Özel güvenlik hizmetlerinin demokratik kontrolü

Bu çalışma, Türkiye'de özel güvenlik hizmetlerinin demokratik kontrol durumunu incelemektedir. Tezde, ordunun demokratik kontrolünü inceleyen çalışmalardan farklı olarak, güvenliğin özelleştirilmesi sonucu ortaya çıkan güvenlik sektörü bileşenlerinden, özel güvenlik şirketlerinin sundukları hizmetlerin demokratik kontrolünün sağlanmasına yönelik kontrol mekanizmalarının genel hatlarıyla betimlenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda, modern devletin varoluşsal işlevi ve nedeni olan güvenliğin, özellikle 1980'li yıllardan başlayarak geçirdiği değişim ve dönüşüm ile bunun modern devlet kavramsallaştırmasına etkisi, çeşitli kuramsal çerçeveler üzerinden bütüncül bir şekilde açıklanmaya çalışılmıştır. Buradaki amaç, geleneksel güvenlik anlayışı olarak adlandırılan; modern devletin, devletin kendisine odaklanan güvenlik anlayışının, zaman içerisindeki ele alınış biçimindeki farklılaşmanın ortaya konulmasıdır. Bu bakımdan modern devletin, güvenlik alanındaki meşru şiddet kullanabilme tekelini piyasa ile paylaştığı ve buna bağlı olarak güvenlik hizmeti sunumunda kullanılan teknik ve yöntemlerin de çeşitlendiği görülmektedir. Modern devlet ile güvenlik arasındaki yaşanan değişim ve dönüşüme paralel şekilde, kamusal güvenlik örgütleri üzerinde gerçekleştirilen ve sivil otorite ile hesap verebilirlik ilişkilerine dayanan demokratik kontrolün niteliğinin de değiştiği anlaşılmıştır. Bu bakımdan tezde, demokratik kontrol öznesinin devlet dışındaki tarafları da içerecek şekilde genişlemesinin yanında, kontrol konusunun da ordunun yanında özel güvenlik şirketlerini de içerecek şekilde çeşitlendiği görülmüştür. Kontrolün özelleşmesi olarak nitelenebilecek bu durum, demokratik kontrolü incelerken, devlet yanında devlet aygıtı dışında yer alan tarafların ve kamusal güvenlik örgütlenmeleri yanında kamusal olmayan güvenlik sağlayıcılarının da ele alınması gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle kavram, kamu-özel ortaklığını içermektedir. Ancak genelde ordu üzerinden gelişen demokratik kontrol kavramının, devlet aygıtı dışında yer alan ve piyasa kurallarına tabi olan özel güvenlik şirketlerine doğrudan uygulanamayacağı anlaşılmıştır. Tez kapsamında demokratik kontrolün konusunun özel güvenlik hizmetleri ile sınırlı olması sebebiyle, özel güvenlik hizmetlerini küresel seviyede düzenleme amacı taşıyan bazı girişimler içerisinde demokratik kontrol ile ilişkilendirilebilecek olanları üzerine de çalışma yapılmıştır. Türkiye özelinde özel güvenlik hizmetlerinin demokratik kontrol durumunun incelenebilmesi amacıyla, hem 1981'den bugüne gelişen özel güvenlik mevzuatı hem de mevzuat dışı demokratik kontrol ilişkilerini ilgilendirebilecek kaynaklar tez kapsamında analiz edilmiştir. Nitel veri toplama yöntemlerinden doküman analizine dayanan tezde, Türkiye özelinde özel güvenlik hizmetlerinin demokratik kontrolüne dair kamusal ve kamusal olmayan kontrol ilişkileri, demokratik kontrolün boyutları olan dikey, yatay ve öz-kontrol boyutlarına göre incelenmiştir. Sonuç olarak, Türkiye özelinde özel güvenlik hizmetlerinin demokratik kontrolünün sağlanmasına ilişkin hem mevzuatta hem de mevzuat dışında bazı kontrol bileşenlerinin yer aldığı anlaşılmıştır. Ayrıca tezde, demokratik kontrol durumuna katkı sunma potansiyeline sahip bazı önerilerde de bulunulmuştur.