Bellek ve dikkat fonksiyonlarını ölçen nöropsikolojik testlerin faktör yapısının görgül ve istatistiksel yollardan değerlendirilmesi

Bu araştırmanın iki temel amacı bulunmaktadır. Araştırmanın birinci aşamasını oluşturan bu amaçlardan ilki, bir sözel bellek ve öğrenme testi olan İşitsel Sözel Öğrenme Testi'nin Türk Diline uyarlanmasıyla ilgilidir. Araştırmanın bu aşamasında Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi birinci sınıf öğrencileri ve Türk Dili ve Edebiyatı, Yabancı Diller Yüksek Okulu öğretim üyeleri ile Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dilbilimi Bölümü son sınıf öğrencileri ve öğretim üyeleri ile Türk Dili ve Edebiyatı öğretim üyeleri olmak üzere toplam 167 denek kullanılmıştır. Denekler, AVLT'nin malzemesini oluşturan kelimelerin Türk dili açısından sıklığım ortaya çıkarmak amacıyla 8 ayrı işlem aşamasını içeren uygulamalara tabi tutulmuşlardır. Ölçümlerin değerlendirilmesinde sıklık sayımı analizi kullanılmıştır. Bu analizlerin sonucunda, AVLT'nin Hatırlama Listesinde kullanılmak üzere en yüksek sıklığa sahip 30 kelime ile testin Tanıma Listesinde kullanılmak üzere, bu 30 kelimeye sessel, anlamsal ve hem sessel hem anlamsal yönden benzeyen 20 çeldirici kelime belirlenmiştir. Araştırmanın diğer amacı, bellek ve dikkat fonksiyonlarım ölçmede kullanılan AVLT, Wechsler Bellek Ölçeği - Yeniden Düzenlenmiş Formu, Görsel İşitsel Sayı Dizileri Testi B Formu ve Sayı Dizilerini Öğrenme Testi'nin aralarında oluşturduğu faktör yapısını irdelemektir. Bu amaç doğrultusunda denek olarak Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi FenIll Edebiyat Fakültesi öğrencilerinin oluşturduğu 140 kişiden yararlanılmıştır. Deneklere 4 test iki ayrı oturumda ve sıraları dengelenerek sunulmuştur. Aynı testör tarafından uygulanan testlerin uygulama süresi 150 dakika olmuştur. Ölçümlerin değerlendirilmesinde faktör analizi tekniği kullanılmıştır. Dört testin kendi içlerindeki faktör örüntüsünde SDÖT ve GİSD-B'nin her biri tek faktörle açıklanırken, AVLT ve WMS-R'nin ölçtüğü davrananların birden fazla faktörle açıklandığı görülmüştür. Dört testin birbirleri arasındaki faktör örüntüsünde ise ortaya üç faktör çıkmıştır. Bu faktörlerden ilki WMS-R'ın Ters ve Düz Sayı Dizileri Alttestleri ile GİSD-B'nin İşitsel-Sözel, Görsel-Sözel, İşitsel- Yazılı ve Görsel-Yazıh Attestlerinin oluşturduğu faktör yapısıyla ilgili olmuştur. Bu davranışsal fenomenin 'Dikkat ve Konsantrasyon' olarak adlandırılması uygun görülmüştür. İkinci faktör WMS-R'nin Sözel Çağrışım Çiftleri I ve II, Mantıksal Bellek I ve II Alttestleri ile AVLT'nin Bozucu Etki Alttestinin oluşturduğu faktör yapısıyla ilgilidir. Bu fenomen 'Çağrışımsal Nitelikli Sözel Malzemenin Öğrenilmesi ve Hatırlanması' ya da 'Hatırda Tutma' olarak adlandırılmıştır. Üçüncü faktör ise AVLT'nin Toplam Serbest Hatırlama, Hatırda Tutma, Gecikmiş Hatırlama ve Tanıma Alttestleri ile SDÖT'ün oluşturduğu faktör yapısıyla ilgili bulunmuş, bu fenomen 'Çağrışımsal Nitelikli Olmayan Sözel MalzemeninIV Öğrenilmesi ve Hatırlanması' olarak adlandırılmıştır. Elde edilen bulgular denek grubunun özellikleri ve faktör analizine ilişkin yöntemsel sorunlar açısından tartışılmıştır.