The role of moral disengagement on the relationship between affective commitment and unethical proorganizational behavior

Toplumda kabul gören ahlak kurallarına aykırı davranışlar olarak tanımlananişyerinde etik olmayan davranışlar son zamanlarda bilim insanların oldukça ilgisini çekmektedir. Akademisyenler özellikle bu tür davranışlara neyin yol açtığı sorusuylailgilenmektedirler. Bu konuyu ele almak için yapılan araştırmalar çalışanların neden etik olmayan davranışlarda bulunduğunu anlamada yardımcı olacak bireysel, kişilerarası ve organizasyon düzeyinde unsurlar ortaya koymuşlardır. Ne var ki, bu araştırmalarınçoğunluğu, kendine yarar sağlamak için yapılan davranışlar ve eylemler üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu düşünce tarzı ve bu araştırma yaklaşımı, etik olmayan davranışlarıntemelde kişisel çıkarlar tarafından yönlendirildiğini ifade etmektedir. Aynı zamanda, bu araştırma yaklaşımı genellikle sosyal yanlısı davranışların etik olduğunu ve diğer insanlara yardımcı olmak için özgecil nedenlerle yapıldığını varsaymaktadır. Bununla birlikte bazı çalışmalar çalışanların kendilerine hizmet için değil de organizasyonlarınınyararına olduğu için etik olmayan davranışlarda bulundukları gösteren vakaları ortaya koyarak bu yaklaşımı sorgulamaya başlamıştır. Bu örnek vakalar arasındaorganizasyonun itibarını korumak adına insanlara yanlış bilgi vermek ya da hem işverenler hem de toplum için ahlaki açıdan tehlikeli durumları ortaya çıkaracak ihbarbilgilerinin yok edilmesi gibi davranışlar yer almaktadır. Bu tür davranışlara etik olmayan örgüt yanlısı davranışlar denir ve giderek artan sayıda araştırmacı bu fenomeniaraştırmaya ve kuramsallaştırmaya başlamıştır. Şu anda, geleneksel olarak yardımsever ve sosyal yanlısı olarak kabul edilen değerlerin, inançların ve davranışların ahlakiçelişkileriyle ilgilenen bir iş etiği araştırma alanı gelişmektedir. Bu yeni araştırma alanıetik olmayan davranışlara yol açan unsurları tespit ederek ve bu tür davranışları anlamak için kullanılan teorik bakış açısını genişleterek iş etiği konusundaki mevcut araştırmalara katkı sağlamaktadır. Etik olmayan örgüt yanlısı davranışlar üzerinde hazırlanan birkaç çalışmadan biri olarak, bu çalışma, duygusal bağlılığın etik olmayan örgüt yanlısı davranışları ahlaki davranışlardan uzaklaşmanın aracı değişken etkisi yoluyla açıkladığınıöne sürmektedir. Etik liderliğin bu ilişkiyi şartlı etkilediği de önerilmektedir. İstanbul'da bulunan farklı şirketlerde çalışan 416 kişi, (184 erkek ve 232 kadın) bu çalışmanın örneğini oluşturmaktadır. Çalışmada kullanılan değişkenleri ölçmek için çok boyutlu bir anket uygulanmıştır. Aracılık etkisinin analizleri sonucunda, duygusal bağlılığı dahaiiyüksek olan kişilerin daha fazla etik olmayan örgüt yanlısı davranış sergilediğini ve ilişkiye ahlaki davranışlardan uzaklaşmanın aracılık ettiği ortaya konmuştur. Ayrıca şartlıaracılık analizi de çalışanların organizasyondaki etik liderliği daha düşük düzeydealgıladığında aracılık ilişkisinin daha güçlü olduğunu göstermiştir. Duygusal bağlılığın, etik olmayan örgüt yanlısı davranışları, ahlaki davranışlardan uzaklaşma ile birlikte teşvik ettiğini ortaya konmuştur. Ayrıca, etik liderliğin düşük algılanması bu etkiyi daha da güçlendirmektedir. Sonuçlarımız, etik liderliğin önemini vurgulayarak etik olmayan örgüt yanlısı davranışlar üzerine olan bilgiyi genişletmekte ve sosyal yanlısı güdülerin, tutumların ve davranışların etik davranışlar üzerinde etkisi üzerinde yeni araştırma yollarıaçmaktadır. Yapısal Eşitlik Modelleme ve Doğrulayıcı Faktör Analizi kullanılarak, bu çalışma, ilgili faktörlerin ve yapıların daha iyi bir resmini sunmaya ve geleneksel yöntemlere göre bu yöntemlerin getirebileceği yararlara ışık tutmaya çalışmaktadır. Daha detaylı teorik ve pratik çıkarımlar tezde tartışılmaktadır.