Futures işlemler ve Türkiye uygulaması

Bretton Woods sisteminin çöküşü uluslararası finansal sistemde büyük bir belirsizlik oluşturmuştur, ilk başta fiyat ve faiz oranlarında büyük dalgalanmalarla kendini gösteren değişiklik, piyasa yapısının yanı sıra, teknolojik ilerlemeler ve küreselleşme süreci para ve sermaye piyasalarında yeni atılımları da beraberinde getirmiştir. Bu durum yeni finansal araçların ortaya çıkışını sağlamıştır. Bunlar opsion, vadeli işlemler, vadeli kontratlar, faiz ve döviz swaplan gibi ikincil ve türev ürünlerini kapsamaktadır. Finansal sistemin gelişmesiyle ortaya çıkan, finansal araçlardan biri olan 'future piyasaları', özellikle fiyat dalgalanmalarının yarattığı risklerin yönetilmesine imkan sağlar. Fiyat dalgalanmalarını azaltarak, geleceğe yönelik tahminlerde bulunmayı kolaylaştırıp, piyasaya işlerlik kazandırmaktadır. 150 yıldan beri ABD'de uygulanmakta olan futures piyasalar 1970'li yıllarda gelişim göstermiş ve 1980'li yıllardan beri de gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde uygulanmaktadır. Türkiye'de de 1980'li yıllarda uygulanan ekonomik politikaların etkisiyle, dışa açılımla birlikte piyasalarda yeni finansal kurumlar ve sistemler oluşturulmuş ve geliştirilmeleri için çalışmalar devam etmektedir. Bu da yeni finansal ürünlerin kullanımını arttırmıştır. Bu amaçtan yola çıkarak 'future piyasaları' üzerine detaylı bir çalışma yapmaya çalışılmıştır. Bununla birlikte Türkiye'de halen teşkilatlanma ve faaliyete geçme aşamasında olan Future piyasaların mekanizmaları ve işleyişleri incelenmiştir. Futures borsalarında işlem gören enstrümanlar gerek mal gerekse mali araçlar itibariyle birbirlerine benzerlik gösterdiğinden öncelikle ortak özelliklere yer verilerek örnekler sunulmakla beraber mal ve mali futures işlemleri hedging uygulamaları ve kendilerine ait özellikleri açısından da ayrı ayrı ele alınmıştır. 135 Makro açıdan ele alındığında futures piyasalar, kaynakların daha etkin dağılımına imkan verirken, maliyeti azaltır ve sermaye birikiminde net artışa yol açar. Uygulandığı ülkelerde ekonomide ve piyasada likiditeyi arttırmakta, üretimin gelişmesine ve fiyatın piyasada oluşmasına neden olmaktadır. Türkiye açısından yüksek enflasyon oranı ve istikrarsız piyasa yapısı risk yönetim araçlarını gündeme getirmiştir. Devlet üstlendiği enflasyon yükünün bir kısmını futures işlemlerle karşılayabilecektir. Futures işlemlerin faydaları farkedildikçe piyasaya girişler artacağı için fiyatlar piyasa koşullarında oluşmaya başlayacak, paranın dolanım hızı artacağından enflasyonun düşmesine olumlu etki edecektir. Bunun yanında fiyat dalgalanmaları da futures işlemleri ile azalacaktır. Geleceğe yönelik doğru fiyat tahminleri, piyasaya likidite artışını sağlayacak, fiyatlar piyasa koşullarında oluşacağından devlet müdahalesi azalacaktır. Bu durum sermaye piyasasının gelişmesine olanak verecektir. Bu da dünya ülkeleri ile Türkiye'nin entegrasyonunun sağlanması açısından büyük önem arz etmektedir. Futures işlemlerin ülkelere sağladıkları faydalar göz önüne alındığında, Türkiye'de futures piyasaların hangi ürünler ve nasıl uygulanabileceği ile ilgili araştırmaların tamamlanıp, uygulamaya geçilmesi gerekmektedir.. Sonuç olarak futures işlemlerin Türkiye'de uygulanabilirliliği zor ama imkansız değildir. Ancak bu işlemlerle uğraşacak kişi ve kuruluşların kararlı, ve yeterli bilgi birikimine sahip olmaları gerekmektedir. Bu işlemlerin idamese açısından gerekli ön koşuldur. Hali hazırda ülkemizde hisse senedi endeksi üzerinden ve pamuk üzerinden vadeli işlem piyasasını işleme koymak mümkündür.