Türkiye'de Jeopark Eğitimi Açısından Farklı Öğretim Programlarının İncelenmesi

Dünyada son 30 yılda doğa eğitimlerine yeni bir kavram olarak jeopark girmiştir. Jeoparklar, dünya jeolojik ve jeomorfolojik mirasını yok olmasını engellemek ve gelecek kuşaklara bir miras olarak bırakmak amacıyla geçmişşteki doğa koruma programlarını da dikkate alarak amaçlarını oluşturmuştur. Jeoparklar, koruma, eğitim, sürdürülebilir kalkınma ve jeoturizm esasları üzerine kurulmuş ve gelişmiştir. Günümüzde dünyanın farklı yerlerinde jeopark eğitimine ülkelerin müfredatlarında sıklıkla yer verilmektedir. Türkiye'de ise jeopark kavramı hem yasal mevzuatta yer almamakta hem de jeopark eğitimi ile ilgili doğrudan eğitsel bir yaklaşım bulunmamaktadır. Bu tezde Türkiye'deki üç eğitim programı incelenerek mevcut durum doğa bilimleri açısından değerlendirilmiştir. Bu araştırmanın temel amacı Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığınca onaylanmış 2018 Coğrafya, Sosyal Bilgiler ve Fen Bilimleri dersleri öğretim programlarındaki kazanımların jeopark eğitimi açısından programdaki ağırlığını saptayıp ileriye dönük öneriler geliştirmektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış olup doküman incelemesi yapılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Genel bir çerçevede oluşturulan kodlama ile içerik analizi yapılmıştır. Yani, veriler analiz edilmeden önce genel bir kavramsal yapı oluşturulmuş ancak kodlama esnasında da yeni kodlar ortaya çıkarılarak listeye dahil edilmiştir. Coğrafya, Sosyal Bilgiler ve Fen Bilimleri dersleri her sınıf düzeyi için jeopark eğitimi ile ilişkilendirilerek tema, kategori, kavram kodlarına göre taranmış ve özetlenmiştir. Terimleri dijitalleştirmek ve görselleştirmek için Microsoft Excel ve MAXQDA 20 Analytic Pro paketi kullanıldı. Veriler yüzde ve frekanslarla yorumlanarak tablo ve grafiklerle sunulmuştur. Sonuç olarak 'Coğrafya Öğretim Programı'nda yer alan 130 kazanımın 24'ü jeopark eğitimi ile ilgili terimlerdir. Buna göre jeopark eğitimi ile ilişkili olabilecek kazanımlar, toplam kazanımın %18,46'sıdır. 'Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda yer alan 131 kazanımın 12'si jeopark eğitimi ile ilgili terimlerdir. Buna göre jeopark eğitimi ile ilişkili olabilecek kazanımlar, toplam kazanım sayısının %9,16'sı kadardır. 'Fen Bilimleri Öğretim Programı'nda 302 kazanımdan 23'ü jeopark eğitimi ile ilgili terimlerdir. Buna göre jeopark eğitimi ile ilişkili olabilecek kazanımlar, toplam kazanım sayısının %7,61'i kadardır. Jeopark kavramı; Coğrafya, Sosyal Bilgiler ve Fen Bilimleri öğretim programlarında doğrudan kavram olarak bulunmamaktadır. Ayrıca jeopark eğitimiyle ilgili dolaylı yönden ilişki kurulabilecek ünite, öğrenme alanı, konu alanı, etkinlik ve kazanımlar yetersiz kalmıştır. Bu bağlamda Coğrafya, Sosyal Bilgiler ve Fen Bilimleri öğretim programlarında jeopark, jeolojik miras, jeo-koruma gibi birçok kavramlara doğrudan her kademe ve sınıf düzeyine göre programlarda yer verilmelidir. Jeopark eğitimi odaklı bu tez çalışması hem alanyazına katkı sağlayacaktır hem de ilkokul, ortaokul ve ortaöğretim kademelerinde jeopark eğitiminde ihtiyaç duyulan özgün içerikli çalışmalara zemin oluşturacağı düşünülmektedir.