Basel kriterlerinin KOBİ kredileri üzerindeki etkileri

Yirminci yüzyılın son çeyreğinde başlayıp, bugüne kadar süregelen, önceleri ülkemizdeki gibi bölgesel olarak yaşanan finansal krizlerin, artık küreselleşmenin doğal bir sonucu olarak tüm dünya piyasalarına çok kısa bir sürede kolaylıkla yayıldığı ve etkisinin büyük olduğu gözlemlenmiştir. Elde edilen araştırmalar sonucunda finansal krizlerin büyük ölçüde risk yönetimindeki yetersizliklerden kaynaklandığı tespit edilmiştir. Bu nedenle risk yönetimi konusunda uluslararası standartların oluşturulmasının ve denetim mekanizmalarının etkinliğinin artırılmasının çok önemli bir ihtiyaç olduğu düşünülmüştür. Bu ihtiyaca yönelik olarak finansal sistemin önemli bir ayağı olan bankaların risk yönetimi faaliyetlerinin belli bir standarda kavuşturulmasıyla finansal piyasalarda istikrarı sağlayacağı düşüncesiyle, bankacılık sektörüne yönelik olarak sermaye yeterliliği düzenlemeleri oluşturulmuştur. Bu amaçla, başlangıçta Basel I'in etkili olduğu düşünülmüş, ancak çok kısa bir süre sonra bu düzenleme yetersiz görülmüş, dolayısıyla Basel I geliştirilerek daha üst standartlar getiren Basel II Sermaye Yeterliliği Düzenlemesi yayımlanmıştır. Eylül 2008'de Lehman Brothers'ın iflasını duyurması, ABD'deki büyük yatırım bankalarının banka holding şirketlerine dönüştürülmesi, Fannie Mae ve Fredi Mac'in ulusallaştırılması, AIG' in çöküşün eşiğine gelmesi, Fortis' in parçalanması ve satılması, İzlanda'nın en büyük ticari bankasının ardından ülkenin bankacılık sisteminin çökmesi, birçok ülkenin bankalarına ciddi destekler vermesine yol açması gibi bir kısım olaylar henüz kriz durumları için yeterince önlemin alınmadığını ve mevcut sistemin ciddi eksiklikler içerdiğini göstermiştir. Finansal sistem ve bankacılık sistemi halihazırda tekrar istikrara kavuşmuş olsa da krizin maliyeti çok ciddi boyutlara ulaşmıştır. Bununla birlikte küresel finansal kriz reel sektörü de etkilemiş refah seviyesinde ciddi düşüşler görülmüş, yüksek seviyede iş kayıpları yaşanmıştır. Bu nedenle, Basel Komitesi tarafından hazırlanan reform takvimi Ekim 2009'da Pittsburgh'da düzenlenen G20 liderler zirvesinin en önemli konularından biri olmuştur. 12 Eylül 2010 tarihinde söz konusu reformlar, Basel Komitesi tarafından kamuoyuna bir basın açıklaması ile bildirilmiştir. Basel III kriterleri de bu şekilde ortaya çıkmıştır. KOBİ'lerin bankalarla olan işbirliklerinin kaçınılmaz olduğu göz önünde tutulursa, Basel kriterlerinin getirdiği risk odaklı yaklaşımından, dolaylı olarak KOBİ'lerin de etkileneceği çok açık bir şekilde öngörülebilir. Bankaların kredilendirme esasları üzerinde köklü değişiklikler yapacağı kesin olan bu standartlar, ülkemizdeki istihdamın ve ekonominin başrolünü üstlenmiş olan KOBİ'ler üzerinde de çok önemli etkileri olacaktır. Şöyle ki, bu tür kurumların öz sermayelerinin genellikle ciddi şekilde yetersiz oluşu, hem aktiflerindeki uzun vadeli yatırım finansmanında hem de faaliyetleri esnasında kullandıkları işletme sermayesi ihtiyaçlarının karşılanmasında bankalarla sürekli bir ilişki kurulmasını zorunlu kılmaktadır. Gelişmiş ülkelerin ekonomik durumları dikkate alındığında, kredi sağlayan açısından daha fazla sermaye tutma, kredi kullanıcıları açısından ise belki de bugüne değin edindikleri tüm alışkanlıklarından vazgeçerek şeffaflık, risk yönetimi ve kalifiye eleman istihdamı gibi öğeleri içeren yepyeni bir yönetim biçimine sahip olmak zorunda bırakan bu kararlar, her iki tarafı da bambaşka bir davranış şekli geliştirmelerine neden olacaktır. Bu çalışmada Basel uzlaşısının ülkemiz ekonomisinin demirbaşı niteliğinde olan KOBİ'ler üzerindeki etkileri ölçülmeye çalışılarak, bu tür ekonomik birimlerin gelecekte yaşanacak sürece daha iyi hazırlanabilmeleri için uyarılarda bulunulmaya çalışılmıştır.