Conversational interactions of peer dyads in rule observance situations

Bu doktora tezi, bir yetişkin tarafından verilen bir kurala iki çocuğun birlikte uymaları istendiğinde, çocukların nasıl davrandıklarını ve kuralı ihlal ederlerse bir aradayken bunu nasıl rapor ettiklerini incelemektedir. Katılımcı çocuklar, Çeldiriciye Direnç paradigması (Kochanska ve Aksan, 1995) kullanılarak, dokunmalarının yasak olduğu üzeri cezbedici birçok oyuncakla dolu masanın yer aldığı bir odada yalnız bırakılmışlardır. Ardından, çocuk çiftleri odanın kuralına uyup uymama davranışları hakkında birlikte mülakata alınmışlardır. Bu tezde yer alan üç makale de bu prosedürü kullanmaktadır. İlk makale, çocukların yalnız kaldıkları bölümdeki davranışlarına odaklanırken, diğer iki makale çocukların toplu mülakat esnasındaki davranışlarına odaklanmaktadır. Çalışmada 4-6 yaş (Ort. = 64 .18, SS = 9 .32, Ranj = 48-83 ay) arasında birbirini tanıyan hemcins 90 çift çocuk yer almıştır. İlk makalede (Bölüm-2), olası bir kural ihlalini önlerken ve kural ihlali gerçekleştikten sonra duruma müdahale ederken çocukların arkadaşlarına uyguladıkları stratejilerdeki güç kullanım düzeyindeki farklılaşma incelenmiştir. Ayrıca, kural ihlalini önlerken kullanılan stratejilerden hangilerinin arkadaşının takip eden kurala uyma davranışını değiştirdiği ile arkadaşını önlemede başarısız olan bir strateji sonrası çocukların hangi stratejiyi kullandıkları da incelenmiştir. Çocuklar arkadaşlarının olası kural ihlalini önlerken hafif kontrol stratejileri kullanırken, kural ihlali gerçekleştikten sonra müdahale stratejisi olarak geri çekilmeyi tercih etmişlerdir. Bu bağlamda, olumsuz kontrol stratejileri önleme veya müdahale stratejisi olarak anlamlı bir şekilde daha fazla kullanılmamıştır. Hafif kontrol stratejisinden sonra kurala uyma davranışının arttığı, geri çekilme stratejisinden sonra ise kuralı ihlal etme davranışın arttığı gözlenmiştir. Çocuklar kural ihlalini önlemede başarısız olsa bile olumsuz kontrol ve geri çekilme stratejilerini kural ihlali öncesi ve sonrası kullanmaya devam etmişlerdir. İkinci makalede (Bölüm-3), toplu mülakat esnasında çocukların yalan söylemeyle alakalı cevaplarındaki çeşitlilik ve tutarlılık incelenmiştir. Ayrıca, farklı cevap gruplarının sosyo-bilişsel ve mizaç boyutlarındaki farklılaşmaları da araştırılmıştır. Toplu mülakat esnasında kendini korumak için yalan söyleme, itiraf etme, suskun kalma, doğruyu söyleme, sır tutma ve ispiyonlama olmak üzere 6 farklı cevap grubu gözlenmiştir. Yalan söyleyen çocukların büyük çoğunluğu yalanlarını toplu mülakat süresince devam ettirmişlerdir. Sır tutan çocuklar, kendi için yalan söyleyen ve itiraf eden çocuklara kıyasla, ters sayı dizisinde daha iyiyken; itiraf eden çocuklara kıyasla, düşük dürtüsellik ve yüksek azalan tepki/sakinleşmeye sahiptir. Toplu mülakat boyunca yalanını sürdürebilen çocuklar, sürdüremeyen çocuklara kıyasla, düşük dürtüselliğe ve yüksek zihin kuramı becerisine sahiptir. Üçüncü makalede (Bölüm-4), çocukların yalan ve doğru söyleme davranışlarına eşlik eden sözel olmayan göstergeler incelenmiştir. Yalan ve doğru söyleyen çocukların sözsüz davranışları iki farklı bölümde kodlamıştır: Kural ihlali davranışını gizleyip başlarından geçen başka olaylar hakkında konuşarak yalan söylemelerinin mümkün olduğu tüm mülakat boyunca ve kurala uyma davranışlarının doğrudan sorgulanmasıyla kendiliğinden gelişen yalan veya doğru söylemeye karar verdikleri soru sonrası. Doğru ve yalan söyleyen çocukların doğrudan sorgulama sonrasında cevap verme süresi, arkadaşa bakma ve jest kullanımında farklılaştıkları gözlenmiştir. İki grup tüm mülakat boyunca gösterdikleri etkileşimsel davranışlarda ise birbirine benzemektedir. Bu tezin sonuçları (1) kurala uymada kullanılan önleme ve müdahale stratejilerinin güç düzeylerinde farklılıklar olduğunu, (2) toplu mülakat yapıldığında çocukların cevaplarının çeşitli olduğunu ve yalanlarını devam ettirebildiklerini, (3) sosyo-bilişsel ve mizaç boyutlarında farklı gruplar arasında büyük farklar olmadığını, (4) yalana eşlik eden sözel olmayan davranışların özellikle çocukların yalan söylemeye karar verdikleri anda ortaya çıktığını göstermiştir.