Global finansal krizin bankacılık sektörüne etkisi: Kırgızistan örneği

'Ekonomi bilimi, iktisatçıların romantik ve sterilize edilmiş ortamda matematikselhünerlerini sergiledikleri ve dolayısıyla yanlış giden şeylerin göz ardı edildigi bir şovsahnesidir'Paul KrugmanBilgi teknolojisindeki gelişmeler ve finansal serbestleşmenin artması sonucu finansal piyasalar birbirleriyle bütünleşmiş hale gelmiştir. Spekülatif karakterlisermayenin sınırsız özgürlüğü kazanması anda dışa açık ülkelerin gündeminde kriz olgusu sıkla karşılanmaya başlanmıştır. Serbestleşmeden ortaya çıkacağı iddia edilen muazzam yararlar hayal gücüyle sınırlı olduğu ortaya çıkmıştır. Nitekim, son dönemde yaşanan krizlerin tek bir piyasayla ya da tek bir ülkeyle sınırlı kalmadığı ve zincirleme olarak diğer ülkeleri de etki altına aldığı nedeniyle finansal krizler üzerinde yoğun çalışmalar başlanmıştır. Gelişmekte olan ülkelerde sıklıkla karşılaşılan krizleri anlayabilmek ve nedenlerini ortaya çıkarabilmek için söz konusu ülkelerde yaşanan krizleri detaylı incelemek gerekmektedir. Örneğin, Latin Amerika, Doğu Asya, Rusya ve Türkiye'de ortaya çıkan bunalımların özellikleri irdelenerek çok sayıda modeller kurulmuş ve çalışmalar yapılmıştır. Bu modeller krizlerin yarattığı olumsuzlukları en aza indirgemek için erken uyarı sistemlerin ve krize karşı politikaların geliştirmektedir. Ancakmodeller tüm krizlerin şifası değildir. Modeller bazı krizlerin sebepleri ile ilgilidoyurucu bilgiler verirken, bazılara yeterince ışık tutamadığı açıktır. Ancak ortaya çıkan krizler finansal liberalizasyonla özdeşleştirildiği vebunlımdan sadece spekülatif nitelikli sermayenin suçlu olduğu yanlış bir görüştür. Ülkenin dışa açılma sürecinin marko ekonomik politikalarla tutarlı gerçekleştirilmesi gerekir. Diğer ifadeyle, spekülatif sermayenin krizin doğmasında, kesinlikle rolümecvuttur, ancak ülkede uygulanan yanlış maliye politikaları, bankacılık sisteminin yapısall kırılganlıkları veya siyasi tartışmalar da krizi davet etmektedir. 2007 yılı ABD'de mortgage piyasasından kaynaklanan ve küresel boyutlarıkazanan krize gelince, krizin Büyük Bunalımdan bu yana en derin kriz olduğusayılmaktadır. Krizin nedenlerini, finansal kuruluşların aşırı iştah güdüsü, aşırı menkul kıymetleştirme, şeffaflığın eksikliği, derecelendirme kuruluşlarının etkinliğindeki yetersizlik ve denetleme sisteminin zayıflığı olarak sıralamak mümkündür. Krizin sonuçları arasında finansal kuruluşların iflasları, mali sistemin zayıflaması, enflasyon, işsizlik, üretim derecesinin gerilemesi ve dünya ekonomisinin gelişim tempolarınyavaşlaması gösterilebilir. Mortgage krizinin Kırgızistana olan etkisi ise ülkenin GSYİH göstegelerinkötüleşmesi, ihracatın gerilemesi ve dış ülkelerde çalışan Kırgız vatandaşlardan gelen nakit akışının azalması ile meydana çıkmıştır. Ülkenin makroekonomik göstergelerinkötüleşmesi komşu ülkenin Kazakistan ve Rusya ekonomilerinin zor durumadüşmesinden kaynaklanmaktadır. Çünkü Kırgızistan'ın dünya ekonomisi ile bütünleşmesi zayıf derecededir. Ülke ekonomisinin güçlü ve istikrarlı yapıya kavuşması doğru yapılandırılmış güçlü bir ulusal para ve güvence altına alınmış sağlam bir finansal sektör ile mümkündür. Kırgızistan gibi gelişmekte olan ülkelerde, banka dışı finansal araç ve aracıların yeterince gelişmemiş ve sermaye piyasasının gelişme sürecinde olması da, bankacılık sektörünün finansal sistemdeki rolünü arttırmaktadır. Üstelik Kırgızistan'da faaliyet sürdüren bankaların sermayesinin %50 civarında yabancı yatırımcılara aittir. Özellikle, Kazak bankaların finans kesiminde payı büyüktür. Bunun için finansal kriz altında bankacılık sektöründe oluşan değişiklikler tespit edilmek önem kazanmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde bankanın karşılaştığı riskler ve bankanınanalizinde kullanılan oranlar kavramsal olarak açıklanmıştır. İkinci bölümünde isekrizle ilgili literatür yer almaktadır. Üçüncü bölümde Kırgız bankacılık sektörünün finansal kriz etkisi sonucunda yaşadığı değişiklikler konsolide banka bilançosu üzerinde bir kaç oranların incelenmesiyle tespit edilmeye çalışılmıştır.