Integrating model bases with data bases in the design of decision support systems

Son on yılda, özellikle karar süreci sırasında kullanılmak üzere tasarlanan, Bilgisayar Destekli Sistemlerine karşı, ilginin büyük ölçüde arttığı gözlenmiştir. Bu ilgi bilhassa, yönetim bilimlerin son zamanlarda geliştirdiği tekniklerin kullanımında karşılaşılan zorluklar neden ile, doğal olarak artmıştır. Karar verme süreçlerinde gereken uzmanlıkla, kullanıcıların sınırlı tecrübeleri arasında köprü vazifesi gören bu sistemler, bilgisayar bilimleri yazılım pazarlarında görülmeye ve kabul edilmeye devam etmektedir. Karar Destek Sistemlerin tasarımında kullanılmak üzere, bu çalışmada her kuruluşta mevcut olan veri tabanı ile model tabanını bütünleştiren, pratik bir teknik önerilmiştir. Öngörülen esnek bir yapı sayesinde, bu çözümde bilgisayar bilimlerinde sık sık rastlanan gelişmelere her zaman uyum sağlanmasına imkan verilmiştir. Kullanıcıların farklı tecrübelere ve karar verme yöntemlerine sahip oldukları, dikkat edilen diğer bir özelliktir. Bu neden ile önerilen sistemde, şahısların ihtiyaçlarına göre, yapının kolay değişebilmesi için tedbirler düşünülmüştür. Önerilen çözümde, uygulama alanrındada faydalı olabilmek gayesi ile, kısa vadeli planlama çalışmalarında, finans yöneticilerin nakit seviyelerini kararlaştırken, karşılaştıkları zorlukları yenmeye yardımcı olacak bir sistem, konu olarak seçilmiştir. Bu uygulamayı seçmenin bir diğer nedeni ise, son zamanlarda artan JIT, CAD/CAM ve CİM gibi planlama ve izleme yöntemlerin, yönetimde kullanılması ile, finans pazarlarında arz edilen factoring, leasing ve repo gibi yeni vasıtaların kullanıma arz edilmesi olmuştur. Bahsi geçen uygulamalar nedeni ile, klasik bütçeleme teknikleri artık nakit ile ilgili karar verme sorunlarına çözüm sağlaması imkan dahilinde görülmüyor. Klasik bu yöntem yerine lineer programlama tekniği için UNDO, ve dinamik benzetim tekniği için DYNAMO, paket programlan kullanılmıştır. Ayrıca DBASEIII PLUS veri tabanının oluşmasında ve sistemi yönlendiren yordamların yürütülmesi için tek ortam olarak kullanılmıştır. Bu programlar yardımı ile yaratılan ve nihai bir ürün olan, UNISON paket program -bu isim tek sesliliği ifade ettiği için kullanılmıştır. bu çalışma için yapılan araştırmaları özetlemekle beraber, aynı zamanda bu yazının belkemiğini teşkil etmektedir. Önerilen bu paket program nakit yöneticilerine, kurumun değerini en yüksek seviyede tutacak şekilde, para ihtiyaç olduğu zaman alınması gereken borç miktarın; fazlalık halinde ise ne kadarının değerlendirilmesi gerektiğini, göstermektedir. Geliştirme safhası sırasında, kullanımı kolay ve verimli bir karar destek tekniği geliştirmek, hedef olarak alınmıştır. Bu amaca yönelirken sistemin karşılıklı iletişim yöntemler yardımı ile alt ve bağımsız yordamlardan kurulması gerektiği ortaya çıkmıştır. Sistemde bu neden ile, kullanıcı programda bulunan yardımcı öğeleri, sadece seçeceği bir tuşu basarak kullanabilir durumdadır. Paket program yedi alt yordamdan oluşmaktadır: veri editörü, model editörü, rapor düzenleyici, çalışma modeli bütünleştirici, çalışma modeli yürütücü, çıktı değerlendirici, ve hazine kılavuzu. Ayrıca bir yardım modülü de gerekli ön bilgileri vermektedir. Çalışmanın ilk bölümünde, hedef ve bu hedefe varmak için geçirilen evreler özetlenmiştir. Bölümün amacı, böyle bir projenin gelişmesinde kullanılan yöntemi İrdelemektir. Ayrıca yönetim bilimlerinde kullanılan sayısal teknikler -programlama, benzetim, deneme gibi- bu projede nasıl denendiğinde açıklanmıştır. Karar verme konusunda yayınlardan yapılan bir özet ikinci bölümde yer almaktadır, özellikle, yönetimin değişik -üst, orta ve çalışma kademelerinde kullanılan sayısal yöntemlere önem verilmiştir. Üst kademe yönetiminde kullanılan bu yöntemlerin verimliliği hakkında son yıllarda sorgulamalara rastlanmaktadır. Orta kademenin ilginç konularından biri ise stok kontrolüdür. Malzeme maliyeti yüksek olan kuruluşlar için stokların asgari seviyede tutulması, başarının önemli bir unsurudur. Bu bölümün son kısmında ise, çalışma kademesindeki karar verme örneği olarak nakit dengesi problemi