Self-determination, territorial integrity and international stability: The case of Yugoslavia

Bu çalışma, kendi kaderini tayin etme, toprak bütünlüğü ve uluslararası istikrar gibi konuları Yugoslavya bağlamında incelemektedir. Ancak, çalışmanın içeriği yalnızca Yugoslavya ile sınırlı olmayıp diğer kendi kaderini tayin etme konulu olayları da kapsamına almakta ve olgunun tarihi altyapısını analiz etmektedir. Kendi kaderini tayin etme bağlamında bu tezin savı, adı geçen olgunun son iki yüzyılda giderek daha da belirginleşmiş olmasıdır. Kendi kaderini tayin etme iki diğer konuyla bağlantılı olarak ele alınmaktadır: toprak bütünlüğü ve uluslararası istikrar. Hatta bu iki olgu konuyla ilgili her tartışmanın özünü oluşturmuş ve oluşturmaya da devam etmektedir. Bu çalışmanın sonucu, Yugoslavya bağlamındaki kendi kaderini tayin etme olgusunun, zamanın benzer kendi kaderini tayin etme örneklerinden bağımsız olarak ele alınmaması gerektiğidir. Bu süreç yalnızca Soğuk Savaş bitimini takip eden dönemi değil, aynı zamanda 1918 öncesi Güney Slav birleşmesini ve sonrasını da kapsamına almaktadır. Yugoslav örneği bütün zaman dilimlerinde, ele alınan bu süreçlerde gözlendiği şekilde kendi kaderini tayin etme olgusunun özelliklerini yansıtmaktadır. Bunun en iyi kanıtı Soğuk Savaş sonrasında Yugoslavya'da son süreç olarak ortaya çıkan kendi kaderini tayin etme anlayışıdır. Bu dönemde Yugoslavya'da kendi kaderini tayin etme olgusu bütün eski Komünist Federasyonları kapsayan geniş bir tablonun bir parçası olmaktan ibaretti. Bu da, Yugoslav örneğinin kendi kaderini tayin etme bağlamında, gelecekte uygulanabilirliği olabilecek bir emsal teşkil etmediği savını daha da güçlendirmektedir: bir ilke olarak değerlendirildiğinde kendi kaderini tayin etme herhangi bir değişikliğe uğramamıştır. Yasal olarak bağlayıcı bir etkisi olmamakla birlikte, yalnızca ahlaki boyutla, siyasi bir ilke olarak varlığını sürdürmektedir. Bu ilkenin gelecekle olan bağlantısı, ilkenin kendi dahilinde olan bir boyutu daha da belirginleştirmiş olması gerçeğinde yatmaktadır: uti possidetis ilkesi. Yugoslav örneği, bir uluslararası hukuk ve uluslararası ilişkiler kuralı olan, ayrıca kendi kaderini tayin etme olgusunun topraksal boyutunu sınırlayan, 'değişmez toprak bütünlüğü'nün kabul gören bir kural olduğunu göstermiştir. Ancak, Yugoslavya örneğinde gözlenen kendi kaderini tayin etme olgusunun kendine özgü bir takım özellikleri bulunmaktadır. Bu da Yugoslavya'daki kurucu ulusların, özellikle Sırpların milliyetçiliğinin doğasıyla ilintilidir. Bu ulusların kendi kaderini tayin etme olgusuna yükledikleri anlam, Soğuk Savaş sonrasında dağılan tüm komünist ülkelerle kıyaslandığında, kendine özgü özellikler sergilemektedir. Bu uluslar, kendi kaderini tayin etme olgusunu yalnızca etnik açıdan ele almışlar, böylelikle, diğer ulusların aynı haklardan fayda sağlamalarını engellemişlerdir. Bu algılama biçimi davranışa dönüşmüş, etnik olarak kendi kaderini tayin etme olgusunun hayata geçirilmesi eski Yugoslavya topraklarındaki Sırp olmayan nüfusların etnik temizliği ve diğer kültürlerin de zarar görmesi sonucunu doğurmuştur. Eski Yugoslavya topraklarındaki savaşı durdurmaya ek olarak, uluslararası toplumun çabaları, etnik olarak yorumlanan kendi kaderini tayin etme olgusunun uygulanmasını önlemek üzerine odaklanmıştır. Bu anlamda, insan hakları, hukukun üstünlüğü ve demokrasi uluslararası toplumun çabalarında önemli yer tutmaktadır. Bazı örneklerde ise bu çabalara güç kullanımı ve bazı Yugoslav unsurlara uygulanan yaptırımlar eklenmiştir. 111