Coğrafi bilgi sistemleri ve çok nitelikli karar verme yöntemi ile lojistik tesislerin değerlendirilmesi

Küreselleşmeyle birlikte bilgi, iletişim ve teknoloji alanındaki gelişmeler ve buna paralel olarak sanayileşme, nüfus artışı, şehirlerin dışa doğru büyümesi, ihtiyaçların değişmesi ve artması gibi nedenler, kamu ve özel sektör kuruluşlarının kendilerini yeniden değerlendirmesini zorunlu kılmıştır. Değişime ayak uydurmayı amaçlayan kamu ve özel sektör kuruluşları sistem ve tesislerini sorgulamaya ve yeniden yapılandırmaya başlamışlardır. Yapılan literatür araştırması sonucunda; kamu veya özel sektör kuruluşlarının kendilerine ait mevcut tesisleri değerlendirirken tesis yer seçim problemlerini kullandıkları; böylece değerlendirmenin yanı sıra yeni kurulacak tTesis yer seçimi genel anlamda bir tesisin kurulacağı bölgenin/arazinin belli kriterlere göre belirlenmesidir. Tesis yer seçimi kararları stratejik öneme sahip kararlardır. Bu kararlar yüksek maliyetli ve uzun süreli kararlardır. Kurulan tesislerin değiştirilmesi veya başka bir yere nakli oldukça zor, zaman alıcı ve yüksek maliyetli olabilmektedir. Bu tesislere; hastaneler, eğitim kurumları, limanlar, askeri tesisler, lojistik tesisler, kamu binaları vb. örnek gösterilebilir. Bu çalışmada; yeniden yapılanmaya amaçlayan bir kamu kurumunun ikmal, bakım ve ulaştırma gibi lojistik ihtiyaçlarını karşılayan tesisleri değerlendirilmiş ve yeni kurulacak tesisler için yer seçimi yapılmıştır. Kamu kurumları maliyet etkinliğinden çok hizmet ulaştırmayı amaçladığından ilk kuruldukları yıllarda bölgesel yerleşmeyi esas almışlardır. O zamanlarda ulaşım ve iletişim alt yapısı ile araç ve gereçlerin gelişmemiş olmaları nedeniyle talep noktalarına/ihtiyaç sahiplerine yakınlık ve en kısa sürede hizmet sunmak, tesis yerlerinin seçimini etkileyen en önemli faktörler olarak ön plana çıkmaktaydı. Günümüzde ise kamu kurumuna ait tesislerin bir kısmı yurt içinde dağınık halde, bir kısmı da hızlı ve plansız şehirleşme nedeniyle yerleşim yeri içinde kalmış ve kurumun etkinliğinin azaldığı değerlendirilmiştir. Daha etkin ve verimli bir yapıya dönüşmek için kurum tesislerini yeniden düzenleme kararı almıştır. Bu kapsamda söz konusu kuruma lojistik destek sağlayan tesislerin yeniden değerlendirilmesi ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Çalışmada öncelikle, literatür araştırması yapılarak tesis yer seçimi problemlerinde kullanılan ve kurumun ihtiyaçları doğrultusunda belirlenen kriterler tespit edilmiştir. Müteakiben söz konusu kriterler; kamu kurumunun ilgili birimlerinde daha önce görev yapmış ve halen görev yapmakta olan uzman personelle yapılan görüşmeler neticesinde elde edilen yeni kriterler ile birleştirilmiştir. Kriterlerin önem derecelerinin ve ölçüm sınırlılıklarının (lojistik tesisin karayoluna yakınlığı ortalama 5 km. gibi) belirlenmesi maksadıyla anket geliştirilerek kamu kurumunun ilgili birimlerinde çalışan personeline uygulanmıştır. Anket sonucu elde edilen veriler istatistiksel analize sokularak çalışmada kullanılacak kriterler belirlenmiştir. Belirlenen kriterler Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Bulanık TOPSİS Yöntemi ile değerlendirilmek üzere iki gruba ayrılmıştır. İlk grupta yer alan dokuz kriter CBS ile analiz edilerek alternatifler belirlenmiş ve ikinci grupta yer alan on bir kriter Bulanık TOPSİS yöntemi ile değerlendirilerek alternatifler arasından uygun yerler seçilmiştir. Mevcut lojistik tesisler seçilen yerler göz önüne alınarak tekrar değerlendirilmiş ve yerlerinin uygunluğu konusunda görüşler ortaya konmuştur. Ayrıca yerleri uygun olmayan lojistik tesislerin kapatılması veya daha uygun bir yere taşınması konusunda önerilerde bulunulmuştur.