Öğrenen organizasyonlar ve Türk sanayinde bir uygulama örneği

Günümüzde sosyal, ekonomik, toplumsal, kültürel ve teknolojik alanda yaşanan değişim, iş dünyasını şekillendiren temel unsurlardandır. Globalleşme ve bereberinde getirdiği acımasız rekabet ortamı, bilgi toplumuna geçiş, bilgisayar ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmeler değişimin hızını ve boyutlarını giderek artan oranda değiştirmeye başlamıştır. işletmeler, değişen çevre şartlarında yaşamlarını sürdürebilmek için çeşitli yönetsel stratejiler geliştirmeye ve böylece değişime karşı yön almaya başlamaktadırlar. Yönetim düşüncesinin gelişimi incelendiğinde, özellikle Modern Yönetim Düşüncesiyle ortaya çıkan Açık Sistem Yaklaşımının, işletmeleri çevreleriyle sürekli etkileşim içinde bulunan, çevresini etkileyen ve çevresinden etkilenen, yaşayan-canlı varlıklar olarak nitelendirdiği görülmektedir. Bu kapsamda, sistemlerin dinamik bir yapıya sahip olduğu, yani, çevresel etkiler sonucu sürekli değiştiği gözlenmiştir. Açık Sistem olarak nitelendirilen işletmelerin faaliyette bulundukları ortam da sürekli değişen, dinamik özellikler taşımaktadır. İşletmeler, çevrelerini oluşturan bu dinamik ortamda varlıklarını sürdürebilmek, amaçlarına ulaşabilmek için çeşitli stratejiler geliştirmek zorundadırlar. Sistem Yaklaşımının çeşitli bilim dallarına uyarlanması sonucu, bir sistemin varlığını sürdürebilmesi için en az çevresindeki değişime eşit bir değişimi gerçekleştirmesi gerektiği ortaya çıkmıştır. Günümüzün acımasız rekabet ortamında, işletmeler için sadece değişime uyum sağlamak yeterli XIVolmamaktadır. İşletmelerin başarılı ve rekabetüstü olabilmeleri için değişimin ötesine geçmeleri ve değişimi yaratmaları gerekmektedir. Değişimi gerçekleştirecek temel unsur, insan ve sahip olduğu düşünme, yaratıcılık, öğrenme ve sinerji yaratma gibi yetenekleridir. Bu temel yetenekler sonucu ortaya çıkan bilgi ise, işletmeler için değişimin temel girdisini oluşturmaktadır. Bilginin yaratılması ise ancak işletme içinde öğrenen bireyler aracılığıyla gerçekleşebilmektedir. işletmelerin insan kaynağının sahip olduğu benzersiz nitelikler, özellikle 1970'li yıllardan sonra insanın, işletmeler açısından entelektüel bir sermaye, rekabet edebilmelerinde kilit eleman olarak değerlendirilmesini sağlamıştır. Bu kapsamda çalışanların öğrenme ve bilgi yaratma yetenekleri öne çıkmış ve örgütsel değişim için bir gerek şart olarak görülmeye başlanmıştır. Ancak bilginin yaratılmasında kullanılan öğrenme, bireysel boyutun ötesinde, örgütün bütününde gerçekleşerek, yani örgütsel öğrenmeyle etkinlik kazanmaktadır. Bu gelişmelerin ışığında çalışmalar, öğrenmenin örgütsel boyutu ve bütünsel bir öğrenme modeli olarak öğrenen organizasyonlar üzerinde yoğunlaşmaya başlamıştır. Değişimin ötesine geçebilmek için çevresiyle sürekli etkileşim kuran ve çevresinden sistematik olarak bilgi toplayan, bunları değerlendirerek kendi faaliyetlerine yön veren organizasyonlar varlıklarını ve rekabet avantajlarını sürdürecek organizasyonlar olacaklardır. Bu da ancak