Sermaye piyasası uyuşmazlıklarında yargı dışı çözüm yöntemleri

Finansal piyasalarda ortaya çıkan uyuşmazlıklar genel olarak karmaşık, çözümü özel ve teknik bilgiyi gerektirir niteliktedir. Bunun altında yatan temel nedenlerden bazıları, finans kurumları tarafından yürütülen faaliyetlerin hukuki niteliğinden kaynaklanan özellikler, finans piyasalarının teknik boyutu ve karmaşıklığı olarak sıralanabilecektir. Finansal hizmetler alanında yatırımcıların korunması bağlamında son dönemde hukukumuzda yeni yasal düzenleme çalışmalarına hız verilmiştir. Finansal uyuşmazlıkların çözüm sistemlerine ilişkin farklı yaklaşımlar ABD, İngiltere ve ülkemizin farklı yasal, düzenleyici ve yargı geçmişşinden kaynaklanır. Özellikle sınır-ötesi halka arzlar ve global ölçekte faaliyet gösteren yatırım kuruluşları karmaşıklaştıkça ve uluslararası sermaye piyasalarıyla iç içe geçtikçe yatırım kuruluşu-yatırımcı uyuşmazlıkları sıkça gerçekleşmektedir. Bu ortamda uyuşmazlıkların arabuluculuk temelli çözümü hukuk mahkemesine nazaran daha az formal ve düşük maliyetli bir yaklaşım sağlar. Çalışmamızın birinci bölümünde sermaye piyasası uyuşmazlıklarının taraflarına ve uyuşmazlık türlerine değinilmesini müteakiben ABD uygulama alanı bulan hedge fon uyuşmazlıklarında, vadeli işlemler ve yapılandırılmış tahvil uyuşmazlıklarında arabuluculuk faaliyeti uygulamalarına yer verilecektir. Bu suretle, sermaye piyasasında ortaya çıkması muhtemel uyuşmazlıklara ilişkin genel bir çerçeve çizilecek olup, özellikle Lehman Brothers'ın iflasından sonraki süreçte yapılandırılmış tahvillere ilişkin çözüm planı ayrıntılı biçimde açıklanarak, sermaye piyasası uyuşmazlıklarının çözümünde uygulanacak yol haritasının uyuşmazlıkların giderilmesine katkısı ortaya konulacaktır. Çalışmamızın ikinci bölümünde uyuşmazlıkların çözümünde Devletin başlıca fonksiyonları arasında yer alan yargı fonksiyonuna ve uyuşmazlık kavramına dair açıklamalarda bulunulacaktır. Sonrasında tahkim kurumunun alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri kapsamında değerlendirilebilirliği ve zorunlu arabuluculuk kavramlarına Avrupa Birliği ve Amerika uygulamasıyla karşılaştırmalı olarak yer verilecektir. Çalışmamızın üçüncü bölümünde ABD hukukunda Finans Sektörü Düzenleme Kurumu'nun idaresi altındaki arabuluculuk kurallarına ve çeşitli sermaye piyasası araçlarından kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümünde esas alınması gereken prensipler ortaya konulacaktır. Hukukumuzda sermaye piyasası uyuşmazlıkları açısından sektör arabuluculuk kuralları ihdas edilmediğinden, uyuşmazlık çözümünde Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu hükümleri esas alınacaktır. Çalışmamızın dördüncü bölümünde, İngiliz hukukundaki Finansal Ombudsman Hizmeti'nin, hukukumuzdaki Borsa İstanbul A. Ş. ve Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği incelemesiyle benzerlik taşıması nedeniyle, söz konusu kuruma karşılaştırmalı olarak yer verilmeye çalışılacaktır. Çalışmamızın son bölümünde ise yetkilendirilmiş kurumlarca verilen kararın itiraz mercilerince incelenmesinde nazara alınana hususlara, uygulamada karşılaşılan usuli sorunların değerlendirilme biçimi ve Sermaye Piyasası Kurulu kararlarının hukuki niteliğine bağlı olarak uygulamada ortaya çıkan uyuşmazlık konularına açıklık getirilmeye çalışılacaktır.