İşletmelerde stratejik liderlik süreci ve Türkiye'deki özel dektör işletmelerinde üst düzey yöneticilerin stratejik liderlik uygulamalarına ilişkin bir araştırma

DOKTORA TEZ OZÜ İŞLETMELERDE STRATEJİK LİDERLİK SÜRECİ VE TÜRKİYE'DEKİ ÖZEL SEKTÖR İŞLETMELERİNDE ÜST DÜZEY YÖNETİCİLERİN STRATEJİK LİDERLİK UYGULAMALARINA İLİŞKİN BİR ARAŞTIRMA Senem BESLER İşletme Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eylül 2001 Danışman: Prof. Dr. Güneş BERBEROGLU Günümüzde işletmelerin gerek ülke sınırlan içinde gerekse uluslararası alanda faaliyetlerini sürdürebilmeleri ve keskinleşen rekabet ortamında ayakta kalabilmeleri, üst düzey yöneticiler tarafından alınan stratejik kararlara bağlıdır. Stratejik tercih ve kararlarıyla üst düzey yöneticiler, örgütsel başarının en kritik unsurlarından biridir. Bu durum, üst düzey yöneticilerin stratejik liderlik uygulamalarını etkinlikle nasıl gerçekleştirebileceklerini düşünmeleri gerektiğini ortaya koymaktadır. Stratejik liderlik, birbirleriyle etkileşimli yedi unsurdan oluşan bir süreçtir. Bu unsurlar; işletmeye stratejik yön verilmesi, temel yeteneklerin belirlenmesi, insan sermayesinin geliştirilmesi, yeni teknolojilerin etkinlikle kullanılması, değişime açık bir örgüt kültürünün yaratılması, etik uygulamaların davranışsal bir norm olarak kültüre yerleştirilmesi ve stratejik faaliyetlerin etkin olarak kontrol edilmesi. Bu araştırmanın amacı, ülkemizde özel sektörde faaliyet gösteren ve sektöründe lider olan işletmelerin üst düzey yöneticilerinin stratejik liderlik uygulamalarına ilişkin görüşlerini belirlemektir. Niteliksel olarak desteklenen bu araştırmada, İ. S. O.'nınIll belirlediği 1999 yılı Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu içinde, sektöründe ilk on içinde yer alan işletmelerden ikisinin üst düzey yöneticileriyle yan-yapılandınlmış görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen veriler ise, tümevarımsal veri analizi tekniğiyle analiz edilmiştir. Tümevarımsal veri analizi sonucunda temalar haline dönüştürülen veriler, araştırmanın bulgularını oluşturmuştur. Bulgular, kendileriyle görüşme yapılan sekiz üst düzey yöneticiden yedisinin vizyon oluşturma ve paylaşılmasını sağlama konusunda yeterli olduklarını göstermiştir. Yine üst düzey yöneticilerin ifadelerinden, insan kaynaklan yönetiminin değerini bildikleri, eğitim çalışmalarına gereken önemi verdikleri ve stratejik amaç ve hedeflere uygun teknolojik yatırımlar yaptıkları anlaşılmıştır. Bulgular ayrıca kendileriyle görüşme yapılan üst düzey yöneticilerin stratejik faaliyetleri etkin olarak kontrol ettiklerini destekler niteliktedir. Bu olumlu olarak nitelendirilebilecek stratejik liderlik uygulamalarının yanında, bazı üst düzey yöneticilerin kalan diğer uygulamaları etkinlikle yerine getirdiklerine ilişkin ifadelerine rastlanılamamıştır. Bulgular, her bir üst düzey yöneticinin sistematik ve düzenli bir şekilde işletmesinin temel yeteneklerini belirleyemediklerini göstermiştir. Aynı şekilde, değişime açık bir kültür yaratma çabası içinde olmalarının yanında bazı yöneticilerin yaratıcılığı geliştirme konusunda yeterli olmadıkları anlaşılmıştır. Son olarak da bazı yöneticilerin uygulamaya dönük etik program ve politikaları oluşturmaya ilişkin ifadelerine rastlanılamamıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular, stratejik liderlik uygulamasının iyileştirilmesine yönelik önerilerin geliştirilmesini sağlamıştır. Bu durum ise, kendileriyle görüşülen bazı üst düzey yöneticilerin stratejik liderlik uygulamalarını geliştirmeleri gerekliliğini ortaya koymaktadır.