Risk sermayesi sisteminin küçük ve orta boy işletmeler için önemi ve Türkiye'de uygulanma olanakları

Risk sermayesi en geniş anlamda 'yeni fikir, buluş ve teknoloik yenilikleri, ticari bir ürün elde edebilmek amacıyla çok yönlü desteklemektir' seklinde tanımlanabilir. Dar anlamda risk sermayesi; 'büyük hisse sahibi yatırımcıların, gelişme potansiyeli yüksek olan küçük ve orta büyüklükteki firmaların oluşması, faaliyete ve üretime geçmesi için yaptığı usun vadeli yatırımdır' seklinde tanımlanmaktadır. Literatürde geçen risk sermayesi tanımlarının birleştiği noktalar risk sermayesinin bir yatırım finansman modeli olması, daha çok özsermaye finansmanı olması, sermaye kazancı seklinde yüksek getiri sağlaması, riskin çok yüksek olması, usun vadede getiri sağladığı için sabır gerektirmesi seklinde sıralanabilir. Bütün bu özellikleri ile risk sermayesi hem serbest girişimcilik ve kişisel kazanç güdülerini özendiren hem de teknolojik gelişmeye ve ekonomik büyümeye katkı sağlayan bir sistemdir. Risk sermayesinde temel amaç; yüksek gelişme potansiyeline sahip ve rekabet üstünlüğü olan isletmelere uzun vadeli yatırım yapmak ve gerektiğinde aktif yönetim desteği vermek ve diğer gerekli uzmanlık hizmetleri vererek ekonomik değer artısı sağlamakla portföylerindeki mevcut menkul kıymetlerin değerlerini artırmak ve bu menkul kıymetleri elden çıkarmak suretiyle yüksek getiri elde etmektir. Risk sermayesinin tarafları farklı risk sermayesi yatırım süreçlerinde farklı olabilir, fakat temelde üç taraf vardır: 1. Mucitler, 2. Girişimciler 3. Risk SermayedarlarıRisk sermayedarı kendine sunulan projeleri, teknoloji, yönetim, finansman, üretim ve pazarlama acısından değerlendirerek karar verir. Bu nedenle risk sermayedarları yatırım aşamalarında çeşitlilik yaparak ve farklı sektörlere yatırımı öngörerek riskini dengede tutmaya çalışmaktadır. Risk sermayesi finansmanının tipik aşamaları, düşüncenin olgunlaşmasından piyasaya sürülmesine kadar yeni bir ürün için kurulan ya da v-ar olan genç bir isletmenin kaynak gereksiniminin bir risk sermayesi kurumunun verdiği özsermaye ile karşılanmasına dayanmaktadır. Risk sermayesi ile finanse edilecek işletmelerin finansman ihtiyaçları açısından bulundukları aşamalar beşe ayrı lir: 1. Tohum Finansmanı, 2. Başlangıç Finansmanı, 3. Serpilme CBüyeme) Finansmanı, 4. Köprü Finansmanı, Risk sermayesi şirketleri desteklemeye karar verdikleri girişimci firmalara katkılarını, genellikle bu firmaların hisse senetlerini ve bazen de hisse senedine dönüştürülebilir tahvillerini satın alarak gerçeklestirmektedirler. Risk sermayesi sisteminde sağlanan bu sermaye katkısı hiçbir madde güvenceye dayanmamaktadır. Daha açık bir ifadeyle risk sermayedarlarının yatırım yaparken destek verdikleri şirketin sahip olduğu teknolojik yenilik sayesinde gelecekte elde edecekleri sermaye kazancından başka, hiçbir beklentileri ve güvenceleri bulunmamaktadır. Sonuçta, risk sermayesi yatırımı kar payından çok sermaye kazancı beklentisi ile yapılmakta, hiçbir şekilde geri satın alma yükümlülüğü içermemekte, istendiğinde senetlerin satışı ile ortaklıktan ayrılma esasına dayanmaktadır. Bu nedenle risk sermayesinden yararlanmanın girişimci şirketin nakit akımı ve otofinansman olanakları üzerinde kısıtlayıcı ve olumsuz bir etkisi de olmamaktadır. Böylece risk sermayesi sistemi, özellikle geleneksel finansman yöntemleri ile özkaynak ve finansmanı sağlayamayan küçük ve orta boy isletmeler için önemli bir imkan ol uçturmak tadır. Son zamanlarda ülkemiz gündeminde yer almakta olan risk sermayesi sisteminin ilk uygulamalarına yetmişli yıllarda rastlanılmış ve sistem seksenli yıllarda özellikle ABD'de büyük boyutlarda uygulama alanı bulmuştur. Risk sermayesi sistemi seksenli yılların basında hükümetlerinin özel gayretleri sonucunda, ingiltere, Almanya gibi Batı Avrupa ülkeleri ve Japonya'da da uygulanmaya başlamıştır. ülkelerin bulunduğu teknolojik gelişme düzeyine göre uygulamada farklılıklar olmasına rağmen, risk sermayesinin temel amacı her ülkede aynıdır. Sistem bugün, başarılı ve başarısız örnekleriyle birçok ülkede uygulanmak tadır. Risk sermayesi sisteminin ülkemizde de uygulamaya konulması kaçınılmazdır. Bunun nedeni, risk sermayesi sisteminin toplumun yaratıcı gücünü ortaya çıkararak sanayileşme sürecinin hızlanmasına katkıda bulunmasıdır, önemli ekonomik değişimlerin yaşandığı ülkemizde de istenen sanayileşme ve teknolojik gelişme düzeyine ulaşmak amacıyla risk sermayesi sistemini uygulamaya koymak için toplumsal ve ekonomik ortam koşulları uygundur. Bir ülkede risk sermayesinin gelişmesi ve uzun dönemde başarılı olması; sosyal, ekonomik ve politik koşulların uygunluğuna bağlıdır. Bu konuda atılacak ilk adım, siyasi otoritenin risk sermayesine uygun bir ortamın yaratılması için gereken önlemleri almasıdır. Bu amaçla ülkemizde de uygulama olanakları değerlendirilen risk sermayesi sisteminin yasal çerçevesini oluşturmak için ilk girişim Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yapılmıştır. Sermaye Piyasası Kurulu tarafından oluşturulan 'Risk Sermayesi Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar' tebliği ile risk sermayesi şirketlerinin işleyişi ile ilgili yasal düzenleme belirlenmiştir.