Stres kaynakları ve askeri örgütlerde stres yönetimi

Stres, organizmanın bedensel ve ruhsal sınırlarının tehdit edilmesi ve zorlanması ile ortaya çıkan bir durumdur. Tehdit ve zorlanma karşısında birey, kendini korumaya yönelik bir takım savunma mekanizmalarını harekete geçirme özelliğine sahiptir. Bir tehlike ile yüz yüze gelen birey, başa çıkamayacağına inandığı bu tehlikedenuzaklaşmaya çalışır, başa çıkacağına inandığı tehlike ile savaşır ve böylelikle yeni duruma uyum sağlar. İnsan bedeninin çevresinden gelen zorlayıcılara uyum sağlamasının normal bir sonucu olan stres, geçmişşte olduğu kadar günümüzde de modern yaşamın getirdiği zorluklarla birlikte sorun olmaya artarak devam etmektedir. Örgüt ortamında belirli rol ve görevleri yerine getiren birey, örgüt ortamından kaynaklanan örgütsel stres ile karşı karşıya kalmaktadır. Stres ile ilgili birçokrahatsızlıklar hem birey hem de örgüt için pahalıya mal olan sonuçlar doğurmaktadır. Askerlik mesleği kendine özgü özellikler sergilemesi nedeniyle stres açısından başlı başına incelenmesi gereken bir alandır. Askeri organizasyonları diğer kurumlardan ayıran en önemli konu askeri ortamın doğasıdır. Askeri personelin her an ülkeleri için savaşmaya ve gerekirse bu uğurda ölmeye hazır olmaları gerektiği için psikolojik ve fiziksel olarak daha stresli ortamlar oluşmaktadır. Askeri organizasyonlarda barış şartlarında görülen stres kaynakları her ne kadar sivilorganizasyonlarla benzerlik gösterse de sadece askerliğe özgü stresörler de bulunmaktadır. Muharebe stresindeki esas farklılık ise stres tepkilerinin yoğunluğunun, süresinin uzun olması ve başa çıkılamayacağına inanılan tehlikeden kaçışın pek mümkün olmamasıdır. Savaş alanındaki değişik faktörler, görevden kaynaklananzorlanmalar, direkt olarak insanın yaşamını sürdürmesine yönelik olduğu için etkileri daha fazladır. Çalışmada genel stres kaynakları ve alınması gereken tedbirler incelendikten sonra, askeri organizasyonlarda farklılık arz eden stres kaynakları ve alınması gereken tedbirler barış ve muharebe şartlarında ayrı ayrı incelenmiştir. Muharebe stresininetkilerini asgariye indirilmesi amacıyla alınabilecek tedbirlere ilişkin incelenen konular, stresin hedefi olan insanla bağlantısı nedeniyle, genellikle kişinin kendisi, lider/komutanve motivasyon üzerinde düğümlenmiştir. Muharebe stresi ile mücadelede unutulmaması ve ilk önce yapılması gereken, her bireyin kendine has olan stres tepkisini doğru ve gerçekçi olarak tespit edebilmesidir. Bu tespit, stresle başa çıkabilmeyi yarı yarıya garantilemiş olur. Kişinin kendisine ilişkin stres tepkilerini öğrenmesinin yanında, komutanların da astlarının stres tepkilerini bilmeleri gerekmektedir. Bu noktadan sonra, stresin etkilerinin asgariye indirilmesi için gerekli çabaları göstermek mümkün olabilir. Ancak, akıllardançıkarılmaması gereken husus; stresin etkilerinin azaltılması ve psikiyatrik zayiatınengellenmesi için yapılması zorunlu olanların, barıştan itibaren gerçekleştirilmesigereğidir. Muharebe stresi ile mücadelede esas, stres belirtileri görüldükten sonragidermeye çalışmak değil, stresin oluşmasını engellemektir. Stresin oluşmasınıengellemeye yönelik sorumluluk da, en küçük rütbeden en yüksek rütbeye kadar her seviyedeki askeri kapsar. Yaşamak bir uyum savaşı, zorlanma ve stres yaşamanın bedelidir. Yaşamın ve başarının kendisinin, nasıl stres yaratıcı olduğu kaçınılmaz bir gerçekse ve nasılbunlardan kaçış mümkün değilse, stresle yaşamayı ve daha da zor koşulları içerenmuharebelerde, stresle başa çıkabilmeyi öğrenmenin de bir o kadar gerekli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.