Uluslararası finansal raporlama standartları ve muhasebe kalitesi: İMKB örneği

Finansal raporlama, işletme ile ilgili menfaat sahiplerinin bilgi ihtiyacını karşılayan temel kaynaktır. Türkiye'de kamuya hesap verme yükümlülüğü olan şirketler 2005 yılına kadar kural-bazlı olarak kabul edilen TDMS'ye göre finansal raporlama yapmışlar, 2005 yılından sonra ise Avrupa Birliği ile birlikte zorunlu olarak ilke-bazlı UFRS'ye göre raporlama yapmaya başlamışlardır. İki raporlama sistemi arasında gerek değerleme esasları açısından, gerekse muhasebe sisteminden elde edilen bilgiler açısından önemli farklılıklar bulunmaktadır. Bu farklılıkların da finansal tabloların, kullanıcıların bilgi ihtiyacını karşılama bakımından farklı sonuçlar doğurması, dolayısıyla muhasebe kalitesini doğrudan etkilemesi kaçınılmazdır. Bu çalışmada 2005- 2010 tarihleri arasında uygulanan UFRS'nin, 1997- 2002 tarihleri arasında uygulanan TDMS'den daha kaliteli muhasebe bilgileri üretip üretmediği test edilmiştir. Çalışmada kar yönetimi, kar düzleştirmesi ve muhasebe bilgilerinin hisse senedi piyasalarına yansıma derecesi muhasebe kalitesinin temel ölçütleri olarak ele alınmıştır. Daha düşük kar yönetimi ve kar düzleştirmesi ile daha yüksek yansıma derecesi, daha yüksek muhasebe kalitesi demektir. Muhasebe kalitesi ölçütleri için de çeşitli temsilciler kullanılmıştır. Kar yönetimi için kullanılan temsilci, yöneticilerin muhasebe sistemine müdahalesini ortaya çıkaran isteğe bağlı tahakkuklardır. İsteğe bağlı tahakkukların yüksekliği, kar yönetimine işaret etmektedir. Kar düzleştirmesi için kullanılan temsilciler ise, net kardaki değişimlerin varyansı; net kardaki değişimlerin varyansının nakit akışlarındaki değişimlerin varyansına oranı ve tahakkuklar ile nakit akışları arasındaki negatif korelasyondur. Net kardaki değişimlerin varyansı ve net kardaki değişimlerin varyansının nakit akışlarındaki değişimlerin varyansına oranının düşüklüğü ve tahakkuklar ile nakit akışları arasında daha fazla negatif korelasyon kar düzleştirmesine işaret etmektedir. Son olarak, muhasebe bilgilerinin hisse senetlerine yansıma derecesi için kullanılan temsilciler de, hisse başına özsermaye defter değeri ve hisse başına net kar rakamlarının hisse senedi fiyatını açıklama gücü ve hisse başına net kar rakamı ile hisse senedi getirileri arasındaki ilişkidir. Daha fazla yansıma derecesi ve daha fazla açıklama gücü, daha yüksek muhasebe kalitesi anlamına gelmektedir. Analizler sonucunda elde edilen bulgular, UFRS döneminde muhasebe kalitesinin arttığını göstermektedir. Ampirik sonuçlara göre, UFRS döneminde isteğe bağlı tahakkuklar önemli ölçüde azalmıştır. Net kardaki değişimlerin varyansı azalmasına rağmen, bu varyansın nakit akışlarındaki değişimlerin varyansına oranı artmıştır. Bu durumun, UFRS döneminde tahakkuklarda meydana gelen düzleşme olduğu sonucuna varılmıştır. Tahakkuklar ile nakit akışları arasındaki korelasyon da UFRS döneminde TDMS dönemine göre daha az negatif olarak gerçekleşmiştir. Özsermaye defter değeri ve net kar rakamlarının hisse senedi fiyatına yansıma derecesi UFRS döneminde daha yüksek çıkmıştır. Son olarak net kar ile hisse senedi getirisi arasındaki ilişki, örneklem iyi haber ve kötü haber olarak ayrı ayrı analize tabi tutularak ölçülmüştür. TDMS döneminde iyi haberler ile net kar arasındaki ilişki UFRS dönemine göre daha yüksek çıkarken, UFRS döneminde kötü haberler ile net kar arasındaki ilişki daha yüksek çıkmıştır. Bu durum da UFRS döneminde muhasebe kalitesinin arttığını göstermektedir. Sonuç olarak, muhasebe kalitesi için kullanılan altı temsilciden beş tanesi beklentiler doğrultusunda UFRS döneminde muhasebe kalitesinin arttığına işaret ederken, yalnızca bir tanesi TDMS döneminde muhasebe kalitesinin daha yüksek olduğunu göstermiştir.