Esnek üretim sistemleri ve Türkiye uygulaması

Son yıllarda yaşanan teknolojik gelişmeler üretim alanında kalitenin yükseltilmesi, müşteri taleplerine uygun çeşitli sayıda ve nitelikte ürün üretilmesi, tam zamanında üretim, stok seviyesinin düşürülmesi, sıfır hata gibi yeni eğilimleri gerçekleştirme olanağı yaratmıştır. Yeni üretim teknolojilerinin uygulanmaya başlanmasıyla birlikte üretime esneklik hakim olmuş; esnek teknolojilerin uygulanması farklı ürün üretimini olanaklı kılmıştır. Esnek üretim sistemi genel olarak alt yapısmı bilgisayar destekli üretim, bilgisayar destekli tasarım ve bilgisayar destekli süreç planlamasının oluşturduğu bilgisayarla bütünleşik üretim kavramının fiziksel bir uygulamasıdır. Esnek üretim sisteminin temel unsurları otomatik malzeme taşıma sistemleri, robotlar, grup teknolojisi ve nümerik kontrollü tezgahlandır. Bununla birlikte üretime yardımcı olmak üzere kullanılan tertibat, palet, konveyör gibi unsurlar da bulunmaktadır. Esnek üretim sistemlerinde her türlü üretim faaliyeti merkezi bir bilgisayar kontrolü altındadır. Ancak ekipman bakım-onanmı ve sistemin yönetilmesi gibi konularda insan gücüne ihtiyaç duyulmaktadır. Esnek üretim sistemine geçiş sürecinde işletmelerin en yaygın olarak karşı karşıya kaldıkları problemler tasarım, gruplama, robotlama ve yükleme problemleridir. Geçiş sürecinin sorunsuz bir şekilde gerçekleştirilmesi için çalışanların eğitilmesi ve planlama basamaklarının oluşturulması gerekmektedir. Yüksek derecede üretilen ancak esnek olmayan transfer hattı ile, esnek ama verimli olmayan atölye tipinin olumlu yönlerini birleştiren esnek üretim sistemlerinin 246 işletmelere sağladığı pek çok avantaj bulunmaktadır. Esnek üretim sistemini uygulayan işletmelerde hazırlık süreleri ortadan kalkar, makine kullanım oranlan artar, direkt işçilik maliyetlerinden önemli ölçüde tasarruf sağlanır, yanmamül stoklan azalır, kalite iyileşir ve daha etkin yönetim kontrolü sağlanır. Esnek üretim sistemlerinin bazı dezavantaj lan da bulunmaktadır. Bu sistemlerin ilk yatının maliyeti çok yüksektir, daha fazla uzmanlaşmış işgücü gerektirir ve beklenen sonuçlar uzun bir dönem sonunda gerçekleşir. Aynca her esnek üretim sisteminin kurulacak işletmenin özel ihtiyaçlanna göre tasarlanması gerekmektedir. Ülkemizde az sayıda işletme esnek üretim sistemlerini uygulamaktadır. Ancak işletmelerimizin yaşanan yoğun rekabet ortamında kaliteyi yükselten, maliyetleri düşüren, hazırlık sürelerini ortadan kaldıran, esneklik sağlayan ve sonuçta rekabet gücünü artıran esnek üretim sistemlerini uygulamalan büyük avantaj sağlayacaktır. Analitik Hiyerarşi Metodu, sübjektif kararlann karar verme sürecinin bir parçası olduğu durumlarda kullanılmak üzere geliştirilmiş bir yöntemdir. AHP'nin geliştirilmesinden sonra, Expert Choice karar destek sistemi olarak geliştirilmiş ve kullanılmaya başlanmıştır. Expert Choice hiyerarşi biçiminde yapılandınlmış olan bir problemde yer alan kriterler, kriterler ve alternatifler arasında ikili karşılaştırma yapma olanağı sunarak bireylere ve gruplara karar vermede yardımcı olmaktadır. 247 Analitik Netvörk Prosesi ise, karar verme sürecini etkileyen kriterler ve alt-kriterler arasındaki her türlü bağımlılık ve geri beslemeyi sistematik olarak ortaya koyma olanağı veren ilk metodolojidir. AHP'yi ANP'nin özel bir uygulaması olarak kabul etmek mümkündür. ANP'nin de AHP gibi, yakın zamanda karar destek sistemi olarak Super Decisions adıyla yazılımı da geliştirilmiştir. AHP ve ANP metodlan çeşitli alanlarda bireylere ve gruplara karar vermede yardımcı olmakta ve en iyi alternatifin seçilmesi olanağını sunmaktadırlar. 248