Hukuki-politik ve ekonomik değişikliklerin örgütlerin hayatta kalma ve ölüm oranlarına etkisi: Türkiye bankacılık popülasyonu, 1923-2011

Bu çalışmada, Kesim Genişliği Kuramı bağlamında, çevresel değişiklikler temelinde kesim genişliklerinin örgütlerin hayatta kalma ve ölüm oranlarına etkisi incelenmiştir. Örgütsel Ekoloji Kuramı ile ilgili çalışmalarda, örgütsel popülasyonlar ve popülasyonlar arası süreçlere odaklanılmış, ancak Örgütsel Ekoloji Kuramı'nın araştırma programlarından biri olan sosyal, siyasal ve ekonomik değişikliklerin örgüt popülasyonlarına etkisinin incelenmesi yetersiz kalmıştır. Sosyal, siyasal ve ekonomik değişikliklerin yarattıkları etkiler ve bu etkilerin hangi düzenekler aracılığıyla ortaya çıktığı ise kuram açısından önem taşımaktadır. Bu çalışmada, popülasyonun evrimi sürecinde yaşanan hukuki-politik ve ekonomik değişiklikler dönemler halinde incelenmiş ve Kesim Genişliği Kuramı temelinde tanımlanan çevresel değişkenlik boyutları kullanılarak hangi çevresel koşullarda hangi örgüt türünün hayatta kalma oranının daha yüksek olduğuna odaklanılmıştır. Ayrıca çevresel değişiklikleri daha derinlemesine anlayabilmek için örgütlerin kökeni temelinde örgüt popülasyonunun evrimi de gözlemlenmiştir. Araştırma kapsamına, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulduğu yıl olan 1923'den 2011 yılına kadar yaşamış olan tüm bankalar dahil edilmiştir. Kesim genişlikleri açısından mevduat bankaları genelci kesim genişliğine sahip bankalar; yatırım ve kalkınma bankaları ise uzmanlaşmış kesim genişliğine sahip bankalar olarak tanımlanmıştır. Türkiye Bankalar Birliği'nde bankacılık tarihinin arşiv taraması, TBB yayınları, Bankacılık tarihi hakkındaki diğer yayınların incelenmesi ve bankacılık ve finans alanında uzman kişilerle yapılan görüşmeler sonucu; hukuki-politik ve ekonomik değişiklikler altı tarihsel dönem halinde incelenmiştir. Ayrıca bu dönemler, yazında yapılan tanımlamalar ve uygulamalar temelinde sektörde uzman kişilerin görüşleri çerçevesinde Kesim Genişliği Kuramı'nda yer alan çevresel değişim sıklığı, çevrenin taleplerinin birbirine benzerliği/farklılığı, çevresel değişkenlik derecesi boyutları açısından tanımlanmıştır. Ek olarak, bankacılık sektörün uzun dönemli geçmişşi, örgütlerin kurulduğu ve kapandığı tarihler, örgütlerin her yıl için doğum ve ölüm sayıları, kesim genişlikleri ve kökenleri verisine erişilmiştir. Belirlenen altı tarihsel dönemin her biri için genelci veya uzmanlaşmış bankaların ölüm oranları kıyaslanmıştır. Ayrıca çevresel değişikliklerin etkisinin daha iyi gözlemlenebilmesi açısından bankaların kökeni temelinde bankacılık popülasyonunun evrimi de incelenmiştir. Çalışma sonuçlarına göre, 1923- 1932 Ulusal Bankacılık Dönemi (1. Dönem), 1945- 1960 Özel Bankaların Gelişme Dönemi (3. Dönem) ve 1980- 2001 Bankacılıkta Serbestleşme ve Dışa Açılma Dönemi'nde (5. Dönem) genelci bankaların hayatta kalma oranının daha fazla olduğu bulunmuştur. 1933- 1944 Devletçilik ve Devlet Bankalarının Kuruluş Dönemi (2. Dönem), 1961- 1979 Planlı Dönem (4. Dönem) ve 2002- 2011 Yeniden Yapılandırma Dönemi'nde (6. Dönem) ise uzmanlaşmış bankaların hayatta kalma oranı genelci bankalara göre daha fazladır. Çalışmada, kesim genişliği kuramı kısmi olarak desteklenmiştir. Bankacılık tarihi verileri, kuramın, az sıklıkta değişimin olduğu çevrelerde örgütlerin hayatta kalma oranı tahminlerini desteklemiş; sık değişimin olduğu çevrelerde desteklememiştir. Devlet müdahaleleri ve bununla birlikte uygulanan politikalar ve özel yasa ile banka kurulması gibi nedenlerle çalışmadaki bazı dönemler, kesim genişliği kuramının örgütlerin hayatta kalma oranı tahminlerinden bağımsız olarak, genelci ve uzmanlaşmış bankaların hayatta kalma oranları açısından farklı bir desen göstermiştir. Dolayısıyla, sık sık değişimin tecrübe edildiği çevrelerin kaygan bir zemine sahip olduğu ve diğer dışsal müdahalelerden, endüstri ile ilişkili farklı değişkenlerden etkilenebileceği söylenebilir. Özetle, her bir dönemde gerçekleşen hukuki-politik ve ekonomik değişiklikler, uzmanlaşmış-genelci ve yerli-yabancı bankaların yoğunluklarına yansımış ve endüstrinin evrimini şekillendirmiştir.