Türkiye-Avrupa Topluluğu ortaklık ilişkileri çerçevesinde Avrupa Birliği'ndeki Türk göçmen işçilerinin serbest dolaşım hakları

Kişilerin serbest dolaşım hakları konusu, Avrupa Birliği tarafından fiye ülkelerin vatandaşları lehine ayrıntılı bir biçimde tanınmıştır. Ancak Avrupa Birliği merkezi kurumları ile fiye ülkeler arasında, söz konusu hakların üçüncü ülke vatandaşları lehine tanınması yönünde ciddi bir anlaşmazlık vardır. Birlik kurumları, Topluluk alanındaki üçüncü ülke vatandaşlarının serbest dolaşım haklarını tanıma eğiliminde olsalar da, fiye ülkeler böylesi bir uygulamaya şiddetle karşı çıkmaktadırlar. Bu ülkeler arasında serbest dolaşım haklarının genişletilmesine en çok karşı koyan fiye ülkeler İngiltere, İrlanda ve Danimarka'dır. Üye ülkelerin bu yöndeki karşıt görüşleri, İngiltere'nin konuya bakış açısı ve yaklaşımı incelendiğinde daha açıkça ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla konuya ilişkin, ancak fiye Şikelerin üzerinde uzlaşarak, onaylayabilecekleri yönde olan bir kararın uygulanabilirliği olasıdır. Türkiye-Avrupa Topluluğu Ortaklık ilişkilerinin kurduğu yasal çerçeve ve hukuk düzeninde, Topluluk alanındaki Turk işçilerinin serbest dolaşım haklarını kademeli olarak tanıma eğiliminde düzenlenmiştir. Ortaklık hukuku, Türk işçileri lehine bu temeli siyasi ilişkilere koşut olarak bir ölçüde geliştirmiştir. Ancak Türkiye ve Topluluk arasındaki siyasi ilişkiler bozulunca, söz konusu haklar daha fieri düzeyde tanınamamış ve Türk vatandaşlarının statüsü, AB. vatandaşlarmmkiyle eşit düzeye getirilememiştir. Üstelik söz konusu statü pek çok yasa açığı içermekte olup, bağlayıcılığı bile tartışmak hale gelmiştir. Nüfusları hızla ve sürekli artan Türk işçilerinin, yasa açıklan taşıyan statülerinden doğan sıkıntı ve şikayetleri de artmıştır. Sorunun boyutları ve ciddiyeti, Avrupa Adalet Divanı'na götürülmüş dava konusu olan bireysel örneklerden de açıkça anlaşılmaktadır. Ancak dava konuları incelendikçe, Divan' in serbest dolaşım haklarını tam anlamıyla tanımasının olanaksız olduğu ortaya çıkmaktadır. Divan, söz konusu hakların ancak belirli bir düzeye kadar tanınmasına hükmedebilir; çünkü konuya ilişkin esas kural koyucu güç, yukarıda değinildiği gibi AB.'nin merkezi kurumları değildir. Çünkü üye ülkeler günümüzde içerisinde bulundukları sosyo-ekonomik koşullar gereği bu hakların tam anlamıyla tanınması ve uygulanmasına karşı çıkacaklardır. Türkiye ile Avrupa Birliği arasında günümüze dek süregelen önemli yasal düzenleme farklılıkları vardır. Dolayısıyla, önceden olduğu gibi serbest dolaşımın tam üyelikkonusunun ayrılmaz bir parçası gibi ele alınması doğru olmayacaktır. Artık bu konu, fiye Şikelerin doğrudan katılımları ile üzerinde uzlaşabilecekleri bir platform olan Ortaklık Konseyi tarafından ve karmaşık tam üyelik konusundan bağımsız olarak ve daha teknik bir yaklaşımla çözümlenmeye çalışılmalıdır. Üstelik söz konusu serbest dolaşım sorunsalının bu şekilde