Türkiye'deki işletmelerin yenilikçilik yeteneklerini etkileyen faktörlerin analizi

Stratejik yönetim literatürü, işletmelerin zorlu pazar koşulları içerisinde rekabet avantajı geliştirmelerine yönelik çok çeşitli stratejilere odaklanmaktadır. Günümüzde ise, modern işletmelerin stratejilerinde rol oynayan en önemli hususlardan biri yenilikçiliktir. Diğer yandan, başta Ar-Ge faaliyetleri olmak üzere yenilik çalışmalarına tahsis edilen kaynaklar işletmelerin yeniliği temel bir yetkinlik olarak görüp görmediklerine dair çok önemli ipuçları içerir. Bir işletmenin, iş kolundaki diğer rakiplerine nispeten yüksek Ar-Ge yoğunluğuna sahip olması, yeniliğin şirket için stratejik önemini de gösterir. Ar-Ge'ye yüksek oranlarda yatırım yapan şirketlerin genellikle rakipleri ile yenilikçilik üzerinden rekabet etmeye çalıştıkları kabul edilir. Diğer yandan işletmelerin başta Ar-Ge olmak üzere yenilik faaliyetlerine ayırdıkları kaynakların firmaların yenilikçilik yeteneklerine katkı sağladığı düşünülebilir. Ancak, işletmelerin yenilikçilik faaliyetlerine ayırdıkları kaynakların, yeniliğin ortaya çıkarılmasında tek değişken olmadığı da iş hayatı içerisindeki çeşitli örnekleri incelediğimizde açıkça görülmektedir. Örneğin, Türkiye İstatistik Kurumunun 2002 yılından bu yana gerçekleştirmekte olduğu Yenilik Anketlerinin özet sonuçları incelendiğinde, işletme büyüklüğünün de yenilik harcamaları kadar etkili bir değişken olabileceği ortaya çıkmaktadır. Bu tez çalışması kapsamında, işletmelerin yenilik harcamaları ve bu harcamaların bileşenleri ile birlikte çalışan sayısı ve ciro gibi işletme büyüklüğüne yönelik değişkenler ve aynı zamanda işletmenin uluslararası pazara entegrasyon düzeyini göstermesi bakımından işletme sermayesindeki yabancı ortakların payı da bir değişken olarak ele alınarak incelenmiştir. Türkiye İstatistik Kurumu tarafından gerçekleştirilen Topluluk Yenilik Anketinde yer alan sektörlerin tamamında, bu değişkenlerin, işletmelerin yenilikçiliklerine etkisini ortaya çıkarmak üzere bir dizi probit analizi gerçekleştirilmiştir. Bu analizleri müteakip, daha kapsamlı bir dizi analize, Bilgisayar ve İlgili Faaliyetler, Araştırma ve Geliştirme Hizmetleri ve Ana Metal Sanayisi Sektörlerindeki yenilik dinamiklerini incelemek üzere başvurulmuştur. Bu incelemelerin sonucunda, açıklayıcı değişkenlerin etkilerinin ve incelenen sektörlerin kapsamlı bir karşılaştırması yapılmıştır. Gerçekleştirilen kapsamlı analizler ve sektör karşılaştırmaları, sektörden ve Ar-Ge harcamasının bileşiminden bağımsız olarak öne sürülen 'Ar-Ge harcamaları yenilikçiliği artırır' yaygın kanaatinin geçerli olmadığını ortaya koymuştur. Dahası, yenilik harcamasının kimi bileşenlerinin kimi sektörlerde yenilikçiliğe olumsuz etkisi dahi olabileceği görülmüştür. Bu nedenle, bu çalışmanın en önemli sonuçlarından biri, yöneticilerin yenilik harcamalarının hangi bileşenlerine öncelik verecekleri konusunda, ilgili sektörün yenilik dinamiklerinin ayrıntılı analizlerini göz önünde bulundurarak karar vermeleri gerektiğinin ortaya konmasıdır. Ayrıca, işletmelerin maddi olmayan varlıklarının geliştirilmesine yönelik yenilik harcaması bileşenlerinin diğer yenilik harcamalarından daha etkili olduğu, geniş bir veri setine dayalı olarak gerçekleştirilen bu tez çalışmasında somut bulgularla ortaya konmuştur