İhracatın finansmanında Türk bankacılık kesiminin sağladığı olanaklar

Günümüzde bütün gelişmekte olan ülkelerin ortak sorunları vardır? dış borç yükü, enflasyon, yatırımların finansmanı, dış ticaret açığı, sınırlı döviz kaynaklan vb. gibi. İhracatın daha doğrusu ihracattan elde edilen gelirin bu sorunların çözülmesinde önemli yeri vardır. Rekabet şartlarının yerel pazarlardan daha fazla olduğu dış piyasalarda, alıcılara rakiplere oranla daha uygun satış koşullarının sunulması gerekmektedir. Uygun satış koşullarının sunulması satıcının finansal durumuna bağlı olduğu kadar, ihracatçı firmanın kullandığı ve kendisine sunulan olanaklara da bağlıdır. İhracatın finansmanı, ihracatçıya ihraç konusu mal veya hizmetin üretim aşamasından, ihraç bedelinin tahsiline kadar olan süre içinde fon sağlanması ve ihracatçının ihracattan ve finansmamndan dolayı karşı karşıya olduğu risklerin bertaraf edilmesi veya üçüncü kişilere devredilmesi işlemlerini kapsamaktadır. İhracatın finansmanı risk, kullanım yeri, amaç ve finansmanın sağlandığı taraf açısından üç grupta incelenebilir. Risk açısından ihracatın finansmanı risk üstlenmeden fon sağlayarak, fon sağlamadan risk üstlenerek, hem risk üstlenerek hem de fon sağlayarak gerçekleştirilebilmektedir. Sevk öncesi ve sevk sonrası finansman kullanım yeri ve amacına göre ihracatın finansmanın sınıflandırılmasında yer almaktadır. Finansmanın sağlandığı tarafa göre ihracatın finansmanının sınıflandırılması satıcı ve alıcı kredileri şeklinde yapılmaktadır. İhracatın finansmanı ticari bankalar, ihracat ticaret yönetim şirketleri, faktoring şirketleri, forfaiting şirketleri, ülke ithalat ve ihracat bankaları ve merkez bankaları tarafından gerçekleştirilmektedir. İhracatın finansmanında bankalar önemli role sahiptirler. İhracatın finansmanında bankaların sağladıkları olanaklar bankaların türüne ve sunulan olanakların vadesine göre sınıflandırılabilmektedir. Türkiye'de ticari bankalar ihracatın finansmanını kısa-orta vadeli olanaklar ile gerçekleştirmektedirler. Bunlar kısa vadeli krediler olabileceği gibi karşılıklı ve devredilebilir akreditifler de olabilmektedir. Kısa vadeli krediler ihracat taahhütlü döviz kredileri, prefinansman kredileri, ihracat vesaiki avans kredileri ve diğer bazı pratik enstrümanlardan oluşmaktadır. Orta vadeli olanaklarda ise alıcı kredileri yer almaktadır. Ayrıca orta vadeli ihracat kredileri ile proje finansmanı da gerçekleştirilmektedir. İhracatın finansmanında Türk Eximbank büyük ve önemli bir yere sahiptir. Türk Eximbank ihracatı kısa ve orta vadeli kredilerle ve iskonto programlan ile finanse etmektedir. İhracattan doğan ülke riskine ve ticari riske karşı ise Türk Eximbank ihracatçılara ihracat kredi sigortasını sunmaktadır. T. C. Merkez Bankası kısa vadeli ihracatın finansmanında reeskont kredisini ve orta vadeli ihracatın finansmanında ise resmi destekli ihracat kredisini sunmaktadır. ihracatın finansmanında bankaların sundukları olanaklar maliyete, kullandırılış süresine, ulaşılabilirlik seviyesine ve önkoşul varlığına, vadeye kredilendirme oranına ve teminata göre karşılaştırıldığında, Türk Eximbank'in kullandırmakta olduğu kredilerin maliyet ve kredilendirme oram açısından diğer kredilere oranla daha uygun olduğu ortaya çıkmaktadır. Ancak ticari bankalarla çalışmanın Eximbank'a nazaran daha kolay olması, zamanında ve kısa sürede fon kullanılabilmesi ticari banka kredilerini daha cazip hale getirmektedir. İhracatın bankalarca finansmanında bazı sorunlarla karşılaşılmaktadır. Türk Eximbank' m kısa vadeli kredilere ağırlık vermesi, orta vadeli olanakların yeterince uygulanmaması, kısa vadeli programların Türk Eximbank tarafından ticari bankalara devredilmemesi, daha eşit ve zamanında bir ihracatın finansmanı politikasının geliştirilmemesi karşılaşılan bu sorunların başlıcalarının oluşturmaktadır. Sonuç olarak, dünyada ihracatın finansmanında büyük öneme ve rollere sahip bankalar, aynı şekilde Türkiye'de de ihracatın finansmanına büyük katkılarda bulunmaktadırlar. Türkiye'de Türk Eximbank'in ihracatçıya direkt kredi verme uygulamasını ticari bankalara bırakması ve bunun yerine ticari bankalara bu krediler için kaynak aktarması, ticari bankalara müşterilerine daha fazla hizmet sunma ve güçlü bir yapıya sahip olma imkanım sağlayacaktır. Böylece güçlü bir yapıya sahip bankalar uluslararası piyasalardan daha ucuz borçlanma imkanına sahip olarak, ihracatçının yarımda olacaklardır. Bu da ülke ihracatının artmasına ve ekonomiye katkıda bulunacaktır.