Bir yönetici geliştirme yaklaşımı olarak kendini geliştirme kavramının odak grup yöntemiyle araştırılması

İnsanlık tarihi boyunca üretilen bilginin toplamından çok daha fazla bilginin üretildiği yüzyılımız 'bilgi çağı' ya da 'iletişim çağı' olarak nitelendirilmektedir. Günümüzde 'bilgi', bazan anamalın da önüne geçerek en büyük güç kaynağını oluşturmaktadır. Bu düşünce ilk bakışta biraz tuhaf görülebilir ama gerçekte etkin bir biçimde kullanılması durumunda bilgi, anamala eşit bir değer taşımaktadır. İnsanlık, Tofflerln deyişiyle üç büyük devrim -tarım devrimi, sanayi devrimi ve sanayi ötesi devrim (ki henüz tam olarak adı konmamıştır}- yaşayarak günümüze ulaşmıştır, insanlık tarihi içinde tarım devrimi ite sanayi devrimi arasından oldukça uzun bir süre yaşanmış olmasına karşın, bugün gelişmiş veya sanayileşmiş ülkeler olarak tanımlanan ülkeler yalnızca bir yüzyıl gibi çok kısa bir zaman içinde sanayi devrimini de tamamlayarak 'sanayi ötesi toplum' olma özelliğini kazanmışlardır. 426 Günümüzde bilginin çok büyük bir bölümü sanayi ötesi ülkeler tarafından üretilmekte, küreselleşme adı verilen süreç içinde çok kısa bir sürede üretildiği ülke sınırlarım aşarak, tüm dünyaya yayılmaktadır. Ülkemiz, dünyadaki bu hızlı değişme ve gelişme sürecinden ayrı düşünülemez. Henüz tarım toplumu olma özelliğini yitirmemiş olan ülkemizde, bir yandan sanayileşme çabalan sürerken, öte yandan iletişimin hızla gelişmesi nedeniyle sanayi ötesi dalganın etkisi altına da girmiştir. Bu bilgi ve teknoloji dalgası, bizim gibi gelişmekte olan ülkeler için bir taraftan yeni fırsatlar yaratırken, diğer taraftan ciddi bir tehdit de oluşturmaktadır. Çünkü ülkemizde bulunan işletmeler ister kamu kesiminde, isterse özel kesimde bulunsun yoğun bir biçimde bu ülkelerin işletmeleri ile rekabet etmeye zorlanmaktadır. Canlı bir organizma olarak kabul edebileceğimiz bir işletmenin varlığını ve gelişimini sürdürebilmesi, içinde yaşadığı ortam koşullarına uyum sağlama becerisiyle yakından ilişkilidir. İçinde bulunduğu ortama uyum sağlayamayan bir işletme, entropi yasası gereği yok olmaya mahkumdur. Büyük bir hızla değişen ortam koşullarına uyum sağlayabilme becerisi aslında sanayi ötesi ülkelerde de önemli bir sorun niteliğindedir. Ancak uyum sağlama bu ülkelerin okluğu kadar, belki de ondan çok daha fazla olarak, gelişmekte olan ülkelerin işletmeleri için büyük önem taşımaktadır. Üç büyük devrimin etkisini aynı anda yaşayan ülkemiz işletmelerinin bu zorlu rekabet ortamında varlıklarını sürdürebilmelerinde, değişimi dikkatle izlemelerine, hatta değişim eğilimlerini önceden kestirerek en uygun önlemleri alabilmelerine bağlıdır. Bu da işletme yöneticilerinin gelişmişlik düzeyi ile yakından ilgilidir. Ancak iyi yetişmiş, iyi gelişmiş yöneticiler, işletmeleri için en uygun kararlan alabilir, aksi takdirde işletmeler rekabet avantajlannı yitirirler. Bu noktada 'yöneticilerin kendilerini geliştirmiş olmasının önemi ortaya çıkmaktadır. 