Okul psikolojik danışmanlığında konsültasyon hizmetleri ve psikolojik danışmanların konsültasyon yeterlik düzeylerinin incelenmesi

Bu çalışmanın amacı Türkiye'deki okullarda psikolojik danışmanlar tarafından verilen konsültasyon hizmetlerinin mevcut durumunun betimlenmesi ve okul psikolojik danışmanların konsültasyon yeterlik algılarının incelenmesidir. Bu kapsamda; okul psikolojik danışmanlarının konsültasyona yönelik bilgi düzeyleri, eğitim durumları, hedef gruplarla yaptıkları konsültasyon çalışmaları, özel eğitime yönelik yaptıkları konsültasyon çalışmaları, önleyicilik kapsamında yaptıkları konsültasyon çalışmaları, konsültasyon hizmetlerini yürütürken karşılaştıkları zorluklar, ihtiyaçlar ve destek kaynakları, sunduklar konsültasyon hizmetinin etkisinin arttırılması konusundaki önerileri, konsültasyon hizmeti vermeye yönelik yeterlilik algıları incelenmiş ayrıca 'Konsültasyon Yeterlilik Ölçeği'nin Türkçeye uyarlama çalışması yapılmıştır. Araştırmada; karma araştırma desenlerinden yakınsayan paralel desen kullanılmıştır. Araştırma dört ayrı çalışma grubu ve toplam 787 (470 kadın, 317 erkek) okul psikolojik danışmanı ile yürütülmüştür. Çalışmada Birinci ve ikinci çalışma grubundan uyarlanan ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmalarını yürütmek için veri toplanmıştır. Üçüncü çalışma grubundan konsültasyon yeterlilik algısının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi, 4. çalışma grubundan ise nitel verilerin elde edilmesi amacıyla veri toplanmıştır. Araştırmada, Konsültasyon Yeterlilik Ölçeği, araştırmacı tarafından oluşturulan 'Kişisel Bilgi Formu' ve Görüşme Formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 22. paket programı, LİSREL 87. paket programı ve QDA Miner Lite programından yararlanılmıştır. Verilerin analizinde içerik analizi, doğrulayıcı faktör analizi, Cronbach Alpha İç Tutarlık Katsayısı, Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı, Bağımsız Gruplar İçin t testi, Tek Yönlü ANOVA ve Scheffe testi tekniklerinden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda okul psikolojik danışmanlarının konsültasyona ilişkin kuramsal ve tanımsal bilgilerinde ciddi sınırlılıklarının olduğu, konsültasyon konusunda eğitim alma oranının oldukça düşük olduğu ve konsültasyon eğitimlerini çoğunlukla yetersiz buldukları gözlenmiştir. Araştırmanın nicel verilerine ait sonuçlar, konsültasyon konusunda ders alan, deneyimli olan ve PDR lisans programlarından mezun olan psikolojik danışmanların konsültasyon yeterlilik algısının anlamlı düzeyde daha yüksek olduğunu göstermektedir. Araştırmada en sık konsültasyon hizmeti alan grupların öğretmenler ve veliler olduğu saptanmıştır. Okul idaresi ve diğer kurumlarla konsültasyonun sıklığı ise daha azdır. Öğretmenlerle yapılan konsültasyonda öğrencinin durumu ve davranışları, velilerde anne/baba tutumları, okul yöneticileri ile ise disiplin sorunları en yaygın konsültasyon konusudur. Genel olarak öğretmen, veli ve yöneticilerle yürütülen konsültasyon çalışmaları vaka odaklı yürütülmektedir. Daha büyük gruplarla ve okuldaki tüm popülasyonu hedefleyen çalışmalar ise sınırlıdır ve daha çok eğitsel / mesleki konulara odaklanan çalışmalardır. Diğer taraftan okul psikolojik danışmanlarının konsültasyon yeterlik algısı öğretmen, yönetici ve velilerin rehberlik hizmetlerine ilişkin tutumuna göre farklılaşmaktadır ve bu farklılık tutumlarını olumlu olarak ifade eden grubun lehine bir farktır. Araştırma sonuçlarına göre okul psikolojik danışmanları özel eğitim konusunda RAM, aileler ve sağlık kuruluşlarıyla çeşitli konsültasyon çalışmaları yürütmektedir. Yine önleyicilik konusunda da temel önleme çalışmaları ile ikincil ve üçüncül önleme çalışmalarının yürütüldüğü saptanmıştır. Okul psikolojik danışmanlarının konsültasyon hizmeti sunarken karşılaştıkları zorluklar ve ihtiyaçlarının neler olduğu incelendiğinde bunların sırasıyla velilerden kaynaklanan zorluklar, öğretmenlerden kaynaklanan zorluklar, rehberliğe yönelik olumsuz tutumlar ve unvan sorunları, bürokratik sorunlar/prosedürler, bilgi eksiklikleri, fiziksel ve çevresel koşullar, iletişim konusundaki zorluklar ve diğer zorluk ve ihtiyaçlar olduğu gözlenmiştir. Özellikle aile katılımı konusundaki eksiklikler ve öğretmenlerden kaynaklı zorluklar en sık ifade edilen zorluklardır. Araştırmada destek kaynağı olarak en sık dile getirilen kaynak okul idaresidir. Okul idaresini ise sırasıyla diğer psikolojik danışmanlar, öğretmenler, okul dışındaki kurum ve uzmanlar, RAM, aileler ve diğer destek kaynakları takip etmektedir. Okul konsültasyonu Türkiye'deki literatürde ve PDR müfredatında çok az yer bulan fakat önemli bir uygulama alanı olan bir hizmettir. Okul konsültasyonu konusunda yapılan bu araştırma ile bu konudaki önemli bir sınırlılığın giderildiği düşünülmektedir.