Türk karasularında meydana gelen gemi kazalarının analizi: Bir veri madenciliği uygulaması

Dünya ticaret hacminin yaklaşık %85'inin taşındığı denizyolu taşımacılığı, içinde bulunduğu koşulların değişkenliğinden ötürü her an tehlike ile karşılaşılma olasılığı yüksek bir aktivitedir. Her ne kadar bu riskleri asgari düzeyde tutmak adına yapılan ulusal/uluslararası çalışmalar, teknolojik gelişmeler, yenilikler olsa da durum belirsizliğini korumaya devam etmektedir. Her geçen sene büyüyen ticaret hacmi dolayısıyla artan deniz ticaret filosuna yükleme-boşaltma limanlarındaki operasyon sürelerinin hızı da eklenince deniz trafiği oldukça artmaktadır. 24 saat faaliyetin hiç bitmediği bir ortamda, bilinen ve bilinmeyen değişkenlerin de etkisiyle deniz kazaları kaçınılmaz bir biçimde oluşmaktadır. Yaşanabilecek en ufak bir olumsuzluğun dahi çok büyük neticeler doğurduğu geçmişş yıllarda görülmüştür. En hafif manada maddi hasarla sonuçlanan kazalar kimi zaman çevresel felaketlere ve hatta insan canına mal olabilecek boyutlara ulaşmaktadır. Bu sebeple kaza nedenlerini tespit ederek farkındalığı artırmak, önleyici tedbirler geliştirmek için politika oluşturmak adına deniz kaza analizlerinin doğru bir biçimde yapılması ve değerlendirilmesi büyük önem arz etmektedir. Deniz kazalarıyla ilgili dünya genelinde yapılan çalışmaların, istatistiksel analizlerin neredeyse tamamında kaza sebeplerinin başında insan hatasının geldiği görülmektedir. Yakın gelecekte, insansız gemilerin hizmete girdiği bir dünyada bile insan unsuru varlığını sürdürecektir. Hemen her türlü verinin kaydedildiği günümüz bilgi çağında denizcilik alanında tutulan kayıtlar da gün geçtikçe artış göstermektedir. Büyük veri yığınları içinden anlamlı bilgilere ulaşıp bilgisayar programlarıyla tahmin edici ve tanımlayıcı yorumlar yapmamıza olanak sağlayan veri madenciliği yöntemiyle deniz kazalarının analizinin yapılması bu çalışmanın temel konusunu oluşturmaktadır. Çalışmanın evrenini ise Türk karasularında gerçekleşen deniz kazaları olarak belirlenmiştir. Bu bağlamda çalışmanın amacını deniz kazalarında hangi değişkenlerin birlikte hareket ettiğini, veri madenciliğinin önemli analiz yöntemlerinden biri olan birliktelik kuralıyla tespit etmek oluşturmaktadır. Ayrıca veri kodlarından kaza nedeni ve kaza tipi değişkenlerinde, veri madenciliğinin diğer analiz yöntemlerinden kümeleme ve sınıflandırma yöntemleriyle analiz edilerek bu değişkenlerin başkaca hangi değişkenlerle ilişki kurduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Bununla birlikte toplanan verilerin içerik analizleri yapılarak yorumlanmıştır. Yapılan analizler neticesinde kazalarda geminin yüklü oluşu, seyir halinde olması, gemide kılavuz kaptan olmayışı, baş iter yokluğu, sakin hava ve görüş koşullarının iyi olduğu zamanlarda gerçekleşmiştir. Birliktelik içindeki gemiler yabancı bayrak ve kuru/dökme yük gemilerinden oluşmaktadır. Kazaların bölgesel olarak yerel ve uluslararası gemi trafiğinin diğer bölgelere nazaran daha yoğun olduğu Marmara denizi ve İstanbul boğaz bölgesinde yaşandığı göze çarpmaktadır. Kaza birliktelik sonuçları çıktılarında ise yer alanma, ölüm, kayıp, deniz kirliliği ve maddi hasar oluşmamış, gemiler kurtarma yardım talebinde bulunmamıştır.