Lise düzeyindeki özel okullarda ve devlette çalışan öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri ve yaşam doyumunun bu okullardaki öğrencilerin başarılarına etkisi

Bu çalışma; lise düzeyinde özel okullarda ve devlet okullarında çalışan öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri ve yaşam doyumlarının bu okullarda eğitim gören öğrencilerin başarılarına etkisinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini İstanbul ilinde hizmet veren özel okullar ve devlet okullarında çalışan öğretmenler ve bu okullarda eğitim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmaya halihazırda görevine devam eden 375 öğretmenin gönüllü olarak katılımı sağlanmıştır. Çalışma verilerinin elde edilmesi için katılımcılara sosyo-demografik özelliklerinin belirlenmesi amacıyla kişisel bilgi formu verilmiştir. Araştırmada tükenmişlik düzeyini belirlemek için Maslach Tükenmişlik Ölçeği, yaşam doyumu düzeyini belirlemek için Dinear Yaşam Doyum Ölçeği, öğrencilerin başarı düzeylerini belirlemek için, ÖSYM'nin ulusal sınav sonuç verileri, MEB'in okullara göre ulusal sınav sonuç verileri kullanılmıştır. Verilerin analizi IBM SPSS versiyon 21 paket programında yapılmıştır. Çaprazlama veri analizleri yapılarak araştırma grupları arasında ilişkiler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Sonraki değerlendirmede ise Maslach Tükenmişlik Ölçeği ile çalışmaya katılan katılımcıların kişisel bilgi formundaki demografik durumlarına göre, özel ve devletteki verileri karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırma tükenmişlik ölçeğinin alt başlıklarına göre ayrı ayrı analiz edilmiştir. Daha sonra yine katılımcıların demografik durumlarına göre Yaşam doyum verileri özel ve devlet olarak karşılaştırılmıştır. Katılımcılara uygulanan yaşam doyumu envanteri ile tükenmişlik ölçeği arasındaki korelasyon incelenmiştir. İstanbul ilindeki okul türleri, öğretmen dağılımları, öğrenci sayıları, Milli Eğitim Bakanlığı Strateji Geliştirme Müdürlüğü'nün verilerine göre düzenlenmiştir. Sonuç olarak da özel sektördeki öğretmenlerle, devletteki öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri ve yaşam doyum oranlarının öğrencilerin başarısını etkileme biçimleri ve bu okullardaki başarı durumu okullardaki diğer değişkenlere göre incelenmiştir. Araştırmada özel okul ve devlet okullarındaki öğretmenlerin, tükenmişlik düzeyleri arttıkça yaşam doyum oranlarının azaldığı gözlenmiştir. Yine bu araştırmada özel sektörde çalışan öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin devlette çalışan öğretmenlere göre daha yüksek olduğu gözlenmiştir. Ayrıca özel sektörde çalışan öğretmenlerin yaşam doyum oranlarının devlette çalışan öğretmenlere göre daha düşük olduğu gözlenmiştir. Yapılan araştırmada tükenmişlik düzeylerinin artışının sadece okul türüne bağlı olmayıp çalışma koşullarının olumsuzluğu ve yorucu olmasıyla da ilişkili olduğu gözlenmiştir. Aynı şekilde yaşam doyum oranındaki düşüklüğün nedeninin de yalnızca okul türü olmayıp çalışma koşulları ve yorucu olmasıyla ilişkili olduğu gözlenmiştir. Halihazırda görevde olan özel sektör ve devlet okullarındaki öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin ortalaması %60, 77 olduğu saptanmıştır. Duygusal tükenme alt boyutu ortalamasının %21,03, duyarsızlaşma alt boyutu ortalamasının %9.37, kişisel başarı alt boyutu ortalamasının %30, 36 olduğu saptanmıştır. Yaşam doyumu ortalamasının %15. 57 olduğu saptanmıştır. Araştırmada ayrıca sosyo-demografik özelliklerin tükenmişlik düzeyi ve yaşam doyumu düzeyi üzerinde etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca öğretmenlerin stres düzeylerinin etkili olduğu tükenmişlik düzeyi ve yaşam doyum oranlarının birebir iletişim halinde olduğu öğrencilerin, ulusal sınavlardaki başarısı üzerinde birebir etkili olduğu gözlenmiştir. Öğretmenlerin çalışma koşulları çalıştıkları bölgenin sosyo-ekonomik koşullarına göre şekillendiği gibi, tükenmişlik düzeyleri ve yaşam doyumları da bu durumdan etkilenmektedir. Karşılıklı etkileşim halinde bulunan birçok değişkenin olduğu bu çalışma şartları öğretmen üzerinde ve buna bağlı olarak etkileşim halinde olduğu öğrenci üzerinde etki oluşturmaktadır. Durumu belirleyen değişkenler açısından bakıldığında, okulun fiziki koşulları, bulunduğu bölgenin sosyo-ekonomik koşulları, okulun türü, okulun yönetim anlayışı, öğretmenin özlük hakları, veli ve öğrencinin bilinçlilik düzeyi, okuldaki öğretmen başına düşen öğrenci sayısı, okulun eğitim felsefesi, eğitimin amaçları gibi birçok farklı olgusal etki ile karşılaşmaktayız. Bütün bu durumlar öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerine ve yaşam doyumlarına etki ettiği gibi, öğrenci başarısına veli memnuniyetine de etki etmektedir. Öğretmenlerin bireysel sosyo-demografik durumlarına göre baktığımızda ise en çok farkın öğretmenlerin çalışma yılına bağlı ortaya çıktığını görmekteyiz. Elde edilen sonuçlar ışığında; özel sektörde ve devlette çalışan öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerini azaltacak yaşam doyum oranlarının yükselmesini sağlayacak, buna bağlı olarak da öğrenci başarısını yukarı taşıyacak, sektörel bazda alınabilecek önlemler ve yapılacak uygulamalar hakkında öneriler sunulmuştur. Yaptığımız bu çalışmada, öncelikle danışmanlığımı yapan saygıdeğer hocam Fatih Bal beyefendiye ve üniversitenin enstitü çalışanlarına teşekkür ve minnettarlığımı sunuyorum.