Büyükşehir belediyelerinin kentsel dönüşüm projelerinde rant geliri elde etmesine yönelik alan araştırması Ankara Büyükşehir Belediyesi

Bu tezin amacı; Türkiye'deki Büyükşehir Belediyelerinden biri olan ve 'Kentsel Dönüşüm Projeleri'ni en fazla ve başarı ile uygulayan Ankara Büyükşehir Belediyesinin dönüşüm projelerinden elde edilen gelirlerden daha fazla pay almasına yönelik Ankara'da uyguladığı 'Dikmen Vadisi Kentsel Dönüşüm Projesi' örneği incelenmiştir. 1923 Cumhuriyetimizin kuruluşundan 27 yıl sonra yani 1950'li yıllarda kentlerde yaşayanların oranı %25 oranında bulunmaktaydı. Bu tarihten sonra tarımın makineleşmesi ve sanayi girişimlerinin artması ile birlikte köylerden kentlere göç başlamış ve nüfus değişik nedenlerle ülke geneline dengesiz bir şekilde dağılmış, bunun sonucunda konut ve arsa arzı yetersiz kalmıştır. Yeni oluşturulan yaşam alanları son derece sağlıksız, altyapı imkanları yetersiz, bina kalitesi çok düşük ve ihtiyaç duyulan sosyal donatı alanlarından yoksun oluşturulmuştur. Zaman içerisinde yeni oluşturulan yaşam alanlarına yönelik çıkarılan imar affı niteliğindeki yasal düzenlemeler gecekondulaşma sürecini durdurmada yeterli olamamıştır. Kimi zaman da bu çarpık ve kaçak yapılaşmalara yerel yönetimlerce de göz yumulduğu görülmüştür. Kentlerdeki nüfusun hızla artması ve yerleşkelerin merkezinin genişlemesi kaçınılmaz olunca bu çarpık yapılaşmalar zamanla kent merkezi içinde kalmıştır. Yaşadığımız dünya aslında hepimiz için bir değer niteliğini taşımaktadır. Kentlere göçün giderek arttığı ve bu durumun çarpık kentleşmeye yol açtığı bir ortamda planlı ve programlı yapılaşmalara, giderek ihtiyaç daha da artmaktadır. Bu yapılaşmayla birlikte kentlerde konut yapılan alanların rant yaratması, sosyal anlamda olumlu etkisinin yanında bu oluşumların kamuya ait bir kazancı da olmalıdır. Çünkü ortaya çıkan bu durum arazi sahiplerinin herhangi bir çabaları olmadan yüksek gelirler kazanmalarına neden olmaktadır. Kamu yararı ortaya çıkan gelirin adaletli bir şekilde idare ve hak sahipleri arasında adıl paylaşım gerektirir. Ülkemizde yaşam alanlarının ıslahı sayılabilecek kentsel dönüşüm projeleri ile kentlerin daha düzenli, sağlıklı, sosyal donatıların yeterli olduğu bir hale gelmesine neden olmaktadır. Kentsel dönüşüm plansız, kaçak ve çarpık olan kent dokusunun ekonomik, toplumsal, fiziksel ve çevresel koşullarının kapsamlı ve bütünleşik yaklaşımlarla iyileştirilmesine yönelik olarak uygulanan strateji ve eylemlerin bütününü ifade etmektedir. Sonuç olarak, 3194 Sayılı İmar Kanunu kapsamında yapılan Kentsel Dönüşüm Projeleri uygulamalarından Büyükşehir Belediyelerinin bu projelere yönelik elde ettiği gelirleri daha da artırması için kentsel dönüşüm projelerine yönelik yeni bir model veya uygulama yapılmasına yönelik yaklaşımlar geliştirilmeye çalışılmış ve Dikmen Vadisi Kentsel Dönüşüm Projesi örneği incelenmiştir. Dikmen Vadisi Kentsel Dönüşüm Projesi beş etaptan oluşturulmuştur. Birinci etapta etap alanı olarak 201. 500 m olup 408 gece-kondu yıkılmıştır. Tapu tahsisli hak sahiplerine 404 adet 80 m 'lik konutlar tahsis edilmiştir. İkinci etap alan büyüklüğü 385. 000 m olup 810 gece-kondu yıkılmıştır. 810 hak sahibi olmak üzere 1.054 konut inşa edilmiştir. Üçüncü etap alan büyüklüğü 175. 417 m olup 384 gece-kondu yıkılmıştır. 303 hak sahibi olmak üzere 1132 konut inşa edilmiştir. Dördünce ve beşinci etap alan büyüklüğü 135 hektar olup 8200 konut inşaa edilmiştir. Tapu tahsisli 1.082 konut yapılmıştır. Toplamda 11.000 konut inşa edilmiş, 5.000 gece-kondu dönüştürülmüş ve 150 hektar park ve rekreasyon alanı yapılmıştır. Araştırma sonucunda, kentsel dönüşüm kapsamına giren alanlarda, geçmişş deneyimler ışığında rant gelirlerinin kamu yükünü azaltmak, belediyecilikten dolayı ortaya çıkan rant gelirlerinden tüm belde sahiplerinin adil yararlanması ve uzun vadede daha yaşanabilir bir çevre oluşması için çözüm yolları geliştirilmiştir. Bulgular ışığında kentsel dönüşümün iyi yönetilebilmesi için öneriler geliştirilmiştir.