Sinop şehrinin mekansal gelişiminin coğrafi perspektifle analizi

Şehirler insanoğlunun meydana getirdiği karmaşık yapılardır. Şehirlerde ekonomik sistemler, kültürel yaşam, siyasi örgütlenme ve değişim-dönüşüm bir plan dahilinde yapılmaktadır. Araştırma alanı Karadeniz Bölgesi'nin Batı Karadeniz Bölümü'nde yer almaktadır. Sinop şehrinin yönetim sahasını 13 mahalle ve mücavir alanda bulunan iki köy oluşturmaktadır. 2016 yılı imar planına göre Sinop şehri 2,286 hektardır. Bu araştırmanın amacı Sinop şehrinin gelişimine neden olan faktörleri mekansal açından incelemektir. Ayrıca şehirde arazi kullanımında meydana gelen değişiklikler Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Uzaktan Algılama Teknikleri kullanılarak analiz edilmiştir. Bunlara ek olarak Analitik Hiyerarşi Prosesi baz alınarak şehirsel uygunluk modeli geliştirilmiştir. Çalışmada nitel araştırma tekniklerinden betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Tarama modelinin analizinde betimsel istatistikten yararlanılmıştır. Tarama verilerini Türkiye İstatistik Kurumu, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Sinop Belediyesinden alınan nazım ve imar planları gibi ikincil veriler oluşturmaktadır. Literatürde doktora düzeyinde şehir coğrafyası çalışmaları bir konuyla ilişkili olarak ele alınmaktadır. Şehirsel modelleme, CBS ve Uzaktan algılama çalışmaları oldukça azdır. Çalışmanın amaçlarından birisi de literatüre katkı yapmaktır. Sinop şehri tarihsel süreçte liman ve ticaret fonksiyonuyla ön plana çıkmıştır. 20. yüzyılın sonlarına doğru Samsun-Sivas demiryolu açılmış ve Trabzon Limanı hinterlandını güçlendirmiştir. Bu durum Sinop şehrinde liman ve ticaret fonksiyonun önem kaybetmesine neden olmuştur. Böylece Sinop şehri Karadeniz Bölgesi'nde ticaret ve deniz ulaşımı açısından geri planda kalmıştır. 21. yüzyılda Sinop şehir nüfusunun artması, karayolu sistemlerinin gelişmesi, sanayileşmenin nispeten sağlanması sonucunda şehrin sosyoekonomik özellikleri çeşitlenmiştir. 2020 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi'ne göre Sinop, Türkiye'nin yaşlı nüfus oranı en fazla olan il olma özelliğiyle dikkat çekmektedir. Aynı zamanda kadın ve erkeklerde en yüksek ortanca yaşa sahip ildir. Araştırma sonucunda uydu fotoğraflarından (1985-2021) elde edilen bulgularda şehir ve mücavir alan sahasında yer alan yerleşmeler %61, 3 oranında genişlediği ortaya çıkmıştır. 1985'te 1287, 65 hektar olan yerleşme alanları, 2021'de 2077, 48 hektara yükselmiştir. Bu süre zarfında sulak alanlar 4,74 hektardan 57,75 hektara çıkmıştır. 1985'te 969, 81 hektar olan tarım arazileri, 2021'de 272, 07 hektara gerilemiş, yani %71, 9 oranında küçülmüştür. Son olarak orman arazileri %8,4 oranında azalmıştır. Bu durumu ortaya çıkaran temel sebep, kent nüfusunun artması ve sanayileşme faaliyetleridir. Analitik Hiyerarşi Prosesiyle şehirsel uygunluk analizi sonucunda şehri oluşturan mahalleler ve mücavir alan toplamda 6743, 58 hektar olarak tespit edilmiştir. Bu alanların 308, 53 hektarı az uygun alanlar, 810, 45 hektarı orta uygun alanlar, 2894, 85 hektarı uygun ve 2729, 74 hektarı çok uygun alanlardır. Oransal olarak incelendiğinde %4,5'i az uygun, %12'si orta uygun, %42,9'u uygun ve %40,6'sı çok uygundur. Sinop şehri ve mücavir alanın %83,5'i yerleşim açısından uygun şartlar taşımaktadır.