Evlilikte çift uyumunun erken dönem uyum bozucu şemalar ve aile işlevleri bağlamında incelenmesi: Bir yapısal model çalışması

Amaç: Bu araştırmanın amacı evlilikteki çift uyumunun açıklanmasında, ilgili alan yazın çerçevesinde rol oynadıkları düşünülen erken dönem uyum bozucu şema alanlarının ve aile işlevlerinin yordayıcılığının belirlenmesidir. Bu amaç doğrultusunda, ilk aşamada, evlilikteki çift uyumunun ölçülebilmesi amacıyla, Türk kültürüne özgü Yakın İlişkilerde Algılanan Uyum Ölçeğinin geliştirilmesi, geçerlik ve güvenirliğinin sağlanması hedeflenmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında ise kuramsal bilgiler ve ilgili araştırmalar temel alınarak hazırlanan hipotez modelin yapısall eşitlik analizlerinden yapısall regresyon analizi ile test edilmesi hedeflenmiştir. Yöntem: Nicel araştırma olarak yürütülen bu araştırmada, nicel araştırma desenlerinden nedensel desen kullanılmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkeni evlilikteki çift uyumu, bağımsız değişkenleri uyum bozucu şema alanları, aracı değişkeni aile işlevleri ve moderatör değişkenleri ise cinsiyet, çocuk sahibi olup olmama durumu ve evlilik süresidir. Araştırmanın çalışma grubu 201 evli bireyden oluşmaktadır. Bu 201 evli bireyden 154'ü karı-koca olarak (77 evli çift) araştırmaya katılmıştır. Geriye kalan 47 evli birey ise eşleri dahil olmadan çalışmaya katılmışlardır. Katılımcıların demografik bilgilerinin ölçülmesinde araştırmacı tarafından oluşturulan Kişisel Bilgi Formu, evlilikteki çift uyumunun ölçülmesinde bu araştırma kapsamında araştırmacı tarafından geliştirilen Yakın İlişkilerde Algılanan Uyum Ölçeği, erken dönem uyum bozucu şemaların ölçülmesinde Young Şema Ölçeği Kısa Form- 3 ve aile işlevlerinin ölçülmesinde Aile Değerlendirme Ölçeği kullanılmıştır. Bulgular: Test edilen yapısall modelin uyum indeksleri incelendiğinde dört indeksin iyi uyum gösterdiği, dört indeksin ise kabul edilebilir düzeyde uyum gösterdiği görülmüştür. Uyum bozucu şema alanlarından yüksek standartların ve kopukluğun evlilikteki çift uyumunu anlamlı düzeyde yordadığı belirlenmiştir. Aile işlevleri ise evlilikteki çift uyumunu olumsuz yönde ve anlamlı düzeyde yordamıştır. Aile işlevlerindeki artışın evlilikteki çift uyumunu azalttığı ortaya konulmuştur. Aile işlevlerinin sadece kopukluk uyum bozucu şema alanının evlilikteki çift uyumuna olan yordayıcılığında kısmi aracılık rolü üstlendiği belirlenmiştir. Sonuç ve Öneriler: Bu çalışmadan elde edilen bulgular evlilikteki çift uyumunun, erken dönem yaşantılar sonucunda edinilen uyum bozucu şemaların olumsuz etkilerinden korunmasında ve geliştirilmesinde aile işlevselliğinin önemini göstermiştir. Bu bağlamda aile ve çift terapisi/danışmanlığı yürüten psikolojik danışmanlar, terapi/psikolojik danışma süreçlerinde, problem çözebilme, etkili iletişim kurabilme, aile sistemindeki rol dağılımını sağlıklı bir şekilde yapabilme, duygu alışverişini yeterli düzeyde sağlayabilme ve aile normlarını-kurallarını belirleyebilme gibi sistemik-yapısall aile kuramlarına ilişkin işlevsel öğeleri çalışabilirler. Bunların çalışılmasının ve geliştirilmesinin, bireylerin köken ailelerinden kendi kurduklara aileye olumsuz aktarım yapmalarını engelleyebileceği ve uyum bozucu şemalarının tetiklenmelerini önleyebileceği ileri sürülebilir.