Posof ilçesi'nin coğrafyası

2004, Sayfa: 256 Jüri: Prof Dr. Hayati DOĞANAY Araştırma sahasını oluşturan Posof ilçesi, Doğu Anadolu bölgesinin Erzurum-Kars bölümünde; Ardahan ili sınırları içerisinde yer almaktadır. Yaklaşık 623 kmzlik alana sahip olan ilçenin yönetim sahasını; kuzeybatı, kuzey ve doğudan; Türkiye-Gürcistan devlet sınırı, batıdan Şavşat, güneyden Hanak, güneydoğudan da, Damal ilçesi arazileri çevrelemektedir. Araştırma sahasını, batıda Yalnızçam dağlarının kuzeydoğu yönündeki uzantıları olan Göze dağı (3167 m), güneyde ise Ulgar dağı (2804 m) sınırlandırmaktadır. Kuzeybatı, kuzey ve doğu kesimlerindeki devlet sınırlarında, buradaki tepelik alanların su-bölümü çizgilerinden geçmektedir. Dolayısıyla, araştırma sahasının kuzeydoğusunda yer alan oluk sahası dışındaki sınırlarının, doğal üniteler dikkate alınarak belirlendiği söylenebilir. Saha, Kura ırmağının bir kolu olan Posof çayı ve kollan tarafından derince yarılmış, yüksek ve engebeli bir alandır. Posof çayı su toplama havzasını batıdan Göze dağı üzerinden geçen su-bölümü çizgisi; Çoruh havzasından, güneyde uzanan Ulgar Dağı su-bölümü çizgisi de, Kura ırmağı havzasından ayırmıştır. Ülkemizde en düşük sıcaklık değerlerinin ölçüldüğü Kuzeydoğu Anadolu içerisinde yer almasına karşılık, Posof ta sıcaklık ve yağış değerlerinin nispeten daha yüksek olması, özel konum koşullan ile ilgilidir. Nitekim, Posof meteoroloji istasyonunun 27 yıllık(1968-1995) verilerine göre yıllık sıcaklık ortalaması, 7 C, ortalama yağış miktarı, 61 1.7 mm, karasallık derecesi ise, %34.1dir. Posof çayı havzasında, relief koşullanna bağlı olarak, sıcaklık ve yağış gibi iklim elemanlarının dikey yönde kısa mesafede değişmesinden dolayı, bitki kuşaklan oluşmuştur. İnceleme sahasında, 2000 yılı itibariyle bir kasaba, 49 köy, 17 de mahalle yerleşmesi bulunuyordu. Söz konusu yerleşim birimlerinde, 2000 yılı genel nüfus sayımı sonuçlarma göre toplam, 12.729 nüfus yaşamaktaydı.. Bu nüfus miktarının %20.1'i (2555 kişi) Posof kasabasmda, %79.9'u da (10. 174 kişi) kırsal yerleşmelerde bulunuyordu. Dolayısıyla, yaklaşık 623 km2 lik yüz ölçüme sahip olan araştırma sahasında km2ye 29.3 kişi düşmekteydi. Sürekli nüfus barındıran bu yerleşmelerin dışında, sahada mevsimlik olarak yararlanılan 38 yayla yerleşmesi de yer almaktadır. Nüfus ve işlevsel açıdan araştırma sahasının en önemli yerleşmesi olan Posof kasabası, Posof çayı vadisinin kuzeyinde kurulmuştur. Cumhuriyet devri öncesinde, zaman zaman işgallere uğraması; Cumhuriyet döneminde ise, sürekli göç vermesi nedeniyle sosyal ve ekonomik hayatm henüz yeterince gelişemediği bir yerleşme olarak dikkat çekmektedir. Araştırma sahasında, Posof çayı vadisinin her iki tarafında ortalama 1550- 1750 m yükseklikte, kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda, bir kuşak sahasında yoğunlaşan tarsal yerleşmeler, toplu dokulu küme köy niteliğine sahiptirler. Toplu ve bitişik mesken gruplarını, dar ve dolambaçlı sokaklar birbirinden ayırır. Bu doku ve fizyonomisiyle, Doğu Anadolu bölgesindeki kırsal yerleşmelere benzeyen köyler, tamamen ahşaptan inşa edilmiş serende ve ambarlanyla da, Doğu Karadeniz meskenlerini anımsatmaktadırlar. Yeryüzü şekilleri ve iklim koşullannın, ekip biçme faaliyetlerini büyük ölçüde sınırlandırmış olduğu araştırma sahasında, hayvancılık nüfusun temel geçim kaynağı haline gelmiştir. Topografık yapıdan dolayı, kısa mesafelerde değişen yükselti ve eğim değerleri, farklı formasyon kuşaklannın oluşmasma yol açarak, çayır ve mera hayvancılığın öneminin artırmıştır. Ekip biçme faaliyetleri ise, daha çok hayvancılığı destekler niteliktedir. Posof, analık faaliyetleri açısından oldukça önemli bir potansiyele sahiptir. Ancak, bu potansiyelden henüz yeterince yararlamlmamaktadır. Araştırma sahasının topoğrafik özellikleri, ulaşımı güçleştirmektedir. Posof un bir sınır yerleşmesi olması ve Kafkasya'ya açılan Türkgözü Gümrük kapısının burada bulunmasına rağmen, ilçede sınır ticareti yeterince gelişememiştir. Posof, gür orman örtüsü, bol su kaynakları, temiz havası ve manzara güzelliğine bağlı olarak kamping, gezinti, yürüyüş, dinlenme ve av turizmi için oldukça uygun olanaklara sahiptir.