Dim Çayı Havzası'nın karst ekosistemi

Karstik sahalar morfolojik yapı, hidrografik özellikler ile toprak oluşumu, bitki gelişimi, prodüktivitesi ve tür çeşitliliği açısından diğer sahalardan farklılık gösteren kendine özgü doğal ortamları meydana getirmektedir. Bu çalışma kapsamında, karstik bir sahayı oluşturan 'Dim Çayı Havzası'nın Ekosistem Özellikleri' incelenmiştir. Sahadan alınan anakaya, toprak ve su örnekleri laboratuvar ortamında değerlendirilmiş, sonuçlar arazi gözlemleriyle desteklenerek anakaya-topoğrafya, anakaya-hidrografya, anakaya-toprak, anakaya-bitki ve arazi kullanımı ile iklim ilişkilendirmeleri yapılarak sahanın bütüncül bir yaklaşımla ekosistemi ortaya çıkarılmaya çalışılmıştir. Bu değerlendirmeler sonucunda, karst ekosisteminin farklılığına dair önemli tespitlere ulaşılmıştır. Bulgular; araştırma sahasının genellikle arızalı bir topoğrafyaya sahip olduğunu ve sahada çözünebilir kayaçların yaygın olduğu yerlerde karst ekosisteminin tipik örneklerinin geliştiğini ortaya koymuştur. Yağış sularının kireçtaşı, kristalize kireçtaşı, dolomitik kireçtaşı gibi kayaçların gözenek ve çatlaklarından kolaylıkla yeraltına sızması, araştırma sahasının yeraltı suları bakımından zengin olmasına sebep olduğu ve bu durumun da yamaçlarda sık sık karstik kaynakların gelişmesini doğurduğu tespitlerine varılmıştır. Kireçtaşı ve kristalize kireçtaşlarının bu çatlaklı yapısından dolayı topraklar genellikle çatlak derinlikleri boyunca gelişim göstermiş olup bu çatlaklarda tutunmuş bitkiler genellikle derin kök sistemleri geliştirmiştir. Ancak, mermerlerin kompakt bir yapıda olması, dolomit ve dolomitik kireçtaşlarının ise sert olmasından dolayı, bunlar üzerinde daha sığ topraklar oluşmuş olup bitkiler daha ziyade yanal ve saçak kök sistemi şeklinde gelişmiştir. Kireçtaşı, kristalize kireçtaşı, dolomit, dolomitik kireçtaşı ve mermerlerin çözünmesi sonucu açığa çıkan kil toprağın katyon değişme kapasitesini artırdığından, bu toprakların besin değerleri şistler ve gnayslar üzerinde gelişen topraklara göre daha yüksektir. Bu durum, söz konusu kayaçlar üzerinde yetişen bitkilerin prodüktivitelerine de yansımıştır. Ayrıca, çözünebilir karbonatlı kayaçların bulunduğu sahalar tür çeşitliliği bakımından da önem arz eden kendine özgü sahaları oluşturmaktadır. Şöyle ki, ana kaya çatlakları arasında ve tabakalar arasındaki zayıf yüzeyler üzerinde çok çeşitli otsu türler de gelişme imkanı bulabilmiştir. Dolayısıyla, bu kesimler bitki tür ve çeşitliliği bakımından zenginlik gösteren önemli alanları oluşturmaktadır. Buna göre, bitki kök gelişiminde, prodüktivitesinde ve tür çeşitliliği üzerinde ana kaya önemli iken, türlerin dağılışında yükselti ve iklim faktörü belirleyici olduğu tespitlerine varılmıştır. Örneğin, Akdeniz ikliminin karakteristik ağaç türü olan kızılçamlar ortama hakim olup güneye bakan yamaçlarda 1500 m'lere, kuzeye bakan yamaçlarda ise 1200 m'lere kadar çıkmış, bunların tahrip edildiği yerlerde ise kızılçamın orman altı katını oluşturan maki türleri yer yer hakim tür olarak ortaya çıkmıştır. Yükseltinin fazla olduğu yerlerde Akdeniz dağ kuşağı ormanı türleri olan karaçam, Toros sediri, Toros göknarı yer almıştır. İnsan tahribatının baskın olduğu yerlerde ise bu ağaç türlerinin yerlerini Akdeniz dağ kuşağında sekonder tür olan ardıçlar almıştır. Arazi yapısının araştırma sahasındaki yerleşim birimlerinin dağılışı ve şekilleri üzerinde de önemli bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Örneğin, sahada daimi yerleşmeler daha kolay işlenebilmesi nedeniyle daha ziyade geçirimsiz kayaçlardan oluşan arazilerde veya geçirimsiz kayaçlar ile çözünebilir karbonatlı kayaçların yakın mesafeli olarak bulunduğu araziler üzerinde yer alır iken, geçici yerleşmeler daha ziyade çözünebilir kayaçların bulunduğu kesimlerde yer almaktadır. Yamaç eğimlerinin fazla olması nedeniyle evler ve eklentileri çoğu yerde birbirinden uzak inşa edilmiştir. Araştırma sahasında çözünebilir karbonatlı kayaçların bulunduğu sahalar engebeli, arızalı bir topoğrafyaya sahiptir. Dolayısıyla, arazi çoğu yerde tarım yapılmasına uygun değildir. Bu nedenle, havzada tarım arazileri daha ziyade yerleşim alanları çevresindeki geçirimsiz araziler üzerindedir. Ancak, sahada çözünebilir karbonatlı kayaçlar üzerinde de tarımsal faaliyetler yapılmaktadır. Topoğrafya arızalı olduğu için geniş ekilip-biçilecek arazi olmadığından ve düz yüzeylerin sınırlı olmasından dolayı insanlar yamaçları taraçalandırarak tarımsal faaliyetlerini sürdürmektedir.