Çevre olgusunun personel politikalarındaki yeri

Bu çalışma, günümüzde işletmeler açısından giderek önem kazanan çevre olgusunun, personel politikalarındaki yerini ve etkilerini saptamayı amaçlamaktadır. Uzun yıllar, evrensel olarak kabul edilen yönetim kuramlarıyla yönetilen ve kapalı bir sistem olarak düşünülen işletmeler, çevre olgusunu dikkate almaksızın faaliyet göstermişlerdir. Ancak bu yüzyılın ortalarında, çevre ve ilgili unsurlarının oluşturduğu çevre koşullarının hızlı değişimleri ve işletmeler üzerinde etki güçleri karşısında başarısızlığa uğrayan bu anlayış yerini farklı yaklaşımlara bırakmıştır. Çevre olgusunu göz önün e alarak geliştirilen bu yaklaşımlarla işletmeler, artık açık sistem ve Çevrenin bir alt sistemi olarak tanımlanmaktadır. Bu yeni tanımları doğrultusunda çevreyle kaynak alışverişi içinde olan işletmelerin, çevreden aldığı kaynakları onun uygun gördüğü ve gereksinim duyduğu çıktılara dönüştürerek tekrar çevreye sunma yoluyla çevreyle yoğun bir etkileşim içinde olduğu kabul edilmektedir. Günümüzde daha da karmaşıklaşan, sürekli bir değişim içinde olan ve hiçbir zaman sabit bir denge halinde bulunmayan çevre olgusu, işletmelerin başarı ve başarısızlığı üzerinde dolaysız bir etki gücüne sahiptir. İşletmelerin yaşamları ise Çevresel değişimlere ayak uydurabilmelerine, bu değişimlerin ne yönde ve nasıl olacağını öngörebilmele rine ve bu amaçla devamlı olarak gözlem ve analiz çalışmaları yapmalarına bağlıdır. Bu çalışmaların sonuçları, işletme-çevre ilişkisi konusunda yönetimin alacağı önlemleri biçimlendirmektedir. İşletmelerin kendi yapı ve faaliyetlerini Çevre koşullarına göre düzenledikleri pasif uyum ve oluşturacakları faaliyet ve politikalarla çevre koşullarını etkilemeye çalıştıkları aktif uyum önlemleri olarak ikiye ayrılan uyum önlemleri, işletmelerin çevreyle olan ilişkilerinde, çevresel gözlem ve analiz sonuçları dikkate alınarak yönetim tarafından benims ene bilen tavırlardır. Öte yandan uyum olgusu uzun vadeli ve üst düzeyde ele alınmayı gerek tirmesiyle. bir politika işlevi olarak işletme politikalarını ve bu politikalar içinde önemli bir yere sahip olan personel politikalarını gündeme getirmektedir. Bu noktada per s on el politikaları, etkinlikleri ve içerdikleri stratejik kararlar doğrultusunda işletmelerin, hızlı bir değişim için de olan çevre koşulları karşısında ayakta kalabilmelerine olanak sağlayan ve çevre olgusundan soyut olarak düşünüleme- yenibir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Çevre olgusunun personel politikalarındaki yerini ve etkilerini saptamayı amaçlayan bu Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde konuya genel bir bakış açısı sağlamak amacıyla ilk olarak, yönetim ve personel yönetimi olgularının tanımsal ve kuramsal yönleri üzerinde durulmuştur. Burada personel yönetimi ve işletme-çevre ilişkisinin gelişimi, yönetim biliminin tarihsel sürecinde yer alan yönetim yaklaşımlarının ana hatları ele alınarak verilmeye çalışılmıştır. Bu amaçla klasik, neo-klasik ve modern yönetim yaklaşımları olarak. bilinen Bilimsel Yönetim yaklaşımı, Yönetsel Kuram yaklaşımı, Bürokratik Yönetim yaklaşımı, insan İlişkileri yaklaşımı, Davranışsal yaklaşım va