Türkiye'de sağlık insangücü planlaması ve Sağlık Bakanlığı'nda bir uygulama

Toplumların sağlıklı insanlardan oluşmasını sağlama amacına yönelik olarak son yıllarda, sağlık göstergeleri ülkelerin kalkınmışlık düzeylerinin belirlenmesinde önemli bir yer tutar hale gelmiştir. Sağlığın korunması ve sürdürülebilmesi için, sağlık hizmetlerinin toplumun ihtiyaç duyan her kesimine ulaştırılması gereğinden hareketle, hakkaniyet ilkesine uygun bir biçimde herkesden gücü oranında katkı ile herkese ihtiyacı oranında sağlık hizmeti sunma prensibi evrenselleşmiştir. Ancak sağlık hizmetlerinin, arzı pahalı talep esnekliği katı bir sürece sahip olma özelliği hizmetin üretim ve sunumunda sınırlılıklara neden olmaktadır. Bu sınırlılıklar kaynak tahsisinde mevcut durumun ve gelecekteki hedeflerin iyi planlanması zorunluluğunu da beraberinde getirir. Sağlık hizmetlerinin planlanması ve sunulmasında; sektörün kaynaklarından biri ve temel üretim faktörü olan insagücünün planlanması önemli bir yer tutmaktadır. Sağlık gibi emek-yoğun olarak tanımlanan bir sektörde, insan gücüne yönelik nitelik ve nicelik çalışmalarının, politika belirleyici ve karar verici düzeydeki yönetim organlarında, bilimsel yöntemler kullanılarak yapılması ve makro hedefler göz önüne alınarak sürekli izlenmesi gereklidir. Bu Tez Çalışması'nda amaçlanan; ülkemizdeki sağlık insan gücü planlamasının bugünkü ve 2000 yılma kadarki durumunu, özellikle birinci basamak sağlık hizmetlerinin sunumu açısından inceleyerek, bilimsel insan gücü planlaması metodlarmdan nasıl yararlanılabileceğini ortaya koymaktır. Bu amaçla, sağlık insan gücü planlamasının ülkemizdeki geçmişşi ile sektör yönetiminde söz sahibi olan kurum ve kuruluşların çalışmaları örneklenmiş, konuyla ilgili olarak Sağlık Reformları Tasarım Çalışmasından seçilmiş üç bölgede, kırsal ve kentsel yerleşim birimlerinde, birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışan pratisyen hekim-hemşire-ebe-sağlık memurunu kapsayan, kuruma dayalı genişleme modeli temel alınarak, 1993- 2000 yıllan arasında, insan gücü planlaması projeksiyonu yapılmıştır. Araştırma ile Sağlık Bakanlığı'nın halen yürürlükte olan 1979 yılı kadro nonnlanmn birinci basamak sağlık hizmetleri sunumu ve temel sağlık hizmetleri önceliği ile uyumlu bir insan gücü planlaması yöntemi olup olmadığı irdelenmiştir. Araştırmada Sağlık Bakanhğı'nın yürürlükteki sağlık insan gücü politikasıyla, birinci basamak sağlık hizmetleri sunumunda, mevcut ve ihtiyaç duyduğu personel sayısı arasındaki ilişkinin, başta pratisyen hekimler olmak üzere sağlık insan gücü aranda bir istihdam fazlalığına yol açtığı, sağlık kurumlarının fonksiyonları ile sağlık personelinin dağılımı arasında bir uyumun olmadığı, hizmet ettiği nüfusun taleplerini karşılayabildi, ihtiyaçlarına ve iş yüküne dayalı bir insan gücü planlamasının bulunmadığı, sağlık personeli dağılım dengesizliğini devam ettirdiği ortaya çıkmıştır. Sağlık insan gücü planlamasına yönelik sorunları diğer sağlık sorunlarından soyutlamak mümkün görülmemektedir. Sorunun temelinde; organizasyon, planlama, bütçeleme, yönetim şekli ve benzeri problemler yatmaktadır. Doğru sayıda-yeterli bilgi ve beceri ile donanmış-uygun yerde ve zamanda-gerekli motivasyon tutum ve davranışa sahip personel yetiştirmeye, geliştirmeye ve sürekliliğine yönelik sağlık insan gücü planlamasının yapılarak, hizmette kaliteyi-etkilediği-verimliliği-harcanana değer olmayı sağlayacak programlarla bütünleştirmek için, bu sürecin bilimsel yöntemler çerçevesinde yapılması ve uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır.