Çevre muhasebesinde çevre maliyetlerinin belirlenmesi ve TÜPRAŞ'da bir uygulama

İnsanoğlu kendisine daha iyi yaşam koşullan sağlayabilmek için sürekli bilimsel ve teknolojik gelişmeler sağlamış ve bu gelişmeler ekolojik sistemi etkileyecek boyutlara varmıştır. Daha fazla üretim ve tüketim, sınırlı olan doğal kaynaklan ve doğal kaynakların kendisini yenileme kapasitesini aşınca çevresel sorunlar ortaya çıkmaya başlamıştır. Özellikle 1950'li yıllarda etkileri görülmeye başlayan hava, su ve toprak kirliliği gibi önemli çevre sorunlarının oluşumu, etkileri ve alınabilecek önlemlerin yanı sıra, nüfus artışı, sanayileşme ve kentleşme gibi başlıca çevre sorunları yaratan nedenler de incelenmektedir. ı Aynı zamanda küresel bir sorun olduğu için çevre sorunları uluslararası kuruluşların faaliyetlerinde ve uluslararası sözleşmelerde de yer almaktadır. Daha önceleri serbest mal olarak görülen çevrenin aslında, sınırlı olduğunun anlaşılması ve ekonomik mal olarak görülmesi, çevre kirlenmesine karşı alınan önlemlerin ekonomik değerlerde gösterilmesi, toplumsal baskılar ve tüketici talepleri; işletmeleri karar alma süreçlerinde çevresel faktörleri de dikkate almaya yönlendirerek, işletmelere çevresel sorumluluklar yüklemiştir.. İşletmeler çevresel sorumluluklarının yerine getirebilmeleri için de muhasebeden çeşitli veriler sunmasını istemektedir. İşletmelerin faaliyetleri sonucu ortaya çıkan çeşitli çevresel etkilerle ilgili fiziksel ve mali boyutların belirlenebilmesi, ölçülebilmesi, bu boyutların muhasebe sistemi içerisinde daha belirgin hale gelmesi, işletme kararlarında çevresel olgularla ilgili gerekli verilerin hazırlanmasını ve sunulmasını gerektirmektedir. Bu gerekliliğin muhasebeye verdiği sorumluluğun yanı sıra zaten muhasebenin sosyal sorumluluk kavramı gereği olarak ta muhasebecinin çevre korumaya yönelik bilgi üretme sorumluluğu bulunmaktadır. Bütün bu gelişmeler çevre muhasebesi kavramım oluşturmuştur. Çevre muhasebesi; çevre ve ekonomi arasındaki etkileşim sonucunda çevrede meydana gelen niteliksel ve niceliksel olumsuzlukların belirlenmesi, belirlenen bu olumsuzlukların fiziksel ve parasal değerlerinin hesaplanarak izlenmesidir. Ayrıca çevre muhasebesi kapsamında, işletmelerin çevresel harcamalarının belirlenmesi, muhasebeleştirilmesi, muhasebe sistemi içerisinde çeşitli yaklaşımlarla değerlendirilmesi, denetlenmesi ve raporlanması gibi konular incelenmektedir. Bu çalışmada TÜPRAŞ İzmit Rafinerisinde üretilen mamullerle ilgili çevresel etkiler fiziksel boyutuyla incelenmiş çevresel zararların azaltılabilmesi için yapılabilecek faaliyetler ve bunların maliyetinin belirlenmesine çalışılmıştır. Yine aynı işletmede çevresel faaliyetlerin mali boyutlarının muhasebe sistemi içinde daha ayrıntılı ve anlaşılır bir şekilde izlenebilmesi için yapılabilecek düzenlemeler üzerinde durulmuştur. Çevre muhasebesi, muhasebe sisteminin özünde yapılabilecek bir değişim öngörmemektedir. Bilgisayar teknolojisinin sunduğu kolaylıklarla hesaplar çok ayrıntılı ve çok yönlü işletilebilmekte, bu kolaylıktan faydalanılarak işletmede çevre ile ilgili veri ve bilgilerin ayrıntılı olarak üretilmesi mümkün olmaktadır. Asıl yapılması gereken, görünmeyen veya gösterilmeyen verilerin elde edilmesinin sağlanmasıdır. İşletmeler genelde çevre dostu görünüme önem vermekte ancak gerçek anlamda, dışsallıklar denilen çevresel etkileri içselleştirmekten ve çevreye verdikleri zararlarla ilgili doğru verileri sunmaktan kaçınabilmektedirler. VI