Akdağ ve çevresinin fiziki coğrafyası

''Akdağ ve Çevresinin Fiziki Coğrafyası'' konulu bu tez çalışması, Denizli ilinin Çivril ilçesi ve Afyon ilinin Sandıklı ilçesi sınırındaki dağlık kütlenin fiziki coğrafya özelliklerini ortaya koymak amacıyla hazırlanmıştır. Bu fiziki coğrafya özelliklerini yüzey şekilleri, iklim, hidrografya, toprak ve bitki örtüsü oluşturmaktadır. Araştırma alanı Menderes Masifi ile Likya naplarının kesiştiği bölgenin kuzeydoğusunda yer almaktadır. Bu sebeple dağlık kütle üzerinde iki farklı zamana ait iki farklı litolojik birim hakimdir. Dağın kuzeydoğusunda Menderes Masifi'ne ait kristalin kayaçlar, batısında Likya naplarına ait kireçtaşları ve ofiyolitik melanj bulunmaktadır. Bunun yanı sıra dağlık kütle çevresinde daha az engebeli alanlarda Neojen dönemine ait tortul kayaçlar hakimdir. Büyük Menderes Nehri'nin yukarı çığırında bulunan araştırma alanında hem Büyük Menderes Nehri'nin hem de onun bir kolu olan Kufi Çayı'nın taşıyıp biriktirdiği sedimanlardan dolayı alüvyonlar geniş yer tutmaktadır. Araştırma alanının yer şekli birimlerini yüksek dağlık alan, bu alanın çevresindeki daha az arızalı rölyef, etek düzlükleri ve alüvyon ova tabanı oluşturmaktadır. Hem araştırma alanının hem de Akdağ kütlesinin en yüksek noktası 2246 metre ile Kıraç Tepe'dir. Deveboynu Tepe (2259 m), Büyükgedik Tepe (2125 m) ve Gevencigediği Tepe (2211 m) Akdağ üzerindeki diğer önemli zirvelerdir (Dönmez, 2005). Bulunduğu konum itibariyle Akdeniz iklimi ile karasal iklim arasındaki geçiş bölgesinde yer alan Akdağ dağlık kütlesinin doğusunda ve batısında farklı iklim özellikleri görülür. Akdağ'ın Sandıklı Ovası'na bakan doğu ve kuzeydoğu kesiminde kış sıcaklıklarının nispeten düşük olduğu, yağışların kar yağışı olarak görüldüğü karasal iklim özellikleri hakimdir. Dağın batı ve güneybatısında ise daha ılıman özelliklere sahip Akdeniz iklimi özellikleri görülmektedir. Akdağ ve çevresinde bulunan akarsuların büyük çoğunluğu mevsimlik akarsulardır. Araştırma alanın hidrografyasını oluşturan akarsular Büyük Menderes Nehri, Kufi Çayı ve Akçay Deresi'dir. Büyük Menderes Nehri'nin yukarı çığırı araştırma alanı sınırları içine dahil olmaktadır. Büyük Menderes Nehri'nin en önemli kollarından birisi olan Kufi Çayı, kaynağını araştırma alanı sınırları dışında kalan Küçük Sincanlı Ovası'ndan alıp güneydoğudan kuzeybatı doğru ilerleyerek dağlık kütlenin etrafını dolanır. Akçay Deresi, kaynağını Kocayayla civarından alıp güneye, Işıklı Gölü'ne doğru akmaktadır. Araştırma alanında akarsular dandritik drenaj ağına sahiptir. Araştırma alanının toprak özelliklerine bakıldığında en geniş payı, kahverengi orman toprakları ile alüvyal toprakların oluşturduğu görülür. Akdağ dağlık kütlesinin hemen hemen tamamı, Ortadağ ve Burgaz Dağı kahverengi orman topraklarının yayılış alanlarıdır. Büyük Menderes Nehri'nin yatağının bulunduğu Çivril Ovası ve Kufi Çayı Vadisi akarsular tarafından taşınıp biriktirilen alüvyonların doldurduğu sahalardır. Akdağ kütlesinin Akdeniz iklimi ile karasal iklim arasında geçiş bölgesinde bulunması bitki tür ve dağılışı bakımından da ilgi çekici hale gelmesine neden olmuştur. İklimin Akdağ kütlesinin farklı yamaçlarında göstermiş olduğu değişken karakter bitki örtüsünü de doğrudan etkilemiştir. Öyle ki bitki türü ve dağılışı bakı faktörüne bağlı olarak farklılaşmaktadır. Akdağ kütlesinin orografik özellikleri ve özellikle de bakı koşullarına bağlı olarak dağ yamaçlarında iklim sınıflarının da değiştiği görülmüştür. Bu da beraberinde dağın doğusunda ve batısında aynı yükseltilerde farklı türlerin yetişmesini beraberinde getirmiştir. Araştırma alanında en geniş yer kaplayan topluluk makilerdir. Dağın yüksek rakımlarında kızılçamların yayılış alanları genişlemektedir. Kızılçam ormanlarının üst sınırlarından, 1900 metre ve üzerinden, itibaren step bitkileri ve subalpin bitkiler görülmektedir.