Bankaların iç denetimi ve uygulamalı bir örnek

Bir ticari işletme olan bankalarda, yönetimin işlevlerinden biri denetim işlevidir. Bankaların etkin denetimi, ödemelerin yapılması ve tasarrufların dağıtılmasında önemli bir rol oynayan bankacılık sektörünün de içinde yer aldığı güçlü bir ekonomik yapının en önemli unsurlarından birisidir. Güçlü bir iç denetim sistemi bankanın amaçlarına ulaşması, uzun dönemli kar hedeflerinin gerçekleştirilmesi ve güvenilir mali ve idari raporlamanın sürdürülmesi için gerekmektedir. İç denetim sistemi aynı zamanda bankaların hem ilgili yasa ve yönetmeliklere hem de kendi politika ve yöntemlerine uyumlu olarak faaliyet göstermesine yardımcı olmaktadır. İç denetim sayesinde bankanın ticari itibarını olumsuz etkileyebilecek beklenmedik riskler en aza indirilmektedir. Uluslararası yasal düzenlemelere ve ülkemizdeki mevzuata göre bankaların, ülke ve transfer risklerini ve diğer tüm risklerini izleyecek ve kontrol edecek politikalarım ve yeterli iç denetim mekanizmalarını bulundurmaları istenmektedir. Banka müfettişlerince yapılan denetim, bankaların iç denetiminde en etkin ve yaygın olarak uygulanan denetim türüdür. Bu denetim biçimi bankalarda işletme yönetiminin bir işlevi olarak uygulanmakta ve denetim sisteminin temelini oluşturmaktadır. Günümüzde tüm bankalar iç denetimlerini, müfettişlerini ilgili birim ve şubelere göndererek yapmakta, 'Yerinde Denetim' denilen bu yöntem yardımıyla, ilgili birimdeki tüm belgelerin, evrakların ve muhasebe kayıtlarının bankacılık ilkelerine ve mevzuatına uygunluğunu denetlenmektedir. Ancak tüm kayıtların incelenmesi, kanıtların toplanması ve bunların değerlendirilerek denetim görüşünün oluşması uzun ve zahmetli çalışmalar gerektirmektedir. Bu yüzden bir birim veya şubenin iki denetimi arasında geçen süre çoğu zaman arzu edilen sürenin çok üstünde olmakta ve denetim eksikliği oluşmaktadır. Müfettişlerin tüm muhasebe kayıtlarım yerinde incelemek ve kanıtlan toplamak için ilgili birim ve şubelere gitmesi büyük vakit kayıplarına neden olmaktadır. Denetim süreleri bu çalışmalar nedeniyle uzamakta, muhasebe hatalarının meydana geldikten çok sonra tespiti, hataların giderilmesini imkansız hale getirmektedir. Müfettiş, muhasebe verilerinden elde edilen kanıtlan bankanın kullandığı muhasebe kayıt sistemi içinde hazır bulmaktadır. Müfettiş, bu sınıfa giren kanıtlara muhasebe ortamı ve mali tablolar aracılığı ile ulaşmakta ayrıca bir kanıt toplama faaliyeti içerisine girmemektedir. Bu yüzden, muhasebe kayıtlarının merkezden denetlenebildiği bir sistem oluşturarak, müfettişin kayıtların oluştuğu şube veya birime gitmesine gerek kalmaksızın inceleme yapabilmesini sağlamak daha uygun olmaktadır. Bu sayede şube ve birimlerde oluşan muhasebe kayıtlan eş zamanlı olarak merkezde oluşmakta ve müfettişler bilgisayar ekranları yardımıyla şubelerin ve birimlerin oluşturduklan muhasebe kayıtlarını anında merkezden de görebilmekte ve denetleyebilmektedirler. Bu sayede yapılan hatalar daha büyük kayıplara yol açmadan en kısa sürede tesbit edilip ilgili birim veya şube uyarılmaktadır. Önerilen bu sistemle ilgili uygulamalara örnek verilmeden önce, teorik alt yapının oluşturulması için önceki bölümlerde denetim ve bankacılıkla ilgili genel kavramlar incelenmektedir. Birinci bölümde, denetimin tanımı ve türleri ile denetim standartlan ve süreçleri anlatılmaktadır. İkinci bölümde, bankaların denetimi iç denetim ve dış denetim olarak iki ayrı şekilde incelenmektedir. Bu bölümde; JhemiÇ' hem de dış denetim için uluslararası yasal düzenlemeler anlatılmakta, 4389 Sayılı Bankalar Kanunu'nun getirdiği yenilikler uluslararası düzenlemelerle karşılaştırılmaktadır. Üçüncü bölümde, banka muhasebesinin temel kavramdan ile banka muhasebesine etki eden büyüklükler açıklanmakta, banka tek düzen hesap planının işleyiş mantığı verilmektedir. Dördüncü ve son bölümde ise, iç denetim prosedürlerinden teftiş ve soruşturmanın özellikleri incelenmekte, kanıt toplama teknikleri anlatılmakta ve muhasebe kayıtlarının müfettişlerce merkezden denetlenebileceği işlem örnekleri sunulmaktadır.