Uçak kazalarında insan faktörü ve kokpit ekibi performansının geliştirilmesine yönelik uçuş emniyet yönetim uygulamaları

Havacılık emniyetindeki herhangi bir gelişme için, endüstrinin uçuş ekibi, mühendisler, üreticiler, hükümet yetkilileri ve özellikle de yönetim gibi bütün birimlerinin ortak çabalarım gerektirmektedir. Her birimin hayati önemi olan bir rolü vardır. Herhangi bir grubun yokluğu, görevi zorlaştırır ve başarıyı etkiler. Geçmişte insan faktörüne yönelik havacılık emniyetinin geliştirilmesi için yönergelerin güçlendirilmesinin yeterli olacağı düşünülmekteydi. Ancak bunun yeterli olmadığı ve gerek tasarım ve gerekse de uygulamada insan hatalarının azaltılmasını ve insan performansının artırılmasını amaçlayan kaza önleme tedbirlerinin alınmasında proaktif davranılmasının bir gereklilik olduğu anlaşılmış durumdadır. Her ne kadar emniyet herkesin göreviyse de, emniyetli bir örgüt yapısının oluşturulması, tüm örgüt mensuplarında emniyet bilincinin yerleştirilmesi, tehlikelerin belirlenmesi, gerekli önleme tedbirlerinin alınması ve uygulanmasında en büyük sorumluluk örgüt yönetimine düşmektedir. Yönetimin emniyete verdiği önem derecesi, bu örgütün ne derece emniyetli olduğunun ölçüsüdür. Tepe yönetiminde hakim olan emniyet anlayışı tüm örgütü etkisi altına alır. Uçuş harekat ve eğitim departmanı yöneticileri emniyetle ilgili sorumluluklarınm farkına varırlar ve emniyete yönelik politikaların oluşturulmasında daha etkili davranırlar. Emniyetle ilgili önlem ve önerilerin uçuş ekibine ulaştırılmasının ve uçuş ekipleri tarafından yönetime emniyete yönelik geri besleme sağlamalarının özendirilmesinin her zaman bir yolu vardır. Yönetim emniyetin sağlanması ve idamesine yönelik birçok davranış sergileyebilir, ancak en temel olanlar kalifiye personel seçimi, iyi donatılmış, bakımı iyi yapılmış ve standartlara uygun kokpit sunulması, dikkatli bir şekilde hazırlanan standart hareket usullerinin harfiyen uygulanması ve uçağı emniyetle uçurabilecek şekilde uçuş ekibinin eğitim ve kontrol programlarına tabi tutulmasıdır. Araştırmanın birinci bölümünde nedeni kokpit ekibi ve yönetim hatası ağırlıklı olan bir uçak kazasının Müşterek Kanaat Raporu'na yer verilmiş, ikinci bölümde de insan faktörü kavramı genel olarak açıklanmıştır. Üçüncü bölümde kaza ve hatanın doğasıyla kaza üreten faktörler üzerinde durulmuştur. Dördüncü bölümde emniyet kavramı ve örgütlerde etkin emniyet yönetimi prensipleri açıklanmıştır. Beşinci bölümde kokpit ekibinin performansım etkileyen faktörler ile performansın geliştirilmesi için yönetimin yerine getirmesi gereken faaliyetler hakkında ayrıntılı bilgi sunulmuştur. Altıncı ve son bölümde ise saha araştırmasının yapısı ile ilgili bilgiler verildikten sonra, araştırma yapılacak problemin tanımı yapılmıştır. Araştırmanın ön çalışmasında Anadolu Üniversitesi Sivil Havacılık Fakültesi, 2. Ana Jet Üs Uçuş Okul Komutanlığı Çiğli/İZMİR Uçuş ve Yer Emniyet Okulu Komutanlığı, Türk Hava Yollan Kalite Güvence Başkanlığı, Deniz Hava Üs Kliği Cengiz Topel/KOCAELİ, Hava Kuvvetleri Komutanlığı Denetleme Değerlendirme Dairesi Başkanlığı'nda yapılan çalışmalar ile internetteki havacılık sitelerinden elde edilen kaynaklardan sağlanan bilgiler, ikinci bölümden başlayıp, beşinci bölüme kadarki olan bölümlerde anlatılmaya çalışılmıştır. Daha sonra araştırmanın modeli, hipotezleri, örnekleme süreci, bilgi toplama yöntemiyle, Türk Hava Yollan A. O.'nda uygulanan anket sonuçlan değerlendirilerek, varsayımlann analizi yapılmış, sonunda ise anket uygulamasından elde edilen sonuçlann değerlendirilmesi yapılmıştır. XI