427 Sonuç olanak bir yandan günümüzün, öte yandan eşiğinde olduğumuz yirmi birinci yüzyılın yönetici ve yönlendiricilerinin, bu yüzyılın gerçekleriyle başedebilmeleri; hem bireysel, hem örgütsel hem de toplumsal amaçlara ulaşabilmeleri hazırlıklı olmalarını gerektirmektedir. Bu da, kişisel, mesleki teknik ve yönetsel alanlarda bilgi ve beceri sahibi olmalarını, başka bir deyişle kendilerini geliştirmelerini zorunlu kılmaktadır. Araştırmamız bu bakış açısından, henüz ülkemizdeki örgütlerin gündeminde henüz pek yer almadığını düşündüğümüz, bir yönetici geliştirme yaklaşımı olarak 'kendini geliştirme' kavramı hakkında veri sağlamak amacıyla tasarlanmış ve gerçekleştirilmiştir. Araştırma, odak grup tartışması yöntemi ile beş oturum biçiminde yürütülmüş, kapsam eğitimcilerle sınırlandırılmış ve 33 profesyonel eğitimcinin katılımı sağlanmıştır. Tartışma gruplarında, 'Kendini geliştirme sizce nedir, 'Yöneticiler Kendilerini Niçin Geliştirmelidirler9, 'Kişi Kendini Hangi Alanlarda Geliştirebilir?, 'Kendini geliştirebilmek için kişide bulunması gereken temel özellikler söz konusumudur, 'Kendini geliştirmiş bir yöneticinin nitelikleri nelerdir?, 'Bu nitelikleri sağlamak için yönetici ne gibi kendini geliştirme yöntemleri kullanabilir? olmak üzere toplam altı gündem maddesi tartışmaya açılmış, ancak daha sonra verilerin analizi sırasında, katılımcıların, en az diğer maddeler kadar üzerinde durdukları bir konuyu oluşturan 'sosyal çevre ve örgütün yöneticinin kendini geliştirmesine katkısı' maddesi yedinci bir madde olarak ele alınmıştır. Araştırmanın verilerini, tartışmalar sırasında kaydedilen işitsel bantların deşifre edilmesiyle elde edilen metinler oluşturmuş, bu metinler içerik analizi ve daha sonra da istatistiksel analizler yapılarak incelenmiştir. Verilerin niteliksel olarak değerlendirilmesi sonucunda, tartışmalarda katılımcıların dile getirdikleri görüş ve düşünceler içinden, birinci maddeyle ilgili 49, ikinci maddeyle ilgili 17, üçüncü maddeyle ilgili 23, dördüncü maddeyle ilgili 45, beşinci maddeyle ilgili 96, altıncı maddeyle ilgili 30, yedinci maddeyle ilgili 12, toplamda 227 unsur elde edilmiştir. Bu unsurlar, ard arda oluşturulan iki hakem grubunun yardımıyla çeşitli alt başlıklar altında gruplandırılmıştır. Daha sonra da bu428 veriler, niteliksel, katılımcıların demografik özellikleri ve gaip dinamikleri açısından irdelenmiştir. Verilerin niteliksel olarak irdelenmesinde, katılımcılarımızın kendini geliştirme yaklaşımını algılayışlarında, bu alanda çalışma yapan pek çok yazarın görüşleriyle büyük bir paralellik gösterdiği saptanmıştır. Veriler, katılımcıların demografik özellikleri açısından irdelendiğinde ise, genel olarak akademisyenlerin pratisyenlere, kadınların erkeklere, 41 yaş ve özerinde olanların, 20-40 yaş grubuna, deneyimi 11 yıl ve üzerinde olanların, 1-10 yıllık deneyime sahip olanlara, doçent ve profesör unvanına sahip olanların, yüksek okul mezunu ve master ve doktora düzeyinde öğrenim görenlere oranla daha fazla fikir ürettikleri gözlenmiştir. Veriler, toplantıların dinamikleri açısından ele alındığında ise, her tartışma grubunda, anahtar niteliği taşıyan konuların bulunduğu ve tartışmaların bu konular çerçevesinde yürütüldüğü, bu nedenle de her grupta her bir gündem maddesinin tartışılma yoğunluğunun farklılık gösterdiği saptanmıştır. Elde edilen bu veriler ışığında, önerimiz bu konuda bundan sonra yapılacak araştırmalarda, konunun bireysel, örgütsel, kültürel ve toplumsal boyutlarını göz önünde bulundurarak elde edilen verilerin çeşitli demografik özellikler açısından derinliğine irdelenmesi ve ülkemiz koşullarına uygun yapıdaki 'örgütsel modelin geliştirilebilmesi için bilimsel bilgilerin üretilmesidir.