Türkiye'nin dış ticaret yüklerinin taşınmasında kombine ulaşım sisteminin uygulanabilirliği ve bu amaçla kullanılacak bir konteyner gemisinin maliyet analizi

Giderek küreselleşen dünyamızda, birçok konuda olduğu gibi ulaşım şekillerinde de entegrasyona doğru hızlı bir kayış yaşanmaktadır. Uluslararası ticaretin büyük ölçüde değişimine yol açan ve klasik ulaştırma metodlarında ciddi bir -farklılaşma meydana getiren kombine taşımacılık, özellikle son yıllarda söz konusu globalleşmeye paralel olarak hızla yaygınlaşmaktadır. Bu nedenle, başta denizcilik kuruluşları olmak üzere ulaştırma ile ilgili tüm işletmeleri yakından ilgilendiren bu gelişmelerin ve özellikle kombine taşımacılığın tüm detayları ile incelenmesinde büyük yarar bulunmaktadır. Bu konuda yapılacak bir akademik çalışma hem işletmelerin ileriye dönük. faaliyetlerinde ve yatırımlarının yönlendirilmesinde, hem de ülkemiz menfaatleri ile ilgili en doğru kararların alınabilmesinde büyük katkı sağlayacaktır. Bu maksatla, 'Türkiye'nin Dış Ticaret Yüklerinin Taşınmasında Kombine Ulaşım Sisteminin Uygulanabilirliği Ve Bu Amaçla kullanılan çak Bir Konteyner Gemisinin Maliyet Analizi' başlığı altında topladığım tez çalışmamda yukarıda belirtilen konular ile ilgili ihtiyaç duyulacak tüm verilerin temin edilmesi hedeflenmiştir. Başlıca dört bölümde topladığım tezimin ilk kısmında kombine taşımacılığın gelişimi, unsurları, birimleştirilmiş yük ile '. ilişkisi, hukuksal boyutu ve söz konusu sistemin getirdiği avantaj ve dezavantajlar ortaya konulmuştur. 261 Kombine taşımacılığın denizyolu ile ilişkisinin incelendiği ikinci bölümde, depoların ve limanların durumuna geniş yer verilmiş ve bunların kombine taşımacılık içinde taşıdığı öneme dikkat çekilmiştir. Ayrıca dünya ekonomisi ve deniz ticaret -filosunun kombine taşıma sisteminin gelişimi ile olan doğrudan ilişkisi belirlenmiştir. Türkiye'nin kombine olarak taşınacak dış ticaret yükleri için Kullanılabilecek ulaştırma sistemlerinin analizinin yapıldığı üçüncü bölümde, öncelikle Türkiye'nin uluslararası ticaret hacmi detaylı olarak araştırılmış ve bu ticaret hacmi hem mal gruplarına, hem de ülke ve bölgelere göre detaylandırılmıştır. Ayrıca Türkiye başlangıç ve bitişli kombine taşımacılıkta kullanılabilecek karayolu, demiryolu ve denizyolu taşımacılığının geniş bir analizi yapılarak mevcut kapasite ve imkanlar belirlenmiştir. Yine bu bölümde kombi ne taşımacılık yapılması halinde, karayolu veya demiryolu ile taşınacak konteynerlerin, Türkiye içindeki bir noktadan belirlenecek bir aktarma limanına kadarki mesafe için tasıma bedeli cinsinden ayrı ayrı tespit edilmiştir. Kombine taşımacılığın denizyolu ayağının taşıma maliyeti ise dördüncü bölümde çok geniş bir perspektif içinde ele alınmış ve bu bedel konteyner gemisinin satın alınması veya kiralanması durumlarına göre çıkarılan F'ro-forma Gelir-Gider Tablo'larında ayrı ayrı tespit edilmiştir. Yapılan bu araştırmalar sonucu, demiryolu taşımacılığının ka- 262 rayoluna göre yaklaşık 2 kat ucuz olduğu, deniz yolundaki tasıma bedelinin ise kiralanması veya satın alınması koşullarına göre değiştiği, ancak ortalama olarak karayolundan 6,5, demiryolundan 4 kat ucuz olduğu, konteynerin -fiziksel özelliği ve tasıma maliyetlerinin yüksekliği nedeniyle büyük miktardaki kombine taşımalarda havayolunun kullanımının mümkün olmadığı görülmüştür. Ayrıca kambine taşımacılığın temel koşulları olan konteynerin ve denizyolu ayağının incelenmesi sırasında, konteynerizasyonun pek çok üstün yanının bulunduğu, bu tasıma kaplarının kullanımının oldukça yeni olduğu, gelecekteki taşımalarda konteynerlerin büyük oranda kullanılacağı, bu nedenle de denizcilik kuruluşlarının buna yönelmesin de büyük yarar bulunacağına dikkat çekilmiştir. özellikle konteyner kaplarının denizyolu ile taşınmasında önceleri genel amaçlı gemilerden yararlanılırken, son yıllarda full konteyner gemilerinin hızla yaygınlaştığı ve yıllar itibarıyla diğer gemi türlerinin toplam kapasitelerinde inişli çıkışlı değerler görülürken, konteyner gemilerinin hem sayılarında hem de kapasitelerinde düzenli bir artısın olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bu çalışmada, sefer bölgesi olarak kontinant hattının seçimi, ülkemizi çok yakından ilgilendiren söz konusu tasıma sekli ile ilgili çok sağlıklı verilerin elde edilmesine olanak sağlamıştır. Kontinant bölgesi çevresinde bulunan ülkelerin Türkiye'nin dış ticaretinde taşıdığı önem de, bu hattın seçiminde diğer belirleyici -faktör olmuştur. Çünkü, başta Almanya olmak üzere, Hollanda 263 Belçika, İngiltere, Danimarka, İsveç gibi ülkeler Türkiye'nin dış ticaretinde ilk on ülke arasında yer almaktadır. Türkiye'nin bu ülkeler ile olan ticaretinde tasman malların konteynere uygunluğu ve bu yük türlerinin kombine olarak taşınmasının sağlayacağı avantajlar da, konunun makro baz'daki değerlendirilmesinde diğer önemli faktörler olmuştur. Yukarıda yapılan açıklamalara paralel alarak, gerek konteyner kullanımının giderek yoğunlaşması, gerekse kombine taşımacılığın her geçen gün biraz daha rağbet görmesi nedeniyle, bu taşıma şeklinin denizyolu ayağında kullanılacak konteyner gemilerinin işle - timinin Türkiye'deki denizcilik kuruluşlarınca ciddi olarak araştırılmasının son derece yararlı olacağı görülmüştür. Bu durum ülkemizi makro bazda ekonomik, stratejik ve politik açıdan da yakından ilgilendirmektedir. Çünkü halen ana konteyner gemileri ile Amerika ve Japonya'dan getirilen konteyner yükleri Güney Kibrıs Rum Kesimi ve Yunanistan limanlarına boşaltılmakta ve bu limanlardan bölge ülkelerine dağılımı yapılmaktadır, özellikle ekonomik, stratejik, istihdam ve politik faktörler açısından büyük önem taşıyan bu ticaret güzergahına karşı, uygun nitelikteki Türk limanlarının, özellikle altyapı ve hinterland olarak çok uygun durumdaki Mersin limanının alternatif güzergah olarak ortaya konulmasında, ülkemiz menfaatleri açısından çok büyük yarar bulunduğuna dikkat çekilmiştir. 264