İşletmelerde kriz yönetimi ve uygulamaya ilişkin bir model önerisi

Genel anlamıyla kriz; düzgün olmayan, ekonomik, sosyal, teknolojik, yönetim vb. gibi konularda reform gerektiren istikrarsız bir durumdur. Bir işletmenin rutin sistemini bozan ve aniden ortaya çıkan herhangi bir ani durum olarak ta tanımlanabilir. Son yıllarda dünyayı etkisi altına alan hiper rekabet rüzgarları Türkiye'yi de etkisi altına almıştır. Eskiden olduğu gibi, kitle üretimi çerçevesinde işletmelerin her ürettiklerini satabilmeleri zordur. Artık pazar savaşı sadece ülke içinde değil, global olarak dünya genelindedir. İşletmecilik dünyası dinamik bir yapıya dönüşmüştür. Bu dinamizmin gerisinde kalan ve ayrıca karşılarına çıkabilecek teknolojik ve kültürel değişimler, yasal tedbirler, kalifiye personel sıkıntısı, makina ve bilgisayar sistemindeki aksaklıklar, doğal afetler vb. kriz durumlarına hazırlıksız olmanın sonucunda krize anında müdahale edemeyen işletmelerde normal düzen bozulmakta ve kriz sürecine girilmektedir. Kriz yönetimini ciddiye almayan işletmelerin de bunu pahalıya ödedikleri görülmektedir. Bu yüzden işletmeler kriz yönetim sistemini öğrenip benimseyerek, alışılmamış durumların meydana getirdiği zararları minimuma indirmeli, hatta kriz ile birlikte ortaya çıkan yeni fırsatlardan yararlanabilmelidirler. Krizin nedeni ne olursa olsun iyi bir işletme yönetimi krizi tahmin edebilir ve krize karşı yönetim yapısını hazırlayabilir. Bu önlemlere rağmen işletme krize yakalanmışsa, bu kez kriz zamanı yönetim tedbirleri uygulanarak, fazla dağılmadan krizden kolay ve kısa sürede çıkılabilir. Kriz geçtikten sonra ise yeni duruma göre yapılanma politikası izlenebilir. Bu doğrultuda bu çalışmada, iyi bir işletme yönetiminin krizi tahmin edebileceği, krize karşı yönetim yapısı hazırlayabileceği görüşünden yola çıkılarak çalışma, üç bölümde ele alınmıştır. 109 Birinci bölümde krizin tanımı, türleri, nedenleri, özellikleri, şiddeti, olumlu ve olumsuz sonuçları ile kriz ve kriz yönetimi süreci konularına değinilmiştir. Çalışmanın özünü oluşturan ikinci bölümde, kriz dönemindeki işletme yönetimi üç boyutta incelenmiştir. İlk kısımda kriz öncesi işletme yönetim yapısının, krize kolay cevap verebilecek şekilde oluşturulması önerilmektedir. İkinci kısımda kriz zamanı işletme yönetimi, üçüncü kısımda ise kriz sonrası işletme yönetimi incelenmiştir. Üçüncü bölümde, konunun pekiştirilmesi açısından, krizi yönetip, kalıcı olmayı başarmış, Procter&Gamble, Johnson&Johnson, Pepsi Co ve Bank of America gibi işletmelerin çeşitli nedenlerin etkisiyle düştükleri krizler ve kriz yönetimini uygulamaları sayesinde başarıya ulaşmaları anlatılmıştır. Ayrıca uygulama çalışması olarak, ülkemizde gıda sektöründe faaliyet gösteren 17 işletmeden sağlanan veriler yardımıyla bu sektöre yönelik bir kriz yönetim modeli oluşturulmaya çalışılmıştır. Uygulama çalışması ile ilgili olarak; yapılan ön araştırmalar ve gerçekleştirilen firma görüşmeleri sonucunda, gıda sektöründe faaliyet gösteren hiçbir işletmenin yazılı bir kriz yönetim modeli bulunmadığı saptanmıştır. Bu noktadan hareketle; gıda ürünleri imalatçısı bir işletmeyi, krize götürebilecek unsurların neler olabileceği oluşacak potansiyel krizlere nasıl yaklaşılması gerektiği, bu krizden hangi grupların etkilenebileceğini ve bu krizlere ilk etapta ne tür çözümlerle yaklaşılması gerektiğini gösteren bir model önerisi oluşturulmuştur. Modeldeki izlenecek yol doğrultusunda, işletmelerin kendi mevcut durumlarını dikkate alarak, daha ayrıntılı bir kriz yönetim planı düzenleyebilecekleri düşünülmektedir. Önerilen modelin uygulanabilirliği, modelde belirtilen potansiyel kriz durumlarının gerçekleşmesi ile işletmelerin kriz yönetim modelini uygulayabilme kabiliyetine bağlı olduğundan mümkün olamamaktadır.