Türk Hukukunda gümrük kaçakçılığı suçları

İncelememizin konusunu Türk Hukukundaki Gümrük Kaçakçılığı suçları ve bu suçlarla mücadele için yürürlüğe giren Kanunlar ve bu kapsamda kanunların mukayesesi, uygulama, doktrin görüşleri ve tenkitlerimiz ve 19.07. 2003 tarihinde yürürlüğe giren 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu ve gerekçeleri ve mülga 1918 sayılı Kanun ile 4926 sayılı Kanunun hükümlerinin karşılaştırması oluşturmaktadır. Üç paragraf altında topladığımız birinci bölümün birinci paragrafında Gümrük Kaçakçılığı suçunun tanımı, diğer kaçakçılık suçlarından farkı ve mukayeseli hukuk bilgileri ve bu hukuk içinde ekonomik suçlar ve ekonomik suçlar içinde kaçakçılıkla mücadele kanununun yeri düşüncemiz ve uygulamalarla birlikte sunulmuştur. İkinci paragrafında gümrük kaçakçılığı mevzuatındaki kavramların Türk Hukukundaki teşebbüs, iştirak, içtima, müsadere, muhakeme hukuku, arama kuralları, para cezalarının özellikleri, ön ödeme, yetkili mahkeme gibi ortak kavramların kanuna konuluş mana ve ruhu ile uygulamalarda farklılık yaratılan yönleri açıklamış ve görüşlerimizle birlikte yer verilmiştir. Üçüncü paragrafında Türk Hukukundaki kaçakçılık suçları, mülga 1918 sayılı kanun ve 4926 sayılı kanun hükümlerinin mukayeseleri yapılarak ve doktrin görüşleri ve akabinde görüşlerimizi de aktararak şekilde ifade edilmiştir. İkinci bölümde bireysel, toplu ve teşekkül halinde kaçakçılık suçları ve bu suçların tarihsel gelişimi ortala konulmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde 19.07. 2003 tarihinde yürürlüğe giren ve nasıl uygulanacağı konusunda birçok soru ile karşılaştığımız 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun diğer hükümleri, yorumlarımız, 1918 sayılı kanun ile mukayesesi ve tenkit ve görüşlerimize yer vererek bu bölümü de sonuçlandırmış bulunmaktayız. Bu aşamalarda ortaya koymaya çalıştığımız tartışmalar, doktrin görüşleri doğrultusunda tartışılan yönleri bu kanunda yapılmak istenen değişiklik istekleri, ardından 4926 sayılı Kanunun getirdikleri ve yaratabileceği çelişkiler ile vardığımız sonuçları ve bu sonuçlara göre 1918 ve 4926 sayılı Kanun mukayesesi ile maddelerde yer alan hükümlerden katıldığımız ve tenkit ettiğimiz hususları da sistemleştirmeye çalıştım. Buna göre : 1 - 4926 sayılı Kanunu, 1918 sayılı kanuna göre anlaşılır bir şekilde düzenlenmiş ve 1. maddesinde, 1918 sayılı Kanunda olmadığı şekilde, kanunun amacı, 2 maddede, kanunda yer alan suç, teşebbüs, teşekkül, gümrük mevzuatı, gümrük işlemi, gümrük bölgesi, gümrük yolu, eşya, gümrük vergileri, fob kıymeti, cif kıymeti, gümrüklenmiş değer, memur kavramlarının anlamları tanımlanmış, bu suretle ifade edilmek istenen hususlar açıkça sergilenerek yanlış anlama ve yorumlara son verilmiştir. 