreçler olabileceğini ortaya koymuştur.