Yönetim kurulu yapısının finansal performansa ve risk alma eğilimine etkisi: Borsa İstanbul'da işlem gören bankalar üzerine bir uygulama

Kurumsal yönetim, yaşanan finansal krizler ve firma skandalları sonrasında, firmaların kötü yönetimlerine son vermek ve yönetim etkinliğini artırabilmek için son dönemde sıklıkla karşılaşılan bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Temelinde temsil, hizmetkarlık, paydaş, kaynak bağımlılığı, sinyal, miyop piyasa ve yönetsel egemenlik teorilerinin yer aldığı kurumsal yönetim, ulusal ve uluslararası boyutta firmaların finansman kararları ve finansal performansları kadar önemli hale gelmiş bir kavramdır. Kurumsal yönetim kapsamında yapılan çalışmalar ve düzenlemeler doğrultusunda uluslararası anlamda kabul gören dört temel ilke söz konusudur. Bunlar; eşitlik, şeffaflık, hesap verebilirlik ve sorumluluk ilkeleridir. Bu ilkeler arasında firmalar için en önemli organ konumunda olan ve firmaların temel politikalarına yön veren yönetim kuruludur. Yönetim kurulu, firmayı temsil eden, hissedarlar ile diğer paydaşlar arasındaki dengeyi dikkate alarak görevlerini yerine getiren ve firmanın piyasa değerini maksimize etmeye çalışan üst düzey yönetimi ifade etmektedir. Bu açıdan yönetim kurulu yapısı, firmaların finansal performansları ve risk alma eğilimlerine de doğrudan etki edebilmektedir. Çalışmada, bankacılık sektöründe faaliyet gösteren ve pay senetleri Borsa İstanbul'da işlem gören 16 bankanın 2007- 2014 yılları arasındaki yönetim kurulu yapılarının finansal performanslarına ve risk alma eğilimlerine olan etkisi, panel regresyon analiz yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Bu amaçla çalışmada, bankaların yönetim kurulu yapısını ifade eden yönetim kurulu tecrübesi, yabancı üye sayısı, yönetim kurulu üye sayısı, bağımsız üye sayısı, kadın üye sayısı, sektör tecrübesi, işletme veya iktisat eğitimi almış üye sayısı, lisansüstü eğitime sahip üye sayısı ve komite sayısı bağımsız değişkenler olarak belirlenmiştir. Diğer taraftan çalışmanın bağımlı değişkenlerinden biri olan finansal performans, özsermaye karlılığı (Return on Equity, aktif karlılık (Return on Assets ve Tobin's Q değerleri ile temsil edilirken, çalışmanın diğer bağımlı değişkeni konumunda olan risk alma eğilimi ise z-score yöntemi ile temsil edilmiştir. Ayrıca çalışmada bağımlı değişkenleri etkilediği düşünülen firma büyüklüğü ve finansal kaldıraç oranı da kontrol değişkenleri olarak analize dahil edilmiştir. Analiz kapsamında oluşturulmuş dört farklı regresyon modeli doğrultusunda yönetim kurulu yapısını ifade eden 9 bağımsız değişkenden, bağımsız üye sayısının ve yönetim kurulu üye sayısının finansal performansı artırdığı tespit edilirken; kadın üye sayısının ve komite sayısının ise finansal performansı düşürdüğü tespit edilmiştir. Diğer taraftan bağımsız üye sayısı ile risk alma eğilimi arasında pozitif ilişki belirlenmiştir. Z-score değerinin artmasının risk alma eğilimini düşürdüğü dikkate alındığında, bağımsız üye sayısının artması bankalarda risk alma eğilimini düşürmektedir. Model bazında değerlendirme yapıldığında ise bankaların yönetim kurulu yapısının, gerek finansal performansa gerekse risk alma eğilimine olan etkisinin düşük düzeyde olduğu sonucuna da ulaşılmıştır.