Küreselleşme sürecinde kamu yönetiminde değişim ve kamu hizmetleri alanında toplam kalite yönetimi

Küreselleşme ile ortaya çıkan çok yönlü değişim dinamikleri, bu çerçevede; yeni pazarların oluşumu ve uluslararası rekabetin sertleşmesi, uluslararası ve bölgesel bütünleşmelere gidilmesi, bilgi ve iletişim teknolojilerindeki ilerlemeler, yeni teknolojik buluşlar, bilgisayar sistemlerinin gelişmesi ve yaygınlaşması, malzeme teknolojisi alamnda meydana gelen ve üretimin yapısını, üretim girdilerinin kompozisyonunu ve dolayısıyla üretim maliyetlerini düşüren gelişmeler, insan haklan ve demokrasi alanında kaydedilen ilerlemeler, örgütlerde insan unsurunun öneminin ve insan kaynaklarının ekonomik kalkınmanın itici gücü olduğunun anlaşılması, ürün niteliği ve kalitesi konusunda müşteri beklentilerinin değişmesi, çalışanlarda yönetime katılma isteğinin ve demokratik yönetim beklentilerinin artması, sosyalist-kollektivist üretim sisteminin ve devletin ekonomideki ağırlığının zayıflaması, demografik yapının ve işgücü kompozisyonunun değişmesi gibi çok yönlü gelişmeler tüm dünya ülkelerini etkilemekte; bu gelişmelerin düşüncelerde, inançlarda, geleneklerde, değer yargılarında ve kurumsal oluşumlarda yol açtıkları devrimler toplumların sosyo-ekonomik ve kültürel yapılarında köklü değişim ve dönüşümlere neden olmaktadırlar Devlete ya da kamu yönetimine ilişkin kavram ve olgular toplum hayatını etkileyen tüm gelişmelerle yakından bağlantılı olduğu için, kamu yönetimindeki değişim bir bütün olarak toplumsal, ekonomik, siyasal ve kültürel alanlardaki değişim çizgisine paralel ya da onunla yakından bağlantılı bir seyir izlemektedir. Bu çerçevede, düşünce ve kültür alanında, bilim ve teknolojide, ekonomide, siyasette, iş örgütlenmesinde ve çalışma ilişkilerinde sanayi ötesi döneme geçiş sürecinin temel dinamikleriyle beslenen kavramlar, kurumlar, yapılar ve süreçler postmodern kamu yönetiminin oluşumunu şekillendirmiştir. Yine bu yaklaşım açısından bakıldığında, küreselleşme ile birlikte geleneksel yönetim ve örgütlenme yaklaşımlarına postmodern bakış açısıyla getirilen eleştirilerin ve bu bağlamda gerek işletme yönetimi, gerek kamu yönetimi alanında demokratikleşmeye, esnekliğe, katılımcılığa, bireyin etkinliğine ve yeteneklerinin ön plana çıkarılmasına yönelik 233 olarak sağlanan değişim hareketlerinin, etkilerini en çok geleneksel örgütlenmenin temel öğesi olan bürokrasi olgusu ve dolayısıyla hiyerarşi üzerinde göstermesi doğal bir sonuç olarak karşımıza çıkmaktadır. Sanayi döneminin düşünce yapısına, fordizmin ve weberyen bürokratik modelin örgütlenme ilkelerine dayalı kalkınmacı, modernleşmeci, planlamacı, müdahaleci, düzenleyici, üretim odaklı ve kamusal alan merkezli refah devleti anlayışından, postmodern dönemin yeni liberal değerleri ve düşünce yapısı üzerinde gelişen esnek örgütlenmeye ve yerelleşmeye eğilimli, bürokrasinin küçültülmesini ve devletin işlevlerinin azaltılmasını amaçlayan, tüketici odaklı ve piyasa modeline uygun kamu yönetimi anlayışına geçilmesiyle birlikte toplumsal, siyasal, ekonomik ve kültürel alanlardaki yerleşik değerler sarsılmış, zayıflayan ve önemini kaybeden değerlerin ve kurumların yerine yenileri yükselen değerler ve kurumlar olarak karşımıza çıkmıştır. 