Türkiye'de bağımsız denetiminin tam tasdik denetimi ile karşılaştırılması

Bağımsız denetim; finansal tablo ve diğer finansal bilgilerin, finansal raporlama standartlarına uygunluğu ve doğruluğu hususunda, makul veya sınırlı güvence sağlayacak yeterli ve uygun bağımsız denetim kanıtlarının elde edilmesi amacıyla, denetim standartlarında öngörülen gerekli bağımsız denetim tekniklerinin uygulanarak defter, kayıt ve belgeler üzerinden denetlenmesi ve değerlendirilerek rapora bağlanmasıdır. Tasdik, gerçek veya tüzel kişilerin veya bunların teşebbüs ve işletmelerinin yeminli mali müşavirlerce denetleme ilke ve standartlarına göre uygunluk yönünden incelenmesi, bu inceleme sonuçlarına dayanılarak tasdik kapsamına giren konuların ve belgelerin gerçeği yansıtıp yansıtmadığının imza ve mühür kullanmak suretiyle tespiti ve rapora bağlanmasıdır. Finansal tablolardaki bilgilerin güvenilir olmama olasılığından dolayı, bu bilgileri karar verme sürecinde kullanan işletmeyle ilgili tüm taraflar açısından, bu bilgilerin doğruluk ve güvenilirlik derecesi son derece önemlidir. Bu güvenin sağlanabilmesi, işletmeler tarafından hazırlanan finansal bilgilerin denetimi ile mümkündür. Denetimin etkinliği ise bağımsız denetim ile sağlanabilir. Ülkemizde bağımsız denetim alanındaki gelişim özellikle batılı ülkelerdeki gelişmelere nazaran yaklaşık yüzyıl gecikmeli olarak yasal bir statüye kavuşabilmiştir. Türkiye'de işletme denetimi, uzunca bir süre işletmeler üzerindeki devlet denetimi şeklinde sadece kamu denetçilerince gerçekleştirilmiştir. Ülkemizde bağımsız denetim, ekonomideki gelişmelere de paralel olarak ve dış dünyadan kaynaklanan zorunluluklar neticesinde ortaya çıkıp, gelişebilmiştir. Türkiye'de bağımsız denetimin başlaması ve gelişmesinde en önemli etken mali piyasalarda faaliyet gösteren banka ve diğer mali kuruluşların talepleri olmuştur. Öncelikle dış kredi kaynaklarından yararlanmak isteyen Türk firmaları muhasebe denetimi mecburiyeti ile karşılaşmışlardır. Bağımsız denetimle ilgili yasal zorunluluk ilk defa 1987 yılında bankalarla başlamış, halka açık şirketlerde zorunlu bağımsız denetimin başlama tarihi ise 1989 olmuştur. Bir taraftan da 1989 tarihli 3568 sayılı Yasa ile özel vergi denetimi şeklinde Türkiye'ye özgü olan tasdik denetimi müessesesi oluşturulmuştur. Türkiye, özellikle Avrupa Birliği'ne adaylık süreciyle birlikte 2000'li yılların başından günümüze çok hızlı bir değişim ve gelişim sürecine girmiştir. Bu kapsamda muhasebe ve denetim alanında da yasal ve yapısall önemli değişimler olmuştur. Bu konuda atılan en önemli adımlardan biri, 2011 yılında 6102 sayılı Yeni Türk Ticaret Kanunu'nun kabul edilmesidir. Yeni TTK'da işletmelerin denetimi ile ilgili önemli değişiklikler yapılmıştır. 2011 yılına kadar ülkemizde bağımsız denetimin gelişim süreci, SPK, BDDK ve EPDK gibi kamu kurumlarının kendi görev alanlarındaki sektörlerle ilgili ayrı ayrı düzenlemeleriyle, karmaşık bir şekilde ilerlemiştir. Ancak 6102 sayılı yeni TTK'yadayanılarak çıkarılan 02.11. 2011 tarih ve 660 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile bağımsız denetime yönelik düzenleme ve uygulamaları tek çatı altında toplamayı amaçlayan Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu kurulmuştur. Türkiye'de şu anda birbiri ile ilgili ancak birbirinden farklı iki bağımsız denetim çeşidi vardır. Uygulamada tasdik denetiminin bağımsız denetime nazaran daha ağırlıkta olduğu bilinmektedir. Bununla birlikte Türkiye'de bağımsız denetim alanında son derece önemli gelişmelerin yaşandığı bu günlerde, mevzuat ve uygulamalar sürekli değiştirilmekte, geliştirilmekte ve bağımsız denetimin kapsamı da gitgide genişlemektedir. Denetime olan ihtiyaç günden güne artmakta buna paralel olarak denetimin önemi de artmaktadır. Ülkemizde denetlenen bir ticari hayatın oluşması, kayıt dışı ekonominin kayıt altına alınması, bilgi için muhasebe ilkesinin hayata geçmesi, vergi gelirlerinin arttırılması, ülkemizin ekonomik açıdan kalkınması, dünyayla bütünleşmesi, uluslararası alanda güçlü bir aktör olarak yerini almasında bağımsız denetim ve ülkemize özgü tasdik denetimi son derece önemlidir. Çalışmada, öncelikle işletme, muhasebe ve bağımsız denetim kavramları teorik olarak incelenmiş olup, daha sonra Türkiye'de özellikle son gelişmeler ışığında, bağımsız denetim ve tasdik denetimi düzenleme ve uygulamaları ayrıntılı şekilde ele alınmıştır. Son olarak da birbirine benzer ancak birbirinden farklı her iki denetim biçiminin birbirleriyle ilişkileri, farklılıkları ve benzerlikleri yönüyle ortaya konulmaya çalışılarak, Türkiye'de genel olarak bağımsız denetimin topyekun bir bakış açısıyla genel bir haritası çizilmeye çalışılmıştır.