Kanser hastalarında hastalık algısı, kişilik özellikleri ve stresle baş etme biçimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu çalışmada kanser hastalarında hastalık algısı, kişilik özellikleri ve stresle başaçıkma tarzları arasındaki ilişki incelenmiştir. Çalışmada ilk olarak kanser hastalarının hastalık algısı ile kişilik ve stresle başa çıkma tarzları arasındaki ilişki incelenmiştir. Bunun yanında kişilik ve stresle başa çıkma tarzlarının hastalık algısını yordayıp yordamadığına bakılmıştır. Son olarak cinsiyete, eğitim seviyesine, ekonomik durumuna, kanser evresine ve uygulanan tedavi yöntemine göre hastalık algısının farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Araştırma var olan durumu ortaya koymayı amaçlayan betimsel bir çalışmadır. Araştırmanın çalışma grubu, 2017- 2018 yılında Antalya Medical Park Hastanesi Medical Onkoloji bölümünde tedavi gören 94'ü kadın 69'i erkek 162 kanser hastasından oluşmaktadır. Araştırma da kanser hastalarının hastalık algılarını ölçmek üzere 'Hastalık Algısı Ölçeği', kişilik özelliklerini belirleyebilmek için 'Beş Faktör Kişilik Envanteri' ve stresle başa çıkma tarzlarını belirlemek için 'Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği' kullanılmıştır. Ayrıca araştırmacı tarafından katılımcılarla ilgili kişisel bilgilere ulaşabilmek 'Demografik Bilgi Formu' geliştirilmiştir. Verilerin analizinde SPSS 23 programlarından yararlanılmıştır. Hastalık algısı, kişilik ve stresle başa çıkma tarzları arasındaki ilişkiyi belirleyebilmek için Pearson Momementler Korelasyon Katsayısı; kişilik ve stresle başa çıkma tarzlarının hastalık algısını yordayıp yordamadığını belirleyebilmek için Aşamalı Çoklu Regresyon Analizi kullanılmıştır. Cinsiyet, eğitim düzeyi, ekonomik durum, kanser evresi ve uygulanan tedaviye göre hastalık algısının farklılaşıp farklılaşmadığını test edebilmek için, ikili grup karşılaştırmalarında bağımsız gruplar için t-Testi; üç ve daha fazla gruptan oluşan karşılaştırmalar için ANOVA kullanılmıştır. Çoklu grup karşılaştırmalarında ortaya çıkan farkın kaynağı post hoc testlerden Tukey ile incelenmiştir. Araştırmada hata payı üst sınırı. 05 olarak kabul edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre hastalık algısının 'süre ' boyutunu dışadönüklük kişilik tipi yordarken, sonuçlar alt boyutunu pasif başa çıkma tarzları yordamaktadır. Sırasıyla pasif başa çıkma tarzları ve aktif başa çıkma tarzları 'tedavi kontrolü' üzerinde önemli etkisi olan değişkenlerdir. Hastalık algısının 'hastalığı anlama' boyutu üzerinde pasif başa çıkma tarzlarından sonra özdisiplin kişilik tipi değişkeninin önemli etkisi olduğu görülmektedir. Hastalık algısının 'süre döngüsel' ve 'duygusal temsiller' alt boyutunu açıklayan değişkenler sırasıyla pasif başa çıkma tarzları ve aktif başa çıkma tarzlarıdır. 'Kişisel kontrol' üzerinde pasif başa çıkma tarzlarının önemli ekili olduğu görülmektedir. Hastalık algısının sosyo-demografik değişkenlere göre farklılaşmasına ilişkin bulgular incelendiğinde, cinsiyete göre hastalık algısı alt ölçeklerinin farklılaşmadığı bulunmuştur. Sosyo-ekonomik duruma göre hastalığı anlama alt ölçeği puanları farklılaşırken, eğitim düzeyine göre hastalığı anlama ve süre alt boyutları puanları farklılaşmaktadır. Son olarak hastalık evresine göre, süre ve tedavi kontrolü, uygulanan tedaviye göre süre alt boyutları ve tedavi kontrolü puanları anlamlı bir biçimde farkılaşmaktadır. Araştırmanın sonuçları ilgili alan yazın ışığında tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur.