Karasu Çayı Havzasının hidrografik planlaması

Türkiye'nin güneyinde yer alan ve Amanos Dağlarının doğu yamaçları ile Kurt Dağlarının batı yamaçları arasında, Doğu Afrika rift vadisinin kuzey segmentine karşılık gelen Karasu Çayı Havzasının ele alındığı bu çalışmada, Türkiye ve Suriye topraklarından oluşan havzanın hidrografik açıdan planlaması yapılmıştır. Coğrafi bakış açısı ve bütüncül yaklaşım, insan ve doğal çevre temelli olarak sürdürülebilirlik ilkesine uygun bir şekilde çalışmanın her aşamasına yayılmış ve entegre havza yönetiminden farklı olarak en ekonomik değil, hem doğal ortamın hem de insanın en yüksek faydayı temin edebileceği en doğru kullanımın ne şekilde olacağı üzerinde yoğunlaşılmıştır. Üç bölüm üzerine kurgulanan çalışmanın ilk iki bölümü ağırlıklı olarak verilerin sistematize edilmeleri ile ölçüm ve analizler ekseninde veri tabanının güçlü kılınmasına, üçüncü bölümü ise güçlendirilen bu veri tabanına dayanarak havzanın hidrografik açıdan planlamasının yapılmasına ayrılmıştır. Giriş bölümünde amaç, kapsam ve metot ortaya konularak, Karasu Çayı Havzasının hidrografik özelliklerinin şekillenmesinde etkili olan genel coğrafi faktörler üzerinde durulmuştur. Sırasıyla fiziki coğrafya unsurları ile beşeri ve ekonomik coğrafya unsurları alt başlıklarıyla birlikte ayrı ayrı ele alınmıştır. İlgili haritaların oluşturularak gereken kısımlara iliştirilmesi ile anlatım güçlendirilmiş ve ifade zenginliğinin ortaya çıkması sağlanmıştır. Havzanın hidrolojik ve hidrometrik özelliklerinin incelendiği birinci bölümde havzadaki su potansiyeli belirlenmiş, yeraltı ve yerüstü sularının durumu gözden geçirilerek, akarsu şebekesinin oluşum ve gelişimi üzerinde durulmuştur. Ayrıca havzanın hidrolik ve hidrolojik özelliklerinin daha iyi kavranması için gerek mevcut literatürde yer alan, gerekse bu çalışmaya özgü bir takım yeni yöntemlere göre analiz ve hesaplamalar yapılmıştır. Sonuçta havzanın ortalama akış dağılışı, su kalitesi, yük ve sedimantasyon durumu, taşkın özellikleri ve kullanılabilir su potansiyeli hakkında somut verilere ulaşılmıştır. Böylelikle herhangi bir ölçüm ve rasadın bulunmadığı birçok alt Havza hakkında tümdengelim mantığı ile verilere ulaşılmış, bu veriler sayesinde de her alt havza kendi dinamikleri içerisinde değerlendirilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde Karasu Çayı Havzasının morfometrik karakteristikleri üzerinde durulmuştur. Morfometrik özellikler alansal, çizgisel ve yüzeysel parametreler olmak üzere üç gruba ayrılarak değerlendirilmiştir. Böylelikle havzanın jeomorfolojik ve hidrografik yapısına analitik yolla somut bir görünüm kazandırılmıştır. İzlenen yolu ve elde edilen sonuçları daha anlaşılır kılmak için morfometrik analizlerin dayandırıldığı formüller, analiz sonuçlarını görsel hale getiren haritalar, grafikler ve şekillerden faydalanılmıştır. Bu şekilde elde edilen havzanın alansal, çizgisel ve yüzeysel bileşenlerine dair veriler Karasu Çayı Havzası ile alt havzaları ölçeğinde yorumlanmıştır. Çalışmanın son bölümü, önceki iki bölümün hülasası konumundadır. Burada daha önceki veriler ışığında öncelikle havzanın su bilançosu çıkarılmıştır. Ardından da güncel durum ile 10, 25, 50 ve 100 yıl sonranın muhtemel şartlarına göre su bütçesi oluşturulmuştur. Bu kapsamda katastrofik, ekonomik, sosyo-kültürel değerlendirmeler ile jeo-stratejik ve hidro-politik durum tespiti yapılarak, en uygun fiziki ve beşeri şartların tesis edilmesine ön ayak olacak planlama önerileri geliştirilmiştir. Sonuç itibariyle, ideal havza planlamasına bir adım daha yaklaşma gayesiyle ortaya çıkan bu çalışmada, multi-disipliner karaktere sahip olan havza yönetimi meselesine coğrafi bakış açısı ile yeni ve daha kuşatıcı bir perspektif kazandırılmaya çalışılmıştır. Zaten doğası gereği değişken ve çok bileşenli olan su kaynaklarının yorumlanıp planlanması da ancak doğal çevrenin bütün unsurlarını ve bu unsurlar arasındaki ilişkileri aynı pota içerisinde harmanlayıp muhasebe edebilecek olan coğrafi bakış açısıyla bihakkın yapılabilecektir.