Öz-belirleme kuramına göre ihtiyaç doyumunun olumlu yönelimler üzerindeki etkisinin bağlanma stilleri açısından incelenmesi

Bu araştırmanın amacı öz-belirleme kuramı doğrultusunda açıklanan ihtiyaç doyumunun olumlu yönelimler üzerindeki etkisini bağlanma stilleri açısından değerlendirmektir. Başka bir ifade ile olumlu yönelimleri açıklayıcı nitelikte ileri sürülen hipotez modelin güvenli, kaygılı-karasız ve kaçınan bağlanma stiline sahip bireyler üzerinde uygunluğunu test etmek amaçlanmaktadır. Pozitif psikoloji bağlamında bireylerin güçlü yanları ve potansiyelleri üzerinde durulmakta böylece bireylerin iyi oluş düzeyleri artırılarak yaşama ilişkin olumlu yaklaşımların önü açılmak istenmektedir. Son yıllarda iyi oluş fenomeninin bilişsel boyutunun kavramsallaştırılması için ileri sürülen olumlu yönelimler yaklaşımının (Caprara ve diğerleri, 2009) bu amaç doğrultusunda geliştirildiği belirtilmektedir. Olumlu yönelimler modeli yaşam doyumu, benlik saygısı ve iyimserlik değişkenlerinin oluşturduğu bir gizil değişken olarak tanımlanmıştır. Bu araştırmanın temellendirilmesinde nicel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve nedensel ve nedensel karşılaştırma desenlerinden yararlanılmıştır. Araştırma kapsamında ihtiyaç doyumunun olumlu yönelimler üzerindeki etkisi bağlanma stilleri açısından değerlendirilmiştir. Bu araştırmanın çalışma grubu 821 üniversite öğrencisinden oluşmaktadır. Bu çalışmada, Benlik Saygısı Ölçeği (Rosenberg, 1965; Çuhadaroğlu, 1986), Yaşam Doyumu Ölçeği (Diener, Emmons, Larsen ve Griffin, 1985; Yetim, 1991), Yaşam Yönelim Testi (Scheier ve Carver, 1985; Aydın ve Tezer, 1991) Genel Aidiyet Ölçeği (Malone ve diğerleri, 2012), Yaşam Amaçları Belirleme Ölçeği (Eryılmaz, 2012), İhtiyaç Doyumu Ölçeği (Deci ve Ryan, 1991; Bacanlı ve Cihangir-Çankaya, 2003) ve Üç Boyutlu Bağlanma Stilleri Ölçeği (Erzen, 2015) veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. İhtiyaç doyumunun olumlu yönelimleri üzerindeki etkisinin değerlendirildiği model yol analizi uygulanarak test edilmiştir. Yol analizi bulgularına göre, aidiyet algısı ve yaşam amaçları belirleme ihtiyaç doyumu üzerinde doğrudan bir etkiye sahiptir. Bununla birlikte, ihtiyaç doyumu da olumlu yönelimler üzerinde pozitif bir etkiye sahiptir. Çalışma grubunda yer alan öğrenciler bağlanma stilleri açısından sınıflandırıldıktan sonra, model üç farklı bağlanma stili açısından değerlendirilmiştir. Buna göre, model sadece güvenli bağlanma stiline sahip bireyler için geçerli bulgular sunmuştur. Model, kaygılı-kararsız ve kaçınan bağlanma stiline sahip bireylerden elde edilen veriler ile iyi düzeyde uyum göstermemektedir. Elde edilen bulgular ilgili literatür doğrultusunda tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur. Bu çalışma kapsamında ileri sürülen olumlu yönelimler modelinin güvenli, kaygılı-kararsız ve kaçınan bağlanma stillerine sahip bireylere göre ayrı ayrı analiz edilmiş olması, sonuçların farklı bağlanma stillerine sahip bireylerin davranışlarının anlaşılmasına kolaylık sağlayacağı ve bu kişilere yönelik psikolojik müdahalelerde etkili olabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmanın, Türkiye'de olumlu yönelimler kavramı hakkında farkındalığın artmasına ve özgün bilimsel eserlerin yapılmasına zemin hazırlaması arzu edilmektedir.