Trend analysis of temperature and precipitation data in the northern part of Libya

Trend analizi, uzun vadede iklim değişikliğini tespit etmek için önemli iklim istatistik uygulamalarından biridir. İklim elemanlarının zaman serileri içerisindeki değişikliklerini ve eğilimlerini belirlemek iklimin nasıl değiştiği üzerine bir fikir verebilir. Zaman serileri içerisindeki iklim değişkenliklerinin iklim parametrelerinde artış ya da azalış eğilimi göstermesi, mevcut durumu tespit etmek kadar gelecek ile ilgili öngörü yapılabilmesine de yardımcı olmaktadır. Araştırmanın kapsamını; 'Kuzey Libya'da Sıcaklık ve Yağış Verilerinin Trend Analizi' oluşturmaktadır. Tezin amacını ise, araştırmaya dahil edilen istasyonların sıcaklık ve yağış verilerini değerlendirerek mevcut trendin eğilimlerini, boyutunu ve şiddetini belirlemek meydana getirmekedir. Karma araştırma modelinin kullanıldığı bu çalışmanın verileri Trablus da bulunan Libya Ulusal Meteoroloji Merkezi İklim ve İklim Değişikliği biriminden elde edilmiştir. Verilerin analizinde tablolar, grafikler ve şekiller oluşturmak için Microsoft Excel 2007, harita yapımı ve analizi için ArcGIS 10.4 programı, Trend analizi ve diğer istatistiksel işlemleri gerçekleştirmek için SPSS 23 programı kullanılmıştır. Sıcaklık ve yağış arasındaki farkı belirlemek için Kruskal-Wallis H testi uygulandıktan sonra korelasyon analizi için Spearman Rho yöntemi kullanılarak korelasyon belirlenmiştir. 40 yıllık sıcaklık ve yağış verilerinin trend analizi için eğilim yönleri Mann-Kendall, Spearman Rho, Sen testi, sıcaklıklar için basit doğrusal regresyon analizi ile belirlenmiştir. Maksimum sıcaklıklarda, ilkbahar mevsiminde ve yaz aylarında çoğu istasyonda ve sonbaharda Sirte, Agdabia, Jalove Hon istasyonlarında çalışma alanının batı istasyonlarında ısınma olduğu görülmektedir. Kış mevsiminde maksimum sıcaklıklarda önemli eğilimler göstermemiştir. Bununla birlikte, maksimum sıcaklıkların genel ortalama sıcaklıkları, batıdaki Green Mountain ve Zwara istasyonu yakınlarındaki istasyonlar hariç tüm istasyonlarda ısınmayı göstermiştir. Araştırmanın sonucunda minimum sıcaklıklarda, Shahat istasyonu hariç, yaz aylarında tüm istasyonlarda ısınma olduğu görülmektedir. İlkbaharda, tüm çöl istasyonları ısınma eğilimlerini gösterirken, sonbahar mevsiminde tüm istasyonlar Nalut, Ghadames ve Shahat gibi yükseltisi fazla olan istasyonlar dışında ısınma eğilimi göstermemektedir. Kış mevsimi, Jagboub, Alfataiah ve Agdabia istasyonlarında ısınmaya yönelik eğilimler göstermekte; yıllık ortalamada ise Jaghboub, Alfataiah ve Zwara gibi bazı stasyonlar ısınma eğilimleri göstermiştir. Ortalama sıcaklıklarda, çoğu istasyon her mevsim özellikle (1998-2001) arasında ısınma eğilimi göstermiştir. Isınma eğilimi, Trablus, Misurata, Bingazi gibi büyük nüfus merkezlerinin yakınında bulunan istasyonlarda ve Agdabia, Tobruk ve Sirte gibi petrol rafinerilerinin yakınında bulunan istasyonlarda görülmektedir. Zwara, Trablus ve Tobruk istasyonları gibi bazı istasyonlar, yıllık yağış ortalamasında azalma eğilimleri gösterirken, diğer tüm istasyonların yağışında önemli bir eğilim göstermemiştir. Kuzey Atlantik Salınımının göstergeleri ile sonbahar mevsimindeki artış eğilimleri arasında en önemlisi (-3.18) değeri ile Eylül 1993'te olan ilişkiler bulunmaktadır ve onun etkisi AL-FATAIAH, JAGHBOUB, JALO, TRİPOLİ ve DERNA gibi çeşitli istasyonlara ulaşmıştır. El Nino ve La Nino salınımları bölgedeki sıcaklık trendlerini ve yağışları etkilemiştir. 1982- 1983 yıllarında El Nino etkisi, DERNA istasyonundaki en düşük sıcaklıklara ve ZWARA ve JALO istasyonlarındaki maksimum sıcaklıklara neden olurken, la Nino salınımı NALUT, SHAHAT, JAGHBOUB, TOBRUK, DERNA, JALO ve JAGHBOUB gibi bazı istasyonlarda yağış trendlerini etkilemiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre Libya daki iklim değişikliğinin olumsuz etkilerini ortadan kaldırmak veya azaltmak için düşük yağış ve artan sıcaklıkları etkileyen bazı tedbirler alınmalıdır. Bu tedbirlerin en önemlisi, su kaynakları yönetimi için planlar yapılmalı ve uygulanmalıdır.