2 - Kaçakçılık tanımı yönü ile : -1918 sayılı kanunun 1. Maddesinde kaçakçılık tanımı yapılmakta ve bunun dışında ceza hükmü getiren kaçakçılık suçlarına ait diğer maddeler ise 14, 20, Ek.2, Ek.9 ve 45 olmakla birlikte bu maddelerde sayılan hareketler de eylemlerin kaçakçılık olarak nitelenmemiş olduğunu görmekteyiz. Doktrinde tartışmalara neden olan konu ise yukarıda ayrıştırmaya çalıştığımız konularda kaçakçılık kavramının açıkça yer alması ve almaması hallerinde suç faillerine uygulanacak olan cezai müeyyidenin ne olması gerektiği ve kaçakçılık kavramının algılama biçiminden veya bu kavramın nasıl anlaşılması gerektiğinden ve Yüksek Yargıtay'ın uygulamalarından doğmaktadır. Yasada, eylemin kaçakçılık olarak tanımlanması halinde, çözüm isteyen gereken bir sorun olmadığı, ama açıkça yer almayan maddeler için mevcut uygulamalar bu tartışmaları başlatmaktadır. 27. maddedeki ceza hükümlerinin ağırlığı karşısında yasada kaçakçılık tanımı ile ifade edilmeyen suç tiplerinde 27. madde ile cezalandırılma yönüne gidilmesi yani toplu ve teşekkül halinde kaçakçılık suçundan hüküm kurulması kaçakçılık kavramının önemini artırmıştır. Kaçakçılık kanununda yer alan fiiller için, bazı yazarlarca, konuları kaçakçılık olan veya konuları kaçakçılık olmayan suçlar ayırımınınyapılmasına yol açtığı gibi bazı yazarlarca da dar ve geniş anlamda kaçakçılık terimini kullanmışlardır Dar anlamda kaçakçılık tanımı ile kanunun 1. maddesinde sayılan fiillerin kaçakçılık suçunu oluşturduğu, geniş anlamda kaçakçılık kavramı ile de 1918 Sayılı 'Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun' adından da anlaşılacağı gibi, kaçakçılık fiillerinin düzenlendiği bir kanun dur, bu nedenle kanun da yer alan fiillerin tümü için kaçakçılık hükümleri uygulanması gerekir - gerekmez tartışması yapılmıştır. 27. maddenin uygulanabilmesi için her şeyden önce ortada birkaçakçılık suçunun bulunması şarttır. Kaçakçılık deyimi bir terim sayılır ve yalnızca 1. maddede tarif edilen fiillere münhasır bir anlamda kabul edilirse, bunların dışın da olan suçlar kaçakçılık addedilmeyecek ve bunlara bir isim vermek gerekirse belki 'kaçakçılık kanununa muhalefet' gibi bir ad takılacaktır. Aksine 1. maddedeki deyimi bir tarif saymayıp bu maddenin bütün kaçakçılık fiillerini değil, bunlardan sadece belli başlılarını tarif maksadını güttüğü neticesine varılırsa, diğer maddelerde öngörülen suçların da kaçakçılık oldukları, bunların toplu veya teşekkül halinde kaçakçılık cezalarına esas teşkil edecekleri benimsenecektir Yargıtay uygulamalarında kaçakçılık 1. madde dışında kalan ceza hükümleri içinde kaçakçılık kavramını kabul ederek 20. ek.2, 45 maddeler yolu ile toplu ve teşekkül halinde kaçakçılık suçlarının müeyyidesini kabul etmesi ile fahiş ceza yaptırımları doğmuş e bu husus tenkitlere neden olmuştur. 4926 sayılı Kanunun 3. maddesi ile dünya Gümrük Örgütünce de benimsenen birkaçakçılık tanımı yapılarak aynı maddede kaçakçılık olarak sayılan hareketler düzenlenmiş ve 1918 sayılı Kanunun 20, ek.2/III, 45 maddelerinde belirtilen eylemler yeni hali ile 3. maddedeki tanım içinde yer almışlardır. Bu düzenlemenin sonucu olarak yukarıda belirttiğimiz tartışmaların son bulacağını tahmin etmekteyiz. 3 - 4926 sayılı kanunun 3 / a - 1. alt bendinde 'Herhangi bir eşyayı belirtilen gümrük kapılarından geçirmeksizin Türkiye'ye ithal veya buna teşebbüs etmek.' tanımlamasında gümrük kapılarından gizlice eşya geçirme hareketlerine izin verildiğini, kapsamadığı intibaını veren hüküm olarak yansımaktadır. 