Türk telekomünikasyon sistemlerinin özelleştirilmesi üzerine bir değerlendirme

Dünyada 1970 ve 1980'li yıllarda ülkeleri etkisi altına alan ekonomik liberalizasyon politikalarına paralel olarak, Türkiye de Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren sürdürmekte olduğu içe dönük ithal ikameci kalkınma politikasını değiştirerek, 1980'li dönemlerde dışa açık ihracata yönelik ekonomik politikaları uygulamaya konmuştur. Bu çerçevede bir ekonomi politika aracı olarak özelleştirme uygulamaları da Türkiye gündeminin önemli bir maddesi haline gelmiş, bu doğrultuda Türk Hükümetleri, Türk Telekomünikasyon sistemlerinin özelleştirilmesi için uzun süredir adeta çetin bir uğraş içine girmişlerdir. Özelleştirmeye karar veren her ülke, özelleştirmenin başarılı bir şekilde yapılabilmesi için aşağıda sıralanan üç soruya cevap vermek zorundadır. 1. Özelleştirmenin sorunları, engelleri, önşartları nelerdir? 2. Ülke bu sorunları, engelleri aşabilecek kapasitede, önşartları yerine getirebilecek konumda mıdır? 3. Ülke bu sorunları aşabilecek, önşartları yerine getirebilecek konumda değilse bile, eğer siyasal iktidar özelleştirmeye karar vermişse özelleştirme en başarılı bir şekilde nasıl yapılabilir? Literatürün taranması sonucunda özelleştirmenin önşartları, sorunları ve engellerinin gelişmiş ülkelerde farklı, az gelişmiş ülkelerde farklı boyutlar arz ettiği görülmektedir. Ekonomik, sosyal, kültürel ve kurumsal alt yapılarını büyük ölçüde tamamlamış bulunan GÜTer birkaç ilave düzenleme ile özelleştirmeleri rahatlıkla gerçekleştirebilmekte iken, AGÜ'lerin altyapı ile ilgili birçok sorunları aşmaları gerekmektedir. Bu durumda otomatik olarak Türkiye az gelişmiş bir ülke midir, az gelişmiş bir ülke midir? Sorusu gündeme gelmekte ve Türkiye'nin ekonomik kalkınma düzeyinin tam olarak belirlenmesi gerekmektedir. Makro ekonomik, ekonomik ve fiziki hayat standartları endekslerinin karşılaştırılması sonucunda Türkiye'nin bir AGÜ olduğu ve 1990 yılından itibaren de AGÜ'ler içinde bir gerileme sürecine girmiş olduğu anlaşılmaktadır. KİT'ler, Türkiyenin kurulduğu tarihten günümüze, İstiklal Savaşıyla kazanılan siyasal bağımsızlığın ekonomik bağımsızlıkla da pekiştirilmesi amacıyla kurulup, halkın hizmetine sunulmuş ve ekonomik kalkınmamıza büyük katkılarda bulunmuşlardır. Özellikle siyasal istikrarsızlık, Türk Kamu Maliyesinin sergilediği gönül karartıcı fotoğraf, bütçe açıkları iç ve dış borçlar ile tasarrufları yatırımlara dönüştürme fonksiyonlarından kamu açıkları nedeniyle tamamiyle uzaklaşmış bulunan sermaye piyasası ve bankacılık sektörü KİT'lerin ve konumuz itibariyle Türk Telekomünikasyon sistemlerinin özelleştirilmemesi yönünde ciddi işaretler vermektedir. Özelleştirmenin diğer önşartları yönünden Türkiyedeki özel sektörün gücü, yetişmiş kamu bürokratları, girişimci öncü özel sektör yöneticilerinin bulunması, çok uluslu şirketlerin bağımsızlığımıza yönelik tehditlerinin önlenmesi, etkin bir regulasyon yapılması gibi engellerin aşılabileceği anlaşılmaktadır. VI Çok önemli yapısall eksikliklere rağmen siyasal otorite özelleştirmeye karar verdiği takdirde özelleştirmenin en başarılı şekilde uygulanabilmesi için İngiltere'nin tecrübelerinden yararlanıp aktarılacak dersler var ise Türkiye'ye önermek amacıyla British Telecom'un özelleştirilmesi incelenmiş ve bir model olarak siyasal karar mercilerinin istifadesine sunulmuştur. Sonuç olarak bu çalışmanın önerileri: 1. Türkiye'nin en verimli KİT'lerinden biri olan Türk Telekom'un özel leştirilmemesi 2. Özelleştirmenin amaçlarından olan sermayenin tabana yayılmasını, sosyal adaleti gerçekleştirmek, Cumhuriyete ve demokrasiye bağlılığı daha da artırmak için kamu personeline ve halka ERDEMİR özelleştirme modeliyle özelleştirilmesi 3. Yukarıdaki öneriler dikkate alınmadığı takdirde ise, mutlak surette İngiltere'nin British Telecom'u özelleştirirken almış olduğu tedbirleri almak suretiyle özelleştirmenin yapılması şeklindedir.