Ergenlerde karakter güçlerinin içselleştirme ve dışsallaştırma belirtilerine ilişkin koruyucu etkisi

Ergenlik dönemi insan yaşantısındaki önemli dönemlerden biridir. Bu dönemde bireyde oluşmaya başlayan hızlı ve çok boyutlu değişim ve gelişimler beraberinde birçok risk faktörünü getirmektedir. Özellikle bu dönemde ergenin duygusal gelişiminden kaynaklanan duygu iniş-çıkışları ve patlamaları oldukça sık gözlenmektedir. Hem duygusal problemler içselleştirme hem de davranışsal problemler-dışsallaştırma ergenlik döneminde çocukluğa göre artış gösteren durumlar olarak belirtilmekte ve ergen için olumsuz deneyimlere neden olmaktadır. Pozitif psikoloji son dönemde en fazla dikkat çeken yaklaşımlardandır. Bu yaklaşım önceki hastalık ve hastalığın sebepleri temelli yaklaşımlara alternatif olarak geliştirilmiştir. Olumsuz tanıların yerine alternatif olumlu tanılar ve tanımlamalarla ortaya çıkar. Yeterlilik temellidir. Bireyin yeterliliklerini temel alarak ilerlemeyi kabul eder. Karakter güçleri ve erdemli oluş değerler sınıflaması pozitif psikoloji temelli bir sistemdir. Karakter güçleri ve erdemli oluş kavramı altı ana erdem boyutu altında yirmi dört karakter gücünü kapsayan bir değerler sınıflamasıdır. Yapılan araştırmalarda değerlere sahip olmanın yaşam doyumuyla doğrudan bağlantılı olduğu saptanmıştır. Bu araştırmanın amacı, ergenlik döneminde ortaya çıkan içselleştirme ve dışsallaştırma belirtilerine ilişkin karakter güçlerinin koruyucu etkisi olup olmadığının incelenmesidir. Araştırma kapsamında içselleştirme ve dışsallaştırma problemlerinin sosyo-demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı da incelenmiştir. Bu araştırmada dışsallaştırma problemleri Jessor ve Jessor (1977) Problem Davranış Teorisi' ne göre ele alınmıştır. Burada belirtilenler sigara kullanımı, alkol ve madde kullanımı, intihar eğilimi, anti-sosyal davranışlar, erken yaşta güvensiz cinsel ilişki ve yeme sorunlarıdır. İçselleştirme problemleri olarak depresyon, anksiyete, fobiler, obsesif kompusif bozukluk ele alınmıştır. Araştırmaya Van il merkezinden 1138 ergen katılmıştır. Araştırmada veri aracı olarak katılımcıların demografik özeliklerini belirlemek amacıyla; Demografik Bilgi Formu kullanılmıştır. Duygusal ve davranışsal problemleri belirlemek amacıyla 11-18 Yaş Grubu Gençler İçin Kendini Değerlendirme Ölçeği ( Youth Self Report YSR-11/ 18 ) ve Kısa Belirti Tarama Listesi- 53 (SCL-53) uygulanmıştır. Son olarak karakter güçlerini belirlemek için ülkemizde ilk defa VIA Gençlik Taraması (VIA Youth Survey-96) kullanılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular değerlendirildiğinde sosyo-demografik özellikler içerisinde anne eğitim düzeyi önemli bir değişken olarak saptanmıştır. Anne eğitim düzeyi arttıkça ergende dikkat problemleri ve kural dışı davranışlar görülmektedir. Ayrıca anne eğitim düzeyi yüksek ergenler Bilgelik ve Ölçülülük erdem boyutlarında daha düşük özellikler göstermiştir. Kızlarda daha çok içselleştirme erkeklerde ise dışsallaştırma problemleri görülmüştür. Erkeklerin kızlara göre değerleri daha düşüktür. Araştırma yapılan sınıflarda sınıf düzeyi yükseldikçe değerlerin oranlarında düşme meydana gelmiştir. Karakter güçlerine ilişkin bulgularda ise karakter güçlerinin içselleştirme problemlerine ilişkin çok yüksek oranda koruyucu olduğu saptanmıştır. İçselleştirme problemlerinin temelinde dışsallaştırma problemleri yer almaktadır. Doğrudan etkisine bakıldığında karakter güçleri dışsallaştırma problemlerine ilişkin daha zayıf bir oranda koruyucudur. Ancak karakter güçlerinin içselleştirme problemleri üzerinden dışsallaştırma problemlerine dolaylı etkisi göz önünde bulundurulduğunda oldukça yüksek bir koruyuculuğa sahip olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak karakter güçlerinin ergenlikte geliştirilmesi ve pekiştirilmesiyle ortaya çıkacak içselleştirme ve dışsallaştırma problemleri azaltılacak ve ergenlerin yaşadığı riskler büyük oranda azaltılmış olacaktır.