Avrupa Birliği üyesi ülkelerin EMU 'ya geçiş sürecinin Türk finansal piyasalarına etkileri

Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile Avrupa Birliği arasında 1963 -Ankara Antlaşması ile başlayan tam üyelik görüşmeleri, günümüz itibarıyla olumlu sonuçlanamamasına rağmen, taraflar açısından önemli mesafeler kat edilmiştir. Ancak Avrupa Birliği ile bütünleşme; ekonomik ve siyasi konularda tam uyum ile ekonomik potansiyeller arasındaki farkın çeşitli uyum programları ile ortadan kaldırılmasına bağlıdır. Ekonomik uyum konusunun temelinde ise, Avrupa Birliği sınırları içerisinde yaşanan ekonomik ve parasal gelişmeler karşısında yeterince bilgi sahibi olabilmek ve bu süreçte ortaya çıkabilecek olumsuz etkileşimlerin asgari düzeyde tutulabilmesi yer almaktadır. Avrupa'da malların, insanların ve hizmetlerin serbest dolaşımını öngören 'Tek Pazar' sürecinden elde edilecek faydaların maximize edilebilmesi, sermayenin ve finansal hizmet sunumunun serbest dolaşımı ile desteklenmesine bağlıdır. Bu durumun bilincinde olan Avrupa Birliği yöneticileri, 01.01. 1996 tarihi itibarıyla Avrupa Sermaye Piyasaları arasında teknik ve finansal entegrasyonu gerçekleştirmişler ve Tek Pazar hedefinin en önemli bölümünü hayata geçirmişlerdir. Avrupa'daki yerel borsalar arasında bütünleşmenin sağlanması sonucu daha açık bir ifadeyle üye ülke borsaları arasında sermayenin serbest dolaşımı ve finansal hizmetlerin serbest sunumu ile, ortaya dünyanın üçüncü büyük menkul kıymet pazarı çıkmıştır. Ancak Tek Avrupa Sermaye Piyasasının işlevselliği büyük ölçüde Parasal Birlik hedefinin gerçekleşmesine bağlıdır. Yine Avrupa Birliği Ekonomik ve Parasal Birlik sürecinin en önemli dönüm noktalarından biri olan Maastricht Antlaşması ile üye ülkeler, tek para birimi konusundaki kararlılıklarım beyan etmişler ve yakın gelecekte Avrupa Birliği şuurları içerisinde sadece 'Euro' biriminin hukuken geçerli olacağını kabul etmişlerdir. Günümüz itibarıyla üye ülkeler arasında yapılan antlaşmalar sonucu, 01.01. 1999 tarihinden itibaren Avrupa Para Birliğinin başlamasına ve ulusal merkez bankalarının yetkilerinin Frankfurt'ta kurulmuş bulunan Avrupa Merkez Bankası'na devredilmesine karar verilmiştir. Ayrıca 01.01. 2002 tarihi itibarıyla Avrupa Birliği sınırları içerisinde tüm para birimleri hukuken geçerliliğini yitirecek ve 'Euro' üye ülkelerin resmi para birimi statüsüne dönüşecektir. Ekonomileri güçlü ve dünya ticaretinde önemli paya sahip ülkelerden kurulu Avrupa Para Birliği, kredibilitesi yüksek tek para birimi ile desteklendiğinde Euro'nun dünyada ABD Dolarından sonraki en önemli rezerv para birimi haline dönüşmesi söz konusudur. UluslararasıIll piyasalardaki beklentiler, Para Birliğinin başlamasını müteakip 1 trilyon ABD Dolan tutarındaki fonun, Euro birimine dönüştürüleceği yönündedir (Bergsten 1997 :84). Avrupa Birliği üye ülkelerinin en önemli ticari partnerlerinden biri olan ülkemizin ise, Avrupa piyasalarında yaşanan bu gelişmelerden etkilenmemesi söz konusu olamaz. Öncelikle Türk bankaları, Avrupa ile ithalat-ihracat ilişkisi içerisinde bulunan Türk Şirketleri, T. C. Merkez Bankası, İMKB ve Aracı Kurumlar yeni oluşan bu süreçten doğrudan etkilenecek kurumlardır. Avrupa Birliği'nin içte ve dışta fiyat istikrarına ulaşması sonucunda faiz oranlarında meydana gelebilecek düşüşler ve kambiyo işlemlerinin azalması sonucu ortaya çıkabilecek gelir kaybı, Avrupa Bankalarını daha iyi koşullarla müşteri bulabilme sorunu ile karşı karşıya getirmesi beklenmektedir. Bu durumda ise, Avrupa Bankaları ile önemli Türk Şirketleri arasındaki kredi ilişkilerinin artması söz konusu olabilecektir. Bunun yanında Avrupalı Şirketler açısından kambiyo masraflarının ortadan kalkması, Avrupa ile ithalat-ihracat ilişkisi içerisinde bulunan Türk şirketlerini rekabet açısından olumsuz etkilemesi beklenmektedir. Ayrıca borsalar arası teknik ve finansal entegrasyon sürecinin Avrupa Menkul Kıymet Piyasalarında kambiyo riskinin azalmasına sebep olması, toplam riskin de düşmesine sebep olacaktır.(1) Toplam riskin düşmesi ise faiz oranlarındaki düşüşü de beraberinde getirmesi kaçınılmazdır. Faiz oranlarındaki azalma sonucu menkul kıymet gerililerinde ortaya çıkacak düşüşler, yüksek getiri arayan fonların uluslararası piyasalara yönelmesine neden olabilecektir. Bu durum riski yüksek olmakla birlikte getirişi de yüksek olan İMKB'na yapılacak yabancı yatırımların artmasına sebep olabilecektir. Yine bu süreçte borsalar arasında finansal hizmetlerin serbest sunumu yabancı aracı kurumların İMKB'nda faaliyette bulunabileceği anlamına gelir ki, bu durum pazar paylarım kaybetmemek isteyen Türk Aracı Kurumların maliyetlerinin artmasına sebep olabilecektir. Yoğun rekabet baskısı altında bulunan Türk Aracı Kurumlarının ise yeni ortaya çıkacak bu süreçte, hizmet sunum fiyatlarım gözden geçirmeleri kaçınılmaz olacaktır.