Şirket birleşmelerinin ve satın almaların şirket performansına etkileri

Günümüzün küreselleşen iş dünyasında, rekabet tüm işletmeler için kaçınılmaz bir kavram haline gelmiştir. Rekabet ortamıyla başa çıkabilmek, başarılı olabilmek ve devamlılığı sağlamak için işletmelerin kullanabileceği birçok alternatif yöntem vardır. İşletmelerin bu amaçlara ulaşabilmesi için kullanabilecekleri alternatiflerden birisi de büyümedir. İşletmeler kendi kaynaklarını kullanarak içsel yollarla, ya da diğer işletmelerle çeşitli işbirliklerine giderek dışsal yollarla büyüyebilirler. İçsel büyüme, yeni kaynakların işletme içerisinden sağlanmasını gerektirdiğinden dışsal büyümeye göre daha yavaş olan bir büyüme yoludur. Bu nedenle, içsel büyüme alternatifini tercih eden işletmeler faaliyette bulundukları sektörün büyüme hızını göz önünde bulundurmalıdırlar. Eğer bir işletme hızlı büyüyen bir sektörde içsel büyüme yolunu tercih ederse, zaman kaybedebilir ve rekabetin gerisinde kalabilir. Dışsal büyüme alternatifi bu problemi çözmektedir. Bir dışsal büyüme alternatifi olarak şirket birleşmeleri ve satın almaları küreselleşme, teknolojik gelişimler ve rekabetçi iş çevresi sayesinde tüm dünyada giderek yaygın hale gelmektedir. İşletmeler birleşme ve satın alma işlemleriyle, ölçek ekonomisi sağlayarak maliyetleri düşürmeyi, karı maksimize etmeyi, rekabetçi olmayı, sinerji sağlamayı, kaliteli insan kaynaklarını çekmeyi, Ar-Ge faaliyetlerini geliştirmeyi, yeni pazarlara girmeyi, monopol gücü kazanmayı, varlıklarını artırmayı ve vergi avantajları elde etmeyi amaçlarlar. Tüm bu amaçların yanında işletmeler aslında performanslarını artırmayı isterler. Bu nedenle birleşme ve satın alma işlemlerinin performansa olan etkileri birleşme ve satın alma işlemi düşünen yöneticilerin, satılan ve satın alan işletmelerin yatırımcılarının, bu alanda çalışan akademisyenlerin ve kamuoyunun ilgisini çekmektedir. Bu tez çalışması, şirket birleşmelerinin ve satın almaların işletmelerin performansına olan etkilerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla, 2005 ve 2006 yıllarında Türk bankacılık sektöründe gerçekleştirilen satın almalar analiz edilmiştir. Bu analizde, satın almaların banka performansına etkilerini değerlendirmek için Veri Zarflama Analizi ve Malmquist Toplam Faktör Verimliliği Endeksi kullanılmıştır. Bu araştırmada 2002- 2008 yılları arasında sürekli faaliyet gösteren ve satın alınan on adet banka ile satın alınmayan yirmi bir adet banka incelenmiştir. Analizde aracılık yaklaşımı kullanılmıştır. Personel sayısı, faiz giderleri, faiz dışı giderler ve toplam mevduat girdi olarak; toplam krediler, faiz gelirleri ve faiz dışı gelirler ise çıktı olarak belirlenmiştir. Analiz sonuçlarına göre satın alınan bankaların performansları beklenen düzeyde gelişmemiştir ve satın alınan on adet bankanın yedisinin performansı satın almalardan sonra düşüş göstermiştir. Satın alınan bankalardan sadece birisi tüm araştırma sürecinde etkin faaliyette bulunmuştur. Satın alınan bankaların toplam ve ölçek etkinlikleri satın alma sürecinde artmış, fakat satın alma işlemini takip eden iki yıl içerisinde satın alma öncesindeki seviyeye gerilemiştir. Bunlara ilaveten, araştırma sonuçları satın alma öncesinde, sürecinde ve sonrasında satın alınmayan bankaların satın alınan bankalara göre daha etkin faaliyette bulunduğunu göstermiştir. Araştırma sonuçları satın alınan bankaların ölçek etkinsizliği sorunu yaşadığını, ölçek etkinsizliğinin de toplam etkinlikleri negatif yönde etkilediğini göstermiştir.