Psikolojik sözleşme ihlalinin örgütsel vatandaşlık davranışları üzerine etkisi: Üniversite öğretim elemanları üzerinde bir uygulama

Günümüz koşullarında örgütlerin etkinliği ve verimliliği büyük ölçüde çalışanların performanslarına bağlıdır. Çalışanların performanslarından maksimum derecede yararlanabilmek ise, işgören ve örgüt arasında karşılıklı yükümlülüklerin eksiksiz olarak yerine getirilmesine bağlıdır. Taraflar arasındaki yükümlülükleri yazılı olarak belirten biçimsel sözleşmelerin dışında, işgörenin zihninde algısal bir sözleşme de oluşmaktadır. Psikolojik sözleşme olarak ifade edilen bu sözleşme; işgörenlerin zihinlerinde şekillenen ve örgüt ile kendileri arasında var olduklarına inandıkları yükümlülükleri ve beklentileri kapsayan ve yazılı olarak ifade edilmeyen üstü kapalı algısal sözleşmelerdir. İşgörenin psikolojik sözleşmesi kapsamında işgörenin yükümlülükleri; işverenine karşı bağlılık, dürüstlük, iş kurallarına uyma, nitelikli iş yapma, işverenin yükümlülükleri ise; adil ücret, eğitim imkanı ve kariyer fırsatı sunmak gibi yükümlülükler yer almaktadır. İşgörenle örgüt arasındaki uyum, psikolojik sözleşmenin etkin işleyip işlememesine göre değişmektedir. Örgütün, bireyin psikolojik sözleşmesi içindeki herhangi bir yükümlülüğünü yerine getirmemesi, birey tarafından psikolojik sözleşme ihlali olarak algılanmaktadır. İhlal algısı olumsuz çalışan davranışlarına neden olmaktadır. Bu davranışlardan biri, çalışanların örgütsel vatandaşlık davranışlarını geri çekmeleridir. Bu anlamda, çalışanların sadece biçimsel iş tanımlarında yer alan görevleri yerine getirmeleri, örgütsel başarı için tek başına yeterli olmamaktadır. Örgütsel başarı için; biçimsel iş tanımlarının ötesine geçen, örgütün biçimsel ödül sisteminde doğrudan ve açık bir biçimde tanımlanmayan, ancak bir bütün olarak örgütün etkili ve verimli çalışmasına yardımcı olan, gönüllülüğe dayalı bireysel davranışlar olarak nitelenen örgütsel vatandaşlık davranışlarına gerek vardır. Bu doğrultuda, psikolojik sözleşme ihlalinin örgütsel vatandaşlık davranışları üzerindeki etkisinin incelenmesi, bu çalışmanın temel inceleme alanını oluşturmaktadır. Tez çalışmamız dört bölümden oluşmaktadır:Tez çalışmasının birinci bölümünde; öncelikle psikolojik sözleşme kavramı ile ilgili tanımlara ardından psikolojik sözleşmenin genel özelliklerine daha sonra ise; psikolojik sözleşmenin oluşum sürecine ve önemine ve psikolojik sözleşme ihlali konularına yer verilmektedir. İkinci bölümde; örgütsel vatandaşlık davranışı kavramına, örgütsel vatandaşlık davranışı ile ilgili teorilere yer verildikten sonra, örgütsel vatandaşlık davranışının boyutları, öncülleri ve sonuçları açıklanmakta son olarak ise, örgütsel vatandaşlık davranışı ile benzerlik gösteren kavramlara değinilmektedir. Üçüncü bölümde; araştırma kapsamında ele alınan değişkenlerin birbiri üzerindeki etkilerine dayanak oluşturan teorik hususlar ve ampirik araştırmalar incelenmektedir. Çalışmanın son bölümü olan uygulama bölümünde ise; Ege, İç Anadolu ve Doğu Anadolu Bölgelerinde bulunan üniversitelerin, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültelerinde görev yapan akademik personele yönelik ankete dayalı araştırma bulgularına ve yorumlarına yer verilmektedir.