Cinsel istismarın yasal sürecinin, maruz kalanlar, ebeveynler ve profesyoneller açısından ekolojik sistem yaklaşımına göre incelenmesi

Bu çalışma, cinsel istismarın yasal sürecini cinsel istismarı deneyimleyen çocukların, ebeveynlerin ve profesyonellerin gözünden anlamak ve cinsel istismar olgusunu çok yönlü analiz etmek amacıyla planlanmıştır. Bu analiz, çocukların gelişimsel, kişilik ve davranış özelliklerini, aile özelliklerini, istismarda bulunanların özelliklerini, istismarı açıklama sürecini de kapsayan bir şekilde bütüncül olarak gerçekleştirilmiştir. Çocuğun cinsel istismarın yasal sürecini sağlıklı atlatabilmesinde mikro sistemde ebeveynler, kardeşler, akrabalar, okul sistemi ve öğretmenlerle ilişkileri, mezzo sistemde bu çevreyle etkileşimleri, ekzo sistemde sağlık, sosyal hizmet ve adli sistemlerle etkileşimleri, makro sistemde ise tutumlar, değerler, yasalar ve kültürle etkileşimlerinin önemi vardır. Bu nedenlerle çocuğa yönelik cinsel istismar olgusunun çok yönlü analizi ekolojik sistem yaklaşımı temel alınarak yapılmıştır. Araştırmada nitel yöntem ve teknikler kullanılmıştır. Araştırmanın özneleri; cinsel istismara uğradığı için Çocuk Koruma Merkezine başvuran ya da yönlendirilen, adli bildirimi yapılmış ve yasal süreci ve psikiyatrik tedavisi tamamlanmış olan, değerlendirme tarihinde yaş aralığı 13-18 yaş arasında ve zihinsel engeli olmayan 10 çocuk, 11 anne ve sağlık alanında, çocuk koruma alanında, çocuk adalet sisteminde görev yapan 12 profesyoneldir. Araştırmanın verileri fenomenolojik yaklaşıma uygun olarak, çocuklar, anneler ve profesyonellerle yapılan derinlemesine görüşmeler ve gözlem yoluyla toplanmıştır. Verilerin tematik analizinde MAXQDA 11 programı kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre; çocuktaki zihinsel yetersizlik, ergenlik dönemine ilişkin sorunların cinsel istismara uğramada risk faktörü oluşturabildiği; cinsel istismardan sonra ise özkıyım, bazı becerilerde gerileme gibi davranışlar görülebileceği ve bütün bunların da aslında gelişim dönemlerine uygun olabileceği; mikro sistemde cinsel istismarın ortaya çıkmasında en etkili ve en önemli kişinin anne; ikinci önemli kişinin ise öğretmen olduğu; çocuğa yönelik cinsel istismarda bulunanların herhangi bir ayırıcı ve tanımlayıcı özelliğinin bulunmadığı ortaya çıkmıştır. Ekzo sistemde polisin daha çok olumsuz tutum ve davranışlarıyla karşılaşıldığı; Çocuk İzlem Merkezleri'nde sağlıklı ifade ortamı, eğitimli personel ve çocuğun yüksek yararının gözetilmesi gibi olumlu nitelikler yanında bütüncül koruma sisteminin çalıştırılamadığı, izlem eksikliği, altyapı sorunları, sınırlılık ve ifadede taraflılık riski olması gibi olumsuzların yaşandığı; tıbbi süreçte adli tıp uzmanı ve psikiyatrların daha çok olumsuz tutum ve davranışlarıyla karşılaşıldığı, tedavinin eksik olması, profesyonellerin bakış açısı, çoklu muayeneler, muayene olmak için beklenen ortamın uygunsuzluğu gibi olumsuz niteliklerin olduğu; kovuşturma sürecinde profesyonellerin daha çok olumsuz tutum ve davranışları, bakış açısı, yetersizliği, uzmanların işlevsizliği, çoklu görüşmeler, duruşmalarda çocuğun sanıkla karşılaşması, hak ihlali gibi olumsuz niteliklerin daha fazla olduğu; ASPB'de kurumsal istismarın varlığı, profesyonellerin olumsuz tutum ve davranışları, kurumsallaşamama, eşgüdümsüzlük, izlem eksikliği ve denetimsizliğin daha çok yaşandığı, makro sistemde çocuk odaklı politika ve bütüncül çocuk koruma yasasının yetersizliği ile çocuğa yönelik toplumsal gibi algı olumsuz nitelikler saptanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; yasal süreçte ekzo ve makro sistemlerin olumsuz nitelikleri cinsel istismara uğrayan çocuklarda kaygı, korku, güvensizlik, yılgınlık, suçluluk duyguları yaratmakta; toplumsal değer ve yargıların ekzo sistemde profesyonellerin tutum ve davranışlarına yansıması, çocuğun sistemde ikincil örselenmesine yol açmaktadır. Elde edilen bulgular çerçevesinde çocuğa yönelik cinsel istismar olgusuna ekolojik sistem yaklaşımı çerçevesinde sosyal hizmet müdahale önerileri ve yasal sürecin yönetilmesinde vaka yönetimi modeli önerilmiştir. Araştırma bulgularının ve önerilerin sosyal hizmet kuram ve uygulamasına, metodolojisine ve çocuğa yönelik cinsel istismar politika ve hizmetlerine katkısı tartışılmıştır.