Türkiye'de finansal kiralama ve kullanılan fon kaynaklarının verimliliği

Liberal ekonomiye sahip ülkelerde hızlı bir gelişim gösteren finansal kiralama özel bir finansman yöntemi olarak dünyada çok yaygın bir uygulama alanı bulmuştur. Bazı ülkelerde finansal kiralama yoluyla gerçekleşen yatırımların toplam yatırımlara oranı %28' lere ulaşmıştır. Türkiye'de finansal kiralama 1985 yılı 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanunu ile genel çerçevesi çizilerek flnans piyasasında yerini almıştır. Finansal kiralamanın ülkemiz açısından önemi işletmelerin fon ihtiyaçlarını bankalar ve diğer finans kurumlarından karşılarken karşılaşılan güçlükler sebebiyle artmıştır. Ülkemizde orta vadeli bir finansal enstrüman olarak yatırımların finansmanını sağlamak amacıyla yerini alan finansal kiralama, hukuki açıdan sağladığı avantajlarla yatırımcıları cezbetmektedir. Birinci bölümde finansal kiralama kavramı ve Türkiye'deki mevcut durum detaylı olarak incelenmektedir. Finansal kiralama dışında ülkemizde yasal çerçeveye henüz dayandırılmamış operasyonel kiralama kavramı dünyada yaygın bir uygulama alanına sahiptir. Ek 1'de örnek finansal kiralama sözleşmesi ve ilgili ödeme planı sunulmuştur. Finansal kiralama işlemleri özellikle makina ve teçhizatların söz konusu olduğu yatırımlar için çok daha uygundur. Ek 3'te son çıkan tebliğ ve yönetmeliklerle finansal kiralama kanununa yer verilmiştir. Son çıkan tebliğlerde finansal kiralama kanunu da özellikle yatırıma dönük olmayan araçlar, tekne, ses ve görüntü sistemleri, klimalar gibi gerçek anlamda yatırıma dönük olmayan veya lüks tüketime hitap eden mallara ilişkin KDV oranları %1'den %23'e yükseltilmiş, 99/13648 sayılı Bakanlar Kurulu Kanunu ile KDV oranları %25'e yükseltilmiştir. Ülkemizde finansal kiralama işlemleri 3226 sayılı finansal kiralama kanunu çerçevesinde uygulama alanı bulmuştur. FKK Ek 4'te yer almaktadır. Finansal kiralama şirketlerinin sayıları ülkemizde hızla artarken, ticari bankalar iştirakleri arasında finansal kiralama şirketleri bulundurmaktadır. Ayrıca yatırım bankaları ve özel finans kurumları da finansal kiralama işlemleri gerçekleştirmektedirler. Bunun yanında satışlarına destek olmak amacıyla üretici firmalar da finansal kiralama şirketleri kurmaktadırlar. Finansal kiralama sektörünün başlıca sorunu kullanılan fon kaynaklarının kısıtlı kalmasıdır. Orta vadeli bir kredi olan finansal kiralama işlemlerinde çok çeşitli fon kaynakları kullanılmaktadır, ikinci bölümde genel olarak fon kaynaklarınınçeşitliliğine değinilmiştir. Yurtiçi kredilere oranla, yurtdışı fon kaynakları kullanıldığı takdirde maliyetler düşerken vadelerde uzamaktadır. Bu kredilere ilişkin olarak hazırlanan tablolarda kredinin amacı ve işleyişi detaylandırılmıştır. Üçüncü bölümde finansal kiralama şirketinin kullandığı kredilere örnek verilerek ilk olarak ülke kredilerinden isviçre hükümetince ERG kredisinin maliyet çalışmasına yer verilmiştir. Ülke kredileri 3 ile 5 yıl vadeli olup, finansal kiralama şirketlerinin 1999 krizi ile daha fazla uygulama alanı bulduğu kaynaklardır, örnek ülke kredisi sözleşmesi Ek 6'da verilmiştir, ikinci örnekte ise yurtdışı satıcı kredileriyle ilgili maliyet çalışması sunulmuştur. Satıcı kredileri bir pazarlama tekniği olarak kiracıya yansıyan maliyeti düşürmekte ve böylelikle satışlarda artış sağlanması hedeflenmektedir. Satıcı kredilerine ilişkin olarak Ek 7'de Cat Finance için iş makinaları satıcı sözleşmesi sunulmuştur. Son olarak yurtdışı bir bankadan kullanılan orta vadeli kredi örnek çalışması yer almaktadır. Bu bölümde maliyet hesaplarında genel olarak LIBOR baz alınmaktadır. 1. sınıf Türk Bankaları iştirakleri arasında yer alan finansal kiralama şirketleri düşük maliyetli ve uzun vadeli yurtdışı kaynaklan kullanma avantajına sahiptir. Ülkemizde fon kaynakları kullanımında maliyet ve vadeler açısından yurtdışında kabul görmüş 1. sınıf Türk Bankalarının bünyelerinde yer alan finansal kiralama şirketleri daha yüksek pazarlama gücüne sahiptir. Buna karşılık sektördeki firmaların büyük bir kısmı yurtdışı fon kaynaklarından yararlanamamaktadır. Finansal kiralama sektöründe yasal düzenlemelerin yetersizliği ve ülkemizdeki finans sektöründeki belirsizlik sebebiyle sıkıntılar yaşanmaktadır. Sektörde irili ufaklı çok sayıda firma bulunmasına rağmen, mali yapısı güçlü kuruluşlar işlem hacmi ve karlılık açısından da avantajlı konumda bulunmaktadırlar.