Avrupa Birliği sürecinde Türkiye'de yerel yönetimlerin demokratikleşmesi ve idari denetimi

Değişimin bir yaşam biçimine dönüştüğü günümüzde, değişim dinamikleri, bütün kurumsal sistemleri daha demokratik, şeffaf ve etkin olmaya yöneltmektedir. Tüm sektörlerde kendini gösteren değişim rüzgarı, biraz geç de olsa kamu yönetimini ve özellikle de yerel yönetimleri değişime zorlamaktadır. Kamu yönetiminin yeniden tanımlanmasına yol açan bu değişim ve dönüşüm süreci, kamu yönetiminin demokratikleştirilmesitaleplerini de beraberinde getirmiş ve yerel yönetimleri, demokratik yönetim anlayışının temel öğelerinden biri olarak kabul etmiştir. Günümüzde yerel yönetimler, ülkelerin çoğunda, anayasa ile düzenlenmiş, demokratik ve özerk kuruluşlar olma özelliği ile ülkelerin yönetim sistemleri içerisinde her geçen gün ağırlıklarını arttırmaktadırlar. Değişen dünya koşulları içerisinde merkezi yönetimlerin iş yükünün bir hayliartması nedeniyle, görevlerini yerine getiremez bir hale gelmeleri, yerel nitelikli kamu hizmetlerinin halka en yakın yerel yönetim birimlerince yerine getirilmesi anlayışının benimsenmesi, yerel nitelikli kamu hizmetlerinin sunumunda halkın beklentilerinin tam olarak karşılanmak istenmesi, kamu hizmetlerinde etkinliğin ve verimliliğin sağlanmak istenmesi gibi nedenler yerel yönetimlerin önemini son derecede arttırmaktadır. Çünkü demokrasinin temel kurumlarından biri olarak görülen yerel yönetimlerin, halka en yakın yönetim birimleri olarak toplumsal talepleri daha iyi karşılayacağı, kamu hizmetlerini daha hızlı ve etkin bir şekilde yerine getireceği ve halkın yönetime katılımını kolaylaştıracağı düşünülmektedir. Avrupa'da toplumsal gelişmeler ve beklentiler sonucunda ilk olarak orta çağda ortaya çıkmaya başlayan yerel yönetimler, ülkemizde Tanzimat döneminde devlet tarafından suni olarak ortaya çıkarılmıştır. İlk ortaya çıkışından günümüze kadarki süreçte, merkezi yönetimin aşırı denetimi altında bulunan, bu nedenle merkezi yönetim karşısında yetkilerinikullanamayan ve daha çok merkezi yönetimin bir uzantısı şeklinde algılananyerel yönetimler, yerel özerklikten ve demokratikleşmeden bir hayli uzaktırlar.21. yüzyılda yerel yönetimlerin, demokratik yönetim anlayışına en uygun yönetim kurumları olduğu herkesçe kabul görmektedir. Özellikle uluslararası örgütlerden biri olan Avrupa Birliği'nde bu konu sıkça gündeme getirilmekte ve yerel yönetimlerin demokratik ve verimli hizmet üreten bir yönetim birimi haline getirilmesine ilişkin kararlar alınmakta, ilkeler benimsenmektedir. Bu doğrultuda Avrupa Birliği, yerellik ilkesinibütün birliği etkileyecek bir biçimde, genel bir ilke olarak benimsemiş ve Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı'nı kabul ederek üye ülkelerce de benimsenecek ortak bir yerel yönetim politikası oluşturmaya çalışmıştır. Ülkemizde de yerel yönetimlerin önemi giderek artmaktadır. Zaman içerisinde yerel yönetimlerin demokratikleşmesine ilişkin birçok düzenleme yapılmış ise de başarıya ulaşıldığı söylenemez. Ancak son dönemde, özellikle Avrupa Birliği'ne tam üyelik görüşmelerinin yoğunlaştığı bir süreçte, yerel yönetimlerin demokratikleşmesine yönelik ciddi reform çalışmaları gündeme gelmiş ve bu alanda birçok yasal düzenlemeye gidilmiştir. Yapılan yeni düzenlemelerle bir yandan yerel yönetimlerin demokratikleştirilmesi diğer yandan da yerel yönetimler üzerindeki idari denetimin sınırlandırılması hedeflenmektedir. Ancak bunlar yapılamaya çalışılırken yasal düzenlemelerinalt yapısının olup olmadığına dikkat edilmemektedir. Bu nedenle Türkiye Avrupa Birliği ilişkilerinin geleceği ve Türkiye'nin Avrupa Birliği politikası çerçevesinde, yerel yönetim sistemimizin demokratikleştirilmesi için yapılan yeni düzenlemelerin incelenmesi, yerel yönetim sistemimizin geleceği açısından son derece büyük bir önem taşımaktadır.