Türkiye'de tekstil sektörünün mali performansının mali tablolardaki verilere dayanılarak istatistiksel yaklaşımla ölçülmesi

DOKTORA TEZ ÖZÜ TÜRKİYE'DE TEKSTİL SEKTÖRÜNÜN MALİ PERFORMANSININ MALİ TABLOLARDAKİ VERİLERE DAYANILARAK İSTATİSTİKSEL YAKLAŞIMLA ÖLÇÜLMESİ Zekiye RENDE İşletme Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Şubat 2005 Danışman: Prof. Dr. Ferruh Çömlekçi Son yıllarda gerek küresel gelişmeler gerekse ülke çapında yaşanan olumsuzluklar tekstil sektörünü mali ve ekonomik sıkıntılara sokmuş, performansının düşmesine sebep olmuş, büyük küçük birçok işletmeyi iflas tehlikesiyle karşı karşıya bırakmıştır. Performans düşüklüğü zaman içerisinde oluşur, bu süreçte performans gerilemesine neden olan faktörlerin saptanması, gerekli önlemlerin zamanında alınması, kontrolün sağlanması için işletmelerde performans ölçümlerinin düzenli ve sistematik bir şekilde yapılması gerekmektedir. Böylece işletmeler geçmişş ve cari mali durumlarını değerlendirebilir, yöneticileri ve çalışanları hedefler doğrultusunda yönlendirebilir, hesap verme sorumluluğunu yerine getirebilir, performanslarını geliştirebilirler. Tekstil sektörü, Türkiye için sağladığı istihdam, üretim sürecinde yaratılan katma değer ve ihracat gelirleri içindeki yüksek payı nedeniyle ekonomik kalkınma sürecinde önemli bir rol üstlenmektedir. Bu çalışmada tekstil sektörünün Türkiye'deki yeri ve önemi, performansı olumsuz etkileyen sorunları ortaya konmuştur. Piyasa yapısı ve yoğunlaşma durumu M-Firma yoğunlaşma oranı ve Herfindalh-Hirschman İndeksiyle hesaplanmıştır. Dünyadaki tekstil üretimi ile ticaretindeki gelişmeler, uluslararası anlaşmaların Türkiye'ye etkileri ve Türkiye'nin dünya tekstil sektöründeki konumu irdelenmiştir. Mali performans ölçümüyle, tekstil sektörünün olumlu ve olumsuz yönleriyle geçirdiği evrim, ortaya koyduğu performans, analiz edilmiştir. Böylece tekstil işletmelerine, mali performanslarını ölçerken sektör ortalama değerleriyleİİİ karşılaştırma imkanı da sunulmuştur. Bu kapsamda İMKB'ye kayıtlı tekstil işletmeleri örneklem olarak seçilmiş ve 1992- 2003 yıllarını içeren mali tablolarından hareketle performansları oran analizi ile ortaya konmuştur. 2004 ve 2005 yıllarında isletmelerin likidite oranları, mali yapı oranları, faaliyet oranları ve karlılık oranlarının nasıl bir trend izleyeceği tahmin edilmeye çalışılmıştır. Tahmin için, zaman serilerinin trend analizi kullanılmıştır. Sonuç olarak tekstil sektöründe mali performans göstergelerinin aldığı değerler, genelde sektör standartları civarında seyretmiştir. Mali performans değerlerinde en önemli sapmalar, 1998 ekonomik kriz ve sonrası yıllardadır. Likidite durumu doğrudan satışlara ve alacakların tahsiline bağlıdır. Ekonomik durgunlukta kısa vadeli borçlar ödenememektedir. Tekstil sektörü, emek yoğun teknoloji kullanılan bir sektördür. Ortalama %63 dönen varlık; %37 duran varlıklardan oluşmaktadır. Sektörün özkaynakları zayıftır, varlıkların finansmanında kısa vadeli yabancı kaynakları %70'lere varan oranlarda kullandığı için riskli bir finansal yapıya sahiptir. Faaliyet giderleri / Net satış oranı, hızlı bir artış göstermeye devam etmektedir. Karlılık oranlan 1995 yılından sonra düşmeye başlamış ve 1998 yılından sonra zararla sonuçlanmıştır. 2004 ve 2005 yıllarında likidite, faaliyet ve mali yapı oranlarında nispeten gelişme beklenirken, karlılık oranlarında sıkıntıların süreceği tahmin edilmektedir.