Türkiye'de 2000 yılında yapılan halka ilk arzlar: Ampirik bir inceleme

Bu çalışmada, ilk halka arzların yapılış süreci hakkında bilgi verilmiş, Türkiye ve ABD piyasaları karşılaştırılmış ve 2000 yılında yapılmış halka arzların 30 günlük bir dönem içindeki fiyat performanstan incelenmiştir. Uygulamada olay incelemesi metodu kullanılmıştır. Çalışmada ayrıca, halka arz süreci açıklanarak aracı kurumların süreç içindeki etkileri ortaya konmuştur Günümüzde, sermaye piyasasından en ucuz fon halka arzlar yoluyla elde edilmektedir. Şirketler, mevcut hisselerini satarak ya da sermaye artırımlarında ortaklarının yeni hisse alım haklarını kısıtlayarak yaptıkları halka arzlarla, sermayenin tabana yayılmasını sağlamakta ve düşük maliyetli fon elde etmektedirler. Şirketlerin halka açılması sırasında, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından belirlenen bir prosedür izlenmekte, ve bu süreç bir aracı kurum yönetiminde gerçekleşmektedir. Sürecin ve fıyatlandırmanın başarısı, halka arzın başarısını etkileyen en önemli faktörlerdir. Halka arzın bir aracı kurum aracılığıyla yapılması SPK tarafından zorunlu tutulmuş olmakla beraber, SPK aynı zamanda büyük halka arzlarda konsorsiyum oluşturulmasını istemektedir. Halka arz, yöntem itibariyle sermaye artırımı, ortak satışı, ya da iki yöntemin bir arada kullanılması gibi üç değişik metotla yapılabilir. Sermaye artırımı yöntemiyle gerçekleştirilen halka arzın geliri, şirketin kazanç hanesine yazılacağı için, ortakların ellerindeki hisseleri satmasıyla gerçekleştirilen ortak satışı ile halka arzdan daha çok tercih edilmektedir. Çalışmanın sonunda yer alan uygulamada, bu gerçek açıkça bulgulanmıştır. Halka arz edilen hissenin işlem göreceği ikincil piyasa da halka arzın performansı, dolayısıyla başarısı açısından önem taşımaktadır. Hissenin düşen bir piyasa içinde halka arz edilmiş olması, diğer unsurlar başarıyla yerine getirilmiş olsa da, halka ilk arz edilen hissenin fiyatının ikincil piyasada düşmesine sebep olabilir. Bu çalışmada incelenen halka ilk arzların bir kısmının yapılış zamanı Kasım krizine denk gelmiş ve bu hisseler ikincil piyasada büyük değer kayıplarına uğramışlardır. Bu açıdan, şirketin halka açılacağı doğru zamanı seçmesi de büyük önem taşır. Temel olarak, bir halka arzın başarılı olup olmamasının değerlendirilmesindeki en önemli kriter, hissenin piyasa fiyatının halka arz fiyatının altına düşmemesidir. Bunu engellemek ve arz edilen hisseyi satın alacak olan yatırımcının hisseyi piyasadaki diğer risksiz yatırım enstrümanlarından daha cazip bulması için, hissenin hesaplanmış fiyatına belli bir iskonto oranı uygulanır ki, buna 'düşük fiyatlandırma' denir. Çalışmada düşük fiyatlandırmayı etkileyen unsurlar üzerinde de durulmuş, uygulama bölümünde 2000 yılında halka arz edilen hisselerde düşük fiyatlandırma olup olmadığı bulgulanmaya çalışılmıştır. 2000 yılındaki halka ilk arzların ilk 30 günlük abnormal getirilen üzerinde yapılan çalışmada, genellikle bu hisselerin getirilerinin ilk üç gün için anlamlı olarak sıfırdan farklı olduğu, bu dönemden sonra yatırımcının karlılığının düşmeye başladığı gözlemlenmektedir. Gerçekten de, literatürde halka ilk arz edilmiş hisselerin uzun dönemde göstermiş olduktan kötü performanstan sıkça bahsedilmektedir. Bunun olası sebeplerine de çalışmada ayrıca yer verilmiştir.