Japon Anayasası ve devlet yapısı

Japon tarihi; antik dönem, feodal dönem, Meiji restorasyonu ve savaş sonrası dönem olarak gruplandırılabilir. Antik dönem, Japon tarihinde kutsal soydan gelen Tenno'nun yönetiminde imparatorluğun merkezileşmeye başladığını, Japon geleneklerinin ve toplumsal ilkelerin temellerinin atıldığını görüyoruz. Bu dönemde Japonya'nın anakarayla olan ilişkileri önem kazanmış, buradan alınan yeni teknikler ve kültür özellikle de Budizm ve Çince yazım biçiminin ithali, Japon kimliğinin oluşumuna büyük katkılar sağlamıştır. M. S. 646'da gerçekleşen Taika reformu, büyük ölçüde kıtadan gelen etkilerle biçimlenmiştir. Taika reformu, Japonya'nın imparatorluk etrafında merkezileşmiş bir yönetim biçimine kavuşması şeklinde geleneksel ilkenin yönünü bulması açısından önem taşır. Ancak M. S. 8. yüzyıl sonunda imparatorluk başkentinin Heian'a taşınmasıyla başlayan dönemde merkezileşme çözülmeye başlamış, gelişen saray aristokrasisi sanat ve eğlence olan düşkünlüğüyle sivrilmiştir. Bu dönemde hizmetlerden dolayı aristokratlara tapınak ya da manastırlara vergi dışı geniş araziler dağıtılmaya başlaması zamanla buralarda merkezi yönetimden bağımsızlaşan feodal birimlerin oluşmasına öncülük etmiştir. Güçlü feodal ailelerin ülkenin yönetimini üstlendiği feodal dönemde, imparatorun siyasi gücü zayıflamış ve ülke çeşitli daimyolara bölünmüştür. Bunlar arasında ha Heian döneminde ismini duyuran Fujiwaralar, 1185'tde yönetim merkezini Kamakura'da kuran Minamotolar, Hojolar. Ashikagalar gibi isimler feodal düzenin kurulmasında rol oynamışlardır. Askeri bir yönetim biçimini ifade eden bakufu, feodal düzenin niteliğini ortaya koyar. 14. Yüzyıl sonlarında ülkede yayılan iç çatışma ve karışıklıkların ardından tekrar ulusal birliği kurmaya yönelik olarak Nobunaga, Hideyoshi ve eyasu Tokugawa'nm gösterdiği çabalar etkili olmuştur. Bu ülkeye batılı tüccar ve Hıristiyan misyonerlerin gelmesi de önemli bir gelişmedir, özellikle batılıların tüfeği tanıtması, ulusal birliğin sağlanmasında hatırı sayılır bir etken olmuştur. leyasu Tokugawa'nin ardından, Tokugawalar ülkenin yönetimini üstlenmişler ve idari merkezlerini Edo'da kurmuşlardır. Bundan sonra, samuray sınıfının tarım sınıfına dayandığı ve sıkı kanun ve düzenlemelerin ağırlık kazandığı bir rejim var olmuştur. 17. yüzyıl ortalarına doğru ülke dış dünyaya kapanmış ve böylece 250 yıl sürecek bir ulusal izolasyon dönemine girilmiştir. Öte yandan, Tokugawa döneminde ticaret gelişme göstermiş ve toplumsal olarak aşağı sınıf sayılan ancak servetlerini giderek arttıran chonin sınıfı gelişmiştir. Chonin, Tokugawa döneminin toplumsal düzenini derinden sarsmış ve rejimin çöküşünü hızlandırılmıştır. Tokugawa rejiminin çöküşüne son darbeyi vuran, batılı güçlerin Japon kıyılarına ulaşması ve ülkeyi dış ticarete açmak için zorlaması olmuştur. 1857'de A. B. D. ile yapılan antlaşmayı diğer batılı devletlere yapılanlar izlemiş ve Japonya yeni bir döneme girmiştir. ( Bu dönem 1968'de imparator Meiji Temno'nun tahta geçmesiyle somut bir görünüm kazanır ve Meiji restorasyonu olarak isimlendirilir.) Böylece, feodal dönem sona ermiş ve ülke yönetiminin tekrar imparatorda odaklandığı merkezileşmiş sistem gelmiştir. Meiji döneminde, ülkenin modernizasyonu doğrultusunda endüstriden toplumsal kurumlara, ordudan siyasi sisteme kadar pek çok alanda yenilikler ard arda gelmiştir. 1890'da yürürlüğe giren anayasa ile de ülkenin yönetimini temsilciler meclisi ve senatodan oluşan Diet üstlenmiştir. 'Zengin ülke güçlü ordu' parolasıyla hareketinden Japonya, Çin (1894) ve Rusya (1905) ile yapılan savaşların ardından ve dünyadaki gelişmelerle bağlantılı olarak 1920'lerden itibaren militer bir yapıya bürünmüş, ülke yönetiminde ordunun etkisi artmıştır. Bu süre sonucunda İkinci Dünya Savaşı'na giren Japonya, savaştan yenik ayrılmış ve 1952 yılına kadar işgalci devletlerin yönlendirdiği politikalara tabi olmuştur. 1946 Anayasası, Japonya'da demokratikleşme sürecine hız kazandırmak isteyen A. B. D'nin etkisiyle şekillenmiştir. Bu Anayasada imparator sembolik bir konuma gelirken ülke yönetiminin Diet üstlenmiştir. Yasama, Yürütme ve Yargı ile bunlarla ilgili kurumların tesis edilmesi sağlanmıştır. Japon idari sisteminde yerel yönetimler ve bürokrasi de önemli bir rol oynamaktadır. Soğuk savaş döneminde A. B. D.'nin komünizme karşı bir kale olarak kalmasını istediği Japonya'da uzun yıllar Liberal Demokrat Parti iktidarda kalmış, ancak 1993'de muhalif partilerin oluşturduğu koalisyon iktidara gelebilmiştir. Japonya bir yandan teknoloji alanındaki atılımları ile büyük güçler arasındaki yerini alırken, diğer yandan yeni kanun ve düzenlemelerle yasal yapısını güçlendirmiş ve kişi hak ve özgürlüklerinin güvence altına alınması konusunda önemli adımlar atmıştır. Tarihçilerin Japonluk olarak tanımladığı ve büyük ölçüde ulusal bilince ve geleneksel ilkelere dayanan dinsel inançlar, Japon toplumunun dış etkileri kendi bünyesinde eriterek özümsemesi konusunda büyük esneklik sağlamıştır. Japon toplumunun laik yapısı bu anlamda değer kazanmaktadır. iö