Açığa satış ve kredili menkul kıymet işlemleri

ile 1992 yılları arasında menkul kıymetler piyasalarında yaşanan olağanüstü gelişmeler ve piyasada kullanılan yöntem ve araçlarda çeşitliliğin artmasıyla birlikte, Sermaye Piyasası Kanunu'nda değişiklik yapılması ihtiyacı gündeme gelmiştir. 13.05. 1992 tarihinde Kanunda reform niteliğine sahip önemli değişikliklerin yapıldığını görüyoruz. Yeni Kanun'da bir taraftan, yatırım danışmanlığı, portföy işletmeciliği ve yöneticiliği, vadeli işlem sözleşmesi yapılmasına aracılık, repo ve ters repo işlemleri, takas ve saklama faaliyetleri, menkul kıymetlerin derecelendirilmesi, genel finans ortaklıkları, risk sermayesi yatırım fonları ve ortaklıkları, ipoteğe dayalı menkul kıymetler ve borsa dışı teşkilatlanmış piyasalar ile kambiyo ve kıymetli madenler borsaları gibi yeni faaliyet alanları ve kurumları gündeme getirilirken, diğer taraftan da kredili menkul kıymet işlemleri ile açığa satış işlemleri Kanun'da yerini almıştır. Yeni Kanun' a göre, menkul kıymet ödünç alma ve verme işlemleri ile açığa satış işlemlerine ilişkin kuralları belirlemek ve T. C. Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı ile T. C. Merkez Bankası 'nm görüşünü almak suretiyle kredili menkul kıymet işlemleri ile ilgili düzenlemeleri yapmak konusunda SPK görevlendirilmiş ve yetkilendirilmiştir. Kredili Menkul Kıymet İşlemleri ve Açığa Satış Konusunda SPK tarafından üzerinde çalışılan bir tebliğ taslağı bulunmaktadır. Ancak söz konusu tebliğ henüz yayımlanmamış olduğundan durum belirsizliğini korumaktadır. Piyasa katılımcıları özellikle 1994 Ocak ayında yaşanan krizin de etkisiyle bu konuda bir an önce düzenleme yapılmasını sistemin ve yatırımcıların korunması açısından zaruri görmektedirler. Ancak kredili menkul kıymet işlemlerinin ve açığa satış işlemlerinin düzenlenmesinde ekonominin genel ve piyasanın alt yapı sorunlarından kaynaklanan bazı kısıtlar da söz konusudur. Ekonomik istikrarın olmayışı, hisse senetleri fiyatlarındaki aşırı dalgalanmalar, yüksek enflasyon oranı ve buna bağlı olarak faiz oranlarının çok yüksek ve değişken olması nedenleriyle çok yüksek faizlerle alman krediler yoluyla finanse edilecek menkul kıymet yatırımlarından kar elde etmek çok zor görünmektedir. Bunun dışında tek borsa olan İstanbul Menkul Kıymetler Borsası ' nm da alt yapı sorunları henüz çözümlenebilmiş değildir. Özellikle takas ve saklama hizmetlerinin otomasyonu ile alım-satım sisteminin tüm hisse senetlerinde otomasyona geçmesi henüz sağlanamamıştır. Bunlara, ilave olarak hisse senetlerinin tamamına yakın bölümünün hamiline olması nedeniyle de açığa satış ve kredili menkul kıymet işlemlerinde etkin bir kontrolün sağlanması son derece zor olacaktır. Kısaca belirttiğimiz nedenlerle, Türkiye'de kredili işlemler ile açığa satış işlemleri için gerekli ortamın henüz tam olarak sağlanmamış olduğu sonucuna varılabilir. Özellikle fiyat hareketlerinin büyük ve ani dalgalanmalar gösterebilmesi sebebiyle, kredili işlem yapanların önemli zararlarla karşılaşması olasılığı çok yüksek görünmektedir. Bu yapısall duruma rağmen, Türkiye'de hisse senedi alımlarında kredi kullanıldığı ve açığa satış işlemlerinin yapıldığı bir gerçektir. Bu nedenle, hukuki düzenlemelerin bir an önce hayata geçirilmesi sisteme duyulan güven ve istikrarın korunması açısından zaruri görülmektedir. Ancak daha önce de sözünü ettiğimiz gibi, ekonomik durum ve sistemin alt yapı sorunları nedeniyle bu tür işlemlerin derhal uygulamaya geçirilmesi halinde yatırımcıların korunması açısından bazı sıkıntılar yaşanabileceğini göz ardı etmemek gerekir. Bu nedenle düzenleyici kamu otoritesinin etkin bir gözetim-denetim sistemi oluşturması zorunlu görülmektedir. Kamu otoritesince piyasadaki gelişmelere ve gözetim-denetim- de elde edilen verilere göre gerekli önlemlerin ivedilikle alınması ve yasal değişikliklerin süratle yapılması yerinde olacaktır.