Çevresel etki değerlendirmesi (2 cilt)

Bu tez çalışmasının kapsamında siyasal, ekonomik ve teknik bir araç olarak incelenen Çevresel Etki Değerlendirmesi, iki ayrı açıdan yaklaşılarak ele alınmıştır. Bunlar; ÇED'nin, (1) kuramsal anlamda belirlenen özelliklerinin neler olduğu ve (2) gerçek yaşamda nasıl uygulandığıdır. Tezin birinci bölümünde, bu iki yaklaşıma uygun olarak, ÇED'nin tarihçesi incelenerek, (1) bilimsel ve uygulama alanlarındaki gelişmeler ile geliştirilen kuramsal özelliklerine dayalı olarak evrensel anlamda kabul edilen kurallar, (2) uluslararası kuruluşların ve diğer ülkelerin bu konudaki deneyimlerine dayanarak aldıklan kararlarda ve uygulamalarında kaydettikleri gelişmeler ve (3) ülkemizde ÇED'nin kurallarının oluşturulmasında esas alınan yaklaşım ve bu kuralların nasıl uygulandığı, kalkınma planlan, tüzel düzenlemeler ve yönetsel yapıdaki gelişmeler açısından irdelenmiştir. Bütün bu incelemelere ve irdelemelere dayanılarak, (4) ÇED'nin siyasal, ekonomik ve teknik bir araç olarak kuramsal anlamda nasıl olması gerektiği hakkındaki öneriler, tezin en son bölümünde geliştirilecek olan gerçek yaşama ilişkin somut 'öneriler'de esas alınmak üzere, bu bölümün kapsamında geliştirilmiştir. Tezin ikinci bölümünde, (1) ülkemizde ÇED ile ilgilenen veya ilgilenmeleri beklenen kuruluşların ve kişilerin bu konuda edindikleri deneyimleri ile ilgili bilgi almak ve (2) bu kuruluşların ve kişilerin, ÇED'nin ülkemizde bugünkü uygulanma durumu hakkındaki değerlendirmelerini ve nasıl uygulanması gerektiği hakkındaki önerilerini öğrenmek amaçlarıyla gerçekleştirilen anket çalışması ile elde edilen bilgiler ayrıntılı olarak incelenmiştir. Tezin üçüncü bölümünde, ikinci bölümde incelenen anket yanıtlarından elde edilen tüm bilgiler bir arada irdelenerek, ülkemizde (1) ÇED uygulamalarında kullanılan bilimsel yöntemlerin ve tekniklerin yeterlilik durumu, (2) ÇED sürecine katılımın nasıl olması gerektiği, (3) ÇED Yönetmeliği ile öngörülen süreç ile ilgili görüşlerin, eleştirilerin ve önerilerin neler olduğu ve (4) bu yönetmeliğin dışında kalan, ancak, ÇED uygulamaları için iyileştirilmelerine gerek duyulan diğer koşulların durumu hakkında genel değerlendirme yapılmıştır. Bu bölümde, aynca, (5) ülkemizdeki ÇED uygulamalanndan basına yansıyan bazı olaylar incelenip, halkın, sivil toplum örgütlerinin, akademisyenlerin, yatırımcıların, yerel yöneticilerin ve siyasetçilerin konuya olan yaklaşımlan ve eylemleri de değerlendirilmiştir. Bölüm IVde, (1) tezin önceki bölümlerinde gerçekleştirilen incelemelere ve değerlendirmelere dayanılarak elde edilen 'sonuçlar' belirlenmiştir. Daha sonra, bu 'sonuçlar'dan hareketle, (2) tezin hazırlanmasının ana amacı olan 'öneriler' geliştirilmiştir. Bu en son bölümdeki 'öneriler'in kapsamında, önce, ülkemizde kalkınma ile çevrenin bağdaşık kılınması yönünde çevre yönetiminde ÇED ile ilişkili olan ileriye yönelik hedefler ve bu hedeflere ulaşmak için gerçek yaşamda izlenebilecek iki alternatif yol belirlenmiştir. Bu hedeflere ulaşma yönünde bu iki alternatif yol dikkate alınarak geliştirilen diğer 'öneriler'de ise, tezin birinci bölümünde kuramsal anlamda önerilen en ileri düzeylerdeki ÇED uygulamalarına ülkemizde de geçilebilmesi için yapılması gereken işlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, önce, tezin önceki bölümlerindeki çalışmalarla saptanan ülkemiz koşullardan hareketle, ÇED uygulamalarını ileri düzeylere ulaştırmak için ülkemizde var olan olanaklar ile kısıtlamalar ve296 engellemeler belirlenmiştir. Bütün bu saptamalardan ve değerlendirmelerden sonra, anketlerdeki sorulara verilen yanıtlar ve anketlerle birlikte iletilen diğer yazılı belgelerdeki görüşler de önemli ölçüde dikkate alınarak, ülkemizde ÇED ile ilgili olarak yapılması gereken işler hakkındaki 'öneriler', konu başlıklanna ayrıştırılarak geliştirilmiştir. Her konu başlığının altındaki öneriler, (1) tüzel düzenlemeler ve (2) bu düzenlemelerin dışında kalan işler olmak üzere iki grupta toplanmıştır.