Sistematik risk ile firma finansal performansı arasındaki ilişki ve Türk sermaye pazarı üzerine bir inceleme

Bu çalışmanın birinci bölümünde finansal varlıklarla, riskin kaynakları ve tek bir finansal varlığın riskini ölçmede kullanılan finansal varlık değerleme modeli üzerinde durulacaktır. İkinci bölümde, sistematik risk ile firma finansal performansı arasındaki ilişki ve riski açıklamada önemli bulunan oranlar, teorik yönüyle incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası'ndaki 40 şirketin sistematik riskleri ile finansal performansları arasındaki korelasyonu araştırmaya yönelik regresyon analizleri ve sonuçlan yer almaktadır. Finansal varlık yaünmlannda risk, yaünmdan sağlanacak getirinin önceden bilinmemesi nedeniyle ortaya çıkmaktadır. Bu yönü ile hisse senetleri diğer yatınm araçlanna nazaran daha yüksek riske sahiptir. Risk, Finansal Varlıklan Değerleme Modeli aracılığı ile ölçülmektedir. Yatınm alanında, risk ile getiri arasındaki ilişkiyi göstermek amacıyla en çok kullanılan model olan FVDM, tek bir finansal varlık için uygun risk ölçüsü olan beta katsayısını tanımlayarak finansal varlıklann fiyatlandı- nlmasına önemli bir katkıda bulunmuştur. Toplam risk içerisinde önemli bir paya sahip olan ve yatınmcılar tarafından elimine edilemeyen risk türü olan sistematik risk, tüm finansal pazar- lan ve buralardaki finansal varlıklan etkiler. Bu yüzden yatınmcılar tarafından dikkate alınması gereken risk türü, sistematik risk ve onun göstergesi olan beta katsayısıdır. Beta katsayılarının yükselmesi, o hisse senedinin sistematik riskinin yükselmesi anlamına gelir. Riskin kaynaklarının bilinmesi, hedef risk seviyesine ulaşılmasını kolaylaştırır. Özellikle sermaye piyasası gelişmemiş ülkelerde, yatınmcıların risk ve karlılık konusunda yeterli bilgiye sahip olmadıktan ve spekülatif hareketlerin hakim olduğu görülmektedir. Bu tip sermaye piyasalarında, finansal varlık analizleri ile risk ve riskin kaynaklarının bilinmesinin önemi son derece fazladır. Beta katsayılarının zaman içinde değiştiği görülmektedir. Bu değişmeler ekonomik olaylarla birlikte firmaya özgü özelliklerden kaynaklanır. Firmaların aldığı finansal kararlar, bu firmaların sistematik riskini etkilemektedir. Firmanın faaliyet sonuçlarının sağladığı bilgiler, o firmanın hisse senedinin pazar değerine yansımakta ve beta katsayısının değişmesine yol açmaktadır. Dolayısıyla firma finansal performansı hakkında bilgi sağlayan finansal oranlar ile firmaya ait beta katsayıları arasında bir korelasyon olması gerekir. Eğer firmanın temel özelliklerine ilişkin bilgiler hisse senedi fiyatlarına yansıyorsa, beta ile bu temel değişkenler arasında bir ilişki var demektir. Bu da etkin bir sermaye pazarının gereklerinden biridir. Literatürde yapılan birçok çalışmada, beta ile bir şirkete ait finansal oranlar arasında önemli bir korelasyon olduğu bulunmuştur. Finansal oranlar beta katsayılarmdaki farklılığın önemli bir bölümünü açıklayabilmektedir ler. Beta ile finansal değişkenler arasındaki korelasyonun seviyesini etkileyen faktörler, bu konuda yapılacak çalışmalarda göz önünde tutulmalıdır. Firma finansal performansı ile makroekonomik olayların etkilerini yansıtabilen temel betalar, sistematik riski açıklamada, tamamen geçmişş dönem pazar verilerine dayalı olan tarihi beta katsayılarından daha başarılı bulunmuşlardır. Bu yüzden sistematik risk tahminlerinde temel betalar kullanılmalıdır. Temel betaların hesaplanması ile, gerek firma yöneticileri, gerekse yatırımcılar, firmanın sistematik riskinin finansal kararlardan nasıl etkilendiğini bilmeleri sonucu, firmaların gelecek döneme ilişkin sistematik risk seviyesini belirleyebilirler. Yatırım kararları, temel beta katsayılarının bi-linmesiyle daha etkin şekilde alınabilir. Bu nedenlerle birlikte, finansal kararların sağladığı bilgilerin, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası'ndaki hisse senedi fiyatlarına yansıyıp yansıtmadığını görmek amacıyla, İMKB'da hisse senetleri işlem gören 40 şirketin beta katsayıları ile bu şirketlere ait finansal göstergeler arasındaki ilişkinin belirlenmesine ve temel beta katsayılarının hesaplanmasına çalışılmıştır. Bu amaçla, önce şirketlerin beta katsayıları, ardından beta ile finansal oranlar arasındaki ilişkiyi bulmaya yönelik olarak daha önce yapılan çalışmalarda önemli bulunan oranlar arasından seçilen 15 finansal oran hesaplanarak çoklu regresyon analizine tabi tutulmuşlardır. Daha sonra, step-wise regresyon tekniğinin uygulanması sonucu önemli bulunan finansal değişkenler ile şirketlere ait beta katsayıları arasındaki ilişki, yine çoklu regresyon analizi aracılığıyla araştırılmıştır. Bunların sonucunda, beta ile finansal oranlar arasında 1986, 1987 yılların da hiçbir ilişki saptanamamıştır. Daha sonraki yıllırda ise, beta katsayıları ile şirketlere ilişkin finansal oranlar arasında istatistiki olarak anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Ülkemizdeki sermaye piyasasının gelişmesine paralel olarak yıllar itibariyle, beta ile finansal oranlar arasındaki korelasyonun seviyesinin yükseldiği saptanmıştır. Son yıllarda yapılan düzenlemelerle, şirketlerin faaliyetlerine ilişkin daha fazla bilgi yatırımcılara hızlı bir şekilde ulaşmaya başlamıştır. Dolayısıyla finansal oranların sağladığı bu bilgiler de hisse senedi fiyatlarına yansıtmaya başlamıştır. Ayrıca araştırmada esas alınan gözlem döneminin uzamasıyla beta ile finansal oranlar arasındaki korelasyonun seviyesi daha anlamlı hale gelmektedir. Sonuç olarak İMKB'ndaki şirketlerin beta katsayıları ile finansal göstergeleri arasında anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Firma riskine ilişkin bilgiler hisse senedi fiyatlarına yansıdıkça İMKB daha etkin bir pazar haline gelecektir. Bunun sonucunda, şirketlere ait temel değişkenlerle sistematik risk arasında istatistiki olarak daha anlamlı bir ilişki elde edilecektir.