Pay piyasalarında etkin piyasalar hipotezinin farklı dağılım varsayımları bağlamında uzun hafıza modelleri ile tespiti: ABD ve Türkiye karşılaştırması

Son yıllarda gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin pay piyasalarında Etkin Piyasa Hipotezi'nin araştırılmasına yönelik çalışmalarda büyük bir artış gözlenmiştir. Etkin Piyasa Hipotezi; paylara ilişkin fiyatın herkes tarafından ulaşılabilen bilgiyi yansıttığını, piyasaya yeni giren bilgi sonucunda fiyatların yeni bilgiye doğru ve hızlı bir biçimde uyarlandığını, normalin üstünde kazanç elde etmenin mümkün olmadığını, menkul kıymet fiyatlarının tesadüfi olarak değiştiğini ifade etmektedir. Finansal piyasalarda menkul kıymet fiyatlarının rassal yürüyüş özelliği göstermesi yani geçmişş fiyat hareketlerini içinde barındırmayan kısa hafıza özelliği göstermesi beklenmektedir. Menkul kıymete ait fiyat serisinin uzun hafıza özelliği göstermesi cari dönem fiyatının oluşmasında geçmişş fiyat hareketlerinin etkisinin olduğunu göstermektedir. Bu durumda menkul kıymete ait geçmişş fiyat hareketlerini kullanarak gelecek fiyat hareketleri tahmin edilebilmekte dolayısıyla da etkin bir piyasadan söz etmek mümkün olmamaktadır. Pay piyasalarının etkin olup olmadığı menkul kıymet fiyatlarının uzun hafıza özelliği gösterip göstermediği ile ilgili olmakta, uzun hafıza özelliğinin bulunması piyasaların zayıf formda etkin oldukları hipotezini reddetmektedir. Yapılan çalışmada gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında uzun hafıza özelliğinin varlığı açısından bir fark olup olmadığı incelenmekte aynı zamanda ülke piyasalarının etkin olup olmadıkları farklı düzeyde gelişmiş iki ekonomiye sahip ülke açısından değerlendirilmektedir. Çalışmada gelişmiş ülkeleri temsilen ABD'ye ait S&P 500 ve gelişmekte olan ülkeleri temsilen Türkiye'ye ait BIST 100 pay piyasası endekslerinin getiri serilerinde uzun hafızanın etkisinin ve uzun dönem volatilitesinin varlığı yapısall kırılmalar da dikkate alınarak kalın kuyruk özelliğinden dolayı hem Gauss hem de Student-t dağılımı ile ARFIMA -FIGARCH model kombinasyonları ile tahmin edilerek araştırılmıştır. Yapılan analiz sonucunda S&P 500 endeksinin getiri serisinin kısa hafıza, volatilite serisinin uzun hafıza özelliği taşıdığı gözlemlenirken, BIST 100 endeksinin getiri serisinde uzun hafıza özelliklerinin bulunmadığı; ancak volatilite serisinde uzun hafıza özelliklerinin bulunduğu tespit edilmiştir. Çalışma bulguları her iki endeksin de volatilite kümelenmesi, volatilite kalıcılığı, uzun hafıza özellikleri gösterdiğini ve çoklu yapısall kırılmalara sahip olduğunu göstermiştir. ABD pay piyasalarında yapısall kırılmaların volatilitedeki uzun hafıza direncini artırdığı görülmüştür. S&P 500 getiri serisi uzun hafıza parametresinin -0.5 ile 0 aralığında olması getiri serisinin kısa hafıza özelliği sergilediğini göstermektedir. Her iki piyasada da getiride uzun hafıza olmaması zayıf formada etkinlik seviyesinde olmasa da etkinliğe çok yakın karaktere sahip oldukları şeklinde yorumlanabilir. Her iki piyasada da volatilitede uzun hafıza parametresinin yapısall kırılmaların dikkate alındığı model sonuçlarına göre 0 .5'den küçük olması, volatilitede uzun hafıza direncinin düşük olduğunu, getiri volatilitesinin tam karşılamamakla birlikte zayıf formda etkinliğe yakın bir karakter sergilediği şeklinde yorumlanabilir. Volatilitedeki uzun hafıza özelliği, riskin günlük piyasa verilerinin davranışını görmek açısından önemli bir belirleyici olduğunu kanıtlamaktadır.