Ören çay havzasının beşeri ve ekonomik coğrafyası

Lisans TeziÖren Çay Havzasının Beşeri ve Ekonomik CoğrafyasıErkan YILDIZFırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Coğrafya Ana Bilim DalıELAZIĞ-2006, Sayfa: XV+201Ören Çay havzası Doğu Anadolu Bölgesi Yukarı Fırat Bölümünde Elazığlinin güneybatısında bulunmaktadır. Fiziki bir ünite olan Ören Çay havzasınınkuzeyinde Koyunoğlu sırtı, kuzeydoğusunda Kızıldağ (1341 m.), doğusunda MeryemDağı (1469 m.), güneyinde Pirhasan (2004 m.), Pulutlu ve Heybeli Dağ (2110 m.), kuzeybatısında Hasan Dağı (2110 m.) ile çevrilidir. Beşeri unsurlara görekuzeydoğusunda Elazığ ili, batıda Baskil ilçesi ve güneydoğuda Sivrice ilçesininoluşturduğu bir üçgende yer almaktadır. Yüzölçümü 295. 215 dekardır. Ören Çay havzası 3. jeolojik dönemdeki Alpin Orojenezi hareketlerinden yoğun bir şekilde etkilenmiştir. Bu etkilenme sonucunda dağlık alanlar, çeşitli aşınım yüzeyleri, havza tabanları, vadi tabanları ve birikinti yelpazeleri gibi farklı morfolojik birimler oluşmuştur. Ören Çay havzasının en yüksek yeri 2110 m. yükseltisi ile Hasan Dağı'dır. En alçak kesimi ise 1100- 1200 m.'ye düşen Hankendi beldesini içine alan Hankendiovasıdır. Ören Çay havzasının dış kısımları dağ, tepe sırt vb. topoğrafik birimler doğal bir sınır oluşturmakla birlikte plato karakteri görünümündedir. Ören Çay havzasında 1935- 2000 yılları arası dönemde bazı dönemler nüfustaartış bazı dönemlerde ise nüfusta azalmalar görülmüştür. Global düzeyde ve ülkemizde yaşanan gelişmelere bağlı olarak doğal ve beşeri faktörler nüfusun artışına veazalmasına etki etmişlerdir. Doğal ve beşeri faktörlerin etkilediği nüfus artışı veazalması nüfusun aritmetik, fizyolojik, yerleşmelerin nüfus büyüklüğü, cinsiyet yapısınıIve eğitim durumunun değişmesini sağlamıştır. Ören Çay havzasının nüfus açısından en önemli özelliği yaz ve kış dönemlerinde kırsal kesim ile şehirsel kesim arasında fazla sayıda nüfus göçü görülmektedir. Bunun sonucunda araştırma sahamızda yaz kış dönemlerinde farklı nüfus yoğunluğu yaşanmaktadır. Ören Çay havzasında ilk yerleşmelerin hangi tarihte ve kimler tarafından olduğu kesin olarak bilinmemektedir. Tarihçiler Ören Çay havzasında yerleşmelerin tarihi ile ilgili bilgileri komşu bölgelerin tarihi yardımıyla hükümyürütebiliyorlar. Yapılan araştırmalara göre yerleşmelerin tarihçesi M. Ö. 4000 -5000'liyıllara inmektedir. Günümüzde geçici yerleşmelerden bağ-bahçe, ağıl, gölgelik ve kum-mermer yerleşmeleri ile ve daimi yerleşmelerden belde, köy, mahalle ve sanayi-hizmetyerleşmeleri görülmektedir. Yerleşme yerinin seçimi ve devamlılığında başlangıçtadoğal faktörler etkin rol oynarken yerleşmelerin kuruluş aşamasında ise beşeri faktörlerin etkisi görülmektedir. Ören Çay havzasında temel ekonomik faaliyet tarımdır. Arazinin büyük bir kısmı meralardan (%56) oluşur. Kuru tarım alanları ilk sırayı almaktadır. Tarımsaletkinlikler için gerekli ilk ve en önemli koşulu sudur. En çok tahıllar ekilmektedir. Baklagiller daha çok tahıl ekilen arazilerin münavebe ürünü olarak ekilmektedir. Endüstri bitkileri, yağlı tohumlar, yem bitkileri, hayvancılık, bağ, bahçe ve sebze tarımıtarımsal faaliyeti yapılan diğer ürünlerdir. Günümüzde Elazığ ilinin artan nüfus ve ekonomik faaliyetlerine bağlı olarakElazığ-Malatya karayolu ulaşımın avantajı ile inceleme alanımızda hizmet ve atölye tipi sanayi üretimi yapan tesislerin yoğun olduğu bir saha şeklini almıştır. Bu durum araştırma alanında nüfus ve yerleşmeler açısından cazibe merkezi haline gelecektir. Ören Çay havzasındaki nüfusun sosyo-ekonomik ihtiyaçları, beklentileri, problemleri, çözümleri coğrafi bakış açısıyla ortaya koymak, sorunlara çözümler üretmek ileriki yıllarda sonuçlarını gözlemlemek, karşılaştırmak ve değerlendirmek amacıyla Ören Çay havzasının beşeri ve ekonomik coğrafyası adlı bir çalışmayaptım.