Özel emeklilik fonları ve sermaye piyasası üzerine etkileri

Sosyal güvenlik sistemlerinin temelinde, genç ve sağlıklı çalışan nüfustan yaşlı nüfusa bir gelir transferi düşüncesi yatmaktadır. Söz konusu sistem sosyal güvenlik primlerinin tutarına, fonların yönetimine ve nüfusun yapısına son derece duyarlı bir yapı göstermektedir. Teknolojik gelişmeler, sağlıklı beslenme ve sağlık alanındaki ilerlemeler sonucunda insan ömrünün uzaması her aktif sigortalıya daha çok pasif sigortalıdüşmesine yol açmaktadır. Başarılı bir sosyal güvenlik sistemine sahip bir ülkede aktif/pasif sigortalıdengesi1/ 7 iken Türkiye'de bu oran 2003 yılı itibariyle 1.7 çalışana 1 emekli olarak tespit edilmiştir. Ülkemizde bütçe açıklarının GSMH'ya oranı %9 civarında seyretmektedir. Bütçe açıkları içerisinde sosyal güvenlik açıklarının payı ise %30-35aralığındadır. Mevcut yapı ve yaşanan ekonomik darboğazlar incelendiğinde tamamen devletin finansmanı temeline dayalı bir sosyal güvenlik sistemininaksaklıklar yaşaması doğaldır. Ülkemizde sosyal güvenliğe ilişkin olarak yaşanan problemlerin benzerleri daha önce gelişmiş veya gelişmekte olan birçok ülkede de yaşanmıştır. Emeklilik yaşınınyukarı çekilmesi veya emekli aylıklarının tutarının düşürülmesi gibi çözümler sorunu daha da kronik hale getirmekten öteye gidememiştir. Uzun süreli araştırmalar sonucunda sosyal güvenliğin özellikle de emeklilik sisteminin özelleştirilmesiningerektiği tespit edilmiştir. Bu kapsamda 1981 yılında tam bir reform yapılarak Şilisosyal güvenlik sisteminin özelleştirilmesine gidilmiştir. Söz konusu reformunneticeleri son yirmi yıl içerisinde daha sağlıklı gözlemlenebilir hale gelmiştir. Kamu emeklilik programlarına alternatif olan özel emeklilik planı uygulaması yanındangiltere gibi devlet yanında özel emeklilik programı uygulamasını yürüten ülkeler de bulunmaktadır. Özel emeklilik fonlarının devletin üzerindeki finansman yükünün hafifletmesininyanında ülke ekonomisine farklı katkıları da mevcuttur. Öncelikle adı geçen fonlarkatılımcıların bireysel olarak yatırım yapamayacakları alanlara ulaşmalarınısağlayarak sermayenin tabana yayılmasını sağlamaktadırlar. Ülkemiz gibi sığsermaye piyasasına sahip ülkelerde emeklilik fonları aracılığı ile yatırımenstrumanları çeşitlenip biriken fonlar neticesinde ulusal tasarruf ve dolayısıyla da yatırımlar artacaktır. dünyanın en büyük fonlarına sahip ülkesi olan ABD'de özel emeklilik fonlarının GSMH'ya oranı %85 seviyelerine kadar ulaşması bunun bir göstergesidir. Ülkemizde, Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu başta Maliye Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı ve Sermaye Piyasası Kurulu olmak üzere ilgili tüm kesimlerin görüş ve önerilerinindeğerlendirildiği ortak bir metin ve sosyal güvenlik reformunun bir parçası olarak TBMM tarafından 28 Mart 2001 tarihinde kabul edilmiş, 7 Nisan 2001 tarih ve 24366 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Kanun, yayımı tarihinden itibaren 6 ay sonra Ekim 2001 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Süreç içerisinde mevcut yapı içerisinde faaliyet gösteren sigorta şirketleribireysel emeklilik alanında faaliyet göstermek için Hazine Müsteşarlığına ruhsatbaşvurusunda bulunmuş ve sistem işlemeye başlamıştır. 4697 sayılı Kanunun ile çeşitli vergi kanunlarında değişikliğe gidilmiş ve sisteme katılım cazip hale getirilmiştir. İzleyen yıllarda sistemde çalışan personelin eğitim kalitesinin yükseltilmesi, sisteme aktarılan bilgilerin devamlı ve sağlıklı hale getirilmesi, fonların sürekli olarakdenetlenmesi, kamuoyunun fonların getirileri ve portföy yapıları hakkında sürekli olarak bilgilendirilmesi, fona giriş çıkışların kontrol altına alınması ve halkın bilinçlendirilmesi neticesinde uzun yılardır gelişmiş birçok ülkede başarılı sonuçlarıgözlemlenen özel emeklilik fonlarının Türk sosyal güvenlik sisteminin kronikleşensorunlarına çözüm getireceği kuşkusuzdur.