Bankalarda aktif pasif yönetimi

1970'li yıllardan sonra hızlanan enflasyon ve faiz oranlarının yükselmesi, faiz ve döviz kurlarındaki dalgalanma, kaynak sağlamada yeni araçlar kullanılmaya başlarılması ve kambiyo denetimlerinin azaltılması gibi sebepler Aktif Pasif Yönetiminin öneminin anlaşılmasına ve bunun banka yönetimi içinde kurumsallaşmasına vesile olmuştur. Banka yönetiminin tercih ettiği risk sınırları içerisinde bankaların gelirlerini maksimum kılacak şekilde bankanın bilanço yapısını yönetmek anlamını taşıyan bu yönetim çok çeşitli belirsizliklerle uğraşmaktadır. Şüphesiz belirsizliğin bulunduğu yerde de risk doğmaktadır. Bankaların likidite düzeylerini, kredi ve mevduatlarını, çeşitli faiz, vade ve kur farkından doğan riskleri, ekonomideki dalgalanmalar doğrultusunda kendi iç politikalarına uygun olarak geliştirilen alternatifler ile nasıl idare edebilecekleri bu tezin amacını oluşturmuştur. Ekonomi içinde önemli bir noktada bulunan bankaların ne şekilde tanımlandığı, bir ticari işletme olmalarına rağmen diğerlerinden farklı olan noktalarının neler olduğu, amaçları, bu amaçlara ulaşma yolları birinci bölümde açıklanmıştır. Bilindiği gibi bankaların başarısı toplumun ekonomik açıdan başarısını olumlu yönde etkilemekte, başarısızlığı ise diğer ticari işletmelere oranla daha fazla olumsuz etki yaratmaktadır. Bunun içinde aktif ve pasif kalemlerin vadelerini ve faiz oranlarını bankayı tasımlamaz riske sokmadan en verimli şekilde düzenlenmeli ve pazarladığı hizmetler sonucunda karşılaşılması muhtemel olan riskleri de minimuma indirmelidir. İşte bu şekilde risklerin yönetimi Aktif Pasif Yönetimi olarak kabul edilmektedir. Yukarıda ifade ettiğimiz gibi bankalar faaliyetleri dolayısıyla çok çeşitli risklere maruz kalmaktadırlar. Bu riskler banka karını olumsuz yönde etkileyen unsurlar olmaları sebebiyle, öncelikle bunların ölçülebilmesi gerekmektedir. Ölçülen risk dereceleri ve türlerine uygunda önlemler alınabileceği tabiidir. Bu amaçla ikinci bölümde riskin ne olduğu ve risklerin ne tür işlemlerden doğduğu araştırılmıştır. Bankaların sabit faiz üzerinden işlem yapmaları faiz oranı riskini, yabancı para pozisyonu bulundurmaları kur riskini, sağlanan kaynakların vadesine uygun yerlere plase edilememesi de likidite riskini doğurmaktadır. Bu risklerin ölçülebilmesi amacıyla geliştirilen yöntemlerden Gap Analizi, Duration Analizi ve Faiz Esneklikleri Yaklaşımı incelenmiştir. Bu analizler sayesinde bankalar faiz oranlarında ve kurlarda meydana gelecek bir birimlik bir değişimin bankanın karını ne yönde etkilediğini ölçmekte, yani riskleri sayısallaştırmaktadırlar. 1980'li yıllarda ortaya çıkan ve türev ürünler olarak adlandırılan swap tekniği, forward ve future anlaşmaları riskten korunmada bir araç olarak kullanılabilmektedirler. Üçüncü bölümde ayrıntılı olarak ele alınan bu ürünler bankaların yanı sıra diğer ticaretle uğraşan işletmelerin ve finans kurumlarının da karşılaştıkları riskleri elemine edebilmelerine olanak sağlamaktadır. Bu uygulamalar henüz bankacılık sektörüne yeni girmesi sebebiyle, kullanım alanları yayılmamış olmasına rağmen, bankalar tam anlamıyla olmasa da kullanmak yönünde çaba göstermektedirler. Ancak ileride kanuni açıdan var olan bazı engellerinde kaldırılmasıyla verimin daha da artacağı düşünülmektedir. İşte bütün bu belirtilen unsurların başarı ile yürütülmesi etkin bir APY'ni gerekli kılmaktadır. Son yıllarda Türkiye'de ekonomik göstergelerin değişkenlik göstermeye başlaması ve bunun sonucunda da kar yönetiminin zorlaşması nedeniyle bankacılık çevresi Aktif Pasif Yönetiminden daha yoğun olarak söz etmeye başlamıştır. Rekabetin artışı ölçüsünde de bunun tüm bankalarda ayrı bir birimde ele alınması beklentiler arasındadır.