2 nolu alt bend ile birlikte değerlendirildiğinde kaçakçılığın gümrük işlemleri yapılmadan ve vergiler ödenmeden muamelesiz giriş olduğu, bu tür hareketler için ise gümrük kapısı - gümrük kapısı olmayan mahallerden girişler arasında fark olmadığı ve bu farkın yaratılması amaçlanmadığı anlaşılmaktadır. 1. fıkranın kanunda yer almasını fazlalık ve çelişki yaratıcı olarak görmekteyiz. 1918 sayılı kanunda bulunan düzenleme ise sadece muamelesiz eşya girişini kaçakçılık olarak tanımladığından 4926 sayılı kanuna göre yerinde bir hüküm olma özelliğini korumaktadır. 4 - Yeni tanımlar yönüyle :1918 Sayılı Kanundan yer almayan; 'Transit rejimi çerçevesinde taşınan serbest dolaşımda bulunmayan eşyayı, rejim hükümlerine aykırı olarak gümrük bölgesinde bırakmak veya buna teşebbüs etmek', 'Gümrük kontrolü altında işleme rejimi çerçevesinde ithal edilen veya bunun kullanılması sonucu elde olunan eşyayı gerçeğe aykırı her türlü beyanname veya belge düzenlemek suretiyle serbest dolaşıma sokmak veya buna teşebbüs etmek.' hareketleri de 4926 sayılı kanun ile kaçakçılık olarak tanımlanarak yasal olarak yerini bulmuştur. 1918 sayılı Kanun uygulamasında bu hareketler kaçakçılık olarak nitelendirilmekte olduğundan tatbikata bir değişiklik olarak yansımayacaktır. İthali veya ihracı yasak olan herhangi bir eşyayı ithal ve ihraç etmek suçları tanımlanırken '.... Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası andlaşma veya sözleşmelere göre yasaklanmış eşya olması,' 'ithali, insan sağlığı ve güvenliği, hayvan ve bitki varlığı ve sağlığı, çevrenin korunması, tüketicinin doğru bilgilendirilmesi... tabi olan eşyayı, gerçeğe aykırı her türlü beyanname ve belge ile gümrük idaresini yanıltarak standarda uygun ya da standart dışı göstermek suretiyle ithal etmek.'hareketleri de yeni tanım olarak kanunda yer almıştır. 5 - 1918 sayılı Kanunun yürürlükten kaldırılan l/F maddesini 4926 sayılı Kanunun 3 / f alt bendinde yeniden düzenlendiğini, böylece Türkiye'ye geçici olarak ithal olunan eşyayı her türlü beyanname veya belge düzenlemek suretiyle gümrük bölgesinden çıkarmadığı halde çıkarmış gibi göstermek ve bu eşyayı satmak, bilerek satın almak eylemleri de kaçakçılık olarak kabul edilmiştir. 1918 sayılı kanunun l/F fıkrasının yürürlükten kaldırılmasından sonra Yargıtay uygulaması ile geçici ithal olunan eşyalar için bu defa l/E fıkrası kapsamına alınmış ve bu uygulanma ile doktrin tarafından bu husus tenkit edilmiştir.. Yani l/F hükmü yürürlükten kaldırılması ile eylem suç olmaktan çıkarıldığı halde yorum yapılarak l/E fıkra içine alınarak yeni suç ihdas edilmesi görüşleri ileri sürülmüştür. Tartışma konusu olan l/F maddenin yeniden Kanunda açıkça yer alması ile son bulacağını ve yeni düzenlemenin hukuki boşluğu doldurduğunu düşünmekteyiz. 6 - 1918 sayılı kanunun değişiklikler nedeniyle daha da bozulmuş sistematiği içinde, bunların veyahut başka şekillerde işlenen kaçakçılık suçlarının 1918 sayılı kanun kapsamı dışında kalması veya ağırlığına uygun olmayan düşük cezalara çarptırılmaları mümkün olabilmektedir. Örneğin, tek başına hayali ihracat yapıp trilyonlarca lira haksız vergi iadesi alan bir kişi para cezası ile cezalandırılırken. Bunu hareketi toplu veya teşekkül halinde işleyen kişiler ise ağır hapis cezaları ile cezalandırılmakta ve 1. maddenin sadece maddede sayılan suçlar için uygulanabileceği şeklindeki yorum ve düşünceler karşısında uygulamanın yarattığı fahiş fark ise kaçakçılık kavramının detaylı ve yasada belli olacak şekilde tanımlanması suretiyle yeni bir yasa metnine ihtiyaç duyulduğunu ortaya koyan etkenlerden biri olmuştur. Ancak, bugün gümrük mevzuatına aykırı fiillerle çok daha başka şeylerin de amaçlandığı bilinmektedir. Gelişen dünya ve mevzuatla birlikte kaçakçılık suçlarında farklı işlenme metodları ile yasada barizce sayılmayan tipler ortaya çıkmıştır. Örneğin mevzuatın yarattığı boşluklardan ve ülkedeki kayıt sisteminin yetersizliğinden yararlanarak çeşitli sahtekarlıklar ile vergi iadesi almak, tüketici sağlığına ve çevreye zararlı, standartlara aykırı malların ithali, fikri mülkiyet haklarına aykırı ticaret, devletin ticaret politikası önlemlerine ve uygulamalarına aykırı ticaret ilk akla gelenlerdir 6 Haksız vergi iadesi alma yolu ile işlenen kaçakçılık suçunun 1918 sayılı kanunun 1. maddesinde de sayılmadığından kaçakçılık suçu olmadığı ve ceza düzenlemesinin 45 maddede olduğu doktrin tarafından belirtilerek Yargıtay uygulaması eleştirilmekte idi. Yargıtay ise, 1918 sayılı Kanunun 45 maddesi ile haksız vergi iadesi almak ve hayali ihracat olarak ifade edilen hareketleri, bu madde yolu ile 27. Maddede belirtilen cezalar ile sonuçlandırılması uygulamasını sürdürdüğünden, faillere takdir edilen cezalar 45. madde uygulandığında sadece para cezası iken 27 madde uygulandığında 8 yıldan başlayan ağır hapis cezası ile eylemler arasında fahiş yaptırımlar ortaya çıkmakta idi. 1918 sayılı Kanunun 45. Maddesinde yer alan ihraç kaçakçılığı suçları yukarıda belirlenen yeni suç tiplerine göre 4926 sayılı kanunun 3 / ı alt bendinde üç seçenekte ayrı ayrı tanımlanarak düzenlenmiştir, ayrıca. 4926 sayılı kanun ile bu olumsuzluklar bertaraf edilerek, kaçakçılık suçlarını belirleyen 3 maddede sayıldığı gibi, 3 / ı - 2 alt bendinde 'İhraç eşyası için gerçeğe aykırı belge ibrası suretiyle ihracat vergilerini ödememek veya eksik ödemek veya Devletçe uygulanan teşvik veya sübvansiyonlardan ve parasal iadelerden yararlanmak şeklinde haksız menfaat temin etmek' tanımlaması ile mevzuattaki yerinin belirlenmesi de iyi gelişmelerden biridir. Böylece hayali ihracat olarak nitelendirilen suç tipine sadece tazmini ağır para cezası getirilmesi ile bir nevi af kapsamına alınmıştır.. 7 - 1918 sayılı Kanunun 27/4 fıkrasında yer alan kaçak eşyanın gümrüklenmiş piyasa değerine göre ceza tayininde ölçü getiren 'Toptan Eşya Fiyatları Yıllık İndeksindeki artışlar' oranına bağlı kalınması ve artış oranlarını Bakanlar Kurulunun yetkili olması ilkesine 4926 sayılı kanunda yer almamıştır. Doktrin tarafından Bakanlar Kurulu kararı ile yapılan değer artışının TCK. 2 maddeye göre geriye yürütülmesi gerektiği savunulurken, Yargıtay uygulamasının yürürlük tarihinden itibaren yaptığı uygulamalarda tartışılan konulardan olmuştu. Faillere verilen ceza miktarlarında tazmini para cezasından ağır hapis cezasına kadar büyük değişiklik gösteren sonuçlar çıktığından bu düzenlemenin yapılmış olmasına katılıyoruz. 