Beklentinin beyinden kaydedilen olay-ilişkili potansiyel ve olay-ilişkili osilasyonlara etkisi

Gelmesi muhtemel bir uyarıcıyı önceden öngörerek gerekli tepki ya da tepki kurulumlarını ortaya koymak, organizma için son derece yaşamsal olan bir davranıştır. Bir uyarıcının öngörülmesi sonucu geliştirilen beklenti, hem algılama süreçleri sırasında hem de bu uyarıcıya karşı verilecek motor tepkilerin seçilmesi aşamalarında önemlidir. Bu çalışmanın amacı, insan gibi bilişsel kapasitesi üst düzey olan canlıda, beklentinin elektrofizyolojisini incelemektir. Çalışmada beyin elektrofizyolojisi, olay-ilişkili potansiyel ve olay-ilişkili osilasyonlar temelinde incelenmiştir. Katılımcılar sağlıklı ve gönüllü erken yetişkin dönemde, üniversite eğitimi gören 33 bireyden (18 kız ve 15 erkek) oluşmuştur. Beklenti tüm paradigmalarda 4. uyarıcıdan sonra gelen 5. uyarıcının atlanması suretiyle oluşturulmuştur. Beklenti için dört farklı paradigma hazırlanmıştır. Bu paradigmaların ilk ikisi saf ses uyarıcılarının (S1/BP, S4/BP), son ikisi ise semantik uyarıcıların (M1/BP ve M4/BP) kullanılmasını içermiştir. Saf sesler 0.5 sn uzunluğunda ve 65 dB ses basınç düzeyindeki sinüs dalgalarından oluşmuştur (1500 Hz, 2000 Hz, 2500 Hz ve 3000 Hz). Semantik uyarıcılar ise bir şiirin mısraları olmuştur. Şiirin kullanıldığı metin paradigmalarında uyarıcıların uzunlukları ve ses basınç düzeyleri, bürünsel özellikler doğrultusunda, değişken olmuştur (62- 65 dB). Bu çalışmada katılımcının görevi, atlanan 5. uyarıcının gelme anını tahmin etmek olmuştur. Elektrofizyolojik kayıtlar, sinterli gümüş klorürlü elektrotlar üzerinden 32 kanalı Synamps preamplifikatörü kullanılarak alınmıştır. Alınan kayıtlar çevrim-içi olarak 0.1 - 100 Hz (3 dB down, 12 dB / oktav) frekans aralığında filtrelenmiştir (A/D oranı 500 Hz). Diskriminant analizleri paradigma grubunu yordamada Fz ve Cz elektrot lokasyonlarında N100 bileşeninin; Pz elektrot lokasyonunda ise P300 ve N200 bileşenlerinin genliklerinin etkili olduğunu göstermektedir. Bu bulgular N100 ve P300 ile ilgili literatür bulgularını desteklemektedir. N100'e ilişkin bulgular, bu bileşenin pasif dikkatin yanı sıra dolaylı şekilde aktif dikkat ile de ilgili olabileceğini ortaya koymuştur. P300 bileşeniyle ilgili olarak, 2. uyarıcıdan 4. uyarıcıya doğru Pz elektrot lokasyonundan elde edilen P300 bileşeninin genliği artmıştır. Bu bulguları, atlanan uyarıcı yaklaştıkça katılımcıların dikkatlerini daha fazla yoğunlaştırdıkları ve hazır oluş içine girdikleri yolunda yorumlamak mümkündür. N400 bileşeninin genliği ise frontosentral bir yayılım göstermekte ve atlanan uyarıcı yaklaştıkça azalmaktadır. Bu bulgular, N400'ün bellek içi arama-tarama işlemlerini temsil ettiğine işaret etmektedir. Atlanan uyarıcı için alfa ve teta bandlarında faz düzenliliği gözlenmektedir. Bu bulgu, katılımcıların, atlanan uyarıcının gelme anında bu uyarıcıyı, içsel olarak üretebildiklerini göstermektedir. Toplam süre göz önünde tutularak yapılan güç spektrumu analizlerinde 2. uyarıcıdan 4. uyarıcıya doğru teta tepkisi gücünde bir azalma görülürken, alfa 1 tepkisi gücünde bir artış görülmüştür. Sadece uyarıcı öncesi dönem göz önünde tutularak oluşturulan güç spektrumlarında ise hem teta hem de alfa 1 tepkisi güçlerinde bir artış olmaktadır. Toplam süre ve uyarıcı öncesi dönemle ilgili bu sonuçlar, atlanan uyarıcıya doğru beynin bir hazır oluşluk ve beklenti içine girmesinin göstergesi olarak yorumlanabilir.