Diyarbakır havzasında sıcaklık ve yağış parametrelerinin trend analizi

Yerküre'nin var olduğu günden beri iklimde birçok kez değişiklikler meydana gelmiştir. 19. yüzyılda ortaya çıkan sanayileşmeyle birlikte iklimde meydana gelen doğal değişikliklere antropojenik etkiler de eklenerek iklim değişikliği farklı bir boyut kazanmıştır. Sıcaklık ve yağış, diğer iklim parametrelerine göre zaman ve mekan ölçeğinde en fazla değişkenlik gösteren parametrelerdir. Bu nedenle son yıllarda iklim değişikliği ile ilgili yapılan çalışmalarda bu iki parametre sıklıkla kullanılmaktadır. Bu tez çalışmasında araştırma alanında uzun yıllar veri setine sahip olan Batman (1965-2019), Çermik (1981-2019), Diyarbakır (1965-2019), Ergani (1965-2019) ve Siirt (1965-2019) meteoroloji istasyonlarının ortalama sıcaklık, maksimum sıcaklık, minimum sıcaklık ve toplam yağışlarında artış veya azalış trendinin olup olmadığını belirlemek ve varsa bu trendlerin büyüklüğünün ne olduğunu ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda incelenen istasyonların ve parametrelerin aylık, yıllık ve mevsimlik zaman serilerinde homojenliğin belirlenebilmesi için; Run homojenlik testi, değişkenliğin belirlenebilmesi için; değişim katsayısı yöntemi, trend varlığının tespiti için; Mann-Kendall ve Spearman'ın Rho testleri, tespit edilen trendlerin başlangıç yılının belirlenebilmesi için; Mann-Kendall mertebe korelasyon testi ve trend eğilimlerinin belirlenebilmesi için; Sen'in trend eğim testi uygulanmıştır. Aylık, yıllık ve mevsimlik zaman serilerine uygulanan homojenlik testi sonucunda, zaman serilerinin genel olarak homojen bir yapı gösterdiği tespit edilmiştir. Uygulanan trend testleri sonucunda, istasyonların yıllık ortalama sıcaklık serilerinde Diyarbakır istasyonu hariç, diğer istasyonlarda istatistiksel olarak anlamlı ısınmalar tespit edilmiştir. Ergani ve Siirt istasyonları ısınma trendinin en kuvvetli gerçekleştiği istasyonlardır. Aylık ortalama sıcaklık serilerinde özellikle yaz aylarında istatistiksel olarak anlamlı ısınmalar dikkat çekmektedir. Yaz mevsiminde istasyonların tamamında belirgin ve istatistiksel olarak anlamlı ısınma trendleri saptanmıştır. Yaz mevsiminde saptanan bu ısınma trendleri yaz aylarında görülen anlamlı ısınma trendlerini teyit eder niteliktedir. Yıllık ortalama maksimum sıcaklıklarda istasyonların tamamında istatistiksel olarak anlamlı artış trendleri tespit edilmiştir. Yıllık ortalama minimum sıcaklıklarda Çermik, Ergani ve Siirt istasyonlarında istatistiksel olarak anlamlı artış trendi, Batman istasyonunda istatistiksel olarak anlamlı olmayan ısınma trendi ve Diyarbakır istasyonunda ise istatistiksel olarak anlamlı olmayan soğuma trendi tespit edilmiştir. İncelenen istasyonların sahip olduğu yıllık toplam yağış serilerinde istasyonların tamamında istatistiksel olarak anlamlı olmayan azalış trendlerine rastlanılmıştır. Toplam yağışların aylık serilerinde sadece Çermik istasyonunda kasım ayında istatistiksel olarak anlamlı bulunan azalış trendi tespit edilmiştir. Uygulanan trend testlerinden elde edilen sonuçlara göre, genel olarak sıcaklıkların arttığı ve yağışların ise azaldığı tespit edilmiştir. Tespit edilen bu sonuçların, küresel ölçekte sıcaklıkların arttığı ve yağışların azaldığı yönünde ifade edilen küresel iklim değişikliğine ve daha önce yapılmış çalışmalara uyum sağladığı görülür.