Bulanık Topsis yöntemiyle düşük maliyetli bir havayolu için filo planlama optimizasyonu

17 Aralık 1903'te Wright kardeşlerin motorlu ilk uçuşu yapmasıyla dönüm noktasını yaşayan havacılık tarihi, farklı aşamalardan geçerek liberalleşme hamlesinin rekabeti teşvik edici gücüyle günümüze kadar ulaşmıştır. Devletlerin izlemiş olduğu liberalleşme politikaları havayolu taşımacılığını devlet güdümündeki havayollarının tekelinden çıkarmış ve havacılıkta rekabeti teşvik ederek sivil havacılığın gelişmesine katkı sağlamıştır. Havayolu ulaşımının en hızlı ve en güvenilir ulaşım şekli olması da tercih sebebi olmuş ve havacılık sektörüne olan rağbetin artmasını tetiklemiştir. Rekabetin artmasıyla yeni havayolları ortaya çıkmış ve yaptıkları büyük ölçekli yatırımlarla rekabet yarışına girmişlerdir. Dünyada özellikle ABD ve Avrupa ülkelerinde başlayan serbestleşme ve liberalleşme hamlesi, ülkemizde ise 2002 yılı itibariyle sektöre giren ticari ve sportif birçok havacılık işletmesiyle havacılık pazarının büyümesinde önemli rol oynamıştır. Gerek ülkemizde gerekse dünyada sivil havacılık sektörü, her on beş yılda bir hacmini ikiye katlayarak büyüme eğilimindedir. Öyle ki dünyanın önde gelen uçak üreticilerinden olan Airbus, 2037 yılına kadar her yıl yaklaşık %5'lik büyüme tahmin etmektedir. 1 Havacılık işletmeleri de bu büyüme tahminleri doğrultusunda çalışmalar yürütmekte ve uzun vadeli stratejik kararlarını bu tahminler doğrultusunda vermektedir. Bir havayolu için uzun vadede düşünülmesi gereken en önemli stratejik kararlardan biri de hiç şüphesiz ki filo planlamadır. Filo planlama sürecinde havayolu firmaları, uçuş güvenliğinden taviz vermemek kaydıyla, kendilerine olan talebe arz-talep eğrisinin en uygun noktasında cevap vererek, varlığını devam ettirmek isteyen her işletme gibi karlılığını maximum seviyeye çıkarmayı hedeflemektedirler. Bu noktada değeri milyonlarca dolarlarla ölçülen uçakların temini için hangi kriterlerin göz önünde bulundurulacağı ve bunun sonucunda hangi uçakların filoya dahil edileceği hayati önem arz etmektedir. Bu çalışmada, düşük maliyetli bir havayolu için filo planlama optimizasyonu yapılmıştır. Benimsenen iş stratejisi düşük maliyetli olduğu için, Düşük Maliyetli Havayolları tarafından en sık kullanılan 4 uçak üreticisine ait 17 farklı dar gövde uçak tipi değerlendirmeye alınmıştır. Filo planlaması için gerekli kriterler, literatür taramasının yanı sıra ülkemizin önde gelen havayolu firmalarının filo planlamalarından sorumlu üst düzey yöneticileriyle yüz yüze yapılan görüşmeler sonucunda belirlenmiştir. Belirlenen kriterler; teknik faktörler, ekonomik faktörler, çevresel faktörler, politik faktörler ve diğer faktörler olmak üzere 5 ana başlıkta değerlendirilmiştir. En uygun uçak seçimi için, karar vericiler tarafından birden fazla kriter ve alt kriterin göz önüne alındığından ve değerlendirmede kriterlerin birbirine göre farklı önem ağırlıklarına sahip olduğu görüldüğünden dolayı, havayolları için filo planlama sürecinde karar destek sistemi olarak yararlanılabileceği düşüncesi ile, tezde oluşturulan karar modeli için Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinden biri olan Bulanık TOPSIS yöntemi kullanılmış ve gerçekleştirilen değerlendirme süreci doğrultusunda uygun uçak tipi seçimi için öneriler sunulmuştur.