Türkiye'de bireysel emeklilik sistemi ve sistemde değerlendirilen fonların performans ölçümü

Sosyal güvenlik kurumları geçmişşten günümüze faaliyetlerini sürdürürken çeşitli sosyo-ekonomik krizler ile karşı karşıya kalmıştır. Ortalama insan ömrünün uzaması, gelir-gider dağılımındaki bozukluk, nüfus yoğunluğu, sağlık hizmetlerinin maliyetlerindeki artış, bireylerin gereksiz yere muayene olma ve tıbbi ilaç edinme isteği, hükümetlerin sağlık sigortalarına müdahaleleri ve popülist politikaları, ekonomik istikrarsızlık, enflasyon ve işsizlik gibi nedenler ülkelerde sosyal güvenlik kurumlarının faaliyetlerini olumsuz etkilemiştir. Ayrıca bu sorunlar emeklilik ödemelerini de etkileyerek emeklilik yaşının yükselmesine neden olmuştur. Yaşanan bu olumsuzluklar ile birlikte yeni finansal ürünlerin arayışına gidilmiş ve bunun sonucunda bazı ülkelerde mevcut sosyal güvenlik sisteminin tamamlayıcısı, bazılarında ise sosyal güvenlik sisteminin bir ikamesi olarak bireysel emeklilik sistemi ortaya çıkmıştır. Bireysel emeklilik sisteminin ortaya çıkması ile birlikte yeni bir finansal araç olarak adlandırılan emeklilik yatırım fonları da faaliyetlerine başlamıştır. Türkiye'de önemi her geçen gün artmakta olan bireysel emeklilik sisteminde biriken toplam fon büyüklüğü 2018 yılı Haziran ayı itibariyle 82 Milyar Türk Lirasını aşmıştır. Toplanan bu büyüklükteki fonların, ülkeler için kaynak bulma maliyetlerini önemli ölçüde düşürdüğü, sermaye piyasalarının gelişmesine ve derinleşmesine yardımcı olarak uzun vadeli yatırımların artmasına yol açtığı, ekonomik ve finansal istikrarın sağlanmasına olumlu katkıda bulunduğu ifade edilmektedir. Bu kapsamda çalışmanın amacı, son dönemde Türkiye gündemini meşgul eden bireysel emeklilik sisteminin Dünya'daki ve Türkiye'deki uygulamalarını incelemek ve ülkemizde sermaye piyasalarında önemli bir yere sahip olan emeklilik yatırım fonlarının gösterdiği performansları ölçmeye çalışmaktır. Çalışmanın birinci bölümünde, araştırmanın amacı ve yöntemi, önemi, kapsamı, dönemi, uygulamaya konu olan performans ölçüm yöntemleri ile ilgili ulusal ve uluslararası literatür çalışmaları ile çalışmanın literatüre katkısı incelenmiştir. İkinci bölümünde, bireysel emeklilik sistemi kavramı, bireysel emeklilik sisteminin ortaya çıkışı, bireysel emeklilik sisteminin amacı ve fonksiyonları, bireysel emeklilik sistemindeki kurum ve kuruluşlar, bireysel emeklilik sisteminin denetimi ve finansman kaynakları ile dünyada ve ülkemizde bireysel emeklilik sistemin işleyişi detaylı bir şekilde açıklanmıştır. Üçüncü bölümde, bireysel emeklilik sistemindeki yatırım fonlarının performans değerlendirmesi, performans değerlendirmede risk ve getiri ile fon performans değerlendirme yöntemleri arasında yer alan Sharpe Oranı, Treynor Oranı ve Jensen Ölçütü üzerinde durulmuştur. Çalışmanın dördüncü ve son bölümünde ise, ülkemizdeki bireysel emeklilik sistemi içerisinde yer alan emeklilik yatırım fonlarının Ocak 2014 -Aralık 2017 tarihleri arasında gösterdiği performansların ölçümünü Sharpe Oranı, Treynor Oranı ve Jensen Ölçütü kullanılarak hesaplanmış, performans analizi sonucunda elde edilen çıktılar aynı dönemdeki BİST- 100 endeksinin performansı ile karşılaştırılmıştır.