Örgütsel vatandaşlık davranışına etki eden faktörler: Bir model önerisi

Örgütlerdeki fonksiyonel birimler arasındaki yardımlaşma ve işbirliğine yönelik davranışların artan önemi ile birlikte, 1980'li yıllarda örgütsel araştırmalara konu olmaya başlayan Örgütsel Vatandaşlık Davranışı, örgütsel ve bireysel verimliliğin arttırılmasında büyük paya sahiptir. Konu ile ilgili yapılan araştırmalar, çalışanların mevcut iş tanımlarında olmamasına rağmen, içlerinden gelerek bir takım davranışlar sergilemelerini ifade eden ÖVD'nin, örgütsel başarıyı olumlu ve önemli ölçüde etkilediğini göstermiştir. Literatür incelemeleri, günlük iş yaşamında karşılaşılan sıkıntılar ve ÖVD'nin önemi göz önünde bulundurularak, konunun farklı bir açıdan ele alınması gereği hissedilmiştir. Örgütsel başarıya katkıları en az ÖVD kadar büyük olan hizmetkar liderlik, örgütsel iklim ve iş tatmini unsurlarının ÖVD ve birbirleri arasında ilişki olup olmadığının araştırılmasının, işletme ve yönetim bilimine katkı sağlayacağı düşünülerek, sunulan bir model önerisi kapsamında söz konusu ilişkiler incelenmiştir. Bu ilişkilerin yanı sıra örgütsel iklimin, hizmetkar liderlik ve iş tatmini arasındaki ilişkiye aracılık etkisi de araştırmaya dahil edilmiştir. Literatür taramasına dayanılarak geliştirilen modeldeki ilişkiler 7 hipotezle ortaya konmuştur. Hipotezleri test etmek amacıyla bir anket hazırlanmış, söz konusu anket mal ve hizmet üreten ve değişik sektörlerde faaliyet gösteren on iki işletmenin 284 çalışanına uygulanmıştır. Araştırmanın hipotezlerini test etmek için regresyon analizi tekniği kullanılmıştır. Aracılık etkisinin incelendiği hipotez 7, hiyerarşik regresyon yöntemiyle test edilmiştir. Çoklu bağlantı testleri yapılarak, çoklu bağlantılılığın sonuçları etkilemediği ortaya çıkarılmıştır. Çoklu bağlantıyı test etmek için varyans büyütme faktörü ve koşul göstergesi teknikleri kullanılmıştır. Ayrıca aracılık etkisi sonuçları sobel testi ile onaylanmıştır. Hizmetkar liderlik alt değişkenleri ile örgütsel vatandaşlık davranışı alt değişkenleri arasında anlamlı bir ilişki olmadığı ortaya çıkarılmıştır. Örgütsel iklimin işbirliği ve uyum alt değişkeni ile ÖVD'nin nezaket alt değişkeni arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki söz konusu iken, örgütsel iklimin yönetsel yetkinlik ve tutarlılık alt değişkeni ise, ÖVD'nin diğergamlılık, vicdanlılık ve sivil erdem alt değişkenlerine negatif ve anlamlı bir biçimde bağlıdır. Dışsal iş tatmini ile ÖVD alt değişkenleri olan diğergamlılık, vicdanlılık, nezaket, centilmenlik ve sivil erdem birbirine pozitif ve anlamlı bir şekilde bağlıdır. Bireyin eğitim seviyesi yükseldikçe, ÖVD'si artmaktadır. Hizmetkar liderliğin diğerkam düşünce alt boyutu, içsel ve dışsal iş tatmininin pozitif ve anlamlı belirleyicisidir. Örgütsel iklimin yönetsel yetkinlik ve tutarlılık alt değişkeni, içsel iş tatmini ve dışsal iş tatmininin pozitif ve anlamlı belirleyicisi olarak bulunmuştur. Örgütsel iklimin işgören bağlılığı alt değişkeni sadece dışsal iş tatmininin pozitif ve anlamlı bir belirleyicisidir. Hizmetkar liderliğin diğerkam düşünce, ikna becerisi ve örgütsel yönetim alt değişkenleri, örgütsel iklimin yönetsel yetkinlik ve tutarlılık alt değişkenine pozitif ve anlamlı olarak bağlıdır. Benzer şekilde diğerkam düşünce, ikna becerisi ve örgütsel yönetim, örgütsel iklimin işbirliği ve uyum alt değişkeninin pozitif ve anlamlı belirleyicileridir. Örgütsel iklimin işgören bağlılığı alt değişkeni, hizmetkar liderliğin diğerkam düşünce ve örgütsel yönetim alt değişkenleri tarafından pozitif ve anlamlı olarak etkilenmektedir. İkna becerisi ile içsel iş tatmini arasındaki ilişkiye ve ikna becerisi ile dışsal iş tatmini arasındaki ilişkiye örgütsel iklimin yönetsel yetkinlik ve tutarlılık alt değişkeni tam olarak aracılık etmektedir. Diğerkam düşünce ve içsel iş tatmini arasındaki ilişkiye örgütsel iklimin yönetsel yetkinlik ve tutarlılık alt değişkeni kısmi olarak aracılık etmektedir. İkna becerisi ve dışsal iş tatmini arasındaki ilişkiye örgütsel iklimin yönetsel yetkinlik ve tutarlılık ve işgören bağlılığı alt değişkenleri tamamıyla aracılık etmektedir. Diğerkam düşünce ve dışsal iş tatmini arasındaki ilişkiye, örgütsel iklimin yönetsel yetkinlik ve tutarlılık alt değişkeni kısmen aracılık etmektedir. Çalışmanın sonuçları literatürdeki teorik ve ampirik çalışmalar ile karşılaştırılmaktadır. Ayrıca, çalışmanın sınırlamaları ve gelecek araştırmacılara tavsiyeler çalışmanın son bölümünde tartışılmaktadır.