Yüzey, 850, 700 ve 500 hpa basınç seviyelerinde sıcaklık ile nem parametrelerinin karşılaştırmalı trend analizi: Türkiye örneği

Yeryüzünde meydana gelen bir birçok atmosferik olayı kontrol eden asıl mekanizma üst atmosferdir. İklim elemanlarında zaman içerisinde meydana gelen değişim ve eğilimlerin belirlenmesi için üst atmosfer parametreleri dikkate alınarak, değişim ile eğilimin yönü ve boyutunun tespit edilmesi son derece önemlidir. Araştırmanın konu kapsamı, ''Yüzey, 850, 750 ve 500 hPa basınç değerlerinde sıcaklık ile nem parametrelerinin karşılaştırılmalı trend analizi: Türkiye örneği'' olarak belirlenmiştir. Bu bağlamda Türkiye'de ravinsonde rasat ölçümü yapan, Samsun, İstanbul, Ankara, İzmir, Isparta, Diyarbakır, Adana, Erzurum ve Kayseri istasyonları incelenmiştir. Trend analizinin yapılabilmesi için verilerin en az 30 yıllık ölçümlerin olması gerekmektedir. Bu nedenle, Erzurum ve Kayseri istasyonları bu kriterlere uymadığından çalışmaya dahil edilememiştir. Araştırmaya dahil edilen istasyonların yüzey, 850, 700 ve 500 hPa sıcaklık ile bağıl nem verilerinin 46 yıl içerisinde trend gösterip göstermediği saptanarak var olan trendlerin yönü, boyutu ve şiddetini belirlemek çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Üst atmosfer parametleri dikkate alınarak yapılan bu çalışma Türkiye literatüründe coğrafya alanında bir ilk olmasından dolayı ilerde yapılacak olan coğrafya, meteoroloji ve diğer alanlardaki çalışmalara katkıda bulunacağı düşünülmektedir.1971- 2017 yılları kapsamında ölçülen 46 yıllık kesintisiz verilere sahip olan ravinsonde ve yüzey istasyonları için gerekli veriler Karabük Meteoroloji Müdürlüğü'nden temin edilmiştir. Meteoroloji Genel Müdürlüğünden ise ortalama sıcaklık ve ortalama nem verisi elde edilmiştir. Ortalama maksimum ve ortalama minimum değerlerin ölçümleri yapılmadığından dolayı çalışmaya ekstrem maksimum ve minimum değerler üzerinden devam edilmiştir. İklim ve diğer verilerin düzenlenmesi ve verilere ait tablo, grafik ve şekillerin oluşturulmasında Microsoft Excel 2016 ve IBM SPSS 23 programı kullanılmıştır. Haritaların yapımında ArcGIS 10.3 GIS programından faydalanılmıştır. Trend ve diğer istatistiki analizlerin gerçekleştirilmesinde Trend Analysis for Windows adlı yazılım ve IBM SPSS 23 programından yararlanılmıştır. Çalışma kapsamında kullanılan istatistiki yöntemlerde verilerin öncelikle tanımlayıcı istatistikleri yapılmıştır. Bunun akabinde Kolmogorov-Smirnov testi ile normallik dağılımları yapılarak verilerin normal dağılmadığı görülmüştür. 4 farklı yükseklik seviyesine ait sıcaklık ve nem verilerinin aralarındaki farkın belirlenmesi için Kruskal-Wallis H testi yapıldıktan sonra korelasyon analizi için Spearman Rho yöntemi kullanılarak aralarındaki ilişki saptanmıştır. 46 yıllık sıcaklık ve nem verilerinin trend analizleri için Mann-Kendall, Spearman Rho ve Sen testi ile tren yönleri belirlenmiştir. Mann-Kendall ve Spearman'ın Rho trend analiz sonuçlarına bakıldığında yıllık ortalama sıcaklıklarda Samsun, İstanbul, Ankara, İzmir, Isparta ve Adana istasyonlarında pozitif yönde ısınma görülerken; Diyarbakır istasyonun da trend saptanamamıştır. En kuvvetli trend ise Isparta ve Ankara istasyonunun olduğu görülmektedir. Yıllık ortalama sıcaklıklarda yüzeyde Samsun, İstanbul, Ankara, İzmir, Isparta ve Adana'da pozitif trend görülürken Diyarbakır'da bir trend söz konusu değildir. 850 hPa'da Samsun, İstanbul, Ankara, İzmir, Diyarbakır ve Adana'da pozitif trend varken Isparta'da bir trend bulunmamaktadır. 700 hPa'da Samsun, İstanbul, İzmir, Isparta, Diyarbakır'da pozitif trend görülürken iken Ankara'da istasyonunda bir trend saptanamamıştır. 500 hPa'da Ankara, İzmir, Isparta istasyonlarında pozitif eğilim belirlenmiştir. Samsun, İstanbul ve Diyarbakır'da trend görülmemektedir. Adana istasyonunda ise negatif yönde trend saptanmıştır. Mevsimlik düzeyde yüzey ortalama sıcaklık değerlerine bakıldığında yaz mevsiminde yüzeydeki tüm istasyonlarda genel bir ısınmanın olduğu görülmektedir. ilkbahar mevsiminde, İstanbul ve Diyarbakır'da trend görülmezken; geriye kalan tüm istasyonlarda ısınma söz konusudur. Sonbaharda Diyarbakır ve Adana'da da bir trend görülmezken; diğer istasyonlarda pozitif yönde trend saptanmıştır. Kış mevsiminde Isparta, Samsun ve Ankara istasyonlarında pozitif yönde trend görülürken diğer istasyonlarda trend söz konusu değildir. Mevsimlik bazda 850 hPa ortalama sıcaklık değerlerine bakıldığında yaz mevsiminde sadece Isparta istasyonunda trend görülmemiştir. İlkbahar mevsiminde Diyarbakır istasyonunda ısınma görülürken; diğer istasyonlarda trend söz konusu değildir. Sonbahar mevsiminde Ankara, İzmir, Diyarbakır ve Adana istasyonlarında pozitif trend görülmekte iken diğer istasyonlarda trend yoktur. Kış mevsiminde Ankara, İzmir, Diyarbakır ve Adana istasyonlarında pozitif yönde trend olduğu görülmektedir. 700 hPa'da ortalama sıcaklıklarda Samsun ve İstanbul istasyonlarında yıllık, yaz ve sonbaharda; Ankara ve İzmir'de yıllık ve dört mevsimde, Isparta'da yıllık ve yaz; Diyarbakır'da yıllık, ilkbahar, yaz ve sonbaharda, Adana istasyonunda ise sadece yazın pozitif trend görülürken, diğer mevsimlerde bir eğilim yoktur. 500 hPa'da ortalama sıcaklıklarda Samsun'da sadece yazın; Ankara'da yıllık, yaz, sonbahar ve kış; İzmir ve Isparta'da yıllık, ilkbahar, yaz, sonbahar ve kış sıcaklıklarında pozitif yönde trend görülmektedir. Adana'da ise yıllık, ilkbahar, sonbahar ve kış sıcaklıklarda negatif yönde trend bulunmaktadır. Diyarbakır ve İstanbul'da ise yıllık ve 4 mevsimde eğilim yoktur.