Örgüt ikliminin tükenmişlik üzerine etkisini belirlemeye yönelik devlet ve vakıf üniversitelerinde bir araştırma

Örgüt iklimi, genel olarak, bir organizasyonu diğerlerinden ayırarak ona belli bir kimlik kazandıran, organizasyondaki bireyler tarafından algılanan ve onların davranışları üzerinde etkiye sahip; bireysel, örgütsel ve çevresel nitelikteki özelliklerin bütünü olarak tanımlanmaktadır. Bir bakıma örgüt iklimi, örgütü kuşatan atmosferdir. Tükenmişlik ise, işi gereği sürekli olarak diğer insanlarla yüz yüze çalışan kişilerde sıklıkla ortaya çıkan üç boyutlu bir sendrom olarak kabul edilmektedir: Bu üç boyut, duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarı olarak adlandırılmıştır. Tükenmişlik, çalışma ortamı ile bireyin etkileşiminin bir sonucudur. Olumlu örgüt iklimi, yüksek verim, yüksek motivasyon ve yüksek örgütsel başarı sağlarken; olumsuz örgüt iklimi, çatışma, düşük verim ve düşük motivasyon neticesinde tükenmişliğe neden olarak örgütsel başarısızlık getirebilmektedir. Literatürde yer alan çalışmalarda tükenmişliğin kaynakları çoğunlukla bireysel olmaktan çok durumsal olarak nitelendirilmekte, tükenmişliğe yönelik çözümlerin de işin sosyal ortamında aranması gerektiği savunulmaktadır. Bireylerde tükenmişliği etkileyen iş ve örgütle ilgili faktörler öncelikle iş yükü, uyumlu çalışma ortamı, karar almaya katılım, yönetsel destek, görevin belirginliği, koordinasyon, etik anlayış ve yönetim yeteneği olarak belirlenmektedir. Birey ile bu örgütsel faktörler arasında yaşanan bir uyumsuzluk tükenmişliği etkilemektedir. Tükenmişlik, çoğunlukla yüksek idealleri olan ve diğer insanlarla yüksek derecede etkileşim içerisinde olan bireylerde gözlenmiştir. Üniversitelerdeki akademisyenler de çok fazla sayıda öğrenci, çalışan ve idareci ile ilişkilerinden dolayı, tükenmişliğin potansiyel adaylarındandır. Akademisyenlerin artan iş yükü, kadro tıkanıklıkları, yetersiz ücret, akademik çalışmalara verilen desteğin azlığı, fiziki çalışma koşullarının olumsuzluğu, etkin çalışma gruplarının olmayışı gibi birçok soruna bağlı olarak, tükenmişlik olgusuyla yüz yüze bir meslek grubu olduğu ve devlet ve vakıf üniversiteleri arasında, örgüt iklimi bakımından farklılıkların ortaya çıktığı düşünülmektedir. Bu bağlamda bu araştırmanın amacı, örgüt ikliminin tükenmişlik üzerindeki etkisinin üniversite türüne göre farklılık gösterip göstermediğini araştırmaktır. Ayrıca, katılımcıların demografik özelliklerine göre değişkenler arasında farklılık olup olmadığı da araştırılmıştır. Araştırmada veri toplama yöntemi olarak anket tekniği kullanılmıştır. İstanbul'daki devlet ve vakıf üniversitelerinde görev yapan 984 akademisyen üzerinde gerçekleştirilen bu araştırma sonucunda, devlet ve vakıf üniversitesi akademisyenlerinin tükenmişliklerinin düşük seviyede olduğu tespit edilmiştir. Kadın ve erkek akademisyenlerin üniversite tipine göre tükenmişlik düzeylerinin farklılık gösterdiği, her iki üniversite tipinde de bekar akademisyenlerin evlilere oranla daha yüksek seviyede tükenmişlik yaşadıkları, devlet üniversitesinde araştırma görevlisi doktorların; vakıf üniversitesinde ise araştırma görevlilerinin en çok tükenmeyi yaşadıkları görülmüştür. Ayrıca vakıf üniversitesinde örgüt iklimi ile tükenmişlik arasındaki ilişkinin devlet üniversitesine göre daha kuvvetli olduğu saptanmıştır. Örgüt iklimi boyutlarından görevin belirginliği ve koordinasyonun sadece vakıf üniversitesinde duygusal tükenme üzerinde etkili olduğu; iş arkadaşları ile uyum ve koordinasyonun sadece vakıf üniversitesinde duyarsızlaşma üzerinde etkili olduğu; katılımın ise sadece devlet üniversitesinde düşük kişisel başarı hissi üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir.