Trabzon'da sanayileşme ve başlıca sorunlar

Trabzon'da sanayinin kurulması ve gelişmesinde birçok faktör etkili olmuştur. Bunların başlıcaları; Trabzonlu olmak, hammaddeye ve pazara yakınlıktır. Yerel rekabet yokluğu, ulaşım kolaylığı ve devletin teşviki de diğer faktörlerdir. Nitekim işletmelerin %91,2'sinin sahibinin Trabzonlu olduğu saptanmıştır. Bu da ilde sanayinin kurulmasında Trabzonlu olmak gibi ekonomik olarak açıklanamayan bir faktörün ilk sırada olduğunu göstermektedir. Bunda, işletmecilerin bildiği yöreye yatırım yapmak istemeleri, yaşadıkları yere bağlılıkları gibi sosyal ve psikolojik sebepler etkili olmuştur. Cumhuriyet öncesi dönemde Osmanlının diğer pek çok kentinde olduğu gibi Trabzon'da da modern bir sanayi faaliyetinden söz etmek pek mümkün değildi. Daha çok ev ve atölye tipi sanayi bulunmaktaydı. Başlıca üretim faaliyetleri: bakırcılık, metal eşya imalatı, tekne yapımı, silah imalatı, marangozluk ve ağaç işleri, süt işleme, ayakkabı imalatı ve ketenden bez imalatı idi. Cumhuriyet döneminde, ildeki sanayileşmenin 1970'li yılların ikinci dönemine kadar yavaş geliştiği; bu dönemden sonra artmaya başladığı; 1980'li yıllarda sanayileşme açısından dikkat çekici gelişmelerin görüldüğü, bu durumun 1996'dan sonra artarak devam ettiği belirlenmiştir. Nitekim Arsin Organize Sanayi Bölgesi'nde tesislerinin 1994'den itibaren kurulmaya başlaması, 1997'de Trabzon'un Kalkınmada öncelikli iller arasına alınması, 2003'de yeni teşvik sisteminin uygulamaya konulması ve Trabzon'un I. Derece Kalkınmada Öncelikli Yöreler kapsamına alınması sanayi tesislerinin sayısının artışındaki başlıca nedenlerdir. Trabzon'da en önemli sektör gıda sanayi olup; onu hammaddesi taş ve toprak olan sanayi, plastik ve kimya sanayi ile metal eşya ve makine sanayi izlemektedir. Bu dört sektör ilin toplam sanayi tesisinin % 83 ,4'ünü oluşturmaktadır. Özellikle gıda sanayi ilde hem tesisi sayısı hem de istihdam bakımından en önemli sektör durumunda olup, bunda hammadde kaynaklarının etkisi olduğu söylenebilir. Trabzon'da sanayide çalışan işgücünün yarısı gıda sanayinde istihdam edilmektedir. İstihdam açısından bu sanayiyi; hammaddesi taş ve toprak olan, plastik ve kimya, metal eşya ve makine sanayi izlemektedir. Bu dört sektör ildeki sanayi istihdamının %80'den fazlasını oluşturmaktadır. İlde sanayi tesislerinin dağılışında arazinin topoğrafik özellikleri, ana karayollarının uzanışı, İmar planları gibi faktörlerin yanında; altyapı, arsa, işgücü temini, diğer sanayilere yakınlık, işletme sahiplerinin isteği gibi faktörler de etkili olmuştur. İlk sanayi işletmeleri Trabzon kent içinde ve yakın çevresinde kurulmuştur. Daha sonra ulaşım olanaklarının gelişmesiyle, kent dışında daha çok ana karayolu ve onlarla bağlantılı tali yollar boyunca tesisler gelişmeye başlamıştır. Arsin ve Merkez ilçe, ildeki sanayi tesislerinin %52,1'ini oluşturmaktadır. Akçaabat, Sürmene, Yomra ve Of, tesis sayısı açısından diğer önemli ilçelerdir. Karadeniz Bölgesi'ndeki sanayi tesislerinin 1927'de %6,1'i, 1964'de %9,3, 2011'de ise %9,7'si Trabzon'da faaliyet göstermekteydi. Bölgede sanayide çalışan işgücünün 1927'de %6,7'si, 1964'de %4,3'ü ve 2011'de ise %6,3'ü Trabzon'da, bu sektörde istihdam edilmekteydi. Trabzon'da tesis sayısına göre çalıştırılan işgücü az olup, sanayi tesislerinin büyük kısmının küçük ve orta boy işletmelerden oluştuğu dikkati çekmektedir. İstihdam sorunlarına kalıcı çözüm getirmenin en köklü önlemlerinden biri, belki de birincisi sanayi sektörünün büyütülmesidir. Daha önce de ifade edildiği üzere Trabzon'da temel iktisadi problemlerinden birikmiş imkanlarının yetersizliği olup, bu nedenle il göç vermektedir. Bunun kısmen önüne geçilmesi ve istihdam alanlarının büyütülmesi sektörün geliştirilmesine bağlıdır.