İmtiyazlı şirketlerde vergi ve muhasebe uygulamaları

Özel kesimin altyapı yatırımlarına katılım yöntemi olarak uygulanan imtiyaz usulünün son yıllarda gündemde olan en geniş uygulaması yap işlet devret modelidir. Kamu hizmeti imtiyaz sözleşmeleri ile uygulanan modelde sözleşmelerin idari yargı alanım ilgilendirdiği, Danıştay'ın denetimine tabi olduğu ve uluslararası tahkimin kabul edilemeyeceği uzun süren tartışmalardan sonra yargı kararları ile kesinlik kazanmıştır. Kamu altyapı yatırımlarına özellikle uluslararası yabancı sermayenin çekilmesini amaçlayan modelin önündeki en önemli engel tahkimin kabul edilmemesidir. Bu durum pek çok yabancı yatırımcının yatırım projeleri ile ilgilenmemesine veya çekingen davranmasına yol açmakta tahkimin kabul edilmemesi nedeniyle ülke riski arttığından finansman ve yatırım maliyetleri artmaktadır. İdare hukuku tartışmalarının yanı sıra imtiyazlı şirket uygulamalarının işletme hakkı devri yap işlet vb. projelerde birçok hukuki konuda tartışmalar yaratmaktadır. Disiplinler arası bir konu olan uygulamaların çözümünde birçok yasa maddesinin doğru yorumu gerek işletme sürelerinin gerekse yatırım maliyetlerinin doğru tespitini sağlamaktadır. Özellikle finansal sonuç doğuran ve birim hizmet teslim fiyatını yakından ilgilendiren teşvik vergi yasası uygulamaları önem kazanmış bulunmaktadır. İmtiyazlı şirketleri ilgilendiren en önemli vergi uygulaması sermayenin itfası hükmüdür. Ortakların yatırdıkları sermayenin geri ödenmesini amaçlayan madde uygulaması konusunda idarenin yeterli düzenlemeleri yapmaması nedeniyle yatırımcılar duraksama içine girmektedir. Sermayenin itfasının yanı sıra işletme hakkı devir bedelleri ile kamulaştırma bedellerinin değerlemesi, pilot şirket giderlerinin imtiyazlı şirkete devri, yeniden değerleme, yenileme fonu, tesislerin devri, özel maliyet bedelleri yatırım dönemi kur farkları gibi pek çok konu yoruma muhtaçtır. Tezin üçüncü bölümünde tüm tartışmalı konularla ilgili yasa maddeleri yorumlanarak hukuki çözüm önerileri sunulmuştur. Yatırımcı açısından en önemli konu yatırım karan alırken vereceği kararla ilgili parametreleri doğruya yakın tahmin ve analiz etmektedir. Ülkemizde yapılan uygulamalarda yap işlet devret modeli ile özel girişimlerin talip olduğu pek çok proje ile ilgili olarak yapılan fizibilite çalışmalarında mali mevzuat hükümleri doğru uygulanmamakta bunun sonucunda da yatırımcının önüne beklenmeyen maliyetler çıkmaktadır. Yap işlet devret projelerinin belli bir hukuksal tabana oturması kanaatimizce uygulamalarla olacaktır. Henüz yeni olan birkaç uygulamada da sorunlar henüz yaşanmış değildir. İdare birçok konuyu uygulamalar sırasında çözmek niyetindedir. Altyapı yatırımlarının bir an önce tamamlanmaması hem toplumsal maliyeti hem de işletmeler için dışsal ekonomileri olumsuz etkilemektedir. Kamu kesiminin proje önceliklerinin iyi tespit edilip doğru değerlendirmelerle uygulamaya geçilmesi hem kamu kesimini hem de özel sektöre zaman kazandıracak yatırımların maliyeti düşecektir. Bu amaçla yasal sorunlara çözüm bulunması, sözleşme ve şartnamelerde standardizasyona gidilmesi, kamu kuruluşları arasında koordinasyonun sağlanması, yeterli çalışma ve verilerin bulunmadığı projelerin ihale edilmemesi ve projeye talip olan firmaların elemelerinde objektif kriterlerin ön planda olmasının sağlanması bu tür yatırımların ve yatırımcıların önünü açacak başlıca önlemler olarak sıralanabilir. Tez üç bölümden oluşmaktadır. Tezin birinci bölümü imtiyaz sözleşmeleri, yap işlet devret modelinin hukuki çerçevesi ve imtiyaz niteliği başlığını taşımakta olup üç kısımdır. Birinci kısım kamu hizmeti ve görülme usulleri, ikinci kısmı imtiyaz usulü ve imtiyaz sözleşmeleri, üçüncü kısım ise yap işlet devret modeli ve kamu imtiyaz sözleşmeleri başlığını taşımaktadır. Bu bölümde, imtiyaz usulü imtiyaz sözleşmeleri, yap işlet devret modelinin tanımı, işleyişi, özellikleri, benzer modellerle karşılaştırılmasına yönelik açıklamalar yapılmıştır. ikinci bölümde; imtiyazlı şirketlerin tanımı, özellikleri, kuruluşu, faaliyetleri, son bulmaları ve imtiyazlı şirketler ilgili teşviklere, uygulamadan örneklerle yer verilmiştir. Tezin üçüncü bölümünde, imtiyazlı şirketlerde vergi ve muhasebe uygulamaları yönünden tartışmalı konulara ve çözüm önerilerine yer verilmiştir. Bu bölüm on beş kısımdan oluşmaktadır. Bu bölümde; sermayenin itfası, işletme hakkı devirleri, kamulaştırma bedelleri, pilot şirket giderleri, emlak vergisi, yeniden değerleme, yatırım dönemi kur farkları, özel maliyet bedelleri, tesisin devri ve devrin sonuçlan vb vergisel konular işlenmiştir.