Susuz ilçesinin beşeri ve ekonomik coğrafyası

Susuz, Doğu Anadolu Bölgesi'nin Erzurum-Kars Bölümü'nde, Kars İli idari sınırları içinde yer alan bir ilçedir. İlçe arazisi büyük ölçüde Kars Çayı ve onun kolu olan Susuz Çayı havzası sınırları içinde kalır. İlçe idari sınırları içinde 27 köy yerleşmesi yer almaktadır. İlçe'nin idari merkezi 2013 sayımına göre 2567 nüfusa sahip olan Susuz Kasabası'dır. İlçe'nin toplam nüfusu ise 11 820 (2013 yılı)'dir. Susuz İlçe arazisi güneyde Kars İli Merkez İlçesi ile komşudur. Kuzey-kuzeybatıda Ardahan Merkez İlçe ile batıda Ardahan iline bağlı Göle İlçesi ve doğuda ise Arpaçay İlçesi arazisi ile sınırlara sahiptir. Susuz İlçe idari alanı yaklaşık olarak 655 km 'dir. Araştırma sahamızı oluşturan Susuz İlçesi doğal çevre şartları açısından büyük ölçüde içinde yer aldığı Doğu Anadolu Bölgesi'nin Erzurum-Kars Bölümü özelliklerine sahiptir. İlçe toprakları Kars-Ardahan Platosunda akım gösteren Kars Çayı ve onun kolları tarafından aşındırılmış arazilerden oluşur. İlçe arazisi büyük çoğunlukla volkanik oluşum kökenli formasyonlara sahiptir. İlçedeki en yüksek yeri Kısır Dağı olup, burada yükselti 3197 m'yi bulur. Sahanın en düşük yeri ise Susuz Çayı'nın İlçe arazisini doğudan terk ettiği bölge olup, burada ise yükselti yaklaşık olarak 1625 m.'dir. Susuz doğal çevre koşullarında olduğu gibi beşeri ve ekonomik yönleriyle de bölgenin karakterini yansıtır. İlçe nüfusunun cumhuriyet dönemindeki incelendiğinde, 1975 sayımına kadar sürekli bir nüfus artışı söz konusu iken, bu tarihten sonra büyük bir nüfus kaybı yaşanmıştır. Örneğin Susuz 2013 yılında 11 820 nüfusu ile 1935 yılı (9 292) nüfus sayımından sonra en düşük nüfusuna sahip olmuştur. Benzer nüfus profilini ilçenin bağlı olduğu Kars İli'nin diğer ilçeleri ve hatta Doğu Anadolu Bölgesi'nin birçok yerinde gözlemlemek mümkündür. Ekonomik kaynaklar açısından sınırlı olanaklara sahip olan Susuz, belirli bir sayının üzerinde nüfus birikimini başarılamadığı ilçelerden biridir. İlçenin merkezi durumundaki Susuz Kasabasındaki bazı hizmet sektörü olanaklarını bir kenara bırakırsak, genel ekonomik işleyiş hayvansal ve bitkisel üretim üzerine temellenmiştir. Hayvansal üretim büyük ölçüde mera hayvancılığı şeklinde sürdürülmekte olup, köylerin birçoğu halen geleneksel yaylacılık faaliyetleri ile bu ekonomiyi desteklemektedir. İlçe ekonomisinin, şimdilik büyük ölçüde potansiyel durumda olsa da, önemli olabileceğini düşündüğümüz kaynaklarından birisi de turizm olanaklarıdır. Aygır Gölü, Su uçan Şelalesi, Doyumlu Kaya Yazıtları, Bendivan Kalesi, Kafkas kültürüne ait etno-kültürel değerler ilçenin başlıca turistik çekicilikleridir. Susuz ulaşım açısından avantajlı bir konumda yer alır. Kars üzerinden Gürcistan'a ulaşan karayolu ilçe sınırları içinde geçer. Ayrıca inşası tamamlanmak üzere olan Bakü-Tiflis-Kars Demir İpekyolu projesinin bir bölümü Susuz ilçesi sınırları içinden geçmektedir. Bu ulaşım hattının ilçe için fırsatlar barındırdığını söyleyebiliriz. Çalışmada, nüfusu giderek azalan yerleşmelere sahip olan Susuz'un turizm, ulaşım ve modern yöntemlerle gerçekleştirilecek hayvansal üretim faaliyetleri ile belirli ölçüde de olsa günümüzden daha ileri düzeyde kalkınabileceği görüşüne ulaşılmıştır. Çalışmanın sonucunda geri kalmışlık veya az gelişmişliği doğal çevre koşullarının mevcut durumu ile açıklanmanın isabetli olmayacağı, şiddetli karasal iklim alanları ve yüksek rakımlı yerlerde de kalkınmış bölgelerin oluşturulabileceği kanaatini taşımaktayız. Çünkü modern beşeri coğrafyanın, doğal peyzajın başlıca şekillendiricisi olarak işaret ettiği insan odaklı anlayış, bunu gerektirmektedir. Yukarıda sözünü ettiğimiz sektörlerin öncelikli olarak ele alınacağı kalkınma stratejileri sayesinde Susuz'un belirli ölçüde gelişebileceğini söylemek mümkündür. Çünkü doğru planlamalar ile daha önce geri kalmış durumda olan birçok bölgenin kalkındığını, geri kalmışlığın bir kader olmadığını dünyadan örnekler ile gözlemlemekteyiz.