İşletmelerde teknoloji kullanımı ve örgüt yapısı üzerine etkileri

Bu çalışmada, yeni teknolojilerin işletmelerin örgüt yapısı üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla, konunun teorik yönleriyle mümkün olduğunca kapsamlı bir şekilde incelenmesine çalışılmıştır. insanlar tarih sahnesine çıktıktan bu yana, çabalarını mal ve hizmet üretimi üzerinde sürekli olarak yoğunlaştırmışlardır. İnsan zekası yaratıcılığını ortaya koymuş, bilgi biriktirmiş ve teknikler geliştirmiştir. Bu gelişme, zaman içerisinde büyük sıçramalar yapmıştır. Bu süreç içinde mal ve hizmet üretiminin yöntemlerini, tekniklerini ve örgütlemesini kapsayan teknoloji; bir mal ve hizmet üretimi için gerekli bilgi, beceri ve deneyimlerin tümü olarak tanımlanmaktadır. Teknolojik gelişmeler; ekonomik ve toplumsal yapıdaki değişme ve dönüşümlerle karşılıklı etkileşerek, ilkel tarım döneminden sanayileşmeye, sanayileşmeden de en son içinde bulunduğumuz 'yüksek teknoloji' aşamasına yükselmiştir. Toplumların gelişimindeki itici güç olan teknolojik ilerlemeler, değişken ve belirsizliklerle dolu bir çevre içinde olan işletmeleri de etkilemektedir. İşletmeler açısından ele alındığında teknolojik yenilikler, mal ve hizmet üretiminin kalite ve miktarını arttıran, yeni endüstri 111112 dalları ve yeni iş alanlarını yaratan değişimlerdir. Teknik ve ekonomik yönden hızla değişen bu çevre içinde işletmelerin hayatiyetlerini devam ettirebilmeleri, kendilerinin de devamlı bir değişme içerisinde bulunmalarını gerektirir. Yeni bir teknolojinin işletmede kullanımıyla birlikte işletme içinde önemli değişiklikler görülmektedir. Yeni teknolojiler hem işin daha kolay ve etkin olarak yapılmasını, hem de yeni üretim süreç ve modelleriyle yeni mamullerin üretilmesini sağlar. Bütün bunlar, işletme içinde işlerin, örgüt yapısının ve insanların etkilenmesine neden olur. Yeni teknolojilerin işletmelere ve onların örgüt yapılarına olan etkileri araştırmanın ana konusunu teşkil etmektedir. Konuyla ilgili olması bakımından, yeni teknolojilerin uygulamasında işletme çalışanlarının ve çalışanların temsilcileri olan sendikaların tepkilerine de kısaca yer verilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde teknoloji kavramı ve bu kavramın çeşitli fonksiyonlarının işletmelerle olan ilişkisi genel olarak tartışılmıştır. Teknolojik yenilik, teknolo ji-otomasyon, teknolo ji-enf ormasyon ve bilgisayar teknolojisi gibi konular bu bölümde işletmeler açısından incelenmiştir. İkinci bölümde ise, çalışmanın ana konusu geniş bir biçimde ele alınmıştır. Teknolojinin örgüt yapısı 113 ile olan ilişkisi çeşitli araştırmaların sonuçlarıyla beraber ortaya konmuş ve bu ilişkinin işletmenin örgüt yapısı üzerine nasıl yansıdığı, örgüt yapısını oluşturan unsurlar esas alınarak incelenmeye çalışılmıştır. Üçüncü ve son bölümde ise, yeni teknolojilerin işletmelerde uygulanması sonucunda, personelin bu değişime gösterdiği tepkileri ve direnişleri kısaca ele alınmış; işletme yönetiminin bu direnişleri önleme tedbirlerinden bahsedilmiştir. Nihayet çalışma, yeni teknoloji uygulamalarına sendikalardan gelen tepkiler ve önerdikleri yöntemler konusu ile son bulmaktadır. Bu çalışma, teknolojik yeniliklerin yoğun olarak kullanımının, örgüt yapısının da buna uygun olarak düzenlenmesini zorunlu hale getirdiğini göstermektedir. İşletmelerdeki geleneksel dikey örgütsel yapı, yerini yatay örgütsel yapıya bırakmaktadır. Öte yandan, eğer işletmedeki teknolojik yenilik iyi işliyorsa ve geniş alanda pazar ihtiyaç ve değişimlerine cevap verebiliyorsa yapısall değişikliğe gerek olmayacaktır. Ancak sistemde aksamalar meydana geliyorsa bu durumda değişimin gerekliliği açıkça ortaya çıkacaktır. İşletmelerde yeni teknoloji kullanımı ile birlikte, bazen o işi daha önce yapanların yeteneklerini kullanma dereceleri ya azalmakta ya da bütünüyle yok olmaktadır. Bu durumda, yeni görev tanımları ortaya çıkmaktadır. Yeni 114 görev tanımları, işin yapısının veya yapılış şeklinin değiştirilmesi, çalışanlar üzerinde önemli etkiler yaratmaktadır. Diğer yandan, yönetim kademelerinde değişiklikler olmaktadır. İşletmenin personel sayısında hareketlenmeler gözlenmektedir. Faaliyetlerde bir takım standartlıklar meyda- na' gelmekte; yöneticiler ile yeni teknolojiler arasında bilgi boşluğu oluşmaktadır. Teknolojik değişim alışılmış iş ve yöntemlerin birden bire değişmesine neden olacaktır. Bu durumda çalışan personel de çıkar ve maharetlerini tehlikeye düşürmemek için buna karşı bir direnme gösterme durumunda kalacaklardır. Bu direnmeler ise, yöneticiler için birer sinyal olacaktır. Yöneticilerin, yeni teknoloji kullanımının başarılı olması ve direnişlerin azalmasını sağlamak için çeşitli tedbirleri almaları gerekecektir. Teknolojiden beklenen etkinin sağlanabilmesi, onun insan unsuru ile oluşturacağı entegrasyonun durumuna göre değişecektir. Teknoloji var olduğu müddetçe ve teknoloji ile çalışan insanlar da var olduğu müddetçe, bu insanların teknolojiden etkilenmesi ve bu bağlamda sendikaların yeni teknolojilere tepki göstermeleri de sürecektir. sssössssr