Uluslararası finansal piyasalardaki gelişmeler ve Türk piyasalarına etkisi

1970'li yıllardan sonra finansal piyasalar hızlı bir değişim sürecine girmiştir. Finansal piyasaların liberalizasyonu ve sonuç olarak sermayeninherhangi bir sınırlamaya tabi olmaksızın serbest dolaşımı, teknoloji ve iletişim alanındaki gelişmeler sayesinde piyasa katılımcıları piyasalar arasındaki fiziki mesafe engellerini aşarak farklı piyasalarda işlem yapabilme olanağına sahip olmuş ve yine aynı faktörler tarafından mümkün kılınan takas sistemleri bu işlemlerin netleştirilmesini sağlamıştır. Yeni finansal mimarinin yarattığı bu yeni ortamda bilgi ve sermaye dolaşımının serbestleşmesi finansal piyasaların entegrasyonuna yol açarak, bir piyasadaki gelişmelerin diğer piyasaları da etkilemesiyle sonuçlanmıştır. Bu durum yatırımların en iyi şekilde değerlendirilmesine olanak veriyor ve daha düşük maliyetlerle fon bulmaya olanak veriyor olsa da, oldukça istikrarsız bir ortam yaratmıştır. Dengelerin her an değişebildiği bu yeni ortamda yatırım yapmak çok daha riskli bir hale gelmiş ve finansal krizler kaçınılmaz olmuştur. Türkiye'de 1978, 1994 ve 2001 yıllarında önemli sayılabilecek finansal krizler görülmüştür. Ayrıca Asya ve Rusya krizi de Türkiye'yi önemli ölçüde etkilemiştir. 1980 sonrası ülkemizde karşılaşılan krizlerin temelinde finansal liberalleşme ve küreselleşmenin rol oynadığı görülmektedir. Yeni finansal krizlerin olmaması veya olabilecek krizlerinderinleşmemesi açısından döviz piyasalarında alınabilecek önlemlerarasında; işlemlerin vergilendirilmesi, kurların sabitleştirilmesi veya kurlimitlerinin belirlenmesi, katlı döviz kuru uygulanması, uluslararası bankacılık denetiminin arttırılması, sermaye kaçışının engellenmesi, tradinghalts uygulamaları, target zone sistemi kurulması sayılabilir. Bununla birlikte uluslararasıuyarıcı bir sistemin kurulması, IMF kotalarının arttırılması, IMF garantiliborçlanma kolaylığı, finansal hareketlerin GATT'a benzer bir süreç çerçevesinde düzenlenmesi de alınabilecek diğer önlemler olacaktır. Yatırımcının korunması ve yeni düzenin getirdiği finansal risklerinkontrolü açısından başlatılan bir diğer girişim de Basel Uzlaşısıyla olmuştur. Basel- 1 Standartları ile bankaların uymaları gereken çalışma kriterleri belirlenmiş ve bankaların krizlere karşı dayanıklılığını artırmak üzere, bankasermayelerinin, riskli aktiflere oranının yüzde 8'den az olamayacağını ifade eden sermaye yeterlilik rasyosu getirilmiştir. Zamanla mali piyasaların, daha da gelişmesi ve işlemlerin karmaşıklaşması sonucu, Basel-I kriterlerinin yetersiz kaldığı görülmüş ve yeni standartlar için çalışma başlatılmıştır. Bunun sonucu, 2007 yılı başından itibaren uygulamaya giren Basel-IIKriterleri, risk odaklı sermaye yönetimi, risk odaklı kredi fiyatlamasınıberaberinde getirmiştir. Dünya piyasalarına bakıldığında, 2000 yılında başlayan ve 2004 yılına kadar devam eden makroekonomik istikrar; öncelikle enerji ve diğerhammadde fiyatlarındaki yükseliş ve varlık fiyatlarında yaşanan artışlarla yeni bir bozulma sürecine girmiştir. Söz konusu bozulma sürecinde global dış ticaret dengesizlikleri artmıştır. Bu durumun yarattığı enflasyonist baskı ise, gelişmiş ülkelerdeki para politikası uygulayıcılarının politika faizlerinde artışlaryapmak yoluyla enflasyonu kontrol altına alma girişimleri nedeniyle, global likiditenin daralacağı beklentilerini kuvvetlendirmiştir. Bu gelişmeler ülkemizin de içinde bulunduğu gelişmekte olan ülke ekonomilerini büyük ölçüde etkilemektedir. Ülkemizde gelişmiş ekonomilerdeki makroekonomik dalgalanmalara bağlı yoğun sermaye çıkışları yaşanması endişesi, risk primlerini yükseltirken buna bağlı olarak faiz ve döviz kurlarındaki dalgalanmaları artırmıştır.