Ağbağda biçimsel ve doğal lider: Bir kamu üniversitesinde uygulama

Çalışmanın ana amacı, bir örgütte biçimsel lider ile ağbağ analizi sayesinde bulunan doğal liderin kıyaslanmasıdır. Diğer amaçlar, aktörün almış olduğu liderlik eğitimi başarı seviyesi ile merkezilik değerlerinin ilişkilerinin incelenmesi ve liderlik araştırmalarında ağbağ analizinin kullanılmasına katkı sağlamaktır. Araştırmada liderlik üzerine eğitim veren bir kamu üniversitesindeki öğrenci takımından elde edilen iki farklı veri kullanılmıştır. Bunlardan ilki öğrencilerin tavsiye ilişki ağını belirlemek amacıyla ağbağ analizi ölçeği kullanılarak elde edilen verilerdir. İkincisi ise öğrencilerin almış oldukları liderlik eğitimi başarı seviyesini gösteren verilerdir. Ağbağ analizi ölçeği ile elde edilen veriler UCINET ve NETDRAW programı ile analiz edilmiştir. Liderlik eğitimi başarı seviyesi göstergeleri ile ağbağ analizi sonuçları arasındaki ilişkiler ise SPSS programı ile analiz edilmiştir. Ağbağ analizi ile yoğunluk, gruplaşma, merkezilik, yapısall boşluk, arasındalık ve aracılık değerleri bulunmuştur. Ağbağ analizinde yoğunluk, ağbağın kapalı bir ağbağ olduğunun ve hem ağbağın hem de aktörlerin dayanışmacı sosyal sermayeye sahip olduğunun göstergesidir. Ağbağ analizinde gruplaşmada amaç ağbağın merkez/çevre yapısına sahip olup olmadığının bulunması ve bu sayede doğal liderin ilişki ağının tespit edilmesidir. Ağbağlarda güç, prestij, popülarite, önem, liderlik, merkezilik kavramı ile ölçülmektedir. Ağbağ merkeziliği, değerli kaynaklara erişimi ve kontrol altında tutmayı sağlamaktadır. Yapısal boşluk, bir ağbağdaki iki aktör arasındaki bağlantısızlık durumudur. İki aktör arasındaki bu yapısall boşluğu değerlendirebilen üçüncü bir aktör bilgi ve kaynak avantajı sağlamaktadır. Arasındalık, bir aktörün diğer aktörler arasındaki en kısa patikalarda bulunmasıdır. Bu aktörler ağbağda aracılık rolü üstlenerek bilgi ve kaynak akışını kontrol ederek kendilerine avantaj sağlamaktadırlar. Yapısal boşluk, arasındalık ve aracılık değerleri aktörün sahip olduğu aracı sosyal sermayenin göstergesidir. Ağbağ analizi ile bulunan bu değerler ile liderlik eğitimi başarı göstergeleri arasında korelasyon ve regresyon analizleri yapılmıştır. Liderlik araştırmalarında ağbağ analizi kullanıldığında aktörler kendilerini işin içine katmadan birbirleri ile olan etkileşim derecelerini ve ilişkilerini değerlendirmektedir. Bundan dolayı araştırmada ağbağ analizinin kullanılmış olması liderlik araştırmalarına farklı bir yöntem sunmaktadır. Stratejik yöneticiler araştırmada kullanılan yöntemi pratik hale getirip uygulayabilirlerse atayacakları/atadıkları personelin/yöneticinin doğal lider olma ihtimalini artıracak ve biçimsel lider-doğal lider uyumunu gerçekleştirebileceklerdir. Araştırmanın sonucunda biçimsel lider ile doğal liderlerin farklı aktörler olduğu bulunmuştur. Merkez ve çevre olarak gruplaşmanın oluştuğu, merkezilik değerleri ve yapısall boşluk değerleri yüksek olan aktörlerin merkez klikte, düşük olanların çevre klikte yer aldığı tespit edilmiştir. Öğrencilerin almış oldukları liderlik eğitimi başarı seviyesi ile merkezilik değerleri arasında anlamlı ilişki olduğu ve liderlik eğitimi başarı seviyesinin ağbağdaki merkeziliklerini kısmi olarak etkilediği bulunmuştur. Sonuç olarak bir örgütte biçimsel liderin her zaman doğal lider olamayabileceği tespit edilmiştir. Biçimsel lider ile doğal liderin aynı kişiler olmamasının örgütün verimliliği noktasında değerlendirilip; eğer istenilmeyen bir durumsa gerekli personel değişikliklerin yapılması ya da birey-grup-örgüt seviyesinde nedenlerinin ve çözüm yollarının araştırılması gerektiği tespiti yapılmıştır. Araştırmada kullanılan bu yöntemle ele alınan kamu üniversitesinde uygulanan liderlik eğitiminin değerlendirilmesine bir katkı sağlanmıştır. Ayrıca ağbağ analizinin liderlik araştırmalarında kullanılması liderlik yazınına daha farklı bir bakış açısı ve yeni bir yöntem sunduğu değerlendirilmektedir.