Sigorta işletmelerinde mali yeterlilik analizi ve Türk sigorta sektöründe bir uygulama örneği

Günümüz dünyasında kentleşme gibi toplumsal değişimler, teknolojik ilerlemeler, sosyal, ekonomik ve politik riskleri çok artırmıştır. Bu gelişimler de sigortacılık hizmetlerindeki gelişimi hızlandırmış ve sigortacılık konusu bilimsel olarak ele alınmaya başlamıştır. Son yıllarda sigortacılık, genel risklerin korunmasından özel risklerin korunmasına doğru bir genişleme içersindedir. Bu süreç ele alındığında sigortacılığın gelişiminde en önemli unsurun güven olduğu göze çarpmaktadır. Belirli bir riskle karşılaşıldığında yapılan anlaşmalara her iki tarafın da sadık kalması ve süreçlerin bu esas üzerine tesis edilmesi çok önemlidir. Tüm dünyada oluşan küreselleşme eğilimi ve liberal hareketler sigorta şirketlerinin son 20 yıllık dilimde önemli değişimler yaşamasına neden olmuştur. Bu değişimler yöneticilerin uzun vadede şirketlerinin varlığını sürdürebilmek amacıyla finansal yapıya daha fazla önem vermelerine sebep olmuştur. Katastrofik olaylar ve sosyal sorumluluk sigortalarında olduğu gibi ortaya çıkan hasarlara ağır bedeller ödeyen sigorta sektörü, tüm dünyada yeniden bir yapılanma içindedir. Bu değişimlerden ve yeniden bir yapılanmalardan galip çıkarak varlığını uzun yıllar devam ettirmek isteyen şirketler finansal güçlülüklerine dikkat etmektedirler. Mali yeterlilik sigorta şirketleri için büyük önem taşıyan bir konudur. Özellikle son yıllarda meydana gelen büyük mali yetersizlik vakaları bu konunun önemini çok iyi ortaya koymuştur. Mali yeterliliğin saptanması, önlem alınması ve ilgili tarafların korunması günümüz sigortacılığının en zor uğraşlarından biridir. Bu olaya bir süreç şeklinde bakıldığında en önemli husus zararlar doğmadan bu konuda önlem alınmasıdır. Zaten bu husus sigortacılığın doğasında vardır. Su testisi kırılmadan çevresel ve özel şartlar XV 1C YÜKSEKÖĞRETİM KURULU MMMANIASYOU MEfiinreidüzenlenmeli, şirketler izlenmeli ve sıkıntı doğurabilecek faaliyetler ve durumlar tespit edilerek, önceden önlemler alınmalıdır. Birçok ülkede sigortacılık mevzuatı incelenecek olursa, her yerde az ya da çok, sigortalıları korumak için garanti fonları gibi birçok uygulama oluşturulmuştur. Bu konuda bir eleştiri yapmak gerekirse sadece sigortalıları korumak yeterli bir çözüm olarak görülmemelidir. Bu konuda sigorta şirketlerinin mali yeterliliklerinin sağlanması, konu ile ilgili tüm tarafların çıkarlarının korunması anlamına gelecektir. Unutulmaması gereken konu, geleceği hakkında endişe etmeyen bir toplum yaratmanın yolunun, başarılı sigortacılık uygulamalarından geçmektiğidir. Finansal liberalizasyon akımlarının etkisiyle finans ve sigorta piyasalarında devlet müdahalesinin kaldırılma eğilimi, rekabet koşullarını daha fazla keskinleştirmiş ve sektör içinde önemli fiyat dalgalanmalarına neden olmuştur. Tüm dünyada, 1978 yılından günümüze kadar geçen dönemde 650 sigorta şirketi mali yeterliliğini kaybetmiştir. Özellikle serbest tarife sistemine geçilen ülkelerde, sektör üzerinde devlet müdahalesinin azaldığı dönemlerde ortaya çıkan mali yetersizlik vakaları giderek artmış ve durum böyle olunca sigorta şirketlerinin mali yeterliliğin değerlendirilmesi büyük önem kazanmıştır. Bu çalışmanın amacı sigorta sektöründe ortaya çıkan mali yetersizlik