Gelişmekte olan ülkelerde dolarizasyon ve finansman maliyeti üzerine etkileri: Türkiye ekonomisi üzerine karşılaştırmalı bir analiz

Dolarizasyon en basit tanımıyla günümüzün finansal hayatında kendisini kanıtlamış yabancı para birimleri üzerinden işlem yapma eğilimleri olarak tanımlanabilir. Bu eğilimler, ekonomiler üzerinde olumlu ve olumsuz çeşitli etkiler yaratmakta olup bu sonuçlar öncelikle ekonomik hayatın en önemli kurumları olan bankalar üzerinde etkili olmaktadır. Aynı zamanda dolarizasyon, finansal maliyetlere ve tüm ekonomik performansa olası olumsuz etkileri nedeniyle akademik yazında ve politika alanında sıklıkla tartışılan bir konudur. Mevcut çalışmalarda ekonomide dolarizasyonun varlığının tespiti ve gelişimi ile oluşturabileceği sıkıntılar üzerinde sıklıkla durulmuştur. Ancak, mevcut dolarizasyon düzeylerinin kriz öncesi tehlikeyi işaret etmesi ya da var olan durumun bir sakınca yaratmayacağı üzerinde herhangi bir fikir birliği sağlanabilmiş değildir. Çalışmanın çıkış noktası da literatürdeki bu boşluğu doldurmaktır. Bu çalışmada bankaların Türkiye ekonomisi vasıtasıyla yükümlülük dolarizasyondan hangi düzeyde etkilendikleri incelenmiştir. İnceleme kapsamında bankaların finansal işlemlerinde yükümlülük dolarizasyonun belli derecelerde olmasının, finansal performansı etkilemesi beklenti dahilindedir. Elde edilen araştırma sonuçlarına göre, liteartüre yönelik önemli bulgular elde edilmiştir. Gelinen nokta itibariyle çalışma kapsamında olması gereken optimal dolarizasyon düzeyi hesaplanarak bu çerçevede mevcut dolarizasyon düzeyi ile karşılaştırılmış ve mevcut durum irdelenmiştir. Hali hazırda optimum noktadan önceki kısıtlayıcı önlemlerin ne kadar etkili oldukları, riski fiyatlandırma yetenekleri ve risk-getiri ilişkisi de değerlendirilmiştir. Buradan hareketle, çalışmanın temel amacı, dolarizasyonun varlığını tespit etmek değil, var olan dolarizasyon düzeyinin risk yaratacak derecede olup olmadığının ortaya konması ve elde edilen bulguların finansal kriz olasılığına etkisinin araştırılmasıdır. Çalışmada, olması gereken optimum düzeyi temsil eden dolarizasyon değeri olarak minimum varyans portföyü hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, MVP, gerçekleşen dolarizasyon değerleri ile karşılaştırılmış ve dolarizasyonun mevcut düzeyinin olması gereken dolarizasyon düzeyinden yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Diğer bir ifade ile, Türkiye'nin enflasyon optimal portföy bileşimini veren dolar oranının çok ötesinde bir dolarizasyon sürecinde olduğu görülmektedir. Ayrıca çalışma kapsamında gerçekleştirilen Granger Nedensellik Testi sonuçları; MVP'nin, yükümlülük dolarizasyonunun nedeni olduğunu da ortaya koymuştur. Dolayısıyla, ölçülen MVP'nin optimal değerlerin belirlenmesinde güçlü bir araç olduğu sonucuna varılmıştır. Elde edilen bu sonuçlar mevcut literatürü destekler niteliktedir. Analiz bölümünün ikinci kısmında ise elde edilen bulgular neticesinde finansal kriz olasılığı test edilmiş ve yükümlülük dolarizasyonun finansal kriz olasılıklarına katkısı gerçekleştirilen analizler neticesinde incelenmiştir. Elde edilen sonuçlar kapsamında bulgular yükümlülük dolarizasyonunun döviz kuru rejimlerinde değişme göstermediğini ortaya koymakta olup ortaya konan dolarizasyon düzeyinin, finansal kriz olasılığını desteklenmediği ortaya konmuştur. Bu durum olası bir finansal kriz beklentisinde yükümlülük dolarizasyonun etkisinin sınırlı olacağı öngörüsününde bulunmamızı desteklemektedir.