Engelli çocuğu bulunan ana-babalara uygulanan ana-baba eğitim programının etkilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi

YARGI VE ÖNERİLER ÖZET Bu araştırma, engelli çocuğa sahip ailelere sunulacak 'Aile Eğitim Programının aile üzerindeki etkilerini, bu etkiye bağlı olarak ailelerin engelli çocuklarına yönelik tavır, düşünce ve tutumlarındaki değişiklik miktarının bulunması amacıyla yapılmıştır. Araştırma 1998 - 1999 öğretim yılında Konya ili merkezindeki Utku Özürlü Çocuklar Tedavi ve Rehabilitasyon Merkezi'ndeki öğrencilerin anne - babalarından gönüllülükleri esas alınarak araştırmaya katılan 41 denek üzerinde gerçekleştirilmiştir. ÖÇTM anne - babaları arasından yansız atama yoluyla deney grubuna 21, kontrol grubuna 20 engelli çocuk anne - babası seçilmiştir. Deney grubundaki engelli çocukların anne - babalarına sekiz hafta süren 'Aile Eğitim Programı' verilmiştir. Kontrol grubundaki anne babalar ise herhangi bir işleme tabi tutulmamıştır. Araştırma; ön test ve son test ölçmelerini içeren deney ve kontrol gruplarının yer aldığı gerçek deneme modeli biçiminde desenlenmiştir. Deney öncesinde ve sonunda deneklerin çocuklarına yönelik tutumları 'Engelli Kişilere Yönelik Tutum Ölçeği' ile ölçülmüştür. Araştırma kapsamına giren deneklerle ilgili ölçümler tamamlandıktan sonra, istatistiki işlemler bilgisayar ortamında SPSS programı kullanılarak yapılmıştır. Araştırma denencelerinin sınanması için, deneklerin ön test ve son testlere ilişkin puanları, birbirleriyle karşılaştırılmıştır. Gruplar arası karşılaştırmalarda ikili değişkenler için t testi, üç ve daha fazla değişkenler için varyans analizi tekniklerinden yararlanılmış ve grupların puan ortalamaları arasındaki farklar. 05 güven düzeyinde test edilmiştir. 5354 ÖÇTM öğrenci anne - babalarının çocuklarına yönelik tutumlarında, eğitim programının etkisine ilişkin bu araştırmadan elde edilen başlıca bulgular ise şunlardır: 1. Eğitim Programı'na katılan ÖÇTM anne - babalarının çocuklarına yönelik tutumlarında deney öncesine göre anlamlı düzeyde artışlar görülmüştür. 2. Eğitim Programına katılmayan engelli çocuk anne - babalarının deney öncesi ile deney sonundaki tutumları arasında anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. 3. Deney öncesi eğitim programına katılan ve katılmayan engelli çocuk anne - babalarının çocuklarına yönelik tutumlarında anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. 4. Eğitim programına katılan ÖÇTM öğrenci anne babalarının çocuklarına yönelik tutumları, bu programa katılmayan ÖÇTM öğrenci anne - babalarının çocuklarına yönelik tutumlarına göre anlamlı düzeyde daha fazla değişmiştir. 5. a) Deney sonunda, eğitim programına katılan ÖÇTM anne - babalarının çocuklarına yönelik tutumları, çocukların cinsiyetlerine göre anlamlı düzeyde değişim göstermezken, çocukların engel gruplarına göre anlamlı düzeyde farklılık göstermiştir. 5. b) Eğitim programına katılan ÖÇTM öğrenci anne - babalarının çocuklarına yönelik tutumları programa katılan ebeveynin anne ya da baba oluşuna ailede başka engelli üyenin varlığına, ebeveynin tahsil durumuna göre anlamlı derecede değişiklik göstermiştir. Anne - baba arasındaki yaş farkı, ailedeki çocuk sayısı, ebeveynin yaşı, eşlerin evlilik süresi ve ailenin düzenli gelirinin bulunup bulunması gibi etkenler ailelerin çocuklarına yönelik tutumları üzerinde anlamlı farklılıklar meydana getirmemiştir.