Kadınlarda yeme stili ve ipucu etkisi arasındaki ilişkinin incelenmesi, ve obezite sorununda maruz bırakma ve tepki önlemeye dayalı psikoeğitim programının etkinliğinin araştırılması

Araştırmanın birinci aşamasının amacı kadınlarda bulimiya belirti düzeylerinindağılımını; duygusal, kısıtlayıcı ve dışsal yeme stillerinden yüksek düzey elde eden normal kilolu ve aşırı kilo/obezite sorunu olan kadınların çikolata ile ilişkili ipuçlarına maruz kalmaları durumunda aşerme düzeyleri ve galvanik deri tepkisi ölçümlerinin farklılaşıp farklılaşmadığını araştırmaktır. İkinci aşamasının amacıobeziteye yol açabilecek çevresel ipuçlarının etkisini maruz bırakma ve tepki önlemetekniğini (Jansen, 2010) kullanarak ortadan kaldırmaya yardımcı olmaktır. Birinci aşamada örneklemi Hacettepe, Ufuk ve Çankaya Üniversitesi'ndeki öğrenciler ile akademik ve idari personeli oluşmaktadır. Analizler 321 kadın katılımcının verileri üzerinden yürütülmüştür. Hollanda Yeme Davranışları Anketi'nin üç alt boyutunda en yüksek değerleri alan 60 kişinin (30'u aşırı kilo/obezite sorunu, 30'u normal kilolu)aşerme ve galvanik deri tepkisi değerleri alınarak çikolata ipuçlarına maruz bırakmaçalışması yürütülmüştür. İkinci aşamada örneklemi Hacettepe Üniversitesi'nde öğrenim gören öğrenciler ile idari personelinden dört haftalık psikoeğitim programını tamamlayan 7 katılımcı oluşturmaktadır. Her iki aşamada da araştırmaya katılmak için gönüllü olan katılımcılara Demografik Bilgi Formu (Bkz., Ek 2), Edinburg BulimiyaAraştırma Testi (Bkz., Ek 5) ve Hollanda Yeme Davranışları Anketi (Bkz., Ek 6) uygulanmıştır. Araştırmanın birinci aşamasından elde edilen bulgulara göre zayıf, normal kiloda ve aşırı kilo/obezite sorunu olan katılımcıların bulimiya belirti düzeyleri açısındandağılımları istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklılaşmaktadır. Tıka basa yeme davranışının en çok aşırı kilo/obezite sorunu olan kadınlarda görüldüğü bulgulanmıştır. Ayrıca, aşırı kilo/obezite sorunu olan bireylerin normal kilodaki ve zayıf bireylere kıyasla anlamlı olarak daha yüksek düzeyde kısıtlayıcı ve duygusal yeme düzeyibelirttikleri sonucuna varılmıştır. Diğer yandan, normal kilodaki katılımcıların dışsal yeme düzeyinin aşırı kilo/obezite sorunu olan bireylere kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu görülmüştür. Katılımcılar arasında anormal yeme örüntüsü gösterenlerin kısıtlayıcı, duygusal ve dışsal yeme örüntüsü ortalamalarının tıkabasa yeme davranışı göstermeyenlere kıyasla daha yüksek olduğu bulgulanmıştır. Çikolatanın görüntü ve kokusuna maruz bırakma çalışmasına yönelik gerçekleştirilen analizler maruz kalma sonucunda katılımcıların çikolataya yönelik aşerme düzeylerinin arttığını ve galvanik deri tepkisi değerlerinin temel ölçüm düzeyinden daha yüksek olduğunu göstermektedir. Normal kilodaki katılımcıların aşırı kilo/obezite sorunu olan katılımcılardan daha yüksek düzeyde aşerdikleri; aşırı kilo/obezite sorunu olan katılımcıların ise çikolatanın görüntüsü karşısında daha çok galvanik deri tepkisigösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasına yönelik analiz sonuçları, psikoeğitim programı sonrasında gerçekleştirilen maruz bırakmaçalışmasındaki aşerme düzeyinin psikoeğitim öncesindekine kıyasla anlamlı düzeyde olmasa da azalma eğiliminde olduğunu; galvanik deri tepkisi ölçümlerinin isefarklılaşmadığını göstermektedir. Psikoeğitim sonrasında katılımcıların bulimiya belirti düzeyleri ile duygusal yeme stili değerlerinde anlamlı düzeyde azalmanın olduğu;psikoeğitimden sonraki iki ay içinde dışsal yeme stili değerlerinde anlamlı düzeyde düşüş olduğu bulgulanmıştır. Bu çalışmadan elde edilen bulgular ilgili alanyazın ışığında tartışılmış ve gelecekteki çalışmalar için öneriler sunulmuştur.