Turistlerin kişilik özelliklerinin satın alma davranışlarına etkisi: Yerli turistler üzerine bir araştırma

Bu çalışmanın amacı; yerli turistlerin farklı kişilik özelliklerinin satın alma karar süreci aşamalarında etkisinin incelenmesi ve yerli turistlerin turistik tercihlerinin bir analizinin yapılmasıdır. Araştırma anketi, 2015 yılında Türkiye'de bulunan otel işletmelerinde en az bir gece konaklama yapmış, 18 yaş üstü yerli turistler üzerinde uygulanmıştır. Araştırma kapsamında katılımcılar kartopu örnekleme yöntemi ile belirlenmiş ve toplamda 402 yerli turiste ulaşılmıştır. Çalışmanın amacına bağlı olarak, yerli turistlerin kişilik özellikleri beş faktör kişilik envanteri ile ölçülmüş ve tüketici satın alma karar sürecini oluşturan beş aşama üzerinde kişilik farklılıklarının etkisinin olup olmadığı SPSS istatistik programı ile analiz edilmiştir. Ayrıca yerli turistlerin araştırma ifadelerine verdikleri yanıtlar doğrultusunda genel turistik tercihleri belirlenmiştir. Sayısal ve yüzdesel dağılımlar incelendiğinde, katılımcıların en çok tercih ettikleri tatil döneminin temmuz-ağustos ayları, bir yıl içinde tatile çıkma sıklıklarının bir kez olduğu ve tatil süresinin 5-9 gün arası olduğu belirlenmiştir. Ayrıca katılımcıların, tatil satın alma kararlarını en az 1 ay önceden verdiği, tercih ettikleri otel sınıfının 4-5 yıldızlı oteller olduğu ve tercih ettikleri turizm türünün deniz turizmi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Varyans analizi sonuçlarına göre, yerli turistlerin farklı kişilik özelliklerinin satın alma karar sürecinin ilk dört aşamasında bir farklılığa neden olmadığı belirlenmiş, fakat satın alma karar sürecin son aşaması olan satın alma sonrası davranışlar aşamasında farklılığa neden olduğu tespit edilmiştir. Yapılan çoklu karşılaştırma analizleri sonucunda bu farklılığın kişiliğin dışa dönüklük ve nevrotiklik boyutlarında ortaya çıktığı belirlenmiştir. Araştırma ifadelerinin aritmetik ortalamaları incelendiğinde, motivasyonel faktörlerden dinlenme/rahatlama isteği yerli turistleri güdüleyen en önemli itici faktör olurken, işletmenin emniyetli ve güvenli olması turistleri etkileyen en önemli çekici faktör olmuştur. Bilgi arama aşamasında, yerli turistlerin başvurduğu en önemli kaynak internet olurken, turizm danışma büroları en düşük ortalamaya sahip bilgi kaynağı olmuştur. Katılımcıların alternatifleri değerlendirirken olan içinde bulundukları psikososyal, kişisel ve ekonomik şartları göz önünde bulundurdukları belirlenmiştir. Tatil deneyimi aşaması ile ilgili ifadelerde yerli turistlerin tatil için harcadıkları zaman ve emeğin karşılığını aldıklarını düşündükleri ve satın alma sonrasında memnuniyet oranlarına bağlı olarak tatillerini geçirdikleri işletmeyi çevrelerine tavsiye ettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Ki-kare analizi sonuçlarına göre, yerli turistlerin tatillerinde tercih ettikleri dönem, tatil geçirme süresi, tatil satın alma kararını verme süresi, tatile ayırdıkları bütçe, tatili satın aldıkları yer ve tercih ettikleri otel sınıfı dağılımlarının benzer olduğu görülmüştür. Buna karşın, katılımcıların kişilik tiplerinin, bir yıl içinde tatile çıkma sıklıkları ve tercih ettikleri turizm türleri üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Kişilik tipleri arasında, sorumlu kişilik tipine sahip turistlerden tatile çıkma sıklığı 1 kez olanların, dışa dönük kişilik tipine sahip turistlere göre anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, tatile çıkma sıklıkları 3 kez olan katılımcılarda ise deneyime açıklık kişilik tipine sahip kişilerin uyumlulara göre anlamlı düzeyde fazla olduğu belirlenmiştir. Deneyime açıklık ve dışa dönüklük boyutlarına dahil olan katılımcıların turizm türlerinden deniz turizmini tercih edenlerin nevrotiklik boyutuna dahil olan katılımcılara göre anlamlı düzeyde yüksek olduğu gözlenmiştir. Çalışmanın son bölümünde, elde edilen veriler doğrultusunda sonuç ve öneriler ortaya konulmuştur. Ulaşılan bulguların gelecek yıllarda yapılması düşünülen çalışmalara ışık tutacağı, tüketici davranışları ve beş faktör kişilik özellikleri ile ilgili literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Ayrıca bu çalışmanın, turizm sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin tüketici satın alma karar süreci davranışlarını daha iyi analiz edebilmeleri, bu sürecin her aşamasında farklı kişilik tiplerinin etkilerini gözlemleyerek tüketicilerin satın alma davranışlarını yönetebilmeleri ve satın alma sonrasında tüketici memnuniyetini sağlayabilmeleri açısından faydalı olacağı düşünülmektedir.