Gudjonsson yönlendirilebilirlik ölçeğinin Türkçe geçerlilik ve güvenirlik çalışması

Görgü tanıklığı adli psikoloji alanında birçok araştırmanın yapıldığı tartışmalı bir konudur. Araştırma sonuçları tanık ifadelerinin kaynağı olan hafızanın güvenilir olmadığı ve birçok faktörden etkilendiğini göstermiştir. Bu değişkenler arasında sorgu sırasında sorulan soruların türü, yönlendirici soruların varlığı, sorgu sırasındaki olumsuz geri bildirimler gibi faktörler bulunmaktadır. Kişilerin sorgu sırasında bu faktörlerden ne derece etkilendiğini ölçmek amaçlı Gudjonsson tarafından Gudjonsson Yönlendirilebilirlik Ölçeği geliştirilmiştir. Bu ölçek Gudjonsson ve Clark (1986) tarafından ortaya konulan sorgu yönlendirmesini ölçmek amaçlı standardize bir ölçektir. Bu çalışmanın amacı Gudjonsson Yönlendirilebilirlik Ölçeğini Türkçe'ye çevirerek, Türkçe formunun geçerlilik ve güvenirlilik çalışmasını yaparak, elde edilen sonuçlar doğrultusunda uygulama alanında kullanabilecek geçerliliği ve güvenirliliği olan bir ölçek kazandırmaktır. Ek olarak elde edilen sonuçların uluslararası literatürdeki sonuçlar ile uyumluluğu incelenecektir. Bu amaç doğrultusunda ölçekle ilişkin öykü ve sorular Türkçe'ye çevrilmiştir. Daha sonra 175 katılımcı ya uygulanmıştır. Katılımcıların yaşı 19 ile 36 arasında değişmekte olup, 104'ü kadın 68'i erkektir. Katılımcıların %86,3'ü lisans öğrencisidir. Katılımcılar önce GSS 2 ölçeğine ilişkin öyküyü dinlemişlerdir. Daha sonra anında geri çağırma da bulunmaları istenmiştir. Geri çağırmadan sonra katılımcılar yaklaşık 45 dakikalık ara içinde Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği, Boyun Eğici Davranış Ölçeği ve Bilişsel Hata Ölçeğini doldurmuşlardır. Aradan sonra kişiler tekrar gecikmeli geri çağırmada bulunmuştur. Geri çağırma sonrasında kişiler yönlendirici soruları cevaplandırmışlardır. Betimsel analiz sonuçları anında geri çağırmadaki doğru bilgi ortalamasının 14 .99; anında geri çağırmadaki konfabülasyon ortalaması 3 ,23; gecikmeli geri çağırma için doğru bilgi ortalamasını 14 ,42; gecikmeli geri çağırmadaki konfabülasyon ortalaması 4 ,03; yield 1 puan türü için 5 ,25; yield 2 puan türü için 6 ,66; shift puan türü için ortalama 4,1 ve toplam yönlendirilebilirlik puanı ortalaması 9, 35 olarak hesaplanmıştır. Analiz sonuçları ölçeğin alt faktörlerinin cronbach alfa değerleri yield 1, yield 2, shift puan türleri için.713, .812, .600 olarak hesaplanmıştır. Faktör yapısı incelendiğinde orijinal ile uyumlu olarak yield 1 faktörünün tek boyutlu olduğu görülürken, shift faktörü tek boyut altında toplanmamış, bazı maddeler faktör yapısına uyum göstermemiştir. Yapı geçerliliği için belirlenen ölçekler ile GSS 2 puanları arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Sonuçlar farklı dillerdeki GSS 2 formu sonuçları ile kıyaslanarak tartışılmıştır. Çalışma sonuçları kültür ve dil faktörünün tanık hafızası ve yönlendirmesinde etkili olabileceğini önermektedir. Tanık hafızasına ilişkin süreçlerin karmaşıklığı sebebiyle birçok araya girici faktör araştırma sonuçlarını etkilemiş olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Gudjonsson Yönlendirilebilirlik Ölçeği konu ile ilgili uzmanlık bilgisi olan kişiler tarafından dikkatlice uygulanıp yorumlanabilmesine karşın hem GSS 2 hem de tanık hafızasına ilişkin daha fazla çalışma yapılması önemlidir.