Katılımlı Yönetim yaklaşımlarıyla bu surecin dışında yer alan ancak, personel yönetiminde önemli bir yeri olan Amaçlara Göre Yönetim yaklaşımının ana hatları birinci bölümün ilk alt başlığında incelenmiştir. Bu bölümde ikinci olarak, politika ve personel politikası olgularının tanımsal ve kuramsal yönleri incelenmektedir. Bu doğrultuda politika kavramı ve bu kavramın benzer kavramlarla ilişkisi üzerinde durulmuş, politika olgusu işletmelerin uzun vadeli ve üst düzeydeki sorunlarının çözümünü içeren niteliğiyle işletme ve personel düzeylerinde ele alınmıştır. Çalışmanın temelini oluşturan ve bir işletmede personel yönetimiyle ilgili çalışmaları düzenleyen kural, ilke, yöntem ve tekniklerin tümünü gösteren; tekrarlanarak karşılaşılma olasılığı bulunan sorunlara karşı sistematik bir davranış biçimi geliştirmeyi amaçlayan personel politikalarının niteliksel ve. 'biçimsel yönlerininincelenmesiyle 'birinci bölüm tamamlanmaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde işletme-çevre ilişkisi, çevresel yönetim yaklaşımları ve çevre koşullarının biçimsel yönleri doğrultusunda ele alınmaktadır. Çevre olgusunun işletmeler açısından taşıdığı anlam ve önem, benimsenen yönetim anlayışına ve bu anlayışın niteliğine bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Bu nedenle ikinci bölümde, çevresel yönetim yaklaşımları olarak tanımlanabilen Sistem yaklaşımı ve bu yaklaşımın bir uzantısı olan Durumsal yaklaşım, Karşılaştırmalı Yönetim yaklaşımı ve Stratejik Yönetim yaklaşımlarının ana hatları ile işletme-çevre ilişkisine getirdikleri bakış açıları üzerinde durulmuştur. işletme-çevre ilişkisinin belirli bir yaklaşıma bağlı kalmadan, genel bir bakış açısı oluşturacak biçimde incelenmesine, çevre ve ilgili unsurlarının oluşturduğu çevre koşullarının belirli kuramlar çerçevesinde sınırlandırılmasının güçlüğü neden olmaktadır. İşletmeler için farklı önem ve etki. dereceleri içeren çevresel etmenlerin bu -doğrultuda gruplandırılmasıyla oluşan çevre koşulları, sınırlarının ve boyutlarının saptanmasında güçlük çekilen bir konudur. İşletmeler açısından, iç ve dış çevre kofulları olarak bölumlenebilen çevre koşullarının kendi aralarında yoğun bir etkileşim içinde bulunmaları ve birbirlerine olan bağımlılıkları bu koşullardan hangilerinin iç hangilerinin dış çevre koşulları olduğu konusunda belirsizlikler içermektedir, öte yandan işletmelerin gerçekleştirdikleri faaliyetler sonucunda ilişki içinde olduğu, çevrelerinde bir baskı ve çıkar ağı meydana getiren çevresel gruplar da dış çevrenin bir uzantısı olarak işletme içinde yer almaktadır. Kesin sınırlarla birbirlerinden ayrılmaları oldukça zor olan çevre koşulları bu çalışmada, konuya getirilen çeşitli yaklaşımların ışığı altında genel bir sınıflandırma yapılarak incelenmiştir. Bu doğrultuda işletmelerin dış çevre koşulları, siyasal-yasal çevre koşulları, ekonomik çevre koşulları, sosyo-külturel Çevre koşulları, teknolojik çevre koşulları, doğal çevre koşulları ve bunları meydana getiren çeşitli alt koşullar bağlamında irdelenmektedir. İşletmelerin iç çevre koşullarına ise pazar, ürün ve rekabet analizleri ile teknolojik gelişme ve araştırma-geliştirme faaliyetleri gibi temel konuların esas