Bulanık çok kriterli karar verme yöntemleri kullanarak sürdürülebilir tedarikçi değerlendirme

Son yıllarda oldukça önem kazanan sürdürülebilirlik yaklaşımı; gelecek nesillerin gereksinimlerini tehlikeye atmadan, bugünün nesillerinin ihtiyaçlarını karşılayan gelişme olarak tanımlanmaktadır. Piyasadaki rekabet koşulları, çalışanların ortam ve şartları, çevreye verilen zarar tedarik zinciri perspektifinden düşünüldüğünde, işletmeler için doğru tedarikçi ile çalışma daha da önem kazanmaktadır. Sürdürülebilirliğin tedarik zinciri süreçlerine entegre edilmesi ile sürdürülebilir tedarikçi yönetimi anlayışı ortaya çıkmıştır. Sürdürülebilir tedarikçi yönetimi; şirketlerin karlılık ve rekabetçiliklerini arttırırken, tedarik süreçlerinde çevresel etkilerini kontrol etmeleri ve sosyal fayda sağlayabilmeleri için yeni bir model olarak kabul edilmektedir. Genel olarak sürdürülebilirlik; ekonomik, çevresel ve sosyal olmak üzere üç boyuttan oluşmaktadır. Literatürde, tüm boyutları ikili olarak ele alan çalışmalar da mevcuttur. Her üç boyutu da kapsayan Üçlü Bilanço yaklaşımı, John Elkington (1994) tarafından geliştirilmiştir. Bu tez çalışmasında, üretim sektöründe faaliyet gösteren bir firmanın tedarikçilerinin sürdürülebilirlik performanslarının Üçlü Bilanço yaklaşımı ile değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Değerlendirme süreci iki aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada, 2000 -Mayıs 2019 tarih aralığını kapsayacak şekilde detaylı bir literatür taraması yapılmış ve sürdürülebilir tedarikçi değerlendirme kriterleri tespit edilmiştir. Ardından, firmadan seçilen karar vericilerden, bu tez çalışmasının uygulama kısmında kullanılmak üzere belirlenmiş olan sürdürülebilirlik boyutlarını ve bu boyutların alt kriterlerini önem derecelerine göre değerlendirmeleri istenmiştir. Önem derecesi belirlenen boyut ve kriterlerin, Aralık Değerli Sezgisel Bulanık AHP yöntemi ile ağırlıkları belirlenmiştir. İkinci aşamada ise firmanın kesici takım tedarikçi portföyünden seçilen 9 tedarikçisinin sürdürülebilirliği, yine karar vericiler tarafından sürdürülebilirlik boyutlarına ait 21 alt kritere göre değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda, Bulanık EDAS, Bulanık CODAS ve Bulanık MOORA yöntemlerinden yararlanılarak tedarikçiler sıralanmıştır. Elde edilen sonuçlara bakıldığında, firmanın mevcut süreçlerinde aktif olarak çalıştığı tedarikçilerin, sıralamada üst seviyelerde yer aldığı görülmüştür. Bu durum, karar vericilerin tutarlı değerlendirmeler yaptığını göstermektedir. Ayrıca kullanılan üç çözüm metodundan aynı sıralamaların elde edilmesi, yöntemlerin doğru uygulandığının ve birbirleri yerine kullanılabileceklerinin bir göstergesidir. Birden fazla çok ölçütlü karar verme yönteminin bir arada kullanılmış olması; ele alınan alt kriter, alternatif ve karar verici sayılarının yine mevcut çalışmalara kıyasla fazla sayıda olması, bu tez çalışmasına özgünlük ve nitelik kazandırmaktadır. Buna ek olarak, yapılan değerlendirmenin sürdürülebilirlik kapsamı ile de ele alınması bu tezi daha da değerli kılmaktadır. Ayrıca sürdürülebilir tedarikçi yönetiminin alt aşamalarnın karşılaştırmalı ve detaylı bir şekilde incelenmesi, bu tez çalışmasının literatüre diğer bir katkısıdır.