Askeri mahkemelerin görev alanı

Askeri Mahkemelerin Görev Alam Konulu tezimizde, 1961 Anayasası ile anayasal bir kurum olarak hukuk düzenimize dahil olmuş olan askeri ceza yargısına ilişkin askeri yargının görev alanını incelemeye çalıştık. Askeri mahkemeler, görev ve yetkileri Anayasa ve Kanımlarla gösterilen özel mahkemelerdir. Özel mahkemeler olan askeri mahkemelerin doğal yargı alanına sahip olduklarını söyleyebilmek için görev alanının kuruluş amaçlarına uygun olarak saptanmış olması gerekmektedir. Bir ordunun varlığı, adi suçlardan ayrı bir takım askeri suçların bulunması, ordu birliklerinin her bulundukları yerlerde genel mahkemelerin bulunmayışı, ordu içinde disiplinin sağlanması için yine ordu içinde bir mahkemenin bulunup suçun işlenmesiyle bozulan disiplinin yeniden ve süratle kurulmasına ihtiyaç duyulması, savaş zamanında genel mahkemelerin çalışamaz hale gelmeleri ihtimaline binaen bu gibi zamanlarda görev yapacak askeri mahkemelerin daha barış zamanında kurulup çalışmaya başlamaları lüzumu, askerlik cami, asının kendine has bir takım kuralları bulunup, bu kuralların ancak bu camiaya mensup kişilerce değerlendirilebileceği askeri mahkemelerin varlığını izah eden sebepler olarak ileri sürülmüştür. Anayasanın 145. maddesinde asker olmayan kişilerin özel kanunda belirtilen askeri suçları ile kanunda gösterilen görevlerini ifa ettikleri sırada veya kanunda gösterilen askeri mahallerde askerlere karşı ' işledikleri suçlara bakmak görevinin, askeri mahkemelere ait olduğu belirtilmiştir. Savaş ve sıkıyönetim hallerinde görev alanının belirlenmesinin kanunla düzenleneceği öngörülmüştür. Anayasadaki bu düzenlemeye paralel olarak 353 sayılı Kanunun. 11. maddesinde ve 14. maddesinde barış ve savaş zamanında sivil kişilerin askeri mahkemelerde yargılanacakları durumlar gösterilmiştir. Askeri mahkemelerin varlık gerekçeleri göz önüne alındığında asker olmayan kişilerin barış zamanında askeri mahkemelerde yargılanmamaları gerekmektedir. Mevcut düzenlemeler itibariyle barış zamanında askeri mahkemeler asker olmayan kişiler için doğal yargı alanına sahip değildir. Savaş zamanında ise askeri mahkemelerin asker olmayan kişileri yargılamaları halinde doğal yargı alanına sahip olduğunu söylemek mümkündür. Anayasanın L4 5. maddesinde askeri mahkemelerin asker kişilerin askeri suçları ile asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde veyahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevli oldukları belirtilmiştir. Anayasada öngörülen bu durum 353 sayılı Kanunun 9. maddesinde de aynen yer almıştır. Askeri mahkemelerin varlık gerekçeleri göz önüne alındığında asker kişilerin sırf askeri suçlarından dolayı askeri mahkemelerde yargılanmaları uygundur. Bir asker kişinin sivil bir kişiye karşı işlemiş olduğu genel bir suçu askeri mahalde işlemesi halinde askeri mahkemeye, aynı suçu askeri olmayan bir mahalde işlemesi halinde genel mahkemelere tabii kabul etmenin geçerli bir sebebini söylemek mümkün gözükmemektedir. Disiplini çok geniş manada anlayarak askeri mahalde işlenen her suçun disiplini bozduğu ve asker kişinin askeri mahkemede yargılanması gerektiğini söylemek ordunun esas varlık nedeni olan disiplin anlayışına da ters düşer. Asker kişilerin askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlarda askeri yargı doğal yargı yeridir.