Borçlanma maliyetlerinin muhasebeleştirme ilkeleri, yöntemleri ve standartlar açısından incelenmesi

işletmeler kuruluş, yatırım ve faaliyet dönemleri içerisinde, bu dönemlerle ilgili faaliyetlerini sürdürebilmek için nakit ihtiyacı duyarlar. Bu nakit ihtiyaçlarını, yeterliyse özsermayelerinden, özsermayenin yetersiz kaldığı durumlarda ise yabancı kaynak kullanarak gidermeye çalışırlar. İşletmeler kullanmak istedikleri yabancı kaynakları kredi kuruluşlarından, sermaye piyasasından ya da ticaret yaptıkları diğer işletmelerden temin edebilirler. Nasıl ve nereden sağlanmış olurlarsa olsunlar tüm bu fon girişleri, borç adı altında değerlendirilir ve muhasebe kayıtlarında bu şekilde yer alırlar, işletmelerin finansman elde etmek amacıyla yaptıkları bu borçlanmalar beraberinde bazı yükümlülükler de getirecektir. Yani işletmeler yabancı kaynak kullanarak belirli oranlarda bir borçlanma maliyetine katlanacaklardır. İşletmelerin borçlanma yoluyla elde ettikleri kaynaklara ilişkin katlandıkları faiz, kur farkı, komisyon ve vade farkı gibi yükümlülüklere borçlanma maliyeti adı verilir. Borçlanma maliyetlerinin muhasebeleştirme usulleri, işletmenin mali ve ticari karını etkileyeceğinden üzerinde önemle durulması gereken bir konudur. Borçlanma maliyetlerinin muhasebeleştirilmesinde temel yöntem, dönem gideri olarak kaydetme yönündedir. Ancak özellikli varlık olarak tanımlanan, işletmeye alınması ve kullanılmaya başlanması bazı yatırım süreçlerine bağlı olan varlıkların elde edilmesinde kullanılan yabancı kaynaklara ait borçlanma maliyetleri diğerlerinden ayrı bir özellik taşımaktadır. Bu durum, 14 nolu, 'Borçlanma Maliyetlerinin Muhasebeleştirilmesi isimli Türkiye Muhasebe Standardı'nda detaylı bir şekilde açıklanmıştır. Standart, özellikli bir varlıkla ilgili borçlanma maliyetinin, o varlığın maliyetinin bir parçası olarak düşünülüp varlık kullanıma veya satışa hazır hale gelinceye kadar, istenirse varlıkla birlikte aktife alınabileceğini ifade eder. 178 Ülkemizde borçlanma maliyetleri ile ilgili olarak mevcut bulunan yasal düzenlemelerde de hemen hemen benzer bir anlayış hakimdir. Vergi mevzuatı açısından, işletmenin edindiği varlıklar, maliyet bedeli ile değerlenir. Varlığı edinirken kullanılan yabancı kaynaklara ilişkin borçlanma maliyetleri, varlığın maliyet bedeli içerisinde sayılabilir. Ancak bunların muhasebe kayıtlarına yansıtılmasında, borçlanma maliyetinin türüne göre farklılıklar vardır, örneğin dövizli kredilere ilişkin kur farklarının aktifleştirilmesi zorunlu iken kredi faizlerinde böyle bir zorunluluk yoktur, mükellefler kredi faizlerini maliyete intikal ettirip ettirmemede serbest bırakılmışlardır. Ayrıca borçlanma maliyetleri muhasebeleştirilirken, ilgili oldukları varlığın kullanıma hazır hale gelmesinden ziyade, aktifleştirildiği dönem önemlidir. Varlık aktifleştirilinceye kadar ortaya çıkan tüm borçlanma maliyetlerinin varlığın maliyetine eklenerek muhasebeleştirilmesi zorunludur. Varlık aktifleştirildikten sonra, ilgili dönemin sonuna kadar oluşan borçlanma maliyetleri ile bir sonraki hesap döneminde meydana gelen borçlanma maliyetlerini muhasebeleştirilmesi konusunda mükellefler serbest bırakılmışlardır. SPK mevzuatında ise tüm varlıklarla ilgili borçlanma maliyetleri, o varlığın maliyetinin bir unsuru kabul edilir ve varlık aktife alınıncaya kadar aktifleştirilmeleri zorunludur. Varlık aktife alındıktan sonra ortaya çıkanlar ise kesinlikle dönem gideri yazılma zorunluluğu vardır. Her üç düzenleme de temelde birbirleriyle uyumlu ve tutarlı hükümlere sahiptirler. Ancak aralarında bulunan farklılıklar işletmeler açısından birbirinden çok değişik uygulamalara neden olmaktadır, özellikle de yasal mevzuatta bulunan hükümler, farklı görüşlere ve tartışmalara zemin hazırlamaktadır. Çünkü borçlanma maliyetlerinin muhasebeleştirme yöntemleri, özellikle de çok büyük miktarlar söz konusu iken, hem işletmenin ortaklarına karşı sorumluluklarını hem de devlete olan vergi yükümlülüklerini önemli ölçüde etkileyecektir.