Tuzluca ilçe merkezinin coğrafi etüdü

Jüri: Doç. Dr. İbrahim GÜNER Tuzluca, İğdır'ın 39 km kadar batısında, Karasu-Aras sıra dağlarının doğu uç noktasındaki uzantıları üzerinde ve bu dağların kuzey yamaçları üzerinde dalgalı bir düzlüğün kenarında yer alır. İlçe batıdan Kağızman, doğudan İğdır, güneyden Ağrı ve kuzeyden. Türkiye ile Ermenistan arasında sınır oluşturan Araş ırmağı ile sınırlandırılmıştır. Tuzluca kentinin batısında Tekaltı dağı. doğusunda ve güneyinde Buruksu Çayı kuzeyinde ise Araş ırmağının sınır oluşturduğu Ermenistan bulunur. Tuzluca kentinin kurulduğu kesim Tuzlu, jipsli ve marnlı gevşek depolardan oluşmuştur. Kenti doğudan çevreleyen tepeler Kayatuzundan oluşmaktadır ve bu tepeliklerden kayatuzu elde edilmektedir. Kent ve çevresinde, karasal iklim özellikleri görülmektedir. Doğudaki İğdır ovasına, nazaran yükseltinin artmasına bağlı olarak sıcaklıkta düşüş, yağış miktarında ise artış görülmektedir. Yıllık ortalama sıcaklık 9 .9 C olurken yağış miktarı ise 326 2 mm kadar olmaktadır. Kış aylarında 32.5 gün don olayı görülmektedir. Doğal bitki örtüsü, bozkır örtüsünden oluşmakta ve çevresinde orman örtüsü bulunmamaktadır. Tuzluca kentinin kuruluş tarihi hakkında yeterli bilgiler bulunmamaktadır. Fakat çevrede yer alan bazı tarihi kale kalıntılarına bakıldığında bölgedeki yerleşmelerin tarihi MÖ. 4 bin yıllarına kadar eskiye gitmektedir. Bölge insanlık tarihi açısından önemli olaylara sahne olmuştur. Uzun süreler değişik devlet ve II imparatorlukların arasında el değiştiren bölge son olarak 1736 yılında Osmanlı İmparatorluğundan, İranlılara geçmişş ve 1827 yılında ise Ruslar bölgeyi işgal etmişlerdir. 1917 yılında Ruslar'ın çekilmesiyle 1920 yılına kadar otorite boşluğu yaşanmış ve 4 Ekim 1920 tarihinde Türk ordusu kente girerek Anavatana tekrar kavuşmasını sağlamıştır. 1923 yılında belediye teşkilatı kurulmuş ve Kulp olan adı daha sonra Tuzluca olarak değiştirilmiştir. İlçe 1236 km2'lik yüz ölçüm ile İğdır ilinin ne büyük ilçesidir. Bu alan içerisinde kent merkezi dışında 8 1 adet köy yerleşmesi bulunmaktadır. Tuzluca'da 1997 nüfus sayımı sonuçlarına göre 10652'si (%41.3'ü) kent merkezinde, 151 11'i (%58.7'si) de köylerde olmak üzere 25763 kişi yaşamaktadır. İlçede km2'ye yaklaşık olarak 21 kişi düşmektedir. İlçede okur-yazarlık oranı %50. 5 civarındadır. Kent merkezinde bu oran %69.7'lye kadar yükselmektedir. Tuzluca kentinde çalışan nüfusunun %49. 3 tarım sektöründe %40. 67 hizmetler sektöründe ve %8.8'de sanayi sektöründe hizmet vermektedir. Tarım sektörünün, çalışan nüfus içerisinde en fazla paya sahip olmasından dolayı tarım kenti karakterinde olan Tuzluca'da tarım alanlarının az olmasından dolayı tarımsal üretim oldukça düşük miktarda olmaktadır. İlçede eğimli alanlar fazlaca yer kapladığı için tarıma elverişli topraklar oldukça az ve verim değeri düşüktür. 4672 dekar tanm alanlarının en verimli kesimleri II. sınıf kollüvyal topraklardır. Üretilen tanm ürünlerinin, üretimlerinin az olmasından dolayı büyük kısmı ilçede tüketilmektedir. Başta buğday olmak üzere arpa, şeker pancarı ile çeşitli sebzeler ve meyveler üretilmektedir. Tuzluca ilçesinden, batı bölgelerimizdeki kentlere çok büyük oranlarda göç olmaktadır. Göçler nedeniyle bazı köyler tamamen boşalmış bazılarının da nüfusunun büyük bir kısmı göçmüştür. Bu göçlerden Tuzluca kenti de etkilenmiş ve gelişmesi yavaşlamış ve hatta durmuştur. Kent ulaşım açısından pek fazla elverişli konumda değildir. Sadece karayolu ile diğer bölge kentlerine bağlantısı bulunmaktadır. Kent ve çevreninden büyük otoyollar geçmemekte ve doğuda komşu olduğumuz Nahcivan Özerk Cumhuriyeti ile ülkemiz arasında açılan Dil ucu sınır kapısı karayolu trafiğinin canlanmasına neden olmuştur. Bunun da Tuzluca kentine uzun vadede çok faydası olacaktır. Kentte sadece perakende olarak, günlük tüketim maddelerinin ticareti yapılmaktadır. Kentin en önemli ticari ve sanayi kuruluşları iki tane olup fazla işgücü ile çalışan tesisler değildirler. Tuzluca'nın ilçe merkezi olmasının gerektirdiği idari fonksiyonlar dışında. Sosyal fonksiyonları fazla gelişmemiştir. Kültürel fonksiyonlar olarak ta sadece ilköğretim ve orta dereceli okullara sahiptir. Sinema, tiyatro, festival gibi etkinlikler henüz bulunmamakta, yerel televizyon ve radyo, yerel gazete ve dergi gibi yayınlar yoktur.