Dopamin D2 reseptör antagonisti haloperidolün, sıçenlerde, görsel veya işitsel uyaranlar tarafından kontrol edilen, su alde etmeye yönelik edimsel davranış üzerindeki etkileri

Antipsikotik ilaçların, ayırdedici uyaranlarca kontrol edilen edimsel davranışlar üzerindeki etkileri, hedef yönelimli davranışı ortaya çıkaran özendirici motivasyon sürecinin nöral temellerinin anlaşılması için önem taşımaktadır. Ancak literatürde, davranışı kontrol eden farklı ayırdedici uyaranlar ile hedefe yönelik davranışlar arasında bir bağın kurulduğu ve bu türden bir bağın nöroleptiklerin davranışsal etkilerinde bir farklılaşmaya yol açıp açmadığım doğrudan test eden çok az sayıda araştırma bulunmaktadır. Bu araştırmanın amacı; dopamin D2 reseptör antagonisti olan haloperidolün, sıçanlarda, pekiştireç elde etmeye yönelik pedala basma davranışı üzerindeki etkilerinin ilacın dozuna, davranışın ayırdedici uyaranlar tarafından kontrol edilip edilmediğine ve ayırdedici uyaran türüne göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir. 21 adet erkek, albino Wistar sıçanın (200- 340 g) kullanıldığı bu çalışma Skinner kutusunda gerçekleştirilmiştir. Bu deneyde pekiştireç olarak su kullamlmıştır. Pedalın üstüne yerleştirilmiş olan bir ışık, deney gruplarından birisi için, deney aygıtı üzerine yerleştirilen bir hoparlör aracılığı ile verilen 1500 Hz 80 dB ses ise diğer deney grubu için ayırdedici uyaran olarak kullamlmıştır. Denekler günde 10'ar dakikalık koşullama denemelerine tabi tutulmuşlardır. Deneysel uygulamaların ilk aşamasında, her bir deneğe pedala basması öğretilmiştir. İkinci aşama başlamadan önce denekler seçkisiz olarak üç gruba ayrılmış ve gruplar deney koşullarına seçkisiz olarak atanmıştır. Gruplardan birisi, kontrol grubu, diğerleri ise deney gruplarıdır. Kontrol grubunda yer alan denekler (n = 6) için pedal, deneyci tarafından bir dakika aktif - bir dakika pasif, konuma getmlmiştir. Daha sonra bu döngü deneme sonuna kadar tekrarlanmıştır. Deney gruplarından birisi için ışık (n=8), diğeri için ise ses (n = 7), birer dakika süreyle pedalın aktif olduğunu haber veren ayırdedici uyaranlar olarak kullanılmış ve IV denekler sadece bu uyaranların varlığında pedala bastıklarında su elde edebilmişler, S- koşulunda ise pedala bassalar bile su elde edememişlerdir. S+ koşulunda, sürekli pekiştirme tarifesi (FR 1) uygulanmıştır. S+ ve S- koşullarının sıralaması her bir denek ve her bir gün için ayrı ayrı, seçkisiz olarak belirlenmiştir. Üçüncü aşamada, temel düzey oluşturmak amacıyla 6 gün boyunca detayları II. aşamada açıklanan işlemlere devam edilmiştir. Dördüncü aşamada ilaç etkileri test edilmiştir. Her deneğe haloperidolün üç değişik dozu (0.08, 0.16 ve 0.32 mg/kg, ip), davranış ölçümlerinden 45 dakika önce, ikişer gün aralıkla Latin Kare desenine uygun olarak verilmiştir. Haloperidol enjeksiyonu günlerini birbirinden ayıran iki günlük sürede de davranış ölçümleri alınmaya devam edilmiş, bu günlerden ilkinde deneklere hiçbir enjeksiyon yapılmazken, bunu izleyen gün, her bir deneğe, denemelerden 45 dakika önce serum fizyolojik enjekte edilmiştir. Pedala basma sayısı verüerinin istatistiksel olarak değerlendirilmesinde kullanılan varyans analizi sonuçlarına göre grup temel etkisinin manidar olmadığı, buna karşın doz ve koşul temel etkileri ile doz ve koşul ortak etkisinin manidar olduğu bulunmuştur. İlacın S+ koşulunda gerçekleştirilen davranışların toplam davranışlara oranında bir farklılaşma yaratıp yaratmadığının, gruplara ve dozlara bağlı olarak farklılaşıp farklılaşmadığım anlayabilmek amacıyla uygulanan varyans analizi sonuçlarına göre ise grup temel etkisi manidar bulunmuştur. Hangi gruplar arasında fark olduğunu görebilmek amacıyla yapılan Tukey testi sonucunda, ışık grubu ve ses gruplarının S+ koşulundaki davranış sayısı yüzdesinin, kontrol grubu S+ koşulundaki davranış sayısı yüzdesinden manidar bir biçimde yüksek olduğu bulunmuştur. Doz temel etkisi ise gözlenmemiştir. Diğer bir deyişle, deneklerin S+ koşulunda yaptıkları davranış oranı, ilacın bütün dozlarında korunmuştur. Sonuçlar, dopamin D2 reseptörlerinin bloklanmasının motor bozulmaya yol açtığım fakat çevresel uyaranların özendirici değerinin azalmadığını göstermiştir.