Kara toplu taşıma işletmelerinde personel eğitimi ve bir işletme uygulamasının incelenmesi

Günümüz dünyasında, hızlı bir teknolojik değişme yaşanmaktadır. Özellikle binlerce yıllık deneyimin meyvaları olan, hemen her alandaki gelişmeler izlenemeyecek boyutlara ulaşmıştır. Bu durum toplu taşım araçlarındaki gelişmeler de de gözlenebilir. Geçmişte kullanılan araçlar yerini şimdilerde daha ileri teknolojilerle çalışan otomatik araçlara bırakmıştır. Söz konusu gelişimler, insanların hizmetler karşısındaki seçim alternatiflerini artırmıştır. Bu da, özellikle sürücü personelin eğitimi sorununu başlı başına bir uğraş haline getirmiştir. Gelişim ve değişim içinde olan ülkemizde, artan nüfusa koşut olarak oluşan hızlı kentleşme ve bunun sonucunda meydana gelen ulaşım sorunları ve gelişen teknoloji ile taşıt sayısındaki artışlar, toplu taşımacılığı gündeme getirmiştir. Bilindiği gibi, ülkemizde ulaşım hizmetleri ağırlıklı olarak karayolları ile yapılmaktadır. Yolcu taşımacılığının çok büyük bir bölümünün yapıldığı karayolları ağımız üzerinde ise güvenlik oldukça düşüktür. Ortaya çıkan kazalarda da, insan unsuru kusuru oldukça yüksektir. Bunu azaltmanın en uygun yolu eğitim ve denetimdir. Eğitimi, okul öncesi ve ilkokul eğitimi, sürücü belgesi almak için yapılan eğitim ve mevcut sürücülerin eğitimi olmak üzere bölümleyerek ele alabiliriz. Her yönüyle iyi bir ulaşım alt yapısıyla hızlı, ekonomik ve güvenli bir taşıma hizmetinin sunulmasının ülkemizin sosyal ve ekonomik kalkınmasını kolaylaştırıp hızlandıracağı tartışılamayacak bir gerçektir. Çünkü hızlı, ekonomik ve güvenli bir toplu taşıma hizmeti ile insanlar işlerine daha sorunsuz ve düşük maliyetle taşınacağından, üretim ve tüketim teşvik edilmiş, kazalar azaldığı için büyük maddi ve manevi kazançlar sağlanmış, sosyal gelişme hızlandırılmış olacaktır. işletmelerinde personel eğitimi konusunu kısa dönemli ve gündelik uygulamalar olarak değil, uzun dönemi kapsayan bir strateji programı olarak ele almaları gerekmektedir. Personel eğitimi faaliyetleri de diğer işletmecilik fonksiyonları gibi ölçülebilir ve değerlendirilebilir niteliktedir. Bir farkla ki, sonucu uzun zamanda alınır. Eğitim faaliyetlerinin yoğun olarak yapıldığı işletmelerde, örgün eğitim olanaklarından yoksun kalmış kişiler burayı bir okul gibi görmektedirler. Sürücüye çalışmanın gururunu, güvenini vermek, emeğini yaratıcı kılmak, onda iş disiplini ahlakı yaratmak ve bunu alışkanlığa dönüştürmek eğitim faaliyetleriyle olanaklıdır. Bu çalışmada önce geniş bir literatür taraması yapılarak, toplu taşıma sistemleri incelenmiş ve bu sistemler içinde kara toplu taşımacılığının yeri belirlenmeye çalışılırken, personel eğitimi faaliyetleri de ele alınmıştır, ikinci bölümde ise, personel eğitimi konularına teorik olarak değinilmiştir. Üçüncü bölümde, teori ve pratiğin karşılaştırılması amacıyla, İstanbul kent içi kara toplu taşımacılığında ağırlıklı bir yeri olan İETT İşletmelerindeki personel eğitimi ve personel seçmede psikoteknik yöntem ile ilgili faaliyetler, ilgililerle yapılan görüşme ve gözlemlerle saptanmaya çalışılmıştır.1950'li yıllardan sonra dünyada motorlu taşıt sayısında görülen patlama, yani çok hızlı artış