Üniversite öğrencilerinin erken dönem uyumsuz şemaları ile sosyal kaygı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi: Türkiye ve Belçika karşılaştırması

Bu araştırmanın amacı Türkiye ve Belçika'da lisans ve lisansüstü eğitimlerine devam eden öğrencilerin sosyal kaygı düzeyleri ile ilişkili erken dönem uyumsuz şemaları ve iki ülke öğrencilerinin sosyal kaygı düzeyleri ve sosyal kaygıyla ilişkili erken dönem uyumsuz şemaları arasında farklılık olup olmadığını incelemektir. Bu bağlamda araştırma bir ilişkisel tarama modelidir. Araştırmanın katılımcılarını, Türkiye ve Belçika'nın çeşitli üniversitelerinde lisans ve lisansüstü eğitimlerine devam eden toplam 319 üniversite öğrencisi oluşturmuştur. Türkiye çalışma grubunda 127 kadın ve 39 erkek, Belçika çalışma grubunda 77 kadın ve 76 erkek katılımcı bulunmaktadır. Veri toplama araçları olarak Liebowitz Sosyal Kaygı ölçeğinin ve Young Şema Ölçeği Kısa Formunun Türkçe ve Fransızca formu uygulanmıştır. Analizlerde, değişkenler arasındaki ilişkiler çoklu korelasyon analizi ile belirlenmiştir. Erken dönem uyumsuz şemaların sosyal kaygıyı anlamlı düzeyde yordayıp yordamadığı ise çoklu regresyon analizi ile incelenmiştir. Kategorik değişkenlere göre sosyal kaygının farklılaşıp farklılaşmadığı da bağımsız gruplar t-testi ve tek yönlü varyans analizi ile incelenmiştir. Levene istatiğinin varyansların homojen dağılmadığını gösterdiği durumlarda ise ilgili parametrik olmayan istatistik kullanılmış ve gruplar arasında farklılıklar Tamhane's T2 testi ile incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda Türkiye çalışma grubu öğrencilerinin sosyal kaygıları ile başarısızlık, karamsarlık, sosyal izolasyon/güvensizlik, duyguları bastırma ve iç içe geçmişşlik/bağımlılık şemaları arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu ve iç içe geçme/bağımlılık şemasının sosyal kaygıyı yordadığı görülmüştür. Belçika çalışma grubundaki öğrencilerin sosyal kaygıları ile duygusal yoksunluk, terk edilme ve güvensizlik şemaları arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu; güvensizlik ve onay arayıcılık şemalarının sosyal kaygıyı yordadığı görülmüştür. Belçika çalışma grubunda, kadın öğrencilerin sosyal kaygı puan ortalamaları erkek öğrencilerin sosyal kaygı puan ortalamalarından istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksektir. Türkiye çalışma grubunda ise kadın öğrencilerin sosyal kaygı puanı ortalamaları erkek öğrencilerin sosyal kaygı puan ortalamalarından yüksek olmakla birlikte bu fark istatistiksel olarak anlamlı değildir. Bununla birlikte Türkiye çalışma grubundaki öğrencilerin sosyal kaygı puan ortalamaları Belçika çalışma grubundaki öğrencilerin sosyal kaygı puan ortalamalarından istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksektir. Ayrıca, Türkiye çalışma grubundaki kadın öğrencilerin sosyal kaygı puan ortalamaları, Belçika'da öğrenim gören kadın ve erkek öğrencilerin sosyal kaygı puan ortalamalarından istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksektir. Benzer şekilde, Türkiye'de öğrenim gören erkek öğrencilerin puan ortalamalarında, Belçika'da öğrenim gören kadın ve erkek öğrencilerin sosyal kaygı puan ortalamalarından istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksektir. Türkiye çalışma grubunda iç içe geçme/bağımlılık şemasının ve Belçika çalışma grubunda onay arayıcılık şemasının sosyal kaygıyı anlamlı düzeyde yordaması her iki ülke arasındaki ebeveyin stillerinde olabilen farklılıklardan ve aynı zamanda Türkiye'nin Avrupa ülkelerine kıyasla daha kolektivist bir kültüre sahip olmasından kaynaklanıyor olabilir. Ayrıca bu araştırmada Belçika çalışma grubunda korelasyon analizinde onay arayıcılık şeması ile sosyal kaygı arasında bir ilişki olmamasına karşın regresyon analizinde onay arayıcılığın sosyal kaygıyı yordaması, onay arayıcılığın diğer şemalarla sosyal kaygı arasındaki ilişkide baskıcı etkisinin olabileceğine işaret etmektedir. Bu etkinin olup olmadığı, gelecek araştırmalarda incelenebilir. Araştırmanın bulguları, ülkelere göre farklı erken uyumsuz şemaların üniversite öğrencilerinin sosyal kaygı düzeylerinin önemli bir göstergesi olabileceğine dair ön kanıt niteliğindedir.