örgütlerin, öğrenen birer organizma veya 'öğrenen organizasyon' haline gelmeleri ile mümkün olabilecektir, öğrenen bir organizasyon, en geniş anlamıyla, geleceğini yaratma kapasitesini sürekli olarak geliştiren bir organizasyon olarak tanımlanmaktadır. Günümüzde işletmeler için, sadece ayakta kalabilmek önemli değildir, önemli olan, ayakta kalabilmeyi öğrenmek, yani değişen çevreye adapte olabilmeyi öğrenmektir. Bu açıdan değerlendirildiğinde, öğrenmenin örgütsel boyutu ve bir bütün olarak örgütün öğrenebilme yetenekleri gündeme gelmektedir. XVöğrenmenin yaşayan sistemler üzerinde değişim, sürekli gelişme ve rekabet üstünlüğü sağlama gibi stratejik öneminin anlaşılmasıyla birlikte, yönetim düşüncesinde öğrenen organizasyon kavramı, özellikle 1990'lı yıllardan itibaren önemli bir kavram olarak değerlendirilmeye başlanmıştır. Çalışmamızda öğrenen organizasyon yaklaşımı, yönetsel bir felsefe olarak ele alınıp, bir vizyon olarak incelenmektedir. Bu incelemede öncelikle örgütsel öğrenme ve öğrenen organizasyon yaklaşımları yönetsel bir temele oturtulmaya çalışılmıştır. Daha sonra, bu yaklaşımlar detaylandırılarak incelenmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda bireysel öğrenmeden, örgütsel öğrenmeye geçiş süreci, örgütsel öğrenmenin stratejik açıdan önemi, örgütsel öğrenmenin temel unsurları, örgütsel öğrenme süreci ve örgütsel öğrenmenin gelişmesini etkileyen temel faktörler üzerinde durulmaktadır. Öğrenen organizasyonların altyapısını oluşturan örgütsel öğrenme felsefesi incelendikten sonra, öğrenen organizasyonlar incelenecektir. Bu kapsamda, öğrenen organizasyonların doğuşu, temel özellikleri ve öğrenen organizasyonlarda çalışanların ve liderlerin özellikleriyle birlikte, öğrenme süreci ve temel öğrenme yetersizlikleri ele alınacaktır, öğrenen organizasyon yaratmaya ilişkin bir model önerisi de çalışma kapsamında sunulmaktadır. Çalışmamızın uygulama bölümünde ise, öğrenen organizasyon vizyonuna ulaşma çabası içinde bulunan bir kuruluşun uygulamaları incelenmektedir. Çalışmada uygulama örneği olarak, Sabancı Holding kuruluşlarından 1997 yılında Avrupa Kalite Yönetimi Vakfı'nın Küçük ve Orta Ölçekli işletmeler için düzenlediği Avrupa Kalite Büyük Ödülü'nü kazanan Beksa Çelik Kord Sanayi ve Ticaret A. Ş. seçilmiştir. Bu incelemede, Kuruluş'un yetkilileri ile yapılan görüşmeler, Kuruluşun dokümantasyon birimlerinde yapılan araştırmalar, çalışanlarla yapılan mülakat ve gözlemler esas alınarak, gerçekleştirilen uygulamalar incelenmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda öncelikle kuruluşun tanıtımı yapılmış, daha sonra ise kuruluşun Toplam Kalite faaliyetleri, iş mükemmelliği modeli, insan kaynakları yaklaşımı XVI ve öğrenen organizasyon yaklaşımı incelenerek bir değerlendirmesi yapılmaya çalışılmıştır. Sonuç bölümünde ise, örgütsel öğrenme ve öğrenen organizasyon yaklaşımlarının bir değerlendirilmesi yapılmaya çalışılmaktadır. Bu değerlendirmede Türk sanayi için çıkarımlar ortaya konmaya ve daha sonraki araştırmacılara yol gösterilmeye çalışılmıştır. XVII