Yöneticilerin liderlik davranışlarının örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkisi ve örgütsel adalet algısının düzenleyici rolü: Muğla konaklama sektörü örneği

İşletme yönetimi yazınında Bateman ve Organ tarafından ilk kez 1983 yılında kullanılan Örgütsel Vatandaşlık kavramı tez çalışmasının odak noktasını oluşturmaktadır. Örgütsel vatandaşlık davranışı kavramı formal ödül sistemi tarafından doğrudan teşvik edilmeyen, fakat örgütün etkinliği için gerekli olduğu konusunda hemfikir olunan davranışları ifade etmektedir. Bu tez çalışmasında işgörenlerin örgütsel vatandaşlık davranışı gösterme düzeyini etkileyen önemli faktörlerden biri olduğu düşünülen liderlik uygulamaları boyutlarının etki düzeyinin ve bu etki üzerinde bir ara değişken olarak örgütsel adalet algısının rolünün netleştirilmesi amaçlanmaktadır. Tez çalışmasının kapsamını Marmaris ve Bodrum bölgelerinde faaliyet gösteren beş yıldızlı otel işletmelerinde çalışan orta ve alt düzey yöneticiler oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında katılımcılardan yöneticilerinin liderlik uygulamaları ile ilgili algıları, örgütsel adalet ile ilgili algıları ve örgütsel vatandaşlık davranışı eğilimleri ile ilgili veri toplanmıştır. Elde edilen veriler kullanılarak değişkenler arasındaki ilişkiler ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Anketlerin dağıtım, uygulanma ve toplama süresi iki ay boyunca devam etmiş, bu süre sonunda 176'sı Marmaris'te faaliyet gösteren otellerden 163'ü Bodrum'da faaliyet gösteren otellerden olmak üzere toplam 339 adet anket formu elde edilmiştir. Elde edilen verilere göre bu işletmelerde en yoğun olarak algılanan liderlik uygulamalarının harekete geçmeye imkan tanımak ve model olmak ile ilgili liderlik uygulamaları olduğu tespit edilmiştir. Bu işletmelerde algılanan örgütsel adalet algıları değerlendirildiğinde orta ve alt düzey yöneticilerin dağıtımsal adalet boyutu ile ilgili algılarının diğer boyutlara göre daha düşük düzeyde olduğu görülmüştür. Orta ve alt kademe yöneticilerin alınan ücret, terfi, ilerleme, takdir vb. kazanımlarla ilgili adalet algısının genel örgütsel adalet algılarından daha düşük düzeyde olduğu net olarak görülmektedir. Örgütsel vatandaşlık davranışları ile ilgili elde edilen verileri değerlendirdiğimizde yardımseverlik ve nezaket boyutundaki örgütsel vatandaşlık davranışlarını sergileme eğiliminin daha yüksek düzeyde olduğu görülmektedir. Araştırmanın temel amacı örgütsel vatandaşlık davranışlarının ortaya çıkışını olumlu etkileyen değişkenleri betimlemektir. Bu amaca yönelik olarak ilk önce liderlik uygulamaları ve örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre örgütsel vatandaşlık davranışlarını en etkili şekilde açıklayan liderlik uygulamaları olarak harekete geçmeye imkan tanımak, model olmak ve paylaşılmış bir vizyon oluşturmak ile ilgili liderlik uygulamaları ön plana çıkmıştır. Örgütsel adalet algıları ve örgütsel vatandaşlık davranışları ilişkisine baktığımızda ise bütün örgütsel adalet boyutlarının örgütsel vatandaşlık davranışlarıyla ilişkili olduğu görülmüştür. İşlemsel adalet ve etkileşimsel adalet boyutlarının örgütsel vatandaşlık davranışları üzerindeki etkisinin dağıtımsal adalete kıyasla daha güçlü olduğu tespit edilmiştir. Örgütsel adalet algılarının örgütsel vatandaşlık davranışları üzerindeki doğrudan etkisi değerlendirildikten sonra, örgütsel adalet algılarının liderlik uygulamaları, örgütsel vatandaşlık davranışları ilişkisindeki aracılık rolü değerlendirilmiştir. Yapılan analizde örgütsel adaletin kısmi olarak ara değişken rolü oynadığı, liderlik uygulamaları ve örgütsel vatandaşlık ilişkilerini güçlendirdiği gözlemlenmiştir. Hangi örgütsel adalet boyutunun ara değişken olarak etkisinin daha güçlü olduğunu belirlemek amacıyla yapılan analizde, işlemsel adalet algılarının, harekete geçmeye imkan tanımak ve model olmak liderlik uygulamalarıyla birlikte örgütsel vatandaşlık davranışını en yüksek düzeyde etkileyen örgütsel adalet boyutu olarak ön plana çıktığı tespit edilmiştir.