Deprem kavramı algısı ve depreme ilişkin değerlendirmeler; 8 Mart 2010 Okçular-Kovancılar depremi örneği

Türkiye nüfusunun yaklaşık üçte ikisi halen aktif olan fay zonları üzerinde yaşamasından dolayı, ülkemizde en büyük afet tehdidinin deprem olduğu bilinmektedir. Ancak ülkemizin yoğun bir deprem kuşağında yer almasından dolayı insanlar bu olaylar sonucunda sadece fiziksel ve ekonomik zarara uğramakla kalmayıp deprem sonrası bazı kalıcı psikolojik etkilenmeler yaşamaktadır. İnsanların kendilerine veya yakınlarına karşı fiziksel ya da ruhsal tehdit algıladıkları ölüm, doğal afet, kaza, terör eylemi vb. içeren olaylar travmatik durumlar olarak adlandırılır. Travmatik durumlar içinde bulunan doğal afetler, gündelik yaşamda kısa süreli sıkıntı yaşatan durumların dışında ani ve beklenmedik zamanda gelişen kontrol edilebilirliği çok düşük olan olaylardır. Bu çalışmanın amacı Türkiye'de yaşanan şiddetli ve etkili bir deprem sonrasında afetzelerdeki deprem algısının düzeyini gözlemlemek, depreme ilişkin değerlendirmelerini ve bakış açılarını incelemektir. Bu doğrultuda yapılan tez çalışmasıyla, Türkiye'nin mevcut afet yönetim sistemi içerisinde bulunan hazırlık, zarar azaltma, müdahale ve iyileştirme safhalarında olan bir takım eksiklikler için, depremin psikolojik etkisi başta olmak üzere risk yönetimi ve kriz yönetimi konularını ele almaya yönelik bir yaklaşım ortaya koymak amaçlanmaktır. Bu çalışmada, Elazığ ilinin Kovancılar ilçesinde bulunan Okçular, Göçmezler ve Aşağıdemirci köylerinde 8 Mart 2010 tarihinde meydana gelen depremi yaşayan 20 depremzede seçilmiştir. Nitel araştırma için kullanılacak olan 10 soru ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışmada ilk olarak, afetzedelerin deprem anı ve sonrasında neler hissettiklerini, ne tür davranışlar sergiledikleri sorgulanarak depremin insanlar üzerindeki psikolojik etkisini öğrenmek amaçlanmıştır. İkinci olarak, afetzedelerin deprem sonrası yardımlar konusunda beklentileri araştırılmıştır. Üçüncü olarak ise söz konusu depremzedelerin deprem sonrası zarar azaltıcı önlem alma konusunda bilgi düzeylerinin ölçülmesi amaçlanmıştır. Elde edilen sonuçlar, depremin oluş zamanının ve hava şartlarının insanları olumsuz yönde daha çok etkileyeceğini göstermiştir. Maddi veya manevi zarar gören insanların, zarar görmeyen insanlara göre kaygı, endişe, korku ve çaresizlik duygularını içinde oldukları görülmüştür. Katılımcıların büyük bir kısmı deprem sonrası yapılan yardımların yeterli olduğunu ifade etmişlerdir. Deprem sonrasında bazı insanlar psikolojik destek almasına rağmen bazıları kendi kendine atlatmayı seçmiştir. İnsanların neredeyse tamamı depremin üzerinden dokuz sene geçmesine rağmen deprem korkusunu atlatamadıklarını söyleyerek halen deprem korkusunu yaşadıkları sonucuna varılmıştır. Katılımcıların yaklaşık üçte ikisinin yaşamları boyunca tekrar büyük bir depremle karşılaşma ihtimallerini kaderci bir yaklaşımla değerlendirdikleri belirlenmiştir. Bu durum böylesine acı bir deneyim yaşamalarına karşı depremzedelerin deprem algılarının son derece yetersiz kaldığının bir göstergesidir. Yaşamları boyunca tekrar deprem afeti olması durumunda zarar görme ihtimali sorulduğunda ise zarar görebilirlik durumunun ağır bastığı ancak deprem öncesi önlem alma konusunda büyük bir bilgi ve pratik eksikliği olduğu görülmüştür. Türkiye'nin diğer deprem bölgelerinde yaşayan insanların deprem algısı düzeyinin incelenmesi ve bunun sonucunda farklı bulgular ve sonuçlar elde edilmesi ise başka bir tezin konusudur.