Küçük çocuklar için kendilik algısı ölçeğinin Türkçeye uyarlanması ve okul öncesi çocuklarında kendilik algısının yaş cinsiyet premature doğma ve okula devam etme süresine ilişkin olarak incelenmesi

SONUÇ VE ÖNERİLER 5.1. Özet Bu çalışmanın genel amacı, Küçük Çocuklar İçin Kendilik Algısı Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması ve farklı niteliklere sahip okul öncesi dönemi çocuklarına uygulanarak, çocukların kendilik algılarının farklı boyutları hakkında bilgi edinilmesidir. Çalışma iki aşamalı olarak gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada uyarlanması amaçlanan ölçek Türkçeleştirilirken yalnızca dil açısından eşdeğerlik değil, Türkiye'deki çocukların anladıkları ve kullandıkları ifadelerin seçilmesi amaçlanmıştır. Bunun sağlanması için 35 kişilik ön çalışma uygulaması yapılmıştır. Ölçek maddelerinin kültüre uygunluğu beş okul öncesi öğretmeni ve iki okul psikologu tarafından değerlendirilmiştir. Türkçeleştirilen formun, güvenirliği ve geçerliği konusunda, çeşitli çalışma gruplarından toplanan verilere dayanılarak kanıtlar elde edilmiştir. Daha sonra, güvenirliği ve geçerliği konusunda kanıtlar elde edilen ölçeğin farklı alt ölçekleri, farklı örneklem gruplarında uygulanarak bazı sorulara yanıt aranmıştır. Ayrıca ölçeğin ve alt ölçeklerinin, norm değerleri de hesaplanmıştır. Ölçeğin güvenirliğinin sınanması, orta SED'den, 4-6 yaşlarındaki 234 kişilik bir çalışma grubundan elde edilen verilere dayanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlık sınaması, Cronbach Alpha katsayıları ile sınanmıştır. Tüm ölçeğin Cronbach Alpha katsayısı, tüm yaş grupları birlikte değerlendirildiğinde,. 89 olarak hesaplanmıştır. Yaş grupları ayrı ayrı ele alındığında, Cronbach Alpha katsayıları, 4 yaş için.87, 5 yaş için136.91, 6 yaş içinse. 88 olarak hesaplanmıştır. Alt ölçekler için aynı teknikle ölçülen güvenirlik katsayıları ise; tüm yaş grupları birlikte değerlendirildiğinde,. 64 ile,. 78 arasında değişmiştir. Şöyle ki, iç tutarlık katsayısı, bilişsel yeterlik algısı için.73, bedensel yeterlik algısı için.64, akranlar tarafından kabul edilme algısı için,. 78, anne tarafından kabul edilme algısı için. 75 olarak hesaplanmıştır. Ölçeğin iç tutarlık katsayıları, ingilizce formun iç tutarlık katsayıları ile oldukça benzerlik göstermektedir, örneğin tüm test için ingilizce formun Cronbach Alpha katsayısı.88, 4 yaş grubu için.86, 5 yaş grubu İçin. 89 olarak hesaplanmıştır. Türkçe formun iç tutarlık katsayılarının az da olsa daha yüksek olduğu dahi söylenebilir. Ölçek maddelerinin güvenirliği ve geçerliği hakkında bilgi veren, madde-toplam puan güvenirliğine (Öner,1994, s.4) bakıldığında, tüm yaş grupları birlikte ele alındığında, tüm ölçek için, düzeltilmiş madde-toplam korelasyonlarının,. 31 ile. 59 arasında değiştiği saptanmıştır. Ayrıca maddelerin her biri; birer, birer ölçekten çıkarıldığında, tüm ölçeğin Cronbach Alpha katsayısında bir yükselme görülmemiştir. Bu sonuçlardan hareketle, tüm ölçek söz konusu olduğunda, hiçbir madde ölçekten çıkarılmamıştır. Farklı yaş grupları için hesaplandığında, düzeltilmiş madde toplam korelasyonları, 4 yaş için,. 31 ile. 62 arasında değişmiş, 5 yaş için,. 31 ile. 73 arasında değişmiş, 6 yaş içinse,. 20 ile. 62 arasında değişmiştir. Altı yaş grubu için.20'lik madde-toplam korelasyonu gösteren ölçek maddesi, ölçekten çıkarıldığında belirlenen Cronbach Alpha katsayısı (.8791), ilgili maddenin ölçekte kalması durumunda belirlenen Cronbach Alpha katsayısından (.8771) çok az farklı olduğundan, bu madde de ölçekte bırakılmıştır. Sonuç olarak ölçekten hiçbir madde çıkarılmamıştır. Alt ölçekler için, düzeltilmiş madde-toplam korelasyonları, tüm yaş grupları için birlikte hesaplandığında, bilişsel yeterlik alt ölçeğinde,. 