Ulus-devlet ve ulusçuluk: 1990 sonrası Balkanlar ve Orta Asya

Birinci bölümde, öncelikle tezin teorik alt yapısını ve dayanağını oluşturan konular ele alınmaktadır. Ulus kavramının karşılığı olarak Batı dillerinde kullanılan 'nation' kelimesinin tarihi süreç içerisinde geçirdiği değişimler ve bu değişimlerin Avrupa'daki Fransız ve Alman ulus anlayışı olarak yapılan ayrımın oluşumunu nasıl etkilediği takip edilmeye çalışılmaktadır. Bu takip yüzlerce yıllık birbiriyle zıt bile olan kimlikleri tanımlamak için kullanılan ulus kavramının tanımının ne kadar zor ve muğlak olduğunu gösterirken, bu muğlaklığı aşmak amacıyla bu kavrama yönelik düşünürlerin yapmış oldukları tanımlamalara yer verilmektedir. Ayrıca ulus kavramıyla çoğu kez eş anlamlı kullanılan etnik grup, etnisite gibi kavramlara değinilerek ayrımları izah edilmeye çalışılmaktadır. Birinci bölümün ikinci alt başlığında, ulusun bir devlet modeli olarak ortaya çıkış süreci ele alınmaktadır. Ulus-devletin ideolojisini oluşturması bakımından önemli olan ulusçuluk konusu ve bu konudaki çeşitli teorisyenlerin görüşlerine yer verilmektedir. Ulusçuluk üçlü bir tasnife tabi tutularak ele alınmaktadır. İlk olarak ulusun modernleşme öncesi de var olduğunu ileri süren İlkçilerin görüşleri, daha sonra modernleşme merkezli ulusçuluk teorileri ve alt başlıkları ile etno-sembolcü olarak adlandırılan ve ulusun geçmişş dönemlerden itibaren yüzlerce yılda oluştuğunu ve sadece modernleşmeyle ortaya çıkmadığını iddia eden görüşlere değinilmektedir. İkinci bölümde tezin teorik perspektifi ışığında pratiğe yansıması incelenmektedir. Ayrıca bu bölüm kendi tanım ve bakış açımızın açıklandığı kısımdır. Balkanlar ve Orta Asya'daki ulus-devletlerin incelenmesi, günümüze en yakın tarihte ve yoğun olarak ulus-devletlerin ortaya çıktığı iki bölge olması bakımından önem arz etmektedir. Bu bölümde ele alınan ulusçuluk teorilerine yönelik teorisyenlerin birbirlerine yönelttikleri eleştiriler yer alırken aynı zamanda bu teorilere yönelik tarafımızca ileri sürülen eleştiriler ele alınmaktadır. Eleştiriler öncelikle anılan teorilerin çok büyük bir kısmının 1990 öncesinde oluşturulduğu ve Soğuk Savaşın sona ermesi neticesinde uluslararası sistemde oluşan değişikliklerin göz önünde bulundurulmadığı, bu sebeple Balkanlar ve Orta Asya'da ortaya çıkan ulus-devletleri analiz etmekte yetersiz kaldıkları noktasındadır. Eleştirinin bir diğer başlığı ise mekan bakımından Avrupa merkezci olmalarıdır. Bütün ulusçuluk teorileri Avrupa'yı odak alarak konuyu izah etmeye çalışmaktadır. İkinci bölümde tezin problematiği doğrultusunda teorik bilgiler kullanılarak bütün ulus-devlet örneklerine şamil bir tanım ve şablon oluşturma gayesi güdülmektedir. Bu amaçla Balkanlarda ve Orta Asya'da kurulan yeni ulus-devletlerin geçmişşten günümüze geçirmiş olduğu tarihi süreç ve neticesinde ulus-devletin kurulması üçlü bir tasnifle formüle edilmektedir. İlk aşamada bir müştereklik etrafında bir araya gelen bir grubun etrafındaki diğer grup veya gruplardan farklılaştığı ve ayrı bir ulus olarak ulusçuluk ideolojisiyle ulus-devlet formunda bir devlet kurmak amacıyla hareket edilen bir dönemdir. İkinci aşama ise ulusçuluk hareketleri ile ulus-devletin kurulmasına kadar olan süreçtir. Üçüncü aşama ise ulus-devletin kurulduğu ve ulus-devletçe ulusun hukukileştirildiği ve tanındığı dönemdir. Ulusçuluk ideolojisinin ulus-devlet eliyle gerçekleştirilerek tanımlanan ulusun homojenleştirilmesi yönünde başta anayasalar olmak üzere yapılan çeşitli hukuki düzenlemeler ele alınmaktadır.