Türkiye'de vergi cezası, denetimi ve uzlaşma oranları üzerine optimal vergi stratejisi

Mükellefler verginin tahakkuk ettiği yıldaki inceleme oranını veri alarak tahakkuk etmiş vergiyi ödemekten kaçınmaktadırlar. Ancak, mükellefler incelemeye dahil olma olasılığı karşısında vergi kaçırmanın maliyetini ödenmesi gereken vergi ile karşılaştırmakta ve uzlaşma müessesesindeki karar süreci karşısında belirsiz bir algı içerisine girmektedirler. Bu bağlamda optimal vergi cezasının belirlenmesine yönelik hem devleti hem de mükellefi tatmin edebilecek bir karar stratejisi geliştirmenin gerekliliği oldukça önem arz etmektedir. Bu gereklilik ile birlikte tarafımızdan sondaj usulü ile seçilen mükellef örneklerinde hasılat beyan koşulunun sağlanmadığı anlaşılmıştır. Bu tespitten hareketle optimal vergi politikasına ilişkin devlet ile mükellefler arasındaki çıkar çatışmasının en aza indirilmesini sınayacak senaryolar üzerinden politika önermelerinde bulunulmuş ve uzlaşma müessesesi açısından referans bir strateji teklifi geliştirilmiştir. Buna göre, alternatif senaryo grupları ve kısa, orta-uzun vadeli politika önermeleri bağlamında, kısa vadeli politika önermeleri senaryo A ve B olmak üzere iki grup halinde açıklanmış ve en optimal senaryo A ve B'de yer alan değerlendirmeler ışığında kısa vadede denetim oranı ve vergi oranı sabit iken uzlaşma oranı ve ceza oranının devlet lehine olan bileşkeler % 75,00-10, 16 kat düzeyi olarak tespit edildiğinde, bu önerme optimal politika önermesi olarak geliştirilmiştir. Uzun vadeli politika önermeleri senaryo C ve D'de yer alan değerlendirmeler ışığında, orta-uzun vadede vergi oranı ( % 18) sabitken denetim, uzlaşma ve ceza oranı açısından devlet lehine olan bileşkeler sırasıyla % 10, % 75,00 ve en az 2,16 kat düzeyinde olmalısı gerektiği hususu karar kriterleri çerçevesinde önerilmiştir. Uzlaşma müessesesi açısından geliştirilen yeni bir strateji ile uzlaşma müessesesini daha etkin kılarak hasılat beyan koşulunun sağlanmasının kolaylaştırılması, vergi otoritesinin üzerindeki uzlaşma iş yükünün tamamen bitirilmesi, kırtasiyeciliğin yok olması, her mükellefe risk puanına göre farklı uzlaşma oranları uygulanarak vergide adalet ilkesine katkı sağlanması amaçlanmıştır. Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde optimal vergi kavramı ve optimal vergilemeye yönelik yaklaşımlar ele alınmış ve optimal vergileme temel ilkeleri ile birlikte açıklanmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde ise optimal vergi teorisinin Türkiye uygulaması başlığı altında optimal vergi uygulamasına yönelik hukuki altyapı, optimal vergi uygulamasının ekonomik etkinliği ve vergi incelemesi ve performans gerçekleşmeleri açıklanmıştır. Üçüncü bölüm uygulamalı çerçeveden oluşmaktadır. İlk iki bölümün ışığında tarafımızdan geliştirilen vergi oranı, vergi cezası, denetim ve uzlaşma oranları üzerine karar kriterinden hareketle senaryolar temelli Türkiye özelinde optimal vergi stratejisi geliştirilmiş ve Türkiye özelinde optimal karar kriteri irdelenerek analiz sonuçlarından hareketle Türkiye için tarafımızdan kurgulanan hasılat beyanı koşullu alternatif hesap modülünden hareketle oluşturulan senaryolardan baz alınarak kısa, orta-uzun vadeli politika önerilerinde bulunulmuş ve ayrıca uzlaşma müessesi açısından yeni bir strateji önerisi geliştirilerek üçüncü bölüm tamamlanmıştır.