Örgütlerde bilgi teknolojileri ve örgütsel etkileri

Bilgi teknolojileri, postmodern dönem olarak adlandırılan yeni toplumsal aşafy ekonomiden üretime, sanattan mimariye, örgütlerden yönetime kadar her alana nüty ederek, bu alanlarda değişimi ve yeni oluşumları gündeme getirmektedir, öyle ki bu yeni aşamanın sıkça 'bilgi toplumu' olarak adlandırıldığına tanık olmaktayız, öte yandan, bu teknolojileri yoğun olarak kullanan örgütler de 'bilgiye dayalı örgütler' olarak tanımlanmaktadır. Örgütlerde bilgi teknolojilerinin yönetim alanında kullanımı, başta bu teknolojilerin sunduğu olanaklar olmak üzere, örgütsel ihtiyaçların önceliğine göre zaman içinde gelişmiş ve bugün örgüt dünyasında vazgeçilmez araçlar konumuna ulaşmıştır. Bilgi teknolojilerinin örgütlerde en alt düzeyde veri işleme, saklama, güncelleştirme ve iletme işlevlerini yürüten ve öncelikle operasyonel düzeyde olmak üzere örgütün diğer yönetsel düzeylerinin bilgi gereksiniminin karşılanmasına destek sunan veri işleme sistemi içinde kullanıldığını görmekteyiz. Bu sistemi, bilgi teknolojilerinin gerek donanım gerek yazılım unsurlarında ulaşılan yeni olanaklarıyla sırasıyla yönetim bilgi sistemi, karar destek sistemleri, yönetici destek sistemleri ve uzman sistemler izlemiştir. Yönetim destek sistemleri başlığı altında toplayabileceğimiz bu sistemler, geliştirilme amaçlarına ve tasarım yapılarına uygun olarak artık karar vericiye yalnızca zamanlı, tam ve güncel veri ve bilgileri sunmakla kalmayıp, onun adına rutin kararları almaya ve pek çok rutin olmayan kararlar içinde destek sunmaya yardımcı olmaktadır, öyle ki karmaşıklığın ve belirsizliğin önemli boyutlara eriştiği ekonomi ve iş dünyasında bu sistemler yönetime veri, bilgi, model ve karar desteği sunarak örgütsel etkiliği artırmaktadır, öte yandan bu teknolojiler girdikleri örgütlerin yapısını ve yönetsel süreçlerini değiştirmektedir. Bu teknolojiler ve sistemlerle donatılan örgütlerin merkeziyetçi klasik hiyerarşik örgütlerden esnek ilişkilerin geçerli olduğu ad hoc örgütlere, kol gücüne dayalı işçilerden bilgi işçilerine ve esnek çalışma zamanlan ile evde istihdama kadar uzanan yeni oluşumları yaşadıkları gözlenmektedir. Bu çalışmada, örgütleri derinden etkileyen bilgi teknolojilerinin örgütlere yönetsel amaçlar için hangi aşamalardan geçerek girdiğini görme, bu süreç içinde bilgi teknolojilerinin gerek örgütsel yapıları, gerek yönetsel süreçleri nasıl etkilediğini irdeleme; özelde ise, ülkemiz örgütlerinin bu teknolojileri yönetim alanında hangi düzeyde kullandıklarını ve bu teknolojilerin kullanımı ile yaşadıkları değişimi tespit etme amaçlanmıştır. Bu bağlamda çalışmada iki araştırma yapılmıştır. Alan araştırması şeklinde sürdürülen 'Türkiye'de Faaliyet Gösteren Belirli Kuruluşlarda Bilgi Teknolojileri ve Bilgisayara Dayalı 1 /el Bilgi Sistemlerinin Yönetim Alanında Kullanım Düzeyi' başlıklı birinci araştırmada; ülkem örgütlerinin -özellikle özel kuruluşların, bunlar arasında ise banka ve sigorta ile inşaat ve imalat kuruluşlarının- bu teknolojileri yönetim alanında kullanım düzeyi bakımından belli bir düzeye ulaştığı, kimi sorunları bulunsa da bu teknolojilerin gerektirdiği altyapıyı oluşturmada belirli mesafeler kaydedildiği sonucuna varılmıştır. Ancak ülkemiz örgütlerinde bilgi teknolojilerinden yönetim destek sistemleri çerçevesinde henüz ancak veri işleme ve yönetim bilgi sistemleri bağlamında yararlanıldığı, karar destek ve uzman sistemler boyutunda yararlanmanın henüz çok az düzeyde olduğu görülmektedir. Bir başka anlatımla, bilgi teknolojileri daha çok rutin ve programlanabilir yönetsel işlerde yoğun; strateji geliştirme ve planlama gibi programlanamayan yönetsel işler ve işlevlerde sınırlı olarak kullanılmaktadır. Bilgi teknolojiilerinin banka örgüt yapıları ve yönetsel süreçlerine -karar alma ve iletişim süreçlerine- etkilerini tespit etmek üzere yapılan ikinci araştırmada, iki kaynaktan yararlanılmıştır. Bunlardan birincisi, ilk araştırmada bu teknolojileri yönetim alanında yoğun olarak kullanan bankaların yöneticileriyle yapılan görüşmeler, ikincisi ise bankalarla ilgili yazında yer alan daha önce yapılmış araştırmalar ve incelemelerdir. Bu araştırma ise, bilgi teknolojilerini yoğun olarak kullanan banka örgütlerinin bölge ve şube bazında örgütlenme yapısında, karar alma ve iletişim yapısı ile istihdam edilen personel sayısı ve niteliğinde değişimin yaşanmakta olduğunu ortaya koymuştur.