Perakende satış yapan işletmelerde iç kontrol sisteminin denetimi

Ülkemizde özellikle son 10 yılda ekonomik gelişmelere paralel olarak hizmet sektörü hızla büyümüş ve GSMH içindeki payı 1986 yılında %47 iken 1996 yılında % 52 civarında olmuştur. Hizmet sektöründeki bu gelişmenin ve enflasyona rağmen büyümenin doğal bir sonucu olarak son yıllarda ülkemizde tüketim alışkanlıkları ve eğilimleri de önemli değişiklikler göstermektedir. Tüketim mallan üretim ve ithalatındaki artış, bu artışın gerekçesi ve sonucu olarak talebin genişlemesi, kredi kartı, çek, elektronik ödeme gibi para dolaşım araçlarının kullanımındaki hızlı gelişmeler tüketim mallan sektöründe ülkemizde yaşanan değişikliğin önemi ve büyüklüğünü açıklamaktadır. Bu gelişmelerin sonucu olarak ülkemizde 1994- 1996 yıllan kıyaslandığında büyük perakendeci işletmelerin sayı olarak % 76, pazar payı olarak % 83 gelişme gösterdiği saptanmıştır. Bütün bu gelişmelere rağmen 1996 yılı itibariyle ülkemizde 1000 m2'nin üzerindeki büyük perakendecilerin toplam perakende tüketim cirosu içindeki payı % 7'dir. Bu rakamın Avrupa genelinde % 36 civannda olduğu düşünüldüğünde ülkemizin bu sektörde 5 katın üzerinde gelişme potansiyeli taşıdığı görülmektedir. Yani. perakendecilik kavramı ülkemizde ekonomik hayata son yıllarda gelişmiş ülkeler normlannda girmektedir. Tanım olarak perakendecilik, mal ve hizmetlerin doğrudan doğruya nihai tüketicilere pazarlanması ile ilgili faaliyetlerin bütünüdür. Üretici ve dağıtıcı firmalardan toptan alınan ürünlerin perakende satılması işlemine perakende satış işletmeciliği adı verilir. Perakendeci, bir aracı olarak maliyetleri arttırmasına rağmen yer, zaman, mülkiyet ve şekil faydalan yaratarak tüketiciye ulaşır ve onu tatmin eder. Tezin konusunu oluşturan 'perakende satış yapılan işletmelerde iç kontrol sisteminin denetimi' konusu kapsam olarak daraltılmış, çalışmalar Ordu Pazarlannda yapılan faaliyetlerle sınırlı kalınmıştır. Ordu Pazarları, Ordu Yardımlaşma Kurumu Genel Müdürlüğü bünyesi içinde faaliyet göstermektedir. OYAK, ek bir sosyal güvenlik kuruluşu olup T. C. Emekli Sandığından ayrı olarak Türk Silahlı Kuvvetleri mensuplarına sosyal güvenceler sağlamak amacıyla 1 Mart 1961 tarihinde 205 sayılı kanunla kurulmuştur. Ordu Yardımlaşma Kurumunun sosyal güvenliğe ilişkin faaliyetleri sigorta yönetimine dayandırılmıştır. Ordu Pazarları 'Zincirleme Mağaza' kavramı arasında yer almaktadır. Zincirleme mağazalar merkezi sahiplik ya da kontrol altında, merkezi yönetime sahip bulunan, ya da daha fazla benzer mağazadan oluşan büyük perakendeci kuruluşlardır. Bu tür mağazalar, antrepoları vasıtasıyla toptancılık fonksiyonunu, şubeleri vasıtasıyla perakendecilik fonksiyonunu gerçekleştirmektedirler. İşletmeciliğin tanımı, 'mal ve hizmet üretimini koordineli bir biçimde planlama, örgütleme, yönlendirme, kadrolama ve kontrol etmek ' şeklinde özetlenebilir. İşletmeler fiziki olarak büyüdükçe buna paralel olarak faaliyetlerinin sayısı ve karmaşıklığı da artar ve bu değişimler sonucunda, işletme yönetiminin işletme faaliyetlerini doğrudan doğruya kontrol imkanı da azalmaktadır. Ortaya çıkan bu olumsuz durum, işletme yönetimi açısından ancak etkin bir iç kontrol sistemi kurmak ve yürütmekle giderilebilir. Sistemin amacı, işletmenin varlıklarının ve kayıtlarının korunması, faaliyetlerin politikalara ve yasalara uygunluğu, doğru ve güvenilir bilgi elde etme, belirlenmiş amaçlara ve hedeflere ulaşılması, ve kaynakların ekonomik ve verimli kullanımı olarak özetlenebilir. Her işletmenin kendine has özellikleri olması nedeniyle tüm işletmeler için uygulanabilecek standart bir iç kontrol sistemi geliştirme imkanı yoktur. Bu açıdan tezin son kısmında Ordu Pazarlarında mevcut olan iç kontrol sistemi artıları ve eksileri ile değerlendirilmiş ve bu tür işletmeler açısından bir yaklaşımda bulunulmuştur. II