Urla, Çeşme yarımadasında doğal ortam ile sosyo faaliyetler arasında ilişkiler

Çalışma alanı Karaburun Yarımadası'nın güneyinde Çeşme ilçesinin tamamım ve Urla ilçesinin batıdaki büyük kısmım kapsamaktadır. Urla-Çeşme Yarımadası'nda tipik Akdeniz iklimi koşullan hüküm sürmektedir. Frontal faaliyetlere bağlı olarak yağışların çok büyük bir bölümü kış ve bahar aylarında toplanmıştır. Yaz döneminde bölgede tek bir hava kütlesi hakim olduğundan yaz aylan yağışsız, sıcak ve kurak geçer. Çalışma alanında yıllık ortalama sıcaklık 17 C'dir. Ocak-Şubat aylarında 10 C'nin biraz altında seyreden aylık ortalama sıcaklıklar yaz aylarında 20 C'nin üzerine çıkar ve Temmuz ayında 25.4 C'ye ulaşır. Yıllık ortalama yağış tutan ise 590 mm'dir. Çalışma alanının oldukça karmaşık bir jeolojik yapısı vardır. En eski araziler, ildir ve Germiyan Yalısı arasında yer yer mostra veren Üst Paleozoyik'e ait kırıntılı birimler ve dolomitik kireçtaşlan olup pek fazla yer kaplamaz. Çalışma alanında geniş alanlar kaplayan ve yüksek sahalan oluşturan Mesozoyik birimleri ise Alt Triyas'tan Üst Kretase'ye kadar devamlı denizel ortamlarda çökelen kireçtaşlan ve fliş formasyonu ile temsil edilir. Araştırma alanının en genç tortullan; konglomera, kumtaşı, kiltaşı, marn ve kireçtaşından oluşan neojen göl çökelleridir. Neojen göl tortullan, çalışma alanının doğu ve batısmda geniş alanlar kaplar. Çeşme-Alaçatı arasında ise göl ortamında devresel volkanik faaliyetlere bağlı olarak tüf ara katkılı volkano-sedimanter formasyonlar yer almaktadır. Araştırma alanındaki volkanitler ise genel olarak Üst Miyosen-Pliyosen yaşlı andezitik tüf, aglomera ve lavlardan oluşur. Çoğu mevsimlik ve sel karakterli olan akarsuların denize döküldükleri ağız kesimlerinde ve yer yer tabanlı vadilerde bulunan Kuvaterner alüvyonlan ise çalışma alanının en genç birimleridir. Urla-Çeşme Yanmadası'nın kuzey-güney doğrultusunda uzanan merkezi kesimleri, genel olarak mesozoyik kireçtaşlanndan oluşan yüksek alanlar durumundadır. Merkezi sırt şeklindeki bu kütle, Pliyosen ve Kuvaterner' deki tektonik hareketlerle yükselmiş ve yer yer eğim atımlı faylarla parçalanarak kabaca kuzey-güney doğrultulu depresyonlar oluşmuştur. Daha sonra bu çöküntü alanlarında karstik süreçler de etkili olduğundan Barbaros, Kadıovacık ve Nohutalan depresyonlan gibi tektono-karstik depresyonlar meydana gelmiştir. Pliyosen ve Kuvaterner' deki tektonikII hareketler, yanmada kıyılarındaki kuzey-güney doğrultulu koy ve körfezlerin oluşumunda da rol oynamıştır. Genel olarak 250- 650 metreler arasında yükseltiye sahip merkezi sırtın doğu ve batısında, geniş çapta neojen göl tortullarının bulunduğu alçalım alanları mevcuttur. Kuvaterner'deki tektonik hareketlerle bu alçalım alanları içinde yer yer tali çöküntü alanları oluşmuştur. Batıda Alaçatı Ovası ve Gülbahçe Körfezi'nin güneyinde Malkaça ovası bu şekilde meydana gelmiş, denizel transgresyonlar ve akarsu faaliyetleri sonucu bu alanlar alüvyonlarla doldurulmuştur. Urla-Çeşme Yarımadası'nda mesozoyik kireçtaşlanndan oluşan arazilerde çatlak ve tabaka yüzeylerinde, karstik çukurlukların tabanlarında zonal toprak grubundan kırmızı renkli Akdeniz topraklan bulunur. Yüksek merkezi sırtın doğu ve batısında neojen göl tortullarının bulunduğu alanlarda genellikle AC horizonlu ve ana kayanın özelliklerini yansıtan rendzina topraklan yer alır. Bu sahalar tanmsal açıdan verimli alanlan oluşturur. Özellikle Alaçatı civannda volkano-sedimanter formasyonlar ve tüfitler üzerinde azonal topraklardan regosoller yer alır. Gülbahçe Körfezi batısı ve Alaçatı doğusunda geniş alanlar kaplayan andezit ve aglomeralar üzerinde ise intrazonal topraklardan kumlu- taşlı topraklar bulunur. Sık sık taşlan ve millenmeye uğrayan yer yer iç kesimlerdeki depresyonlarda, olgun vadi tabanlarında ve akarsulann kıyı bölgelerinde oluşturduğu birikim alanlarında entisol grubundan mil, kum ve çakıldan ibaret alüvyal topraklar bulunmaktadır. Sürekli aşınmaya uğrayan ve fliş formasyonundan oluşan eğimli arazilerde ise taşlı-çakıllı-kumlu litosoller mevcuttur. Urla-Çeşme Yarımadası'nda hüküm süren Akdeniz iklimi şartlarına bağlı olarak doğal bitki örtüsü de Akdeniz