Kişilerin erken dönem uyumsuz şemaları ve öfke kontrol düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Giriş ve Amaç: Öfke her insanın sahip olduğu en temel duygulardan biridir. Öfkenin şiddeti, ifade ediliş tarzı veya kontrolü kişiden kişiye değişmektedir. Şema kavramı ise bebeklikten itibaren gelişmeye başlayan ve uyaranların ne olduğunu anlamak ve değerlendirmek için oluşturulan zihinsel yapılardır. İnsanlar şemalar sayesinde çevrelerinde olan biteni farkına varır ve bu uyaranlara uygun tepkiler göstererek yaşamını devam ettirir. Bu şemaların olumlu olduğu sürece hayatımıza katkısı büyüktür ancak şemalar her zaman olumlu olmayabilir. Burada karşımıza Şema Terapinin asıl kavramı olan Erken Dönem Uyum Bozucu Şema kavramı çıkmaktadır. Jeffrey E. Young bu kavramı çocukluk ve ergenlik dönemi boyunca oluşan ve ilerleyen, anılar, duyular, bilişlerden oluşan ve işlevsel olmadığından kişinin yaşamını olumsuz yönde etkileyen ve yaşam boyu devam eden kalıplar olarak tanımlar. Bu araştırmanın amacı ise günümüzde gittikçe gelişen ve yaygınlaşan Şema Terapi'nin asıl kavramı olan Erken Dönem Uyumsuz Şemalar ile kişilerin Öfke kontrolleri arasında herhangi bir ilişki olup olmadığını incelemektir. Böylece danışmanlar kişilerin sahip oldukları Erken Dönem Uyum Bozucu Şemaları ortaya çıkardıklarında onların öfke kontrol düzeyleri hakkında da genel bir düşünceye sahip olarak terapi sürecini bu bilgiler doğrultusunda yönetebilir ve daha etkili bir terapi süreci ortaya koyabilirler. Gereç ve Yöntem: Araştırmaya İstanbul ve çevresinden 18 yaş ve üzeri yetişkin kişiler katılım sağlamıştır. 167 kadın ve 124 erkek olmak üzere toplamda 291 kişi gönüllü olarak çalışmaya katılım sağlamıştır. Katılımcılara araştırma dahilinde hazırlanan Demografik Bilgi Formu, Young Şema Ölçeği ve Sürekli Öfke ve Öfke Tarzı Ölçeği verilerek doldurmaları istenmiştir. Veri toplama ölçekleri ile elde edilen bilgiler bilgisayar ortamında sayısal olarak ifade edilmiştir. İstatistiksel analiz için Sosyal Bilimler için İstatistik Paket Programı (Statistical Program for Social Sciences, SPSS 25) dahilinde istatistiksel analizleri yapılmıştır. Bulgular: Araştırma sonucunda bulunan bulgulara göre Young Şema Ölçeği ve Demografik Bilgi formu incelediğinde Erken Dönem Uyum Bozucu Şemalar ve cinsiyet arasındaki ilişkiye bakıldığında Duyguları bastırma, Yüksek Standartlar, Kusurluluk şemalarının erkek katılımcılarda ve Karamsarlık şemasının ile kadın katılımcılarda daha yüksek olduğu görülmüştür. Erken Dönem Uyumsuz şemalar ve yaş arasında bulunan sonuçlar 18-25 yaş aralığında Başarısızlık, Yetersiz Özdenetim ve Bağımlılık şemalarının yüksek olduğu yönünde. Eğitim durumuna bakıldığında Erken Dönem Uyumsuz şemalar ile eğitim seviyesi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki görülmemiştir. Gelir Durumunun da yine Erken Dönem Uyumsuz Şemalar ile arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki gözlemlenmemiştir. Sürekli Öfke ve Öfke Tarzı Ölçeği ile Demografik bilgi formları arasındaki ilişkilere bakıldığında cinsiyet ve yaş ile öfke arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Bunun yanında eğitim seviyesi üniversite olan kişilerde Sürekli Öfke ve Öfke Tarzı ölçeğinin alt boyutu olan dış öfke daha yüksek bulunmuştur. Son olarak gelir düzeyine bakıldığında dış öfke puanının geliri yüksek kişilerde daha yüksek olduğu görülmüştür. Young Şema Ölçeği ve Sürekli Öfke ve Öfke Tarzı ölçeği sonuçlarına bakıldığında öfke kontrolünün 14 şema ile anlamlı bir ilişki gösterdiği ve 4 şema ile anlamlı bir ilişki göstermediği görülmüştür. Young Şema Ölçeğinin alt boyutu olan Ayrılma ve Reddedilme alanındaki şemalar, Sürekli Öfke ve Öfke Tarzı ölçeğinin alt boyutu olan öfke kontrolü ile negatif yönde bir ilişki, Zedelenmiş Özerklik alanındaki şemalar ve öfke kontrol arasından negatif yönde bir ilişki, Zedelenmiş Sınırlar alanındaki şemalar ve öfke kontrol arasında negatif bir ilişki, Başkalarına Yönelimlilik alanındaki şemalar ve öfke kontrol arasında pozitif yönde bir ilişki ve Aşırı Tetikte Olma alanındaki şemalar ve öfke kontrol arasında negatif bir ilişki görülmüştür. Son olarak Regresyon katsayılarının anlamlılığı incelendiğinde ise Karamsarlık, Kendini Feda, Terk Edilme, Cezalandırılma şemalarının Öfke Kontrol üzerinde anlamlı bir yordayıcı olduğu görülmüştür.