Aydın ili Nazilli ilçesi Oyukbaba dağı'ndaki kestane topluluklarının ekolojisi ve ekonomik önemi

Türkiye dünya ölçeğinde birçok meyve türünün orijin merkezi olarak bilinmektedir. Ülkemizdeki ekolojik koşullara uyum sağlamış meyve türlerinden biri de kestanedir. Doğal bir orman ağacı olan kestanenin Karadeniz, Marmara ve Ege bölgelerinde olmak üzere toplam 29 ilde üretimi yoğunluk kazanmış durumdadır, üretimin tamamı bu bölgelerimizden karşılanmaktadır. Ülkemiz dünya kestane üretiminde önemli üretici ülkeler arasında yer almaktadır. Ancak diğer birçok meyve türünde olduğu gibi kestane üretiminde de mevcut potansiyelin yeterince değerlendirilemediği görülmektedir. Nitekim 1990'lı yılların başında 80 bin tonun üzerine çıkan üretim giderek azalmış ve günümüzde 64 bin ton seviyesine gerilemiştir. Dünya üretiminde Çin (%82) ve Bolivya'dan (%3.7) sonra üçüncü sırada (%3) yer alan Türkiye'de, günümüzde 1990'lı yıllara göre ciddi oranda bir azalma söz konusudur. Kuşkusuz bu durumu ortaya çıkaran etmen, mürekkep hastalığı ve kestane dal kanseri gibi ölümcül hastalıklardır. Avrupa'nın en önemli üretici ülkesi durumundaki ülkemizde, bu hastalıklarla ilgili mücadele çalışmaları başarıya ulaşabilirse üretimde artışın olacağı kaçınılmazdır. Üretimin hızla azalmasında en önemli etken, kuşkusuz kestane ağaçlarına zarar veren mürekkep hastalığı ve kestane dal kanseridir. Dünyada ve ülkemizde bu hastalıklarla mücadele konusunda çalışmalar sürdürülmektedir. Ancak henüz istenilen düzeyde kesin başarıya ulaşıldığı söylenemez. Nitekim Marmara ve araştırma sahasının da yer aldığı Ege Bölgesi'nde hastalıkların hızla yayılması sonucu kestane ağaçları kuruyup yok olmakta ve buna bağlı olarak da üretim azalmaktadır. Ülkemizde diğer tarım ürünlerinin pazarlanmasında olduğu gibi kestane sektöründe de en önemli eksiklik kuşkusuz tanıtım ve reklam yetersizliğidir. Özellikle ülke üretiminin yarıya yakınının yapıldığı Aydın İli'nde gerek ulusal gerekse uluslararası düzeyde yapılacak tanıtıcı kampanyalarla hem kestane hem de kestaneyi hammadde olarak kullanan sanayi kollarının üretimin yapıldığı bu ilde gelişmesi sonucunda kestane hak ettiği değeri görecektir. Türkiye'de Ege Bölgesi'nin Aydın Dağları Yöresi günümüzde önemli bir kestane üretim alanı olarak ön plana çıkmış durumdadır. Halbuki kestane ağacı Karadeniz Fitocoğrafya Bölgesi'nin yayvan yapraklı ormanlarının bir unsurudur. Kestane bu bölgede optimum şartlarda bulunmuş olmasına rağmen, üretim bakımından ilk planda değildir. Akdeniz İklim şartları altında bulunan Ege Bölgesi'nde, dağlar oromediteran bir ortam teşkil etmektedirler. Kestane bu dağlarda 700 m den itibaren kendine elverişli bir ekolojik ortam bularak topluluklar oluşturmuştur. Karadeniz Bölgesi'nde orman ağacı olarak meyveleri devşirilen kestane, Batı Anadolu'da kültüre alınarak çoğaltılmış ve kestane plantasyonları oluşturulmuştur. Bu nedenlerle Aydın İli kestanelik alanların genişliği, ağaç sayısı ve üretim bakımından ilk sırayı almıştır. Aydın Dağlarının güneye ve kuzeye bakan yamaçları önemli kestane üretim alanlarıdır. Aydın'ın ilçelerinden Nazilli, en çok kestane üreten mıntıkasıdır. Dağ köylerinin hemen hemen hepsi kestane üretimi yapar. Aksu Mahallesi de bunlardan biridir. 740 m rakımındaki mahalle çevresindeki kestane toplulukları kestane bahçeleri ve plantasyonlar haline dönüştürülmüştür. 17.000 kestane ağacına sahip mahalle, yılda 750 ton kestane üretmekte ve bunun bir kısmını mahallede tesis edilmiş olan 'kestane şekeri imalathanesinde' işlenmekte ve piyasaya sürmektedir. Böylece mahalle halkı sahip oldukları coğrafi potansiyeli mahalleye gelir getiren bir ekonomiye dönüştürmekte başarılı bir örnek teşkil etmişlerdir. Kestane, yapı ve mobilya sanayinde önemli yeri olan bir ağaç türüdür. Gıda sanayi sektöründe ülkemizde sadece şekerleme sanayinde kullanılan kestane meyvelerinin kullanım alanlarının, Avrupa ülkelerindeki gibi gıda sanayinin çeşitli dallarına yayılacak şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. Çalışmamızda, giriş kısmından sonra, Aydın İli'nin Nazilli İlçesi'ne bağlı Aksu Mahallesi'nin fiziki ve beşeri coğrafya özellikleri, kestanenin ekonomik değeri başlığı altında, kestane yatırımı, üretim-tüketimi ve Türkiye'de kestane sanayi konusu son olarak da kestane hastalıkları konusu literatür taraması yapılarak açıklanmaya çalışılmıştır.