alındığı bir yaklaşım getirilmektedir. Bunun yanı sıra işletmelerin gerek iç gerekse dış çevrelerinde yer alan çevresel gruplar bu özelliklerinden dolayı, bütün yönleriyle ayrı bir başlık altında incelenmiştir. İşletmelerin birbirlerinden soyutlanamaz nitelikte olan iç ve dış çevre koşullarına farklı yaklaşımlarla daima birçok alt koşul eklemek olasıdır. Ancak bu bölümde üzerinde durulan çevre koşulları, çevre olgusunun personel politikalarındaki yerinin ve etkilerinin belirlenmesi açısından yeterli bulunmaktadır. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde, personel politi ları-Çevre ilişkisi işlevsel personel politikaları düzeyinde araştırılmaktadır. Personel yönetimine konu olan her türlü işlev için düzenlenebilen personel politikaları, bu bölümde başlıca personel sağlama ve seçme, eğitim, ücretleme, bütünleşme, sosyal hizmet ve yararlar sağlama gibi işlevler bağlamında, kuramsal açıdan ve çevreyle olan ilişkileri bakımından incelenmiştir. Personel yönetiminin en önemli işlevlerinden biri olan ve işletmenin gereksinim duyduğu personelin sağlanması, adaylar arasından seçim yapılması ve uygun bulunanların işe alınması sürecini içeren personel sağlama ve seçme işlevi, ilgili politikaların hazırlanabilmesi için öncelikle personel planlaması çalışmalarının yapılmasını gerektirmektedir. Bu nedenle ilk aşamada personel planlaması olgusu ele alınarak çevreyle olan ilişkisi üzerinde durulmuştur. Personel sağlama ve seçme politikaları. Kapsamının yükselme, ilerleme ve işten çıkarma politikalarını da içine alan bir genişlikte olması bu konuya daha fazla yer ayrılmasını zorunlu kılmıştır. Yürütsel ve yönetsel personel açısından ele alınan personel eğitimi politikaları, iş değerleme ve başarı değerleme olgularıyla bütünleştirilen ücret politikalarının kuramsal yönleri ve çevre koşullarının bu politikalardaki yerleri, bu bölümün diğer iki alt başlığı altında incelenmektedir. Öte yandan işletme-personel bütünleşmesi politikaları ve bu politikaların kapsadığı motivasyon, moral ve haberleşme olgularının ana hatlarının ve çevreyle olan ilişkilerinin belirlenmesi, bu bolumun bir diğer konusunu oluşturmaktadır. Bu Çalışma, sağlık ve korunma politikalarıyla personele sağlanan sosyal hizmet ve yarar politikalarına getirilen kuramsal bir yaklaşım ve çevre koşullarının bu politikalardaki yerlerinin ortaya konmasıyla son bulmaktadır. Işletme-Çevre ilişkisinin dengeli bir uyum içinde kurulabilmesine olanak sağlaması, uzun vadeli ve yaşamsal önemdeki sorunların çözümünü içermesi nedeniyle yöneticilerin üzerinde dikkatle durmaları gereken personel politikaları, çevre olgusunun bütün yönleriyle sıkı bir ilişki içindedir. İşletmelerin amaç ve hedeflerine ulaşabilmelerini sağlayan başarılı ve etkili personel politikaları ancak çevre koşulları göz önüne alınarak hazırlanabilir. Ayrıntılı olarak 'tanımlanması ve sürekli gözlemlenmesi gereken çevre koşullarının personel politikalarını ne yönde ve nasıl et kilediğini ya da etkileyeceğinin bilinmesiyle bu politikaların içerdiği stratejik kararlar biçimlenmekte, böylelikle işletmelerin hızlı bir değişim içinde olan Çevre koşulları karşısında ayakta kalabilmeleri ve gelişmeleri mümkün olmaktadır.