Taşra teşkilatının örgütlenmesinde yeni il ve ilçeler

Bu tezin amacı genel anlamda Türkiye'deki Taşra Teşkilatının Mülki İdare Bölümlerini, hızla sayısal artışlarının gündemde olduğu bir zamanda tarihi persfektibi ve Kırıkkale örneği üzerinde irdelemek ve genel, kapsayıcı tesbitler yapmaktır. Bu amaç doğrultusunda ve ön hazırlıklar çerçevesinde, tezin konusu, amacı, yöntemi ve varsayımları giriş bölümünde kısaca ortaya konmuş ve kanun çerçevesi ile hedefleri verilmeye çalışılmıştır. Birinci bölümde ise tarihi süreç içerisinde Tanzimat öncesi Osmanlı Taşra idaresinden başlanarak Türk İdare Tarihi içerisinde Mülki İdare Bölümlerinin gelişim ve değişimi çeşitli kitap, tez, makale ve İdari Hukuku kaynaklarından yararlanılarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu bölümde Cumhuriyet dönemi üç ayrı başlıkta incelenmiş ve temel özellikleri vurgulamıştır. Birinci bölümün ikinci alt başlığında ise genelde Merkezi İdarenin Taşra Teşkilatının, özelde İl-İlçe ve Bucak'tan oluşan mülki idare bölümlerinin yasal dayanakları, reform ve planlama çalışmalarındaki yerleri belirlenmeye çalışılmıştır. Tezin ikinci bölümünde ise, 1963 sonrası İl ve İlçe sayısını artırmaya yasal çalışmalara örnek olarak seçilen 3392 ve 3578 sayılı yasalar çerçevesinde yeni il ve ilçe kuruluşu, özelikle yasal sürecin işleyiş mantığı içerisinde TBMM Tutanak dergilerinden araştırılmıştır. Bu araştırma sonucu, özellikle yasaların kapsamında il ve ilçe yapılan yerler hem kendi aralarında, hem de öteden beri mevcut birimlerle kuruluş kriterleri yönünden karşılaştırılmıştır. Üçüncü bölümde ise Kırıkkale örneği ele alınmış, öncelikle neden örnek olarak Kırıkkale'nin seçildiği açıklandıktan sonra, il kuruluşu öncesi Kırıkkale'nin ekonomik, sosyal idari ve tarihi yapılanması ile bazı sosyal grupların ilden beklentileri mahalli basına ve anket çalışmasına dayanılarak belirlenmeye çalışılmıştır. Ardından il olmanın getirdiği ekonomik ve sosyal etkiler bir ölçüde beklentilerle de karşılaştırılarak değerlendirilmiş, ilin bir mülki idare birimi olarak idari yapılanma süreci personel durumu hizmet binası ve lojman ihtiyaçları yönünden, bazı dökümanlarda yapılmak suretiyle değerlendirilmiş, akabinde de eksiklik ve aksaklıklara karşı ne yapılabilirdi, sorusuna cevap aranmıştır. Üçüncü bölümün çok önemli bir kısmını ise Kırıkkale'de yeni kurulan ilçeler konusu oluşturmaktadır. Yeni kurulan ilçeler özelde Kırıkkale bazında, genelde ülke düzeyinde ilçe sayısını artırıcı çalışmaların paralelinde karşılaştırma metodu ile ve anket çalışmasından da yer alanılarak rakamsal veriler yardımı ile ortaya konmuştur. Bu bölümde özellikle yeni kurulan ilçeler ve ilçe olmıyan bazı kasabalar objektif kriterler ışığında sınanarak, bu sonuçta etkili olan unsurlar önem derecesine göre saptanmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölüm son alt başlığında ise ilden beklentiler karşısında bugünkü durum başlığı altında, hem siyasal iktidar yönünden, hem de çeşitli halk kitleleri yönünden belirlenmeye çalışılmış bu amaçla işçi, memur ve serbest meslek erbabı üzerinde yapılan anket çalışmasından burada da yer alanılmıştır. Tezin dördüncü bölümünde ise bu ana kadar ayrı ayrı işlenen konulardan elde edilen verilerin ve ulaşılan sonuçlar taşra teşkilatının mülki idare birimleri olan İl, İlçe ve bucaklar üzerinde değerlendirmeye çalışılmış, bu birimler Türk İdare Sistemi içindeki yeri, geçmişşi ve bugünü ile bir bütün içinde değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bir yandan yeni İl ve İlçe kuruluşu ile giderek küçülen bu birimler, öte yandan fiili gerekliliğini ve varlığını kaybetmiş Bucaklar hepsinin ötesinde küçülen mülki idare birimleri karşısında artan oranda taşrada bölgesel örgütlenmeye giden diğer merkezi hizmet birimleri. Tüm bu gelişmeler doğrultusunda, bölgesel mülki idare yapılanması ve dolayısıyla Bölge Valiliği sistemi ve Türk Mülki İdare yapısında radikal bir düzenlemenin gerekliliği tartışılmıştır. Tüm bunlardan sonra sonuç bölümünde başlangıçtaki amaç ve varsayımlar doğrultusunda tez boyunca yapılan tesbitler ve varılan sonuçlar başlıklar halinde sunulmaya çalışılmıştır.