İlkokul çocuklarında duygu düzenleme ile sosyal yeterlilik ilişkisinin incelenmesi

Bu araştırmada, ilkokul çocuklarının duygu düzenleme stratejileri ile sosyal yeterlilik ve olumsuz sosyal davranış düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemek; çocukların duygu düzenleme stratejilerinin ve sosyal yeterlilik düzeylerinin cinsiyet, sınıf düzeyi ve annelerinin eğitim düzeyine göre farklılaşıp farklılaşmadığını araştırmak; çocukların duygu düzenleme stratejilerine ilişkin anne ve çocuk bildirimleri arasındaki ilişkiyi incelemek amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini 2016- 2017 Eğitim Öğretim yılında, Mersin il merkezinde, Mezitli, Akdeniz, Toroslar ve Yenişehir merkez ilçelerinde bulunan özel ve devlet ilkokullarının 2., 3. ve 4. sınıflarına devam eden 166'sı kız, 124'ü erkek olmak üzere 290 öğrenci, bu öğrencilerin anneleri (n=290) ve sınıf öğretmenleri (n=32) oluşturmaktadır. Araştırmada çocukların duygu düzenleme stratejileri hem çocuk hem anne bildirimi ile, sosyal yeterlilik ve olumsuz sosyal davranış düzeyleri öğretmen bildirimi ile değerlendirilmiştir. Çocukların öfke ve üzüntü düzenleme stratejilerine ilişkin veriler çocuk formu Zeman, Shiman ve Penza-Clyve (2001), ebeveyn formu (Perry-Parrish, Cassano ve Zeman, 2005; akt. Cassano, Perry-Parrish ve Zeman, 2007) tarafından geliştirilen ve bu araştırma kapsamında Türkçe'ye uyarlanan 'Çocuklarda Duygu Yönetim Ölçekleri: Öfke ve Üzüntü/ Çocuk ve Ebeveyn' ile toplanmıştır. Çocukların neşe düzenleme stratejilerine ilişkin veriler araştırma kapsamında geliştirilen Çocuklarda Neşe Yönetim Ölçeği: Çocuk ve Ebeveyn Formları ile toplanmıştır. Çocukların sosyal yeterlilik ve problem davranış düzeylerine dair veriler Merrell (1993) tarafından geliştirilen ve Yukay-Yüksel (2009) tarafından Türkçe'ye uyarlanan Okul Sosyal Davranış Ölçekleri'nin A: Sosyal Yeterlilik ve B: Olumsuz Sosyal Davranışlar formları ile toplanmıştır. Demografik veriler ise anneler tarafından doldurulan Demografik Bilgi Formu ile elde edilmiştir. Araştırmadan elde edilen verilerin analizinde SPSS 22.00 paket programı kullanılmıştır. Kullandıkları duygu düzenleme stratejilerinin, kız ve erkek çocukların sosyal yeterlilik ve olumsuz sosyal davranış düzeylerini yordamadaki katkısı Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi ile; çocukların duygu düzenleme stratejileri ve sosyal yeterlilik düzeylerinin demografik değişkenlere göre farklılaşmaları t-Testi, Tek Yönlü MANOVA, Kruskal-Wallis Testi, Tek Yönlü ANOVA analizleri ile; çocuklarının duygu düzenleme stratejilerinden aldıkları puanların anne ve çocuk bildirimine dayalı ölçümleri arasındaki ilişki korelasyon analizi ile incelenmiştir. Araştırmada gerçekleştirilen yordayıcı analizlere ilişkin bulgular, kız ve erkek çocukların sosyal yeterlilik düzeylerinin farklı duygu düzenleme stratejileri tarafındani yordandığını göstermektedir. Kız çocuklarının sosyal yeterliliğini yordayan duygu düzenleme stratejileri, ebeveyn bildirimli öfke ile başa çıkma ve ebeveyn bildirimli neşenin köreltilmesi olmuştur. Kız çocuklarının öfke ile başa çıkma becerileri arttıkça sosyal yeterlilik düzeyleri artmakta, neşe köreltme stratejisi kullanımı arttıkça sosyal yeterlilik düzeyleri azalmaktadır. Erkek çocuklarının sosyal yeterliliğini yordayan duygu düzenleme stratejileri ise ebeveyn bildirimli öfke ile başa çıkma, çocuk bildirimli üzüntünün ketlenmesi ve ebeveyn bildirimli üzüntünün düzenlenmemiş ifadesi olmuştur. Erkek çocuklarda öfke ile başa çıkma stratejisi kullanımı arttıkça sosyal yeterlilik düzeyi artmakta; üzüntünün düzenlenmemiş ifadesi stratejisinin kullanımı arttıkça sosyal yeterlilik düzeyi azalmakta, üzüntünün ketlenmesistratejisinin kullanımı arttıkça sosyal yeterlilik düzeyi artmaktadır. Hem kız hem de erkek öğrencilerin olumsuz sosyal davranış düzeylerinin tek yordayıcısı ebeveyn bildirimli öfke ile başa çıkma becerisi olmuştur. Çocukların öfke ile başa çıkma puanları azaldıkça olumsuz sosyal davranış düzeylerinin arttığı gözlenmiştir. Çocukların duygu düzenleme stratejileri demografik değişkenlere bağlı farklılaşmaların incelendiği analizlerin sonuçlarına göre, erkeklerin kızlardan daha sık olarak öfkelerini düzenlenmemiş biçimde ifade ettiği ve öfke ile başa çıkmada kızların erkeklerden daha yeterli olduğu bulunmuştur. Ek olarak anne eğitim düzeyi ile ilgili bulgular, üniversite mezunu annelerin çocuklarının öfke ve üzüntü ile başa çıkmada daha yeterli olduğunu; neşe deneyimlerini daha az körelttiklerini göstermektedir. Çocukların sosyal yeterlilik düzeylerinde demografik değişkenlere bağlı farklılaşmaların incelendiği analizlerin bulgularına göre ise; kız çocuklarının ve annesi üniversite mezunu çocukların sosyal yeterlilik düzeyinin daha yüksek olduğu görülmektedir. Son olarak korelasyon analizlerinden elde edilen bulgular, çocukların duygu düzenleme stratejilerinin anne ve çocuk bildirimine dayalı ölçümleri arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler olduğunu, anne-kız çocuk bildirimleri arasındaki ilişkinin anne-erkek çocuk bildirimleri arasındaki ilişkiden daha yüksek olduğunu göstermektedir.