Okul psikolojik danışmanlarının mesleki doyumlarını etkileyen etmenlerin incelenmesi

Bu araştırmada, okul psikolojik danışmanlarının mesleki doyumları ve öz-yeterlik algıları ile yürüttükleri okul psikolojik danışmanlığı programını geliştirme ve değerlendirme görevleri arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Ayrıca, PDR ile ilgili olmayan görevlerin bu değişkenlerle ilişkileri incelenerek, bu istenmeyen görevlerin psikolojik danışmanların mesleki doyumlarını nasıl etkilediği ele alınmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Mesleki Doyum Ölçeği, Okul Psikolojik Danışmanı Öz-Yeterlik Ölçeği, Okul Psikolojik Danışmanlığında Program Geliştirme ve Program Değerlendirme Görevleri Anketi ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Ölçme araçlarının uygulama süresinin uzunluğuna bağlı olarak uygulamada kullanışlılık sağlamak adına madde sayıları ve içeriklerin benzerliğine göre iki farklı anket hazırlanmıştır. İki farklı örneklemden faydalanılan araştırmaya, 2014- 2015 eğitim öğretim yılında İzmir ilinde okullarda görev yapan 300 okul psikolojik danışmanı katılmıştır. Birinci örneklemde 90 kadın ve 60 erkek, ikinci örneklemde de 100 kadın ve 50 erkek okul psikolojik danışmanı bulunmaktadır. Verilerin analizinde öncelikle betimsel istatistikler hesaplanmıştır. Ankette yer alan açık uçlu sorulardan elde edilen nitel bulgular içerik olarak analiz edilip gruplandırıldıktan sonra ilgili nicel bulgu ile birlikte sunulmuştur. Ortalamalar arasındaki farklılıkların incelendiği alt problemler için her iki anketteki sorulara göre, MDÖ toplam puanları ve OPDÖÖ alt ölçeklerinin ortalamaları arasında bağımsız örneklemler t-testi ya da tek yönlü varyans analizleri yapılmıştır. İlişkilerin incelendiği alt problemler için ise her iki ankette nicel değerlerin elde edildiği maddeler ile MDÖ toplam puanları ve OPDÖÖ alt ölçek puanları arasındaki korelasyon katsayıları hesaplamıştır. Nicel değerler aralıklı ölçüm türüne uygun olduğunda Pearson, sıralamalı ölçüm türüne uygun olduğunda ise Spearman rho korelasyon analizleri uygulanmıştır. Araştırma bulguları incelendiğinde, okul psikolojik danışmanlarının öğrencilerle birebir etkileşimde bulundukları, PDR ile ilgili olmayan görevleri çok fazla yürütmedikleri, ancak hem program geliştirme hem de program değerlendirme çalışmalarını tatminkar bulmadıkları ve bu çalışmalarda öğrencilerden çok öğretmenlerin görüşlerinden yararlandıkları görülmüştür. Yıllık okul psikolojik danışmanlığı programını yürütürken, öğrencilerle sık sık bireysel görüşmeler yaptıkları, bu görüşmelerinin kısa sürdüğü ve aynı öğrenciyle bir-iki defa daha görüştükleri belirlenmiştir. Ayrıca bireysel ve grupla psikolojik danışma; okul konferansı, bireysel rehberlik, küçük grup, büyük grup ve sınıf rehberliğine dayalı yöntemlerle yürüttükleri çalışmaları haftalık bir program hazırlamadan ve düzensiz bir şekilde sürdürdükleri saptanmıştır. Okul psikolojik danışmanlarının öğretmenlerden destek almaları, önleyici ve geliştirici çalışmalar yürütmeleri, bu çalışmalarda öğrencilerle birebir etkileşimde bulunmaları, yıllık okul psikolojik danışmanlığı programını başarıyla uygulamaları ve okul yöneticilerinin isteklerini her an için yerine getirmemeleri mesleki doyum puanları ile ilişkili bulunmuştur. Ayrıca okul psikolojik danışmanlığı programını yürütürken yararlanılan görüşme yapma, sınıf rehberliği ya da konferans yöntemleri dışındaki yöntemlerde okul psikolojik danışmanlarının kendilerini yeterli görmeleri ve düzenli bir şekilde bireysel psikolojik danışma ve sınıf rehberliği yapmalarının da mesleki doyum ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. Okul psikolojik danışmanlığı programını geliştirme ve değerlendirme çalışmaları yapan, bu programı başarıyla tamamlayan, öğrencilerin çoğunluğuyla birebir etkileşimde bulunan ve PDR ile ilgili olmayan görevleri olabildiğince az yerine getiren okul psikolojik danışmanlarının daha yüksek öz-yeterlik algısına sahip oldukları tespit edilmiştir. Okul psikolojik danışmanlığı programını yürütürken yararlanılan görüşme yapma, sınıf rehberliği ya da konferans yöntemleri dışındaki yöntemlerde okul psikolojik danışmanlarının kendilerini yeterli görmeleri ve düzenli bir şekilde bireysel psikolojik danışma, küçük grup rehberliği, büyük grup rehberliği ve sınıf rehberliği yapmaları ile öz yeterlik algıları ilişkili bulunmuştur. Okul psikolojik danışmanlarının mesleki doyumları ve öz-yeterlik algıları ile görevlerini yürütürken zamanlarının çoğunluğunda öğrencilerle doğrudan etkileşim halinde olmalarının pozitif, PDR ile ilgili olmayan görevleri yapmalarının ise negatif yönde ilişkili olduğu saptanmıştır. Bunun yanında mesleki doyum ve özellikle işbirliği öz-yeterlik algısı ile bireysel psikolojik danışma, bireysel rehberlik görüşmesi ve büyük grup rehberliği yapma pozitif yönde ilişkiliyken, yapılan küçük grup rehberliği sayısı ve öğrencilere verilen konferans sayısı mesleki doyumla negatif yönde ilişkili bulunmuştur.