Orta sosyo ekonomik düzey lise I-II sınıf öğrencilerinin tümdengelime dayalı akıl yürütme ve soyut düşünme düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu araştırmada orta sosyo-ekonomik düzeyde orta ergenlik ve son ergenlikte tümdengelime dayalı akıl yürütmenin iki türü olan Modus Tollens ve Modus Ponnes'in soyut düşünme ile ilişkisi araştırılmıştır. Araştırma var olan durumu belirlemeye yönelik olan ilişkisel tarama türü bir araştırmadır. Araştırmada Mamak ve başkent süper lisesi hazırlık ve ikinci sınıf öğrencilerinde 85 öğrenci çalışma grubu olarak katılmıştır. Tümdengelime dayalı akıl yürütmeye ilk kez Piaget tarafından araştırılmıştır. Piaget'in yaklaşımı düşüncenin erken dönemlerinde başlayıp zaman içinde hipotetik dedüktif akıl yürütmenin nasıl geliştiğini incelemek şeklidedir. Piaget'e göre bu akıl yürütme biçimi somut işlemler evresinde de kısmen görülmesine karşın en yoğun ve sistemli bir biçimde 11 yaşlarında başlayan formel veya önermeli işlemler evresinde yapılmamaya başlanır. Bu evrede somut işlemler döneminde var olan sınıflama biçimleri sembolik ifadeler olan önermeler ile yer değiştirmekte ve kobinatuar sistemin değişik birleştirme biçimleri gerçekleşmektedir. Bu değişik birleştirme biçimleri üzerine INRC grubunun da etkide bulunmasıyla bu önermelerden hareketle tümdengelime dayalı akıl yürütmeler oluşmaktadır. Ancak Piaget asıl olarak bilimsel akıl yürütmenin nasıl geliştiğini incelemektedir. Bilimsel akıl yürütmenin bir parçası olarak tümdengelim oraya çıkmaktadır. Wason(1966) geliştirip uyguladığı THOG taskı sonucunda yetişkinlerin % 70 tümdengelime dayalı akıl yürütme görevinde başarısız olmuşlardır. Bu çalışmadan sonra tümdengelime dayalı akıl yürütmenin yapısı ve nasıl bir süreç olduğuna ilişkin çok sayıda araştırma yapılmıştır. Tümdengelime dayalı akıl yürütme üzerine yapılan araştırmalarda genellikle tümdengelimin modus ponnens, modus tollens affirmation of consequent, Denial of antecedent, Syllogistic, Geçişlilik türleri araştırılmaktadır. Tümdengelime dayalı akıl yürütmeyi açıklayan üç temel yaklaşım olduğu görülmektedir. Evrim kuramı ve olgusal bilgiye dayanan yaklaşım, Zihinsel Kuralar yaklaşımı, Zihinsel Modeller yaklaşımı tümdengelime dayalı akıl yürütmenin nasıl gerçekleştiğini farklı şekillerde açıklayan yaklaşımlardır. İlk yaklaşım bu akıl yürütme biçimini evrim süreci sırasında çevreye uyumun bir sonucu olarak kazanıldığını savunmaktadır. Olgusal bilgiye dayanan yaklaşım ise tümdengelime dayalı akıl yürütmeyi dış dünya ile etkileşim sonucu insanların çıkarımlar yapması ve bu çıkarımların tekrarlanması sonucu oluşan şemalarla açıklamaktadır. Bu şema oluşturma yeteneği evrim sonucu kazanılmış bir özelliktir. Bu yaklaşım MT'nin MP den daha zor olduğunu savunmaktadır. Zihinsel kurallar yaklaşımı insanların tümdengelime ilişkin akıl yürütmenin kuralları ile donatılmış olduğunu bir problemle karşılaşıldığı zaman bu kurallara göre akıl yürütüldüğünü savunmaktadır. Bu yaklaşımda MT'nin MP den daha zor olduğunu çünkü insanların zihinlerinde MP ile ilgili kurallar olduğunu ancak MT ile ilgili kurallar olmadığını savunmaktadır. Zihinsel modeller yaklaşımına göre insanlar dünya ile ilgili modeller kurarlar ve bu modeller ile düşünürler. Tümdengelime dayalı bir akıl yürütme durumunda da insanlar öncüllerden bir model kurarlar ve buna göre akıl yürütürler. Bu yaklaşıma göre de MT MP den zordur çünkü olumsuzlama olduğu için karmaşık bir model kurulması gerekmektedir. Her üç yaklaşımda tümdengelime dayalı akıl yürütmenin geç gelişen bir süreç olduğunu Piaget gibi soyut düşüme ile ilişkili olduğunu savunmaktadır. Bu araştırmanın sonucunda MP ve soyut düşünmeyi ölçen AFAYT'tan alınan puanların yaşla beraber anlamlı bir biçimde arttığı bulunmuştur. MT ve yaş ilişkisinde anlamlı bir fark bulunamamıştır. MTV'nin MP den daha zor olduğu sonucu bu araştırmanın bulgularından çıkmamaktadır. Araştırmanın bulgularına göre MT ve MP'nin soyut düşünme ile bir ilişkisi bulunamamıştır.