Fitocoğrafya Bölgesi'nin ışık ve sıcaklık istekleri yüksek, kuraklığa dayanıklı türlerinden oluşmaktadır. Çok çeşitli topoğrafik ana materyal ve toprak özelliklerine sahip yanmadada hemen her türlü ortamda klimaks tür kızılcam dır. Ancak yangınlar, tarla açma, yakacak temini ve aşın otlatma gibi tahribatlar sonucu maki ve garig formasyonlan kızılcam topluluklarının yerini büyük ölçüde almıştır. Mesozoyik kireçtaşı ve neojen tortullan üzerinde son derece gür ve çeşitli nemcil, yan nemcil maki elementleri hakimdir. Buna karşın, rejenerasyon yeteneği düşük, tüfit, aglomera ve andezitler üzerinde, birkaç türle temsil edilen kurakçıl maki, hatta garig vejetasyonu adeta yerleşmiş durumdadır. Ill Çalışma alanı bir bütün olarak iklim, bitki örtüsü hatta toprak özellikleri yanında Akdeniz zonobiyomu dahilindedir. Ancak yer yer özel toprak-ana materyal ve jeomorfolojik şartların ortam açısından belirleyici olduğu alanlar, farklı biyomlar oluşturmaktadır. Sahanın ekosistemlere ayrılması, doğal potansiyelin ve arazinin, sürdürülebilir ilkeler çerçevesinde rasyonel ve verimli kullanılmasında son derece önemlidir. Doğal ortamın rasyonel kullanımında büyük bir önem taşıyan diğer bir uygulama da 'arazi yetenek sınıfiaması'dır. ABD'de geliştirilen ve kısa zamanda tüm dünyada yaygınlaşan arazi sınıflandırma sistemi, çeşitli doğal ortam özelliklerine sahip arazilerden en prodüktif şekilde yararlanmayı amaçlar. Buna göre; arazi üç temel kullanım alam olarak tarım, otlak ve orman sahaları şeklinde belirli kriterlere göre kullanım türlerine ayrılır. Çalışma alanında önce iklim, yeryüzü şekilleri, litoloji, toprak özellikleri ve hidrografik özellikler gibi doğal ortam özellikleri ayrı ayrı ortaya konmuş; bilahare arazi biyomlara ve arazi yetenek sınıflarına ayrılarak her türlü fiziksel planlama için sağlıklı bir alt yapı oluşturulmuştur. Urla-Çeşme Yarunadası'nda, özellikle ikincil konut ve turizm yapılaşması ile otoban inşaatı gibi bazı alt yapı uygulamalarına bağlı olarak, tarım alanları önemli ölçüde azalmıştır. Buna karşın örtü altı tarımı, kümes hayvanı çiftlikleri, süt ve et verimi yüksek büyükbaş hayvan sayısı ve işletme büyüklükleri nitelik ve nicelik açısından artmaktadır. Bunların yanında son yıllarda yanmada kıyılarında ağ-kafes balıkçılığı hızla gelişmektedir. Özellikle Çeşme-Alaçatı yöresi ülkemizin en önemli turizm bölgelerindendir. 1998 yılı itibarı ile, İzmir ili bütününde turizm işletme belgeli tesislerin % 23'ü Çeşme'de bulunmaktadır. Çeşme ve Alaçatı'da turizm ve belediye işletme belgeli 207 konaklama tesisi bulunmaktadır. Belgeli tesislerin % 84'ü belediye işletme belgeli olmasına karşın, turizm belgeli nitelikli tesislerin sayısı ve yatak kapasiteleri hızla artmaktadır. Ancak yanmada turizmi halen turizmde monokültür olarak nitelenen deniz ve güneş turizmine dayanmaktadır. Çalışma alanında özellikle Kıran Yarımadası'nda karstik şekillerden mağaralar, dik yamaçlı derin boğaz vadiler, kalanklı koylar, zengin maki vejetasyonu ve kızılcam ormanlan gibi doğal çekicilikler, IV terk edilmiş köyler, rüzgar değirmenleri vb tarihi-kültürel çekicilikler henüz kapsamlı ve planlı olarak devreye sokulmuş değildir. Belirtilen doğal ve kültürel çekicilikler turizmde çeşitliliği sağlayabileceği gibi yılın diğer aylarında da turizm faaliyetlerinin devamım sağlayabilecek nitelikte görünmektedir. Ilıca ve Şifhe'deki termal kaynaklar da Avrupa standartlarında tesislerle değerlendirildiği takdirde, yarımada turizmi yaz sezonu dışmda da aktif bir turizm bölgesi haline gelebilecektir. Çalışma alam son yıllarda önemi giderek artan alternatif enerji kaynaklan açısından büyük bir potansiyel taşımaktadır. Çeşme-Alaçatı yöresi rüzgar enerjisi potansiyeli açısından ülkemizin en önemli yörelerindendir. Bu konu ile ilgili olarak Demirer Holding'in Germiyan'da kurduğu 3 rüzgar türbini ile Güçbirliği Holding'in Alaçatı'da tesis ettiği 12 adet rüzgar türbini yarımadanın elektrik enerji ihtiyacının önemli bir bölümünü karşılamaktadır. Ayrıca Ilıca ve Şifne jeotermal alanlarında derin sondajlarla elektrik enerjisi üretimi ya da başka amaçlar için yeterli sıcaklıkta jeotermal akışkan elde etme olasılığı yüksektir.