31 ile. 55137 arasında, bedensel yeterlik alt ölçeğinde,. 30 ile. 47 arasında, akranlar tarafından kabul edilme alt ölçeğinde,. 36 ile. 62 arasında, anne tarafından kabul edilme alt ölçeğinde,. 34 ile. 57 arasında değiştiği saptanmıştır. Alt Ölçeklerin hiçbirinin, Cronbach Alpha katsayısı, herhangi bir maddenin, o alt ölçekten çıkarılması sonucunda yükselmediği için, alt ölçekler düzeyinde de tüm maddeler korunmuş, ölçekten çıkarılmamıştır. Ölçeğin test-tekrar test güvenirliği, her üç yaş grubundan 30'ar olmak üzere, 90 çocuğa 8 gün ara ile ölçeğin iki kez uygulanmasıyla ölçülmüş ve pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı; tüm ölçek için,. 74 (p<.01), bilişsel yeterlik alt ölçeği için. 59 (p<-01), bedensel yeterlik alt ölçeği için. 57 (p<.01), akranlar tarafından kabul edilme alt ölçeği için. 60 (p<.01), anne tarafından kabul edilme alt ölçeği için. 60 (p<.01) olarak belirlenmiştir. Ölçmenin standart hatası, test-tekrar test korelasyonları temel alınarak hesaplandığında, tüm ölçek için 5 .33, alt ölçekler içinse, 1.91 ile, 2.17 arasında değişen değerlerde bulunmuştur. Ölçeğin ingilizce formunun test-tekrar test güvenirliği ve ölçmenin standart hatası değerleri ölçülmemiş olduğundan, bir karşılaştırma- yapılamamıştır. Türkçe'de Küçük Çocuklar İçin Kendilik Algısı Ölçeğine benzeyen, ölçüt olarak alınabilecek, psikometrik nitelikleri sınanmış bir başka ölçek geliştirilmemiş ya da uyarlanmamış olduğundan, ölçüt-bağımlı geçerlik sınaması yapılamamıştır. Yapı geçerliğine ilişkin olarak, ölçeğin tümünün, alt ölçeklerle olan ilişkilerine bakıldığı gibi, alt ölçeklerin kendi aralarındaki ilişkilerine de138 bakılmıştır. Bu amaçla Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayıları hesaplanmıştır. Tüm ölçekle, alt ölçeklerden; bilişsel yeterlik alt ölçeği arasındaki korelasyon. 81 ( p<01), bedensel yeterlik alt ölçeği arasındaki korelasyon,. 82 (p<.01), akranlar tarafından kabul edilme alt ölçeği arasındaki korelasyon. 82 (p<.01), anne tarafından kabul edilme alt ölçeği arasındaki korelasyon,. 81 (p<.01)olarak hesaplanmıştır. Bu korelasyonlar, alt ölçeklerin her birinin, ölçeğin tümüyle yüksek sayılabilecek düzeyde ilişkili olduğunu göstermektedir. Alt ölçekler arasındaki korelasyonlar ise,. 50 ile. 63 arasında değişmiştir ve hepsi de.01 düzeyinde anlamlıdır. ölçeğin dış geçerliği, çocukların kendilerini değerlendirmeleri ile, öğretmenlerinin aynı maddeler çerçevesinde çocukları değerlendirmeleri arasındaki tutarlılık, üç alt ölçek için, pearson momentler çarpımı korelasyon tekniği ile ölçülmüştür. Elliyedi çocuğun kendilerini ve i öğretmenin bu çocukları değerlendirmeleri arasındaki korelasyonlar; bilişsel yeterlik alt ölçeği için. 43 (p<.01), bedensel yeterlik alt ölçeğinde.47(p<.01), akranlar tarafından kabul edilme alt ölçeğinde.40(p<.01) olarak, hepsi de anlamlı düzeyde bulunmuştur. Anne tarafından kabul edilme alt ölçeğinin kriter geçerliği ise, annelerin çocuklarına karşı kendi davranışlarını, ölçeğin paralel formu kapsamında değerlendirmeleri ile, çocukların anne tarafından kabul edilme algıları arasındaki korelasyon hesaplanarak saptanmıştır. Otuz altı çocuk ve 36 anne tarafından yapılan değerlendirmeler arasında, pearson momentler çarpımı korelasyon tekniği ile hesaplanan korelasyon katsayısı,. 