Hoşgörü eğilimi geliştirme programının etkililiği: Hoşgörü eğiliminin geliştirilmesi ve zorbalığın önlenmesi

Bu araştırmanın amacı, beşinci sınıf öğrencilerinin hoşgörü eğilimlerini artırmak ve zorbalık düzeylerini azaltmak amacıyla hazırlanan Hoşgörü Eğilimi Geliştirme Programı'nın etkililiğinin incelenmesidir. Araştırmada ön test, son test izleme testi, kontrol ve plasebo gruplu deneysel desen kullanılmıştır. Araştırma, Ankara ili Etimesgut ilçesinde bir ortaokulda beşinci sınıf öğrencilerinin katılımı ile 2014- 2015 eğitim öğretim yılında gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın amacı doğrultusunda katılımcılara; zorbalık düzeylerini belirlemek amacıyla Pişkin ve Ayas (2007) tarafından geliştirilen Akran Zorbalığı Ölçeği ; hoşgörü eğilimlerini belirlemek için Çalışkan ve Sağlam (2012) tarafından geliştirilen Hoşgörü Eğilimi Ölçeği uygulanmıştır. Araştırmada kullanılan ölçeklerin güvenirlik katsayıları bu araştırma için Cronbach Alfa yöntemiyle tekrar ölçülmüş güvenirlik katsayıları AZÖ için. 84 ve HEÖ için. 79 olarak bulunmuştur. HEGP'nin etkililiğini belirlemek için deney, kontrol, plasebo gruplarındaki 42 ögrenci (14 deney, 14 kontrol ve 14 plasebo) ile çalışılmıştır. Deney grubuna, araştırmacı tarafından geliştirilen 10 oturumluk HEGP uygulanmış; Plasebo grubuna araştırmayla ilgisi olmayan 10 oturumluk mesleki rehberlik ve eğitsel rehberlik çalışmaları uygulanmış, kontrol grubuna ise herhangi bir uygulama yapılmamıştır. Araştırmadan elde edilen verilerin çözümlenmesinde. 05 anlamlılık düzeyi esas alınmıştır. Araştırmada AZÖ ve HEÖ uygulandıktan sonra, deney, kontrol ve plasebo grupları belirlenmiştir. Çalışmada, deneysel işlemin başlangıcında; deney, plasebo ve kontrol gruplarının öntest puanları arasında fark olup olmadığı Kruskal-Wallis H Testi ile değerlendirilmiş ve gruplar arasında anlamlı bir fark olmadığı tespit edilmiştir. HEGP ve plasebo uygulamalar bittikten sonra ölçekler son test olarak tekrar uygulanmıştır. Son testlerin uygulanmasından iki buçuk ay sonra ölçekler deney, kontrol ve plasebo gruplarına izleme testi olarak son kez uygulanmıştır. Bu ölçümlerden elde edilen verilerin analizinde; deney grubunun öntest-sontest ve sontest izleme testi puanları arasındaki farka Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi; deney, kontrol ve plasebo gruplarının gerek son testler gerekse izleme testleri puanları arasındaki farka ise Kruskal-Wallis H Testi ile bakılarak programın etkililiği incelenmiştir. Araştırma sonucunda, deney, kontrol ve plasebo gruplarının son test puanları arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark olduğu ortaya çıkmıştır. Ayrıca, deney grubunda yer alan öğrencilerin AZÖ ve HEÖ ölçeklerinden aldıkları deney öncesi ve deney sonrası puanları arasında anlamlı bir fark olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlara göre; HEGP'nin araştırmaya katılan deney grubu öğrencilerinin hoşgörü eğilimi puanlarını artırmada ve zorbalık puanlarını azaltmada etkili olduğu söylenebilir. Ayrıca hoşgörü eğilimindeki bu artış iki buçuk aylık izleme döneminde devam etmiştir. Kontrol ve plasebo gruplarının son test ve izleme testi puanları arasında ise anlamlı bir fark olmadığı görülmüştür. Araştırma bulguları, konu ile ilgili daha önce yapılmış araştırma bulguları ile birlikte tartışılıp yorumlanmıştır. Sonuç bölümünde de çalışmadan elde edilen bulgular ışığında alandaki uygulayıcılara ve araştırmacılara yönelik önerilerde bulunulmuştur.