Elektronik bankacılık ve risk yönetimi

Bu çalışmada sanal bankacılığın bugüne kadar izlediği gelişim incelenerek, yakın döneme ilişkin beklentiler ile bankaları bekleyen fırsat ve zorluklar üzerinde durulmuştur. 1990'lardan itibaren internetle başlayan süreç, son dönemde kablosuz iletişimi mümkün kılan GSM teknolojilerinin gelişmesiyle sanal ticaret ve bankacılık kavramlarının ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Özellikle WAP, GPRS, Bluetooth ve 3. nesil mobil teknolojiler sayesinde finans sektöründe ürün çeşitleri hızla artarken, pazarlama ve işlemlerin gerçekleştirilme biçimleri değişmeye başlamıştır. Bu tip teknolojik değişimler yeni hukuki düzenlemelere gereksinim yaratmıştır. İnternet hukuku üzerine uluslararası düzeyde birçok düzenleme yapılmıştır. Ülkemizde de değişimlerin gerektirdiği yasal düzenleme çalışmaları sürdürülmektedir. Hukuki altyapı, özellikle elektronik ortamda çeşitlilik gösteren ödeme araçlarının işlerlik kazanması için önemlidir. Ödeme araçları temelde kart tabanlı ve yazılım tabanlı olmak üzere ikiye ayrılmakta, yaygınlaşmaya başlayan akıllı kart teknolojisi ve elektronik para uygulamaları bu iki grup için en önemli iki örneği oluşturmaktadır. Ödeme araçlarının yanı sıra, gelişen teknoloji bankacılık kanallarının da çeşitlenmesine neden olmuştur. ATM ve POS gibi kullanılmakta olan araçlar sürekli gelişip yenilenirken, telefon, ofis, internet bankacılığı ve mobil bankacılık gibi yeni kanallar doğmuştur. Özellikle internet bankacılığı diğerlerinden ayrılarak öne çıkmış, yeni bir bankacılık anlayışı yaratmıştır. İnternet bankacılığının kullanımının yaygınlaşmasıyla sektörde yeni bankalar faaliyet göstermeye başlarken eski bankalar da rekabet güçlerini artırmak için internet şubeleri oluşturmuşlardır. Bu konuda dünya bankaları arasında farklı yaklaşımlar benimsenmiştir. İnternet şubelerinin kullanımının artması ve internetin sahip olduğu teknolojik olanaklar sayesinde kişilerin her tür finansal hesaplarına aynı ekrandan ulaşımını sağlayan 'hesap birleştirme' uygulamaları geliştirilmiştir. Birçok banka, internet alanında başarılı olabilmek ve pazara, girişte geç kalmamak için finansal fonksiyonlara ağırlık verip teknolojik altyapı ve arka ofis uygulamaları konusundaki yazılım ihtiyaçlarını 'outsourcing' yoluyla karşılama stratejisini benimsemişlerdir. Mobil bankacılık, müşterilerin kablosuz cihazlar aracılığıyla internet sitesine erişip işlem yapmalarına olanak veren dağıtım kanalıdır. Mobil bankacılığın dayandığı teknolojinin sahip olduğu kişiye özgü hizmet sunabilme avantajı sayesinde internet bankacılığından farklı olarak sadece teknoloji konusunda bilgili gruplara değil, daha geniş kitlelere ulaşması beklenmektedir. Televizyon bankacılığı da dijital televizyon teknolojisi sayesinde geliştirilen ve alternatif dağıtım kanalları arasında en geniş kitleye ulaşabileceği öngörülen dağıtım kanalıdır. Türkiye'de bankalar, müşterilerine sayı ve fonksiyon bakımından birçok Avrupa ülkesiyle karşılaştmlabilir düzeyde alternatif dağıtım kanalı sunmalarına rağmen bu kanalların kullanım oranlan açısından Avrupa ülkeleri arasında son sıralarda yer almaktadır. Türkiye'de kullanıma sunulan ilk sanal bankacılık kanalı ATM ve POS'lardır. Bunu, telefon bankacılığı, internet şubeleri, WAP uygulamalarıyla mobil bankacılık ve televizyon bankacılığı izlemiştir. Akıllı kartlar ve Avrupa'da ilk kez Türk bankaları tarafından sunulan sanal kartların da kullanımı hızla artmaktadır. Ayrıca, internet üzerinden yapılan alışverişlerin artmasıyla büyük bankalar da aracılık ettikleri ödeme işlemlerini kolaylaştırmak ve hızlandırmak için kendi bünyelerinde e-ticaret siteleri oluşturmuşlardır. Son beş yılda teknolojide yaşanan gelişmelerin hızı, orta ve uzun vadede gerçekleşebilecek değişimleri ve bu değişimlerin fmans sektörünü ne zaman ve hangi noktaya ulaştıracağı konusunda kesin tahminler yapmayı zorlaştırmaktadır. Bu yönde yaşanacak değişimin finans sektörünü sadece geleneksel halinden çıkarmakla kalmayıp aynı zamanda yapısall değişikliklere yol açarak yeni iş modellerini ortaya çıkarması beklenmektedir. Özellikle, mobil iletişim cihazlarının daha fonksiyonel ve yetenekli duruma getirilmesiyle, bireysel ve kurumsal iş ilişkilerinin daha fazla yaygınlaşması, derinleşmesi ve çalışma koşullarının radikal değişikliklerle yüz yüze gelmesi, yerel ve uluslararası fiyat ve kalite rekabetinin şiddetlenmesi kaçınılmaz görülmektedir. vı