Kırgızistan'da tarım-hayvancılık sektöründe üretim ve finansman sorunları ve bu sorunların çözümünde sözleşmeli üretim modelinin uygulanabilirliği

İnsanların gıda ihtiyaçlarını karşılamasının yanında gelir ve istihdam kaynağı yaratmak suretiyle tarımsal sanayinin gelişmesi ve kalkınmanın teşvik edilmesindestratejik işlevi bulunan tarım sektörü, gelişmişlik düzeyleri ne olursa olsun tüm ülkelerin ekonomik hayatında vazgeçilmez bir role sahiptir. Dünyada değişen ekonomik ve ticari koşullara bağlı olarak rekabete dayalı serbest piyasa hakimiyetinin artması, yoksullukla mücadele ve kırsal kalkınma politikalarının odak noktasında bulunan tarımsal ekonominin canlandırılmasına yönelik farklı yaklaşımların uygulanmasını gerektirmektedir. Tarımsal ve kırsal kalkınmanın gerçekleşmesi öncelikle sektörün finansman sorunlarının çözülmesinigerektirmektedir. Kooperatifler, tarımsal finans kurumları ve bankaların entegrasyonuyla sektörün ihtiyacına cevap verecek çok yönlü ve etkin bir tarımsal bankacılık sisteminin oluşturulması üreticilerin krediye erişiminin sağlanması bakımından önem taşımaktadır. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülke uygulamaları incelendiğinde tarımsal kredilerin, sektörün yapısına ve üreticilerin ihtiyaçlarına uygun koşul ve nitelikte çeşitlendirilerek farklı bankacılık ürünleri tasarlandığı görülmektedir. Bu alternatif enstrümanlar, özellikle küçük işletmelerin krediye erişimlerini artırarak üretim ve finansman sorunlarının çözümünde etkili olmaktadır. Gelişmiş ülkelerin kalkınma süreçleri incelendiğinde tarım sektörünün istihdamdan aldığı pay azalırken ekonomiye reel katkısının arttığı görülmektedir. Buna karşılık gelişmekte olan ülkelerde sektörün içinde bulunduğu yapısall ve finansal sorunların üretim hacmi ve kalitesini olumsuz yönde etkilediği, sektörün yüksek istihdam oranına rağmen arzulanan gelir ve katma değeri yaratamadığı görülmektedir. Diğer gelişmekte olan ülkelerdekine benzer olarak Kırgızistan'da da başlıca gelir ve istihdam kaynağı olarak ulusal ekonomiye önemli katkılarda bulunan tarım sektörü, ülkenin coğrafik yapısı ve doğal koşullarının elverişliliği nedeniyle gelişme ve yüksek katma değer yaratmada büyük bir potansiyel taşısa da, üretim ve finansman sorunları nedeniyle beklenen sektörel iyileşmenin gerçekleşmediği görülmektedir. Ülkede kırsal yoksullukla mücadelede ve sürekli bir sektörel büyümesağlanmasında etkili kalkınma stratejilerinin uygulanmasının rolü büyüktür. Bunun için, sektörel yapının ve sorunların doğru analiz edilmesi gerekmektedir. Kırgızistan'da, tarım ve tarıma dayalı sanayinin dengeli ve istikrarlı bir şekilde gelişmesi ekonomik kalkınmanın anahtarı kabul edilmektedir. Sektörelsorunların ortadan kaldırılması, liberal bir piyasa ortamında, pazar odaklı bir üretimanlayışıyla, üretici ve sanayiciyi bir araya getirecek stratejilerin uygulanmasını gerektirmektedir. Bu çerçevede, değer zincirindeki aksayan yönlerin tespit edilerek sektörün üretim ve finansman sorunlarının giderilmesine yönelik çeşitli alternatiflerin geliştirilmesi yararlı olacaktır. Küçük ölçekli üretim yapısına sahipKırgız tarım sektöründe üreticinin girdi temininden başlayarak, üretim ve pazara erişim süreçlerinde karşı karşıya kaldığı temel sorunların çözülerek sanayi kesimininkaliteli ve yeterli miktarda hammadde ihtiyacının karşılanabilmesi, üretici ve sanayici arasında etkin bir koordinasyonun sağlanmasını gerektirmektedir. Bu amaçla, girdi tedariki, üretim, işleme, dağıtım ve pazarlama süreçlerinin farklı aşamalarında farklı işletmelerin faaliyet gösterdiği geleneksel tarımsal üretim yapısında Sözleşmeli Üretim Modeli'nin, taraflar arasında dikey koordinasyonsağlayarak tarım, sanayi ve ticaret kesimlerini bir araya getirebileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada, Kırgızistan'da tarım ve hayvancılık sektörlerinin genel değerlendirmesi yapılarak sektörlerin gelişimini engelleyen faktörler belirlenmeye çalışılmakta, pazar odaklı tarım sektörü yaratılmasında etkili bir üretim ve finansman sistemi olan ve bu özelliğiyle dünyada yaygın olarak uygulanan Sözleşmeli ÜretimModeli'nin ülkedeki mevcut sorunlara çözüm olup olamayacağı tartışılmaktadır. Anahtar kavramlar: Kırgızistan, Tarım, Tarımın finansmanı, Sözleşmeli üretim.