Türkiye'de siyasal parti ideolojileri: Demokrasi ve ekonomi temel kategorileri bağlamında parti programları üzerine bir içerik analizi

partiler, siyasal yaşamın önemli birer parçası olarak demokrasinin vazgeçilmez unsurlarıdır. Siyasal partilerin siyasal yaşamda bulunma koşulları önemli olduğu kadar, bu yaşama katılma gerekçeleri de oldukça önemlidir. Bu gerekçeler her bir siyasal partinin ideolojik tutumu temelinde şekillenir. İdeolojik tutumlara ilk eldenulaşılabilecek kaynak ise şüphesiz partilerin her konuda fikirlerini öz biçimde ifade ettikleri parti programlarıdır. Çalışmada geniş anlamda, Türkiye'de siyasal yaşamın önemli bir parçası olan siyasal partilerin, programları aracığıyla ideolojileriincelenmiştir. Esas olarak, siyasal partilerin ekonomi ve siyaset algılayışları ve demokrasi kavrayışlarının boyutları belirlenmeye çalışılmıştır. Buna göre Türkiye'de yapılan son genel seçimlere (3 Kasım 2002) katılmış olan ve halen faaliyetlerini sürdüren siyasal partilerin, programları aracılığıyla, siyasal ideolojilerindekidemokratik ve ekonomik değerlere verdikleri önem saptanarak partilerin siyasalideolojilerinin tespit edilebileceği görüşü savunulmaya çalışılmaktadır. Tezin ilk kısmında, 'siyasal partiler, ideolojiler ve içerik analizi: kavramsal ve kuramsal çerçeve', ilk olarak siyasi partiler ve parti programları ele alındı. Bu başlık altında siyasi partiler hakkında kavramsal bir çerçeve, partilerin işlevleri hakkında genel bilgi verildi ve parti programlarının işlevine kısaca değinildi. İkinci başlık olan ideoloji kavramının tarihsel kökenleri ve başlıca siyasal ideolojiler olarak belirlendi. Bu bölümde iki alt başlık altında, ideoloji kavramının tarihsel kökenleri ve dönüşümü ile başlıca siyasal ideolojiler olarak gruplandırıldı. Bu başlıkta da liberalizm, muhafazakarlık, milliyetçilik, faşizm, sosyalizm ve sosyal demokrasi, siyasal ideolojiler arasındaki süreklilik ve kopuşlar göz önünde bulundurarak, ele alındı. Son olarak birinci bölümün üçüncü başlığında çalışmanın yöntemi olan içerik analizine ilişkin tarihsel ve kavramsal bilgi ve literatür taraması konusundaki sonuçlar anlatıldı. İkinci bölümde kavramsal çerçeveye bağlı olarak Türkiye'de faaliyet gösteren on beş siyasal parti ele alındı. Bu siyasal partilerin seçilmesinde, Türkiye'deki son genel seçimlerde (3 Kasım 2002) yer almış olmaları ve günümüzde hala faaliyetlerini sürdürüyor olmaları temel değerlendirme kıstası olarak belirlendi. Partilerin siyasal ideolojilerine ilişkin değerlendirme, programları aracılığıyla yapıldı. Partilerin siyasal ideolojilerine yönelik analizde demokratik ve ekonomik değerlere ilişkin tespitlerpartilerin siyasal çizgisini belirlememiz açısından önemli bir dayanak noktası oldu. Bundan dolayı, ikinci bölümün ilk başlığı 'demokrasi ve ekonomi kategorileri ve alt kategorilerin belirlenme gerekçeleri' olarak belirlendi. Araştırmanın bulguları ise ikinci başlıkta ele alındı. Bu bağlamda, temel ve alt kategorilerin siyasal partilerin programlarında aldıkları konum, sayısal sonuçlarla ve grafiksel ifadelerle ortaya kondu. Sayısal veriler ve grafikler ışığında her bir siyasal partinin ideolojik tutumu da yine bu başlık altında yorumlandı. Sonuç olarak, bu tez çalışması Türkiye'de, özellikle son seçim döneminde, faaliyet göstermiş bulunan siyasal partilerin ideolojik tutumlarını, siyasal partilerin kendi programları aracılığıyla yeniden sınıflandırmayı ve böylece partilerle ilgiliyerleşik ve yaygın algılayışların ne derece geçerli olduğunu değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma sonucunda tüm veriler ele alındığında Türkiye siyasal yaşamında, faaliyetlerini demokratik yaşamın önemli bir parçası olan seçimler aracılığıyla sürdüren siyasal partiler, dört temel sınıflandırma içindegruplandırılabilmektedir. Bu gruplardan ilki, radikal demokrasi geleneği içinde yer alan değerleri kabul eden, aynı zamanda ekonomik liberal değerleri kapitalist ekonomi sistemine bağlı bir şekilde kabul eden AKP ve CHP'nin oluşturduğu grup yer almaktadır. İkinci grupta siyasal ideolojisini muhafazakarlık çerçevesindebelirlemiş olan ve kapitalist ekonomiyi, ekonomik liberalizme bağlı olarak kabul edenANAP, BBP, BTP, DSP, DYP, GP, MHP ve SP bulunmaktadır. Üçüncü grupta parti programlarında demokrasi temel kategorisi içinde yer alan radikal demokrasi alt kategorilerinden uzak görüşler sunmuş olan ve parti programlarında sosyalistekonomiye ilişkin alt kategorileri önemli bir yer ayırarak kullanan EMEP, İP ve TKPbulunmaktadır. Son olarak ÖDP tek başına bir grup oluşturmaktadır. ÖDP radikaldemokrasiye ilişkin alt kategorileri olumlarken sosyalist ekonomiye ilişkin alt kategorileri reddetmektedir. iv