Ohio Eyalet Üniversitesi modeline göre yönetici hemşirelerin liderlik davranışlarının belirlenmesi

Liderlik; belirlenen amaçlara ulaşma yönünde birey ve grupların davranışlarını etkileme sürecidir. Lider ise; üyesi olduğu grubun amaçlarını belirleyen ve bu amaçların gerçekleşmesinde gruba en etkili biçimde yön veren kişidir. Liderlik davranışlarının tanımlanmasına yönelik birçok araştırma yapılmasına rağmen liderleri diğerlerinden ayıran özellikler açık olarak belirlenememiştir. Liderlik araştırmalarının çoğu genellikle üç kategoriye ayrılmaktadır: 'Bireysel özellikler yaklaşımı', liderlerin kişisel özellilerinin neler olduğu sorusuna yanıt aramaktadır. 'Davranış odaklı yaklaşım', liderlerden çok liderlerin yaptıkları davranışları tanımlamaya yöneliktir: Etkin gruplarda liderlerin hangi davranışları gösterdiklerinin incelenmesi, bu yaklaşımın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Davranışsal yaklaşım ile ilgili olarak Ohio Eyalet Üniversitesi araştırmacılarının geliştirdikleri liderlik ölçütü önemli bir adım olarak kabul edilmektedir. Araştırmacılar, değişik alanlarda uyguladıkları 'liderlik davranışını betimleme anketi' ile çeşitli liderlik davranışı boyutlarını tanımlamışlardır. 'Durumsallık yaklaşımları' ise liderliği çevresiyle bir bütün olarak değerlendirmeye çalışmaktadır. Tüm bu araştırmalar, ortak bir liderlik teorisi geliştirilmesini sağlamamakla birlikte, yönetim bilimciler, örgütlerin amaçlarına ulaşabilmesi için yöneticilerin aynı zamanda iyi bir lider olmaları gerektiğini kabul etmektedirler. Sağlık bakım hizmeti veren kurumlarda 'karar verme' sürecinde önemli görevleri bulunan yönetici hemşirelerin liderlik davranışlarının tanımlanması, hemşirelik bakım kalitesini doğrudan etkileyecektir. Buradan hareketle yapılan araştırmanın amacı; yönetici hemşirelerin liderlik davranışları ile ilgili olarak, hükmetme, yapıyı harekete geçirme, üyelik, temsil, bütünleştirme, aşağıdan yukarıya iletişim, yukarıdan aşağıya iletişim, tanıma ve ürerim boyutlarında kendilerinin ve astlarının görüşlerinin karşılaştırılmasıdır. 151 Araştırma, yönetici hemşirelerin liderlik davranışları ile ilgili olarak kendilerinin ve astlarının değerlendirmelerinin karşılaştırıldığı 'tanımlayıcı' ve 'analitik' bir çalışmadır. Araştırma, İzmir ili, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Hastanesinde görev yapmakta olan üst düzey ve orta düzey yönetici hemşireler ve astları ile yapılmıştır. Araştırmanın evrenini; Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Hastanesinde çalışan yönetici hemşireler ile onların astları oluşturmaktadır. Örneklem ise, 4'ü üst düzey, 22'sigorta düzey olmak üzere, toplam 26 yönetici hemşire ve 12'si üst düzey yönetici hemşirelerin, 22'sigorta düzey yönetici hemşirelerin astı olmak üzere toplam 66 hemşireden seçilmiştir. Araştırmaya toplam olarak 104 hemşire katılmıştır. Araştırmada kullanılan anket formu, Ohio Eyalet Üniversitesi araştırmacılarının geliştirdiği ve ülkemizde de kullanım alam bulan 'liderlik davranışını betimleme anketi'dir. Anket formunun geçerliğini ölçmek üzere, yönetici hemşireler ile astlarının yanıtlarına 'faktör analizi' uygulanmıştır. Liderlik davranışını betimleme anketinin günenilirliğini saptamak için, yönetici hemşireler ile astlarının her bir ifadeye verdikleri yanıtların 'madde istatistiği' yapılmıştır. Anket formu, hem yönetici hemşirelere hem de astlarına verilmiştir. Verilerin analizi, Ege Üniversitesi Bilgisayar Araştırma ve Uygulama Merkezinde, SPSS programında yapılmıştır. Üst düzey yönetici hemşirelerin liderlik davranışlarının belirlenmesine ilişkin kendilerinin ve astlarının değerlendirmeleri arasında 'bütünleştirme' boyutunda istatistiksel olarak önemli bir farklılık olduğu bulgulanmıştır. Üst düzey yönetici hemşirelerin liderlik davranışları ile ilgili olarak kendilerini değerlendirmeleri ile yaş, toplam yöneticilik çalışma yılı, toplam yöneticilik yılı, eğitim düzeyi, yönetici hemşirelere bağlı olan kişi ve birim sayısı arasında, =c = 0.05 düzeyinde önemli bir ilişki bulunmadığı saptanmıştır. 152 Orta düzey yönetici hemşirelerin liderlik davranışlarının belirlenmesine ilişkin olarak kendilerinin ve astlarının görüşleri karşılaştırıldığında, 'yapıyı harekete geçirme', 'üyelik', 'temsil', 'bütünleştirme', 'örgütleme', 'yukarıdan aşağıya iletişim', 'aşağıdan yukarıya iletişim', 'tanıma' ve 'üretim' boyutlarında istatistiksel olarak önemli bir fark olduğu bulgulanmıştır. Orta düzey yönetici hemşirelerin liderlik davranışlarının 'üretim' boyutu ile ilgili olarak kendilerini değerlendirmeleri ile toplam yöneticilik yılı arasında, cc = 0.05 düzeyinde önemli bir negatif ilişki bulunduğu saptanmıştır. Araştırmanın sonunda, yönetici hemşirelerin liderlik davranışları ile ilgili olarak kendilerinin ve astlarının katılımının sağlandığı toplantılar yapılması ve yönetici hemşirelere liderlikle ilgili eğitim verilmesi önerilmektedir. 153