Ankara ilindeki serbest eczacılık kalitesinin iyi eczacılık uygulamaları ışığında değerlendirilmesi konusunda bir araştırma

1993 yılında yapılan 53. Uluslararası Eczacılık Federasyonu kogresinde Tokyo Deklerasyonu olarak kabul edilmiştir. GPP serbest ve hastane eczacılığı hizmetlerinin kalitesine dönük olarak hazırlanmış çerçeve ilkelerdir. Bu çalışma ile Ankara ilinde sunulan serbest eczacılık hizmet kalitesi GPP ışığında değerlendirilmiştir. Temel amaç çerçevesi: a- Eczacılık meslek kimliğini geliştirerek, hizmet sunumunu farmasötik bakım anlayışına doğru kaydırmak b- Böylece, eczacılığın toplum sağlığına olan katkısını artırmak c- Eczacılık hizmet sunum kalitesini ve kaliteyi iyileştirici çabalara ışık tutmaktır. Araştırma, Ankara ili Belediye hudutları içindeki serbest eczanelerle sınırlıdır. Sunulmakta olan eczacılık hizmetlerinin sadece 'kritik yapı-süreç' unsurları incelenmiştir. Çalışma reçeteli ve 'reçetesiz' ilaçlar ile sınırlı kalmıştır. Yardımcı personelin nicel/nitel yeterliliğine dönük bir inceleme yapılamamıştır. Sunulmakta olan eczacılık hizmetlerinin kalitesinin, eczanelerin bulunduğu bölgelerin sosyoekonomik özellikleri ve hastanelere yakınlığı ile değişiklik göstereceği varsayılmıştır. Bu nedenle araştırma kapsamına, Ankara Eczacı Odası'nın eczaneleri bölgeleme sistemi esas alınarak, Ankara ili Belediye hudutları içindeki semtlerden, tabakalı rasgele örnekleme yöntemine göre 18 yerleşim birimi tamamen tesadüfi seçilmiştir. Tabakalama kriterleri sosyoekonomik düzeyin yüksek ve düşük olması ile hastane yakınlığıdır. Bu kriterlere göre belirlenen semtlerdeki, Etlik hariç tüm eczaneler (218 eczane) araştırmaya dahil edilmiştir. Eczacılarla yüz yüze görüşme ile anket uygulaması, ve eczane personelenin sürekli-aralıklı gözlemler yoluyla veriler toplanmıştır. Veri toplama işlemi Kasım 1995 tarihinde başlamış, Nisan 1996'da tamamlanmıştır. Verilerin istatistiksel değerlendirilmesinde 'SPSS for IVWindows' bilgisayar programı kullanılmıştır. Kruskal Wallis varyans analizi, Mann-Whitney U testi, Ki-Kare Önemlilik testi ve Fisher Kesin Ki-Kare önemlilik testi grupların istatistiksel karşılaştırılmaları için seçilen testlerdir. Eczacıların bilgi-tutum soru kağıtları ile sürekli-aralıklı gözleminden aşağıdaki bulgular elde edilmiştir.. Eczacıların yaklaşık olarak %80'i sunduğu hizmetin kalitesini yüksek algılamaktadır. Eczacılık hizmet sunumunu güçleştiren kaynak unsurlar, ilaç-eczacılık ötesine taşan stratejik sorunlarda, haksız rekabette, ve eczacılık hizmetinin bedelinin eczacıyla hastası arasına girmesinde yoğunlaşmıştır.. Eczacıların yansı ileşitim becerilerini kendilerinde bulunmasını öngördükleri öncelikli nitelikler arasında iletişim becerilerini belirtmiştir.. Eczacıların yaklaşık olarak %80'i son iki yıl içerisinde yapılan meslek içi eğitim programına katılmamıştır.. Eczanelerin %7.9'unda hiçbir profesyonel bilgi kaynağı yoktur.. Eczanelerin %70'inde bilgisayar yoktur.. ilaç talebinin %54'ü reçeteli, %46'sı 'reçetesizdir.. ilaç talebinin %60'ını eczacı karşılarken, %40'ı yardımcı personel tarafından karşılanmaktadır.. 1259 hasta/temsilcisi' -eczane personeli etkileşmesinin yalnızca birinde ilacın istenmeyen etkisine değinilmiştir, ilaçların saklama koşullarına ise hiçbirinde değinilmemiştir.. ilaç talebinin %68.47'sinde hiçbir bilgilendirme yapılmamıştır. İlaca yönelik profesyonel aktiviteler serbest eczacı zamanının %18'ini, yardımcı personel zamanının %16'sını almaktadır.