Coastline changes and their implications for land use in coastal region of İstanbul between 1987 and 2007

Yaklaşık altı bin yıldır insanlık tarihine sahne olan İstanbul, özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren doğal yapısında muazzam değişiklikler yaşamıştır. Nüfusun özellikle göçe bağlı olarak hızla artması şehrin birçok bölgesinde plansız kentleşmeye ve beraberinde çevresel bozulmaya, kirliliğe ve trafik problemlerine sebep olmuştur. Şehrin büyük ölçüde Asya ve Avrupa yakalarındaki yarımadalarda bulunan üç bölgede yapılanması nedeniyle hızlı kentleşme ve nüfus artışından en çok etkilenen kıyı bölgeleri olmuştur. Bu çalışmada, 1987'den 2007 yılına kadar İstanbul'un kıyı bölgerinde kıyı çizgisinden başlayarak karaya doğru, zonlama ve kesme yöntemleri kullanılarak 1000 metrelik çalışma alanında meydana gelen değişiklikler saptanmıştır. Bu araştırmada, Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Uzaktan Algılama teknikleri kullanılmıştır. 1987 ve 2007 yılı Lansat TM 30 metre çözünürlüklü uydu görüntüleri Erdas Imagine programı kullanılarak analiz edilmiştir. Görüntüler sınıflandırıldıktan sonra doğruluk analizleri elle toplanan referans veriler kullanılarak yapılmıştır. Sınıflandırılan sonuçlar düzeltilerek ArcGIS programında vektör haline dönüştürülmüştür. Vektör verileri 1987 ve 2007 yılları için ayrı ayrı İstanbul kıyı çizgisinin belirlenmesinde kullanılmıştır. 20 yıl içerisinde kıyı şeridindeki değişimler bu verilerin analiz edilmesi ile saptanmıştır. Devam eden aşamalarda, kıyı çizgisinden başlayarak karaya doğru zonlama ve kesme yöntemleri kullanılarak - 1000 metrelik çalışma alanı çizilmiştir. Aynı teknik 1987 ve 2007 için farklı kıyı bölgeleri belirlenmesinde de kullanılmıştır. Bu iki bölgede de 1987'den 2007'ye kadar arazi kullanımında değişimler saptanmıştır. Arazi kullanımındaki bu değişimler; şehir alanları, tarım alanları, orman, çıplak toprak, fundalık - çimenlik ve göl-gölcük olmak üzere 6 sınıfa ayrılarak incelenmiştir. Araştırmalar sonucunda 1987- 2007 yılları arasında İstanbul kıyı bölgelerinde oluşan kıyı ve arazi kullanımı değişimleri belirlenmiştir. 1987 yılında 459 kilometre olan İstanbul kıyı çizgisinin 2007 yılında 492 kilometreye ulaşarak 33 kilometre arttığı ortaya çıkmıştır. Bu çalışmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri kıyı bölgelerindeki dolgu alanlarları oranının tesbiti olmuştur. Çalışma alanın % 3'üne tekabül eden toplamda 1223 hektarlık alanın 20 yıllık zaman içerisinde rekreasyon, ulaşım, iskele, liman vb. çeşitli etkinlikler için arazi kazanmak amacıyla doldurularak, kıyıların doğal görünümünün bozulduğu tespit edilmiştir. Kıyı çizgisindeki değişimin büyük çoğunluğunun Karadeniz kıyılarından çok Marmara kıyılarında olduğu saptanmıştır. Marmara Denizi kıyı şeridi boyunca 700 hektar alan doldurulurken, Karadeniz kıyı şeridinde 502 hektar alanının doldurulduğu belirlenmiştir. İstanbul'un birçok bölgesinde kıyı şeridi dışarı doğru genişlerken, Karadeniz ve Haliç kıyı şeridinde bu haraketin içeri doğru ilerlediği gözlemlenmiştir. Toplamda 52 hektarlık alanının kıyıdan kum ya da toprak alınması gibi değişik nedenlerle aşındığı tespit edilmiştir. Çalışmada, İstanbul Boğazı kıyılarında önemli kıyı değişimlerine rastlanmadığı ortaya çıkmıştır. Bu çalışma, 1987 ve 2007 yılları arasında çalışma sahasında gözlemlenen arazi kullanımı değişimlerinin kapsamlı bir anlizini sunmaktadır. Sonuçların açıkça ortaya koyduğu üzere, 20 yıl içerisinde tarım ve ormanlık alanlar azalırken yerleşim alanları genişlemiştir. Yerleşim alanlarında çoğunluğu Marmara Denizi ve İstanbul Boğazı'nda olmak üzere %29'luk bir artış olmuştur. Aynı zaman diliminde tarımsal alanlarda %35'lik ormanlık alanlarda ise %37'lik azalma tespit edilmiştir. Çalışma aynı zamanda 2007 yılı verilerine dayanarak kıyı bölgelerinin hemen hemen yarısının (%46) yerleşim yeri olarak kullanıldığını ortaya koymuştur. Çalışma sahasındaki değişimin saptandığı ikinci önemli alan % 21'lik orana sahip fundalık ve çimenlik alanlardır. Daha çok Karadeniz ve İstanbul Boğazı kıyılarında yer alan ormanlık alan ise çalışma sahasının sadece %12'lik kısmını kaplamaktadır. Tarımsal alanlar çalışma sahasında %3'lük bir orana sahipken %17'lik alanın çıplak arazi olarak bırakıldığı gözlemlenmiştir. Çalışma sonucunda görülmüştür ki, hızlı nüfus artışı ve kentleşme İstanbul'un kıyı bölgelerinde belirgin arazi kullanımı ve kıyı çizgisi değişimlerine sebep olmuştur. Nüfus hızla artmaya devam ettiği müddetçe, İstanbul'un kıyı bölgelerinde yaşanan kentleşme baskısı muhtemelen artarak devam edecektir. Bu nedenle, İstanbul kıyı bölgelerinin korunması ve halkın faydalanması için, devamlılığı sağlanabilir bir kıyı politikasının hazırlanarak yürürlüğe konulması gerekmektedir. İstanbul'un 2010 yılında Avrupa'nın kültür başkenti olacağı düşünüldüğünde, Modern şehircilik anlayışına uygun sürdürülebilir bir kıyı planlamasının yapılması ve kıyılardan faydalanmanın artırılması gerekmektedir.