Akademisyenlerin çalışmayla ilgili değerleri

Bu çalışmada genel amacımız çalışma kavramının net bir tanımına ulaşmak, bu kavramla ilgili sosyal değerleri belirlemek ve bu değerlerin çalışmanın algılanması ve icrası üzerindeki etkilerini ortaya çıkarmaktı. Bu düşünceyle öncelikle 'ça ışma'nın değişik insan ve toplumlar tarafından farklı şekillerde algılanmasından yola çıkarak bu kavram hakkında tarih boyunca toplumların ve toplumları yönlendiren ideolojilerin değerlendirmelerini taradık. Değişik ideolojik yaklaşımlar sonucunda birbiriyle çelişen tanımlara rastladık ve hepsinin ortak noktası olabilecek, modern ve basit bir tarife ulaştık: belirli bir amacı olan her faaliyet, bu amacın niteliğine bakılmaksızın çalışma olarak nitelendirilebilir. Yukarıda bahsedilen çelişkili tanımların sebebi olarak toplumsal ve bireysel faaliyetleri görmemiz, bizi, çalışma kavramını derinlemesine incelemek için bu kavramın bireysel boyutunu incelemeye yöneltti. Bireysel boyuttaki gözlemlerimiz insanların her konuda olduğu gibi çalışma konusundaki algılamalarında da, beklentilerinin önemli olduğunu gösterdi, insanların işleri hakkında hissettikleri, işlerinden aldıkları tatmin, yani 'işsel doyum', bu konudaki beklentilerine bağlıydı, bu beklentilerin oluşumundaki kaynakta söz konusu kişilerin çalışma ile ilgili sosyal değerlerine bağlıydı. Demek ki çalışmanın nasıl algılandığı ve hatta nasıl icra edildiği öncelikle sosyal değerlere bağlıydı, o halde yapılması gereken sosyal değerlerin gözlemlenmesi, çalışma ile ilgili olanların belirlenmesi ve etkileme mekanizmasının incelenmesiydi. Sosyal değerlerin gözlemlenmesine öncelikle bu kavramın oluşumu hakkındaki farklı yorumları inceleyerek başladık. Hofstede'ye (1984) göre değerlerin oluşumunda hem bilinçsiz olarak atalarımızdan genetik yollarla edindiğimiz unsurlar, hem de yaşamımız süresince öğrenme yoluyla edindiğimiz unsurlar sonucunda bir sosyal değerler seti oluşmaktadır. Bu konuda varoluşçu felsefeden kaynaklanan (Sartre, 1958) ve genetik değer transferini yadsıyan fikirlerden bahsetsek de sonuçta Jung (1984) tarafından yapılan psikolojik analizlerden de destek bulan yukarıdaki sentezci yaklaşımı benimsedik. Bu noktada değerleri hem genetik yapımızdan, hem de içinde bulunduğumuz sosyal ortamdaki öğrenme sürecimizden kaynaklanan, tüm algılamalarımızı ve davranış kalıplarımızı belirleyen unsurlar olarak tanımlayabiliriz. Değerlerin tanımına ulaştıktan sonra yapılması gereken bunların tasnifi ve çalışmayı etkileyenlerinin seçilmesi idi. Bu konuda yapılmış beş araştırmadan faydalandık, bunlar sırasıyla 'The Allport, Vernon, Lindsey Study of Values, Rokeach Value Survey Research, England's Personal Values Questionnaire, Hofstede's Cross-Cultural Research on Work Values ve son olarak da Elizur et. al. tarafından 1989 yılında yapılan The Structure of Work Values : A Cross Cultural Comparison' isimli araştırmalardır. Bunlardan sonuncusunu araştırma metodumuzu belirlemek açısından baz olarak aldık. Değerleri bu araştırmadaki gibi iki kategoride ele aldık ve birinci kategoride faydacı, bilişsel ve hissi olarak, ikinci kategoride ise kaynak ve ödül olarak gruplandırdık. Bu gruplarla ilgili geniş bilgi araştırmanın anlatıldığı bölümde ve metod kısmında mevcuttur. Çalışmamızın genel teorik amacına vardığı bu noktaya ulaştıktan sonra asıl gözlemlemek istediğimiz özel araştırma konumuza geçtik. Çalışma değerlerini ölçeceğimiz grup olarak akademisyenleri seçtik. Günümüz endüstri toplumlarında sosyal değerlerin içinde en ağırlıklı olarak göze çarpanların faydacı materyel değerler olduğu bir gerçektir. Bu değerlere ulaşmak için gerekli nitelik ve donanıma sahip olduğunu kabul ettiğimiz akademisyenlerin, içinde yaşadıkları toplumda en önemli olarak görülen bu getirilere yönelmek yerine akademisyenliği seçmelerinin, sosyal değerlerindeki farklı bir eğilimden kaynaklandığını iddia ettik. Hipotezimize göre akademisyenler, Elizur et. al. (1989)'in çalışmasındaki kategorizasyon sonucu oluşan gruplamada tarif edilen faydacı değerler yerine bilişsel ve hissi değerlere daha çok önem vermeliydi. Araştırmamız sonucunda elde edilen bulgular hipotezimizi destekler nitelikte çıkmıştır. Türkiye, İngiltere ve Almanya'da yürüttüğümüz araştırma sonucunda, her üç ülkede de akademisyenlerin bilişsel ve hissi değerlere faydacı değerlere nazaran daha fazla önem verdiği belirlenmiştir. Araştırmamızın ikinci amacı ise akademisyenler arasındaki muhtemel değer farklılıklarını gözlemlemekti. Bu vidüşünceyle denekleri çalıştıkları ülke, ait oldukları disiplin, unvan, cinsiyet, yaş, akademisyenlik süresi, aynı kurumda çalışma süresi, ek gelir mevcudiyeti, ev sahipliği, kategorilerinde gruplara ayırdık ve değişik grup mensuplarının çalışma değerlerini karşılaştırdık, bu konuda daha geniş bilgi bulgular bölümünde mevcuttur. -VII