Experience and expression of emotions in marital conflict: An attachment theory perspective

Bu çalışmanın amacı, evlilikte yaşanan çatışmada hissedilen ve ifade edilen duyguların, eşlerin bağlanma yönelimleri ve evlilik uyumları arasındaki ilişkideki aracı rolünü araştırmaktır. Geçmiş araştırmalar, bağlanma boyutları ve/ya stilleri ile ilişki doyumu arasında güçlü bir ilişki olduğunu göstermiştir. Ayrıca, geçmişş çalışmalar yaşanan olumsuz duyguların ve bu duyguların işlevsiz şekilde ifade edilmesinin ilişkinin kalitesi bakımından yıkıcı etkisini ortaya koymaktadır. Bu çalışmada, Aktör-Partner Bağımlılık Modeli (APIM, Kashy & Kenny, 2000) kapsamında evlilik çatışmalarında yaşanan duyguların ve bunların ifade edilme biçimlerinin karı ve kocanın bağlanma boyutları ve her iki eşin ikili uyumu arasındaki ilişkide aracı değişken rolü incelenmiştir. Böylece iki farklı çalışma alanı görgül olarak ilişkilendirilmiştir. Genel olarak karı ve kocanın kaygı ve kaçınma boyutlarının olumsuz duygu deneyimi ve bu duyguların yıkıcı şekilde ifade edilmesi ile olumlu ilişki göstermesi beklenmektedir. Bu etkinin de her iki eşin evlilik uyumunu olumsuz bir şekilde etkilemesi beklenmektedir. İlk olarak, Türk kültürüne özgü yaşanılan duygu türleri ve bunların kültüre özgü dışavurumlarının olup olmadığını incelemek amacıyla hem nicel hem de nitel ön çalışmalar yapılmıştır. Ön çalışma sonuçları dikkate alınarak kızgınlık, üzüntü ve suçluluk duygularının ifadelerini kapsayan üç ayrı ölçeğin güvenirliği ve geçerliği sınanmıştır. Ana çalışmaya erken dönem evlilik yıllarında olan 167 çift katılmıştır. Evli çiftler temel çalışma değişkenleri olan bağlanma, duygular ve evlilik doyumuna ilişkin çok sayıda ölçeği ayrı ayrı doldurmuşlardır. Yaşanan duyguların ve bunların ifade edilme stillerinin, karı ve kocanın bağlanma boyutları ile her iki eşin evlilik uyumu arasındaki ilişkide aracı değişken rolünü araştırmak için APIM modeli kullanılarak bir dizi iz analizi yapılmıştır. Bulgular hem karı hem de kocaların kaçınmacı bağlanma boyutunun eşlerin evlilik uyumunu yordamada en güçlü değişken olduğunu göstermiştir. Eşlerin hissettiği duyguların aracı rolü incelendiğinde ise, kadınların hayal kırıklığı duygusu ve erkeklerin kızgınlık duygusunun temel aracı değişkenler olarak öne çıktığı bulunmuştur. Kızgınlık ifadesi açısından bakıldığında, sonuçlar kadınların ve erkeklerin yaygın kızgınlık stilinin, bağlanma boyutları ve evlilik uyumu arasındaki ilişkide aracı rolü oynadığını göstermiştir. Üzüntü ifadesinin aracı rolüne ilişkin analizler, sadece bir aktör aracı rolünün anlamlı olduğunu göstermiştir. Kaçınan bağlanma yönelimi yüksek olan kocaların üzüntülerini ifade ederken daha çok yalnızlık/olumsuz davranış tarzını kullandıkları ve bu davranış tarzının kendi evlilik uyumlarını düşürdüğü bulunmuştur. Ancak, karı ve kocaların suçluluk ifade stillerinin, eşlerin bağlanma stilleri ve evlilik uyumları arasındaki aracı rolü istatistiksel olarak anlamlı değildir. Bu çalışma her bir eşin bağlanma boyutunun hem kişinin kendisinin hem de eşinin hissettiği duyguyu ve bu duyguyu nasıl ifade edildiğini yordamadaki gücünü ve bunun eşlerin evlilik uyumunu belirlemedeki rolünü araştırarak geçmişş araştırmalara katkı sağlamaktadır. Çalışma bulguları, hem kuramsal ve pratik uygulamalar hem de gelecek araştırmalar bakımından tartışılmıştır.