Coğrafya öğretmenlerinin hizmet içi eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi

Bu doktora çalışması, coğrafya öğretmenlerinin hizmet içi eğitim ihtiyaçları belirlenmek amacıyla yürütülmüştür. Tarama modeli planına uygun olarak tasarımlanan araştırmanın çalışma evrenini; 2014- 2015 eğitim öğretim yılında, İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü verileri doğrultusunda İstanbul il genelindeki ortaöğretim kurumlarında görev yapan toplam (N=1409) coğrafya öğretmeni oluşturmuştur. Örneklem seçiminde nicel ve nitel olarak iki farklı örneklem alma yoluna gidilmiştir. Bu amaçla, nicel örneklem seçimi için İstanbul il sınırlarındaki 39 ilçenin her birinden; bir anadolu lisesi, bir mesleki teknik lise, bir imam hatip lisesi ile İstanbul ilindeki toplam altı fen lisesi ve üç sosyal bilimler lisesi örnekleme dahil edilmiştir. Toplamda 124 okulda görevli (n=210) coğrafya öğretmeni ile yüz yüze görüşmeler ile nicel çalışma yürütülmüştür. Nitel örneklem seçimi içinde, yine çalışma evreni içerisinden seçilen (n=21) coğrafya öğretmeni ile görüşme gerçekleştirilmiştir. Bu öğretmenler; anadolu, mesleki teknik, imam hatip, fen, sosyal bilimler liseleri ile üç özel okul öğretmeninden oluşmuştur. Okullardaki coğrafya öğretmenleri ile birebir yapılan görüşmelerde ölçme aracı olarak 'hizmet içi eğitim ihtiyaç belirleme anketi' ve 'yarı yapılandırılmış görüşme formu' kullanılmıştır. Bu formların uzman görüşü ve güvenirlik çalışmaları itina ile gerçekleştirilmiştir. Nicel veriler, 39 ilçe merkezinde 210 coğrafya öğretmeni yardımıyla toplanarak, SPSS istatistik programı ile değerlendirilmiştir. Yüzdelik ve frekans değerleri hesaplanarak, coğrafya öğretmenlerinin hizmet içi eğitime dair ihtiyaçları tespit edilmiştir. Nitel verilerde, 21 coğrafya öğretmeni ile görüşme formu yardımıyla toplanarak betimsel analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Bulgular doğrultusunda, coğrafya öğretmenlerinin hizmet içi eğitime bakışları olumludur ve yapılan hizmet içi eğitimleri gerekli görmektedirler. Öğretmenlerin çoğu genel öğretmenlik bilgisi konularında hizmet içi eğitim faaliyetlerine katılmıştır. Bunun yanında, öğretmenlerin arasında coğrafya alanına yönelik hizmet içi eğitime katılım sınırlıdır. Coğrafya öğretmenleri, alanları olan coğrafya eğitimi ile ilgili olarak daha fazla hizmet içi eğitim düzenlenmesini ve eğitimlerin kalitesinin artırılmasını talep etmişlerdir. Bulgular, coğrafya öğretmenlerinin genel anlamda öğretmenlik mesleğini severek yaptıkları ve isteyerek seçtikleri yönündedir. Öğretmen yetiştiren programları coğrafya öğretmenleri yeterli görmemekle birlikte; öğretmen yetiştirmenin eğitim fakültelerinde yapılmasının daha faydalı olabileceği yönünde görüş bildirmişlerdir. Araştırmaya katılan coğrafya öğretmenleri mezun oldukları üniversitelerini; laboratuvar, alan gezisi, staj, öğretim yöntem ve teknikleri, sınıf yönetimi, ölçme ve değerlendirme, rehberlik, özel öğretim yöntemleri konularında pek yeterli görmemekte ve ayrıca bu konularda ilave hizmet içi eğitim verilmesini talep etmektedirler. Coğrafya ile ilgili yeni şeyler öğrenmek, yeni gelişme ve değişmeleri takip etmek, teknolojik gelişmelerden faydalanmak istediklerini dile getiren coğrafya öğretmenleri; kişisel anlamda da kendilerini geliştirmek istemektedirler. Ayrıca kongre, sempozyum, doğa eğitimi, alan gezisi, lisansüstü eğitime katılım konularında da görüşleri olumludur. Coğrafya öğretmenleri öğrenme alanlarına göre; ekosistem, biyoçeşitlilik, tarihi metinler, belgeler ve haritalar, nüfus, yerleşme ve gelecekte olabilecek değişimler, Türkiye'deki bölgesel kalkınma projeleri, Türkiye'deki nüfus projeksiyonlarına dayalı senaryolar, CBS ve dünyanın önemli enerji nakil hatları, insan faaliyetlerinin karbon, azot, oksijen ve su döngülerine olan etkileri, çevre sorunlarının önlenmesine yönelik stratejiler: beslenme halkaları ve taşıma kapasitesi vb. gibi konularda daha fazla hizmet içi eğitime ihtiyaç duyduklarını belirtmişlerdir. Ayrıca coğrafya öğretmenleri; hizmet içi eğitim faaliyetlerinde uygulamalı çalışmalara ağırlık verilmesini, çağa ve yeniliklere ayak uydurulmasını, periyodik ve sistemli hizmet içi eğitimlerle öğretmenlerin niteliklerinin artırılması gerektiğini aktarmışlardır. İstekli ve nitelikli eğitimcilerle, belli bir amaca yönelik, ihtiyaçların önemsendiği, kendilerine yeterli imkanların sağlandığı, küçük gruplarla teknik altyapısı uygun ortamlarda ve uygun zamanlarda eğitimlerin yapılması gerektiğini dile getirmişlerdir. Gerektiğinde hizmet içi eğitimlerin e-öğrenmeler yoluyla desteklenebileceğini de belirtmişlerdir. Sonuç olarak, coğrafya öğretmenleri çağı yakalayabilmek ve kendi niteliklerini artırmak için, hem genel öğretmenlik bilgisi hem de kendi alanlarında amaca hizmet eden daha fazla hizmet içi eğitim talep etmektedirler. Elbette bu yapılırken, yapılacak olan hizmet içi eğitim faaliyetlerinde öncelikle niteliğin ön planda tutulmasını istemektedirler.