Orta kademe memurlarda iş stresi ile aile içi uyum arasındaki ilişki ve bu ilişkinin zihinsel engelli çocuğu olan ailelerdeki durumu

Bu çalışmada orta kademe memurların, iş stresi algısı ve aile-içi uyum algısının cinsiyete ve zihinsel engelli çocuğun olup olmamasına göre değişip değişmediği incelenmiştir. Ayrıca bu iki yaşam alanı arasındaki ilişki örüntüsü betimlenmeye çalışılmıştır. İş stresinin, French, Caplan ve Harrison (1982) tarafından gözden geçirilerek geliştirilen ISR modelinde öngörülen aşırı iş yükü, görev belirsizliği ve görev çatışması gibi psikososyal stres kaynaklarından oluştuğu öngörülmüştür. Öte yandan aile-içi uyum, Gülerce (1996) tarafından geliştirilen Dönüşümsel Aile Modeli çerçevesinde belirtilen aile-içi iletişim, birlik, yönetim, yetkinlik ve duygusal bağlam boyutlarına göre ele alınmıştır. Yukarıda değinilen iş stresi algısını ve aile-içi uyum algısını; hem cinsiyet ve zihinsel engelli çocuğun olup olmaması hem de bu iki yaşam alanı arasındaki yayılma etkileri açısından betimlemek amacıyla ilgili ölçekler Ankara ilinde yaşayan ve kamu sektöründe çalışan orta kademe memurlara iş yerlerinde araştırmacı tarafından uygulanmıştır. Araştırmada kullanılan ölçekler; Caplan ve arkadaşları (1980) tarafından geliştirilen ve Türk (1997) tarafından Türkçe'ye uyarlanan 'Örgütsel Stres ölçeği' ve Gülerce (1996) tarafından geliştirilen Aile Yapısını Değerlendirme Aracı ' dır. Ayrıca, katılımcıların demografik bilgilerini öğrenmek amacıyla araştırmacı tarafından düzenlenen 'Kişisel Bilgi Formu' kullanılmıştır. Araştırmaya, 168 erkek ve 141 kadın olmak üzere toplam 309 denek katılmıştır ve bulgular farklı istatistiksel teknikler aracılığıyla analiz edilmiştir. Araştırmanın birinci sorusuna ilişkin analiz sonuçlarına göre; Erkekler, aşırı İş yükü, görev belirsizliği ve görev çatışması gibiIll psikososyal stres kaynaklarının oluşturduğu durumlarda kadınlara kıyasla daha fazla stres tepkisi göstermektedir. Buna karşın aile-içi uyum etkileşim alanlarının hiçbirisinde kadın ve erkekler arasında bir farklılık bulunmamaktadır. Araştırmanın ikinci sorusu olarak, iş stresinde ve aile-içi uyum algısında, zihinsel engelli çocuğun olup olmamasının etkisi incelenmiştir. İş stresi alt boyutlarından aşırı iş yükü ve görev belirsizliği durumlarında zihinsel engelli çocuğa sahip bireyler daha fazla stres algılamaktadır. Buna karşın görev çatışması boyutunda zihinsel engelli çocuğun olup olmaması bir fark yaratmamaktadır, öte yandan aile-içi uyum algısında zihinsel engelli çocuğa sahip bireylerin aile-içi iletişim ve yetkinlik algıları zihinsel engelli çocuğa sahip olmayan bireylere oranla daha yüksektir. Ancak zihinsel engelli çocuğu olmayan bireylerin aile-içi birlik ve duygusal bağlam algıları zihinsel engelli çocuğa sahip bireylerden daha yüksektir. Yine zihinsel engelli çocuğa sahip olunup olunmaması aile-içi yönetim algısında herhangi bir farklılık yaratmamaktadır. Araştırmanın bir diğer sorusu ortak etkiye ilişkindir. Ortak etki aile-içi iletişim, yönetim ve duygusal bağlam algılarında görülürken iş stresi algısında ve diğer aile-içi uyum algılarında görülmemektedir. Son olarak iş stresi algısı ile aile-içi uyum algısı arasındaki ilişkiler zihinsel engelli çocuğa sahip olan ve olmayan aileler için ayrı ayrı incelenmiştir. Zihinsel engelli çocuğa sahip olmayan orta kademe memurlarda görev belirsizliği ve görev çatışmasına ilişkin algı ile aile-içi birlik, yönetim ve yetkinlik algısı arasında ters yönlü bir ilişki görülmüştür. Zihinsel engelli çocuğa sahip orta kademe memurlarda da aşırı iş yükü algısı ile aile-içi birlik ve yetkinlik algısı arasında bir ilişki görülmüştür. Öte yandan yine zihinsel engelli çocuğa sahip orta kademe memurlardaIV görev çatışması algısı ile aile-içi birlik ve yetkinlik algıları arasında ters yönlü bir ilişki örüntüsü görülmüştür. Tüm bulgular bir arada değerlendirildiğinde; zihinsel engelli çocuğu olan ve olmayan aileler için ortak bulgu olarak aile-içi iletişim ve duygusal bağlam algısı dışındaki tüm aile-içi etkileşim algısı boyutlarının, iş stresi algısı ile ilişkili olduğu görülmektedir. Ayrıca her iki aile koşulunda da duygusal bağlam dışında genelde aile içi etkileşimden en azından orta düzeyde hoşnut oldukları ve bunun da işyeri stresine ilişkin algıyı azalttığı doğrultusundaki yoruma katkıda bulunabileceği söylenebilir. Anılan bulgular, iş stresi ve aile-içi uyum modelleri çerçevesinde tartışılmıştır.