Yönetim muhasebesi açısından sistematik risk ile mali oranlar arasındaki ilişkinin analizi ve halka açık olmayan şirketlerde sistematik riskin tahmin edilmesi: Turizm sektöründe bir araştırma

Rekabetin olağanüstü boyutlara ulaştığı günümüz piyasasında işletmeler sürdürülebilirliklerini sağlayarak piyasa değerini maksimize etmek için yapı ve organizasyonlarına en uygun kararları vermek zorundadırlar. Piyasa değerinin maksimum kılınması ise risk ve getiri arasında denge kurulmasıyla mümkün olmaktadır. Diğer bir ifadeyle, firma değerini maksimum kılmak için getiriler olabildiğince artırılmaya, riskler ise en az düzeye çekilmeye çalışılır. Riski azaltmak için öncelikle işletmenin maruz kaldığı riskin düzeyi belirlenmelidir. Karar verme işlevini gerçekleştiren yöneticilerin, işletmelerini stratejik açıdan yönetirken ve uygun kararları alırken kullandıkları en önemli bilgi kaynağı, muhasebe verilerinden oluşturmaktadır. Muhasebe verilerinin sadece kaydedilmesi yerine, bu verileri işletmenin stratejik yönetilme sürecinde kararlar alma yolunda kullanmak, işletmelerin en önemli hedefi olmalıdır. Bu noktadan hareketle riskin ölçütü kabul edilen beta katsayısının hangi muhasebe verileriyle ve ne şekilde ilişkilendirileceğini bilmek, stratejik kararlar verebilme bakımından oldukça önemli bir hale gelmektedir. Bu alandaki çalışmalar incelendiğinde, çoğunlukla farklı finansal oranlarla sistematik risk ölçütü olan beta katsayıları arasında ilişkiler tespit edilmiş; ancak, çok az çalışmada risk tahmin modeli kurularak halka açık olmayan şirketlere uygulanabilmiştir. Ayrıca yine yapılan çalışmalarda risk, risk yönetimi ve yönetim muhasebesi konularının iç içe olduğuna ve araştırmacıların riskin yönetim muhasebesiyle ilişkisine yönelik çalışmalara daha fazla önem vermesi gerektiğine dikkat çekilmiştir. Ancak riskin hangi yönetim kararları açısından önemli olduğu henüz yeterince açıklığa kavuşmamıştır. Bu çalışmanın amacı; halka açık anonim şirketlerin beta katsayılarının, söz konusu işletmelerin mali oranlarıyla ilişkisinin düzeyini saptayarak bir beta tahmin modeli geliştirmek ve bu modeli halka açık olmayan anonim şirketlere uygulayarak tahmin edilen beta katsayısı aracılığıyla bu işletmelerin avantaj sağlayacak stratejik kararlar almasına katkı sağlamaktır. Bu amaca yönelik olarak, çalışmada öncelikle halka açık olan ve BİST Turizm sektöründe yer alan 12 şirketten süreklilik arz eden 9 tanesinin 2011- 2015 yılları arasındaki üçer aylık dönemler itibariyle finansal tablolarından elde edilen rasyolarıyla, FİNNET Analiz Expert'ten elde edilen aynı dönemlere ilişkin beta katsayıları panel veri analizine sokularak bir regresyon modeli oluşturulmuştur. Yapılan ilk analizde Cari Oran, Toplam Borç Oranı, Faiz Karşılama Oranı, Özsermaye Çarpanı, Satışların Logaritması ve Aktif Büyüme Oranı ile Beta arasında anlamlı ve pozitif, Asit Test Oranı, Uzun Vadeli Borç Oranı, Borçlanma Oranı ve Finansal Borç/Özsermaye Oranı ile ise anlamlı ve negatif bir ilişki bulunarak bir risk tahmin modeli kurulmuştur. Sonrasında kurulan modele halka açık olmayan şirket verileri dahil edilerek, halka açık olmayan şirketin riski tahmin edilmiştir. Son olarak yönetim muhasebecilerinin elde edilen beta katsayını hangi yönetim kararlarında kullanabilecekleri açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışma bulgularının gerek borsada işlem gören şirket yöneticileri, piyasa katılımcıları ve finansal sistemi düzenleyici kuruluşlar açısından, gerekse beta katsayısına ulaşmanın mümkün olmadığı ilk halka arz ve borsada işlem görmeyen şirketlerin satın alma veya birleşme işlemlerinde risk değerlendirmesi açısından yararlı olacağı kanısındayız.