38 (p<05olarak belirlenmiştir. Gerek öğretmen-çocuk ve gerekse anne-çocuk değerlendirmeleri arasındaki ilişkiler orta derecede ve anlamlı düzeyde bulunmuştur. Ölçeğin ayırdedici geçerliğinin sınanması için, 234 kişilik çalışma grubunun puanları temel alınmış, çocuklar aldıkları puanlara göre 139 sıralanmışlardır. En altta yer alan %25'lik grup ile en üstte yer alan %25lik grup saptanmış, her iki grupta yer alanların puanlarının ortalamaları arasındaki farkın anlamlılığı, hem tüm test için, hem de her madde için, bağımsız grup t testi ile sınanmıştır. Sonuçlara göre, tüm test ve her madde için, alt ve üst çeyrekte yer alan deneklerin puanlarının aritmetik ortalamaları arasındaki farklar. 001 düzeyinde anlamlıdır. Buna göre testin tümünün ve her maddesinin ayırdedici gücünün oldukça yeterli olduğu sonucuna varılmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasında, Küçük Çocuklar İçin Kendilik Algısı Ölçeğinin farklı alt ölçekleri kullanılarak, okula devam etme süresi, premature doğmuş olma, yaş, cinsiyet gibi değişkenlerin, sırasıyla; akranlar tarafından kabul edilme, bedensel yeterlik, bilişsel yeterlik algıları üzerindeki etkileri sınanmıştır. /u Okula devam etme süresinin ve cinsiyet değişkeninin, akranlar tarafından kabul edilme algısı üzerindeki etkisi, 18'i erkek, 18'i kız olmak üzere 36 deneğin, orta sosyo-ekonomik düzeyi temsil eden okullardan seçkisiz olarak seçilmesiyle, 2X2 faktörlü varyans analizi ile sınanmıştır. En az 5 aydan beri aynı okula devam eden çocukların, akranlar tarafından kabul edilme algılarının, en fazla iki haftadan beri aynı okula devam eden çocuklardan daha yüksek olduğu saptanmıştır. Bu konuda cinsiyet değişkeninin bir etkisi olmadığı belirlenmiştir. Doğum türünün ve cinsiyet değişkeninin, çocukların bedensel yeterlik algıları üzerindeki etkisi, 4-6 yaşları arasındaki, 18'i erkek, 18'i kız 36 deneğin orta ve alt sosyo-ekonomik düzeyi temsil eden okullardan seçkisiz olarak seçilmesiyle, 2X2 faktörlü varyans analizi ite sınanmıştır. Premature doğan ve öğretmenleri tarafından da bedensel gelişim yönünden yetersiz olarak değerlendirilen çocukların, bedensel yeterlik algılarının, normal çocuklardan daha düşük olduğu belirlenmiştir. Bu çalışmada çocukların 140 bedensel yeterlik algılarında, cinsiyet değişkeninin bir etkisi saptanmamıştır. Yaş ve cinsiyet değişkenlerinin, çocukların bilişsel yeterlik algıları üzerindeki etkisi, 4 yaşındaki,42'si erkek, 38'i kız olmak üzere 80 deneğin ve 6 yaşındaki, 36'sı erkek ve 45'i kız 81 deneğin, orta sosyo-ekonomik düzeyi temsil eden okullardan seçkisiz olarak seçilmesiyle, 2X2 faktörlü varyans analizi ile sınanmıştır. Altı yaşındaki çocukların bilişsel yeterlik algılarının 4 yaşındaki çocuklardan daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Cinsiyet değişkeninin, çocukların bilişsel yeterlik algıları üzerinde bir etkisinin olmadığı sonucu elde edilmiştir. Küçük Çocuklar için Kendilik Algısı Ölçeğinin norm değerleri, alt, orta ve üst sosyo-ekonomik düzeyleri temsil eden okullardan, seçkisiz olarak seçilen, 964 denekten elde edilen verilere dayanılarak; aritmetik ortalamalar, standart sapmalar, standart puanlar ve yüzdelik sıra puanları hesaplanarak elde edilmiştir. Söz konusu norm değerleri, farklı yaş, cinsiyet ve sosyo-ekonomik düzeyler için ayrı ayrı hesaplanmıştır. 5.2. Sonuç Araştırmanın amaçları doğrultusunda, incelenen sorulara ilişkin olarak, elde edilen cevaplar şunlardır: Türkçeye uyarlanan 'Küçük Çocuklar İçin Kendilik Algısı Ölçeği' güvenilir bir ölçme aracıdır. Uyarlanan ölçeğin tümünün, Cronbach Alpha katsayısı ile (.89), İngilizce formun Cronbach Alpha katsayısı (.88) ( Harter