Yönetici-çalışan ilişkilerinde örgüt dışı informal etkileşimler modeli: Nitel bir araştırma

Örgütlerin başarıya ulaşmalarında yönetici-çalışan ilişkileri önemlidir. Yönetici ve çalışanlar, örgütsel amaçlara ulaşmada formal ve informal ilişkiler geliştirirler. Yönetici ve çalışanlar aynı zamanda, insan olmanın doğası gereği örgüt dışı ortamlarda arkadaşlık, akrabalık, dini, siyasi, sosyo-kültürel vs. çeşitli ilişkiler içine girebilirler ve sosyal ağlar içinde yer alabilirler. Örgüt dışı ortamlarda gerçekleşen bu ilişkiler, örgütsel sonuçları açısından önemlidir. Bu çerçevede araştırma; örgüt dışı ortamlardaki yönetici-çalışan ilişkilerinin türlerini, derecelerini, ilişkilerin gerçekleştiği ortamları, nedenlerini ve örgütsel sonuçlarını ortaya çıkarmak ve bir kuram oluşturmak amacıyla planlanmıştır. Bu sayede, yönetici-çalışan ilişkilerine geniş bir bakış açısı getirilerek hem literatüre katkı sağlanacak hem de sağlıklı, başarılı yönetici-çalışan ilişkilerinin geliştirilmesi yönünde yöneticilere kaynaklık edilecektirNitel araştırma desenlerinden temellendirilmiş kuram deseni kullanılarak yürütülen araştırmada, 10 yönetici ve 8 ast olmak üzere toplam 18 hastane çalışanıyla derinlemesine görüşme yapılmıştır. Katılımcılar amaçlı örneklem yöntemlerinden kartopu, ölçüt ve maksimum çeşitlilik yöntemleri kullanılarak seçilmiştir. Veriler 23.03.2015-27.10. 2015 tarihleri arasında toplanmıştır. Derinlemesine görüşmeler beş açık uçlu sorudan oluşan görüşme formu kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Katılımcılardan elde edilen veriler açık, eksen ve seçici kodlamalar yapılarak yorumlayıcı yaklaşımla analiz edilmiştir. Araştırma sürecinin tüm aşamalarında tümevarımsal bir yaklaşım benimsenmiş ve ham verilerden kodlara, kodlardan temalara ve nihayetinde olguya ilişkin bir kurama ulaşılmıştır. Veriler NVivo 10 Pro programından yararlanılarak analiz edilmiştir. Nitel araştırmalarda kullanılan geçerlik ve güvenirlik kriterleri sağlanmıştır. Sonuç olarak, hem örgüt dışı yönetici-çalışan ilişkilerinin varlığı hem de ilişkilerin türü ve derecesi, örgütsel sonuçları açısından önemlidir. Yönetici ve çalışanlar ait olma ihtiyacı, sosyalleşme, güç ihtiyacı, çıkar elde etme, grup bağlılığı gibi nedenlerle örgüt dışında çeşitli sosyal ağlar içinde, arkadaşlık, dini, siyasi, sendikal, sanal ilişkiler kurarlar. Ayrıca sosyalleşme, ilişkileri güçlendirme, kültürel değerler ve kurumsal amaçlar nedeniyle sosyo-kültürel, ve kurumsal kökenli ilişkiler içine girerler. Yöneticilerin arkadaşlık, akrabalık, dini, siyasi ve sendikal ilişkileri nedeniyle çalışanları kayırabildikleri, bunun sonucunda diğer çalışanların ve genel olarak örgütün olumsuz etkilendiği söylenebilir. Yönetici ve çalışanların sosyo-kültürel ilişkilerinin ve örgütün düzenlediği sosyal faaliyetlerdeki karşılıklı etkileşim ve ilişkilerinin ise, motivasyon, işbirliği ve olumlu insan ilişkileri sağlayarak örgütü olumlu etkilediği söylenebilir. Örgüt dışı ilişkilerin örgütün hiyerarşik düzenini bozmayacak, olumsuz sonuçları söz konusu olduğunda hiç yansıtılmayacak ve örgüte olumlu yönde yansıtılacak şekilde geliştirilmesi gerekir. Yöneticilerin örgüt içinde tüm çalışanlara eşit mesafede olmaları, özellikle atama ve terfilerde liyakat sistemine uymaları önerilmektedir. Ayrıca çalışanların ve yöneticilerin içinde bulunduğu grupların, yöneticilerden kurumsal çıkarlara ve liyakate uygun olmayan taleplerde bulunmamaları ve böylece kurumsal adalet ve başarının hep birlikte sağlanması önerilmektedir.