Yeni medya ve sahiplik yapısı: Türkiye'de internet haberciliği örneği

1980 öncesinde medya mülkiyeti, devletin müdahalesinde ve devletin tekeli altında kontrollü bir sistem içinde varlığını sürdürmekteydi. 1980'den sonra dünyadaki denge değişti. Amerika'nın başını çektiği neoliberal akım düşünceleri kendini göstermeye başladı. Bu akım Avrupa'ya ve diğer ülkelere yayıldı. Neoliberal akım sürecinde devletin tekelinde bulunan birçok kurum ve kuruluşlar satılarak, özel sermayenin eline geçmeye başladı. Neoliberal düşünceye göre kurum ve kuruluşların sahibi devlet olmamalı, özel sermayeye geçmeli ve devletin müdahalesinin olmadığı bir serbest piyasada bağımsızca hareket etmeliydi. İngilizce deregulation, kuralsızlaştırma veya özelleştirme denilen neoliberal akım düşüncesi devlete ait kurumların neredeyse hepsinin satılarak özel sermayeye geçmesi ile misyonunu tamamladı. 1980 sonrası dönemde büyük sermaye sahibi iş adamları; iletişim teknolojilerindeki yeniliklerle medyanın 'yasama', 'yargı', 'yürütme' den sonra dördüncü büyük gücün 'medya' olduğunu keşfetmişler ve maliyetlerinin kar oranlarından fazla olmasına rağmen bu dördüncü büyük güç uğruna medya sahipliğine yönelmişlerdir. Geleneksel medya sahipleri; medya yayınları, medya dışı faaliyetleriyle gittikçe güçlenip büyüme gösterirken, medya sektöründe yaşanan yeniliklere de duyarlılık göstermişlerdir. Yeni medya sahipliği dediğimiz bu süreçte; dünyada ve Türkiye'de medya şirketleri gün geçtikçe büyüyen güçlenen ve yoğunlaşan bir hal alarak; yatay, dikey, çapraz ve uluslararası bütünleşme göstermişlerdir. Bagdikian, 1980 öncesinin 50 medya sahibinden bahsederken, 1980 sonrasının giderek az'lığa yönlendirildiğini, günümüzde medya sahiplerinin 'bir telefon kulübesine sığacak kadar azaldığını ve bugün dünyayı yöneten sadece beş büyük medya şirketinin olduğundan' söz etmektedir. Türkiye'deki yeni medya sahiplik yapısına baktığımızda benzer bir oluşumla karşılaşmaktayız. Türkiye'de güçlenen medya sahipleri kartelleşmekte ve tekelleşmektedir. 'Geleneksel medya sahipleri' olarak adlandırdığımız, medya yayınlarını kapsayan televizyon, radyo, portal, dergi, gazete ve dağıtım ağını hem de medya dışı faaliyetlerini ellerinde tutmaktadırlar. Geleneksel medya sahipleri menfaatleri doğrultusunda kendileri gibi güçlü diğer medya sahipleri ile anlaşmalar yapmakta ve kartelleşmektedir. Ayrıca güçlü olan birkaç medya sahibi büyümekte olan başka bir medya kuruluşunu aralarına almayarak tekelleşmektedir. 2000 yılında Türkiye'de yaşanan kriz; medya sahibi işadamlarının iflas etmesine sebep olmuş, birçok gazetecinin işten çıkarılmasıyla sonuçlanmıştır. Geleneksel medya sahipliğinde yaşanan kriz, rekabetin sınırlandırılması alternatif seslerin bastırılması, bilgi teknolojilerinin dünyada ve Türkiye'de çok hızlı ilerleme kaydetmesi ve Türkiye'deki genç nüfusun internet sitelerine olan ilgileri internet gazeteciliğinin gelişmesine ve internet haber yayın gruplarının oluşmasına zemin hazırlamıştır. Gelenekselden gelen medya sahipleri, internet sitelerini yeni medya uygulamaları ve yeni medya platformları ile geliştirerek büyük haber-spor portalları haline getirmişlerdir. Mesleği radyoculuk, yazarlık gazetecilik olan ve ayrıca bilgisayar mühendisliğinden gelen girişimcilerden meydana gelen internet haber yayın grubu sahipleri de tıpkı gelenekselden gelen medya sahipleri gibi yeni medya uygulamaları ve yeni medya platformları ile haber-spor portallarını geliştirmişlerdir. Yeni medya uygulamalarının ve yeni medya platformlarının geleneksel medya sahipleri ve internet haber yayın grubu sahipleri tarafından kullanılması bünyelerindeki haber-spor portallarının Türkiye'de en çok okunanlar arasında olmalarını sağlamıştır. Geleneksel medya ile internet haber yayın gruplarının bünyelerindeki haber-spor portalları dördüncü bölümde tablolar halinde sunulmuştur. Geleneksel medya sahipleri ve internet haber yayın grubu sahipleri ile derinlemesine mülakat yapılmıştır. Aleksa verilerine göre; Türkiye'deki gelenekselden gelen medya grupları ve internet haber yayın gruplarının ilk 30 tane haber-spor portal yapılarını incelediğimizde, 18 haber-spor portalının geleneksel medya sahipliğinde olduğunu, 12 tane haber-spor portalının da internet haber yayın gruplarına ait olduğunu görmekteyiz. 12 haber-spor portalının dışında alternatif bir ses ve bağımsız internet gazeteciliği yaparak büyümeye çalışan haber-spor portalları dikkat çekmektedir. Gelenekselden gelen medya sahipleri çapraz ve çoklu haber-spor portallarıyla medyadaki büyük gücü elinde bulundurmaktadır. Reklam pastasının büyük çoğunluğunu da ellerinde bulundurmaktadırlar. İnternet haber yayın grubu sahipleri yatay, çoklu haber-spor portallarıyla ilerleme göstermişlerdir. Dünyada internet, televizyonla reklam gelirlerini paylaşmaya başlasa da, Türkiye'de durum bu kadar ilerlememiştir. Henüz gelişme göstermenin eşiğindedir. Türkiye, gelecekte kağıdın gücünü elinde bulunduran geleneksel medya grupları ile internet haber yayın grupları rekabet edebilecek düzeye gelebilecek midir? sorusunun cevabını ancak geleneksel medya sahiplerinin istekleri doğrultusunda yapılacak yasal düzenlemelere bağlı olacağı internet haber yayın grubu sahiplerinin görüşleri arasındadır.