Tahvillerde derecelendirme ve çimento sektörü üzerine bir deneme

Derecelendirmeyi, menkul kıymet ihraç eden kuruluşların ihraç ettikleri borçluluğu temsil eden menkul kıymetlerin tedavülde kaldığı süre içerisinde anapara ve faiz ödemelerinin zamanında yerine getirilebilmesi hakkında verilen tarafsız bir yargı olarak tanımlayabiliriz. Derecelendirme bu işlevinin yanı sıra ihraç edilen menkul kıymetin ve menkul kıymeti ihraç eden kuruluşun riskinin belirli bir mantık çerçevesinde diğer menkul kıymetlerin ve kuruluşların riskine göre sınıflandırılmasını da kapsamaktadır. Yukarıda kısaca tanımını vermiş olduğumuz derecelendirme işleminin fonksiyonlarını aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz. 1. Tahvil derecelendirmesi ihraççı firmaların mali sorunlarla karşılaşmaları halinde meydana gelebilecek anapara ve faiz ödeme güçlüklerinin, gecikmelerinin ya da menkul kıymetlerin piyasa değerinde meydana gelebilecek değer kaybı olasılıklarının bir göstergesi olma durumundadır. Kısaca menkul kıymet alınıp satılması veya portföyde tutulmasına ilişkin kararların alınmasında risk faktörlerinin değerlendirilmesi bakımından kolay ve çabuk bir referanstır. 2. Muhtelif borçluların ve/veya bunların ihraç ettiği menkul kıymetler için ortak bir kriter oluşturulmasında ve riskin tesbitinde belirli bir standardizasyon sağlar. 3. Menkul kıymetlerin ikincil piyasalarda işlem görmesi bakımından önemli bir göstergedir. 4. Borçlular ve bunların ihraç ettiği menkul kıymetler bakımından mukayeseli bir çalışma yapma imkanı verir. 5. Bilgilerin geniş bir yatırımcı kitlesine yayılması ile borçluların gidebileceği sermaye piyasalarını ve dolayısı ile finansman kaynaklarım artırır, işbölümünün ve ihtisaslaşmanın giderek arttığı ve önem kazandığı dünya ekonomisinde yatırımlara ilişkin değerlendirilmeleri kendi imkanları ile yapmak isteyen yatırımcı sayısı zamanla azalmıştır. Çok büyük finansman kuruluşları dahi bu analizlerin gerektirdiği maliyetlerden kaçmak istemektedirler. Derecelendirme firmaları yatırımcılara daha az maliyetle daha fazla bilgi sağlamaktadırlar. 6. Yatırım kararlarım daha güvenilir bir temele dayandırarak menkul kıymetlerin fiyatlarının daha ekonomik ve istikrarlı oluşmasını sağlarlar. 7. Sermaye piyasasının en önemli fonksiyonlarından olan kamunun aydınlatılması ilkesinin başlıca araçlarından biri durumundaki derecelendirme sermaye piyasalarında güven unsurunun yerleşmesinde etkili bir rol oynar. Derecelendirme; sermaye piyasalarının etkin, istikrarlı ve güvenilir biçimde çalışmasını sağlayan, özellikle piyasaya sunulan bilgileri zamanında ve doğru biçimde analiz etme konusunda yetersizlikleri bulunan bireysel, küçük tasarruf sahiplerini koruyan ve kamuyu aydınlatma fonksiyonunun işlerliğini kolaylaştıran, sermaye piyasasının yardımcı kuruluşlarının en önemlilerinden biridir. Tahvillerde derecelendirme konusunda yapılan bu çalışmanın ilk bölümünde tahvillerle ilgili genel bilgilere yer verilmiş, daha sonra derecelendirmeyle ilgili açıklamalar yapılmış ve Standard & Poor's ve Moody's tarafından uygulanan derecelendirme yöntemlerine yer verilmiş, ikinci bölümünde ise tahvil derecelerinin tahmininde kullanılan yöntemlere yer verilerek hisse senetleri İstanbul Menkul Kıymetler Borsası'nda işlem gören ve çimento sektöründe faaliyet gösteren 15 şirketin geçmişş üç yıla ilişkin mali tablolarından yararlanılarak bu şirketler derecelendirilmeye çalışılmıştır.