Finansal piyasalarda risk yapısının ölçülmesi

yapılmasına göre sınıflandırılmaktadır. Kısa vadeli fonların alınıp satıldığı işletmelerin ve devletin likidite ihtiyaçlarını karşıladıkları para piyasaları ile uzun vadeli fonların alınıp satıldığı sermaye piyasaları olarak ikiye ayrılmaktadır. Para ve sermaye piyasaları haricinde inceleyeceğimiz diğer iki finansal piyasa ise döviz ve efektif piyasalar ile vadeli piyasalardır. Vadeli piyasalar futures ve opsiyon piyasalanndan oluşur. Para piyasası ticari bankaların ve diğer işletmelerin likidite durumlarını ayarladıkları, Merkez Bankası'nın para politikalarının gereklerini yerine getirdiği piyasalar olarak veya kısaca kısa vadeli fonların arz ve taleplerinin karşılaştıkları piyasa olarak tanımlanır. Para piyasasından borçlandıkları fonları kısa vadeli finans için kullananlar merkezi ve yerel hükümetler, bankalar ve finansal yatırım ortaklıklarıdır. Bu piyasa borç verenler ise finansal kurumlar, işletmeler, bankalar, finansal aracılar ve bireylerdir. Başlıcart para piyasası araçları: Hazine Bonosu: Merkez Bankası tarafından Hazine Müsteşarlığı adına Bütçe Kanunu çerçevesinde devletin kısa vadeli finansman ihtiyaçlarını karşılamak amacı ile çıkarılan iç borçlanma belgeleridir. Finansman Bonosu: Kısa vadeli fon sağlamak amacı ile piyasada iyi iyi tanınan ve kredisi yüksek olan ticari ve finansal kurumlar tarafından ihraç edilen emre veya hamiline yazılı kıymetli evraktır. Mevduat: Bankalara veya mevduat toplamaya yetkili kurumlara istenildiği zaman veya önceden haber vermek şartıyla yatırılan paralardır. Mevduat sertifikası: Bankalara yatırılan vadeli mevduat karşılığında parayı yatıran kişiye verilen, yatırdığı para miktarını, vadesini ve faizini gösterir belgedir. Repo: Geri satın alma ve satma anlaşmaları alıcı veya satıcının önceden belirlenmiş vade vade ve fiyat üzerinden karşılıklı olarak taahhüde girdikleri bir işlemdir. 120 yapılmasına göre sınıflandırılmaktadır. Kısa vadeli fonların alınıp satıldığı işletmelerin ve devletin likidite ihtiyaçlarını karşıladıkları para piyasaları ile uzun vadeli fonların alınıp satıldığı sermaye piyasaları olarak ikiye ayrılmaktadır. Para ve sermaye piyasaları haricinde inceleyeceğimiz diğer iki finansal piyasa ise döviz ve efektif piyasalar ile vadeli piyasalardır. Vadeli piyasalar futures ve opsiyon piyasalanndan oluşur. Para piyasası ticari bankaların ve diğer işletmelerin likidite durumlarını ayarladıkları, Merkez Bankası'nın para politikalarının gereklerini yerine getirdiği piyasalar olarak veya kısaca kısa vadeli fonların arz ve taleplerinin karşılaştıkları piyasa olarak tanımlanır. Para piyasasından borçlandıkları fonları kısa vadeli finans için kullananlar merkezi ve yerel hükümetler, bankalar ve finansal yatırım ortaklıklarıdır. Bu piyasa borç verenler ise finansal kurumlar, işletmeler, bankalar, finansal aracılar ve bireylerdir. Başlıcart para piyasası araçları: Hazine Bonosu: Merkez Bankası tarafından Hazine Müsteşarlığı adına Bütçe Kanunu çerçevesinde devletin kısa vadeli finansman ihtiyaçlarını karşılamak amacı ile çıkarılan iç borçlanma belgeleridir. Finansman Bonosu: Kısa vadeli fon sağlamak amacı ile piyasada iyi iyi tanınan ve kredisi yüksek olan ticari ve finansal kurumlar tarafından ihraç edilen emre veya hamiline yazılı kıymetli evraktır. Mevduat: Bankalara veya mevduat toplamaya yetkili kurumlara istenildiği zaman veya önceden haber vermek şartıyla yatırılan paralardır. Mevduat sertifikası: Bankalara yatırılan vadeli mevduat karşılığında parayı yatıran kişiye verilen, yatırdığı para miktarını, vadesini ve faizini gösterir belgedir. Repo: Geri satın alma ve satma anlaşmaları alıcı veya satıcının önceden belirlenmiş vade vade ve fiyat üzerinden karşılıklı olarak taahhüde girdikleri bir işlemdir. 120 Sermaye piyasası kısaca sermaye arz ve talebinin karşılaştığı piyasadır. Burada sözü edilen sermaye uzun ve sonsuz vadeli fonlardır. En geniş tanımı ile sermaye piyasası örgütlenmiş finansman sisteminin tümüdür. En dar tanımı ise tahvillerin ve hisse senetlerinin alınıp satıldığı örgütlenmiş ve kurumsallaşmış piyasalardır. Başlıca sermaye piyasası araçları: Hisse Senetleri: Sermayesi paylara bölünmüş anonim ortaklık ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket tarafından çıkarılan sermayenin belli bir oranını temsil eden ve sahiplerine oy hakkı veren senetlerdir. Tahvil: Kamu kuruluşları veya şirketlerin halka boçlanarak sağlayacakları fonlar için seri halde çıkardıkları eşit değerde ve aynı ibareli şekil şartlarına uygun düzenlenen borç senetleridir. Döviz ve efektif piyasaları Dünyanın en geniş işlem hacmi olan piyasalarıdır. Bu piyasada işlem gören kıymetler farklı para birimi cinsindendir. Vadeli piyasalar futures ve opsiyon piyasaları olarak ikiye ayrılır. Futures konratlan herhangi bir spot ürünün ileri bir vadede teslimatını içerir. Finansal varlıklar üzerine yazılan futures kontratlarına finansal futures denir. Finansal opsiyonlar satın alan tarafa herhangi bir ürünün fiyatı bugünden sabitlenmek şartıyla bu ürünü ilerideki bir vadede satmalına veya satma hakkı veren bir anlaşmadır ikiye ayrılır bunlar, alım ve satım opsiyonlandır. Risk genel olarak arzu edilmeyen bir olay veya etkinin ortaya çıkma olasılığıdır. Risk ile belirsizlik arasındaki fark; risk kavramında gelecekteki olayların alternatif sonuçlan bilinebildiği halde belirsizlik kavramında böyle bir bilgi yoktur. Risk çeşitli nedenlere bağlı olarak oluşabilmektedir. Risk tüm sermaye pazarını ve bu pazarda işlem gören finansal varlıkları etkiler, etkinin şiddeti tüm finansal varlıklar üzerinde aynı olmaz. 121 Ekonomik, politik ve sosyal çevrede değişmeler sistemli olarak piyasadaki varlıkların fiyatını etkiler bu riske sistematik risk denir. Sistematik riskin kaynakları: faiz oranı riski, satın alma gücü riski, pazar riskidir. Finansal varlıkların bireysel veya sektörel sahip oldukları riskler de vardır. Bu tür riskler tümüyle veya tek tek bir firmayı veya sektörü etkilerken diğer firmalar veya sektörler böyle bir riskin etkisinde olmayabilirler bu tür risklere sistematik olmayan risk denir. Sistematik olmayan risk türleri: finansal risk, faaliyet riski, sektör riski, yönetim riskidir. 122