Türkiye ve Türk işletmeleri için farklı bir büyüme stratejisi: dış kaynak kullanımı

Bu çalışmada temel olarak iş dünyasında kuralların, iş yapma biçimlerinin ve işletme yapılarının artık değiştiği vurgulanmış, Türkiye'nin bugüne kadar büyümesini sağlayan sektörlerin rekabet güçlerinin zayıfladığı, dünyada yepyeni ve farklı sektörlerin büyümenin itici gücü olarak ortaya çıktığı anlatılmış ve değişen bu şartlarda Türkiye ve Türk işletmeleri için yeni bir büyüme stratejisi olarak 'dış kaynak kullanımı ' önerilmiştir. Ayrıca dış kaynak kullanımının bir ülke ekonomisinde yaygın bir şekilde uygulanması durumunda verimlilik ve karlılık artışı sağlayarak büyümeden, enflasyona, vergiden faize kadar birçok makro göstergede olumlu sonuçlar doğurduğu ifade edilmiştir. Bunu yaparken dış kaynak kullanımı yoluyla büyüyen ülkeler ve sektörler de kıyaslamalı olarak anlatılmıştır. Dünyanın önde gelen işletmeleri son dönemlere kadar çok sayıda şirket kurma ve çok sayıda sektörde faaliyette bulunma şeklinde stratejiler takip etmişlerdir. Günümüzde ise bu strateji değişmiş ve bir işletmenin birçok şirket kurarak tüm sektörlerde iş yapması ve üretim aşamalarının tamamını kendisinin gerçekleştirmesi başarısızlık için yeterli bir neden haline gelmiştir. Çünkü dünya artık uzmanlaşma dünyasıdır. Her sektör ayrı bir yoğunlaşma, odaklanma ve detay çalışması gerektirmektedir. Bu süreç neticesinde büyüklük kavramı da değişmiştir. Eskinin büyük ve hantal işletmeleri, küçülerek daha yalın, verimli ve uzman işletmeler haline gelmiş; önceleri işletmeler için pek olumlu görülmeyen küçülme, yeni dönemde rekabet avantajı sağlayan bir stratejiye dönüşmüştür. Diğer taraftan dünya küresel tedarik dünyası olma yolunda hızla ilerlemektedir. Daha önce bir malın tüm üretim aşamaları bir ülkede gerçekleşirken, ulaşım maliyetlerinin düşmesi ve iletişim teknolojilerinin gelişmesi ile birlikte bir malın üretim aşamaları parçalanmış, tüm dünyaya yayılmış ve birçok ülkede gerçekleşir hale gelmiştir. Hammadde bir ülkeden alınırken, imal edilecek ürünün parçaları başka ülkelerden alınmakta, bu parçaların montajı için gerekli olan yatırım malı da daha başka bir ülkeden alınmaktadır. Tüm bu sürecin sonunda imal edilen ürün ise uluslararası ticarete konu olmaktadır. Kısaca, bir nihai malı oluşturan ara ve yatırım malları, o nihai maldan daha fazla uluslararası ticarete konu olmaya başlamıştır. Bu da küresel anlamda oluşan işbölümünü ve tedarik zincirini ifade etmektedir. Küresel işbölümünün ve tedarik zincirinin genişlemesi sonucu, birçok gelişmekte olan ülke tedarik zincirinde yer almak ve ara malı üretimine yoğunlaşmak üzere stratejiler geliştirmişlerdir. Hazırlanan bu stratejiler dahilinde ülkeler öncelikli sektörlerini ve ürünlerini tespit ederek bunlara yoğunlaşmış, bu sektörlerde ve ürünlerde işletmelere teşvikler vermiş ve yine bu alanlarda teknoloji kapasitelerini genişletmeye başlamışlardır. Türkiye ise dünyada oluşan küresel tedarik zinciri içine otomotiv yan sanayi dışında dahil değildir ve bu konuda maalesef kapsamlı bir stratejisi yoktur. Çalışmanın amacı, değişen işletme yapıları ve dünyada oluşan küresel iş bölümü bağlamında, Türkiye'ye ve Türk işletmelerine farklı bir model önermek ve bir çıkış yolu göstermektir. Çalışmada dış kaynak kullanımının basit bir fasonculuk faaliyeti olmadığı, markalaşmanın bir süreç olduğu ifade edilerek; düşük katma değerli sektörlerde markalaşma, henüz mesafe kat edilemeyen yüksek katma değerli sektörlerde ise küresel tedarik zinciri içine dahil olacak şekilde dış kaynak kullanımı temelli bir sanayileşme ve kalkınma stratejisi Türkiye için çıkış yolu olarak önerilmiştir. Önerilen stratejinin temel başlıkları ve çerçevesi çizilmiştir. Yapılan çalışmanın kalkınma planı hazırlayanlara, sanayicilere, işadamlarına ve girişimcilere yardımcı olması ve katkıda bulunması ümit ve temenni edilmektedir.