olgusunun incelenmesinin yapılarak ülkemizde kullanılmakta olan yöntemlerin dünya uygulamaları ile karşılaştırılmasının yapılarak sağlıklı sonuçlar veren bir yöntemin önerilmesidir. Sigorta sektöründe hali hazırda yeterli akademik ve bilimsel çalışmaların yapılmamış olması bizi bu konuda araştırmaya yapmaya yöneltmiştir ve bu sayede sigortacılık literatürüne bilimsel katkılarda bulunulacağına inanılmıştır. Ülkemiz sigorta sektöründe bu konuda yapılmış geniş kapsamlı incelme ve çalışmaların bulunmaması bu konuda araştırma yapmamızda en XVIIönemli etkili olmuştur. Çalışma ile sigorta literatürüne bilimsel katkılarda bulunulması hedeflenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde sigortacılık faaliyeti ilgili temel ve teorik kavramlar açıklanarak sigortacılık faaliyetinin ülkemizde ve Dünyada geçirdiği gelişim dönemleri incelenmiştir. Sigorta şirketlerinin mali yeterliliklerini etkileyen şirket içi ve şirket dışı faktörler ve mali yeterlilik kavramının tanımlanması tezin 2. bölümünün konusunu oluşturmaktadır. Bu bölümde mali yapıyı etkileyen makro ve mikro faktörler açıklandıktan sonra, mali yapı açısından önem taşıyan sigorta şirketlerinin yatırım politikaları, kaldıraç oranları, aktif ve pasif yapısı, enflasyon faiz oranlarındaki değişimler, kar dağıtım politikaları, rekabet ortamı ve pazar yapısı, enflasyon, sigorta şirketleri üzerinde mevcut denetim ve kontroller, garanti fonlarının varlığı ve reasürans konuları detaylı olarak incelenmiştir. Çalışmamızın üçüncü bölümü ise sigorta şirketlerinin analizinde rasyoların kullanılması, erken uyarı sistemleri kapsamında klasik ve dinamik mali yeterlilik analizleri ve bu analizler ile ilgili Türkiye ve Dünya uygulamaları incelenmiştir. Statik ve Dinamik Mali Yeterlilik Analizleri karşılaştırılarak mali sıkıntı içine duruma düşmüş sigorta şirketleri açsından başvurulabilecek yöntemler analiz edilmiştir. Dördüncü ve son bölümünde ise, sigorta şirketlerinin mali yeterliliklerinin analizinde kullanılmakta olan statik ve dinamik mali yeterlilik tekniklerinin uygulama şirketi olarak seçilen Bayındır Hayat Sigorta AŞ üzerinde uygulaması yapılmıştır. Statik ve dinamik mali yeterlilik analiz modelleri arasındaki farklılıklar ortaya konularak iki modelin karşılaştırılması yapılarak, dünyadaki gelişmeler ışığında Türkiye için bazı öneriler geliştirilmeye ve daha sonraki araştırmacılara ışık tutulmaya çalışılacaktır. XVIIIÇalışmada yararlanılan kaynaklar üç grupta toplanmaktadır. Birinci grup, İngilizce ve Türkçe kitaplar, ikinci grupta, İngilizce ve Türkçe makaleler ve üçüncü grupta ise, diğer kaynaklar olarak adlandırılan konuyla ilgili seminer notları, bilimsel araştırmalarda kullanılan yardımcı kitaplar, yasa metinleri ve uygulama yapılan şirket hakkında hazırlanmış raporlar ve broşürlerdir. Bu çalışmada izlenen yöntem, deskriptif bir temele dayanmaktadır. Dinamik mali yeterlilik analizleri konusunun, literatürde çok yeni olması nedeniyle, ilk önce konunun ve sigortacılık faaliyetinin teorik temelleri ortaya konulmaya çalışılmış, daha sonraki bölümlerde, geniş bir literatür taraması yardımıyla konunun dünya ve Türkiye'deki uygulama alanları incelenmiştir. Uygulama bölümünde ise, sigorta şirketinin statik ve dinamik yöntemlere göre mali yeterliliği analiz edilerek sonuçları değerlendirilmiştir. XIX