İşletmelerde kalite çemberleri ile iş tatmini üzerindeki etkileri ve kamu sektöründe yapılan bir araştırma

İşgörenlerin bireysel katkılarını göz ardı etmeden, potansiyel yaratıcı güçlerini maksimum düzeyde harekete geçirmeyi amaçlayan ve toplam kalite anlayışına ulaşmada bir adım olarak uygulamaya konan kalite çemberlerinin Dünya'daki ve Türkiye'deki başarılı uygulamalarını dikkate alarak örgütsel etkinlik ve verimliliği arttırmada önemli bir araç olduğunu söylemek mümkündür. Çalışmamızda bu temel düşünceden hareketle öncelikle kalite çemberleri kavramına tanım olarak yaklaşılacak ve arkasından kalite çemberlerinin oturduğu temel olan katılımcı yönetim anlayışı açısından bütünü ile içerdiği süreç incelenecektir. Çalışanların yönetime katılımı kavramı bir işyerinde çalışan insanların yaptıkları işin uzmanı olduklarının kabul edilmesinden kaynaklanmaktadır. Çalışanlara sorumluluklarını tesbit, analiz etme ve değerlendirme eğitimi verildiğinde kendilerine ve şirketlerine yararlar sağlayacak önemli bir güç oluşturulmuş olacaktır. Bu amaçla oluşturulan kalite çemberleri gönüllük, kendini geliştirme, karşılıklı gelişme, üst, orta ve alt yönetimin katılımı ve süreklilik temel fikirlerinden güç alarak işletme ve çalışanlar için bir takım somut ve soyut yararlar sağlamaktadır. Çemberlerin ekip çalışması ve kendi kendini eğitme fonksiyonu ile kişilerde oluşturduğu kendine güven, gurur duygusu, liderlik özelliğinin hareket kazanması, sorumluluk paylaşma isteği, etkin haberleşme, daha olumlu koşullar altında çalışma, işletmenin genel politika ve planlan ile entegrasyonu gibi bir takım yararlan çalışanların iş tatminine etki edebilecek bazı noktalara işaret etmektedir. Çalışmanın ikinci bölümünde bir grubun dış çevreye uyum sağlayabilmek ve kendi iç bütünlüğünü kurabilmek için bulduğu, geliştirdiği ve öğrettiği temel kavramlardan oluşan organizasyon kültürü içinde kalite çemberlerinin yeri ve bir kalite çemberi organizasyonunda yer alan birimlerin fonksiyonları açıklanmaktadır. Günümüzde sosyal ve ekonomik koşulların hızla değişmesi işletmeleri ürünler, üretim yöntemleri ve yönetim şekillerinde değişime gitmek zorunda bırakmaktadır. Bu durumda sistemin yani işletmenin bütününün değişim sürecinden etkilenmesi söz konusudur. Bu açıdan kalite çemberleri kurma olayı da örgüt geliştirme ve örgütsel değişim süreci olarak değerlendirilebilir. Çemberler işletmenin amaçlan doğrultusunda sürekli yenilik ve gelşitirme arayışı içine girerek işletme organizasyonunu dinamik bir yapıya kavuşturur. Bu araştırmada amaç kalite çemberleri uygulamalarının temel felsefesinden hareketle iş tatminine etkilerini incelemek olduğundan çember faaliyetlerinde kullanılan tekniklere değinilmemekte, çember faaliyetlerinin iş tatmini üzerindeki etkinliği incelemeye alınmaktadır. Çalışmanın üçüncü bölümünde öncelikle genel olarak iş tatmini kavramı ele alınarak bu konuda getirilen tanımlara değinilmektedir. Daha sonra ihtiyaçlar ve beklentiler bazında işin fizik yapısı, yapılan iş karşılığında alınan ödül, işi organize etme, takdir, denetim, gibi iş tatminini etkileyecek faktörlerin personel yönetimi açısından önemi vurgulanmaktadır. Kalite çemberleri süreci ile iş tatmini konusunda yapılan açıklamalardan hareketle kalite çemberleri sürecinin bireysel ve grup bazında tatmin boyutlarına etkileri ve örgütsel verimliliği arttırmadaki fonksiyonu incelenmektedir. Çalışmanın son bölümünde kamu sektöründe iş tatmini konusu incelenmiş, 20 senenin üzerinde kamu sektöründe hizmet veren SEKA'da çalışanların iş tatminine ne şekilde etki ettiği üzerine yürütülen araştırmadan elde edilen sonuçlar verilmiştir.