Mesleki eğitimde istihdam sorunları:

İşsizlik; bireysel, ekonomik ve sosyal boyutları olan ve dünyanın hemen her bölgesinde yaşanan önemli bir sorundur. Gençler, işsizlik sorununu yetişkinlere oranla daha fazla yaşamaktadır. Genç işsizlikle mücadelede kullanılan yöntemlerin en önemlilerinden biri de bireylerin nitelikli bir mesleki eğitim alarak piyasada ihtiyaç duyulan yetkinliklere sahip olmasıdır. Bu araştırmada mesleki eğitimde yaşanan istihdam sorunları ortaya koyularak konuya ilişkin çözüm önerilerinin geliştirilmesine çalışılmaktadır. Bu çalışma nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanıldığı bir karma araştırmadır. Araştırma probleminin çok boyutlu oluşundan doğan birbirinden farklı kaynaklardan veri toplama ihtiyacı sebebiyle karma araştırma yöntemi tercih edilmiştir. Çalışmada genç işsizliğinin bireysel etkileri, öğrencilerin mesleki eğitimde yaşadıkları sorunlar gibi direkt olarak gençleri etkileyen boyutlar öğrencilerin; genç işsizliğinin ekonomik ve sosyal sonuçları, mesleki ve teknik eğitimin niteliğinin geliştirilmesi için yapılması gerekenler gibi deneyim gerektiren boyutlar ise mesleki eğitim yöneticilerinin görüşlerine dayalı olarak ortaya koyulmuştur. Araştırmanın nicel boyutunun örneklemi 2014- 2015 öğretim yılında İstanbul ilindeki 16 okulda eğitim almakta olan 639 Mesleki Açık Öğretim Lisesi, Mesleki Eğitim Merkezi ve Telafi Eğitimi öğrencisinden oluşmaktadır. Bu öğrenciler; okul hayatından çalışma hayatına geçiş sürecine daha yakın olmaları ve çoğunluğunun piyasada kısa süreli dahi olsa bir iş deneyimine sahip olmaları sebebiyle tercih edilmiştir. Araştırmanın nitel boyutunun çalışma grubu ise mesleki ve teknik eğitim kurumlarında yöneticilik deneyimine sahip 25 teknik öğretmenden oluşmaktadır. Genç işsizlik sebeplerinin bireysel boyutuna ilişkin araştırma sonuçlarında; yeterli nitelikte eğitim alamamış olma, işe giriş aşamasında ihtiyaç duyulan becerilere sahip olamama ve iş bulmak için gerekli kanallara ulaşamamanın ön plana çıktığı görülmektedir. Mesleklere ilişkin toplumsal algı, norm ve inanışlar sebebiyle gençlerin popüler meslek alanlarına yığılması da bir diğer önemli işsizlik sebebidir. Türkiye'de insan gücü planlaması yeterince etkin olarak yapılamamakta, gençler ihtiyaç olan mesleki alanlara yönlendirilememektedir. İşsizlik genç bireylerin umutsuzluğa, karamsarlığa düşmesine ve işsizliğin ilerleyen zamanlarında toplumsal yaşama uyumsuzluk göstermelerine sebep olabilmektedir. İşsizlik, gençler arasında suç oranlarının artışında önemli bir etkendir. Türkiye sahip olduğu dinamik genç nüfusu ekonomik katma değere yeterince dönüştürememektedir. Türkiye'de mesleki eğitim almış olan gençlerin yetkinliklerinin yetersiz olması sebebiyle istihdam edilmelerinde sorunlar yaşanmaktadır. Gençlerin doğru mesleklere yönlendirilmesi, mesleki eğitimin nitelik sorunun aşılması ve çalışan işletme eşleştirmelerinin daha işlevsel bir şekilde yapılması durumunda mesleki eğitimde istihdam sorunlarının önemli ölçüde giderilebileceği söylenebilir. Türkiye'de etkin bir mesleki yönlendirme sisteminin olmayışı mesleki eğitim mezunlarının eğitimini aldıkları alanlarda çalışmasının önündeki en önemli engellerden biridir. Okullarda sadece mesleklerin tanıtımının yapılması 15 yaşındaki gençlerin ömür boyu sürdürecekleri mesleklerini seçmeleri için yeterli olmamaktadır. Aile ve çevre etkisi gençlerin yanlış tercihler yapmalarına sebep olabilmektedir. Mesleki eğitimin yürütülme sürecinde; mesleki eğitim politikaları, eğitim programları, müfredatlar, okul yönetimi, okulların fiziki durumu ve donanımı, teknik öğretmenlerin nitelikleri, okul sanayi işbirliği, beceri eğitimi ve yaygın mesleki eğitim boyutlarında yaşanan çeşitli sorunlar mesleki eğitimin niteliğini etkilemektedir. Mesleki eğitimden mezun olan gençlerin işe giriş sürecinin kolaylaştırılması için çağın teknolojilerini ve mesleki okulların sahip olduğu piyasa ile iletişim imkanlarını kullanan sistematik ve etkin bir yapı bulunmamaktadır. Araştırmanın nicel ve nitel bulguları birbirini desteklemekte ve tamamlamaktadır. Sonuç bölümünde araştırmadan elde edilen tüm bulgular; gerçekleştirilen literatür taraması ile bir arada yorumlanmıştır. Sonrasında mesleki eğitimde istihdam sorunları ile mücadele için uygulayıcılara yönelik olarak öneriler geliştirilmiştir. Son olarak gelecekte bu çalışmanın konusu ile ilgili çalışmak isteyecek araştırmacılara öneriler sunulmuştur.