Reklamda sosyal sorumluluk açısından değerlendirmeler ve Türkiye'deki durum

Sanayileşmenin ve ekonomik kalkınmanın neden ve sonuçlarından biri olan reklam, teknolojik gelişmelerin de desteklemesi ile modern hayatın vazgeçilmez bir unsuru haline gelmiştir. Özellikle liberal ekonominin hakim olduğu toplumlarda serbest rekabet alanı içinde üretim çokluğu ve ürünlerin çeşitliliği gittikçe artmış ve işletmeler bu bolluk ve çeşitlilik içinde, pazarda tutunabilmek ve pazar paylarını arttırabilmek için, birbirleri ile ekonomik savaşa girmişlerdir. Üretim faaliyetlerinin vardığı bu seviyede, bu savaşın en güçlü silahlarından birisi, teknolojik imkanları da yanma alan ve bu sayede büyük yığınlara ulaşabilme imkanını sağlayan reklamdır. Reklamlar ticarete ve üretime canlılık ve renk getirmiş, insan içinse bireysel anlamda adeta dünyaya açılan pencerelerden birisi olmuştur. Ancak bu pencereden giren ışığın sağlıklı olması gerekir. Etkili bir haberleşme biçimi olarak reklamcılık alanında da iletişim ve konuşma özgürlüğü söz konusudur, ama tüm özgürlükler gibi, bu özgürlüğün de sınırlarının olması gerekir. Sınırsız bir biçimde kullanıldığında amacı aşan örnekler ortaya çıkabilmekte ve bu örneklerin zararları toplumun tüm kesimlerini etkileyebilmektedir. Tüm reklamcılık tarihi boyunca ve özellikle matbaanın icadından sonra, reklamı çarpık bir anlayışla, 'insanları kandırmak, aldatarak satmak' anlayışıyla yapılan uygulamalar daha yaygın bir şekilde ve daha güçlü etkileriyle görülmüş, bu nedenle de reklam, son derece sert eleştirilere hedef olmuş, hatta bazı ülkelerde reklamın yasaklanmasına kadar varan tedbirler alınmaya çalışılmıştır. Reklamı üretim ve pazarlamanın vazgeçilmez unsuru olarak gören VIIImodern toplumlar ise, bu tür uygulamaları engelleyebilmek için belli bir yaklaşım çerçevesinde kurallar, ilkeler ve standartlar geliştirerek, pazarlama ve reklam faaliyetlerinin bu yaklaşım doğrultusunda yürütülmesini sağlamaya çalışmak amacıyla, yasal ve sektörel bazlı denetleme mekanizmaları oluşturmuşlardır. İşte bu yaklaşım, topluma, yasalara ve çevreye saygı esasına dayalı 'Sosyal Sorumluluk' anlayışıdır. Dört bölümden meydana gelen bu Tez'in temelini oluşturan sosyal sorumluluk kavramı anlatılmadan önce, Birinci Bölüm'de genel olarak reklam kavramı çeşitli yönleri ile birlikte tanıtılmış, genel özellikleri, çeşitleri, dünyadaki ve Türkiye'deki gelişim seyri ya da tarihçesi, reklam ortamları, reklamın sanat ve bilim yönleri ve diğer sosyal bilimlerle olan etkileşim biçimi, bu anlamda Halkla İlişkiler, Psikoloji, Sosyoloji, Sosyal Psikoloji, Antropoloji ve Pazarlama ile ilgisi, reklamın ilkeleri ve reklam faaliyetlerinin örgütlenmesi başlığı altında, bu konudaki genel yaklaşımlarla işletmelerin reklam bölümleri, reklam ajansları ve medyaların reklam bölümleri incelenmeye çalışılmıştır. Bölüm sonunda ele alman son kavram reklam kampanyası kavramıdır. İkinci Bölüm'de ise, sosyal sorumluluğun tanımı, özellikleri, nitelikleri ve alanları kısaca incelenmiş, daha sonra reklamverenin, reklamcının, medyanın ve tüketicinin sosyal sorumluluğunun nasıl olması gerektiği araştırılmaya çalışılmış ve tüketicinin korunması konusuna sınırlı bir şekilde de olsa değinilmiştir. Bu kapsamda reklamın ikna etme özelliği, aldatıcı ve yanıltıcı reklamlar, reklam ve çocuk, reklam ve kadın, reklam ve incinebilen gruplar, alkol reklamları, sigara reklamları, gıda ve ecza reklamları, bilinçaltına yönelik reklam yer almaktadır. IX