Yönetim teorileri ışığında Pendik Belediyesi'nde yöneten ve yönetilen davranışları

VE GENELLEME Çalışmamızdaki ana amaç Pendik Belediyesi'nde yöneten - yönetilen ilişkilerinin hangi yönetim teorilerine uyduğunu belirlemek idi. Çalışmamızın asıl temelini oluşturan ampirik uygulamanın sonuçlarına göre Pendik Belediyesi'ndeki yönetim modelinin bilinen yönetim modellerinden herhangi birine uygun düşmediği görülmektedir. Sadece sonuca endekslenen, çerçevesi belirlenmiş emir-komuta zincirine bağlı klasik yönetim teorilerinin özelliklerinin yanı sıra, motivasyon, katılımcı yönetim, insan psikolojisi gibi etmenlere ağırlık vererek ve bireylerin verimli kılınması ile daha iyi sonuç almaya çalışan modern yönetim teorilerinin de bazı özellikleri görülmektedir. Otoritenin ağırlığı ve siyasetin yadsınamaz etkisi Pendik Belediyesi yönetim modelini klasik yönetim modelleri çizgisine çekerken, insan ilişkilerine, motivasyona verilen azımsanamayacak oranlardaki önem ise modern yönetim modellerinin de göz ardı edilmediği sonucunu doğurmaktadır. Pendik Belediyesi'nde esasları belirlenmiş, bu esaslar çerçevesinde uygulama üzerinde titizlikle durulan bir yönetim modeli yoktur. Mevcut yönetim modeli daha önceden beri süregelen bir yönetim anlayışının yeni siyasi kadronun göreve gelmesi ile kendi şahsi tutumlarım bu olgunun üzerine bina etmesi ile oluşmuştur. Burada göz önünde bulundurmamız gereken bazı şartlar vardır. Belediye yönetimleri kamu kurum ve kuruluşları kimliğinde olduğu için özel sektörde bulunan bazı avantajlara sahip değildir. Personel yönetiminin en önemli özelliklerinden biri personelin yeterli vasıflara sahip olması, çalıştıkları alanlarda görevin gereği olan bilgi, beceri ve tecrübeye sahip olması gerekmektedir. Bunun içinde, işe alınacak personelin istekliler arasından bu niteliklere en uygun olanların seçilmesi şartıyla alınması gerekir. Oysa belediye personeli içinde çoğunluğu memur kadroları oluşturur, belediyelerin bu memurları seçmede fazlaca bir yetkisi yoktur. Kendisine gönderilen mevcut kadrolarla çalışmak mecburiyetindedir. Bu mecburiyet daha en başından verimli bir yönetim modeli oluşturulmasına olumsuz bir etki eder. 117 Bir organizasyonda verimliliği arttıran en önemli öğelerden biri de motivasyondur. Belediyelerdeki personel mevzuatı gereği belediye yönetimleri maddi motivasyona ağırlık verememektedir. Zira memur maaşları merkezi idarece belirlenir ve bu belirlenen miktarlar dışında belediye yönetimlerince hiçbir ödeme yapılamaz. Belediye personeli ile ilgili ücret sınırlamaları belediyelerin kariyer sahibi, aranan niteliklere sahip personeli istihdam etmesini imkansız hale getirmektedir. Belediyelerin kamu kurumu olma özelliğinin yanı sıra siyasi yönünün de bulunması verimli bir yönetim modelinin oluşturulabilmesi açısından olumsuz bir etmendir. Sağlıklı bir yönetim modelinin oluşturulabilmesi için gerek personel içi ilişkilerde gerekse yöneten-yönetilen ilişkilerinde dil, ırk, cinsiyet, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmemelidir. Buna rağmen günümüzde özellikle belediyelerde ve hatta merkezi idarelerde siyasetin ağır basması ile beraber bu hususlarda birçok yanlış uygulamalar yapılmaktadır. Siyasi bakış açısının ön planda tutulması sebebiyle kişilik ve davranış yönünden organizasyonun yararını üstün tutan kişiler yerine, siyasi çıkarları ön planda bulunduranlar göreve getirilmektedir. Bütün bu olumsuzluklar tutarlı ve verimli bir yönetim felsefesini oluşturan zorlaştırıcı etmenler olmakla beraber yine de verimli bir yönetim modelinin oluşturulamamasına mazeret teşkil edemezler. Zira yönetim teorilerinin temeli mevcut şartlar altında hizmeti / üretimi optimize etme amacına dayanır. Dolayısıyla belediye yönetimleri mevcut şartları göz önünde bulundurarak kendilerine özgü bir yönetim modeli oluşturmahdırlar. B. ÖNERİLER Çalışmamızın teorik bölümünde anlatılan klasik ve modern yönetim teorilerinden herhangi birinin birebir uygulanmasını beklemek gerçekçi olmaz. Tezimizin teorik bölümünde belirtilen yönetim modellerini ve ampirik çalışmamızın sonuçlarını göz önünde bulundurarak Pendik Belediyesinde verimli bir yönetim modeli oluşturulabilmesi için şu tavsiyelerde bulunmak mümkündür: 118 1- Belediye yönetimlerinin hizmet üreten bir kuruluş olduğu gerçeğinden hareket etmemiz gerekmektedir. Hizmet sektörlerinde başarının en önemli şartlarından birisi de şirket elemanları ile müşteri arasındaki diyalogtur. Müşteri sadece kendisine sunulan ürünün kalitesine değil bu ürünün sunulması esnasında sergilenen tavırlara da dikkat eder. Personelin tavırlarının olumlu olması ise onların çalışma şartlan ile direkt ilgilidir. Personel kendisinin katıldığı kararların uygulamasında daha samimi ve gayretli olur. Bu da ancak çoğulcu yönetim anlayışının ve astların yönetime katılımının sağlanması ile mümkün olabilir. Pendik Belediyesi'nin bu konuda başarısız olduğu görülmektedir. Bu sebeple; ast-üst arası iş değerlendirme toplantılarının daha sık yapılması, karar verilmeden önce personelin fikirlerinin alınması ve personele eleştiri hakkının tanınması gerekmektedir. 2- Hizmet içi denetimler arttırılmalıdır. Özellikle memur ve kadrolu elemanlarla ilgili mevzuattaki sınırlamalara rağmen birebir insan ilişkilerini ön plana çıkararak otoriteye değil, ekip ruhu anlayışına dayalı denetim mekanizmaları oluşturulmalıdır. 3- Siyasi etkiyi en aza indirebilmek için özellikle teknik ağırlıklı bölümlerde teknik elemanların görüşleri birinci önceliğe haiz kılınmalıdır. 4- Problemleri en aza indirip iletişim kopukluğunun bertaraf edilmesi için her bölüm içinde ayrı ayrı, herkesin rahatça konuşabileceği, beyin fırtınaları toplantıları yapılmalıdır. 5- İşyerindeki verimin ancak personelin veriminin artırılması ile artacağı bir gerçektir. Özellikle son yıllarda büyük kabul gören toptan kalite anlayışı her personelin ayrı ayrı hedefe odaklanarak verimliliğini arttırma anlayışına dayanmaktadır. İnsanların bir makina olmadığı, faaliyetlerini belli kurallara bağlayarak veriminin her zaman arttırılmasının mümkün olmadığı bir gerçektir. Bu verimliliğin arttırılmasında toplumsal ve psikolojik faktörler en önemli unsurlardır. Dolayısıyla belediye yönetiminin iş organizasyonuna değil işçinin organizasyonuna önem vermesi gerekmektedir. 119 6- Başaralı bir yönetimin oluşturulabilmesi için yönetim kadrosundaki kişilerin yöneticilik ve davranış bilgileri ile donatılmaları gerekmektedir. Sadece yöneticilik bilgileri ile donatılmış bir kişi davranış bilimlerinde yetersiz ise iyi bir yönetici olamaz. 7- Emek unsuru sadece ücret karşılığında çalıştırılan bir makina ya da araç değildir. Bu unsurun insan olması dolayısıyla duygu ve düşünceleri ile günlük stresleri yaptığı işteki başaranını da etkilemektedir. 