ele alınmasının daha fazla geciktirilmemesi zorunlu duruma gelmiştir. Yoksa fiye ülkelerdeki Türk işçileri, belirsiz statüleri nedeniyle bu ülkelerce ya dışlanacaklar ya da vatandaşlığa alınmaya başlayacaklardır. Çünkü fiye ülkelerin sosyo-ekonomik altyapıları, bu sorunlu statüye sahip büyük kitlenin gereksinimlerine artık cevap veremez duruma gelmiştir. Ancak söz konusu iki olasılık da, AB. tarafından tanınan ve Ortaklık hukuku ile getirilmeye çalışılan serbest dolaşım ilkelerine tümüyle aykırıdır. Dolayısıyla burada savunulan yaklaşım; hem Türkiye, hem de fiye ülkelerce konunun AB. tarafından da tanınan insan hakları boyutu ve çözüm yönteminin demokratikliği ile ilişkilendirilerek incelenirse, önemi daha iyi anlaşılacaktır. Serbest dolaşım sorunsalının bu yönde bir yaklaşımla ve Ortaklık Konseyi kararlarıyla çözümlenmesi konusu, konuya çeşitli açılardan yaklaşım sağlanarak, bir 'giriş' ve yasal düzenlemelerin toplandığı ve tanıtıldığı bir 'konunun çerçevesi' başlıklı açıklamalar ve bunları izleyen altı bölümden oluşan bir metin içinde incelenmektedir. Birinci bölüm, Türk- Topluluk ilişkilerini, geçirdiği değişimleri ve konuyu düzenleyen Ortaklık hukukuna etkisini; ikinci bölüm, Avrupa Birliği'nin kendi içinde konuyu nasıl düzenlediği ve bu hakların üçüncü ülke vatandaşlarına genişletilmesi yönündeki Topluluk kurumlan ile üye ülke yaklaşımları arasındaki çelişkiyi incelemektedir. Üçüncü bölüm, Ortaklık hukukunun konuyu nasıl ve ne düzeye kadar düzenleyebildiğim; dördüncü bölüm, Avrupa Birliği'nin merkezi bir kurumu olarak Avrupa Adalet Mahkemesi'nin dava konusu olayları nasıl ele alıp, çözümlemeye çalıştığını ve sorunu ne ölçüde çözümleyebildiğini ortaya koymaktadır. Beşinci bölüm, konuya ilişkin bir alan çalışması olarak AB. üye ülkelerinden İngiltere'nin konuya yaklaşımını incelemekte ve bu ülkenin konuya en tutucu şekilde karşı çıkışını vurgulayarak, serbest dolaşım haklarının üçüncü Sike vatandaşlarına genişletilmesine fiye ülkelerin nasd kuşku ile baktıklarını ortaya koyan ikinci bölümdeki savunuya dayanak sağlamaktadır. Altıncı ve son bölüm ise, serbest dolaşım konusunda Türkiye ile AB. mevzuatları arasındaki önemli sayıdaki farklılık ve uyum sorunlarına değinerek, konunun tam üyelik konusundan bağımsız ele alınması gereğini belirtmektedir. Ayrıcaburada, fiye ülkelerin son zamanlarda konuya ilişkin kaydettikleri gelişmeler incelenmiş ve konuya yaklaşımlarını yansıtan bir takım daha somut örnekler ortaya konarak, savunuya dayanak sağlanmıştır. Ek l'de, söz konusu savunu ve yaklaşımın daha anlaşılır ve somut ortaya konulabilmesi amacıyla, bir takım temsili şekiller yardımıyla, konu daha iyi açıklanmaya ve toparlanmaya çalışılarak, çözüm yolu bir anlamda betimlenmiştir. Ek 2 ve 3' deki istatistikler, AB. alanı içindeki üçüncü ülke vatandaşları ve göçmenlerin nüfusları ile bunların arasında Turk işçilerinin nüfusundaki ciddi boyutlara ulaşan hızlı artışı yansıtarak, ortaya koymaktadır.