Telekomünikasyon sektöründe mobil arabağlantı hizmetlerinin maliyetleri analitik bir maliyet modeli önerisi

Telekomünikasyon sektörünün serbestleşmeye başlamasıyla, aynı ülke sınırlan içerisinde birden fazla işletmeci faaliyette bulunmaya başladığı için, bu farklı işletmecilerin abonelerinin birbirleriyle konuşabilmeleri için, iki işletmecinin aynı ülke içerisinde birbiriyle arabağlantı yapabilmesi gerekmiştir. Bu çerçevede, işletmecilerin faaliyetlerini sürdürürken arabağlantı ücretlerinin rekabet ortamındaki gibi belirlenmesine yönelik adımlar atılıp, tüketicilerin korunmasının sağlanması regülasyon kurumlarının önemli görevleri arasında yer almıştır. Bu görevlerin yerine getirilebilmesi içinde, doğru maliyet hesaplamalarının yapılarak fiyatların da buna göre belirlenmesi çok önemli bir husus olmuştur. Mobil hizmetlere ilişkin hususların bugüne kadar regüle edilmemesinin çeşitli sebepleri söz konusudur. Son yıllarda da mobil abone sayılarının ve/veya gelirlerinin sabit telefon abone sayılarını ve gelirlerini pek çok ülkede aştığı görülmektedir. Mobil işletmecilerin çok fazla piyasa payına sahip oldukları ve hakim konuma geldikleri, bu nedenle de regülasyonun sadece sabit arabağlantı alanında değil, mobil arabağlantı alanında da yapılması gerektiği genel olarak kabul edilmektedir. Aynı zamanda pek çok ülkede mobil arabağlantı ücretlerinin maliyetlerin üzerinde olduğu ve regüle edilmesi gerektiği görüşü hakim olmaya başlamıştır. Özellikle etkin piyasa gücüne sahip işletmeciler ile yeni işletmeciler arasındaki fiyatlar ve arabağlantı sorunlarının, regülasyon kurumlan tarafından ele alınması gerekmektedir. Bununla birlikte, maliyet bazlı olması gereken arabağlantı ücretlerinin nasıl hesaplanması gerektiği, hangi yöntemlerin kullanılması gerektiği tartışma konusu olmaktadır. Arabağlantı ücretlerinin maliyet bazlı olmaması durumunda da, arabağlantı ücretlerinin yüksek belirlenmesi yoluyla fiyat sıkıştırması yapılarak, piyasaya yeni giren işletmecilerin zor durumda bırakılması, ayrancılık yapılması, kendi şebekesinde şebeke içi ücretleri düşük arabağlantı ücretlerim ise yüksek belirleyerek çapraz sübvansiyon yapılıp abonelerin diğer işletmecilere geçişinin önlenmesi ve aşırı fiyatlama gibi hususlar söz konusu olabilmektedir. Bu kapsamda, dünya uygulamalarında mobil arabağlantı maliyetleriyle ilgili çalışmalara başlanmış olup, Türkiye'de ise bu alanda yapılmış çalışma henüz söz konusu değildir. Bu tez 329 çerçevesinde, mobil arabağlantı maliyetleri alanında bir çalışmaya öncülük edilmiş olacak ve bu çalışma arabağlantı alanında Türkiye'de ilk adım olacaktır. Bu çalışmadaki amaç, telekomünikasyon sektöründeki maliyet kavramlarının tanımlanarak özellikle telekomünikasyon sektörünün regülasyonu açısından büyük bir öneme sahip olan arabağlantı hizmetlerinin fıyatlamasına baz oluşturacak mobil arabağlantı maliyetlerini hesaplanmaya yönelik modeller oluşturmaktır. Önerilen maliyet modelleri de mobil işletmecilerle ilgili olup, mobil arabağlantı hizmetlerinin maliyetlerini tespit etmeye yönelik olacaktır. Maliyet modellerinin yan çıktıları arasında da çağrı başlatma ve şebeke içi çağrı hizmetlerinin maliyetleri de yer almaktadır. Çok ayrıntıya giril mediğinden, işletmecilerin kamuoyuna açık verileri dikkate alınarak maliyet modelleri oluşturulmuştur. Telekomünikasyon sektöründe maliyet modellerinde genel olarak kullanılan aşağıdan yukarı ve yukarıdan aşağı maliyet modelleri oluşturulmuş ve aynı zamanda bu iki yöntemin karışımı analitik karma bir maliyet modeli de geliştirilmiştir. Bu tez kapsamında, top-down yöntemiyle arabağlantı ücretleri belirlenerek, bottom-up yönteme göre hesaplanan hedef maliyetlere kademeli bir şekilde düşüş öngörülmektedir. Top-down yöntemine göre hesaplanan maliyetlerin başlangıçta çağrı sonlandırma ücretlerinin tespit edilmesinde kullanılmasının gerektiği düşünülmektedir. Top-down yöntemine göre hesaplanan maliyetler üst sınırın tespit edilmesinde kullanılabilecektir. Bottom-up yöntemine göre maliyetler hesaplanarak hedef maliyetler tespit edilip, işletmecilerin çağrı sonlandırma ücretlerinin piyasada rekabet varmış gibi kademeli bir şekilde bu ücretlere düşürülmesi teklif edilmektedir. Kademeli düşüş uygulanmayıp hemen spesifik referans arabağlantı ücreti belirlenmesi gerektiği düşünüldüğünde de, iki yöntemin uygulanabilir ve rasyonel olan boyutları bir araya getirilip, analitik karma bir maliyet modeli oluşturularak etkin bir maliyet hesaplaması yapılmaya çalışılmıştır.