8 - 4926 sayılı Kanun ile toplu ve teşekkül halinde kaçakçılık suçlarının tanımlarına, 1918 sayılı kanundan farklı bir tanım getirilmemesini, Teşebbüs uygulamasının TCK. 61 62 maddelere paralel hale getirilmemesini, 11. Madde ile kaçakçılığa yardım edenler için getirilen düzenleme 1918 sayılı kanunun 33/1 maddesi karşılığı olduğundan ve yenilik olarak görülmediğinden, toplu ve teşekkül halinde kaçakçılık suçlarına asli- fail olmadan, belli aşamalarda katılan kişilerin sorumlulukları ve azmettiren kişilerin konumlarının yani TCK. 64 - 65 maddeler muadili düzenlemelerin yer almamasını da tenkit etmekteyiz. 9-918 sayılı Kanunda kabahat nevinden olan 25/1 maddenin benzeri bir hükmün 4926 sayılı kanunda bulunmadığı, suçların tamamının cürüm olarak düzenlendiğini ve kaçak eşyayı kendi ihtiyacında kullanmak için satın alan kişinin hareketinin müeyyidesiz kaldığını tespit ettik. Kanun gerekçesinde bu hareketlerden bahis edilmediğinden amacın suç olmaktan çıkartılması ve müsamaha gösterilmesi olarak yorumlamaktayız. 10 - 1918 sayılı Kanunun 33 /son maddesi benzeri hükme 4926 sayılı kanunun 4/3 fıkrasında yer verilmiş. Pek fahiş, hafif, pek hafif düzenlemesine, Kanunun 3 / a - 2 cümlede bulunan fahiş değeri de eklenerek sıralama tamamlanmıştır. Yargıtay tarafından belirlenen ve ceza miktarlarını etkileyen değerlerin enflasyon artış oranları ve azalmaları da dikkate alınarak hesaplanmasını düşünmekteyiz. 1 1 - 4926 sayılı kanun ile ekonomik suça ekonomik ceza verilmesi prensibi ağırlıkta olduğundan 1918 sayılı Kanunda bulunan ve 8 ile 12 yıl ağır hapis cezası getiren hükümler yürürlükten kaldırılarak bireysel ve toplu kaçakçılık suçlarına birkaç istisna ile tazmini ağır para cezası verileceği işlenmiş ancak verilen tazmini para cezalarının suç tanımlarına göre iki ile yirmi kat arasında değişen büyük oranlarda artırıma tabi tutulma ölçüsünü 8 ise anlayabilmiş değiliz. 34. Maddede düzenlenen ön ödeme kurumu ile bu büyük miktardaki para cezalarının 30 gün içinde ödeme koşulunun büyük ölçüde yerine getirilemeyeceğine ve yargılama ve sonucunda 647 sayılı kanun hükümleri ile para cezalarının hapis cezasına tahvilini ise ekonomik suç politikası ile bağdaşmadığını düşünmekteyiz. 12 - 4926 sayılı Kanunun 34 maddesindeki ön ödeme kurumu fail lehine ise bireysel kaçakçılık suçları ve toplu kaçakçılık suçunun tazmini para cezasını kapsayan bölümü için yukarıda açıkladığımız gibi hapis cezasına çevrilmede 1918 ve 4926 sayılı kanun hükümlerinin getirdiği para cezaları mukayese edildiğinde 1918 sayılı kanun fail lehine sonuç yaratacağından derdest dosyalarda 1918 sayılı kanunun lehe olacağını düşünmekteyiz. Bu nedenle 1918 sayılı kanunun 25 / 2, 27 / 3 - 4 maddeleri fail / failler için uygulanmalıdır. 13 - Usul ve yargılama hükümleri olan Arama, müdahale, muhakeme, zamanaşımı yönünden ise tenkit edilecek bir husus olmadığı, olması ve gereken kurallar olarak değerlendirdiğimiz gibi arama kurallarının CMUK. düzeyine getirilmesini ise gelişme olarak değerlendirmekteyiz. 14 - 4926 sayılı Kanun, 1918 sayılı Kanunun 27. maddesinde bulunan ağır hapis cezalarını kaldırması dışında, eş değer hükümler getiren bir kanundur. Kanun metni sadeleştirilerek anlaşılır ve açık hale getirilmiştir. 