Rekabet geriliminin stratejik inovasyona etkisinin farkındalık motivasyon ve yetenek perspektifinde incelenmesi

Stratejik inovasyon, örgütlerin rekabetten kurtularak sağlıklı büyüme sağlamakta kullanabileceği önemli bir araçtır. Rekabet geriliminin örgütlere bu amaçla yardım edebileceği düşüncesi, bu araştırmanın yapılmasına neden olmuştur. Amaç, rekabet geriliminin kaynakları ve sonuçlarını incelemenin yanında örgütlerin değişiklik yapmak, iç ve dış paydaşların kazandığı bir gelecek kurmak amaçlarına katkıda bulunmaya çalışmaktır. Bu amaca ulaşmak için örgüt paydaşları tarafından algılanan rekabet geriliminin, rakip örgütlerle rekabeti tırmandırmanın yanında örgütlerce rekabeti anlamsız kılan çekişmesiz pazar alanı yaratmakta kullanılabileceği savunulmaktadır. Araştırma iki yeni model kullanmaktadır. İlk olarak, veriler örgüt ikilileri bazında toplanıp incelenmektedir. Böylelikle farkındalık, motivasyon ve yetenek perspektifinde odaklanılan örgüt için belirli bir rakibin yarattığı gerilim ve odaklanılan örgütün rakibi için geliştireceği tedbir tahmin edilebilmektedir. İkinci model de örgüt iç ve dış paydaşlarınca algılanan rekabet gerilimi değişkeninin, somut değişkenlerle bağımlı değişkenler arasında bağımsız ve aracı değişken olarak etkilerinin incelenmesinde kullanılmasıdır. Farkındalık, motivasyon ve yetenek perspektifinde rekabet geriliminin, örgüt yönetici ve sanayi paydaşlarının değerlendirmeleri ile üç değişkenin etkilerine maruz olduğu savunulmaktadır: Nispi ölçek, rakibin saldırı şiddeti ve rakibin yarışma yeteneği. Rekabet gerilminin de iki tür sonucu bulunmaktadır. Uygulamaya yönelik sonuçları, rakibe direkt saldırı, başkalarının keşiflerinden yararlanma veya stratejik inovasyon uygulamasıdır. Uygulama öncesinde ise bu konuda bir seçim yapmak gerekmektedir. Araştırma, Türkiye İç Hat Yolcu Taşımacılığı sektöründeki işletmelerin tüm yöneticilerine ve önemli dış paydaşlara uygulanan bir anketle hem birincil veri, hem de resmi ve özel kaynaklardan elde edilen ikincil verilerden yararlanılarak geliştirilmiştir. Sebep sonuç ilişkilerine ait elde edilen çoğu veri literatürle uyumludur. Rakibin saldırı şideti ile kısmen de yarışma yeteneğinin odak örgütün hissettiği rekabet gerilimini etkilediği bulunurken, sektördeki işletmelerin büyüklüğünün ve etki alanlarının rekabet gerilimini etkilemediği görülmüştür. Rakibin saldırı şiddetinin de nispi ölçek, ve rakibin yarışma yeteneği ile rekabet gerilimi arasında aracılık etkisinin de olmadığı bulunmuştur. Rekabet gerginliğinin rakibe saldırı şiddetini belirlediği bulunmuştur. Örgütün algıladığı rekabet geriliminin stratejik inovasyon uygulamalarına etkisi üç örgütsel durum bazında incelenmiştir. İlk durum, örgüt performansının yöneticilerin hedeflediği düzeyden düşük olması, ikinci durum örgütün hem farklılık hem de düşük maliyet stratejisini bir arada uygulamaya çalışması, son durum da örgütün büyüme evresinde olmasıdır. Her üç durumda da sonuçlar örgütün algıladığı rekabet geriliminin stratejik inovasyon uygulamalarına olumlu etkisi olduğu yönündedir. Rekabet geriliminin, örgütün rakibe direkt saldırı veya başkalarının keşiflerinden yararlanma kararlarına olumlu bir etkisi varken stratejik inovasyon kararlarına direkt etkisi olmadığı bulunmuştur. Bunun yanında stratejik inovasyona yatkın örgütlerde iç ve dış paydaşların algıladığı rekabet geriliminin, stratejik inovasyon kararlarına öngörüldüğü gibi pozitif ve anlamlı bir düzenleyici etkisi tespit edilmiştir. Sonuçlar, rekabet, inovasyon ve stratejik yönetimin diğer alanlarındaki çalışmalarda olduğu gibi ekonomi disiplininde yapılacak çalışmalarda da kullanılabilecektir.