Spatial temporal dimensions of accessibility in İstanbul, Turkey

Ulaştırma, kent sakinlerinin faaliyetlerini ve kentsel sürdürülebilirliği şekillendirmede önemli bir role sahiptir. Ulaştırma aynı zamanda hizmetlere kolay erişim sunarak, verimlilik ve sosyal adaleti iyileştirmedeki rolüyle birlikte kent yaşamının ve ülke ekonomisinin önemli bir bileşenidir. Ulaştırma ağları, ağdaki belirli yolların işlevsizliğine rağmen ağ kullanıcılarına daha fazla güzergah alternatifi sunarak, hizmet seviyesini sürdürmektedir. Sonuç olarak, karayolu ağının belirli özellikleri kentsel alanlardaki hareketliliğin verimlilik seviyesini etkilemektedir. Araştırmacılar, ulaşım sistemi bileşenleri içindeki etkileşimin en iyi erişilebilirlik kavramı ile tarif edildiğini ve bu kavramın herhangi bir ulaşım sisteminin kesin amacı olarak kabul edildiğini savunmaktadır. Bölgenin mevcut erişilebilirlik durumunun değerlendirilmesi, gelecekte erişilebilirliği iyileştirilebilecek konumların belirlenmesine ve projelerin önceliklendirilmesine yardımcı olmaktadır. Konuma dayalı ölçüm, hedef bölge içindeki mekansal konumların erişilebilirlik seviyesini ölçmek için çok yaygın bir araç olarak kabul edilmektedir. Erişilebilirliğin hesaplanabilmesi için arazi kullanımı, ulaşım, birey ve zaman olarak adlandırılan dört temel bileşen gerekmektedir. Bununla ilgili karşılaşılan en yaygın problem, projenin amacına bağlı olarak bu bileşenleri doğru bir şekilde, gerekli mekansal ve zamansal çözünürlüklerde elde edilememesidir. İlgili her etkinliğe ilişkin başlangıç ve bitiş noktalarını belirlenmesi ise bu ölçüm için başka bir sorundur. Genel olarak, karar vericiler hedeflenen bölgenin erişilebilirliğini artırmak için bu bileşenlerden ulaşımı öne çıkararak; hızlı toplu taşıma sistemlerinin işletilmesi, yeni yollar inşa edilmesi gibi ulaşım altyapılarına büyük yatırımlar yapmaktadırlar. Bu tür yatırımlar bazı bileşenleri geliştirirken diğer bileşenleri de olumsuz yönde etkilemektedir. İstenen gelişmiş erişilebilirlik düzeyine ulaşabilmek için tüm bileşenlerde dengeli bir büyüme gerçekleştirilmelidir. Belirli bir süre içerisinde erişilebilirlik seviyesinde olan değişikliğin değerlendirilmesi, her bir bileşenin mevcut erişilebilirlik durumunu etkilemedeki rollünün belirlenmesine yardımcı olmaktadır. Buradan elde edilen bilgilerle, hedeflenen kullanıcılara / kitleye veya aktivitelere göre gelecekteki erişilebilirlik durumunu iyileştirmek için erişilebilirlik bileşenleri daha etkili bir şekilde tasarlanabilir. Kentsel alanlarda en önemli günlük faaliyetler arasında işyerine erişim bulunmaktadır. Aslında, işyerlerine erişilebilirliğin modellenmesi, kentsel formun anlaşılması, iş ve konut alanlarının mekansal uyumsuzluğu, iş-konut dengesi, aşırı seyahat ve istihdam edilebilirlik gibi kentsel yapının diğer önemli özellikleriyle ilişkisi nedeniyle erişilebilirlik analizi araştırmalarının en önemli konusudur. Ancak, bu tür konumlara erişim, her seyahat yönünde meydana gelen farklılıklar nedeniyle daha fazla ayrıntı içerir, dolayısıyla yüksek mekansal ve zamansal çözünürlüklü veri, veri modelleme ve veri analizi yeteneği gereklidir. Öncelikle bu tez, karar vericilere temel erişilebilirlik bileşenlerini elde etmek, bunları istenen yapıya dönüştürmek ve yüksek mekansal çözünürlükteki değişikliği ölçmek için daha doğru araçlar, yöntemler ve modeller sunmayı amaçlamaktadır. Böylece, karar vericiler erişilebilirlik bileşenlerinin erişilebilirliğin değişimi üzerindeki etkilerini, yüksek mekansal çözünürlükte, istenen hareket / ulaşım türünü kullanarak analiz edebilirler. Ayrıca, ulaşım yatırımlarının, örneğin metrobüs, erişilebilirlik bileşenleri ve erişilebilirliliğin üzerindeki etkilerini değerlendirebilirler. Bu tez aynı zamanda erişilebilirliği hesaplarken, yol ağı mesafesi ve dinamik seyahat süresi gibi çeşitli yolculuk maliyetlerini de dikkate almaktadır. Empedans ölçüsü olarak dinamik seyahat süresi, ağ için erişilebilirlik durumundaki sürekli zamansal değişikliği dikkate alan ve yeni bir seyahat direnci ölçüm aracıdır. Geliştirilen yöntem ve araçlar ile, karar vericiler farklı ihtiyaçlar için anlık göstergelerinde ölçülebileceği farklı araçlara ve esnek yöntemlere kavuşmuştur. Bu tez özellikle günün çeşitli zaman aralıklarında, birden fazla yönde, işyeri erişilebilirliğini içerecek şekilde erişilebilirliğin modellenmesi konusunda yapılan ilk çalışmadır. Üstelik İstanbul kenti için bu türde uygulanan ilk araştırmadır. Bu çalışmada çok geniş bir ölçekte, zamansal değişimler örneğin bir gün ve birkaç yıl- modellenmiş ve tartışılmıştır. Çalışma İstanbul'un ticari ve endüstriyel faaliyetlerinde yüksek büyüme gösteren on bir ilçesini oluşturan bir alanda uygulanmıştır. Bunun için çalışmada gerekli yer / mekansal çözünürlüğü, kitleyi ve zaman dilimini / çözünürlüğü hedeflemeye, yeterli ve esnek bir ortamla olanak tanıyan Coğrafi Bilgi Sistemi ve Uzaktan Algılama sistemleri kullanılmıştır. Ayrıca araştırma, erişilebilirlik bileşenlerini gerekli çözünürlük ve yüksek doğrulukta toplamak için çeşitli yöntemler önermiş ve test etmiştir. Avrupa Birliği Standardı Corine lejandı kullanılarak uydu görüntüleri yarı otomatik olarak sınıflandırılmıştır. Ulaştırma modellerinde kullanılan başlangıç ve hedef noktalarını sınıflandırılmış görüntlerden elde edebilmek için bir yöntem geliştirilmiştir. Sonuçlar, ilgili başlangıç ve varış noktalarının yerlerini gösteren tematik arazi örtüsü / arazi kullanım haritaları ile elde edilmiştir. Literatürdeki çalışmalar kullanılan empedans ölçüsüne göre iki gruba ayrılmaktadır. İlk grup seyahat ağı mesafesini, ikinci grup ise dinamik seyahat süresini empedans ölçüsü olarak kabul etmektedir. Aynı çalışma bölgesine ait farklı yılları kapsayan verilerin mevcut olması nedeniyle seyahat ağı mesafesinin uygulanması daha kolay olmaktadır. Seyahat süresi özelliği aynı süre boyunca mevcut değildir ve bu sebeple analiz seyahat empedansı olarak sadece ağ mesafesiyle sınırlandırılmıştır. Seyahat ağı mesafesinin kullanılması, çalışmanın kentsel değişimin uzun bir süre boyunca erişilebilirlik üzerindeki etkisini değerlendirilmesini sağlamaktadır. İstanbul'daki metrobüs sistemi gibi yüksek bütçeli altyapı ulaşım projelerinin erişilebilirliği etkisi bu şekilde analiz edilebilmektedir. Araştırma, yıllara bağlı değişen karayolu ağının ve AÖAK'nın hastanelere ve sağlık merkezlerine olan erişilebilirlik etkisini de belirlemektedir. Tez kapsamında, empedans ölçüsü olarak dinamik seyahat süresi kullanılarak geliştirilen model test edilmiştir. Bu yöntemde, seyahat süresi yol ağının gerçek zamanlı ortalama hızları kullanılarak elde edilmiştir. Çalışma, ağ boyunca bilinmeyen hız değerlerini daha doğru bir şekilde tanımlamak için ağ tabanlı ters mesafe ağırlıklandırmalı bir mekansal enterpolasyon yöntemi geliştirmiştir. Enterpole edilmiş ortalama hızlar kullanılarak, zamansal bileşen, tüm ağ için, analiz edilen tüm dönemlerde üretilmiştir. Araştırma, iki yolculuk türünü temsil eden birkaç zaman diliminde erişilebilirlikteki değişikliği değerlendirmektedir. Bununla birlikte, dikkate alınan her bir zaman diliminde baskın erişilebilirlik bileşenleri değişimin bileşenleri arasındaki ilişkiye referans vermektedir. Son olarak, çalışma çok yüksek çözünürlüklerde erişilebilirlikteki mekansal - zamansal değişimi değerlendirirken, seyahat ağı mesafesi, statik seyahat süresi ve dinamik seyahat süresi gibi çeşitli empedans ölçümlerini incelemektedir.