Ergenin algıladığı psikolojik kontrol ve özerklik desteği ile gelişimsel sonuçları arasındaki ilişkilerin sosyal problem çözme becerileri açısından incelenmesi

Ergenlik süreci biyolojik, psikolojik, çevresel pek çok faktörün de etkisiyle önemli ölçüde değişimlerin olduğu karmaşık bir süreçtir. Alışılmış çevre; sosyal ilişkiler ve aile ilişkileri, dönemin belirgin bir özelliği olan soyut düşünce becerisinin de gelişmesiyle yeniden yapılandırılır ve bir takım uyum süreçleriyle birlikte tekrar deneyimlenmeye başlanır. Özellikle bu dönemde artan özerklik ihtiyacı, ebeveynlerle olan ilişkilerinde de bir takım değişimleri beraberinde getirmektedir. Dolayısıyla ergenlik sürecinde ebeveynlik uygulamaları büyük önem taşımaktadır. Ergenlik sürecinde yaşanan bu gelişmelerin betimsel açıdan incelenmesi amacıyla gerçekleştirilen bu tez araştırmasında, ergenin algıladığı psikolojik kontrol ve özerklik desteği ile gelişimsel sonuçları olan yalnızlık, saldırganlık ve olumlu sosyal davranışlar arasındaki ilişkilerin sosyal problem çözme becerileri açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini Tunceli ve Kayseri illerine bağlı devlet okullarından tesadüfi yolla seçilen yaşları 15 ile 17 arasında değişen 365'i kadın ve 359'u erkek olmak üzere toplamda 724 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında öğrencilere UCLA Yalnızlık Ölçeği, Psikolojik Kontrol Ölçeği, Özerk İradeyi Destekleme Ölçeği, Olumlu Sosyal ve Saldırgan Davranışlar Ölçeği ve Kişilerarası Problem Çözme Envanteri uygulanmıştır. Araştırma analizlerinden elde edilen sonuçlara göre cinsiyet ve yaş temel etkisi anlamlı bulunmuş ancak cinsiyet ve yaş ortak etkisinin anlamlı olmadığı görülmüştür. Cinsiyet temel etkisine bağlı olarak yapılan ileri analizlerde erkeklerin ebeveynlerinden algıladığı psikolojik kontrolün kadınlara oranla yüksek olduğu buna karşı kadınların ise ebeveynlerinden algıladığı özerklik desteğinin erkeklere oranla daha yüksek olduğu görülmüştür. Ergenin anne ve babadan algıladığı psikolojik kontrol ve özerklik desteğinin aile gelir durumuna göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek için yapılan analiz sonucunda aile gelir temel etkisinin anlamlı olduğu bulunmuştur. Sonuçta, alt gelir grubunda olduğunu bildiren ergenlerin babadan algılanan özerklik desteğini orta üstü gelir düzeyine sahip ergenlerden düşük algıladığı; benzer şekilde babadan algılanan özerklik desteğini orta altı gelir düzeyine sahip ergenlerin orta ve orta üstü gelir düzeyine sahip ergenlerden düşük algıladığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak farklı gelir düzeylerine sahip ergenlerin algıladığı özerklik desteğinin ailenin gelir düzeyindeki artışa oranla yükseldiği görülmüştür. Araştırmada ele alınan değişkenler arasındaki ilişki Pearson korelasyon katsayısı hesaplanarak incelenmiştir. Sonuçta ebeveynlerinden psikolojik kontrol algılayan ergenlerin, daha fazla saldırganca davranış sergilediği, yalnızlık hissettiği ve sosyal problem çözmede daha az başarılı olduğu diğer taraftan ebeveynlerinden özerklik desteği alan ergenlerin ise daha fazla olumlu sosyal davranışta bulunduğu ve sosyal problem çözme becerilerinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Yapısal eşitlik modeli sonuçlarına göre ebeveynlerinden özerklik desteği alan erkeklerin sosyal problem çözme becerilerinin yüksek olduğu ve dolayısıyla daha fazla olumlu sosyal davranış sergilediği diğer taraftan daha az saldırganca davranışlarda bulunduğu tespit edilmiştir. Ebeveynlerinden psikolojik kontrol algılayan kadınların ise sosyal problem çözme becerilerinin düşük olduğu ve kendilerini daha fazla yalnız hissettikleri aynı zamanda daha fazla saldırganca davranış sergiledikleri görülmüştür. Ebeveynlerinden özerklik desteği alan kadınların ise sosyal problem çözme becerilerinin yüksek olduğu ve buna bağlı olarak kendilerini daha az yalnız hissettikleri tespit edilmiştir.