Arazi yönetimi ve arazi kaynaklarının sürdürülebilir kullanım politikası: Burkina Faso örneği

Bu araştırmanın amacı; arazi kaynaklarının mülkiyeti ve arazi yönetimi ilişkileri, arazi yönetiminde görevli ve/veya yetkili kuruluşların tespiti ile bu kurumların görev ve yetki alanları, temel arazi yönetim araçları ve uygulamaları ile arazi kaynaklarının sürdürülebilir kullanımlarına yönelik politikalarının hem genel olarak, hem de Burkina Faso'daki uygulamaları çerçevesinde irdelenmesidir. Araştırmada ikincil veriler, odak grup çalışmaları ve kontrol çizelgesi ile toplanan veriler birlikte kullanılmıştır. Toplanan verilerin analizi ile arazi yönetiminin ana hatları irdelenmiş ve daha sonra Burkina Faso'da toplam arazi, kırsal arazi ve kentsel arazi kullanımındaki değişimin nedenleri, arazi sorunları ile hızlı nüfus artışı da dikkate alınarak temel arazi yönetim kararları ve başarı olanakları irdelenmiştir. Analiz sonuçlarına göre Burkina Faso tarımsal arazi varlığı ve işlenen arazi varlığındaki değişimin daha çok sosyal değişkenlerden nüfus, ekonomik değişkenlerden tarımsal ihracat ile mekansal değişkenlerden orman arazisi ve diğer sektörlerin kullanımına ayrılan arazi varlığı gibi değişkenlerden etkilendiği ve tarımsal katma değer veya verimlilik artışı gibi faktörlerin arazi kullanımında önemli bir etkisinin olmadığı saptanmıştır. Model sonuçlarına göre nüfus artışına karşılık tarım arazi varlığı artmakta ve bu sonuç tarımsal faaliyetlerin ekstansif ve düşük teknoloji ile yapıldığı değerlendirmesini güçlendirmektedir. Bununla birlikte matematiksel modelde kullanılan verilerin yetersizliği ve güvenirliğinin zayıf olması da kentsel ve kırsal arazi kullanımındaki değişimin ayrı ayrı ve birlikte analizine yönelik çalışmalar sınırlı düzeyde yapılabilmiştir. Özellikle biyo-fiziksel faktörler, arazinin tarım dışı amaçlarla kullanımı ile sosyo-ekonomik göstergelere ilişkin kapsamlı verilerin toplanması ile arazi kullanımının ülke ve bölge ölçeğindeki değişimi ve arazi yönetimi politikasının sürdürülebilirliğinin rasyonel analizinin yapılabilmesinin mümkün olacağı vurgulanmalıdır. Burkina Faso'da 1984 yılında başlayan Tarım ve Arazi Reformu uygulaması ile arazi geliştirme politikaları sürekli gündemde olmuştur. Ancak kamuda arazi yönetiminin örgütlenmesi, arazi kaynaklarına erişim, arazi geliştirme, arazi piyasası oluşturma ve altyapı yatırımları gibi konulara yönelik sürdürülebilir yönetim modeli ve politika araçlarının tespiti ve uygulamasında başarı derecesinin sınırlı düzeyde kaldığı dikkati çekmektedir. Ülkede arazi mülkiyeti ve kullanımı ile kırsal ve kentsel gelişme alanlarına yönelik önemli yasal düzenlemeler yapılmış ve birden fazla kuruluş; merkezi, bölgesel ve yerel düzeylerde faaliyete geçmişştir. Ancak yapılan birçok yasal ve kurumsal düzenlemenin uygulanmasında sorunların olduğu, yasal düzenlemelere uygun olarak yapılması gereken planlama çalışmalarının büyük ölçüde tamamlanamadığı ve yapılan çalışmaların ise hakkaniyete uygunluk yönünden tartışmalı olduğu görülmektedir. Ülkede toplam arazi varlığı 274. 200 km2 olmasına karşın, arazi varlığının sadece % 0 ,77'sinin tapu sicilinde kayıtlı olması ve mülkiyete ilişkin sorunların çözümlenememiş olması nedeni ile arazi mülkiyeti ve kullanımına ilişkin çatışmaların artarak devam ettiği gözlenmektedir. Halen kadastro çalışmalarının ülke genelinde örgütlenmesinin tamamlanamadığı, kadastro ve tapulama çalışmalarının etkin olarak yürütülemediği, arazi yönetiminde görevli ve/veya yetkili 9 farklı bakanlık ve bunlara bağlı çok sayıda kuruluşun olduğu, bütün kamu kurumlarında genel olarak insan kaynağının ve kuruluşlar arasında koordinasyonun çok yetersiz olduğu, bu kuruluşlar arasında önemli görev ve/veya yetki çatışmalarının yaşandığı ve ulusal düzeyde tanımlanan politikaların da etkin olarak uygulanamadığı tespit edilmiştir. Bu çerçevede gerek Burkina Faso'da, gerekse diğer Afrika ülkelerinde arazi kullanımındaki değişimin analizi ile sürekli izlenmesi ve değerlendirilmesine yönelik çalışmalara ağırlık verilmesi ile birlikte yoksulluk ve açlıkla mücadele edilmesinin ve ekonomik gelişmenin hızlandırılmasının mümkün olabileceği vurgulanmalıdır.