İşletmelerde finansman departmanının organizasyonu ve Türkiye'deki uygulamalar

1950'ii yıllara. kadar finansman yöneticisinin temel görevi, muhasebe kayıtlarını tutmak. belirli dönem sonlarında finansal raporlar hazırlamak ve işletmenin ihtiyacını duyduğu finansal fonları saklamak idi. Çağdaş finansman yöneticisi ise bugün: a)Firmanın büyüklüğü ve büyüme hızı ne olmalıdır, b)işletme kaynakları çeşitli aktif kalemleri arasında nasıl dağıimalıdır, c)işletmenin amacı açısından en iyi sonucu verecek kaynak bileşimi nasıl sağlanmalıdır, d)Karların ne kadarı dividant olarak dağıtılmalıdır gibi sorunlara cevap verecek politikalar üretmekle sorumludur. Bu önemli değişikliklere aşağıdaki çevresel faktörlerin yol açtığı görüşü hakimdir: /' Büyük ölçekte firmaların çoğalması../f AR - GE harcamalarında ve dolayısıyla teknolojik rekabetteki artış,./f ürün ve pazar çeşitliliğinin artışı../f Büyümeye önem verilmesi, -J' Ulaştırma ve haberleşmedeki ilerlemenin uluslararası pazarları birbirine yakınlaştırması../f Rekabetin artışı ve kar marjlarının düşüşü,./f Firmalar arası birleşme ve füzyona eğilimin artması. Yukarıda. bahsi geçen faktörler, yeni yönetim tekniklerinin ortaya çıkmasını saklamaktan başka finans yöneticisinin işlevlerini de önemli ölçüde etkilemiştir. Bir örnek vermek gerekirse isletmelerin büyük ölçekte faaliyette bulunmalarının yol açtığı emir-komuta zorluklarını gidermek amacıyla merkeziyetçi yönetimden uzaklaşılarak merkezkaç tipi organizasyonlar kurulmaya başlanmıştır. Bu tip_v_ organizasyonlara Stretejik işletme Birimi adı veri linettedir. Yukarıda belirtildiği şekilde bir değişim geçiren finansman fonksiyonu bir organizasyonun amaçlarına yeterli bir şekilde gerçekleştirebilmesi için gerekli her türlü ödeme araç ve olanaklarını sağlayacak ve organizasyonun her türlü yükümlülüklerini süresinde yerine getirmesini mümkün kılacak biçimde para akışının yönetimi ve bunlarla ilgili işleri içerir. Finansal yönetim bir başka tanımıyla, en uygun miktar ve karışımdaki fonları en uygun fiyattan elde etmek ve bu kaynakları kullanarak, kaynakların maliyetinden daha çok getiri elde etmek olarak da tarif edilebilir. Bu tanımı dikkate alacak olursak finansal yönetimin içeriğini genel olarak finansman politikalarının saptanması,, finansal planlama, finan&lama, finansal denetim ve analiz olmak üzere dört başlık altında inceleyebiliriz. Bu genel kapsamı işletme bünyesine uyarlayacak olursak, finansman fonksiyonunu fi) Temel Finansal Fonksiyonlar, (2) Yardımcı Finansal Fonksiyonlar olmak üzere iki başlık altında toplayabiliriz. Genel olarak nakit ihtiyacının saptanması ve giderilmesi ile doğrudan ilgili olan temel finanse fonksiyonlar işleme varlıklarının yönetimi, net kar dağıtımının saptanması, nakit ihtiyacının belirlenmesi ve giderilmesi, gerekirse dış finansal kaynak temin edilmesi, finansal performansın denetlenmesi ve karşılaşılan özel sorunların çözümü gibi faaliyetleri içerir. Yardımcı finansal fonksiyonlar ise genellikle temel f inansal fonksiyonların sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi için gerekli rutin işlerdir, örneğin nakit hareketlerine nezaret etmek ve nakit dengesini korumak. dış finansman işlemlerinin bürokratik detayları ile ilgilenmek, kayıt tutmak ve rapor hazırlamak gibi işleri bu gruba dahil edebi liriz.