İş analizine dayalı olarak geliştirilen bir iş tanımı modeli

Hemşirelik bakımının, etkili bir şekilde yapılabilmesi bu alan içine giren her düzeydeki hasta bakım personelinin görev, yetki ve sorumluluklarının açık ve seçik olarak önceden saptanması ile mümkündür. Hemşireliğin, bugün toplumda bir meslek olarak yerini alabilmesi için, sıkı işbirliği yaptığı diğer sağlık disiplinleri ile, olumlu bir şekilde çalışabilmesi için, hemşirelerin görev ve yetkilerinin neler olduğunun belirlenmesi gerekmektedir. Bugün hemşirelerin yüklenmekle sorumlu oldukları görevler o kadar karışık ve çeşitli tıp ve bilimdeki yenilikler öyle bir hızla ilerlemekteki, hemşirelerin böyle bir ortam içindeki faaliyet ve yetkilerinin açıklanması, yurdun sağlık politikası açısından önem taşımaktadır. İş analizine dayalı olarak bir iş tanımı modeli geliştirmek amacıyla planlanan ve tanımlayıcı tipte bir araştırma özelliği taşıyan bu çalışma, 1-15 Şubat tarihleri arasında, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Nöroşirurji Kliniğinde çalışan 30 hemşire ile yürütülmüştür. Araştırma verileri anket yöntemi ile toplanmıştır. Veri toplamada hemşirelerle ilgili sosyo-demografik özellikleri ve işlerine ve iş yaşamlarına ilişkin özellikleri içeren veri formu, işin gerektirdiği faktör elemanlarına ilişkin veri formu ve hemşirelik işlevlerini gerçekleştirme durumlarına saptamaya yönelik ölçekten oluşan ve araştırmacı tarafından geliştirilen veri formları kullanılmıştır. Araştırmada veriler, yüzdelik hesaplan, varyans analizi ve Mann-Whitney U testi kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular değerlendirildiğinde; işin gerektirdiği yetenek faktörünün puan ortalaması, servis hemşirelerinde 3 .71, yoğun bakım ve ameliyathane hemşirelerinde 3.62 olarak saptanmıştır. Yetenek faktörü puan ortalamasının yaş, eğitim düzeyi, meslekte ve nöroşirurji kliniğinde çalışma süreleri, çalıştıkları birim ve görev şekillerine göre farklılık göstermediği saptanmıştır. İşin gerektirdiği düşünsel çaba faktörünün puan ortalaması, servis hemşirelerinde 3 .51, yoğun bakım hemşirelerinde 3 .52, ameliyathane hemşirelerinde 3 .57'dir. Düşünsel çaba faktörü puan ortalamasının yaş, eğitim düzeyi, meslekte ve nöroşirurji kliniğinde çalışma süreleri, çalıştıkları birimlere göre farklılık göstermediği, görev şekillerine göre farklılık gösterdiği saptanmıştır. işin gerektirdiği bedensel çaba faktörünün puan ortalaması, servis hemşirelerinde 2 .91, yoğun bakım hemşirelerinde 3 .22, ameliyathane hemşirelerinde 2.94 olarak bulunmuştur. Bedensel çaba faktörü puan ortalamasının yaş, eğitim düzeyi, meslekte 220 ve nöroşirurji kliniğinde çalışma süreleri, çalıştıkları birim ve görev şekillerine göre farklılık göstermediği saptanmıştır. Malzeme sorumluluğuna ilişkin puan ortalaması, servis hemşirelerinde 3 .23, yoğun bakım hemşirelerinde 3 .00, ameliyathane hemşirelerinde 3.54 tür. Yaş, eğitim düzeyi, meslekte ve nöroşirurji kliniğinde çalışma süreleri, çalıştıkları birim ve görev şekillerinin malzeme sorumluluğu üzerinde bir etkisinin olmadığı belirlenmiştir. Makine, araç ve gereç sorumluluğunun yoğunluğuna ilişkin puan ortalaması, servis hemşirelerinde 1 .50, yoğun bakım hemşirelerinde 1 .87, ameliyathane hemşirelerinde 1 .84, niceliğine ilişkin puan ortalaması servis hemşirelerinde 1 .93, yoğun bakım hemşirelerinde 2 .16, ameliyathane hemşirelerinde 1.27 olarak bulgulanmıştır. Hemşirelerin