Küçük ve orta ölçekli işletmelerin rekabet stratejisi değişkenleri ve Hatay ili gıda, içki, tütün sanayi işletmeleri üzerine bir araştırma

Küçük ve orta ölçekli işletmeler, ekonomide dinamizmin temel unsurlarından birisidir. Büyüklere oranla daha esnek yapıya sahip olmaları, ekonomik, sosyal, politik denge unsuru olarak kabul edilmeleri, adı geçen işletmelerin önemini ortaya koymaktadır. Türkiye'deki işletmelerin %99'unu oluşturan ve istihdamın yaklaşık %50'sini karşılayan küçük ve orta ölçekli işletmeler, gelişmiş ve gelişmekte olan tüm ülkelerde de ekonomilerin 'yapı taşları' nı oluşturmaktadır. Sanayileşme süreciyle birlikte artan tüketici refahına paralel olarak ihtiyaçların artması ve çeşitlenmesi, pazarlamada önemli gelişmeleri de beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda 'teknolojik gelişmeler' ve 'yenilikçilik', bu süreçteki iki önemli özellik olarak gündemdeki yerini almıştır. Teknolojide sağlanan hızlı gelişmeler bir yandan ar-ge çalışmalarına ağırlık verilmesine yol açarken, diğer yandan da ortaya çıkan 'yeniliklerin üretim süreçlerinde önemli değişikliklere yol açtığı, mamul yaşam sürelerinin kısaldığı, yatırım politikalarında daha çok faktörün dikkate alındığı karar alma süreçlerinin ortaya çıktığı, tüketici tercihlerinin daha çok alternatif arasında daha rasyonel seçim yapabilme olanağını yarattığı gözlemlenmektedir. İşletmeler, tüketici tercihlerine yanıt verebilmek amacıyla salt kendi olanaklarını ve pazarlama sistemlerini dikkate almakla kalmayıp, daha geniş perspektiftle sisteme bakmaya, üretim-tüketim sürecini, değişen çevre koşullan ile birlikte ele alarak yeniden değerlendirmeye başlamışlardır. Tüketici ihtiyaçlarının sınırsız ve kaynakların kıt olması nedeniyle işletmeler, birbirleriyle yarışır hale gelmişlerdir. Günümüzde işletmeler, en çok kabul gören ekonomik yapı olan serbest pazar koşullarına yakın pazarlarda, kaynaklarını optimum şekilde kullanarak diğer işletmelerle rekabet edebilme çabası içine girmişlerdir. Bu gelişmeler, işletmeleri, rekabet üstünlüğü elde etmeye zorlayan bir durum yaratmıştır. Eksik rekabet koşullarında ise özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin rekabet edebilir duruma gelmeleri ve böylece ekonomide serbest rekabet ortamının kurulması daha da büyük önem taşımaktadır. İşletmelerin rekabet edebilmeleri, çevrenin sunduğu fırsat ve tehditleri iyi görebilme, kendi üstünlük ve zayıflıklarını analiz edebilme ve stratejik kararlar verebilme yeteneğine bağlıdır. Dünyada yaşanan küreselleşme süreci içerisinde işletmelerin gerek iç ve gerekse dış pazarlarda rekabet üstünlüğü yakalama çabası, yaşamsal bir zorunluluk olmuştur. Zira hızla değişen ve gelişen çevrede yaşamını sürdürebilmek, ancak rekabet gücü kazanmak ile mümkün olabilmektedir. Rekabet gücünü belirleyen faktörler konusunda literatürde genel kabul görmüş bir model bulunmayıp, çeşitli araştırma bulguları sonucu elde edilen bu konudaki değişkenlerle ilgili tanımlayıcı bilgiler mevcuttur. Bu yaklaşımlar sonucu araştırmamıza konu olan faktörlerin belirlenmesinde Porter'ın 'değer sistemi'nden yararlanılmıştır. Değer sisteminden yararlanılarak faktörler, altı ana başlıkta ele alınmıştır. Buna göre rekabet gücü; örgütsel, üretim, ürün, pazarlama, maliyet ve finansal üstünlükler çerçevesinde ele alınmıştır. Araştırma bulguları, küçük ve orta ölçekli işletmelerin rekabet gücünün belirlenmesinde adı geçen faktörlere %85 oranında güvenilebileceğini ortaya koymuştur. Bu bulgular ışığında işletmeler, rekabet üstünlüğü elde etmek için kendilerini ve çevreyi iyi tanımalı, çevrede meydana gelebilecek değişmeleri önceden görebilmeli ve adaptasyonu sağlayacak kararları hızla alarak faaliyetlerine yansıtabilmelidir.