Competency-based human resource management systems: Case studies of a multinational company in fmcg industry and a native human resources company in service industry

Yetkinlikler, bir işte üstün performans için gerekli olan bilgi, beceri ve davranışlar bütünüdür. Yetkinlik, bir yaklaşım olarak yaklaşık otuz yıldır yazında yer alan ve aynı zamanda işletmeler tarafından uygulanmakta olan bir kavramdır. Özellikler, son yıllarda işletmelerin işe alma ve gelişim uygulamaları gibi insan kaynakları süreçlerindeki faydaları bakımından yetkinlik yaklaşımı kayda değerdir. İşletmeler için çalışanlarının performansını ölçülebilir, gözlemlenebilir kriterler doğrultusunda değerlendirebilmeleri, yüksek örgütsel performans ve gelişim hedeflerine ulaşmaları açısından son derece önem kazanmaktadır. Yetkinlikler ya da yetkinlik modelleri günümüz işletmeleri tarafından tüm insan kaynakları yönetimi süreçlerinde kullanılabilen bir yöntem olup, çalışan performansının değerlendirilmesinde örgüt içinde ortak ve ölçülebilir bir dil kullanılmasını sağlayabildiği ve rekabet avantajı yaratabildiği ölçüde işletmeler için değer yaratan bir yaklaşım olarak karşımıza çıkmaktadır. Tezin ilk bölüm, 'Yetkinlik' kavramını ve genel çerçevesini açıklamaktadır. Bu bölümde öncelikle, kurumsal stratejinin stratejik insan kaynakları yönetimi ile uyumlaştırılmasına ilişkin kapsamlı literatür sunulmaktadır. Ardından, 'yetkinlik' kavramı literatürdeki farklı bakış açıları tarafından ele alınmakta ve kavramın Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere ve Avusturalya kökenlerine dayanan tarihçesine yer verilmektedir. Bu kısımdan sonra, yetkinliklerin sınıflandırılması, işletmelerin yetkinlik modellerini kullanmalarındaki temel nedenler, yetkinliğe dayalı insan kaynakları uygulamalarının sağladığı faydalar ve diğer taraftan yetkinlik yaklaşımının örgütler için beraberinde getirdiği zorluklar tartışılmaktadır. Son olarak bu bölümde, yetkinlik yaklaşımlarındaki geleceğe yönelik öngörülere değinilmektedir. Tezin ikinci bölümünde, 'Yetkinlik Modeli' kavramını açıklarken, yetkinliklerin ve yetkinlik modellerinin geliştirilmesindeki temel ve güncel yaklaşımlar açıklanmaktadır. Yazına ilişkin bu bilgilerin ardından, yetkinlik modellerinin geliştirilmesinde kullanılan yöntemsel adımlar ve gerekli yetkinliklerin geliştirilmesine ilişkin veri toplama süreçleri kapsamlı olarak anlatılmaktadır. Daha sonra, çalışanların yetkinliklerinin değerlendirilmesinde kullanılan yöntemlere değinilmektedir. Son olarak bu bölümde, Türkiye'de yetkinliğe-dayalı insan kaynakları yönetimi sistemlerini uygulamakta olan bazı işletmelerden örnekler verilmektedir. Üçüncü bölümde, yetkinlik modellerinin her bir insan kaynakları yönetimi sistemine entegrasyonu açıklanmaktadır. Buna göre, her bir insan kaynakları uygulaması için, yetkinliğe-dayalı yaklaşım ihtiyacının temel gerekçeleri, yetkinliklerin ilgili insan kaynakları uygulamasına sağlayacağı fayda, ve yaklaşımın ilgili sisteme entegre edilme adımları tartışılmaktadır. Bu bölüm, teknoloji kanalı ile entegre insan kaynakları yönetimi bilgi sistemlerinin yaratılmasının sürecin yönetimine sağlayacağı katkılar tartışılmaktadır. Dördüncü ve son bölümde, bir çok uluslu ve bir de yerel büyük ölçekli işletmenin yetkinliğe dayalı insan kaynakları yönetimi sistemleri kapsamlı olarak incelenmektedir. Her iki işletmeye yönelik, bu işletmelerin yetkinliğe dayalı insan kaynakları yönetimi kurma çabalarındaki hedefleri, yetkinliğe dayalı insan kaynakları yönetimi süreçlerinin oluşturulmasında izlenen yöntemler, bu süreçlerin uygulanmasında karşılaşılan zorluklar ve aşılmasına yönelik alınan önlemler ve yetkinlik yaklaşımlarının bu iki işletmeye sağladığı faydalar detaylı olarak irdelenerek açıklanmıştır. Elde edilen bulgular, her iki örnek olay işletmesine yönelik birçok benzerlik göstermekle birlikte; çok uluslu ve yerel işletme ayrımında da bir takım farklılıklar bulunduğunu ortaya koymaktadır.