Küçük ve orta ölçekli işletmelerin finansman sorunları ve çözüm önerileri

KOBİ'ler hem dünyanın gelişmiş ekonomilerinin, hem de Türkiye ekonomisinin önemli bir itici gücünü oluşturmaktadırlar. Türkiye'de KOBİ'ler ekonomideki toplam işyeri sayısı içinde %98, toplam istihdam içinde ise %50 civarında bir paya sahiptir. Ancak DİE'nin 1992 yılında 1-9 çalışanlı işletmelerle ilgili yapılan çalışmasında KOBİ'lerin Türkiye ekonomisindeki önemli payına rağmen, önemli ve ihmal edilmiş sorunlarla iç içe olduğu saptamıştır. Bu çalışmada çalışan başına yatırım, kapasite, verimlilik, çalışan başına elde edilen katma değer, vb. kriterler esas alınarak 1-9 çalışanlı işletmelerin çok sağlıklı bir yapıda olmadıklarını, ürünlerini tanıtmada yetersiz kaldıklarını, doğrudan ihracat yapamadıklarını, atıl kapasitelerinin yüksek, çalışan başına elde edilen katma değerin düşük olduğunu ve devlet desteklerinden yeteri kadar yararlanamadıklarını göstermektedir. KOBİ'lerin bir diğer önemli sorunu da finansman konusunda karşılaştıkları güçlüklerdir. Kısa vadeli finansman sorunları arasında en önemli olan başlangıç sermayesinin noksanlığıdır. Başlangıç sermayesini yeterince temin edememek ve öz kaynakların yetersiz olması, bu alanda yatırım yapmak isteyen küçük sanayiciler için caydırıcı bir etki yapmaktadır. Yetersiz işletme sermayesi ise KOBİ'lerin en büyük sorunu olmakta, aynı zamanda bu kesimin ürettiği mallan vadeli satması enflasyonist bir ortamda işletme sermayesini olumsuz yönde etkilemektedir. İşletme kredisi teminindeki güçlükler ise KOBİ'lerin mali yapısının yeterince iyi olmamasından kaynaklanmaktadır. Bilançolarında mali yapının iyi görülmemesi bu kesimi bankaların uygun gördüğü miktar, kredi ve faiz oranlan ile borçlanmaya itmekte ve bankalarla olan pazarlık etme güçlerini yok etmektedir. Aynca Türkiye'nin milli gelir seviyesinin düşük, genel tasarruf eğiliminin az olması kaynak arzını daraltmaktadır. Görüldüğü gibi kaynak temininde iki sorun mevcuttur. Bunlardan birincisi kredi arzının yetersizliği, ikincisi ise kredi bulunsa bile kredi karşılığında istenen garanti ve faizlerin bu işletmelerin kapasitelerini aşması ve dolayısıyla KOBİ'leri finansman sorunuyla karşı karşıya bırakmasıdır. XI Teşviklerle finasman kolaylığı sağlanması hedeflenmiş olsa da, KOBİ'ler bu imkandan da yeterince faydalanamamaktadırlar. Bu durumun başlıca sebeplerinden biri teşviklerden yararlanmak için aranan asgari sabit yatırım tutarını karşılayamamaktır. İkincisi işletmelerin kalkınmada öncelikli yerlere kurulmuş olması şartının aranmasıdır. Bir diğer neden ise teşvik sistemini düzenleyen mevzuatın dağınıklığıdır. Ayrıca iç ve dış piyasalardaki ekonomik değişmeler, iç ve dış piyasalardaki belirsizlikler ve ekonomide meydana gelecek dalgalanmalar bu piyasayı anında olumsuz etkilemektedir. Sürekli ve yüksek enflasyon KOBİ'leri sürekli olarak finanman darboğazına sürükleyici bir etki yapmaktadır. Bütün bu finansal sorunlar içerisinde başlangıç sermayelerini ve işletme sermayelerini kendi imkanları ile karşılamak zorunda kalan KOBİ'lere önerilebilecek çözümler ise leasing, factoring, risk sermayesi, franchaising, forfaiting ve kredi garanti fonu gibi modern finansman teknikleri ile tanışmalarıdır. Yukarıda adı geçen bütün finansman tekniklerinin 1990'h yıllarda Türkiye'de çok hızlı gelişme göstermelerine rağmen, KOBİ'lerin bu tekniklerden yeterince yararlanamadıklarını gözlenmektedir. Bütün bu finansal sektörler önümüzdeki yıllarda işlem hacmini daha genişletmek gereğini kavramışladır ve bunun için KOBİ'lere ulaşmak ve onları kazanmak gereğine inanmışlardır. Bu konudaki faaliyetleri ise her geçen gün artmaktadır.