Savunma sanayii işletmelerinde savunma programları ve maliyet yapıları

1990 1 1 yıllara geldiğimizde Dünya'da ülkelerin savunma ihtiyaçları için harcadığı kaynaklar yılda bir Trilyon USD'ı aşmıştır. Bu rakam ülkeler bazında bakıldığında yıllık hükümet harcamalarının yüzde 20'sine, Gayri Safi Milli Hasılanında yüzde 5'lerine gelmektedir. Kaynakların harcama şekli, savunma ihtiyaçlarını üreten ve satan işletmelerin özellikleri ve ülkelerin bu işe verdikleri özel önem, bu alanda özel yasalar ve uygulamalar doğmasına sebep olmuştur. Savunma piyasasında faaliyet gösteren ve ülkelerin savunma ihtiyaçlarını üretip, satan işletmeleri Savunma Sanayii işletmeleri diye adlandırabiliriz. Bu tezde, savunma piyasasındaki işletmelerin özellikleri, organizasyonları ve işletmelerin yaşamlarını sürdürebilmeleri için sağladıkları geliri elde ettiği sattığı malların fiyatlarını belirleme yönteminin savunma sanayii işi etmesindeki şekli ile ikinci dünya savaşından sonra ülkelerin oluşturdukları birlikler ve bu birlikler altında savunma ihtiyaçlarımda ortak üretimle karşılaşmak için gerçekleştirdikleri programlar incelenerek, tartışılmıştır. Tez giriş ve sonuç dışında üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümlerde savunma sanayii kavramlarının tanımı, savunma sanayiilerinin sınıflandırılmasını, savunma sanayiinin özellikleri incelenmektedir. Savunma sanayiinin konusu olan projelerin kapsamı, bu projelerin işletme için riski, kaynaklarının nasıl temin edileceği ve proje fiyatlandırmasındaki belirsizlik anlatılmaktadır. Savunma sanayiindeki işletmelerin örgüt yapısı, üretim sistemleri de bu bölümde incelenmektedir. Ayrıca Türkiye'de 214 savunma sanayiinin tarihçesi ve savunma sanayiinin ülke ekonomisine etkileri de bu bölümde tartışılmaktadır. İkinci bölümde, savunma sanayii işletmelerinde fiyatlandırma ve ödeme yöntemleri başlığı altında önce fiyat, piyasa ve fiyatlandırma kavramları incelenerek açıklanmaktadır. Savunma sözleşmeleri de bu bölümde incelenmekte, savunma sözleşmelerinin oluşum süreci ve savunma ile sivil sözleşmeler arasındaki farklılıklar tesbit edilmektedir. Dünyada savunma harcamalarında en önemli paya sahip ABD, Federal Almanya ve İngiltere'nin savunma sözleşmeleri için kullandığı özel yasalar ve yöntemler aktarılmaktadır. Ülkelerin oluşturdukları siyasi ve savunma birliklerinde savunma ihtiyaçlarımda ortaklaşa gidererek sinerji etkisinden yararlanmayı amaçlamaları ve bu ortak programların sözleşme yönetim sistemleri de bu bölümde incelenmektedir. Üçüncü bölümde, uluslararası savunma programlarının yapılış yöntemi ile ilgili üç örnek olay yer almaktadır. Bu örnek olaylar Türkiye'nin bu programlara yeni yeni ilgi göstermesi nedeniyle, farklı karakterde seçilmiştir. Birincisi araştırma ve geliştirme programıdır. Burada sekiz ülke sanayilerinin tek bir proje geliştirmesinde nasıl ortak çalıştıkları incelenmektedir. İkinci örnek olay Türkiye'de ABD desteği ile üretilen F-16 savaş uçaklarının bir parçasının yerli bir işletmede üretim programıdır. Son örnek olayda ise dört NATO ülkesinin savunmada standardı zasyona gitmek için seçtikleri bir silah sistemini ortak üretmek için oluşturdukları konsorsiyumun çalışma şartları ve bu çalışmada karşılaşılan ekonomik ve işlevsel zorluklar incelenmektedir. 215