Türkiye'de iç göç olgusunun kentleşme sürecine etkisi

Tarihsel süreç içerisinde kent denilen olgu, insanoğlunun başta ekonomi olmak üzere sosyal ve kültürel gelişmelerinin bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Kentler geçim kaynakları tarım ve hayvancılık dışı ekonomik uğraşları olan, toplumsal ilişkiler ve kültürel yapıları gibi birçok yönüyle kırsal alandan ayrılan insanlardan oluşmaktadır. Ekonomik gelişmeye bağlı olarak bir ülkede kent sayısının giderek artması da kentleşmeyi oluşturmaktadır. Kentleşme pek çok nedene bağlı olarak ortaya çıkabilir. Kentlileşme ise kent kültürüne ait değer yargıları, davranış ve tutumların kentte yaşayan insanlar açısından benimsenmesi olarak tanımlanabilir. Kentleşme homojen olmayan bir yapı arz ettiği için, bu karmaşık yapıyı izah edebilmek ve anlamak adına birçok teoriler geliştirilmiştir. Tarihsel gelişmelere bağlı olarak Türkiye de kentleşme sürecinden nasibini almıştır. Türkiye'de erken cumhuriyet dönemi olan 1923- 1950 arası dönemde, bir modernleşme projesi olarak ortaya çıkan kentleşme daha çok nüfus artışıyla paralellik göstermekle birlikte, bunda biraz da sosyal ve ekonomik politikaların katkısının söz konusu olduğu göz ardı edilmemelidir. 1950'den sonra ise Türkiye'de kentleşme sürecinde göçe ve hızlı nüfus artışına dayalı olarak bir artış gözlemlenmektedir. Planlı kalkınma dönemine de geçilen bu süreçte bir takım yerel anlamda hukuki düzenlemeler yapılarak yaşanabilir bir kent oluşturulmaya çalışılmıştır. 1980'leri takip eden yıllarda ise genel dünya konjonktürüne hakim olan küreselleşme, Türkiye'deki kentleşmeyi etkilemiştir. Bu dönemde liberal ekonomi politikaları, hızlı sanayileşme ve turizm gibi alanlarda meydana gelen gelişmeler kentleşmeyi etkileyen temel faktörlerdir. Kentleşme doğal nüfus artışının yanında, dünyadaki sanayileşme ve şehirlerin çekici hale gelmesiyle birlikte iç göçe dayalı olarak da ortaya çıkmıştır. Şüphesiz bütün dünyada olduğu gibi sosyal ve kültürel yönden, iletişim vasıtaları ve özellikle de ekonomide meydana gelen gelişmeler Türkiye'de de, kırda/köyde yaşayan nüfus açısından çekici bir unsur olmuş, kent istikametinde yoğun bir iç göç hareketini ortaya çıkarmıştır. Bölgesel nedenler, hızlı nüfus artışı, makineleşme ve buna bağlı tarımda meydana gelen yapısall değişiklik ve terör gibi çeşitli nedenlere bağlı olarak 1960'lardan sonra ortaya çıkan iç göç, Türkiye'nin kentleşme sürecini hızlandırmıştır. İç göç olgusunun, Türkiye'deki kentleşme sürecinin hızlanmasında nicelik açısından katkı sağladığı bir gerçektir. Bunun yanında kentlileşme sürecine olumlu ya da olumsuz etkilerinin olduğu da bir gerçektir. İç göç Cumhuriyetin arzu ettiği modern toplum yaratma sürecine katkı sağlamıştır. Yine toplumun daha geniş kitlelerinin eğitim, sağlık gibi hizmetlerden kolayca faydalanmasına imkan tanımıştır. Ancak çarpık kentleşmenin bir sonucu olarak gecekondu denen fiziki ve sosyal çevreyi yarattığı, sosyo-kültürel yozlaşmalara neden olduğu, geleneksel bağları zayıflattığı, şehirlerde suç oranını artırarak güvenlik kaygısı oluşturduğu gerçeğini de göz ardı etmemek gerekmektedir. Bütün bunlara rağmen, kentleşme ve bu süreçte iç göç olgusu, kendisinden kaçınılmayacak bir tarihi ve sosyolojik gerçekliktir. Öyleyse toplum onunla birlikte yaşamayı öğrenmek durumundadır. Planlı ve kontrollü bir şekilde gerçekleştirilecek göç hareketi kentleşme sürecinde olumlu etkiyi artırabilecektir. Modernleşmenin ve toplumsal kaynaşmanın imkan ve imansızlıkları birlikte paylaşmanın önünü açacaktır. Bu da terör örgütleri tarafından sıkça kullanılan gelir dağılımı ve fırsat eşitsizliği problemlerini ortadan kaldırabilecektir. Bir başka çözüm önerisi olarak eğitim ve sağlık gibi temel anayasal hakları yaygınlaştırmak yoluyla ulaşılabilir yapmak, gereksiz iç göçü engelleyebilecektir. Bu durum, çarpık kentleşmeyi önlemek adına, şehirlerdeki nüfus yoğunluğunu kıra/köye kaydırma politikalarına destek sağlayacaktır.