113 Dolayısıyla personelin verimini artırmak sadece fiziki mekan ihtiyacının giderilmesi veya iyi bir personel planlamasıyla mümkün olmaz. Aynı zamanda lider etmeninin de olumlu olarak devreye girmesi gerekir. 'Liderlik' sadece mevcut yöneticiye taranan yasal ve / veya meşru yetkilerin zorlayıcılığı sonucu personelin kuruluş amaçları doğrultusunda harekete geçirilmesi değildir.' 114 Lider, personeli kendine inandıran, güvendiren, onları ortak amaç için çalışmaya teşvik eden yöneticidir. Bu anlamda Pendik Belediyesi'nde lider eksikliği göze çarpmaktadır. Her ne kadar personelin yöneticilere güven oranı yüksek ise de, onları otoriter tanımaları ve iletişim, çoğulcu yönetim eksikliği, Pendik Belediyesi'nde lider yönetici eksikliğini göstermektedir. Bu sebeple özellikle belediye başkanının bu vasıflara sahip olması gerekir. 8- Örgüt kültürü: Kurumların basanlarının temelinde yatan sebeplerden biri de bu kurumun çalışanlarının ortak bir kurum kültürüne sahip olmaları ile ilgilidir. Kültür, örgütlerde bir dizi işlemleri yerine getirir. Birincisi sınırlayıcı ve belirleyici bir rolü vardır, yani bir örgüt ve diğerleri arasındaki farkı ortaya çıkarır, ikincisi örgüt üyelerinin kimlik duygusunu artırır. Üçüncüsü, bir ortak değere kişisel 113 -J S 21. Yüzyılda Liderlik Sempozyumu, 6 Haziran 1997, Bildiriler Kitabı, Cilt 2, istanbul 1997, Sf.453 114 21. Yüzyılda Liderlik Sempozyumu, 6 Haziran 1997, Bildiriler Kitabı, Cilt 2, İstanbul 1997, Sf.453120 çıkarlardan daha fazla bağlanmasını kolaylaştırır. Dördüncüsü, örgütü biramda tutmaya yarayan bir yapı taşıdır. Beşincisi, bir kontrol mekanizması oluştur. 1 115 Bu etkenler ise başarıyı artırır. Pendik Belediyesi'nin de bir örgüt kültürüne sahip olması gerekir. Ama bunun için önce yöneticilerin buna inanması ve sonra da personel ile diyalogunu artırması gerekir. Bu öneriler dikkate alındığında, Pendik Belediyesi'nde belediye şartlarına uygun bir yönetim modelinin gerçekleşeceği kanaatindeyiz. Bu yönetim modeli ana hatları ile klasik yönetim modellerine benzer olacaksa da ayrıntılara inildiğinde çağdaş yönetim modeli uygulamalarının özellikleri görülecektir. Zira neoklasik yönetim teorilerinin uygun ne de çağdaş yönetim teorilerinin uygun bir anlayış kamu kurum ve kuruluşlarında başlı basma uygulanmaları mümkün değildir. Klasik yönetim modeli daha çok ekonomik ve kültürel yönden geri kalmış toplumlarda verimli olurken, modern yönetim modelleri ise gelişmiş toplumlarda başardı olmaktadır. Her ne kadar ülkemiz gelişmiş ekonomik seviyeye sahip değilse de çalışmamızın olgusal durumunu gösterir bölümde de görüldüğü gibi belediye personelinin sosyo-ekonomik ve eğitim seviyesi toplum ortalamasının üzerindedir. Bu sebeple ne modern ne de klasik teori belediyelerde birebir uygulanamaz. Yönetim teorisyenlerinin de belirttiği gibi önemli olan; yönetim mekanizması içerisinde bulunanların birbirlerini ve onları bir araya getiren şartları iyi tanıması ve bu şartlar dahilinde bulunulan ortama uygun; ne insanı bir makina gibi gören ne de sadece onun psikososyal ihtiyaçlarını tatmine yönelik bir tutum sergileyen bir davranış içinde olmamalarıdır. 11521. Yüzyılda Liderlik Sempozyumu, 6 Haziran 1997, Bildiriler Kitabı, Cilt 2, İstanbul 1997, Sf.281