Uluslararası petrol arama ve üretim şirketlerinde yatırım kriterlerinin değerlendirilmesi ve örnek uygulama

Petrol bugün Dünya'nın her noktasında aynı referans fiyatla satılıpalınabilen ve mübadele edilebilir ticari bir maldır. Bu nedenle dünyanınherhangi bir noktasında arz kaynaklarında meydana gelebilecek bir kesintitüm dünyayı etkilemektedir. Geçmişten bugüne yaşanan gelişmelere rağmen petrol dünya ekonomisi üzerinde hala çok önemli bir etkiye sahiptir. Örneğintaşımacılık sektörü %97 arasında petrole bağımlı olup petrol fiyatlarındakiyükselişlere üretimi kısarak cevap verme olanağı bulamamaktadır. Dünyadaki en büyük petrol tüketicisi olan Birleşik Devletler toplamtüketimin %25'ini yaparken ispatlanmış rezervlerin yalnızca %3'üne sahip bulunmaktadır. Buna karşılık Ortadoğu'daki petrol ülkeleri ispatlanmış petrol rezervlerinin %57-%65'ine sahiptirler. Önümüzdeki 10 ila 20 yıllık dönemdepetrole olan talebin düzenli olarak artması ve bugün 78 milyon varil olan günlük tüketimin %50 artışla 120 milyon varil olması beklenmektedir. Dünya ekonomileri petrol ihtiyaçlarını karşılama konusunda özellikle OPEC üyesiortadoğu ülkelerine bağımlıdırlar. Bu nedenle bu ülkelerin 2003 yılında 21 milyon varil/gün olan üretimlerini 2025 yılında 38 milyon varil/gün'eçıkarmaları beklenmektedir. Petrol sektöründe ilgili rezervlerin bulunmasından sonraki en önemli konular, petrol fiyatının, yatırım ve üretim maliyetlerinin ne olacağıdır. Petrolsatışından elde edilecek hasılatın, yatırım ve üretim maliyetlerinikarşılayabilmesi ve kar elde edilebilmesi, doğrudan petrol fiyatlarının hangi seviyede oluştuğu ile bağlantılıdır. Fiyat ve maliyet değişkenleriyle birlikte en önemli husus yukarıda değinildiği gibi, yapılan değerlendirmeler sonucuverimli bir rezerve ulaşılıp ulaşılamayacağıdır. Verimli bir petrol rezervibulunamadığı takdirde yapılan çalışmaların değeri sıfırlanacaktır. Petrol projelerinde, proje değerlendirme ve finansal yapının kontrolü, anlaşmanın imza aşamasında başlayıp, projenin ömrü boyunca sürmektedir. Yüksek riske sahip olan arama yatırımları, yatırımın her aşamasında risklerin analiz edilmesini gerektirmektedir. Böylece firma her aşamada beklentilerine ne kadar yaklaştığını veya yaklaşabileceğini ölçebilecektir. Bu nedenle, projeye başlarken yapılan varsayımlar doğrultusunda, finansal değerlendirme yöntemleri uygulanarak karlı olduğu düşünülen yatırım, projenin çeşitli safhalarında aynı yöntemlerle, gerçekleşmeler doğrultusunda değerlendirilmeye devam edilerek hedeflere ulaşma potansiyeli test edilir. Bu tezin birinci bölümünde, petrol ile ilgili tanımlamalar ve petrolün tarihi gelişimi, büyük petrol şirketleri ve petrol piyasasının genel görünümü ile ilgili bilgiler verilmektedir. Yine petrol ekonomisi ile ilgili çok sayıda istatistiki bilgi ve petrol şirketlerinin genel yapılanması da bu bölümde anlatılmaktadır. kinci bölümde petrol arama ve üretim faaliyetleri finansal yönden incelenmiş, ve uluslararası projelerde fisibilite çalışmalarında uygulanacak olan prensipler açıklanmıştır. Yine bu bölümde yatırım projelerine kredi veren uluslararası kredi kuruluşları ile ilgili bilgi verilmektedir. Üçüncü bölümde ise uluslararası bir proje ile ilgili bilgiler verilmekte ve ikinci bölümde izah edilen değerleme metodlarıyla projeninfizibilitesi hesaplanmakta ve değerlendirmeler yapılmaktadır.