1970'lerden sonra tüm dünyada görülen değişim çerçevesinde, serbest piyasa ideolojisinin yaygınlaşması, emek-istihdam ilişkilerinin bireyselleşmesi, toplu pazarlık ve sendikacılık sisteminin zayıflaması, mal ve hizmet üretiminde esnek üretim ve tam zamanında üretim ilkelerinin hayata geçirilmesi, genel olarak şirket yönetimlerinde basık bir örgütlenme yapısı, yalın ve etkin yönetim anlayışının egemen olması vb. gibi gelişmeler sanayi döneminin fordist birikiminin taylorist ve weberyen yaklaşımlara dayalı geleneksel yönetim anlayışını yıkarak yerine postmodern değişimin gereklerini karşılayacak yeni değerlerin ve kurumların ikame edilmesini sağlamış, genel olarak işletme yönetimini etkisi altına alan bu yeni değişim dalgası kamu yönetiminde de bir bütün olarak değişme gereğini ortaya - çıkarmıştır. Yönetim anlayışlarına paralel olarak tarihsel süreç içinde ekonomik alanda ortaya çıkan kalite yaklaşımları, üretim üstünlüğü ile rekabet anlayışından, hizmet üstünlüğü ile rekabet anlayışına doğru bir gelişme çizgisi izlemiş; yönetimde insan unsuruna önem veren örgütsel yapılanmayı, üretimde yüzde yüz müşteri memnuniyetini sağlamayı ve kaliteyi sürekli daha iyiye götürme arayışını öngören TKY sisteminin gelişmesi, ticari ve endüstriyel alanda uluslararası rekabetin giderek artması ve sertleşmesi sayesinde olmuştur. 234 TKY felsefesinin devlet mekanizmasınca benimsenmesi ve kamu yönetiminde uygulanabilir duruma getirilmesi söz konusu olduğunda, kamu yönetimine has olarak, toplumsal ve siyasal kültürdeki yetersizliklerden, devlet düzeninin katılığından, siyasal sistemin yozlaşmasından, yönetimin kendi yapısall dengesizliklerinden, bürokrasi kültüründeki olumsuz değer yargılarından ve devlet-vatandaş ilişkilerindeki çarpıklıklardan kaynaklanan bir dizi sorunla karşılaşılmaktadır. Kaliteli kamu hizmeti, özel kesimce üretilen mal ve hizmetlerde olduğu gibi, vatandaşların bugünkü ve gelecekteki ihtiyaçlarını karşılayabilen, kısaca vatandaş odaklı olarak üretilen hizmet biçiminde nitelendirilebilir. Kamu kesiminde özel kesimdeki gibi rekabet koşulları ve kar motivasyonu bulunmamakla birlikte, halkta demokrasi kültürü ve yönetime katılma bilincinin geliştirilmesi, toplumun sivilleşmesine yönelik örgütlenmelerin desteklenmesi, başarısız iktidarların veya bürokratik kadroların yeri geldiğinde değiştirilmelerine fırsat veren sağlıklı ve iyi işleyen bir siyasal yapının kurulmasıyla, kamu hizmetlerinin vatandaşların istek ve beklentilerine uygun ve toplam kalite yönetimi anlayışına göre üretilmesini gerçekleştirecek demokratik iklimin oluşturulması sağlanabilir. Kamu yönetiminde TKY anlayışının hayata geçirilmesini güçleştiren söz konusu karmaşık sorunların çözümü için; öncelikle birey-devlet ilişkisinde her iki tarafın birbirleri karşısındaki konumlan gözden geçirilerek devletin ve vatandaşın TKY felsefesine göre müşteri-tedarikçi mantığı çerçevesinde yeniden tanımlarının yapılması, devletin küçültülerek daha etkin ve işlevsel bir yapıya kavuşturulması, kamu hizmetlerinin daha şeffaf, halkın denetimine ve katılımına açık bir duruma getirilmesi, hükümet uygulamalarında partizanca ve popülist yaklaşımlardan vazgeçilmesi, bürokratik yapılanmanın yalın yönetim ve etkin organizasyon ilkeleri çerçevesinde işbirliği ve ekip çalışması esasına dayalı olarak yeniden düzenlenmesi, personel rejiminde ödüllendirme yaklaşımlarının ve performansa göre değerlendirme sisteminin getirilmesi, hiç değilse mevcut yapının uygulamaya elverişli bir zemine kavuşturulabilmesi bakımından uygun olacaktır.