İşletmelerde finansal planlama ve bir sanayi işletmesinde uygulama

İşletmelerde planlama faaliyetleri, işletmenin temel amaç ve hedeflerinin saptanması, geçerli seçeneklerin analiz edilmesi ve optimum seçeneğin belirlendiği kararlar süreci olarak özetlenebilir. Bu süreç içinde finansal planlama çalışmaları; firmanın temel amaçlarına ulaşmayı sağlayacak finansal politika ve stratejilerin saptanması, bu politika ve stratejilere uygun programlar hazırlanması, programların uygulanması ve uygulama sonuçlarının kontrolü gibi konuları kapsamaktadır. Bir firmanın başarısının hatta varlığını sürdürmesinin, üretime devamının, yatırım yapma gücü ve isteğinin, büyük ölçüde, izlediği ve izlemekte olduğu finansman politikasına bağlı olduğu ileri sürülmektedir. Gerçekten iyi bir finansal planlama yapılmaması, firmaların başarısızlık nedenleri arasında önemli yer tutmakta olduğu bilinmektedir. Günümüz firmalarında önemi gittikçe artan finans yöneticileri planlama faaliyetlerinde finansmana ilişkin kararlar alırken belirli bir finansal amacı göz önünde tutmak zorundadırlar. Bu amaç, genelde firmanın piyasa değerini ençoklamak şeklinde belirlenmektedir. Kar ile riski en uygun biçimde dengeleyerek firmanın piyasa değerini ençoklayabilmek için; planlama, yatırım kararlarının alınması, ihtiyaç duyulan fonların uygun bir şekilde temini gibi fonksiyonların yerine getirilmesi finans yöneticilerinin görevleri arasındadır. Finansal planlama fonksiyonunun yerine getirilebilmesi ve sağlıklı yatırım kararlarının alınabilmesi için, firmanın geçmişş dönemlerde aldığı sonuçların analiz edilmesi, analiz sonuçlarının yorumlanması ve çevre koşullarının tahmin edilmesi gerekmektedir. Firmalar içinde bulundukları ekonomik sistemin işleyişinden ve gelecekle ilgili belirsizlikler nedeniyle değişik riskleri taşımaktadırlar. Enflasyon, para, sermaye ve kambiyo piyasalarının oynaklığı, gelecek yıllarda olabilecek ekonomik, politik ve teknik alanlardaki değişmeler; firmaların faaliyetlerini, satış hacmini, karını, kısaca başarılarını etkilemektedir. Finansal planlama çalışmalarında firmanın amaçlarına ulaşabilmesi için finansal politika ve stratejiler saptanırken, gelecekteki belirsizlikler ve riskler dikkate alınır. Sağlıklı kararlarla isabetli politikaların ortaya konulabilmesi, firmanın gelecek yıllarda faaliyetlerinin neler olacağı, makro dengeler ve çevre koşulları içinde, bu faaliyetleri gerçekleştirmenin olanaklı olup olmıyacağınm belirli duyarlılık sınırları içinde ortaya konulması gerekir. Bu nedenlerden dolayı finansal planlama çalışmaları yönetimin gelecekle ilgili kararları ve beklentileri yönünden, ortaklar ve firmaya kredi veren kurumlar yönünden büyük önem taşımaktadır. -IV-Bu çalışmada, finansal planlama konusu yazında incelenmeye ve büyük bir sanayi kuruluşunda bilgisayar programı hazırlanarak uygulanmaya çalışılmıştır. Birinci bölümde, işletmelerde finansal amaç ve finans fonksiyonunun yerine getirilmesinde finansal planlamada genel olarak nasıl yararlanıldığı, planlamanın önemi, ilkeleri, sağladığı yararlar ve planlama uygulamasında karşılaşılan sorunlar ele alınmıştır. Daha sonra finans yöneticilerinin planlama fonksiyonunu yerine getirirken planlama aracı olarak yararlanılan bütçeleme tekniği ve bütçeler incelenmiştir. Uzun vadeli planlama çalışmaları ile belirlenen, firmanın gelecek yıllarda gerçekleştireceği satış, üretim ve kapasite tahminleri çerçevesinde hazırlanan işletme bütçeleri, kısa vadeli planlama işlevini yerine getirmektedir. Bütçeler, uzun ve orta süreli planların kısa dönemli bir uygulama planı olduğundan, çeşitli üretim unsurlarının tedarikten başlayıp, mamulün satışına ve bütün bu faaliyetlerin zorunlu kıldığı nakit tutar ve zamanlarına kadar tahmin ve değerlemeler yapmasını sağlıyan bir araç olmaları nedeniyle; bütçelemenin amaçları ve sağladıkları yararlar, bütçe çeşitleri ve faaliyet bütçelerinin hazırlanması safhaları, ayrı başlıklar altında incelenmiştir. Genel olarak finansal planlama çalışmalarında ve özellikle faaliyet bütçelerinin hazırlanmasında satış planlaması yaparken ele alınan amaçlara