Çukurova bölgesindeki yağ sanayi işletmelerinin ekonomik ve yönetsel sorunları

Bu araştırmanın materyalini Çukurova Bölgesinde bulunan yağ sanayi işletmelerinden elde edilen bilgiler oluşturmaktadır. Elde edilen bilgilere göre söz konusu işletmelerin ekonomik ve yönetim sorunları belirlenerek çözüm yolları belirlenmeye çalışılmıştır. İncelenen yağ sanayii işletmelerinin ilki 1946 yılında en sonuncusu ise 1994 yılında kurulmuştur. Araştırma alanında bulunan 14 yağ sanayii işletmesinin ortalama kuruluş alanı 35 dekar olarak belirlenmiştir. İnceleme yapılan yağ sanayii işletmelerinde ortalama 146 kişi çalışmakta olup çalışanların %85'i altı yağ sanayii işletmesinde istihdam edilmektedir. İncelenen işletmelerin kapasite kullanım oranlan, pamuk yağında % 82,38 ve ayçiçeğinde % 34,55 olarak gerçekleşmiştir. İnceleme yapılan yağ sanayii işletmelerinin kullandıkları araç ve gereçlerin teknolojiklerinin %55'i yetersiz iken %45'i ise yeterli olduğu belirlenmiştir. Bu durum araştırma alanındaki işletmelerin kullanmış oldukları araç ve gereçlerin teknolojilerinin eski ama kullanılabilir olduklarını göstermektedir. Araştırma alanında bulunan yağ sanayii işletmelerindeki makinaların çalışma günü ortalama 277 gün/yıl olarak belirlenmiştir. Diğer taraftan inceleme yapılan yağ sanayii işletmelerinden alman bilgilere göre 1995 yılında 185. 953 ton/yıl muhtelif cinste yağ üretilmiştir. Bu yağlardan 1995 yılında 3.072.604. 000 liralık gelir elde edilmiştir. Araştırma alanında bulunan yağ sanayii işletmelerinin %52'si hammaddeyi Çukurova Bölgesinden almaktadırlar. Öte yandan yağ sanayii işletmelerinin %48'i hammaddeyi üreticiden temin ettiğini belirtmişlerdir. Diğer taraftan araştırma alanında bulunan yağ sanayii işletmelerinin %43'ü hammadde kıtlığını üretim sorunu olarak görmüşlerdir. Türkiye'nin yağ gereksinmesinin çok büyük olasılıkla belirlenen fizyolojik ve ekonomik talep miktarları arasında gerçekleşebileceği tahmin edilebilir. Türkiye'nin gelecek yıllarda 169 yağlara olacak gereksinmesinin; nüfus artışı, kişilerin kültür düzeyi ve beslenme alışkanlıklarındaki değişmelere, kişi başına milli gelirdeki artışa bağlı olarak artabileceği, beklenmektedir. Bu nedenle 2000 yılında kişi başına yağ tüketiminin 19. it} kg'a ulaşabileceği tahmin edilmektedir. o Araştırma alanında bulunan yağ sanayii işletmelerinin hiç birinden organizasyon şemaları çeşitli neden ve gerekçelerle temin edilememiştir. Bu nedenle işletme fonksiyonunda bulunması gereken birimler için önce ayrı ayrı işletme fonksiyonlarının organizasyon şemaları model olması için hazırlanarak daha sonra ise örnek işletme organizasyon şeması çizilmiştir. İnceleme yapılan Çukurova Bölgesindeki yağ sanayii işletmelerinin %71'i kararlarını tek başlarına almadıklarını ilgili kişilere danışarak aldıklarını belirtmişlerdir. Araştırma alanındaki yağ sanayii işletmelerinin işbölümünde %40'ı iş tecrübesine bakarken %44'ünün eğitim ve iş kabiliyetine baktığı saptanmıştır. Öte yandan araştırma yapılan yağ sanayii işletmeleri yetkilerinin astlarla paylaşılması ile ilgili verdikleri bilgilerde, %36'sı yetki ve sorumluluğu beraberce verdiğini %29'u ise mümkün olduğunca yetkilerini astlara verdiklerini ifade etmişlerdir. Araştırma sahasından motivasyon konusunda alınan bilgilere göre yağ sanayii işletmeleri çalışanlarının %50'si yöneticilerle bir araya gelerek motive olduklarını belirtmişlerdir. İnceleme yapılan yağ sanayii işletmelerinin yöneticileri haberleşme konusunda verdikleri bilgilerde, %32'si sözlü %32'si telefonla haberleşmeyi gerçekleştirdiklerini ifade etmişlerdir. Araştırma yapılan yağ sanayii işletmeleri yöneticilerinin astlarla olan ilişkilerinde karar alırken astların görüşüne %42'si zaman zaman, %42'si her zaman başvurduklarını belirtmişlerdir. İncelenen yağ sanayii işletmeleri yöneticilerinin %56'sı meydana gelen çatışmayı tarafları dinleyerek önlediklerini ifade etmişlerdir. Araştırma alanında bulunan yağ sanayii işletmelerinin çevre konusunda duyarlı oldukları saptanmıştır.