Leasing finansmanına alternatif bir yaklaşım: Menkul kıymetleştirme ve Türkiye uygulaması

Gelişen Dünyada kalkınma çalışmaları ve yeni yatırımlar beraberinde bunların finansmanınım sağlayacak kaynak sorumumda getirmiştir. Finansal sistem içinde bu amaçla yapılan yeni finansman arayışları sonucunda kökeni eski yıllara dayanan leasing tekniği ön plana çıkmışta. Leasing basit olarak bir varlığın mülkiyetini almadan belirli bir süre kullanım hakkının alınmasıdır. Gerçek anlamda ilk leasing şirketi 1952 yılında A. B. D.'de kurulmuştur. Tüm Dünyada ilgi gören leasingin 1980 yılında 50 Milyar USD olan işlem hacmi hızla gelişerek 1996 yılında da 400 Milyar USD a ulaşmıştır. 1985 yılında 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanunu ile birlikte Türkiye'de leasing işlemleri başlamıştır. Türkiye de sadece finansal kiralama yapılırken, dünyada leasingin muhtelif çeşitleri kullanılmaktadır. Menkul Kıymetleştirme var olan kaynakların sisteme tekrar kazandırılması amacıyla 1970'li yıllarda A. B. D.'de Devlet kuruluşlarının ipoteğe dayalı kredileri yemden yapılandırarak ihraç etmeleriyle başlamıştır. Menkul kıymetleştirme likit olmayan varlıkların likiditasyonun sağlanması amacıyla menkul kıymetlere dönüştürülerek satılması olarak tanımlanabilir. Varlığa Dayalı Menkul Kıymetlerin fon yaratabilmesi için bu varlıkların yeniden yapılandırıp fon arz edenlere ihracı yapılmış ve bu ihraçlar sonucu oluşan yeni tekniğe Menkul Kıymetleştirme adı verilmiştir. ilk ihraçlar A. B. D.'de ipoteğe dayalı olarak yapılmış ancak daha sonraları bunları leasing alacakları, otomobil kredisi, kredi kartları alacakları gibi diğer varlık ihraçları izlemiştir. Menkul Kıymetleştirme 1996 yılında ABD'de 154 Milyar USD bir hacime ulaşmıştır. Menkul Kıymetleştirme karmaşık bir yapıya sahip olup, kaynak firma, hizmet veren firma, özel amaçlı kurum, garanti verenler, derecelendirme şirketleri, yeddi-emin ve yatırımcılar gibi çok sayıda katılımcıyı içermektedir. Menkul Kıymetleştirme yapı olarak ödeme aktarmalı, varlığa dayalı tahvil-bono ve nakit aktarmalı olarak gerçekleştirilmektedir. Bu yapılardan alacakların satılması suretiyle bilanço dışına çıkarıldığı ödeme aktarmalı yurt dışında, alacakların satılmayıp ihracının borcunu ifade ettiği nakit aktarmalı yapı Türkiye de daha çok uygulama alam bulmaktadır. Menkul Kıymetleştirme işleminin gerçekleştirilmesi için standart kontrat, riskin derecelendirilmesi gibi temel koşullar gerekmekte ancak buna karşılık yapısall ve kredi riski gibi riskler de bulunmaktadır. Menkul Kıymetleştirme' nin oran iyileştirme, düşük fon maliyeti gibi faydalarının yanında seçilen yönteme göre değişiklik göstermekle birlikte varlıkların satılma yoluyla bilanço dışına çıkarılması yoluyla yeni kaynak yaratılması en önemli amaçlarındandır. Leasing alacaklarının menkul kıymetleştirilmesi ilk olarak 1985 yılında ABD'de yapılmış olup Türkiye'de 1992 yılında yayımlanan tebliğler ile menkul kıymetleştirmenin yasal dayanağına düzenlenmiştir. Türkiye'de leasing alacaklarına dayalı menkul kıymetleştirme 1992 yılındaki birkaç ihracın ötesine gidememiştir. Bunun nedenleri arasında ülkemizde menkul kıymetleştirme sürecinde gelişmiş yurtdışı ülkelerde olan katılımcıların bulunmaması, ihraç prosedürlerinin uzun ve maliyetli olması ve leasing şirketlerinin ihraçlarında banka garantisi aranması sayılabilir.