Dahilde işleme rejimi ve uygulamadaki etkinliği

İhracatın teşvik edilmesi, ihraç pazarlarımızın geliştirilmesi, dünya ihracatındaki payımızın arttırılması ve uluslararası piyasalara açılan firmalarımızın rekabet göçlerinin geliştirilmesi açısından önem taşımaktadır. Ancak globalleşmenin hız kazanması ve bunun neticesinde dünyanın tek bir Pazar konumuna sürüklenmesi nedeniyle uluslararası ticareti düzenleyen GATT ve DTÖ Anlaşmalarında gittikçe yoğunlaşan rekabet ortamında ülkelerin kendi pazar paylarını korumak veya ihracat gelirlerini arttırmak için tek başlarına ihracat teşvik tedbirlerini yürürlüğe koymaları kısıtlanmış ve bu anlaşmaları kabul eden ülkelerin uluslararası kurallara uyması zorunluluğu getirilmiştir. Bu kuralların konulmasındaki amaç, uluslararası ticaretteki engellerin ortadan kaldırılması ve uluslararası ticaretin tamamen saydam hale getirilmesini sağlamaktır. Uluslararası ticaretin önündeki en büyük engellerin başmda ise nakdi sübvansiyonlar şeklindeki devlet yardımları gelmektedir ve bunlar yasaklanmıştır. Nakdi sübvansiyonlar, ihracatçı ülke tarafından sağlanan her türlü mali katkı sonucunda bir faydanın ortaya çıkması olarak tanımlanmaktadır. Bunun yerine ihracatta devlet yardımları, prensip olarak 'bir faaliyetin yapılması' şartına bağlanmıştır. Ülkemiz de gerek DTÖ ve GATT Anlaşmalarına taraf olmasından gerekse Türkiye ile AB arasında imzalanan 1/95 sayılı AB-Türkiye Ortaklık Konseyi Kararı'ndan kaynaklanan yükümlülükleri neticesinde geçtiğimiz yıllara kadar uygulama alanı bulan doğrudan nakit teşvikleri yani 'ihracat performansına bağlı ve yasaklanmış sübvansiyonlar' 1994 yılı sonunda bir kez daha gündeme gelmemek üzere yürürlükten kaldırmıştır. Doğrudan nakit teşvikler yerine ülkemizde devlet desteği AB ve GATT normlarına uygun olarak gelişmiş ve batılı ülkelerin uygulamalarına paralel bir şekilde 'bir faaliyetin yapılması' şartına bağlı olarak sağlanmaktadır. Türkiye-AB arasında imzalanan 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı'ndan kaynaklanan yükümlülükler neticesinde ülkemizde daha önce uygulanmakta olan İhracat Teşvik Belgeleri yürürlükten kalduılmış ve onun yerine uluslararası ticarette uygulanmasında salonca görülmeyen ve Topluluk Gümrük Kodu'nda ekonomik etkili bir gümrük rejimi olarak düzenlenmiş bulunan 'Dahilde İşleme Rejimi' ihracatı teşvik etmek amacıyla yürürlüğe konmuştur. Dahilde İşleme Rejimi esas itibariyle, devlete ihracat taahhüdünde bulunulması ve gerekli teminatların verilmesi koşuluyla ithal eşyasının gümrük vergileri ve diğer mali yükümlülükler ile ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmadan yurt içinde işleme faaliyetlerine tabi tutulmasma ve bu faaliyetler sonucu elde edilen işlem görmüş ürünlerin ihraç edilmelerine ya da ithal eşyasının vergileri ödenerek serbest dolaşıma girdikten sonra yurt içinde işleme faaliyetine tabi tutularak elde edilen işlem görmüş ürünlerin ihraç edilmesi halinde, vergilerin geri ödenmesine olanak veren bir ihracat teşvik aracıdır. 1996 yılında uygulamaya konulan Dahilde İşleme Rejimi'nin kısa sürede kullanımı yaygmlaşarak en çok kullanılan ihracat teşvik aracı olmuş ve ülkemiz ihracatına katkısı %40'lara ulaşmıştır. Ancak rejimin bu Önemli katkısının yanı sıra gerek uygulamanın yeni olmasından kaynaklanan sorunlar gerekse de denetim ve koordinasyon yetersizliği nedeniyle bu sistem devletin yoğun bir zarara uğratılmaya başlandığı bir alan olmuştur. m