Yaşam kalitesinin yordayıcıları: Türkiye ve İran örneği

Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin öz-yetkinlik inancı ve psikolojik dayanıklılık ile yaşam kaliteleri arasındaki ilişkinin kültüre bağlı olarak incelenmesi amacıyla yapılan ilişkisel bir çalışmadır. Bu değişkenlerin yaşam kalitesi üzerindeki etkilerinin incelenmesinin yanı sıra, araştırmada Frisch'in Yaşam Kalitesi Envanterinin Türkçe ve Farsça uyarlamaları yapılmıştır. Araştırmanın katılımcıları, 2016- 2017 öğretim yılında Iranda Tabriz Azad Üniversitesinde öğrenim gören 229 (%55.4) kadın ve 184 (%44.6) erkek olmak üzere toplam 413 lisans öğrencisinden ve Türkiye'de Hacettepe Üniversitesinde öğrenim gören 295 (%57.7) kadın ve 216 (%42.3) erkek olmak üzere toplam 511 lisans öğrencisinden oluşmaktadır (toplam 924; %56'si Türk ve %44'ü Iranlı). Araştırmanın verileri Sherer ve arkadaşları (1982) tarafından geliştirilen Yıldırım ve İlhan (2010) tarafından Türkçe'ye ve Barati Bakhtiyari (1997) tarafından Farsçaya uyarlanan Genel Öz-yetkinlik İnançlar Ölçeği, Connor ve Davidson (2003) tarafından geliştirilen ve Karaırmak (2007) tarafından Türkçe'ye ve Besharat ve ark. (2008) tarafından da Farsçaya uyarlanan Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği ile Frisch (1992) tarafından geliştirilen ve araştırmacı tarafından Farsça ve Türkçe'ye uyarlanan Yaşam Kalitesi Envanteri katılımcılara uygulanarak elde edilmiştir. Buna ek olarak, öğrencilerin demografik özelliklerine ilişkin bilgi toplamak amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen Kişisel Bilgi Formundan yararlanılmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında Frisch (1992) tarafından geliştirilen Yaşam Kalitesi Envanterinin uyarlama çalışması tamamlanmıştır. Bu kapsamda İngilizceden Türkçe'ye ve Farsça'ya çeviriler yapılmış, dil eşdeğerliğini test etmek amacıyla uzman kanıları alınmış, İngilizce öğretmenliği son sınıf öğrencilerine iki hafta aralıkla İngilizce - Farsça ve İngilizce - Türkçe Formlar uygulanmıştır (iki grup için de korelasyonlar r=.96 bulunmuştur). Envanterin Türkçe ve Farsça formlarından elde edilen veriler üzerinde doğrulayıcı faktör analizi yapılmış; kuramsal tek boyutlu model tarafından açıklanan faktör yükleri Türk örneklem için. 25 ile. 70 arasında bulunmuştur. Faktörün maddelerde açıkladığı ortalama varyans.29'dur. Bileşik güvenirlik katsayısı.86, Cronbach alfa katsayısı.85'tir. Düzeltilmiş madde toplam korelasyon katsayılarının. 26 ile. 60 arasında olduğu tespit edilmiştir. Envanterin Farsça Formundan elde edilen ölçümler incelendiğinde, tek boyutlu model tarafından açıklanan faktör yüklerinin. 38 ile. 55 arasında olduğu gözlemlenmiştir. Faktörün maddelerde açıkladığı ortalama varyans.23'tür. Bileşik güvenirlik katsayısı.83, Cronbach alfa katsayısı.83'tür. Düzeltilmiş madde toplam korelasyon katsayıları ise. 34 ile. 48 arasındadır. Türk ve İran örneklemlerinden elde edilen ölçümlerin değişmezliği, ardışık model testleriyle incelenmiş; İki grupta da kuramsal modelin veri setindeki ilişkileri denk düzeyde açıkladığı görülmüştür. Ayrıca iki grubun ortalamaları karşılaştırılmış, İranlı öğrencilerin YKE puan ortalamasının Türk öğrencilerinkinden daha yüksek olduğu saptanmıştır (t822= 5 .55; p<.05). Araştırmanın değişkenleri arasındaki Pearson korelasyon katsayıları pozitif yönde olup, istatistiksel bakımdan önemli bulunmuştur. Ayrıca değişkenler arası ilişkilerin öngörülen model kapsamında ne derece açıklanabildiğini incelemek amacıyla verilere durumsal arabulucu test uygulanmış; çoklu regresyon analiz sonuçları öz yetkinlik ve kültür değişkenlerinin psikolojik dayanıklılık puanlarındaki varyansın %23'ünü (R2 =.23, F(3,915)= 118 .92, p<.00), yaşam kalitesi puanlarındaki varyansın ise %12'sini açıkladığını göstermiştir (R2 =.12, F(2,916)= 65 .87, p<.00). Diğer sonuçlara göre, öz yetkinlik yaşam kalitesini artırmaktadır. Öz-yetkinlik ayrıca psikolojik dayanıklılığı artırmakta, o da yaşam kalitesini yükseltmektedir. Diğer taraftan psikolojik dayanıklılık üzerinde öz-yetkinliğin etkisi, kültüre bağlı olarak farklılık göstermektedir. Bu dolaylı etki Türk örneklemde daha yüksektir.