Kamuda ve özel sektörde örgütsel adalet algısı ile örgütsel bağlılık arasındaki ilişkiler

Bu araştırmada, çalışanların iş yerindeki adalet algılarına odaklanan örgütsel adalet ile çalışanların örgüt-çalışan ilişkisinin sürdürülmesiyle ilgili değerlendirmelerini yansıtan örgütsel bağlılık çok boyutlu bir yapı içinde incelenmiştir. Temel amaç, cinsiyet, çalışılan sektör, medeni durum ve kurumda çalışma süresinin yanı sıra, örgütsel adaletin dört boyutunu aynı anda ele alarak adalete ilişkin algıların, örgütsel bağlılığı yordamadaki gücüne bakmaktır. Bağlılığın duygusal bağlılık bileşeni, kurum ile çalışanın kimlik ve amaçlarının özdeş hale gelmesini yansıtırken, devamlılık bağlılığı kurumun sağladığı ve ayrılma durumunda yitirilecek faydaların, kuruma yapılan yatırımların hesaplanmasına dayanan bileşendir. Normatif bağlılık ise, işten ayrılmak konusundaki sosyal normlar ve kurumun kendisine yapmış olduğu çeşitli yatırımlardan dolayı çalışanın kendini kuruma karşı manevi yükümlülük altında hissetmesi ile ilgilidir. İlk olarak, Colquitt'in (2001), dört adalet boyutunu aynı anda ölçmek üzere geliştirdiği ölçeğin Türkçe'ye uyarlamasının yapıldığı ve 100 deneğin katıldığı bir ön çalışma gerçekleştirilmiştir. Adalete ilişkin bu dört boyut, bölüşümsel adalet, işlemsel adalet ve etkileşimsel adaletin iki yönü olan kişilerarası ve bilgisel adaletten oluşmaktadır. Adalet algılarına ilişkin Batıda görgül destek görmüş dört faktörlü yapı hem ön hem de asıl çalışma kapsamında smanmıştır. Geçerlik çalışması sonuçları, adaletin sosyal belirleyicisi olan etkileşimsel adalete ilişkin algılann kişilerarası ve bilgisel adalet olarak ikiye ayrışmadığını ortaya koymuştur. Bu şekilde, işlemsel, bölüşümsel ve etkileşimsel adaletten oluşan üç faktörlü bir yapı gözlenmiştir. Asıl çalışma, Ankara ilinde kamuya ve özel sektöre ait iş yerlerinde yönetici kadroları dışında çalışan 260 denek üzerinde yürütülmüştür. Demografik Bilgi Formu ile birlikte Adalet Ölçeği ve Wasti (1999) tarafından Türkçe'ye uyarlanmış olan Bağlılık Ölçeği katılımcılara, araştırmacı tarafından gerekli açıklamalar yapılarak uygulanmıştır. Ölçekler seçkisiz olarak farklı sırada zımbalanmış biçimde dağıtılmıştır. Cevaplayıcılardan isim belirtmemeleri istenmiştir. Anketlere numara verilmiş ve takipleri bu şekilde yapılmıştır. Ill Yürütülen Aşamalı Çoklu Regresyon Analizleri, genel örgütsel bağlılığı yordamada katkısı olan değişkenlerin sırasıyla, bölüşümsel adalet algısı, etkileşimsel adalet algısı, sektör ve kurumda çalışma süresi olduğuna işaret etmiştir. Yordanan değişken bileşenleri bazında ele alındığı ise, duygusal bağlılığı yordamada ilk sırada etkileşimsel adalet algısı yer almış onu sırasıyla, sektör ve bölüşümsel adalet algısı takip etmiştir. Devamlılık bağlılığını yordamada ise, bölüşümsel adalet algısı ilk sırada yer almış, onu çalışanca kuruma yapılan bir tür yatırım olan, kurumda çalışma süresi takip etmiştir. Normatif bağlılığı yordayan değişkenler ise sırasıyla, bölüşümsel adalet algısı, etkileşimsel adalet algısı, sektör ve işlemsel adalet algısı olarak karşımıza çıkmıştır. Duygusal ve normatif bağlılığın ve bunun doğal yansıması olarak genel örgütsel bağlılığın yordanmasında katkısı olan sektör değişkeni, yordanan değişkenle negatif yönde ilişki gösteren tek değişkendir. Buna göre, çalışanların genel örgütsel bağlılıkları özel sektörde kamuda olduğundan daha fazladır. Örgütsel adalet algısı ve bağlılıkta cinsiyet, sektör ve medeni duruma göre değişim olup olmadığına ilişkin MANOVA uygulamalarını izleyen F testleri sonuçları, genel örgütsel adalet algısı üzerinde cinsiyet x sektör x medeni durum üçlü ortak etkisini ortaya koymuştur. Genel örgütsel bağlılık üzerinde, sektör temel etkisi ve cinsiyet x medeni durum ortak etkisi anlamlıdır. Sektör temel etkisine ilişkin bulgular, regresyon analizinde gözlenene paralel olarak, özel sektörde çalışanların duygusal, normatif ve genel örgütsel bağlılıklarının, kamuda çalışanlardan daha fazla olduğunu göstermiştir. Analizlerin en ilginç sonuçlarından biri, medeni durumun kadın ve erkeklerin örgütsel adalet algıları ve bağlılıkları üzerinde birbirinin tersi yönde etkileri olabildiği, üçlü ortak etkiler söz konusu olduğunda bunda sektör değişkeninin de belirleyici olabildiğidir. Bu ve benzeri pek çok anlamlı bulgu ve regresyon analizi sonuçlan, potansiyel etkenler ve diğer ülkelerde yapılan çalışmaların sonuçları çerçevesinde tartışılmıştır.