Sağlık işletmelerinde sorumluluk muhasebesi ve bölümlere göre raporlama standardı kapsamında transfer fiyatlaması: Bir kamu hastanesinde uygulama

Sağlık harcamaları üzerinden günümüzde ülkelerin gelişmişlik düzeyleri ve sosyal devlet anlayışları görülebilmektedir. Bu açıdan ülke yönetimleri, ekonomileri geliştikçe refah seviyesini artırmak amacıyla temel kamu hizmetlerinden sayılan sağlık gibi erdemli mallara daha fazla kaynak ayırmaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu'nun son on yıllık verileri incelendiğinde; ülkemizde sağlık harcamalarının gayrı safi milli hasılasına oranının ortalama % 5,8 olduğu görülmektedir. 2014 yılı verileri incelendiğinde toplam sağlık harcamaları tutarı yaklaşık 94.750.000. 000 türk lirası olduğu görülmektedir. Bu harcamaların %77,4' ünün kamu harcaması olarak yapıldığı görülmektedir. Kişi başı sağlık harcamasının ise 1.232 TL olduğu görülmektedir. Bu derece büyük kaynağın aktarıldığı sağlık sektöründe maliyet kontrolünün öneminin günden güne arttığı görülmektedir. Etkin maliyet kontrol yöntemlerinden biri de sorumluluk muhasebesi yöntemidir. Sorumluluk Muhasebesi; karmaşık yapıdaki işletmelerin yönetim kontrolünü sağlamak amacıyla oluşturulmuş yönetim muhasebesi ve maliyet muhasebesiyle birlikte kullanılan yönetim kontrol sistemidir. Bu sistem, karmaşık yapıdaki sağlık işletmelerinde merkezkaç yönetim sisteminin benimsenmesini ve alt düzey birimlerin yöneticilerine sorumluluk vererek performans artışını ve maliyetin azaltılmasını amaçlamaktadır. Bu sistemin sağlık işletmelerinde uygulanmasıyla; hastane içerisinde maliyet, gelir, kar ve yatırım merkezleri oluşturulur ve birim yöneticisinin sorumluluğunda etkin bir kontrol süreci sağlanabilinmektedir. Sorumluk Muhasebesi her ne kadar işletmeler açısından maliyet kontrolü sağlayan bir sistem olsa da hastanelerin asıl amacı olan insan sağlığının korunması ilkesiyle çelişmemelidir. Bu sistemin tam olarak uygulanması, özellikle ülkemizde sürekli kamu bütçe açığı yaratan kamu hastanelerinde maliyet kontrolü sağlamak ve verimi artırmak açısından yardımcı olacaktır. Bu çalışmada; ülkemiz kamu hastaneleri içerisinde büyük ölçekli sayılan bir 'Şehir Hastanesinde' bir yıllık mali veriler, finansal tablolar, mizanlar ve muhasebe kayıtları incelenerek tüm birimlerin sorumluluk raporları hazırlanmıştır. Sorumluk raporları hazırlanmadan önce sorumluluk merkezleri belirlenirken hastane muhasebe sisteminde gelir kalemi görülmeyen Radyoloji ve Laboratuvar birimleri yardımcı üretim gelir merkezi olarak değil esas üretim gelir merkezi olarak değerlendirilmiştir. Radyoloji ve Laboratuvar birimlerinin gelirleri muhasebe sisteminde talepte bulunan birimine yansıtılmaktadır. Bu birimlere ait gelirler 'Transfer Fiyatlaması' yöntemiyle tüm birimlerin ödenmeyen istemler toplamı bulunarak aktarılmıştır. Bu sayede Radyoloji ve Laboratuvar birimleri kar merkezi olarak değerlendirilmekte ve diğer tüm birimlere sorumluluk raporlarının daha şeffaf şekilde incelenebilmesi imkanı verilmektedir. Kar merkezleri TFRS 8: Faaliyet Bölümleri standardı kapsamında oluşturulmuştur. Gerekli durumlarda Faaliyet Bölümleri standardı çerçevesinde bölüm birleştirme kriterleri uygulanmıştır. Kamu hastane maliyetleri değerlendirilirken, direkt işçilik giderleri hastane gelirlerinden bağımsız olarak kamu ödemesi olduğu için sorumluluk raporlarını etkilemektedir. Bu konuda hem direkt işçilik giderleri sorumluluk merkezlerine gider olarak yansıtılmış raporlar hem de yansıtılmamış raporlar hazırlanmıştır.