Alzheimer hastaları bakım veren iyi oluş psikoeğitim programının bakım verenlerin tükenmişlik sendromu üzerine etkisi

Dünyada ve ülkemizde giderek artan yaşlı nüfus oranının beraberinde toplumu, yapılan birçok araştırma neticesine göre demans grubu hastalıklarının bu gruptan özellikle Alzheimer Hastalığı ile yoğun biçimde karşı karşıya bırakacağını göstermektedir. Grubun en sık karşılaşılan hastalığı Alzheimer, bilişsel ve işlevsel düzeyde ilerleyici bir kötüleşme ve hafıza ile diğer entellektüel faaliyetlerde belirgin bozulma olarak karşımıza çıkan ve geri dönüşü olmayan bir beyin hastalığıdır. Alzheimer'da hastalığın ilerlemesiyle birlikte hastalar bir diğer kişiye tamamen bağımlı hale gelmektedirler. Bu nedenle Alzheimer hastalığında bakım veren kavramı çok önemli olmakla birlikte 'gerçek karar verici' anlamını taşımakta olup; bakım verme sürecindeki tüm kararları çok belirleyici olmaktadır. Bakım verenler genelde hastanın eşi ya da çocukları olmaktadır. Alzheimer hastalığı ilerlerken kişiyi gerileten bir hastalık olması sebebiyle içinde ağır bir bakım verme süreci ve bakım yükünü barındırmaktadır. Ve bu sürecin psikolojik açıdan yönetilememesi, hasta & bakım veren ilişkisine olumsuz yansımakta, değişen roller neticesinde ilişkide çatışmalara neden olmakla birlikte, bakım veren de çoğu zaman tükenmişlik ve depresyonla sonuçlanmaktadır. Buradan hareketle araştırma, Kadıköy Alzheimer Derneği'ne başvurmuş ve takibi buradan devam eden hastaların yakınları üzerinde yapılmıştır. Çalışmada, hasta yakınları, hastaların birebir temasta bulunduğu, fiziksel, duygusal ve sosyal açıdan tüm desteği veren birinci dereceden yakını olan bakım vereni olarak kabul edilmiştir. Çalışma, hafif, orta ve ileri evre Alzheimer bakım verenlerinden 55 kişi ayrıştırılarak, haftada 2 şer saatlik bir program ile 8 hafta devamlılığı esas alarak yürütülmüştür ve gönüllük esasına dayalı olarak yapılmıştır. Bu kapsamda bakım verenlere 'bilgilendirmiş onam formu' imzalatılmıştır. Program süresince 10 kişi drop olmuştur ve program 33 kadın, 12 erkek bakım veren toplam 45 kişi olmak üzere tamamlanmıştır. Veri toplama aracı olarak; örneklem grubuna ait sosyo-demografik verilerin elde edileceği elde edilmesine yönelik 'Veri Formu' ile 'Zarit Bakıcı Yükü', 'Beck Depresyon', 'Beck Anksiyete', 'Maslach Tükenmişlik', 'Yaşam Doyumu', 'Psikolojik İyi Oluş', 'Psikolojik Sağlamlık' ve 'Kişilerarası İlişkiler' Ölçekleri kullanılmıştır. Ölçekler açısından, zarit bakım yükü ölçeğinin sonuçları incelendiğinde bakım yükünün %57'lik bir orandan %38'lik bir orana düştüğü görülmüştür. Ve psikolojik iyilik hali ön test %29'dan son testte %66'lık bir orana artış saptanmış ve bakım verenlerin tükenmişlik seviyeleri ilk test %81 son test %62 olarak bulunmuştur. Uygulamasını KİPT temelinde yapan programla birlikte, bakım verenler hastalarının içinde bulunduğu durumu anlamış, empatik davranmaya başlamıştır. Bakım verenler, ilişkilerdeki incelikleri fark etmiş, hassasiyetlerini anlamış ve hem hastası hem de diğer ilişkilerini bir dans gibi görmeyi öğrenmiştir. Bu durum hasta için anlaşılmanın verdiği huzur, bakım veren için ise iyi hissettirmenin verdiği güç, ilişkisel problemleri yönetmenin ortaya çıkardığı güven olarak gözlemlenmiştir. İlaveten psikolojik sağlamlık ve iyilik halini anlayan ve yakalayan bakım verenlerin kendi yaşam olaylarını daha yönetir hale geldiği, kendini değerli hissettiği, hasta & bakım veren ilişkisini bilinç, anlayış, nezaket ve sabır çerçevesinde yürüttüğü görülmüştür. Bu da bakım verme sürecinin tüm ağır yüklerine rağmen pozitif deneyime dönüşmesini sağlamıştır.