Merhamet yorgunluğu düzeyinin çalışanların motivasyonu ve iş doyumlarına etkisi: Sağlık çalışanları üzerinde bir uygulama ve kamu-özel hastane karşılaştırması

Merhamet kavramı; bireyin, yaşadığı kötü ve acı olaylardan etkilenmesi sonucu ortaya çıkan üzüntü ve acıma hissi olarak tanımlanmaktadır. Birey, üzüldüğü ve acıdığı başka bir bireye yardım etmek için kendini onun yerine koymakta, onunla aynı acıyı hissetmekte ve yardım etmek için kendini ona adamaktadır. Motivasyon, çalışan bireyin iş yapmayı istemesi kavramıdır. Çalışma isteğinin olabilmesi için bireyin hedefleri ve amaçlarıyla, çalıştığı kurumdaki hedeflerin aynı yönde olması gerekir. Bireyin çalıştığı kurumla ilgili olarak memnuniyet hissi ve bireyin işine karşı geliştirdiği olumlu tutum ise iş doyumu olarak adlandırılmaktadır. Merhamet yorgunluğu, sağlık çalışanlarında gözlenen fiziksel, duygusal ve zihinsel yorgunluk olarak tanımlanan, motivasyon ve iş doyumunda azalmaya yol açan zihinsel bir durumdur. İnsanın kendisini bunalmış, yorgun, kimsesiz, çaresiz ve tükenmiş hissetmesine neden olabilmektedir. Bu çalışmanın amacı, merhamet yorgunluğunun hekim dışı sağlık çalışanlarındaki etkisini belirlemek ve motivasyon düzeyleri ile iş doyumları açısından ilişki olup olmadığını ortaya çıkarmaktır. Bu tez çalışmasında elde edilen bulgulara göre, motivasyonu bozulan ve/veya çalıştığı işte doyuma ulaşmış sağlık çalışanlarına yönelik yeni ve özgün projelerin yapılması amaçlanmıştır. Bu tez çalışmasının kapsamını, 109' u erkek, 301' i kadın olmak üzere toplam 410 hekim dışı sağlık çalışanı oluşturmaktadır. Araştırmaya katılan sağlık çalışanlarının 281' i 20-29 yaş aralığındadır. Sağlık çalışanlarının departmanlarına bakıldığında; 68 kişinin dahili hasta servisinde, 67 kişinin karma hasta servisinde, 66 kişinin cerrahi hasta servisinde, 55 kişinin yoğun bakımda, 39 kişinin ise acil serviste çalıştığı görülmüştür. Merhamet yorgunluğu puanları demografik değişkenlere göre karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>0,05). Merhamet yorgunluğu puanları ile sağlık çalışanlarının eğitim durumuna ve toplam çalışma süresine göre karşılaştırma yapıldığında anlamlı bir fark olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Motivasyon ölçeğinin puanları, demografik değişkenlere göre karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık yoktur (p>0,05). Medeni durum, yaş, hastanede çalışma süresi ve departmanlarına göre bakıldığında ise anlamlı bir fark olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). İş doyumu puanları demografik değişkenlere göre karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>0,05). Sağlık çalışanlarının görevlerine ve departmanlarına göre karşılaştırıldığında ise anlamlı bir fark olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Bilinçli farkındalık alt boyutu iş doyumundan, sevecenlik alt boyutu ise motivasyondan pozitif etkilenmektedir. Sonuç olarak, merhamet yorgunluğunun gelişmesinde ücret faktörü çalışanlar için yüksek etkili sebep olarak karşımıza çıkmaktadır. Bunun nedeni olarak ülkemizdeki ekonomik dalgalanmaların büyük rol oynadığı söylenebilir. Kamu hastanesinde hasta talebinin fazla olması ve terfi sistemlerinde adil olmayan yaklaşımlar gibi problemler ön plana çıkarken, özel hastanelerde ise yoğun mesai saatleri ve sağlık çalışanına düşük miktarda ücret verilmesi büyük sorun teşkil etmektedir. Ayrıca, her ne kadar merhamet yorgunluğu, eşduyum yorgunluğu, şefkat yorgunluğu gibi kavramlar benzer anlamda kullanılsa da, çeşitli kaynaklarda farklı anlamlarda kullanıldığı için bu kavramların anlam karmaşasına yol açtığı düşünülmektedir. Bunu önlemek için de merhamet yorgunluğu ile ilgili bilimsel çalışmaların arttırılması, merhamet yorgunluğu ile başa çıkmak için eğitimlerin verilmesi, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı için yeni strateji ve politikaların geliştirilmesi önerilmektedir.