İş sağlığı ve güvenliği maliyetlerinin inşaat sektöründeki iş kazaları üzerindeki etkisinin analizi

Teknolojinin ilerlemesi, yenilikleri beraberinde getirmesinin yanında birçok sektörde farklı tehlike ve riskleri ortaya çıkarmıştır. Bu sektörlerin başında gelen inşaat sektörü çok fazla risklere sahip olması nedeniyle iş sağlığı ve güvenliği açısından oldukça önemlidir. Son yıllarda dünya genelinde teknolojide büyük gelişmelerin yaşanmasıyla birlikte üretim ve rekabet düzeyi büyük ölçüde artış göstermiştir. Üretim artışı ve rekabetin yoğunlaşması, üretimde yeni teknolojilerin kullanılması, teknoloji yenileme süresinin kısalması, çalışanlar açısından yeni tehlikeler ve risklerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Teknoloji düzeyinin yükselmesi, çalışanların yeni teknolojilere uyum sağlamalarındaki güçlükler, üretim proseslerinin karmaşık hale gelmesi, rekabetin getirdiği zamana karşı yarış, çalışma ortamının uygunsuzluğunun yaşatmış olduğu stres, çalışanlar için iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini gün geçtikçe daha da önemli hale getirmektedir. Dünyada iş sağlığı ve güvenliği konusunda çok önemli gelişmeler kaydedilmesine rağmen, diğer sektörlere kıyasla, ekonomilerin itici gücü ve istihdamın temel alanı olan inşaat sektöründe yaşanan kaza oranlarında kayda değer bir iyileşme gözlenmemektedir. Dinamik olan yapısı, teknoloji değişimindeki yüksek sıklık oranı, kalifiye olmayan eleman sayısının fazla olması, taşeron sisteminin sağlıksız yapısı, çalışma ortamının yüksek risk taşıması ve yaşanan kazaların sonuçlarının ağır olması nedeniyle diğer çalışma alanları karşısında, inşaat sektöründe mevcut güvenlik önlemleri yanında, ek güvenlik önlemlerinin de devreye konulmasını zorunlu hale getirmektedir. Bu çalışmada, İstanbul ili sınırları içinde 2013 yılında başlayıp, 2017 yılında tamamlanan 220.000-500. 000 metrekare kapalı alana sahip yaklaşık yetmiş beş bina inşaatı projesi arasından iş sağlığı ve güvenliği maliyetleri ve iş kazaları verilerine ulaşılabilen on beş farklı inşaat firmasının on beş farklı bina inşaatı projesi ele alınmıştır. Ele alınan projeler, inşaat sektörü içinde bina inşaatı grubuna giren, özellikleri aynı olan, homojen karakter gösteren projelerdir. Çalışmanın konusunu oluşturan inşaat sektöründe iş sağlığı ve güvenliği maliyetleri yangın, iş ekipmanları, elektrik, sağlık, kişisel koruyucu donanımlar, genel ekipmanlar, eğitim ile iş sağlığı ve güvenliği hizmet maliyetleri olarak sekiz başlık altında toplanmıştır. Örnek alınan on beş bina inşaatı projesinin, 2013- 2017 yılları arasında yukarıdaki maliyet kalemleri için iş sağlığı ve güvenliği maliyet verileri elde edilmiş, fiili kişi başı ve metrekare birim maliyetleri hesaplanmıştır. Piyasa araştırması yapılıp, her kriter için tesadüfi olarak 3 farklı iş sağlığı ve güvenliği firmasından teklifler alınmış ve bunların aritmetik ortalamaları hesaplanmış, iş sağlığı ve güvenliği sekiz ana maliyet alanına göre standart birim maliyetler bulunmuştur. Örnek alınan on beş bina inşaatı projesinin, iş kazalarından kaynaklı kayıp iş günleri verilerine ulaşılıp, her bir proje için kaza ağırlık oranları hesaplanmıştır. Bu çalışmanın amacı, on beş bina inşaatı projesinde (220. 000 m2-500.000m2) 2013- 2017 dönemi için mevzuatın öngördüğü ve zorunlu kıldığı 8 iş sağlığı ve güvenliği kriteri için belirlenen fiili birim maliyetler ile kaza ağırlık oranı arasında bir ilişki olup olmadığı, eğer varsa bu ilişkinin negatif yönlü mü, yoksa pozitif yönlü mü olduğudur. Yani iş sağlığı ve güvenliği alanında yapılan maliyetlerin kaza ağırlık oranı üzerindeki etkisinin araştırılmasıdır. İnşaat firmalarının projeleri için kayıp günlü iş kazaları verilerinden hesaplanan kaza ağırlık oranını azaltmak yönünde iş sağlığı ve güvenliği konusunda planlamış oldukları bütçeler için optimal maliyetleri hesaplamaktadır.