Türk tekstil ve hazır giyim sektörlerinin rekabet yapısı ve geleceği

Türkiye ekonomisinde çok önemli bir paya sahip olan tekstil ve hazır giyim endüstrileri, Türkiye'nin dünya ticaretinde diğer ülkelerle rekabet edebildiği en önemli sektörlerdir. Türkiye, tekstil ürünleri ihracatında dünyada onuncu, hazır giyim ürünleri ihracatında ise dünyada dördüncü sırada yer almaktadır. Tekstil sektörü, elyaftan başlayarak iplik, dokuma, örme, boya - baskı ve terbiye işlemlerini içeren üretim süreçlerinden oluşmaktadır. Geçmiş yıllarda daha çok emek yoğun ve hammaddeye dayalı bir üretim sistemine sahipken, 1970'li yıllardan sonra sektör sermaye-yoğun bir sektör halini almıştır. Bugün tekstil sektörü dünyanın en büyük 4. sermaye yoğun sektörü halini almıştır. Gelişmiş ülkeler teknoloji ve bilgi yoğunluklu katma değeri yüksek tekstil ürünleri üretmektedir. Buna karşın az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler katma değeri daha düşük, ucuz hammadde ve enerji gerektiren tekstil ürünleri üretmektedir. Sektörün sermaye yoğunluklu olması ve rekabet gücü için yüksek teknoloji gerektirmesi tekstil ürünleri ihraç eden az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeleri teknoloji ve bilgi bakımından önemli güçleri bulunan gelişmiş ülkelere bağımlı hale getirmektedir. Hazır giyim sektörü tekstil, deri ve plastik ürünleri olarak, gerek giyim gerekse kullanım amacına yönelik çeşitli hazır eşyaların yapımını konu alan geniş bir sektördür. Hazır giyim ürünleri imalatı yapı olarak bir montaj işlemi olduğu için emek yoğun bir sektör özelliği taşımaktadır. Bu nedenle ucuz işgücüne sahip az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler hazır giyim sektörü imalatı için elverişli bir yapıya sahiptir. İşgücü maliyetleri çok yüksek olan gelişmiş ülkeler, katma değeri düşük olan ve yoğun işgücü gerektiren hazır giyim ürünleri imalatını az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelere kaydırmıştır. Kendileri ise moda yönü daha ağır basan ve katma değeri daha yüksek, özellikle teknik kumaşların kullanıldığı ürünleri imal etmektedir. Türkiye, dünyanın önemli pamuk üreticilerinden biri olması nedeniyle tekstil sektöründe önemli gelişimler kat etmiştir. Bununla birlikte tekstil makineleri kapasitesi ve teknolojisi bakımından dünyanın sayılı ülkeleri arasında yer almaktadır. Fakat teknoloji olarak diğer ülkelere bağımlı olması Türkiye için büyük bir dezavantajdır. Diğer gelişmekte olan ülkelerle aynı teknolojiye sahip olmakla birlikte, enerji, hammadde ve vergi yükü bakımından daha elverişsiz şartlara sahip olması Türkiye'nin rekabet gücünü azaltmaktadır. Hazır giyim ürünleri ihracatında dünyanın sayılı ülkeleri arasında bulunan Türkiye'nin, Avrupa Birliği ülkelerine oranla ucuz işgücüne sahip olması, üretim kalitesi ve pazarlama bakımından diğer gelişmekte olan ülkelerden daha iyi olması önemli bir avantajdır. Fakat artan işgücü maliyetleri Uzakdoğu, Güney Amerika ve Afrika ülkeleri ile rekabet etmeyi zorlaştırmaktadır. Zira bu ülkelerdeki işçilik ücretleri Türkiye'nin 1 /4'ü kadardır. Bu nedenle imal edilen hazır giyim ürünlerinin niteliği çok önem kazanmaktadır. Teknik özelliği yüksek, moda yönü ağır basan ve kaliteli ürünlerin üretilmemesi durumunda az gelişmiş ve gelişmekte olan diğer ülkelerle rekabet edilmesi çok zor olacaktır. Dünyada 1980'li yıllarda ideolojik akımların eski gücünü yitirmesiyle birlikte serbest ticaretin gelişmesi ülkeler arası ticaret etkinliklerini arttırmıştır. Dünya Ticaret Örgütü, ülkeler arası ticaretin daha fazla geliştirilmesi için çeşitli düzenlemeler gerçekleştirmiştir. Bunlardan en önemlisi 2005 yılından sonra tekstil ve hazır giyim ürünleri ticaretinde kotaların kaldırılması düzenlemesidir. Türkiye'nin şu an çeşitli gümrük duvarlarıyla korunduğu Avrupa Birliği pazarının bu düzenleme sonucunda diğer az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelere açılacak olması Türk tekstil ve hazır giyim ihracatını oldukça olumsuz etkileyecektir. Tekstil ve hazır giyim sektörü, orta ve uzun vadede Asya ve Amerika rekabeti karşısında kaybedilmesi olası olan sıradan giysi ve diğer tekstil ürünleri pazar payının yerine, bilgi toplumu ülkelerin de var olması beklenen teknik ve çok işlevli akıllı tekstiller olarak tanımlanan bilgi, 'know-how' ve yenilik yoğun, yüksek katma değerli ürünlerin geliştirilmesine ve dünya pazarlarına sürümüne öncelik vermelidir. Bunun için de orta vadede özgün tasarım, kalite, verimlilik, pazarlama ve dağıtım yeteneklerinin geliştirilmesine, üst sınıf modaya yönelik teknik tekstillerin üretimine; uzun vadede akıllı ve çok işlevli tekstil ürünlerinin araştırılmasına, geliştirilmesine ve üretimine önem verilmelidir.