Hastanelerde teknik ve finansal performans ilişkisi

Performans genel anlamda belli bir amaca yönelik olarak yapılan planlar doğrultusunda ulaşılan noktayı belirleyen bir kavramdır. İşlevsel olarak performans bir işi yapan bir bireyin, bir grubun veya bir teşebbüsün o işle amaçlanan hedeflere yönelik olarak nereye varabildiği başka bir deyişle neyi sağlayabildiğinin nicel ve nitel anlatımı olarak tanımlanabilir Toplumun kıt kaynaklarının önemli bir bölümünün tüketildiği hastanelerde temel amaç sağlık hizmetlerini en yüksek kalitede ve en düşük maliyette sunabilmektir. Hastaneler yüksek kaliteli, maliyet etkin sağlık hizmeti sağlayabilmek için teknik ve finansal performanslarını korumak ve sürekli kılmak durumundadır. Bu çalışmada temel amaç ülkemizdeki hastanelerin yaklaşık %50'sine sahip olan Sağlık Bakanlığı'na ait Döner Sermaye İşletmesi olan hastanelerin teknik ve finansal performanslarım ölçmek, teknik ve finansal performans arasında ilişki olup olmadığım belirlemektir. Ayrıca kamu sağlık kaynaklanmn dengeli ve etkili kullanımı bakımından önemli olan performans ölçümlerinin yanında performansı iyi ve kötü olan hastanelerin girdi ve çıktı düzeylerini incelemek, performansı kötü olan hastanelerdeki performans düzeyini artırmak için girdi ve çıktı düzeylerini ne miktarda azaltılma ya da artırması gerektiğini belirlemek ve teknik ve finansal performansın yerleşim birimi ve örgütsel büyüklük ile ilişkisi olup olmadığı araştırmak da amaçlanmaktadır. Bu amaçlara ulaşmak için Sağlık Bakanlığına ait Döner Sermaye İşletmesi olan hastanelerde 1996, 1997 ve 1998 yıllan verileri kullanılmış ve her yıl 289 hastane araştırmaya dahil edilmiştir. Teknik performans ve finansal performansın ölçümünde son yıllarda, özellikle sağlık sektöründe büyük ölçüde yararlanılan Veri Zarflama Analizi kullanılmıştır. Hastanelerin teknik ve finansal performansları ölçüldükten sonra elde edilen veriler diğer veriler ile birlikte uygun istatistiksel yöntemlerlem değerlendirilmiştir. Kullanılan veriler Sağlık Bakanlığı istatistik Yıllıklarından ve Sağlık Bakanlığı Tedavi hizmetleri Genel Müdürlüğü kayıtlarından temin edilmiştir. Araştırma sonucunda araştırma kapsamındaki hastanelerin % 72 .55'nin üç yıl toplamında, % 73 .70'inin 1996 yılında, % 67 .82'sinin 1997 yılında ve % 76 .12'sinin 1998 yılında teknik performanslarının kötü olduğu belirlenirken, % 81 .78'inin üç yıl toplamında, % 83 .05'inin 1996 yılında, % 89'62'sini 1997 yılında ve % 72 .67'sinin 1998 yılında finansal performanslarının kötü olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın önemli bir sonucu da araştırma kapsamındaki hastanelerde üç yıl toplamında, 1996 yılında, 1998 yılında teknik performans ve finansal performans arasında istatistiksel olarak bir ilişki olmadığı, 1997 yılında istatistiksel olarak bir ilişki olduğunun belirlenmesidir. Başka bir ifade ile istatistiksel ilişkinin olmadığı yıllarda araştırma kapsamındaki hastanelerde, bir hastanenin teknik performansının iyi olması finansal başarıya da ulaşacağı anlamım taşımamaktadır. Bu sonuçların yanında; teknik ve finansal performansı kötü olan hastanelerin kullandığı girdi ve ürettiği çıktılar yönünden gözlenen en farklılıkların istatistiksel olarak anlamlı olduğu da belirlenmiştir. Teknik performansı kötü olan hastanelerin toplam olarak 23 450 yatak, 2 883 uzman hekim, 2 279 pratisyen hekim ve 110 025 646. 30 $ israf ettiği ve buna karşılık 19 685 716 poliklinik hizmeti, 262 912 taburcu olan hasta hizmeti, 708 441 operasyon hizmeti ve 7 376 328. 94 $ tutarında geliri sağlayamadığı söylenebilir. Araştırma kapsamındaki hastanelerin örgütsel büyükleri artıkça teknik performanslarının iyi olma oranında önceleri düşme daha sonra artma olduğu, başka bir anlatımla örgütsel büyüklük ve teknik performans arasında 'U' şeklinde bir ilişki olduğu gözlenmiştir. Ayrıca teknik performansı kötü olan hastanelerin fazla kullandığı girdi miktarının ve yetersiz üretim miktarının örgütsel büyüklüğe göre değiştiği ve bu miktarların yatak kapasitesi arttıkça arttığı belirlenmiştir. Finansal performans için değerlendirme yapıldığında ise sadece 1997 yılında finansal performans ile örgütsel büyüklük arasında ilişki belirlenmiştir. Araştırma kapsamındaki hastanelerin 1996 yılı hariç teknik performansları ve yerleşim yerleri arasında ilişki olduğu ve il merkezlerinde faaliyette bulunan hastanelerin teknik performansının ilçelerde faaliyette bulunan hastanelerden daha iyi olduğu belirlenmiştir. Finansal performans ve yerleşim birimi arasındaki ilişkiye bakıldığında ise istatistiksel olarak anlamlı ilişki olmadığı bulunmuştur.