pek çok ülkeyi altyapı, organizasyon, eğitim ve denetim açılarından hazırlıksız yakalamıştır. Bunun sonucu olarak bu ülkeler trafik ve ulaşımla ilgili önemli sorunlarla karşı karşıya kalmışlardır. Ülkemiz ve kentimiz bu sorunları hala yaşamaktadır. Sürücülük görünüşü bireysel özellikli bir iştir. Kendisinin ya da bir başkasının aracıyla yolcu taşımacılığı yapan sürücü bir iş yapmaktadır. Kişi bu işi de sahip olduğu sürücülük belgesine dayanarak yapmakta ve çevreyi zaman zaman olumsuz biçimde etkileyecek sonuçlara yol açmaktadır. Bu işin tamlığı da şoför-araç-çevre uyumuna bağlıdır. Her üç faktör yeterli ise sonuç iyi, tersi durumda ise kaza, ölüm ve zarardır. Şoförün hatası kazadır, can ve mal kaybıdır. Ülkemizde bu kayıplar her yıl önemini korumayı sürdürmektedir. Bu nedenle sürücülerin daha iyi seçilmesi ve eğitilmeleri gereklidir. Günümüz toplu taşım işletmelerinde yetişmiş sürücüye olan ihtiyacın karşılanması, eğitim konusunun önemini ön plana çıkarmıştır. Kuşkusuz işletmelerin yaşam süreleri insanlarınkinden uzundur. Personel eğilimi yakın bir geçmişşe kadar sınırlı ve değişkenliği az bir uygulama biçimi içinde kalmıştır. Personel eğitiminin içerdiği yöntemler, teknikler ve süreçler günümüze dek büyük ölçüde bir değişikliğe uğramamıştır. İşletmelerin yeni teknolojilerin önerdiği uygulamalara yönelmeleri, çalışma düzenini de etkilemiştir. Artık günümüzde personel eğitimi bir uzmanlık dalı haline gelmiştir. Yeterli mesleki ve kültürel yetişkinlik olmaksızın personel eğitiminin içerdiği teknikleri uygulamak ve işletmenin insan gücü kaynaklarını en verimli bir biçimde kullanabilmek olanaksızdır. Personel eğitimi işlevleri rutin bir bürokrasi modelini çoktan aşmıştır. Bu anlamda eğitim yöneticisinin görevi günden güne statik bir uygulama biçiminden dinamik ve daha geniş kapsamlı bir uygulama biçimine dönüşmektedir. Eğitim yöneticisinin gerekli mesleki yetişmişliğe sahip olmasının yanında, işletmelerinde personel eğitimi konusunu kısa dönemli ve gündelik uygulamalar olarak değil, uzun dönemi kapsayan bir strateji programı olarak ele almaları gerekmektedir. Personel eğitimi faaliyetleri de diğer işletmecilik fonksiyonları gibi ölçülebilir ve değerlendirilebilir niteliktedir. Bir farkla ki, sonucu uzun zamanda alınır. Eğitim faaliyetlerinin yoğun olarak yapıldığı işletmelerde, örgün eğitim olanaklarından yoksun kalmış kişiler burayı bir okul gibi görmektedirler. Sürücüye çalışmanın gururunu, güvenini vermek, emeğini yaratıcı kılmak, onda iş disiplini ahlakı yaratmak ve bunu alışkanlığa dönüştürmek eğitim faaliyetleriyle olanaklıdır. Bu çalışmada önce geniş bir literatür taraması yapılarak, toplu taşıma sistemleri incelenmiş ve bu sistemler içinde kara toplu taşımacılığının yeri belirlenmeye çalışılırken, personel eğitimi faaliyetleri de ele alınmıştır, ikinci bölümde ise, personel eğitimi konularına teorik olarak değinilmiştir. Üçüncü bölümde, teori ve pratiğin karşılaştırılması amacıyla, İstanbul kent içi kara toplu taşımacılığında ağırlıklı bir yeri olan İETT İşletmelerindeki personel eğitimi ve personel seçmede psikoteknik yöntem ile ilgili faaliyetler, ilgililerle yapılan görüşme ve gözlemlerle saptanmaya çalışılmıştır.