Akademik örgütlerde üstlenilen informal roller üzerine nitel bir çalışma

Genel anlamda rol kavramı; bireyin sosyal hayattaki konumudur. Örgütselmanada rol ise bireyin örgüt içerisindeki statüsü gereği kendisinden göstermesi beklenen, kalıplaşmış davranış örüntüsüdür. İnformal rol ise gerçekleşmesi beklenen görev ve sorumlulukların aksine, bir ekibin birlikte çalıştıkça oluşturdukları izlenimlere dayanaraktakım üyesinden beklediği kişilerarası davranış modelidir. Bu çalışmada, Benne ve Sheats (1948)'ın örgütlerde informal rolsınıflandırmasından yola çıkılarak akademik örgütlerdeki informal roller belirlenmeye çalışılmıştır. Akademisyenlerin akademik örgütlerde üstlendikleri ve sergiledikleriinformal rolleri tespit etmek, akademik örgütlerde informal rollerin ortaya çıktığı durumları belirlemek, informal rol belirleyicileri ve informal rollerin sonuçlarınıakademisyen, öğrenci, çalışılan kurum ve toplum açısından değerlendirmek bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Akademik örgütlerde sergilenen informal rollerinbelirlenmesine yönelik bu çalışma nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik analiz ile dizayn edilmiştir. Araştırmaya katkı sağlayan katılımcılar amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ve kartopu örnekleme yöntemleriyle belirlenmişlerdir. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak Süleyman Demirel Üniversitesinde çalışan 23 akademisyen ile yapılan derinlemesine görüşmeler neticesinde elde edilmiştir. Görüşmeler yorumlayıcı fenomenolojik yaklaşım kullanılarak kodlanmıştır. Elde edilen veriler NVivo 10 Pro nitel veri analiz programı aracılığıyla çözümlenmiştir. Çalışmanın sonucunda, çalışmaya katılan akademisyenlerin deneyimlerinden yararlanarak öğrencilere, çalışılan kurumdakilere ve topluma karşı sergilenen informal rollerin neler olduğu; hangi durumlarda informal rollerin sergilendiği, akademisyenleriinformal rolleri sergilemeye yönelten sebeplerin neler olduğu ve informal rollerisergilemenin sonuçları hakkında detaylı bulgular elde edilmiştir. Akademisyenlerininformal rollerinin kişilik özellikleri, değerler, demografik özellikler, statü, çalışılan alan gibi mikro perspektiften belirleyicilerle desteklendiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte toplumsal ve kurumsal olmak üzere iki makro belirleyici de informal rollerin altyapısınıgüçlendirmektedir. Bu çalışmada informal rolleri üstlenmenin mentörlük yapma, aile gibiolma, ilham kaynağı olma, akademik ve sosyal anlamda çalışılan kurumdakilere destek olma, bilgiyi paylaşma, kanaat önderi olma, topluma katkı sağlama, toplumu aydınlatma gibi bir takım olumlu; umursamazlık, istismar etme, etik dışı davranma, bencillik, kibirliolma gibi de bir takım olumsuz sonuçlarının olduğu ortaya çıkmıştır. İnformal rollerin ortaya çıkışına kurumsal ilişkiler, akademik ilişkiler, sosyo-kültürel faaliyetler, mensubiyet ve kitle iletişim araçları gibi durumların zemin hazırladığı tespit edilmiştir. Akademik örgütlerde üstlenilen informal roller akademisyene manevi haz, bireyselverimlilik, itibar görme, informal güç elde etme gibi olumlu geri dönüş sağlamaktadır. Akademisyenlerin öğrencilerine karşı olumlu informal rol üstlenmeleri, öğrencide başarıartışı, kazanım elde etme, akademisyenle iletişim kurma imkanı sağlamaktadır. Üstlenilenbu informal roller çalışılan kurumda ise paylaşım kültürünün oluşmasında, birlik beraberlik hissinin doğmasında ve huzurlu ortam oluşmasında rol oynamaktadır. Son olarak topluma karşı üstlenilen olumlu informal roller, akademisyenin toplumlakaynaşmasına vesile olan imkanlar yaratmaktadır. Akademisyenlerin olumsuz informalrolleri sergilemesinin bireysel verimsizlik, iç huzursuzluk, itibar kaybı, öğrencide motivasyon kaybı, akademisyene dair olumsuz algı, örgütsel verimsizlik, liyakatsizlik, örgütte huzursuz ortam oluşması gibi durumlar olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışmanın sonucundan çıkarılacak en genel öneri akademik örgütlerde sergilenen informal rollerinfarkına varılması, akademisyenlerin informal alanda kendilerini geliştirecekleri ve çevrelerine karşı faydalı olabilecekleri bir hareket alanının oluşturulmasıdır.