1918 sayılı kanunda yer alan farklı anlatımlar ve zaman içinde bağlantılı yasalarda yapılan değişiklikler tadil edilerek günün koşullarına uygun hale getirilmiştir. 15 - 1918 sayılı Kanunun 25/ 3 ve 27 / 5 fıkralarında eşyanın zoralımın mümkün olmaması halindeki uygulama ile ilgili olarak, Kanunda tatbik imkanı kalmamış tanımlar çıkartılarak 4926 sayılı kanunun 4/4 - 2. cümle ile 'zoralımın yapılmaması halinde ayrıca eşyanın gümrüklenmiş değeri karar daha para cezasına hükmedileceği' ifadesi getirilmiştir. Bu tanımlamada zoralımın mümkün olmama haline ise açıklık getirilerek, eşyanın fiil ile birlikte ele geçirilememesi olduğunun vurgulanması gerekirdi. Uygulamada farklı yorumların getirildiği hatta eşya fiilden sonra muhafaza esnasında telef olduğunda da bu madde hükmünün uygulanması yolu seçildiği bilindiğinden açıklama gereğini ifade etmekteyiz. Kanunun 15./ 2 maddesinde toplum ve çevre sağlığı yönünden tehlikeli ve zararlı eşya ile atık maddelerin zoralımına karar verilmeyip, geldiği yere sevk edilmesi sonucunda verilecek cezaya gümrüklenmiş değeri kadar ağır para cezasının ilave edilmesi açıklaması ise mevzuata yeni giren ancak yerinde bir hüküm olarak değerlendiriyoruz. Ayrıca birinci paragrafta belirttiğimiz konu içinde yol gösterici ve tanımlayıcı olmuştur. 16 - Kaçak eşya nakilinde kullanılan aracın müsaderesi için ise, 4926 sayılı kanun ile 1918 sayılı kanunun 47 maddesindeki mutlak müsadere bazı kayıt ve şartlara tabi tutulmuştur. 1918 sayılı kanunun 47 maddesinde olduğu gibi kaçak eşya naklinde kullanılan araçların 'bilerek' kullanılmasında taşıma araçlarına hangi hallerde el konulacağı düzenlenmiş ise de, yargılama aşamasında bilip - bilmeme halinin ispat aşaması zorlayıcı ve sanık aleyhine sonuç doğurmaktadır. 4926 sayılı Kanunun diğer hükümlerin de; kaçak eşyanın naklinde kullanılan aracın özel olarak hazırlanmış gizli tertibat içinde saklanarak taşınması halinde zor alım düzenlendiği gibi, taşıma aracı yüküne göre miktar veya hacim bakımından tamamını veya ağırlıklı bölümünü oluşturması veya eşyanın o taşıma arıcıyla taşınmayı gerekli kılacak olması ile taşman eşya ve araç arasında bir orantının kurulmasını ise olumlu bir gelişme olarak görmekteyiz. Bunların dışında, taşıma aracındaki kaçak eşyanın, Türkiye'ye girmesi veya çıkması yasak olan eşyayı nakleden aracın müsaderesi yer alırken, yeni bir düzenleme ile 1918 sayılı kanunda yer almayan bir hüküm; çevre sağlığı açısından zararlı maddeleri nakleden aracında müsaderesi getirilmiştir, ile 1 7 - Kaçakçılık suçlarında yer alan para cezaları tazmini niteliktedir ve tahsili de bu nedenle ilgili idareye aittir. 4926 sayılı Kanunun 28 maddesinin ikinci fıkrasında idareye 1918 sayılı Kanundan farklı olarak para 10 cezasını taksitlendirme yetkisi tanınmıştır. Bu hükümde fail lehine olup hukuka aykırı bir yönü bulunmamaktadır. 1 8 - 4926 sayılı Kanun genel olarak değerlendirildiğinde anlaşılması kolay ve açıktır. 1918 sayılı Kanun müeyyide olarak ağır hapis cezaları içerdiğinden çokça gündeme gelen ve eleştirilen bir kanundu, 4926 sayılı Kanunda ise toplu kaçakçılık dahil, bireysel işlenen kaçakçılık suçlarının yaptırımı para cezasından ibaret olduğundan bu tenkitlerle karşılaşılmayacağını tahmin ediyoruz.