Tersanelerde planlama ve kontrol fonksiyonları

Tersanelerde işletme, en geniş anlamıyla çalışma şartlarının, çalışma yerlerinin ve personel yapısının, kısaca kuruluşun tüm organlarının, amaçlanan hedeflere varılabilmesi için, bir plan doğrultusunda organize edilmesidir. Yani kuruluşun fonksiyonlarını yerine getirmesini sağlayan bir olgudur. Planlama ise en geniş anlamı ile, ileride yapılacak işleri tutulacak yolları ve davranış biçimlerini önceden saptamaktır. Planlama ileriye dönük bir çalışma olduğundan daha ziyade tahminlere dayanır. Bu nedenle bazen planlamada yanılgıya düşmek olasıdır, işte bu yanılgıların üretime etkisini minimuma indirmek için bir kontrol mekanizmasına ihtiyaç vardır. Bu mekanizmanın amacı olayların planlara uyup uymadığını saptamak ve planda gereken değişiklikleri yapmaktır. Planlama ve kontrol mekanizmalarının sağlıklı işleyebilmesi için hedefler, izlenecek yollar ve üretim faktörleri çok iyi etüd edilmelidir. Bugün sanayide herhangi bir işin tipi, maksadı ve büyüklüğü veya küçüklüğü gözetilmeksizin planlaması, organize edilmesi, yönetilmesi ve kontrol edilmesi çok önemli bir faktördür. -1-Birçok faaliyeti ihtiva eden büyük projelerde hangi faaliyetin hangi faaliyetten önce veya sonra yapılmasının gerektiğini ve hangi faaliyetlerin paralel yürütülmesinin gerektiğini önceden tesbit etmek ve böylece faaliyetler arası bağıntıları bilmek projenin zamanının kısaltılmasında ve genel giderlerin azaltılmasında önemli rol oynar. Proje zamanının kısaltılması ve genel giderlerin azaltılması için şüphesiz çeşitli planlar üzerinde çalışılmaktadır. Bu çalışmaların bir tanesi de 20. yüzyılın son yarısında ortaya çıkan PERT/CPM tekniğidir. Bu teknik sayesinde projenin kontrolü mükemmel bir şekilde sağlanmaktadır. Böyle bir kontrolü temin için birçok faktörlerin bir araya gelmesi gerekir. Fakat bunlardan hiçbiri irtibat kadar önemli değildir. PERT/CPM en iyi irtibat vasıtasıdır. Çünkü bunlar bir projenin faaliyetlerinin karşılıklı ilişkilerini grafik olarak gösterirler ve sorumlukların nerede olduğunu kesin olarak belirtirler. Böylece proje zamanının kısaltılması ve genel giderlerin azaltılması başarılı bir şekilde gerçekleştirilmiş olur. Bu çalışmanın birinci bölümünü teşkil eden tersaneler hakkında genel bilgiler, tersanelerin gelişiminden başlayıp, tersanelerin başlıca bölümlerini, bir tersanedeki tesislerin neler olduğunu, bu tesislerin neleri kapsadığını içermektedir. Ayrıca personel için -2-gerekli olacak tesisler hakkında bilgiler de sunulmaktadır. Bunlar bir tersanede işçilerin yararlanması için sosyal tesislere gereksinme duyulduğu, çalışanların kötü hava şartlarında çalışabilmeleri için özel bir düzenleme gerektiği, irtibatın sağlanabilmesi için gerekli tesislerin bir plan dahilinde yapılması, ayrıca iş verimini göz önüne alacak şekilde ortamlar düzenlenmesidir. Bu bölümde incelenen diğer konu da tersanenin kurulmasında yer seçimidir. Çünkü yer seçiminde göz önüne alınması gereken bazı önemli hususlar vardır. Bu hususların, liman durumu, zemin sağlamlığı, gelişme durumu v. s., göz önüne alınması gerekmektedir. Son olarak birinci bölüm çeşitli tersanelerin yerleşim planlarını, tersanelerde sipariş alımının nasıl olduğunu ve sipariş akışını kapsamaktadır. İkinci bölümde gemi inşaatının imalat unsurları hakkında temel bilgiler verilip kademeler açıklanmaktadır. Gemi inşaatının imalat unsurları, genel imalat prensiplerini, imalat kademelerini, imalat öncesi ara kademeleri ve imalat akışını içermektedir. -3-Bu bölüm gemi inşaatının nasıl ilerlediğini ve niçin proje çalışmasının gerektiğini anlamamıza yardımcı olmaktadır. Çünkü bir gemi inşa etmek bile birçok faaliyeti aynı anda gerektirdiği için ister istemez proje çalışmasını şart koşmuştur. Üçüncü bölüm tersanelerin planlamasını ve kontrolünü içermektedir. Bu bölümde öncelikle kapasite kavramına değinilip, sırası ile personel planlaması ve üretim planlaması incelenmiştir. Bu bölümde tersanelerin kapasite planlarının yapılmasının niçin gerektiği açıklanmaya çalışılmış, iş kapasitesinin hesaplanması gösterilmiştir. Bir diğer önemli konu da planlamanın özelliklerini açıklamak, başlıca safhalarını göstermek, temel noktaları hakkında fikir vermek, önem ve yararlarını açıklamaktır. Ayrıca planlamanın yanında personelin gruplanması, personelin koordinasyonu ve personel planlamasının hedefleri de anlatılmaya çalışılmıştır. üçüncü bölümün diğer önemli konusu da tersanelerdeki fonksiyonlar ve organizasyon tipleridir. Bu konularda açıklandıktan sonra tersaneler için çok önemli olan kontrol üzerinde durulmaktadır. -4-Tersanelerde kontrolün önemi, kontrol sisteminin faktörleri, kontrol süreci anlatıldıktan sonra tersanelerin planlaması, üretim planlamasının amaçları ve kontrolün niteliği açıklanmaktadır. Bölümün sonunda ise planların uygulama teknikleri üzerinde durulmakta, GANTT, PERT/CPM ve Q-GERT analiz teknikleri kısaca açıklanmakta, avantaj ve dezavantajları gösterilmektedir. Dördüncü ve son bölümde ise planlama tekniklerinden biri olan PERT/CPM tekniğinin gemi inşaatına uygulanması anlatılmaya çalışılmaktadır. Bu bölümde önce PERT/CPM metodu hakkında kısa bir açıklama yapılıp, gemi inşaatındaki planlama kademeleri gösterilmiştir. Daha sonra tersanelerde uygulanan PERT/CPM tekniğinin avantajları ve sağlanan kazançlar hakkında bilgiler verilip, PERT/CPM tekniğinin esasları açıklanmış, tarifleri ve kaideleri hakkında bilgiler sunulmuş, takip edilecek yol, zaman hesapları ve hesap tablosu gösterilmiştir. Bölümün sonunda PERT/CPM tablosunun elle hesabı yapılarak açıklanmaya çalışılmış ve birkaç basit örnek verilerek PERT/CPM tekniğinin uygulanması gösterilmiştir. Son olarak bu bölümde anlatılanların ışığında PERT/CPM tekniğinin gemi inşaatına uygulanması ile elde edilen neticeler açıklanmaya çalışılmıştır. -5-