Avrupa Birliği ve Türkiye'nin ekonomik ve sosyal göstergelerle karşılaştırması

Avrupa Birliği, 1997 yılında Lüksemburg'da gerçekleşen Avrupa Birliği Zirvesi sonrasında genişleme kararı almıştır. AB'ye adaylık başvurusu uzun yıllar öncesine dayanan, coğrafi konumu ve ekonomik ilişkileri itibarıyla AB genişleme sürecine kabul edilmeyi bekleyen Türkiye, beklentilerinin tersine bu sürece dahil edilmemiştir. Merkezi Doğu Avrupa ülkelerinden Çek Cumhuriyeti, Polonya, Macaristan, Slovenya, Estonya ve Kıbrıs Rum Kesimi için Mart 1998'de katılım süreci başlamıştır. Bulgaristan, Romanya, Litvanya, Letonya ikinci genişleme sürecine dahil edilmişlerdir. Bu çalışmada AB ülkeleri, MDA ülkeleri ve Türkiye'nin anlamlı göstergelerle kıyaslanması ve Türkiye'nin bu ülkeler içinde konumunun somutlaştırılması amaçlanmıştır. Çalışmada istatistiki bir mesafe ölçüsü olan Mahalanobis Mesafesi kullanılmıştır. Mahalanobis Mesafesi, değişkenler arası korelasyonun veya kovaryansın dikkate alındığı standart mesafe olarak tanımlanabilir. İncelemeye alınan tüm ülkelerin birbirlerine olan mesafeleri hesaplanmış ve yorumlar bu hesaplamalar temel alınarak yapılmıştır. Ülkeleri birbirleriyle kıyaslamak üzere temel alman kriterlerin seçimi yapılırken, Birleşmiş Milletler Gelişim Programının her yıl yayımladığı İnsani Gelişim indeksi' nin yanı sıra son dönem çalışmalarında ülkelerin gelişmişlik düzeyleri kıyaslanırken kriter olarak seçilen değişkenler ve görüşler de değerlendirilmiştir. Çalışmada iki uygulamaya yer verilmiştir. İlk uygulamada kriter olarak seçilen değişkenler; kişi başına GSMH, ortalama ömür, enflasyon oranı ve okullaşma oranları; ikinci uygulamada yer verilen değişkenler ise kişi başına GSMH, ortalama ömür, enflasyon oranı, ortaöğretim okullaşma oranı, kişi başına enerji kullanımı, özel tüketimin ortalama yıllık artışı, ortalama yıllık GSYİH hacmi büyümesi, doktor başına düşen nüfus, bebek ölüm oranı, şehirleşme oranı 'dır. Uygulamaların yapıldığı yıllar belirlenirken AB'nin genişlemeye uğradığı yıllara olan yakınlığa dikkat edilmiştir. Belirlenen yıllarda incelenen ülkeler, ilgili yılda AB'ye katılan ülkeler, AB ülkeleri ve Türkiye'dir. Örneğin 1992 yılı verileri seçilirken 1995 yılında Avusturya, İsveç ve Finlandiya'nın AB'ye girişi belirleyici rol oynamıştır ve bu yılın sonuçları değerlendirilirken özellikle Avusturya, İsveç ve Finlandiya'nın sonuçlan için grafik çizimi yapılmıştır. Çalışmada incelemelerin yapılıdığı yıllar 1983, 1986, 1992 ve 1996 yıllarıdır. Ayrıca AB ortalaması da bir ülke olarak görülmüş ve tüm yıllar için yapılan hesaplamalara dahil edilmiştir. vuÇalışmada, Lüksemburg Zirvesi sonrasında AB'ye katılım süreci ilk planda başlatılan MDA ülkeleri üzerinde özellikle durulmuş, 1996 yılı incelemeleri bu ülkeler üzerinde yoğunlaştırılmıştır. Sonuç bölümünde Mahalanobis Mesafeleri dal-yaprak ve kutu-nokta çizimleriyle özetlenmiştir. Bu çizimlerden yararlanarak çeşitli sonuçlara ulaşılmıştır. İlk uygulamanın sonuçlarına göre Türkiye zaman içinde seçilen kriterler temel alındığında AB ortalamasına yakınlaşmıştır. Değişkenlerin farklılaştırılmasıyla birlikte mesafeler genel olarak artmıştır. Bazı noktalarda iki uygulama birbirini desteklerken farklı sonuçların çıktığı noktalarda görülmektedir. Bu da ülkeleri kıyaslarken seçilen kriterlerin ne kadar yönlendirici olduğunu gösterir. Türkiye MDA ülkelerinden çok farklı bir konumda olmamasına rağmen AB'ye girişi geciktirilmiştir. Bu olay farklı boyutlarda incelenmeye değerdir. vıu