5 Nisan kararlarının bankaların fon yönetimleri üzerine etkileri

24 Ocak 1980 Kararları'yla gelişmelerine zemin hazırlanan para ve döviz piyasalarının da mevcut ol dutu bir ortamda alınan 5 Nisan Kararları ile ekonomimizde, para, döviz, sermaye, mal ve emek piyasası arasında baş gösteren dengesizliklerin giderilmesi amaçlanmıştır. Bu nedenle, enflasyonu düşürmeyi, mali piyasalarda ve döviz kurlarında dengeyi sağlamayı, yüksek kamu açıklarına ve dış açığa kalıcı ve köklü çözümler bulmayı ve sürdürülebilir bir büyüme hızına ulaşmayı amaçlayan kararlar doğrultusunda para ve maliye politikası araçları yürürlüğe konmuştur. Bu kararların özellikleri şöyle sıralanmaktadır: - Şok stratejinin izlenmesi, - Yarı heterodoks bir programın uygulanması, - önce ücret ve maaşların daha sonra döviz kurunun ve banka kredilerinin anahtar fiyat olarak seçildiği çapa politikasının izlenmesi. Ülkemizdeki mevcut ekonomik koşulların etkisiyle alınan tedbirlerin etkinliği bazı alanlarda amaçlanandan farklı gerçekleşirken bazı alanlar da ise amacına ulaşmıştır. Türk mali sisteminin temel taşını bankacılık sektörü oluşturmaktadır. Bu nedenle 5 Nisan Kararlarının para politika araçlarında yaptığı değişiklikten bankacılık sektörü 214 doğrudan etkilenmiştir. Çünkü dahili para piyasalarında, o ülkenin milli parası üzerinden düzenlenmiş parasal araçların dahili mevzuatın öngördüğü kurallar içinde alım - satımı yapılmaktadır. Dahili para piyasalarını düzenleyen kurallar, Merkez Bankası para politikalarıyla belirlenen kurallar ve ayrıca vergi fon v. b. gibi mali yükümlülüklerden doğan kurallardan oluşmaktadır. Bu tür düzenleme ve kısıtlamalar, paranın maliyetini ve hareket kabiliyetini etkileyen önemli sonuçlar doğurmaktadır. Günümüzde aktif ve pasif yönetimi bankaların Fon Yönetimi Bölümleri altında varlığını sürdürmektedir, bankaların fon yönetimi politikaları genellikle ülkenin içinde bulunduğu ekonomik durumlardan, yöneticilerin tecrübelerinden ve kullanılan yönetim tekniklerinden etkilenmekte ve ona göre şekillenmektedir. Bankalar karlarını optimize etmek amacıyla, likidite ve emniyetlerini de göz önünde bulundurarak aktif ve pasifini düzenlerler. Finans teorisine göre bu sermayenin getiri oranını maksimum yapmakla ve sermayenin getiri oranındaki dalgalanmayı minimum yapmakla olur. Bir bankanın sermaye getiri oranı piyasadaki kredi faiz oranları ve plasman maliyetlerine bağlıdır. 5 Nisan Kararlarıyla gelen mevduat munzam karşılık ve disponibilite tebliğlerinin uygulanması ve yüksek faiz uygulamasına son verilmesinin etkisiyle bankaların plasman mali- 215 yetlerinde üçüncü bölümde hesaplandığı gibi büyük bir düşüşe sebep olmuştur. Mevduatın Devlet garantisine alınmasıyla desteklenen bu olgu yaşanmakta olan 'crowding-out' etkisinin zayıflamasına yol açarak bankaların kullanılabilir fonlarının özel sektöre kredi şeklinde aktarımlarının artmasına yol açmıştır. Bu durumu 1994 yılının Aralık ayı itibariyle bankaların konsolide bilançolarındaki kredi artışlarında görebiliriz. Aynı tarihteki bankaların tahsili gecikmis alacaklarında da düşüş gözlenmiştir. Diğer taraftan bankaların kanuni yükümlülüklerinin uygulanmasındaki sistem değişikliği ile de Türk Lirası mevduat ile mevduat dışı kaynaklardan sağlanan yabancı kaynakların bankaya maliyeti arasındaki farklılıklar azaltılmıştır.