makine, araç ve gereç sorumluluğunun niceliğine ilişkin puan ortalamasının görev şekillerine göre farklılık gösterdiği saptanmıştır. Hizmetin sürekliliği sorumluluğuna ilişkin puan ortalaması, servis hemşirelerinde 2 .53, yoğun bakım hemşirelerinde 2 .83, ameliyathane hemşirelerinde 2 .68'dir. Hemşirelerin görev şekillerinin, hizmetin sürekliliği sorumluluğunu etkilediği belirlenmiştir. İş güvenliği sorumluluğunun yoğunluğuna ilişkin puan ortalaması, servis hemşirelerinde 1 .59, yoğun bakım hemşirelerinde 1 .75, ameliyathane hemşirelerinde 1 .34, niceliğine ilişkin puan ortalaması servis hemşirelerinde 2 .86, yoğun bakım hemşirelerinde 3 .10, ameliyathane hemşirelerinde ise 2.12 olarak bulunmuştur. Hemşirelerin çalıştıkları birimin iş güvenliği sorumluluğunun niceliğini etkilediği saptanmıştır, iş güvenliği sorumluluğunun yoğunluğu ve nicelik puan ortalamasının, görev şekillerine göre farklılık gösterdiği bulgulanmıştır. Çevre koşulları faktörünün yoğunluğuna ilişkin puan ortalaması, servis hemşirelerinde 1 .94, yoğun bakım hemşirelerinde 2 .40, ameliyathane hemşirelerinde 1 .52, niceliğine ilişkin puan ortalaması servis hemşirelerinde 2 .92, yoğun bakım hemşirelerinde 2 .89, ameliyathane hemşirelerinde ise 1.98 olarak belirlenmiştir. Çevre koşullarının yoğunluğuna ilişkin puan ortalamasının çalıştıkları birimlere göre farklılık gösterdiği saptanmıştır. Hemşirelerin görev şekillerinin çevre koşullarının yoğunluğu ve niceliğini etkilediği belirlenmiştir. Hemşirelerin doğrudan bakım işlevlerine ilişkin puan ortalamaları, servis hemşirelerinde 2 .65, yoğun bakım hemşirelerinde 3 .07, ameliyathane hemşirelerinde 0.44 olarak belirlenmiştir. Hemşirelerin çalıştıkları birim ve görev şekillerinin doğrudan bakım işlevlerini gerçekleştirme durumlarını etkilediği saptanmıştır. Hemşirelerin yönetimsel işlevlerine ilişkin puan ortalamaları, servis hemşirelerinde 1 .75, yoğun bakım hemşirelerinde 1 .65, ameliyathane hemşirelerinde 1.98'dir. 221 Yönetimsel işlevlerine ilişkin puan ortalamalarının yaş grubu ve görev şekillerine göre farklılık gösterdiği saptanmıştır. Hemşirelerin eğitimsel işlevlerine ilişkin puan ortalamaları servis hemşirelerinde 1 .92, yoğun bakım hemşirelerinde 1 .42, ameliyathane hemşirelerinde 1 .08'dir. Yaş grubu, eğitim düzeyi, meslekte ve nöroşirurji kliniğinde çalışma süreleri, çalıştıkları birim ve görev şekillerinin eğitimsel işlevlerini gerçekleştirme durumlarını etkilemediği belirlenmiştir. Hemşirelerin araştırma işlevlerine ilişkin puan ortalamaları, servis hemşirelerinde 1 .05, yoğun bakım hemşirelerinde 0 .80, ameliyathane hemşirelerinde ise 1.07 olarak saptanmıştır. Hemşirelerin araştırma işlevlerini gerçekleştirme durumlarının görev şekillerine göre farklılık gösterdiği saptanmıştır. Bu bilgiler ışığında, nöroşirurji kliniğinde çalışan hemşirelerin yoğun iş yükü ve rol belirsizliği gibi sorunların aşılabilmesi ve meslek dışı işlemler için zaman kaybının önlenmesi amacıyla için oluşturulmuş iş tanımlarının, yönetici hemşireler tarafından yürürlüğe konulması önerilmiştir. Hemşirelerin sağlıkları üzerinde olumsuz etki yaratabilecek çalışma koşullarının düzeltilmesi, göreve yeni başlamış hemşirelerin bilgi ve beceri eksikliklerinin giderilmesi amacıyla uyum programlarından geçirilmesi, görev tanımlarında belirlenen görevlere yönelik olarak, hizmet içi eğitim programlarının sürdürülmesi önerilmiştir.