Davranışsal finans perspektifinden yatırımcı tercihlerinin değerlendirilmesi

Geleneksel finans; insanların daima rasyonel kararlar aldığı, gelecek hakkındaki tahminlerinde önyargılı olmadığı ve piyasaların etkin olduğu varsayımlarına dayalı olarak geliştirilmiştir. Dolayısıyla geleneksel finans teorilerinde, insanların rasyonel hareket ettiği varsayıldığından, insan psikolojisinin bir önemi bulunmamakta; insan davranışları mekanik kabul edilmektedir. Fakat yapılan ampirik çalışmalarda bu varsayımlara ters düşecek bulgular tespit edilmiş, belirsizlik ve risk altında bireylerin daima rasyonel davranamadıkları görülmüştür. Bireylerin bu irrasyonel davranışlarını açıklamak için sosyoloji, özellikle de psikoloji bilim dallarının katkılarıyla gerçekleştirilen çalışmalar neticesinde 'davranışsal finans' literatürde yerini almaya başlamıştır. Bireyler, gelecek hakkındaki tahminlerinde duygular, eğilimler ve önyargılar gibi psikolojik unsurlardan etkilenmekte ve yatırımlarını bu etki altında şekillendirmektedirler. Davranışsal finans ayrıca bireylerin davranışsal eğilimlerini dikkate alarak modeller oluşturmakta ve böylece geleneksel finansın açıklayamadığı piyasa anomalilerini açıklanır hale getirmektedir. Bu çalışmada, bireylerin etkilendikleri psikolojik önyargılar davranışsal finans perspektifinden değerlendirilmiştir. Ulusal ve uluslararası literatürdeki davranışsal finans konulu çalışmalar incelenmiştir. Bu çalışmada ilk olarak geleneksel finans kuramına ait teori model ve hipotezler kapsamlı bir şekilde açıklanmış ve geleneksel finansa tepki olarak ortaya çıkan davranışsal finansın gelişimine ilişkin bilgiler verilmiş, finansal piyasalardaki anomaliler ve davranışsal finans modelleri incelenmiştir. İkinci bölümde uygulama kısmına ilişkin alt yapıyı oluşturmak amacıyla yatırımcıların finansal kararlarını yönlendiren önyargılar açıklanmış, bu önyargılarla ilgili yapılan çalışmalardan örnekler verilmiş ve bu önyargıların yatırımcı kararlarına etkisi anlatılmıştır. Bu noktada psikolojik önyargıların bireylerin optimal yatırım kararları verme yeteneklerini engellediği ve bunun da ancak bireysel açıdan psikolojik önyargıların tanınmasına paralel olarak üstesinden gelebildiği ve bu çerçevede kişisel serveti arttırabildiği ileri sürülmektedir. Son olarak bu önyargıların yatırımcı kararlarını etkileyip etkilemediğini, etkilediyse ne derece etkilediğini tespit etmek amacıyla yerli ve yabancı literatürden hareketle bir anket formu hazırlanıp, bireysel yatırımcılar baz alınarak tesadüfi örneklem yoluyla belirlenen 425 katılımcıya yüz yüze görüşme yöntemiyle anket uygulanmış ve elde edilen bulgular bu önyargılar kapsamında değerlendirilmiştir. Sonuç olarak bireysel yatırımcıların risk ve belirsizliklerle dolu dünyada rasyonaliteden saptıkları, psikolojik önyargılarının etkisi altında kaldıkları dolayısıyla davranışsal finans eğilimlerini orta ve ortanın üzerinde bir düzeyde taşıdıkları tespit edilmektedir. Çalışma sonuçları değerlendirildiğinde literatürdeki benzer çalışmaların sonuçları ile paralellik gösterdiği saptanmıştır. Bu çalışmanın, Türkiye'de yeni gelişen davranışsal finans literatürüne ve gelecek çalışmalara güvenilir bir kaynak olarak ışık tutması ve katkıda bulunması beklenmektedir.