Dalaman Çayı Havzası'nın hidrolojik etüdü ve planlaması

Araştırma sahamız, Güney Batı Anadolu'da Akdeniz Bölgesi içinde, 28 41' - 29 49' doğu boylanılan üe 36 59' - 39 73' kuzey Enlemleri arasında yer alır. 5101 km2 beslenme havzasına sahiptir. Dalaman Çayı Türkiye yüzölçümünün yaklaşık (%0.604) sına eşittir. Bu araştırmada 5101 km2 beslenme havzasına sahip Dalaman Çayı'nın kuruluşu, gelişmesi ve günümüzdeki hidrolojik özellikleri ele alınmış ve ayrıca Dalaman Çayı'nın değerlendirilmesi, kapsamlı olarak gehştirilebilmesi ve planlaması için çalışmalar yapılmıştır. Çalışmada, daha önce bu sahada araştırma yapan bilim adamlarının görüş ve önerileri incelenmiştir. Havzada Ofiolitlerin geniş yer kaplaması Dalaman Çayının hidrolojisi üzerinde etkili olmuştur. Değişik zamanlara ait kalkerlerin varlığı da kaynaklarla Dalaman Çayının beslenmesine zemin hazırlamıştır. Bunun yanında Ne- ojen ve Kuaterner sedimantasyonları da havza için ayrı bir özellik teşkil etmektedir. Havza'nın hidrolojik bilançosu ortaya konulmuştur. Bunun için de akarsuyun beslenmesi ve zayiatı araştırılmıştır. Akarsuyun beslenmesinde yağış lara, kaynaklara, yeraltı sularına ve göllere ayrı ayrı yer verilmiştir. Havzanın hidrolojik bilançosunda, yağışların önemli bir yeri vardır. Havzadaki 16 yağış istasyonu ile toplam yağış miktarı aritmetik, Thiessen ve Schreiber yöntemleri ile ortaya konulmuştur. Havzada meydana gelen zayiat da değişik yöntemlerle hesaplanmıştır. Fiziki ve beşeri müdahalelerle vuku bulan su kaybı açıklanmıştır. Havzada buharlaşmalar yeraltına sızmalar hesaplanarak açıklanmıştır. Sulama ve içme ile vukuu bulan zayiat da açıklanmıştır. Havzada bulunan büyük klima istasyonlarından su bilançoları da çıkarılmıştır. Bunlar içinde Thornthwaite'nin yöntemi kullanılarak su bilançosuna ait tablolar ve diyagramlar çizilmiştir. Yine Thronthwaite göre havzadaki iklim çeşitleri açıklanmıştır. Havzanın aylık ve yıllık kuraklık indisleri bulunarak iklim özellikleri açıklanmaya çalışmıştır. Bu bulunan indis değerine göre Ortaca dışındaki diğer istasyonlar yan kurak sahalarla yarı nemli sahalar içinde yer almaktadır. Ortaca ise nemli sahalar içinde yer alır. De Mortonne-Gotmann formüllerine göre havzanın çoğu yan kurak sahalar ile yan nemli sahalar içinde yer almaktadır. Havzanın yağış etkinliği ortaya konmuştur. Havzaya düşen toplam yağış Aritmetik, Schreiber ve Thiessen yöntemi ile ayrı ayrı hesaplanmıştır. Bu toplam yağıştan meydana gelen zaiyatlar ortaya konmuştur. Acıpayam ovasının emniyetli çekilebilecek yeraltı su miktarı 30 xl06m3/yıl olarak bulunmuştur. Gölhisar ovasının ise yeraltı su miktarı 16 xl06m3/yıl olarak tespit edilmiştir. Havzadaki akarsu sularının kimyasal özellikleri açıklanmıştır. Yeraltı suyu da dahil yerüstü sularının C2S1 sınıfına dahil oldukları ortaya konmuştur. Havzadaki sulanabilir arazinin sınıflandırılması ile toprak analizleri ve bu toprak tiplerinin suların kalitesine etkileri açıklanmıştır. Dalaman Çayı sularının fiziki özelliklerinde suyun sıcaklığı, rengi, bulanıklığı akım ve rejimi ile sediment miktarları tespit edilmiştir. Dalaman Çayı Havzası'nın hidrolojik planlamasında yapılan projeler veya yapılacak projeler ile barajlar üzerinde durulmuştur. Havzada Yapraklı Barajı ve Kozağacı bitirilerek faaliyete geçmişştir. Çavdır Barajının büyük bir kısmı bitirilmiştir. Belkaya Barajı, Sandalcık ve Akköprü barajlarına yeni başlanmıştı. Narh, Dalaman, Gökyar, Akalan barajları master plan safhasındadır. Güldürgü ve Karamusa göletleri de faaliyet halindedir.-xn- Sonuç bölümünde de akarsuyun önemli bir potansiyele sahip olduğu, suçlama, içme ve elektrik üretimi içinde önemli bir yeri bulunduğu açıklanmıştır. Büyük potansiyele sahip olan Dalaman Çayı'ndan bugün istenilecek düzeyde faydalanmak için planlaması yapılan ünitelerin bir an önce devreye girmesi gerektiği vurgulanmıştır.