-VI- Genellikle temel f inansal fonksiyonların icrası kurmay yetkilerle yürütülür. örneğin Finansman Müdürü dış- kaynak temin edilmesi konusundaki tavsiyelerini ilgili Genel Müdür Yardımcısı'na iletir ve uygunsa işletmelerin yetki devri durumlarına göre değişmekle beraber en tepe yönetici tarafından onaylanır. Yardımcı finansal fonksiyonların birçoğu ise doğrudan Finansman Müdürü'nün sorumluluğunda olabilir. Finans yöneticisi, görevini gerçekleştirirken belirli bir finansal amacı göz önünde bulundurmak zorundadır. Bu amaç işletmenin pazar değerini ya da anonim şirketlerde pay senetlerinin pazar değerini en yüksek düzeye ulaştırmaktır. Temel amaç işletmenin pazar değerini maksimum yaparak işletme sahiplerinin servetlerini en yüksek düzeye yükseltmek olduğuna göre, finans yöneticisi, fınans alanının fonksiyonlarını yerine getirerek kar ve riski en uygun biçimde dengelemeye çalışacaktır. Finansman fonksiyonun işletme içindeki yeri konunun ayrı bir yönünü oluşturmaktadır, işletmenin tepe yönetimine en yakın yöneticilerin, fino. nsman yöneticileri olduğu söylenebilir. Çünkü işletme ve dolayısıyla kazanılan ya da harcanan para ortakların parasıdır. ve para sahibi kişi kendi parasının kullanışını mümkün olduğu kadar yakından denetlemek ister. Bu doğal durum özellikle aile şirketlerinin organizasyonel yapısında etkilerini göstermektedir. Finansman fonksiyonunun üst yönetime yakınlığı her işletme için geçerli bir durumdur. Yine hemen hemen bütün yazarlar finansman fonksiyonunun merkezi olmasının gerektiğini belirtmişierdir. Ancak finansman fonksiyonunun ne kadar merkezi olması gerektiği ya da hangi durumlarda ne kadar merkezi olması gerektiği konusu belirsiz kalmıştır. Uygulamada birbirinden oldukça farklı durumlar görülebilmektedir. Finansman fonksiyonunun merkezi olup-VII- olmaması konusu aslında işletmelerin büyüklüklerine, kendine yetebili. rliklerine ya da yönetim anlayışlarına özellikle de sahiplerin tutumlarına bağlıdır. Tepe yönetim ya da sahipler kendine yetebilen şirketlerin yöneticilerinin fonların temini ya da değerlendirilmesi hakkında karar almak da serbest bırakabilir ve bunu da gerek işletmenin ve gerekse yöneticilerin performanslarının ölçülmesinde uygun bir yöntem olarak görebilirler. Aslında işletme bünyesindeki her yöneticinin ilgili olduğu finansman fonksiyonunu icra eden yöneticiler, işletme içindeki yerlerine göre çeşitli unvanlara sahip olabilirler, örneğin Finansman Müdürü, Mali ve idari işler Müdürü Finansman Genel Müdür Yardımcısı, Mali idari işler Genel Müdür Yardımcısı gibi unvanlar en çok rastlanılanlarıdır. 'Mali ve idari işler' unvanı aslında personel ve muhasebe fonksiyonlarını da içermektedir. Çünkü bazı işletmelerde personel ile ilgili işler henüz mevzuattaki zorunlulukların yerine getirilmesi aşamasındadır. Bu sebeple ilgili personel işleri söz konusu mevzuatla en ilgili yöneticinin sorumluluğuna verilmektedir. Diyebiliriz ki yurdumuzda finansman fonksiyonunun organizasyonu konusunda belli bir standart yoktur. Zaten olmasını da bekleyemeyiz. Aynı organizasyon şemaları ve aynı görev tanımlarının bütün şirketler için aynı sonuçlar vereceğini söylemek yanlış olur. incelemede görülmüştür ki organizsyon şemalarının görüntüsü aynı olsa bile unvanlar farklı olmaktadır. Bu unvanlarında aslında işletme kültüründen izler taşıdığını söyleyebiliriz.