Küresel ve ulusal boyutta ormansızlaşma sorunu ve çözüm yolları

Bu çalışmada; küresel bir çevre sorunu olan ormansızlaşmanın nedenleri, diğer çevre sorunları ile olan ilişkisi ve ormansızlaşma ile mücadele için öngörülen çaba ve politikalar incelenmiştir. Küresel boyutu ile ilgili sorun ve çözümlerin, ulusal boyutu ile örtüşüp örtüşmediği konusu Türkiye örneği ile açıklanmıştır. Bu çalışmanın amacı ise, ormansızlaşma sorununun nedenleri ve diğer çevre sorunları ile ilişkisini ortaya koyarak, ormansızlaşma ile mücadele konusundaki çaba ve politikaların dünya ve Türkiye açısından uygulanabilirliğinin ortaya konmasıdır. Orman, sadece bir ağaç topluluğu değildir. Orman bünyesinde bitkileri, hayvanları, suyu, toprağı, havayı, mikroorganizmaları ve insanları barındıran bir ekosistemdir. Orman ekosisteminin çok yönlü, karmaşık ve yaşamsal işlev ve yararları bulunmaktadır. Buna bağlı olarak çeşitli çevre sorunları arasında önemli bir yere sahiptir. Ormana ekosistem olarak bakılmazsa sorun tam olarak anlaşılmayacak ve soruna çözüm bulunamayacaktır. Gerek küresel gerekse ulusal boyutta ormansızlaşma sorununa, ekosistem yaklaşımı çerçevesinde bakılmadığı anlaşılmaktadır. Küresel boyutta ormanlara, sadece getirdiği ekonomik değer olarak bakılmaktadır. Ormanın sosyal ve ekolojik boyutu ihmal edilmektedir. Türkiye'de de bu durumun farklı olmadığı; gerek mevzuata gerekse uygulamaya bakıldığında anlaşılmaktadır. 347 Ormansızlaşma, küresel bir çevre sorunudur. Ormanlar, dünyanın ortak malıdır. Ormansızlaşmanın ekolojik, ekonomik ve kültürel açıdan ortaya çıkan olumsuz etkileri ulusal sınırları aşmaktadır. Çünkü ormansızlaşma sonucu, hava ve suyun kalitesi korunamayacak, biyolojik çeşitlilik sürdürülmeyecek, havadaki karbon miktarı artacak ve ormanlara bağımlı olarak yaşamlarını sürdüren yerlilerin kültürleri ortadan kalkacaktır. Bu sorun, dünyada yaşayan tüm canlıları tehdit etmektedir. Sorunun mutlaka küresel ve ulusal boyutlarıyla birlikte ele alınması gerekir. Küresel olarak bağlayıcı bir orman sözleşmesinin yapılması ve tek tek ülkeler tarafından sözleşmeye uygun olarak ormanların sürdürülebilir olarak yönetilmesi, yerinde bir çözüm olacaktır. Ormansızlaşmanın nedenleri ekonomik, siyasal, yönetsel ve çevresel olmak üzere dört grupta incelenmiştir. Bunların içinde en etkili olan ve diğer nedenlere yol açan ekonomik nedenlerdir. Ekonomik nedenlerin bir kısmı doğrudan ormansızlaşmaya yol açarken, diğer bir kısmı dolaylı bir şekilde ormanların yok olmasına neden olmaktadır. Dolaylı ekonomik nedenler, nüfus artışı ile küresel ekonominin etkisidir. Orman kaynakları üzerindeki baskıyı azaltmak için hızlı nüfus artışı ile küresel ekonominin yeniden yapılandırılması gerekmektedir. Küresel boyutta belirtilen ormansızlaşma nedenleri, Türkiye için de geçerlidir. Ayrıca Türkiye'ye özgü ormansızlaşma nedenleri de bulunmaktadır. Ormansızlaşmanın bir bölümünün yasalara uygun olarak devlet tarafından yapılması, ormanların siyasete alet edilmiş olması, rant özelliğinin olması ve 348 toplumun çoğu kesimince ormansızlaştırmanın yapılıyor olması; Türkiye'deki ormansızlaşma sorununun dikkati çeken özellikleri olarak gösterilebilir. Gelişmiş ülkelerdeki ormansızlaşma sorunu ile gelişmekte olan ülkelerdeki ormansızlaşma sorunu aynı değildir. Ulusal gelirin azlığı ve gelir paylaşımındaki dengesizlik nedeni ile ormansızlaşma, gelişmiş ülkelere göre gelişmekte olan ülkelerde daha fazla olmaktadır. Gelecekte ormansızlaşma sorunu, nüfus artışı nedeniyle gelişmekte olan ülkelerde daha da artacaktır. Gelişmekte olan ülkelerin çoğunda, ormanların yönetimi ve mülkiyeti devlete aittir. Bu durum, ulusal ve uluslararası çaptaki sömürüyü büyük ölçüde kolaylaştırmaktadır. Özellikle gelişmiş ülkelerin çok uluslu şirketleri, bu ülkelerin orman kaynaklarını rahatlıkla sömüre bilmektedir. Çünkü bu ülkelerin kereste üretimi gibi konulardaki ulusal politikaları zayıftır. Bu durumdan ise, uluslararası ticaret yoluyla, gelişmiş ülkeler faydalanmaktadır. Ormansızlaşma sorunu, uluslararası ilişkilerde karşılıklı dayanışmayı arttırmıştır. Bu karşılıklı dayanışmayı başarısız kılan en önemli olgu ise Kuzey-Güney sorunudur. Bugüne kadar bağlayıcı bir uluslararası orman sözleşmesinin yapılamamasının nedeni de budur. Dünya üzerindeki bütün ormanların sürdürülebilir bir şekilde yönetilmesi gerekir. Gerek küresel gerekse ulusal boyuttaki uygulamalara bakıldığında, sürdürülebilir orman yönetiminin uygulanmadığını söyleyebiliriz. Orman kaynakları yönetimi; orman ekosistemlerinin biyolojik çeşitliliğinin ve kendi kendine yenilenebilirle gücünün korunduğu, giderek de geliştirildiği, yerel yönetimlerin, kadınların, gençlerin, sivil toplum örgütleri vb. 349 toplumun tüm kesimlerinin katılabilecekleri bir devlet politikası haline getirilebilmelidir. Orman politikalarının başarıya ulaşması için ormansızlaşma sorununun, bütün yönleri ile ve bütüncül bir yaklaşımla ele alınması gerekir. 350