Esnek imalat sistemlerinin incelenmesi

Son 35 yıl içerisindeki tarih dilimi için çok çeşitli adlar kullanılıyor. Uzay çağı, bilgisayar çağı, enformasyon çağı gibi isimler bu alanlarda sağlanmış olan çok büyük gelişmeleri yansıtmaktadır. Bu alanların her birinde çok büyük gelişmeler sağlanmış olsa da bunların hepsi ortak bir temel üzerinde yükseliyor:Teknoloji Teknolojinin gelişmesi otomasyon imkanlarını arttırırken toplum içindeki değişim hızını çok büyük oranda yükseltmiştir. Bir taraftan otomasyonun gelişimi, diğer taraftan toplum isteklerinin gerek değişkenlik gerekse değişim hızı açısından büyük bir hareketlilik kazanması bu isteklere cevap verebilecek yeni üretim sistemlerinin gündeme gelmesine neden olmuştur. Esnek İmalat Sistemi bu açılardan işletmelerin isteklerine büyük bir oranda karşılık vermektedir. Esnek İmalat Sistemlerini konu alan tezim yedi bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde üretim, verimlilik gibi temel kavramlar kısaca gözden geçirilmekte, bir başka alt başlıkta ise endüstriyel düşüncenin gelişimi ve günümüzdeki işletmecilik konulan incelenmektedir. İkinci bölüm 'Esneklik' kavramı üzerinde yoğunlaşmıştır. Basit bir ifadeyle esneklik sistemin ortaya çıkan değişikliklere tepki verebilme yeteneğidir. Esneklik kavramının açıklanmasından sonra esnekliğe etki eden üretim faktörleri üzerinde durulmuştur. Reaksiyon süresinin uzunluğu, hiyerarşik kademelerin ve departman sayısının fazlalığı, geri beslemenin zayıflığı ve sistemin kompleksliği esneklikte azalışına yol açar. İkinci bölümün bir diğer ana başlığı esneklik kavramının üretim düşüncesine girişi üzerinedir. Philips firmasının imalat akış şekilleri üzerindeki değişiklikleri baz alarak hazırlanan bölüm 1975'e kadar, 1975- 1982 arası ve 1985 sonrası olarak üç alt bölümden oluşmaktadır. Tezin üçüncü bölümünde üretim sistemleri incelenmektedir. İlk olarak firmaların bir üretim sisteminden neler beklediği konusu ele alınmıştır. Bundan maksat konunun ana değişkenlerinin daha iyi anlaşılmasıdır. Daha sonra Sürekli üretim tipi incelenmiştir. İktisadi literatürde Ölçek ekonomisi olarak geçen sürekli üretim bu yönüyle de incelenmiş, ayrıca teknik yönden de sürekli ürerimin avantaj ve dezavantajları ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümün takip eden konusu Kesikli üretim üzerinedir. Sürekli ve Kesikli üretimin incelenmesinden sonra hacim ve esneklik olarak iki sistemin arasında bulunan Orta hacim/Orta değişkenlikteki üretim sistemlerine kısaca değinilmiştir. Tezin ana konusu olan Esnek İmalat Sistemi de bu gruba girmektedir. Çok büyük oranda bilgisayar teknolojisine dayanarak üretim yapan bu grup; İmalat Hücresi, Esnek İmalat Sistemi ve Özel İmalat Sistemi olarak üç değişik şekilde uygulanmaktadır. Dördüncü bölüm buraya kadar yapılan ön açıklama ve sınıflandırmalardan sonra Esnek İmalat Sistemlerinin detaylı bir incelenmesini içermektedir. İlk olarak Esnek İmalat kavramı açıklığa kavuşturulmakta ve bir Esnek İmalat Sisteminde bulunan ana özellik ve ekipmanlar sıralanmaktadır. Esnek İmalat Sistemlerinin çeşitli alt birimleri de burada açıklanmaktadır. Dördüncü bölümün bundan sonraki kısmında Esnek İmalat Sistemlerinde kullanılan teknik araçlar incelenmiştir. Nümerik kontrollü tezgahlar, Hiyerarşik bilgisayar kontrolü, Materyal Taşıma sistemleri burada ayrıntılarıyla işlenmiştir. Dördüncü bölümde daha sonra Esnek İmalat Sistemi uygulama örnekleri verilmiş ve sistemin avantaj ve dezavantajları üzerinde durulmuştur. Sistemin avantajları üç ana başlık altında incelenebilir. Bunlar Maliyetin Düşürülmesi, Esnekliğin Artması ve Pazar İhtiyaçlarına Yönelik Avantajlardır. Maliyet ııdüşürücü avantajlar şunlardır: İşçiliğin, ekipman maliyetlerinin minimize edilmesi makina kullanımının maksimize edilmesi, yan mamul stoğunun azaltılması, fabrika masraflarının azaltılması, maliyet muhasebesi kontrolünde artış, stok devrinin maksimize edilmesi ve üretimden alman bilgiler de artış. Esnekliğin artması yönünde ortaya çıkan avantajlar mühendislik bazındaki değişikliklere cevap verme, yığın hacminin minimize edilmesi, artan ihtiyaçlara cevap verebilirlik olarak sıralanabilir. Pazar ihtiyaçlarına yönelik avantajlar ise sipariş teslim süresinin minimize edilmesi, değişen isteklere cevap vermek, imalat kontrolünün minimize edilmesi, %100 kalite kontrolün sağlanması Endüstri Mühendisliği ihtiyacının minimize edilmesidir. Esnek İmalat Sisteminin Dezavantajları olarak ise kuruluş maliyetinin yüksekliği ve materyal taşıma sistemindeki veya merkezi bilgisayardaki muhtemel aksaklıkların bütün sistemi felce uğratması gibi faktörler sayılabilir. Beşinci bölüm 'Yeni Üretim Yaklaşımları-Teknikleri ve Esnek İmalat Sistemleri' adını taşımaktadır. İlk olarak üretim anlayışı üzerinde köklü değişimlere neden olan Tam Zamanlı Üretim kavramı üzerinde durulmakta ve avantajları ortaya konulmaktadır. Bir somaki konu başlığı 'Grup Teknolojisi' dir. Grup teknolojisi 'benzer olarak tanımlanmış ve gruplanmış parçaların üretim ve dizayn benzerliklerinden faydalanmak amacı ile ortaya konan bir ürün felsefesidir' şeklinde tanımlanabilir. Esnek İmalat Sistemlerinde üretilecek mamul ailesinin seçimi ya da üretimde uygulanacak yerleşim düzeni gibi birçok faktör Grup Teknolojisi anlayışıyla ele alınır. Esnek İmalat Sistemlerinin bilgisayarla bütünleşmiş bir uygulama olduğu göz önüne alınırsa, Bilgisayar Destekli Tasarım kavramı ile yakın ilişki içerisinde olduğu kolaylıkla farkedilebilir. Beşinci bölümün son ana başlığı, bu ilişkinin açıklanması ve uygulama özelliklerinin belirtilmesi için CAD konusuna ayrılmıştır. m