4734 sayılı kamu ihale kanununa göre belediyelerde uygulanan kamu alım usulleri: Uygulamada karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri

Neredeyse her ülkede, devletin gereksinim duyduğu mal, hizmet ve üretim çalışmalarının, tatbik edilecek belirli usuller ardından saptanacak bir bedel karşılığında, özel bireylerden alınması aşaması kamu alımları şeklinde isimlendirilmekte ve belirli kurallar çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. Kamu alımları zaman içerisinde değişiklikler sergilese de gider kaynaklarının en büyük bölümünü oluşturmaktadır. Gelirlerin kısıtlı, gider kaynağı yaratacak alanların gün geçtikçe artan bir yapıda olduğu göz önüne alındığında, kamu harcamaları konusunda hassas, şeffaf, tarafsız ve özenli davranılması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. İhale, yönetimin gerçekleştireceği bir sözleşmenin tarafını belirlemek için yürüttüğü süreç olarak ifade edilmektedir. İhaleler, alım ve satım hususuyla alakalı piyasa fiyatının olmadığı veya kesin olmadığı hallerde, fiyat oluşturma sürecinde oldukça mühim bir görev üstlenmektedir. Bununla bağlantılı olarak belediyelerin ihtiyaçları doğrultusunda kamu alımları gerçekleştirilmektedir. Bahsi geçen kamu alımları ile ilgili ihale süreçleri bulunmakta ve bunlara uyulması gerekmektedir. İhale süreçlerinin yasalara uygun bir şekilde işlemesi ihalelerin temel amaçlarına ulaşmasını sağlayacaktır. Yine bu durum kamuda oluşan zararların önüne geçmişş olacaktır. Bugün tüm ihale süreçlerinde uygulamada bulunan kanun, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'dur. En köklü değişimin gerçekleştirildiği 4734 sayılı kanun, eski dönemde ortaya çıkan olumsuz durumları ve hatalı iş ve işlemleri engellemek amacıyla uygulamaya konmuştur. Yürürlüğe girdiği süreçten sonra giderilemeyen problemler, değişen koşullara uyum sağlayabilmek, AB'ye uyum gibi nedenlerle gereğinden fazla değişikliğe uğramıştır. Bütün değişikliklere bakıldığında sürecin hassasiyeti ve ne kadar özen gerektirdiği, aynı zamanda sürecin karışık bir yapıya sahip olduğu ortadadır. Bu çalışmada, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na göre belediyelerde kamu alım usulleri ve kamu alım usullerinin bağlı bulunduğu kanunda tartışmaya sebep olan boşluklar ele alınmıştır. İhale usullerinde gecikmelere ve hatalı uygulamalara neden olan problemler ve çözüm önerileri incelenmiştir. İlk bölümde, yerel yönetimler üzerinde durulmuş; yerel yönetimlerin ortaya çıkışı, dönemsel gelişimi ve dayandığı temel değerler ve ilkeler anlatılmıştır. İkinci bölümde ise, kamu harcaması kavramının sorumluluk ilkesiyle olan bağlantısından bahsedilmiş, sorumluluk sürecinde etkili olan elemanlar üzerinden harcama süreci anlatılmıştır. Üçüncü bölümde, belediyelerde gerçekleştirilen kamu alımlarını sağlayan ihale usulleri detaylı olarak anlatılmıştır. Dördüncü bölümde, bu ihale usullerinin temel süreçleri ve adımları incelenmiştir. Son bölümde ise kamu ihale mevzuatının gelişim süreci detaylarıyla birlikte anlatılmış, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun, yapılan tüm düzeltmelere rağmen bugün gelinen durumda, tartışmalı ve yanlış uygulamalara sebebiyet veren durumları incelenmiştir. Bu inceleme sonucu yapılan tüm değişikliklere rağmen, bugün hala tartışma yaratan ve çözüme varılamamış konular üzerinden ne gibi düzeltmelere gidilebileceği araştırılmıştır. Yapılan değerlendirmeler, 4734 sayılı kanun ve ihale yöntemleri üzerinden incelenmiştir. Kamu alım kanunlarının tarihsel gelişim süreci çok eskiye dayansa da 4734 sayılı kanunda, yürürlüğe girdiği günden bugüne, en son yapılan değişiklik de dahil yaklaşık 180'e yakın düzeltme yapılmıştır. Tüm düzeltmelere rağmen kamu alımlarının önemi de göz önünde bulundurularak; belediyelerde uygulanan kamu alım usulleri ile bu usullerin bağlı bulunduğu 4734 sayılı kanunun aksaklıklara neden olan, kanundaki boşlukları gideremeyen, şeffaf ve tarafsız bir kamu yönetimi anlayışı yerine kamu algısını zedeleyen tarafları ve bunların önüne nasıl geçilebileceği tezin ana konusudur. Hatalı uygulamaların kamu ihale sürecindeki kişilere ve kurumlara vermiş olduğu zarara ve çözüm uygulamalarına, tarafsız ve farklı bir açıdan bakılması sağlanmıştır.