göre karı etkileyen unsurlar olan, optimal satış, ortalama maliyet ve azami kar ilişkileri incelenmiştir. Azami kar; satış hacmi, fiyat ve maliyet değişkenlerinin bir fonksiyonu olması nedeniyle, maliyet - kapasite - kapasite kullanış derecesi ilişkilerinin satış planlaması üzerindeki etkilerinin incelenmesine özellikle geniş yer verilmiştir. İkinci bölümde, firmaların kısa süreler içinde finansman gereksinmesini, finansman gereksinmesinin dağılımını ortaya koyan ve zamanlama sorununun çözümüne katkıda bulunan nakit bütçelerinin hazırlanması esasları, çalışmanın kapsamı içinde ayrıntılı olarak incelenmiştir. Ayrıca kısa süreli finansman gereksinmesinin belirlenmesinde, proforma gelir tablosu ve proforma bilançolardan da yararlanılabileceği vurgulanmıştır. Nakit akım tabloları, gelir tabloları ve bilançoların birbirlerini tamamlıyan tablolar olmaları nedeniyle, bu tabloların planlama sürecinde bir arada ele alınmaları gereği üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde, uzun süreli finansal planlamanın amacı açıklanarak, finansman gereksinmesinin tahmininde kullanılan proforma gelir tablosu, proforma bilanço ve proforma fon akım tablolarının hazırlanmasında kullanılan tekniklerden; satışların yüzdesi, oranlar ve regresyon - korelasyon yöntemlerinin kullanımı ve uygulamada yöntem seçimi sorunu üzerinde durulmuştur. Proforma finansal tabloların hazırlama esasları genel olarak incelenmiş, tablolar arasındaki ilişkiler, uygulamada karşılaşılan sorunlar ve gözlemler anlatılmaya çalışılmıştır. -V-Dördüncü bölümde, büyük ölçekteki bir sanayi kuruluşunda gerçekleştirdiğimiz finansal planlama sisteminin oluşturulması ve uygulaması anlatılmaktadır. Çalışmanın yapıldığı dönemde, yatırım dönemini yeni tamamlayarak deneme işletmesine yeni başlayan şirketin bütçe ve planlama, üretim planlaması ve kontrolü, ürün maliyet sistemi ve buna bağlı olarak maliyet muhasebesi sistemleri kurulmuş değildi. Bu koşullar altındaki şirkette, yönetimin 1990 yılında aylar itibariyle finansman ihtiyacının ne kadar olacağını görebilmesi, bu ihtiyacı hangi kaynaklarla karşılayabileceğini programlaması ve kredi veren kurumların talep ettikleri proforma finansal tabloları verebilmesi için kısa vadeli finansal planlama çalışması yapılmıştır. PC'de Lotus programında yaptığımız programın veri tabanı tablolarına ilgili bütün veriler girildiğinde, aylık proforma gelir tabloları ile aylık proforma bilançolar hazır hale gelmektedir. Oluşan proforma bilançoların aktif ve pasif toplamlarının farkları finansman ihtiyacı veya fazlasını gösteriyor. Finansman ihtiyacı, şirket yöneticilerinin öngördüğü kaynaklar ile karşılandığında bilançonun aktif ve pasif eşitliği sağlanıyor. Proforma bilançolara göre net işletme sermayesi değişme tablosu ile net işletme sermayesindeki net değişmeyi gösteren fon akım tabloları da oluşmaktadır. Programdaki bütün tablolar birbirlerine bağlı olarak otomatik hazırlanıyor. Tabloların ne amaçla yapıldığı özellikleri ve birbirleriyle ilişkisi 'Tabloların Hazırlanması' başlığı altında anlatılmıştır. Hazırladığımız bu program, yönetimin, ortaya çıkan finansman açığının giderilmesi kararında; kısa vadeli veya uzun vadeli yabancı kaynaklar mı ? sermaye artışı mı ? seçeneklerinin tercihinde yardımcı olmaktadır. Keza, finansman ihtiyacının hangi ay, ne kadar olacağı görüldüğünden, nakit planlamasında, nakit bütçesinin hazırlanması ve kontrolüne yardımcı olmaktadır. Finansal planlama ve finanslama kararlarının, likidite ve karlılık durumuna, finansal yapıya etkileri incelenmiş, zararın nedenleri açıklanmıştır. Ayrıca şirketin gelecek yıllarda kar planlaması çalışmalarına ışık tutmak amacıyla kara geçiş analizi yapılmıştır. Hazırlanan program verileriyle, şirketin kara geçebilmesi için üretmesi ve satması gereken ürün miktarları, kapasite kullanım oranı ve satış hasılatı belirlenmeye çalışılmıştır. Programa göre % 15 kapasite kullanımında zarar eden şirketin, kapasite kullanımını % 33'e yükselttiğinde üretim başabaşına, % 60'a yükselttiğinde işletme başabaşına ulaştığı, belirli varsayımlarla ortaya konmuştur. -VI-