Solaklı Çayı Havzası'nın uygulamalı jeomorfolojisi

İnsan-mekan arasındaki ilişkinin çok kuvvetli olduğu Solaklı havzasında yer yer insan-mekan arasında ittifaklar yaşanmakta ve doğaya uyumlu ilişki sürdürülmektedir. Zaman zaman bu ittifaklar yerini insan-mekan çatışmasına dönüştürmekte ve topoğrafik zorlukların yanında doğal afetlerle mücade edilmektedir. Solaklı havzası Karadeniz kıyısından başlayıp güneyde Soğanlı dağlarının su bölümü hattına kadar devam eden hidrolojik bir havza özelliği gösterir. Yükseltinin çok kısa mesafelerde 3000 m'nin üzerine çıkması, eğim değerlerinin yüksek oluşu, şiddetli ve ekstrem yağış değerleri, jeomorfoloji, hidrografya ve bitki örtüsü gibi fiziki coğrafya özellikleri havza yaşamı üzerinde son derece belirleyici ve yönlendirici olmuştur. İnsan-mekan etkileşimi yerleşmelerin dağılışı ve dokusu, ulaşım, tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin tümünü şekillendirmektedir. Yerleşmeler daha çok sırtlar, vadi tabanlarının genişlediği alanlarda, heyelan sekilerinde ve yamaçlarda yoğunluk kazanırken sık ormanlık alanlar ve yüksek eğimli yamaçlarda azalmaktadır. Araştırma sahasının topoğrafik, hidrografik ve klimatik özellikleri havzada afetlerin daha sık görülmesinin, ekonomi ve toplum üzerinde daha yıkıcı etkiler oluşturmasının başlıca nedenleridir. Havzada görülen ekstrem yağışlar sonrası sel karakterli afetler ve bunların tetiklemesi sonucu ortaya çıkan kütle hareketleri afetin boyutunu daha da arttırmaktadır. Havzada alt yapı yatırımlarının artmasıyla bu tür afetlerden kaynaklı ekonomik kayıpların artması kaçınılmazdır. Solaklı havzasının coğrafik koşullarından kaynaklı bu olumsuzluklarına rağmen zengin bitki örtüsü çeşitliliği, flüviyal ve glasyal süreçlerle meydana gelmiş şekiller ve yayla alanları havzanın doğal potansiyellerinden birkaçını oluşturur. Bu tür doğal potansiyele sahip lokasyonlar turizm çekiciliğine sahip mekanlardır. Nitekim son yıllarda Uzungöl-Demirkapı köyü ve sirk göllerine uzanan turizm rotalarının daha görünür hale gelmesi ve daha fazla yatırım almasının yanında yerli ve yabancı turist ziyaretlerinin artması bunu kanıtlar niteliktedir.'Solaklı Çayı Havzası'nın Uygulamalı Jeomorfolojisi' adlı bu çalışmada havzanın fiziki ve beşeri özelliklerinin belirlenmesi ve bu özelliklere uygulamalı jeomorfoloji yaklaşımıyla havzadaki sorunların tespit edilmesi ve bu sorunlara çözüm önerilerinin getirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda saha araştırmasının yanında araştırmaya yön verecek verilerin temin edilmesi yoluna gidilmiştir. Araştırma dört bölüm olarak incelenmiştir. Birinci bölümde araştırma sahasının yeri ve sınırları belirlendikten sonra çalışmanın amaç ve yöntemi ortaya konmuştur. İkinci bölümde araştırma sahasında fiziki coğrafya özellikleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Üçüncü bölümde Solaklı havzasının topoğrafik özellikleri ile arazi kullanımı arasındaki ilişki belirlenmiştir. Dördüncü bölümde ise havzanın jeomorfolojik özelliklerinden kaynaklı problemler ortaya konularak çözüm önerileri sunulmuştur. Bu amaçla havzada sıklıkla görülen heyelan, sel-taşkın ve çığ gibi olaylara neden olan faktörler belirlenerek bu faktörlerin ağırlıklı çakıştırma, frekans oranı ve analitik hiyerarşi süreci gibi yöntemler kullanılarak heyelan, sel-taşkın ve çığa duyarlı alanları gösteren tematik haritalar üretilmiştir. Üretilen bu haritalar çakıştırılarak havzanın yerleşim yeri risk haritaları üretilmiştir. Sonuç ve öneriler kısmında solaklı havzasında meydana gelen problemlere çözüm önerileri sunulmuştur. Bu kapsamda sel-taşkın, heyelan, çığ haritalarının çakıştırılmasıyla Solaklı havzası afet riski taşıyan alanlar belirlenmiştir.