Sanayi işletmelerinde planlama ve bilgisayar uygulamalı bir örnek model

Herkesin günlük hayatında belki de farkına bile varmadan kullandığı plan ve planlama kavramları, üretim ve pazarlama faaliyetinde bulunan işletmelerde bir yönetim modelidir. Sanayi işletmelerinde, kısa ve uzun dönemli olmak üzere birbiriyle entegre iki aşamalı planlar hazırlanmaktadır Uzun dönemli planlar, stratejik plan olarak tanımlanır, beş, on, on beş yıl ve daha uzun süreleri kapsar. Kısa dönemli planlar genellikle bütçe kavramıyla ifade edilir ve bir faaliyet dönemini ya da bir yıllık süreyi esas alır. Stratejik planlama, bugünün işlerinden yarının işlerine giden optimal yolların seçilme sürecidir. Stratejik planlama, beş aşamalı bir sistematik süreçtir. Stratejik planlamanın ilk aşaması, durum analizi veya çevresel değerlendirme olarak tanımlanan çalışmalardır. Durum analizi aşamasında; işletmenin güçlü ve zayıf yanların saptanması, dış çevredeki gelişmelerin işletmeye getireceği fırsat ve tehlikelerin belirlenmesi ana ilgi odaklarıdır. İşletmenin güçlü ve zayıf yanlarının saptanmasında yararlanılan yaklaşımlardan biri işlevsel analizdir. Bu yaklaşımla, işletmenin rakiplerine göreceli; pazarlama, üretim, finans, ar-ge ve yönetim işlevlerindeki nitel ve nicel özellikleri analiz edilir. İşletmenin içinde bulunduğu endüstrinin, rakiperin ve işletmenin mevcut ve geleceğe yönelik pozisyonunun saptanmasında yararlanılan diğer bir yöntem de portföy analizidir. Ekonomik politik, teknolojik, sosyal, ekolojik ve 225226 rekabet çevresindeki değişimlerin izlenmesi, potansiyel değişimlerin tahmini, işletme üzerine etkilerinin araştırılması ve doğru yorumu işletmenin gelecekte karşılaşacağı fırsat ve tenliklerin ortaya çıkarılmasına imkan sağlar. Durum analizi kısa bir ifadeyle, işletmenin mevcut konumu ve bu konuma nasıl eriştiğinin araştırılma sürecidir. Stratejik planlama da ikinci aşama, durum analizi bilgilerine dayalı olarak işletme amaçlarının belirlenmesidir Peter Drucker'a göre; pazar durumu, yenilik, verimlilik, fiziksel ve f inansal kaynaklar, karlılık, yönetici başarısı ve geliştirilmesi, toplumsal ve sosyal sorumluluk olmak üzere sekiz alanda amaçlar belirlenir. İşletme amaçları, nitel ve nicel olmak üzere iki grupta toplanabilir. Nitel amaçlar; işletmenin misyonunu, nicel amaçlar; f inansal terimlerle ölçülen ve belirli bir zaman boyutuna indirgenmiş özgün iş amaçlarını göstermektedir. Amaç belirlemede; işletmenin hizmet pazarının tanımlanması, senaryo yaklaşımı, boşluk yaklaşımı ve matris yaklaşımı yöntemlerinden yarar- lanılmaktadır. İşletme amaçları saptandıktan sonra üçüncü aşama; işletmenin sahip bulunduğu ve potansiyel alternatifleri ışığın da amaçları gerçekleştirmeye yönelik stratejileri formüle etmektedir. İşletmeler, üç stratejik seçenekle karşılaşmaktadır: Büyüme, istikrar ve süreklilik. Strateji formülasyonları, seçeneklere göre f arlılık arz eder. Matris yaklaşımı strateji formülasyonunda yararlanılan yöntemlerden biridir, ürünlerin pazardaki pozisyonuna göre büyüme, istikrar ve süreklilik stratejilerinin formülasyonun ölçüt ve yaklaşımlarının ortaya konulması matris yaklaşımının esasını oluşturmaktadır. İlk üç aşamada tamamlanan çalışmalarla işletmenin uygulamaya koyacağı faaliyet planı şekillenmiş bulunmaktadır. Faaliyet planı amaçların ve stratejilerin finansal sonuçlarını gösteren mali tablolarla bütünlük kazanır. Faaliyet planı uygulamalarının izlenmesi, plan verileri ile fiili neticelerin karşılaştırılması, sapmaların niteliğine göre planın revize edilmesi stratejik planlama çalışmalarının son halkasıdır. Stratejik planlar yıllık esasta hazırlanır ve global değerleri gösterir. Bütçe yöntemiyle yıllık plan verileri aylık veya üçer aylık ayrıntıya indirgenir. İşletmede esas alınan planlama modeline göre stratejik plan ile bütçe arasındaki organik bağ farklı şekilde kurulmaktadır. Bazı işletmelerinde, stratejik planın ilk yılı bütçe olarak düzenlenirken, bazı işletmelerde de bütçe, stratejik plana göre hazırlanır. Bütçeleme sürecinde satış, üretim, direkt malzeme, direkt işçilik, genel imalat maliyetleri, satın alma, dönem giderleri ve gelir tablosu bütçelerini kapsayan faaliyet bütçeleri ile yatırım, nakit ve bilanço bütçelerini kapsayan finansman ve yatırım bütçeleri düzenlenmektedir. Bütçeler, koordinasyon, kontrol ve başarı değerlemesine olanak sağlayacak tarzda düzenlemelidir. Çalışmanın üçüncü bölümünde, yukarıda belirtilen nitelikleri taşıyan bilgisayar uygulamalı planlama modelimiz tanıtılmıştır.