Örgütsel yaşamsallıkta izlek bağımlılığı: Alışveriş merkezleri popülasyonu üzerine bir uygulama

Ekolojik çalışmalar, bir örgütsel yapıyı en iyi olarak sınıflandırmaktan kaçınır. Bu bakış açısı, rekabet sürecinde diğer örgütleri geride bırakan örgütsel yapıları, en iyi olmaktan ziyade, o andaki çevresel koşullar için en ideal konumda bulunanlar olarak kabul eder. Zaman içerisinde, ideal kabul edilen bu örgütsel yapı ve süreçlerin, diğer örgütlerce de örnek alınmaya başlanmasıyla çevrenin taşıma kapasitesinin sınırları aşılır ve yeni bir seçilim süreci başlar.2000'li yıllardan sonra Türkiye'de daha çok alışveriş merkezi şeklindeki örgütlenmelerde istikrarlı bir büyüme yakalayan modern ve organize perakendecilik sektörü, günümüzde bu seçilin sürecini tecrübe etmeye başlamıştır. 1990- 2000 döneminde açılan alışveriş merkezlerinin toplumda, yalnızca tüketim alışkanlıklarına değil, sosyo-kültürel yapıya da etki edebilecek kadar kabul görmesi, takip eden on yıl gibi kısa bir sürede yüzlercesinin daha hizmete girmesine neden olmuştur. Meşruiyet kazanmış bir örgüt topluluğunun tipik özelliği olan yoğunluk artışı sonucunda, alışveriş merkezleri popülasyonunda meşruiyet süreci yerini rekabet sürecine bırakmıştır. Başlangıçta sınırlı sayıdaki alışveriş merkezi için yeterli kabul edilen kaynaklara ulaşmak zorlaşmış ve bazı yatırımlar karşılıksız kalmaya başlamıştır. Büyük ölçekli maddi kaynakların kullanımıyla açılan alışveriş merkezlerinin, karlı birer yatırım aracı olarak faaliyetlerine başlamalarında ve devam etmelerinde; konumları, sahip oldukları mağaza karmaları ve atmosferleri gibi faktörlerin önemli etkileri bulunmaktadır. Son dönemlerde, özellikle mağaza karmaları, alışveriş merkezi yatırımcılarının ve yöneticilerinin üzerinde daha fazla odaklandıkları bir alan haline gelmiştir. Akademik nitelikli çalışmalar ile pazar araştırmaları da mağaza karmalarının bu artan önemini doğrulayan bulguları ortaya koymaktadır. Bu pazarlama örgütlenmesi orijinli doktora tezi çalışmasında, örgütsel kuramlardan ve ağ düzeneği analizlerinden istifadeyle; Türkiye'deki alışveriş merkezlerinin rekabet sürecinde başarılı olabilmeleri için nasıl bir kiracı karması modeline sahip olmaları gerekir sorusuna cevap aranarak bir model ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde, yoğunluk bağımlılığı, örgütsel atalet, büyüklük ve yaş bağımlılığı gibi Türkiye'deki alışveriş merkezleri popülasyonunu analize uygun paradigmalara sahip olan popülasyon ekolojisi kuramı derinlemesine incelenmiştir. Bölüm içerisinde sırasıyla, evrimsel bakış açısı ile kuramın çevresel seçim sürecine yaptığı vurgu, yapısall atalet kavramına bakış açısı, yoğunluk, yaş ve büyüklük bağımlılığı yaklaşımları ayrı ayrı ele alınmıştır. Tezin ikinci ve üçüncü bölümlerinde perakendecilik kavramı ile tezin ana konusu konumundaki alışveriş merkezleri işlenmiştir. Her iki bölümde de, başlangıçtaki tanımsal bilgiler ve kronolojik incelemeleri küresel ve ulusal veriler eşliğindeki değerlendirmeler takip etmiştir. Alan araştırmasına yer verilen dördüncü bölümde, ağ analizlerinden faydalanılarak alışveriş merkezlerindeki mağaza karmalarına ait bir model ortaya konulmuş, çalışma sonuçlarının ve önerilerin paylaşıldığı beşinci bölümle tez tamamlanmıştır.