Çalışan kadınların ve ev kadınlarının benlik-algısı, benlik-kurgusu ve merkezi kimlik tanımı açısından karşılaştırılması

Bu çalışmada kadınların benlik-algısının, benlik-kurgusunun ve merkezi kimlik tanımının çalışma durumuna ve yaş grubuna göre değişip değişmediği incelenmiş, ayrıca aralarındaki ilişki örüntüsü betimlenmeye çalışılmıştır. Benlik-algısı, bireyin belirli ilişki alanlarındaki yeterlik duygusu ve bütünsel özdeğeri olarak, benlik-kurgusu kültürel değerlerle bütünleşme ya da bu değerlerden ayrışma olarak tanımlanmıştır. Öte yandan bireylerin kendilerini tanımlamada en önemli gördükleri kimlik rolleri de merkezi kimlik tanımı olarak ele alınmıştır. Yukarıda değinilen benlik kavramlarını; hem çalışma ve yaş durumlarına hem de aralarındaki ilişkilere göre betimlemek amacıyla, Ankara ilinde yaşayan ev kadınları ile vasıfsız ve uzman iş statülerinde çalışan kadınlar evlerinde ve işyerlerinde ziyaret edilerek ölçek uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Araştırmada uygulanan ölçekler; Messer ve Harterln (1986) geliştirdiği 'Yetişkinler İçin Benlik- Algısı ölçeği', İmamoğlu'nun (1998) 'Dengeli Bütünleşme-Ayrışma ölçeği' ve araştırmacı tarafından geliştirilen 'Kimlik Tanımı Sıralama Formu' dur. Ayrıca, deneklerin demografik bilgilerini öğrenmek amacıyla Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Araştırmada, 60 ev kadını, 69 vasıfsız iş ve 88 uzman iş statüsünde olmak üzere toplam 217 kişilik bir örneklerinden veri toplanmış ve farklı istatistiksel teknikler aracılığıyla analiz edilmiştir. Araştırmanın birinci sorusuna ilişkin analiz sonuçlarına göre; çalışan kadınlar ev kadınlarına kıyasla kendilerini daha değerli olarak algılamaktadırlar. Buna karşın, yetişkinler de gençlere kıyasla ev işinde ve mesleki alanda kendilerini daha yeterli algılamaktadırlar. Araştırmanın ikinci sorusu olarak, benlik-kurgusunun çalışma durumuna ve yaş grubuna göre farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Uzman işte çalışma ile genç olma kadınların bireysel-gelişim yöneliminde özerkleşmeyi artına etkenler olarak belirmiştir, öte yandan, yaşın ilerlemesi ile birlikte kadınlarda ilişkisel yönelim boyutunda bütünleşme eğilimi artmaktadır. Bunun yanında, çalışma durumu ve yaşın benlik-kurgusu üzerinde ortak etkisi saptanmıştır. Uzman işlerde çalışan hem genç hem de yetişkin kadınlar, diğer çalışma kategorilerindekilere kıyasla daha fazla özerklik eğilimi taşımaktadır. Ev kadınların da ve vasıfsız işlerde çalışanlarda ise, genç yetişkin grupta olma bireysel gelişim yöneliminde bireyleşmeyi geliştirici bir rol oynamaktadır. Benlik-algısı ve benlik-kurgusu arasındaki ilişki örüntüsüne bakıldığında, bireysel-gelişim yöneliminin atletik yeterlik algısı ile, ilişkisel yönelimin ise yakın ilişkiler ve bütünsel özdeğer ile yüksek düzeyde ilişkili olduğu izlenmektedir. Benlik- kurgusunun bu iki temel yöneliminin benlik-algısı üzerindeki etkisi içerdikleri kutuplara göre incelendiğinde ise; bireyleşmiş benlik-kurgusuna sahip kadınlann kalıplaşmış benlik-kurgusuna sahip kadınlara göre kendilerini yakın ilişkilerde, atletik alanda ve fiziksel görünüm alanında daha yeterli algıladıkları görülmüştür. Öte yandan, İlişkili benlik-kurgusuna sahip kadınlar kopuk benlik-kurgusuna sahip kadınlara kıyasla kendilerini ev işinde ve yakın ilişkilerde daha yeterli algılamakta ve kendilerini göreli olarak daha değerli hissetmektedirler. Son olarak, kadınların merkezi kimlik tanımı incelendiğinde, kadınların kendilerini tanımlamada en önemli gördükleri kimlik boyutlarının sırasıyla; aile, eğitim ve meslek olduğu görülmüştür. Çalışma durumuna göre bakıldığında ise, ev kadınları ve vasıfsız işte çalışan kadınlar için ailenin, uzman işte çalışanlar için mesleğin daha merkezi olarak algılandığı saptanmıştır. Tüm bulgular bir arada değerlendirildiğinde; uzman işlerde çalışan kadınlar açısından bireyleşme eğiliminin özellikle özdeğeri yordamaya katkıda bulunduğu ve bu kategorideki kadınların kimlik tanımında mesleğin ve eğitimin öncelik taşıdığı görülmektedir. Öte yandan, vasıfsız işlerde çalışan kadınlarla ev kadınlan açısından bireyleşme eğiliminin sadece genç olanlarda görüldüğü, yaşlı grupta bütünleşme eğiliminin daha güçlü olduğu izlenmektedir. Ancak, bu kategorilerdeki tüm kadınlar için ailenin, meslek ve eğitimden daha merkezi bir önem taşıdığı söylenebilir. Yine tüm bulgular kadınların yaşına göre değerlendirildiğinde; yetişkin kadınlarda ilişkisellik yöneliminin içerdiği bütünleşme kutbunun daha baskın olduğu, bu bütünleşme eğiliminin özellikle yakın ilişkilerdeki yeterlik duygusu ve özdeğeri yordamaya katkıda bulunduğu görülmektedir. Ayrıca, vasıfsız işlerde çalışan yetişkin kadınlarla ev kadınların da gözlenen; bütünleşme eğilimi ile yakın ilişkilerde kendineVI güven algısı ve yüksek özdeğer ilişkisinin ailenin baskın kimlik tanımı olmasıyla da bir arada gittiği söylenebilir. Anılan bulgular, benlik ve kimlik ile ilgili kuramlar ve modeller çerçevesinde tartışılmıştır.