Biçimlendirici değerlendirmeye yönelik coğrafya öğretmenlerinin tutumlarının algılarının ve uygulamalarının belirlenmesi

Eğitim-öğretim faaliyetleri, günümüzde geleneksel yöntemlerin aksine modern bir paradigma ve felsefeye bürünmüştür. Geleneksel yaklaşımlarda, öğretmen bilginin kaynağı rolündeyken öğrenci ise salt bilgiyi alıcı pozisyonundadır. Bu yaklaşım, süreç olarak eğitimde öğrenci aktifliğini minimize etmekte ve öğrencileri sürece katmaksızın onlara cansız bir nesneymiş gibi yaklaşılmasına sebep olmaktadır. Bu yanlışlığı gidermek adına son yıllarda eğitimde öğrencinin daha aktif olduğu, tek bir bilginin değil bilginin farklı bireylerce yapılandırıldığı çok doğrulu bir yaklaşım benimsenmiştir. Eğitim-öğretim sürecinde meydana gelen bu yöntem farklılığı hiç şüphesiz eğitim-öğretimin ne denli etkili olduğunun göstergesi olan ölçme ve değerlendirme etkinliklerine de yansımıştır. 2000li yılların başına kadar dünyada daha çok öğrencinin eğitim-öğretim sürecinde aktarılmak istenen kazanımları ne denli aklında tuttuğunu ölçen summatif ölçme değerlendirme yöntemi kullanılırken; 2000 yılından sonra daha çok öğrencinin süreç içerisindeki öğrenmesine atıfta bulunan Formatif Değerlendirme yaklaşımı kabul görmüştür. Biçimlendirici Değerlendirme genel itibarıyla öğrencinin süreç içerisindeki öğrenmelerine atıfta bulunmaktadır. 'Öğrenmeyi öğrenme' düsturundan hareket ederek, öğrencinin eksik ve yanlış öğrenmelerini algılamasına, kavram yanılgılarını düzeltmesine, bilgiyi doğru bir şekilde organize etmesine yardımcı olmaktadır. Öğretmen, öğrencilere not kaygısı olmadan öğrenmelerini gerçekleştirmeleri için fırsat sağlamaktadır. Eksik ve yanlış öğrenmelere anında dönüt-düzeltme uygulayarak sonradan tamiri güç sorunlar oluşmasının önüne geçmektedir. Bu değerlendirme akran ve öz değerlendirme gibi süreçlerle öğrencinin ölçme ve değerlendirme sürecine de aktif olarak katılmasını sağlamaktadır. Bu araştırmada, Biçimlendirici Değerlendirmeye yönelik Coğrafya öğretmenlerinin algı, tutum, uygulama gibi unsurlarının ne düzeyde olduğunun belirlenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca BD'nin Coğrafya öğretmenlerince tanınması ve gerekli şartlarda derslerde kullanılması için bir öncü olma amacı güdülmüştür. Araştırmada Nitel Araştırma süreçleri kullanılmıştır. Sürecin başında bir Literatür Taraması yapılmıştır. Ardından Karaman/Merkez'de bulunan 25 Coğrafya öğretmeninin oluşturduğu bir örneklem grubu ile yarı-yapılandırılmış bir mülakat formu oluşturularak görüşme/mülakat yapılmıştır. Görüşmeler, katılımcıların izni doğrultusunda kimi zaman ses kaydı alınarak kimi zaman ise eş zamanlı olarak not tutularak gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmeler çeşitli nitel araştırma programlarında kodlanmış ardından araştırmacı tarafından analiz edilmiştir. Betimsel Analiz yöntemi kullanılarak katılımcıların görüşleri direkt olarak alıntılarla verilmiş ve bu görüşler yorumlanmıştır. Bu görüşmelerin sonucunda, Coğrafya öğretmenlerinin genellikle hangi ölçme-değerlendirme yöntemini kullandığı, izleme testleri hakkında bilgi sahibi olup olmadıkları, biçimlendirici değerlendirmeye yönelik herhangi bir uygulama yapıp yapmadıkları incelenmiştir. Araştırma neticesinde Biçimlendirici Değerlendirmenin daha çok meslekteki görev süresi 0- 5 ile 6-10 yıl arasında olan öğretmenlerce daha çok bilindiği görülmüştür. Ayrıca Coğrafya Dersi Öğretim Programı'ndaki yoğun bilgi paketinin kısıtlı bir sürede (genellikle 9 ve 10. sınıflarda haftada 2 saat) aktarılma zorunluluğu, Coğrafya öğretmenlerinin Biçimlendirici Değerlendirme etkinliklerini kullanmasını kısıtlamakta olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcıların verdiği yanıtlar analiz edildiğinde, öğretim programları içerisindeki yoğun bilgi yükünün Biçimlendirici Değerlendirme faaliyetlerinin etkili bir biçimde yapılmasının önüne geçtiği sonucuna varılmıştır. Bu hususlarda neler yapılacağı ise araştırmanın son kısmı içerisinde öneri olarak sunulmuştur. Bu önerilerle araştırmamızın sadece mevcut durumu sorgulaması değil aynı zamanda var olan unsurlara karşı çözüm önerileri getirmesi de sağlanmıştır. Bu önerilere araştırmanın sonuçkısmından ulaşılabilmektedir. Biçimlendirici Değerlendirmenin bilinirliğini ve Coğrafya öğretmenlerince kullanılabilirliğini artırmak adına gerek hizmet içi eğitimler gerek müfredat değişimleri yapılmalıdır. Modern eğitimin bir gereği olan bu yaklaşım, ülkemiz eğitim sistemine entegre edilmeli ve öğretmenler bu hususta uzmanlaştırılmalıdır.