irdelenmiş, konu daha sonra uygulama bölümünde tekrar ele alınmıştır. Karar destek sistemleri, üçüncü bölümün konusudur. Yayınlara geniş bir pencereden bakıldığında, konu ile ilgili çalışmalar, 1970'lerde başlamış olduğu halde, 1980 yıllarından sonra mikrobilgisayarların değişmelerine paralel olarak, hızlı bir gelişme gözlenmektedir. Yönetim bilimlerinden özellikle, matematik programlama ve benzetim konuları ile ilgili pek çok ilginç uygulamalara rastlanmaktadır. Bu çalışmalardan bazıları ayrıntılı olarak bu bölümde ele alınmıştır. Karar destek sistemlerinin tasarımını ele almadan önce, dördüncü bölümde, kullanılacak lineer programlama, dinamik benzetim, veri tabanı ve onunla ilgili bütünleştirici programlama teknikleri, örnekler ile ele alınmaktadır. Nakit dengesi ile yakın ilişkisi en iyi seviyeyi bulmak gereği nedeni Ne ve şu sıralarda konuya gösterilen yakın ilgiyi de düşünerek, Stok Kontrol problemi, karar destek sistemi tasarımı açışından örnek olarak alınmıştır. Beşinci bölümünde, karar destek sistemlerinde uygulanan tasarım prensipleri, ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Burada sistemi meydana getiren yedi yordam, sistem analizi açısından incelenmiştir. Uygulamada, verinin ve modellerin nasıl işleneceği, bu bilgilerin çalışan model haline nasıl getirileceğini, modelleri kullanarak neticelerin değerlendirilip nasıl saklanacağı işlenmiştir. Marmara Üniversitesi Bütünleşik İmalat Merkezinde geliştirilen ve veri tabanı teknikleri kullanarak yapılan ilk çalışmaların özeti, yine bu bölümde yer almaktadır. Bir önceki bölümünde ayrıntıları açıklanan tasarım prensipleri, altıncı bölümde uygulanmaktadır. Nakit Dengesi Karar Destek Sistemi olarak adlandırılan uygulamada, sade teknikler ve tek bir ortamda geliştirilen parametrik modeller -katsayılar ve sabiteler yerine değişkenler kullanarak- onlara ait veriler ile bütünleştirilmektedir. Kullanıcı, sistemin özelliklerini bilmeden, menüler yardımı ile, programın içinde bulunan seçenekleri kullanarak uygulamaları sonuçlandırması mümkündür. Program geliştirilirken, esneklik ön plana alınmıştır. Kullanılan kütüklerin yapısı, ilerde daha değişik donanımlara geçmesi ihtimali göz önünde tutularak tasarlanmıştır, şu sıralarda çok revaçta olan SQL veri tabanı paket programı, büyük ve küçük bilgisayarlarda kullanılması söz konusu olduğuna göre, Nakit Dengesi için Karar Destek Sistemi UNISON için bu ayrıntı dikkate alınmıştır. UNISON 'da klasik muhasebe prensipleri göz önünde tutularak programlanmıştır. Program neticeleri alışılagelen Finans raporların formatında görülmekle beraber, orta kademenin günlük izleme çalışmalarında kullanılabilmesi bakımından her hesabın işlemleri ayrı ayrı görülebilmektedir. Karar süreçlerine, birden fazla kişi veya kurumun dahil olması halinde, gerçek zamanda ve bir ağ içersinde çalışacak bir düzenin kurulması gereği düşünülerek, yapılan ön çalışmalar özetlenmiştir. / Sonuç olan son bölümde, yeni çalışmalara ışık tutabilecek bazı yorumlar yapılmaktadır. Deneme çalışmaları sırasında, önemli bir gerçek ortaya çıkmıştır: program, politika olarak seçilen nakit seviyelerine ve o andaki şartlarına göre yatırım yapmak veya kredi almak kararı almaktadır. Halbuki gerçek uygulamalarda, yatırım veya kredi kararları daha geniş bir zaman dilimin şartlarına göre alınmaktadır. Bu çalışmada iki-dönemli benzetim modeli yeni bir çözüm olarak önerilmektedir. Buna göre benzetim modelin ilk çalışmasında hiçbir karar alınmayacak, kararlar, benzetimden belli bir süreç için toplanan verilere göre ikinci bir çalışmada alınacaktır. Diğer bir sonuç ise, bütün neticelerin bir araya toplandığında, bir bilgi tabanı oluşması imkan dahilinde görülmekle beraber, konu çalışmaların kapsamı dışında tutulmuştur. Bu çalışma, son yıllarda araştırmacı ve uygulamacıların bu yüzyılda yönetim bilimleri için geliştirdikleri sayısal tekniklerin daha geniş bir tabana yayılması için öngörülen tekniklere katkısı olacak düşüncesi ile yapılmıştır. Ana hatları ile vurgulanan bu teknikler, daha fazla yaygınlaşması halinde, yönetim için destek sistemlerinin daha verimli kullanımı, mümkün olacağı görülmektedir. IX