Etkin stok yönetimi ve Türkiye'de bir uygulama

Jüri: Prof. Dr. Muammer ERDOĞAN Prof. Dr. Muammer YAYLALI Prof. Dr. Reşat KARCIOĞLU İşletmeler, olağanüstü rekabetin yaşandığı günümüz piyasa şartlarında, maliyetleri minimize, kan maksimize edecek etkin stok politikalarını geliştirmeye ve uygulamaya mecburdur. Stoklar, üretim işletmelerinin toplam varlıklarının % 20 ile % 60 ı arasında bir yere sahiptir. Bu önemli kalem için etkin stok kontrol ve yönetim politikalarının uygulanması, işletmenin geleceği için büyük önem taşımaktadır. İşletmelerin stok politikasını en düşük maliyetle yürütebilmesi, talebe dayanan stok miktarının en az hatayla tahmini, minimum stok seviyesinin tespiti ve siparişlerin uygun miktar ve uygun zamanda verilmesine bağlıdır. Böylece, üretim sürecinde üretim akış hızının denge ve sürekliliğini sağlayarak zaman ve maliyet açısından en ekonomik üretimin gerçekleştirilmesi mümkün olabilir. Günümüz tüketici tercihlerinin hızlı bir şekilde değişmesiyle birlikte piyasadaki ürün çeşitliliği, teknolojilerin ve rekabetçilerin değişim oranı da hızlı bir şekildeII artmaktadır. Yaşanan değişimin oluşturduğu belirsizlik ve rekabet ortamı, işletmeleri bilgi teknolojisinin getirdiği avantajları kullanarak, daha büyük miktarlarda, daha kaliteli mal ve hizmet talebini, daha düşük maliyetle, daha gelişmiş bilgi ağıyla ve daha kısa zamanda karşılamaya yöneltmiştir. Ürün çeşitleri arttıkça stok kontrolü ve yönetimi, daha da karmaşık hale gelmektedir. Temin sürelerinin oldukça kısaldığı, stok maliyetlerinin minimize edilmeye çalışıldığı bir ortamda, geleneksel stok yönetim yaklaşımları ile stok politikalarının sürdürülmesi zorlaşmaktadır. Bunların yerini artık modern stok yönetim yaklaşım ve modelleri almaya başlamıştır. Kaynaktan en son tüketiciye kadar ürün ve malzeme akışını yöneten ve nihai tüketici ile tedarikçi arasında bilgi akışını sağlayan bütünleşik bir yaklaşım olan Tedarik Zinciri Yönetimi, bu yaklaşımların öncüsüdür. Modern stok yönetim modelleri olarak; sıfır stoku hedef alan ve maliyetlerin azaltılması ve israfın elimine edilmesi felsefesine dayanan Tam Zamanında Üretim, siparişleri ana üretim programına göre planlayan Malzeme İhtiyaç Planlaması, tüm işletme fonksiyonlarını içine alan ve bilişim teknolojisi olarak adlandırılan Üretim Kaynak Planlaması ile Kurumsal Kaynak Planlaması karşımıza çıkmaktadır. Her ne kadar bunlardan geliştirilmiş yaklaşım ve modeller olarak söz edilse de, her bir modelin teori safhasında dahi avantajları yanında dezavantajlara da sahip olduğu görülmektedir. İşletmelerin kendilerine en uygun sistemi seçmesi, sistemi belli bir metodoloji ile uygulaması, çalışanlara gereken eğitimi vermesi, sistemin uygulamadaki başarısına önemli katkıda bulunacaktır. Sözü edilen bu modellerin uygulamadaki etkinliği, yapılacak araştırmalarla ortaya çıkarılacaktır. Bu itibarla, ülkemizdeki ilk 500 e girmiş üretim işletmelerinden 100 ünde bu etkin stok politikalarının ne derece uygulanabildiği araştırılmış ve yapılan anketle çoğu firmanın etkin stok politikalarını yürütebilecek yönetim anlayışına sahip olmadığı ve sonuçta, stok maliyetlerini minimize etmek için stok yönetim modellerinin istenilen düzeyde uygulanamadığı belirlenmiştir.