Köyceğiz-Kalkan kıyı bölgesi ve yakın çevresinde doğal ortam insan ilişkileri

Köyceğiz-Kalkan kıyı bölgesi ve yakın çevresi Türkiye'nin güneybatı köşesinde yer alır. Bu saha, turfanda sebzecilik açısından gösterdiği gelişmeler, turizm faaliyetleri ve Caretta caretta türü deniz kaplumbağaları ile son yıllarda adından sıkça söz ettirmektedir. Ayrıca Ege Bölgesi'ndekine benzer topoğrafik yapısı, iklim ve bitki örtüsünün gösterdiği özellikler, kıyı ovaları üzerindeki yüksek nüfus artışı ve yoğunjuğu nedeniyle dikkat çekicidir. Bu nedenlerle araştırmaya konu olarak seçilmiştir. Çalışmada doğal ortamın insan ve ekonomik etkinlikleri üzerindeki önemi belirtilmeye çalışılmıştır. Amaca ulaşmak için, sabit ve değişken parametreler yoluyla sahadaki doğal, beşeri ve ekonomik ortam özellikleri ve karşılıklı etkileşimi değerlendirilmiştir. Ayrıca sahada belirginleşen üst düzey etki faktörleri, varsayımlar çerçevesinde sorgulanmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde ise doğal, beşeri ve ekonomik ortamın potansiyeli, sorunları ve çözüm önerileri ayrıntılı şekilde ortaya konulmuştur. Köyceğiz-Kalkan kıyı bölgesi ve yakın çevresinde ana materyal özellikleri tarım, ormancılık ve madencilik faaliyetlerini etkiler. Alüvyal kıyı ovaları ile çevrelerindeki dağlar arasındaki yükselti farkı dikkat çekicidir. Ayrıca yörenin deprem riski oldukça yüksektir. Yörede insan faaliyetlerini etkileyen ve şekillendiren en önemli morfolojik unsur yükseltidir. Diğer yandan kıyı yapısı ve özellikleri, iklim koşulları ile beraber turizm faaliyetlerini şekillendirir. Karstik sahalarda yüzey drenajının yer altına geçmesi nedeniyle su problemi mevcuttur. Kanyon vadiler ise turizm çekiciliğini arttırır. Çalışma alanında kışları ılık ve yağışlı-serin, yazları oldukça sıcak ve kurak geçen, tipik Akdeniz iklim koşulları egemendir. Kıyı ovalarında, kış mevsiminde don olayı, yazın ise yüksek sıcaklık ve kuraklık, tarım faaliyetlerindeki en önemli klimatik sorunlardır. Doğal vejetasyon itibariyle 1000/ 1200 m'ye kadar kızılcam, 800/ 900 m'den 1900 m'ye kadar karaçam ve sedir ormanları yer alır. Ülkemizdeki önemli bir relik ve endemik tür olan sığla ormanları da Köyceğiz Gölü çevresinde geniş yayılış gösterir. Diğer yandan kızılcam ormanlarının tahrip edildiği yerlerde, maki ve garig türleri ortamı işgal eder. Karstik sahalarda yer alan kırmızımsı Akdeniz ve kırmızımsı-kahverengi Akdeniz topraklarının tarımsal değeri düşüktür. Alüvyal, Kolüvyal topraklar ve rendzinalar ile flişler üzerindeki kumlu-killi-milli topraklar ise tarımsal faaliyetlere elverişlidir. Yörede akarsu, göl, yeraltı suyu ve termal kaynaklardan ibaret zengin su potansiyeli mevcuttur. Ancak bu potansiyelden yeterince yararlanılamamaktadır. Diğer bir hidrografik unsur olan denizlerden ise turizm ve balıkçılık amacıyla istifade edilir. Çalışma alanında nüfusun % 36 ,9'u şehir, % 63 ,1'i kır nüfusundan ibarettir. Dağlık sahalardaki nüfus oranı % 11,5 iken, ovalık sahalarda bu oran % 88 ,5'e yükselir. Ayrıca nüfusun % 86 ,6'sı 0-250 m., tamamı ise 0-1000 m. arasındaki yükselti kademesinde yer alır. Fethiye, Köyceğiz, Ortaca ve Dalaman dışındaki yerleşim birimleri kırsal yerleşmedir. Nüfusu azalan yerleşim birimleri çoğunlukla dağlık alanlarda yer alır. Diğer yandan Dalyan, Göcek, Kalkan gibi kıyı yerleşmelerinin nüfusu turizm mevsiminde birkaç katına çıkar. Yöredeki hakim ekonomik etkinlik tarımdır, iklim ve toprak özellikleri tarımsal faaliyetlerin süresini ve üretilen ürün çeşidini belirler. Kıyı ovalarında seracılık hızlı gelişim göstermiş ve bu sayede tarım faaliyetleri tüm yıla yayılmıştır. Hayvancılık faaliyetleri içinde küçükbaş hayvancılık ve arıcılık önemli yer tutar. Alabalık üretim faaliyetleri ise uygun alanlarda gelişme sürecine girmiştir. Dağlık sahalarda ormancılık faaliyetleri yaygındır. Madencilik faaliyetleri eski önemini yitirmiştir. Yörede sanayi gelişmemiştir. Ticaret ise daha çok yerel özellikler gösterir. Yöredeki en yaygın ulaşım yolu kara yoludur. Dalaman Havalimanı yöre turizmine büyük katkı sağlar. Yaylacılık faaliyeti geleneksel yapısını korumakla birlikte son yıllarda turizm amaçlı bir faaliyet olma yoluna girmiştir. Turizm, kıyı kesimindeki en önemli insan faaliyetlerinden biridir. Zengin doğal ve kültürel çekiciliklere karşın, deniz-güneş-kum unsurlarına bağlı olarak şekillenmiş olan turizm faaliyetleri iç kısımlara yayılmamıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde sahada belirginleşen üst düzey etki faktörleri çerçevesinde doğal ortam-insan ilişkileri sorgulanmıştır. Bunun sonucunda şu sonuçlara ulaşılmıştır, iklim, insan faaliyetleri ve doğal ortam üzerindeki en belirleyici doğal faktördür. Yükselti ve ana materyal özelliklerine göre tarım faaliyetleri şekillenmiştir. Ayrıca yükseltiye bağlı olarak nüfus miktarı ve yerleşme sayısı azalır ve ekonomik etkinlikler farklılaşır. Yaz mevsimindeki yüksek sıcaklık ve nispi nem turizm faaliyetlerini olumsuz yönde etkilemektedir. Kıyı çizgisindeki değişmeler geçmişşte Caunos, Patara ve Pisilis limanlarını kullanılamaz hale getirmiştir. Bu durum, gelecekte de potansiyel bir tehlikedir. Yörede topo-bio-klimatik açıdan dikey yönde alt, üst ve en üst zon olmak üzere üç farklı doğal ortam vardır. Bu ortamlarda insan faaliyetleri farklılaşır. İklimden kaynaklanan tarımdaki ölü devre kıyı kesiminde seracılık ve turizm, alt zonun üst kesimlerinde hayvancılık, ormancılık ve yaylacılık uğraşılarını ortaya çıkarmıştır. Çalışma alanındaki dağlık kesimlerde yanlış arazi kullanımı oldukça yaygındır. Sonuç olarak, Köyceğiz-Kalkan kıyı bölgesi ve yakın çevresinde nemli, yarı nemli ve sıcak Akdeniz iklim koşullarının egemen olduğu, alüvyal ve Kolüvyal toprakların yer aldığı, 0-400 m. arasındaki yükselti basamağı insan faaliyetlerine en uygun sahayı teşkil eder. Yöredeki doğal ortam potansiyelini ayrıntılı olarak ortaya koymak ve buna göre bir kullanıma gitmek için ekosistem çalışmaları yapılmalıdır. Ayrıca kırsal kalkınma projeleri hazırlanmalı ve hazırlanan planlara disiplin getirilmelidir.