Batı Karadeniz bölümünde sıcaklık ve yağış verilerinin trend analizi

Yeryüzü şekilleri, toprak ve bitki örtüsünün oluşumu ile insan faaliyetleri üzerinde iklim faktörünün oldukça belirleyici ve sınırlandırıcı etkileri bulunmaktadır. Bu nedenle; iklim elemanlarında zaman içerisinde meydana gelen değişim ve eğilimlerin belirlenmesi, değişim ve eğilimin yönü ve boyutunun tespit edilmesi son derece önemlidir. İklimde zaman içerisinde meydana gelen olumlu ve olumsuz yöndeki değişim ve eğilimlerin ortaya konulması, ekstrem koşullara rastlanılması durumunda alınması gereken tedbirlerin erkenden fark edilmesini kolaylaştırmaktadır. Bununla birlikte iklim ile ilgili uygulanan ya da uygulanılması düşünülen politika ve planların ne derecede uygun olduğunun belirlenmesi ve yeni politikalar ile planların oluşturulmasında da iklimsel değişim ve eğilim analizleri yol gösterici bir nitelik göstermektedir. İklimdeki değişim ve eğilim en belirgin olarak sıcaklık ve yağış değerleri ile analiz edilebilmektedir. Buna bağlı olarak Batı Karadeniz Bölümü sınırları içerisinde yer alan ve gerekli nitelikleri taşıyan meteorolojik istasyonlara ait ortalama, ortalama maksimum ve ortalama minimum sıcaklıklar ile ortalama toplam yağış değerleri üzerinde trend analizlerini gerçekleştirmek ve tespit edilen eğilimlerin hangi yön ve boyutta olduğunu ortaya koymak araştırmanın amacını oluşturmuştur. Trend analizlerine yönelik birçok bilimsel çalışma mevcut olmakla birlikte, trend analizlerini Batı Karadeniz Bölümü dahilinde ele alan bir çalışma daha önce yapılmamıştır. Bu durumdan hareketle yapılan araştırmadan elde edilen sonuçların alan yazınına önemli katkılar yapacağı düşünülmektedir. Batı Karadeniz Bölümü'nün genel itibariyle 1975- 2014 yıllarını içeren sıcaklık ve yağış değerlerinde eğilimlerin hangi yön ve boyutta gerçekleştiğini ortaya koymak için çeşitli istatistiki yöntemlerden yararlanılmıştır. İstasyonların tercihinde en az 30 yıllık kesintisiz veri setine sahip olması dikkate alınmıştır. Gerekli niteliğe sahip meteorolojik istasyonlara ait sıcaklık ve yağış verilerine öncelikle tanımlayıcı istatistikler ile normal dağılım testi uygulanmıştır. Bunun akabinde varyansların homojenliği Kruskal Wallis H testi ile incelenmiş ve sonrasında ise sıcaklık ve yağış verileri üzerinde Mann-Kendall ve Spearman Rho trend analizleri, Basit Lineer regresyon analizi, Mann-Kendall mertebe korelasyon testi ile Sen'in trend eğim testi uygulanmıştır. Araştırmanın kartografik malzemelerinin hazırlanmasında ise ArcGIS 10.3 paket programı kullanılmıştır. Mann-Kendall ve Spearman'ın Rho trend analizlerinden elde edilen sonuçlar istasyonların çoğunluğunda ortalama, maksimum ve minimum sıcaklık değerlerinde %95 düzeyinde anlamlı artış eğiliminin olduğunu ortaya koymuştur. Bu analizler ile artış eğiliminin en kuvvetli gerçekleştiği istasyonlar; ortalama ve ortalama minimum sıcaklıklarda Bolu ve ortalama maksimum sıcaklıklarda ise sırasıyla Devrek ve Akçakoca olarak belirlenmiştir. Buna rağmen yağış verilerine uygulanan trend analizleri anlamlı olmayan bir eğilime işaret etmekte olup, bu eğilimin daha çok azalan yönde gerçekleştiği belirlenmiştir. Basit lineer regresyon analiziyle oluşturulan modeller sıcaklık değerleri için kuvvetli artış eğiliminin varlığını sergilemekteyken; yağış değerleri için önemli bir değişimin söz konusu olmadığını ortaya koymaktadır. Basit lineer regresyon analizinden elde edilen sonuçlara göre ortalama, ortalama maksimum ve ortalama minimum sıcaklıklar açısından en yüksek artış eğilimi Sinop istasyonunda görülmektedir. Sen'in trend eğim testine göre ise sıcaklık değerlerinde genel itibariyle belirgin olmayan artış ve yağış değerlerinde ise belirgin azalış eğiliminin varlığı söz konusudur. Batı Karadeniz Bölümü'nde genel itibariyle sıcaklık değerlerinde anlamlı ve artış yönünde, yağış değerlerinde ise anlamlı olmayan ve azalış yönünde kendini gösteren trend varlığı, ileride meydana getirebileceği olumsuz etkiler düşünülerek beraberinde bir takım önlemler almayı gerektirmektedir. Trend analizlerinden elde edilen sonuçların doğru değerlendirilmesiyle amaca uygun olarak plan ve politikalar oluşturulabilir ve bunların uygulanmasıyla da istenilen sonuçlar elde edilebilir.