Erken dönem uyumsuz şemalar ve yalnızlık hissinin ilişki doyumu üzerine etkisi

Bu araştırmada ilk olarak evli bireylerin çeşitli demografik değişkenlere göre erken dönem uyumsuz şemalar, yalnızlık hissi, ilişki doyumu, cinsiyet, evlilik süresi ve çocuk sahibi olup olmama, kaygı ve depresyon düzeyleri açısından karşılaştırılması; ikinci olarak da erken dönem uyumsuz şemaların ilişki doyumunu yordayıp yordamadığının incelenmesi amacıyla yürütülmüştür. Bunun yanı sıra, evlilik ilişkisinden sağlanan doyum ile bağlantısı araştırılan bu değişkenlerin kendi aralarındaki ilişkiler de incelenmiştir. Bu amaçla Ankara, İstanbul, İzmir, Gaziantep, Konya, Antalya, Bursa gibi büyük şehirlerde yaşayan ve araştırmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden 71 kadın, 54 erkek toplam 125 kişiden oluşan katılımcılara, Young'ın (1994) '' Young Şema Ölçeği-Kısa Form 3 (YŞÖ-KF3)''; Russel, Peplau ve Ferguson'ın (1978) '' UCLA Yalnızlık Ölçeği''; Beck ve ark. (1961) ''Beck Depresyon Ölçeği'' ve (1988) ''Beck Anksiyete Ölçeği'' ve Hendrick'in geliştirdiği (1988) ''İlişki Doyumu Ölçeği''inden aldıkları puanlar ile bir bilgi formuna verdikleri yanıtlar değişik istatistiksel teknikler kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın temel yordanan değişkeni olan ilişki doyumu açısından yapılan karşılaştırmanın sonucu evlilik ilişkilerinden sağlanan doyum açısından kadın ve erkek katılımcılar arasında anlamlı bir farkın bulunmadığını göstermiştir. Erken dönem uyumsuz şemalar arasında yapılan karşılaştırmalar, kadın ve erkek katılımcıların sadece şema alt boyutlarından zedelenmiş sınırlar ve yüksek standartlar puanlarının arasında anlamlı bir farkın bulunduğunu göstermiş, erkeklerin kadınlara göre daha yüksek bir ortalamaya sahip olduğu görülmüştür. Yalnızlık değişkeni açısından cinsiyete göre bir fark olduğu ve erkeklerin kadınlardan daha fazla yalnızlık hissine sahip oldukları söylenebilir. Depresyon ve kaygı düzeylerine göre cinsiyetler arasında anlamlı bir farka rastlanmamıştır. Çocuk sahibi olmayanların ilişki doyumları literatürle tutarlı biçimde, çocuk sahibi olanlardan anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Çocuk sahibi olup olmamaya göre baktığımızda, zedelenmiş sınırlar ve yüksek standartlar şema alt boyutlarında, çocuk sahibi olmayanların olanlardan daha yüksek puan aldıkları görülmektedir. Yaş ve evlilik süresi ile ilişki doyumu ve zedelenmiş sınırlar şema alt boyutu arasında negatif anlamlı ilişkiler bulunmuştur. İlişki doyumu artıkça yalnızlık hissinin azaldığı ortaya konmuştur. Depresyon düzeyi ile kaygı düzeyi arasında, yalnızlık hissi ve kaygı düzeyi ile zedelenmiş otonomi, kopukluk, yüksek standartlar, diğer yönelimlilik arasında pozitif anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Şema alt boyutları arasındaki ilişkilere bakıldığında zedelenmişlik boyutu ile kopukluk, yüksek standartlar ve diğer yönelimlilik arasında pozitif anlamlı ilişkiler vardır. Kopukluk alt boyutu ile yüksek standartlar, zedelenmiş sınırlar, diğer yönelimlilik arasında da pozitif anlamlı ilişkiler vardır. Yine yüksek standartlar ile zedelenmiş sınırlar ve diğer yönelimlilik pozitif anlamlı ilişkiler göstermektedir. Yalnızlık hissi ile kopukluk, yüksek standartlar ve diğeri yönelimlilik şema alt boyutları arasında anlamlı pozitif korelasyonlar varken, zedelenmiş sınırlar ve zedelenmiş otonomi alt boyutu arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır.