Erbaa'da bazı tıbbi aromatik bitkilerin coğrafi dağılışı ve kırsal kalkınma ilişkisi

Türkiye'de kırdan kente göç süreci devam etmektedir. Bu süreçte kırdaki mevcut ve muhtemel potansiyeli değerlendirecek aktif nüfus da göçe katılmaktadır. Gerek kırsal aktif nüfusu yerinde tutmak, gerekse bu nüfus vasıtası ile kır potansiyelinin değerlendirilerek ülke ekonomisine katkısının sürdürülmesi için hem devlet, hem de özel sektör tarafından arayışlar devam etmektedir. Çeşitli plan ve teşviklerle bu kötüye gidiş durdurulmaya ya da en azından yavaşlatılmaya çalışılmaktadır. Kırdan kente göçü önlemek için kırsal nüfusun gelir kaynaklarının arttırılması ve hayat şartlarının iyileştirilmesi öncelikli başlıca tedbirler olarak görülmektedir. Bu araştırmada Erbaa yöresi örneğinden hareketle tıbbi aromatik bitkilerin yetiştiriciliği yapılarak kırsal kesimde refah düzeyinin arttırılması ve bu yolla kırdan kente göçlerin azaltılmasının mümkün olup olamayacağı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Dünya genelinde antibiyotik ve türevlerinin neden olduğu zararların dikkat çekmeye başlaması buna bağlı olarak insanların hastalıklardan kurtulmak için daha doğal yolları tercih etmesi tıbbi aromatik bitkilerin kullanımını yaygınlaştırmıştır. Böylelikle insanların kimyasallardan uzaklaşma isteğiyle dünyada ve Türkiye'de tıbbi aromatik bitkilerin gerek alternatif tıp gerek kozmetik alanındaki kullanımının arttırılmasına yönelik çalışmalar hız kazanmıştır. Tokat'ın Erbaa İlçesi kırsal kesimi tıbbi ve aromatik bitki çeşitliliği bakımından oldukça zengindir. Çoğunlukla toplayıcılık yoluyla temin edilen tıbbi aromatik bitkiler çeşitli hastalıkların tedavisinde yerel halk tarafından kullanılmaktadır. Ayrıca bu bitkiler dönem dönem bazı şirketler tarafından toplatılıp İstanbul, İzmir, Mersin, Yalova, Bursa gibi illerdeki fabrikalara götürülmektedir. Erbaa İlçesi kırsal kesiminde var olan tıbbi ve aromatik bitkilerin coğrafi dağılışı arazi çalışmaları ile tespit edilmiştir. Bu bitkilerden bazıları değerlendirilip her bitki için ArcGIS 9.3 programı ile genel dağılış haritası oluşturulmuştur. Bu yayılış haritalarına göre bitkilerin yetişme ortamlarının genel özelliklerinden yola çıkılarak hangi bitkilerin kültüre alınma yoluyla kırsal kalkınmaya destek olabileceği üzerinde durulmuştur. Böylelikle bu bitkilerin sürdürülebilir kırsal kalkınma için devlet desteği ile kontrollü bir şekilde üretilmesinin, kırsalda yaşayanlara alternatif ürün olarak gelir kapısı olabileceğine dikkat çekilmiştir. Araştırmalar Erbaa yöresinde her köyde en az bir tıbbi aromatik bitkinin var olduğunu göstermektedir. Tespit edilen türlerden sarı kantaron en çok yayılışa sahip olan türdür ve 50 köyde yayılış göstermektedir. Bunun dışında çuha çiçeği, kekik, civanperçemi ve at kuyruğu 20'den fazla köyde görülen türlerdir. Yörede en az yayılma alanına sahip olan kırmızı kantaron ise yalnızca bir köyde tespit edilmiştir. Doğal yaşam alanı dışında iki türün yetiştiriciliği yapılmaktadır. Bunlardan birincisi olan tıbbi nane Kale, Hacıpazarı, Yukarı Çandır, Tepekışla köyleri ve Erbaa ilçe merkezinde yetiştirilirken, diğer tür olan sumak ise Meydandüzü köyünde yetiştirilmektedir. Tıbbi nane yetiştiriciliği sözleşmeli tarım olarak yapılırken sumak için herhangi bir destek alınmamıştır. Yapılan bu çalışma ile Erbaa'da kırsal kalkınmayı desteklemek için alternatif bir yol önerilmiştir. Tıbbi ve aromatik bitkilerin, Erbaa örneği üzerinden değerlendirilmesi yoluyla bu çalışmanın diğer çalışmalara altlık oluşturabileceği öngörülmüştür.