Firma değerlemesinde muhasebe karlarının rolü: İMKB'de ampirik bir çalışma

Finansal raporlar yatırımcı ve diğer çıkar gruplarının firmanın değerinibelirlemelerinde kullandıkları en önemli enformasyon kaynaklarıdır. Bu nedenle finansal raporlar ile açıklanan enformasyonun fiyatlara olan etkileri ve bu enformasyonun yatırımcılarca ne şekilde değerlendirilip, kullanıldığı konusu deneyselmuhasebe araştırmaları alanında yıllardır incelenen konular arasında yer almaktadır. Şirket faaliyetleri ile ilgili işletme dışındaki çıkar gruplarınınbilgilendirilmesinde en yaygın ve ucuz iletişim aracı olan finansal raporlar, yatırımcıların firmayı değerlendirmede ihtiyaç duydukları enformasyonu sağlayarakhisse senetlerinin gerçek değerinin belirlenmesine ışık tutarlar. Çünkü firma yöneticileri için finans politikalarının belirlenmesinde firmanın gerçek değeri hayati önem arz ederken, yatırımcılar içinde yatırım zamanının uygunluğu konusunda karar verebilmek için hisse senetlerinin gerçek değerlerinin bilinmesi son derece önemlidir. Her iki tarafında doğru ve zamanlı karar alabilmesi, hisse senetlerinin gerçek değerlerinin bilinmesi veya tahmin edilebilmesiyle mümkün olabilecektir. Bu noktada finansal raporlar belirsizliği azaltan en önemli bilgi edinme araçlarıdır. Bu çerçevede çalışmanın amacı, finansal raporlar ve bu raporlarda aktarılanenformasyon içeriğinin yatırımcılarca firma değerinin belirlenmesinde nasıl kullanıldığını ve finansal raporlarla piyasaya aktarılan enformasyonun bir özeti olan kar rakamları ve unsurlarının firma değerinin üzerindeki etkisini incelemektir. Bu amacı gerçekleştirmek için 1992- 2003 döneminde İMKB'de işlem gören imalat ana sanayine dahil firmalar örneklem kapsamına alınmıştır. Belirlenen seçim ve eleme kriterleri uygulandıktan sonra 1447 firma-yıl gözleminden oluşan analiz verisi elde edilmiştir. Finansal raporlar ile açıklanan kar değerlerinin firma değerindeki değişimi yansıtan getirileri ne şekilde etkilediğinin araştırılması için hangi karrakamının piyasa değeri üzerinde daha etkili olduğunu belirlemek gayesiyle iki kademeli regresyon analizi uygulanmıştır. Daha sonraki aşamada iki kademeli regresyon analizinden elde edilen bulgular ışığında daha etkin olduğu anlaşılan dönem karı değeri esas alınarak getirilerin açıklanmasında karın etkisi değişim, düzey ve karma modeller açısından incelenmiştir. İnceleme sonucunda düzey modeliningetirilerin açıklanmasında ekonometrik olarak istikrarlı olduğu ve yüksek düzeydeaçıklayıcılık sağladığı gözlenmiştir. Ayrıca farklı portföy zamanlarında İstanbul Menkul Kıymetler Borsası'nda gözlenen, muhasebe karları ve hisse senedi getirileri arasındaki ilişkinin nasıl etkilendiği de analize konu olmuştur. Bulgulara göredüzey ve değişim modelleri açısından kar ve getiri arasındaki ilişkinin açıklanmasındabirden daha uzun portföy dönemlerinin esas alınması, her iki model açısından da önemli bir R2 artışı sağlamaktadır. Çalışmadan elde edilen sonuçlar son mali tablolardaki karların içerdiği enformasyonun, o dönemin hisse fiyatlarına tam olarak yansımadığı yönünde bulgular elde edilmiştir. Kar getiri ilişkisi açısından ele alınan diğer bir noktada kar/zarar ayrımıdır. Çalışma verisi üzerinde bu ayrıma göre yapılan analizlerde yatırımcıların hisse senedi fiyatlarını belirlenmesi sürecinde raporlanan zararları karlara oranla daha düşük bir ağırlıkla dikkate aldığını ve bu yüzden zarar-getiri ilişkisinin çok zayıf bir açıklayıcılık içerdiği gözlenmiştir. Buna karşı bulgular kar açıklamaları dikkate alındığında ilişkinin çok daha güçlendiğini ve kriz dönemlerindehisse senedi getirisi-kar ilişkisinin karını artıran firmalarda daha yüksek düzeydeaçıklayıcılığa sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma kapsamında düzey modeli açısından ilişkinin firma büyüklüğündennasıl etkilendiği de incelenmiştir. Firma büyüklüğü, getirilerin ve araştırma modelinin değerlendirilmesi için kontrol değişkeni olarak kullanılmış ve getirilerle firma büyüklüğü arasında negatif bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca kar-getiriilişkisinin firma büyüklüğüne göre modeller açısından anlamlı bir farklılaşmadoğurmadığı gözlenmiştir. Son olarak çalışmaya konu olan dönem içerisinde gerçekleşen ekonomik krizlerin kar-getiri ilişkisi üzerindeki etkileri incelenmiş ve kriz karşılaştırmaları yapılmıştır. Bu çerçevede 1994 krizinin karların enformasyon içeriği açısından 1999, 2000 ve 2001 krizlerinden ayrıldığı ve kar-getiri ilişkisi yönünden etkilerinin çok hızlıatlatıldığı gözlenmiştir. 2000- 2001 krizleri diğerlerine göre kar-getiri ilişkisi üzerinde anlamlı ve yüksek bir etkiye sahiptir. Diğer dönemlere göre kar-getiri ilişkisi bu dönemlerde zayıflamaktadır. 2002 ve özellikle 2003 dönemleri ilişki açısındantoparlanma dönemleri olarak gözlenmektedir.