Türkiye'de belediyelerin sosyal hizmet ve sosyal yardım politikaları: Batı Akdeniz örneği

Ekonomik ve sosyal açıdan yardıma muhtaç kişi, aile ve gruplara fayda sağlamayı, destek olmayı, insan haysiyetine uygun yaşayış düzeyinin gerçekleşmesine katkıda bulunmayı amaç edinen sosyal hizmet ve sosyal yardım uygulamaları kamu yönetiminin faaliyette bulunmakla yükümlü olduğu en önemli alanlardan birisidir. Özellikle II. Dünya Savaşı sonrası gelişen sosyal refah devleti anlayışı, sosyal hizmet ve yardım uygulamalarının şekillendirilmesinde geleneksel yardımlaşma ve dayanışma müesseselerine kıyasla kamu yönetimi birimlerinin daha aktif politika izlemesini gerekli kılmıştır. Ülkemizde de sosyal hizmet ve yardım konularında gerek merkezi yönetim gerekse yerel yönetimler, parçalı yapıya ve pek çok yapısall sorunlarına rağmen, önemli görevler üstlenmektedir. Bu çalışmada Türkiye'de sosyal hizmet ve yardım politikalarını yürüten kurumlardan birisi olan belediyeler ele alınmıştır. Yönetimi halkın özgür tercihi ile oluşan belediyeler, merkezi yönetimin sosyal hizmet ve yardımlarına ilişkin eksikliklerini, özellikle belde halkına psikolojik ve mekansal yakınlık avantajlarını da kullanarak gidermeye çalışan paydaşları, yerel düzeyde uygulayıcılarıdır. Bu tezin amacı, değişen kamu yönetimi paradigması etkisinde belediyelerin sunmuş olduğu sosyal hizmet ve yardım faaliyetlerinin incelenmesidir. Yardımlardan faydalanan bireylerin bağlı bulundukları belediyelerin sosyal hizmet ve yardım politikalarını algılamalarında ortaya çıkan farklılıkların saptanması ve değerlendirilmesi ise çalışmanın bir diğer amacını oluşturmaktadır. Bu bağlamda tezin ilk bölümünde sosyal hizmet ve sosyal yardım kavramlarına ve bu kavramların sosyal politika içerisindeki yerine ve tarihi gelişimine değinilmiştir. İkinci bölümde, Türkiye'de merkezi yönetim ve yerel yönetimlerin sosyal hizmet ve yardımlarına ilişkin görevlerinin tarihi gelişimi, kamu yönetimi anlayışında yaşanan dönüşümün sosyal hizmet ve sosyal yardımlara etkisi ve yerelleşme olgusunun güçlenmesiyle birlikte yerel yönetimlerin yürüttüğü sosyal hizmet ve yardımlara ilişkin görevlerinde yaşanan değişim ele alınmıştır. Üçüncü bölümde sosyal belediyeciliğin gelişimi ile belediyelerin yenilenen görevleri, yükümlülükleri, faaliyetleri ve paydaşları anlatılmıştır. Son olarak dördüncü bölümde, Batı Akdeniz Bölgesi'nin sosyo-ekonomik özellikleri ve belediyelerin sosyal hizmet ve yardım faaliyetleri değerlendirilmiştir. Batı Akdeniz Bölgesi'nde yer alan belediyelerin sosyal hizmet ve yardımlarından faydalanmakta olan ihtiyaç sahiplerinin demografik özellikleri ile bu hizmet ve yardımlara yönelik algıları, literatürde yaygın olarak kullanılan çeşitli istatistiksel testler yoluyla analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulardan, Batı Akdeniz Bölgesi'nde yer alan il belediyeleri tarafından üstlenilen sosyal hizmet ve yardımlarından yararlanan kişilerin demografik özelliklerinin benzerlik gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte çalışma kapsamında yer alan Antalya Büyükşehir, Isparta ve Burdur belediyelerinde sosyal hizmet ve yardım politikalarının niteliğinde, kapsamında, yönetiminde ve kurumsal yapılanmasında temel farklılıkların olduğu saptanmıştır.