İşletmenin yakın çevresi ile işletme performansı arasındaki ilişkiler ve bir araştırma

öz Organik bir sisteme benzeyen işletmeler, kendilerine ait çevre içinde belirli bir yere sahip olmak için onunla ilişki kurmak zorundadırlar. Çevre ile devamlı etkileşim halinde bulunan işletmelerin çevrelerinde ortaya çıkan değişim ve gelişimlerin dışında düşünülmesi olanaksızdır. Çünkü, işletmeler içinde bulundukları çevreye uyum sağlayabildikleri ölçüde yaşama ve gelişme gücüne sahip olabilirler. Tarih boyunca toplumlar, ortaya çıkan değişim ve gelişmeler içinde varlıklarını sürdürmüşlerdir. Ancak, çağımızda değişmenin hızı ve kapsamı önceki dönemlerde görülmemiş boyutlardadır. Çok hızlı yaşanan değişim ve küreselleşme, toplumsal sistemin tüm alt sistemlerini, bireylerini ve kurumlarını etkilemekte, temel niteliği değişme ve dinamiklik olan bir çevre oluşturmaktadır. Sürekli değişim gösteren çevresel koşullar, işletmelerin faaliyetlerini zaman zaman doğrudan, zaman zaman ise dolaylı şekillerde etkilemektedir, işletmeler, içinde bulundukları hem küresel çevrenin hem genel çevrenin hem de yalan çevrenin etkilerini hissederler. Bu etkiler, bazen işletmeler için tehdit içerirken bazen yeni fırsatlar sunabilmektedir. Yöneticilerin sistematik olarak işletmenin mevcut strateji ve amaçlarım etkilemesi açısından çevrenin, özellikle de işletme üzerinde en büyük etkiye sahip olan yakın çevrenin yarattığı fırsat ve tehlikeleri izlemesi gerekmektedir. Rekabet konusunda en ayrıntılı araştırmaları gerçekleştiren Michael E. Porter, yaptığı birçok çalışma ile ülkelerin uluslararası rekabet yeteneğini yeni bir kuram içinde açıklamaya çalışmıştır. Porter'in uzun yıllar süren ampirik ve kuramsal çalışmaları sayesinde firma ve sektör düzeyindeki uluslararası rekabet gücünün tanımı ve analizi eksiksiz bir çerçeve içinde yapılabilir hale gelmiştir. Porter, yöneticilerin faaliyette bulunulan sektörü ve rakiplerini, dolayısıyla endüstri çevresindeki fırsat ve tehditleri analiz edebilmeleri için 'Beş Güç Modeli' olarak bilinen bir yöntem geliştirmiştir. Bu modele göre bir endüstri kolunda rekabet kurallarım belirleyen rekabetçi güçler arasında müşterilerin pazarlık gücü, tedarikçilerin pazarlık gücü, ikame endüstrilerin gücü, potansiyel rakiplerin gücü, mevcut rakiplerin gücü bulunmaktadır. Günümüze değin yapılan çalışmalarda işletme performansım incelemek için öznel ve nesnel birçok ölçütten yararlanılmıştır. Bu çalışmada nesnel performans ölçütleri kullanılmıştır. Literatürde yapılan çalışmalarda değişik performans ölçütleri üzerinde yoğunlaşılmış olmasına rağmen çok önemli bir bölümünde değişmeyen bir ölçüt vardır ki, o da karlılıktır. Çünkü, işletmelerin en önemli amacı kar elde etmektir. Performans anlayışının gelişimi sırasında ortaya çıkan ikinci ölçüt ise verimliliktir. İşletme performansının odak noktası olan verimlilik ölçütü, tüm dünyada büyük bir ilgi konusu olan ve hızla yayılan bir kavram olmuştur. Günümüz şartlarında ortaya çıkan diğer bir ölçüt kalitedir. Kaynakların verimli kullanımım sağlayan, ürün ve hizmetlere kullanım uygunluğunu kazandıran, müşteri gereksinimlerine uygun üretim ve hizmet anlayışım egemen kılan ve böylece işletmelerin kamusal sorumluluklarım da olumlu olarak gerçekleştirmelerine olanak sağlayan bir performans ölçütü olan kalite, bu anlayış çerçevesinde gerçekleştirildiğinde işletme performansına büyük katkı sağlamaktadır. Çevre-organizasyon ilişkisi konusunda yapılan çalışmaların büyük bir çoğunluğunda çevrenin işletme performansı üzerinde etkili olduğu ileri sürülmüştür. Ancak, bu ilişkinin alüminyum sektöründeki yansıması üzerine detaylı çalışmalar bulunmamaktadır. Bu bağlamda alüminyum sektöründe işletmenin yakın çevresini oluşturan unsurlar ile işletme performans ölçütleri arasındaki ilişkinin belirlenmesine yönelik olarak gerçekleştirilen çalışmada anket çalışması yapılmış, Talsad'a üye 97 kişiye gönderilen anket sonuçlarının değerlendirilmesinde korelasyon analizleri kullanılmıştır. Araştırmanın bulguları doğrultusunda işletmenin yakın çevresini oluşturan unsurlar ile işletme performans ölçütleri arasındaki ilişkiler tespit edilmiştir. Ayrıca başarıyı hedefleyen firmalara öneriler getirilmiştir. IV