Örgütsel kariyer geliştirme sistemleri ve eğitim amaçları

Kariyer, çalışma hayatı boyunca yapılan işleri, bulunulan pozisyonları ve çalışan kişinin bulunduğu bu konum ile alakalı tutum ve davranışlarını içeren bir süreçtir (Gutteridge, 1986). Çalışma hayatında edinilen deneyimlerin hepsi, bireyin kariyer gelişiminin basamaklarıdır. Bu gelişme, hem kişinin bireysel esasta gösterdiği çabalara hem de işletmelerin birey için çeşitli kariyer yolları, alternatifler ve gelişmeye yönelik faaliyetler sunmasına bağlıdır. Eleman-işletme birlikteliği içinde kariyer gelişiminin gerçekleşmesi, kariyer geliştirme fonksiyonu kapsamında yerleştirilmesi gereken 'kariyer geliştirme sistemi' aracılığıyla sağlanabilir. Bu sistem, çeşitli kariyer geliştirme faaliyetleri ile, çalışanların kariyer gelişimini sistematize etmeye çalışır. ideal bir kariyer geliştirme sistemi kapsamında uygulanabilecek faaliyetler; çalışanların kendi kendilerini değerlendirmelerini sağlayacak olanakların yaratılması, kariyer rehberliği yapılması, işletme yapısına ve işletmenin elemanlarına yarattığı imkanlara ilişkin bilgi alışverişi yapılması, potansiyel belirleme amaçlı değerlendirme süreçlerinin ve uygun işe yerleştirme sisteminin kullanılması ile gelişim programları düzenlenmesi olmak üzere 6 kategori altında toplanabilir. Bu araştırmada da, bu kategoriler altında yer alan toplam 32 faaliyet arasında kaç tanesinin, merkezi İstanbul'da kurulu olan işletmelerde uygulandığı ve bu faaliyetler arasında en sık rastlanılanın hangisi olduğu incelenmektedir. Bu kariyer geliştirme faaliyetleri arasında, uygulamada en çok rastlanılanı, son yıllarda kazandığı önemden de anlaşılacağı üzere 'gelişim programlan' kategorisinde yer alan 'eğitimlerdir. Eğitimin bir kariyer geliştirme faaliyeti olması, eğitim amaçlarının da gerçekten kariyer geliştirmeye yönelik olup olmadığı sorusunu akla getirmektedir. Bu amaçla literatürde yapılan taramalar, eğitim amaçlarının pratik ve gelişme amaçlan olmak üzere iki vkategoride incelenebileceğini ortaya koymuştur. Pratik amaçlar kategorisinde; diğer işletmelerle rekabet, terfi şansını yükseltme, ücretleri belirlemek, performansı iyileştirme, işden ayrılma eğilimini azaltma amaçları yer alırken; gelişme amaçlan kategorisinde, eleman ve işletmenin amaçlarını netleştirip/uyumlaştırmak, mesleki gelişmeleri takip etmek, kariyer seçeneklerinden birini seçerek hedef/planlan belirlemek, terfi edebilecek niteliklere sahip eleman sayısını arttırmak, kariyer yolları/seçenekleri gibi konularda elemanları bilgilendirmek amaçları yer almaktadır. işte işletmelerin uyguladığı kariyer faaliyetlerini ve bu kapsamda uyguladıkları eğitim programlarının amaçlarını belirlemek amacıyla merkezi İstanbul'da olan 13 işletmede bir araştırma düzenlenmiştir. Bu kapsamda bu işletmelerin insan kaynakları/eğitim bölümü yöneticileri ile ve bu işletmelerde çalışan toplam 154 eleman ile görüşülmüştür. Araştırmaya elemanlar, eğitim programlarının düzenlenme amaçlan ile bu eğitimlere katılan çalışanların amaçları arasında bir karşılaştırma yapılabilmesi için dahil edilmiştir. Bulgular, kariyer geliştirmenin bir sistem olarak var olduğu söylenen işletmelerin sayısının 9 olduğunu ve bu işletmelerdeki uygulamaların daha çok kariyer yönetimine ağırlık verdiğini göstermektedir. Bu işletmelerde 32 faaliyetten ortalama olarak 18 tanesi uygulamada yer almaktadır, işletmelerde en sık rastlanan faaliyetler, kategori bazında bakıldığında 'gelişme programlan' ve 'uygun işe yerleştirme süreçleredir. Eğitim amaçları arasında gelişme ile ilgili amaçlar pratik amaçlara göre hem yöneticiler hem de elemanlar tarafından daha fazla tercih edilmiştir. Pratik amaçlardan 'performansın iyileşmesi' her iki denek grubunca en fazla tercih edilen amaçtır. Bu amaç 'rekabet' amacı ile birlikte, daha sonra yapılan faktör analizi sonuçlarına göre gelişme ile ilgili amaçlar arasında yer almıştır. Gelişme amaçları arasında ise, 'hedeflerin netleşip /uyumlaşması' yöneticiler tarafından, 'mesleki gelişmeleri takip etme' ise elemanlar tarafından en sıklıkla tercih vıedilen amaçlan oluşturmuştur. Amaç tercihleri açısından eleman ve yönetici grupları arasındaki fark sadece 4 amaç için elde edilmiştir. Yöneticiler 'rekabet' ve 'terfi' amaçlarını daha sık tercih ederken, elemanlar 'ücret' ve 'mesleki gelişmeleri takip etme ' amacını daha sıklıkla tercih etmişlerdir. Kariyer geliştirme sistemi dar kapsamlı olan işletmeler geniş kapsamlıya göre 'terfi' ve 'ücret belirleme' amaçlarını kendi eğitim amaçlarına daha uygun bulmuştur, geniş kapsamlı işletmeler ise 'kariyer hakkında bilgilendirme' amacını daha uygun olarak değerlendirmiştir. Hizmet sektöründeki işletmeler ise, 'rekabet' amacını üretim/pazarlamaya göre daha uygun bulmaktadır.