Finansal sürdürülebilirlik göstergeleri ve değerlendirilmesi: Borsa İstanbul sürdürülebilirlik endeksi şirketleri üzerine bir araştırma

Amaç İşletmelerin tüm paydaşlarına değer yaratmada kullandığı finansal kaynaklarından daha fazlasını geri kazanma öz yeterliliği sağlayan uzun vadeli finansal performans ve bunu tehdit eden finansal sıkıntıların önlenme güvencesi için uygun finansal performans göstergelerinin belirlenmesi, sınırlı ve göreli finansal performans ölçümü ve buna bağlı güvence alanının belirlenmesi amaçlanmaktadır. Yöntem/Yaklaşım/Tasarım Araştırmada öncelikle finansal sürdürülebilirlik ile ilgili kavramlar; sürdürülebilirlik, kurumsal sürdürülebilirlik, ekonomik sermaye, finansal sürdürülebilirlik incelenmiştir. Hem literatüre hem de bu tezin amacına uygun yeni bir finansal sürdürülebilirlik kavramı oluşturulmuştur. Finansal sürdürülebilirliğe ilişkin temel yaklaşımlar, finansal performans ve finansal sıkıntılar ile birlikte incelenmiştir. Literatürde finansal sürdürülebilirlik ölçümüne uygun göstergeler öneren veya kullanan önceki araştırmalar incelenmiştir. Literatürde sürdürülebilirliğin sosyal ve çevresel boyutlarındaki işletme uygulamaları finansal performans ile özdeş görülen özkaynak karlılığı ile ilişkili olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca finansal sürdürülebilirliğin şirketler için bir performans göstergesi olduğu görülmüştür. Bu bağlamda, finansal sürdürülebilirlik ile finansal performans ilişkili ve özdeş değerlendirilmiştir. Finansal performansın ve finansal sürdürülebilirliğin şirketin rekabetçi pozisyonunun değerlendirilmesi, paydaşlar için en uygun değer ölçümleri ve yeni gelir ve nakit akış kaynakları; etkili risk yönetimi, gelişmiş paydaş ilişkileri için finansal yönetim aracı olduğu görülmüştür. BIST SE kurulduğundan günümüze endekste işlem gören ve Ocak/2019'da BIST piyasa değerinde yüksek şirket değerine (%41,9) sahip olanlardan seçilen 5 şirketin 2008- 2017 dönemine ilişkin sınırlı ve göreli finansal performansını ölçmek üzere kullanılacak göstergeler olarak karlılık, nakit yaratımı ve şirket değeri kullanılmıştır. Araştırma için seçilen 5 şirketin 2008- 2017 dönemine ilişkin finansal verileri resmi kaynak olan Kamuyu Aydınlatma Platformu üzerinden alınmıştır. Finansal performans göstergeleri; karlılık, nakit yaratımı ve şirket değeri tanımlamaları ile belirtilen hesaplama yapılmıştır. Hesaplanan bu değerlerin 2008 yılına göre değişimi bulgular bölümünde (bkz Tablo: 10) ve ekte sunulan tabloda gösterilmiştir. Bu tabloda yer alan en yüksek ve en düşük değerler her üç gösterge için ayrı bir tabloda (bkz Tablo: 11) ve grafikte (bkz Grafik: 7) bulgular bölümünde gösterilmiştir. Bulgular Araştırma için seçilen şirketlerin 2008- 2017 yıllarına ilişkin finansal verileri ile sınırlı ve göreli finansal sürdürülebilirlik güvence alanı MS Excel yardımı ile grafik üzerinde her üç göstergenin ağırlıklı ortalamasından oluşturulmuştur. Buna göre, zaman serisi başlangıcı olan 2008 yılı '1' olarak temel alındığında 2017 yılına kadar devam eden yıllardaki değişimin üst limitleri finansal performans ile ilişkilendirilmiş ve sırasıyla; 1 2,1 2,7 1,3 2, 3 3,0 3,3 3,5 6,1 7,5 olarak gözlenmiştir. Finansal sıkıntılar ile ilişkilendirmiş alt limitler 1'den büyük gözlenmiş veya en düşük 1 olarak belirlenmiştir. Araştırma için seçilen şirketlerin 2008- 2017 yıllarına ilişkin sınırlı ve göreli finansal sürdürülebilirlik güvenceleri derecelendirilmiştir. Buna göre; KCHOL: 79,45 puan ile ileri düzey, SAHOL: 67,75 puan, THYAO: 61,47 puan ile güçlü düzey, ISCTR: 40,57 puan ve TCELL: 34,20 puan ile sınırlı düzeyde finansal sürdürülebilirlik güvencesi sunmuşlardır.