Sosyal hizmet uygulamalarında empatinin önemi ve yardım ilişkisine etkisi

Bireylerin sosyal işlevselliklerini artırarak sosyal değişim sağlamayı amaçlayan sosyal hizmet, insana hizmet veren diğer disiplinler gibi insanların iyilik hallerinin gelişmesini ve devamını sağlamak amacıyla hizmet veren bir yardım mesleğidir. Bu gelişim ve devamlılık için değişim gereklidir. Sosyal değişim ajanı olarak, sosyal hizmet müdahalesini gerçekleştirecek sosyal hizmet uzmanının bazı özelliklere sahip olması gerekmektedir. Sosyal hizmet uzmanı sorumluluk alabilen, farklılıklara saygı gösteren ve onları dikkate alan, eleştirel düşünebilen, sözlü ve sözsüz iletişim becerilerini kullanabilen, danışanın duygularını anlayabilen, empati kurabilen bir meslek elemanıdır. Değinilen bu özellikleri etkili bir şekilde kullanan sosyal hizmet uzmanı yardım ilişkisini başlatmış olur. Empatinin sosyal hizmet uygulamalarındaki önemi ve yardım etme davranışı üzerindeki etkisini konu alan çalışmalarda genellikle empatinin yardım etme davranışı üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olduğu bulunmuştur. Duru, yardım etme eğiliminin perspektif alma ve empatik ilgi ile pozitif ilişkili olduğu sonucuna ulaşmıştır. Ayrıca empatik eğilim düzeyi yükseldikçe yardım eğiliminin de yükseldiği görülmüştür. Bugüne kadar olan araştırmaların sonuçları empatik eğilimlerin yardım davranışlarını olumlu etkilediği şeklindedir. Sosyal hizmet uygulamalarında empatinin önemini ve yardım etme davranışına etkisini inceleyen bu araştırma, sosyal hizmet uzmanlarının empatik becerileri ve yardım etme davranışları konusunda yapılan çalışmaların sınırlı olması bu konunun seçilmesinin temel nedenidir. Bu nedenle Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği'ne üye sosyal hizmet uzmanlarını sosyo-demografik özellikleri bakımından tanımlamayı, empati becerilerini ve yardım etme davranışlarını ölçmeyi amaçlayan bu araştırmanın, sosyal hizmet eğitiminde yapılacak olan değişikliklere temel oluşturması ve bu konudaki bilgi eksikliğini gidermesi beklenmektedir. Araştırmanın örneklemi belirlenirken Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği'ne kayıtlı üyelere duyuru yapılmış, araştırmaya katılmaya istekli olduklarını belirten üyeler arasından tesadüfi örnekleme yöntemi ile 295 sosyal hizmet uzmanı araştırmaya dahil edilmiştir. Araştırmada veri toplamak amacıyla üç bölümden oluşan anket formu kullanılmıştır. İlk kısımda, sosyal hizmet uzmanlarının sosyo-demografik özelliklerini belirlemek için 'Görüşme Formu' uygulanmıştır. İkinci kısımda Türkçeye uyarlanarak geçerliği ve güvenirliği yapılan 'Sosyal Hizmet Uzmanları İçin Empati Ölçeği' kullanılmıştır. Üçüncü kısımda ise Duru tarafından Türkçeye uyarlaması yapılan ve geçerli, güvenilir olduğu ispatlanmış 'Yardım Yönelim Ölçeği' kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, sosyal hizmet uzmanlarının empati becerilerinin yardım etme davranışları üzerinde istatiksel açıdan anlamlı bir farklılığa neden olmadığı görülmüştür (p<0,05). Kadınların erkeklere oranla empati ve yardım puan ortalamalarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. 'Şefkat Bağlamında Empati ' alt ölçeğinin cinsiyet değişkeni açısından anlamlı bir farka neden olduğu görülmüştür. Elde edilen bu bulgular kadın sosyal hizmet uzmanlarının erkek sosyal hizmet uzmanlarından daha fazla şefkat bağlamında empati kurduklarını göstermektedir (p<0,05). Lisans sonrası meslek içi eğitim alanların empati ve yardım puan ortalamalarının arttığı görülmüştür. Çalışma süresinin ve yaşın artması ile birlikte sosyal hizmet uzmanlarının yardım etme davranışlarının azaldığı, ancak empati becerilerinin arttığı saptanmıştır. Empatinin ve yardım etme davranışının eğitim ile geliştirilebileceğini gösteren bu araştırma ile sosyal hizmet uzmanlarına, ilgili derneklere ve sosyal hizmet akademisyenlerine bazı öneriler getirilmiştir.