Capital budgeting evalvation methods and relationship with the size of large indistrial companies in Türkiye

Bu çalışmanın birincil amacı, Türkiye'deki büyük endüstri şirketlerinde kullanılan sermaye bütçelemesi metodlanyla şirket büyüklüğü arasında bir ilişkinin olup olmadığını araştırmaktır. Sermaye bütçelemesi kararlan uzun dönemli kararlar olup, sermayedarların sadece bugününü değil, aynı zamanda geleceklerini de ilgilendirir. Dolayısıyla, şirketlerin geleceklerini belirleyecek olan yatırım kararlarının mümkün olan en doğru şekilde alınması gerekmektedir. Bu durum, şirketleri giderek akademik olarak üstünlüğü saptanmış olan methodlan daha yaygın olarak kullanmaya zorlamaktadır. Amerika Birleşik Devletleri'nde ve İngiltere'de yapılan araştırmalar, sermaye bütçelemesi hesaplarında gelişmiş yöntemlerin kullanım alanının kırk yıl içinde yüzde dokuzlardan yüzde doksanlara çıktığım göstermektedir. Türkiye'de benzer araştırmaların yapılmamış olması nedeniyle, bir karşılaştırma yapmak mümkün değildir. Ancak daha sonraki yıllarda bu alanda yapılacak araştırmalar, Türkiye'de gelişmiş metodlarm kullanımının yaygınlaşıp yaygmlaşmadığmı gösterecektir. Bu araştırmanın sonucunda, sermaye bütçelemesine ne derece önem verildiği, sermaye bütçelemesi yapılırken bilimsel yöntemlerin hangi oranlarda kullanıldığı, risk ve enflasyon faktörlerinin ne ölçüde dikkate alındığı, kullanılan metodlarla şirket büyüklüğü arasında bir ilişkinin olup olmadığı gibi sorular yanıtlanmış olacaktır. Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde sermaye bütçelemesi ve kullanılan yöntemler, ikinci bölümde ise, literatürde önemli yer tutan sermaye bütçelemesi uygulamaları ve sonuçlan geniş olarak anlatılmaktadır Üçüncü bölümde, Türkiye'deki büyük endüstri kuruluşlanndaki sermaye bütçelemesi uygulamaları ve bulgular yer almaktadır. Türkiye'deki 500 büyük endüstri şirketi içinden daha önceki bölümlerde bahsedilen kriterlere göre seçilen 88 şirkette gerçekleştirilen araştırmanın sonuçlan, Türkiye'de henüz, sermaye bütçelemesi yapılırken gelişmiş metodlann yaygın olarak kullanılmadığını, risk faktörünün hesaplara bilimsel yöntemler yerine sübjektif değerlendirme yöntemleriyle yansıtıldığını, şirket büyüklüğü ile kullanılan metodlar arasında ciddi bir ilişki olmadığını göstermiştir. Bu sonuçların en önemli nedenleri olarak şunlar söylenebilir; 1. Ekonomideki istikrarsızlık ve zaman zaman aşın noktalara da çıkarak gelecekle ilgili tahminler yapmayı son derece zorlaştıran yüksek enflasyon, yatırımcıları, uzun vadede daha büyük faydalar sağlayabilecek yatırımlar yerine, kendini en kısa sürede amorti edebilecek yatırımlara yöneltmektedir. Dolayısıyla, sermaye bütçelemesi yapılırken kullanılan metodlar da bu amaca hizmet edecek şekilde seçilmektedir. 2. Serbest piyasa koşullarının tamamen oluşmadığı, bazı büyük özel şirketlerin tekel durumunda bulunduğu ülkemizde, yatırım kararlannm büyük ölçüde finansal sonuçlara dayandırılarak alınmaması, sermaye bütçelemesine verilen önemi azaltmaktadır. 3. Türkiye'de özel sektörün çok uzun bir geçmişşinin olmaması nedeniyle, şirketlerde henüz tam anlamıyla kurumsallaşma sağlanamamış, dolayısıyla, şirketlerin geleceklerini belirleyecek olan yatırım kararlannm ve denetiminin sağlanacağı bir ortam gereken önemi kazanamamıştır.