Anonim şirketlerde avans kar dağıtımı

Eğer şirketler belirli bir süre için kurulmuş olsaydı, bu süreden önce pay sahiplerine ödemede bulunulmasına izin verilmeseydi ve pay sahiplerine sadece tasfiye bakiyesinden pay verilseydi, kar dağıtım hukuku anlaşılması daha kolay bir şey olacaktı. Ancak pay sahipleri, tasfiye bakiyesi değil düzenli kar payı ödemesi beklentisi içerisindedirler ve bu onların beklentileri karşılanmak zorundadır. Kar dağıtımından doğan ihtilaflar, şirketin yönetimine ve muhasebesine ilişkin problemler ile bunlardan daha fazla sayıda olan hukuki problemleri yaratmaktadır. Bu problemler, şirket yöneticilerinin, muhasebecilerin ve avukatların pek çok vaktini almaktadır. Gelişmekte olan piyasalarda kar dağıtım politikaları önemli bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu politikalar; nihai kar dağıtımı, ara kar dağıtımı ve avans kar dağıtımıdır. TTK'na göre her pay sahibi, kanun ve ana sözleşme hükümlerine göre pay sahiplerine dağıtılmaya tahsis olunan safi kazanca payı ölçüsünde yararalanma hakkına sahiptir (TTK nıd. 455 /1). Ana sözleşmede aksine bir hüküm yoksa kazanç payları, esas sermayeye mahsuben pay sahibibin şirkete yaptığı ödemeler ile mütenasiben hesap ve tespit olunur (TTK md. 456). Ülkemizde şirketin elde ettiği kazançtan ayrılan dört çeşit yedek akçe bulunmaktadır: kanuni yedek akçe, ihtiyari yedek akçe. fevkalade yedek akçe ve gizli yedek akçe. Bu yedek akçe hükümlerinin pay sahibinin kar payı hakkını sınırladığı şüphesizdir. Pay sahiplerinin kar payı hakkını sınırlayan diğer örnekler ile imtiyazlı paylar ile kurucular ile diğer kişilere tanınan özel avantajlardır. Türk hukukunda kar payı safi kardan dağıtılabilir. Safi kar ise yıllık bilançoya göre hesap olunacaktır (TTK md. 457 /1). Bunun sonucunda ise TTK sisteminde bulunan anonim şirketlerde avans kar dağıtımı yapılamayacaktır. 224 TTK'nun yılda birkaç kez karlarını dağıtan şirketlerin, her dağıtım için toplantıya davet edilmesi hükmü, ara kar dağıtımına izin verir niteliktedir. Ancak, bu hüküm, yukarıda bahsettiğimiz TTK md. 457/1, VUK md. 174/ 11 hükmü ve öğretide bulunan hakim görüş uyarınca uygulamaya girememiştir. SerPK'nun kar dağıtımına ilişkin hükümleri, esas olarak, halka açık anonim şirketlerde pay sahiplerinin birinci temettü hakkını güvence altına almaktadır. İçinde yaşadığımız yüksek enflasyon ortamında, halka açık şirketlerin pay sahiplerinin ara dönem kar payını ihtiyacını karşılamak ve sermaye piyasasının çekiciliğini artırmak amacıyla 4487 sayılı Kanun ile SerPK'da yapılan değişiklik ile halka açık anonim şirketlerde avans kar dağıtımı yapma olanağı getirilmiştir. Avans kar dağılımı, iş yılı sonunda dağıtılıcak olan nihai kar dağıtımından mahsup edilecektir. SerPK'nun konuyla ilgili hükmü (SerPK md. 15 /IV) avans kar dağıtımı yapabilmenin şartlarını belirlemekte, özel sorumluluk hali ve yönetim kurulu kararına karşı özel iptal davası getirmektedir. Ancak aceleyle yapılan SerPK düzenlemesinde nihai kar dağıtımının, avans kar dağılımını karşılayamaması durumunda pay sahiplerinin sorumluluğu düzenlenmemiş ve bu konu muallakta bırakılmıştır. SerPK'na göre avans kar dağıtımının uygulanma esaslarını SPK belirleyecektir. SPK bu konuda bir tebliğ tasarısı hazırlamış olup, bu tasarı henüz yürürlüğe girmemiştir. Avans kar dağıtımı düzenlemesi, içerdiği eksiklikler yüzünden kafaları karıştırmakta ve pek çok hukuki sorun arzedip. bugünkü haliyle ihtiyaçları karşılamaktan uzak gözükmektedir. 225Üç bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde, Türk Ticaret Kanunu, Sermaye Piyasası Kanunu ve diğer özel kanunlardaki kar dağıtım ilkeleri anlatılmaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde, avans kar dağıtımı tarifi ve benzer kavramlardan farklılıkları, avans kar payının avantajları ve dezavantajları, yabancı hukuk sistemlerindeki kar payı ve avans kar payı dağıtım sistemleri, bu sistemlerin ortaya çıkışı incelenmektedir. Üçüncü ve son bölümde, sermaye piyasası mevzuatımızda yapılan avans kar dağıtımı düzenlemesi ve bunun hukuki sonuçları belirtilmektedir. 226