Sağlık kuruluşlarında tıbbi atık yönetimi yazılımlarının değerlendirilmesi

Dünyada artan nüfus ve gelişen teknoloji ile birlikte insan hayatını kolaylaştıran bir takım yeniliklerle beraber doğa ve insan sağlığını tehdit eden gelişmeler de ortaya çıkmıştır. Artan nüfusla beraber toplum sağlığına yönelik birçok hastane ve halk sağlığı ile ilgili merkezler kurulmuştur. Ancak bu kurum ve kuruluşlar koruyucu, tanısal ve tedavi edici hizmetlerini sürdürürken bir takım tıbbi atıkların oluşumuna sebep olmuştur. Tıbbi atıklar toplum üzerinde doğrudan ve dolaylı olarak artan maliyetler yaratmasına sebep olmuştur. Bu atıkların bertarıfı için sadece İngiltere'de günlük 2.200. 000 pound harcanmaktadır. Uygun olmayan atık yönetiminden kaynaklı olarak sadece iğne ve şırıngaların hatalı yönetilmesinden dolayı Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 260. 000 HIV enfeksiyonu ile karşılaşıldığı bildirilmiştir. Bu durumun sağlıklı bir şekilde kontrol altına alınabilmesi için atık yönetiminde tıbbi atık yazılımları aracılığı ile durumun en iyi şekilde yönetilmesi ihtiyacını doğurmuştur. Bu araştırma; Kars İlinde bulunan sağlık kuruluşlarında kullanılan tıbbi atık yönetimi yazılımı değerlendirilmesi amaçlanarak gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda çalışmamıza katılan 6 adet 2. ve 3. basamak hastanelerden 2018 yılı öncesi tıbbi atık yönetimi yazılım programı bulunan ve tıbbi atık yönetimi ile ilgili kayıtları bulunan bir adet üniversite hastanesi, bir adet ağız diş sağlığı merkezi ve dört adet devlet hastanesinde bulunan tıbbi atık yönetimi yazılım programları değerlendirilmiş ve program kullanıcılarına yönelik anket uygulaması yapılmıştır. 54 soru ve ifadeden oluşan veri toplama formu hazırlanmıştır. 35 sorunun yanıtları evet-hayır olacak şekilde hazırlanmış olup, 19 ifade ise 5'li likert tipte anket kullanılarak toplanmıştır. Bu ankette her bir ifade değeri en düşük bir puan en yüksek 95 puan olarak hesaplanmıştır. Tanımlayıcı tipte yapılan araştırmanın verileri yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak toplanmıştır. Kullanılan programlar ile ilgili hem kullanıcı gözüyle hem de araştırmacının yerinde programı incelemesi ile çalışma verileri toplanılmıştır. Tanımlayıcı ölçütlerde frekans ve yüzdeler kullanılmıştır. İstatistiktiksel analizlerde Mann Whitney U testi ve Kruskal Wallis Varyans analizi kullanılmıştır. Araştırmada oluşturulan hipotezler sonucunda; yazılımları incelendiğinde genellikle aynı tip Excel formatında hazırlanan programlar kullanıldığı, programın lisansı olmadığı, hastane otomasyon sistemlerine entegre olmadığı ve hastane bünyesinde programın tasarlandığı, dışarıdan erişim bulunmadığı, birden çok kullanıcısı olduğu saptanmış; kullanıcılara yapılan değerlendirmede ise; tıbbi atık personelinin objektif değerlendirilmesine olanak sağlayamadığı, istatistiksel değerlendirmeler ve araştırmalar için veri olanağı sağlayamadığı ve kapsamlı bir maliyet analizinin de yapılamadığı, kullanılan programın Çevre ve Şehircilik Bakanlığın belirlediği tıbbi atıklar yönetmeliğine göre ülke genelinde tüm sağlık kuruşlarında aynı formatta olması gerektiği, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının tıbbi atık konusunda aldığı önlemlerin yeterli olduğu, kullanılan programın önemine ve niteliklerine göre değerlendirildiğinde istatistiki bakımdan fark olmadığı, merkez hastaneler ile ilçe hastaneleri arasında da programın önem ve niteliği açısından istatistiki bakımdan fark bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Son olarak tüm hastanelerin ortalamanın üzerinde puanlar aldığı tespit edilmiştir. Ancak kullanıcılara teknolojik yeniliklerin takip edilerek, kaliteli eğitimin sıklıkla verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.