Değişgen birimli muhasebe

öz Muhasebe ticari ve mali işlemlerin kaydedilerek ölçümlendiği bilinen tek yöntemdir. Ölçü birimi, satın alma gücünün tanımladığı paradır. Satın alma gücü değiştiği zaman adı değişmese bile başka bir para birimi oluşmuş olur. Para iki durumda değişim göstermektedir: 1. Mutlak değişim: Enflasyon da olduğu gibi fiyatların artması ile paranın genel satın alma gücünün azalması 2. Göreceli değişim: Para biriminin geçerli olduğu ülkede kayda değer bir enflasyon olmamasına rağmen başka ülke paraları karşısındaki değişim oranlarının değişmesi Türkiye de enflasyon yıllardır çok yüksek seviyelerdedir. Diğer taraftan, ABD Dolan ile Alman Markı veya Japon Yeni birbirlerine karşı % 50'lere varan oranda değer değişikliği göstermişlerdir. Matematikte temel kural farklı birimli işlemlerin toplanıp çıkarılamayacağıdır. Böyle bir işlemin hiçbir anlamı yoktur. Muhasebede teorisi de para biriminin, bir kayıttan diğerine değişmediği kabulü üzerine kuruludur.. Kuralların aksine, mutlak değişimlerde aynı defter kayıtlarında, göreli değişimlerde ise uluslararası konsolidasyonlarda farklı birimli kayıtlar toplanıp çıkartılmaktatır. Kayıtlar karışmakta, mali tablolar anlamsız hale gelmektedir. Enflasyonist ekonomilerde muhasebe düzeltmeleri konusunda yıllardır çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmalar genelde rapor düzeltmeye yönelik olup, mizandan hareket etmekte, işlemlerde kabuller ile yaklaşık değerler kullanılmakta, elle çalışılmaktadır. Yönetime yönelik bilgi çıkarılmamakta, pahalı, uzun zaman alan ve hassas olmayan sonuçlar alınmaktadır. Bu tezin amacı 'Sayılar arasındaki etkileşimin incelenmesi ve etkileşimlerin sayısallaştırılması' olan matematiksel yaklaşım ile bu sayısal problemi ve birim değişikliklerini incelemek ve kaçınılmaz olan bu değişimler altında hızlı, kolay uygulanabilir, doğrukta hassas bir muhasebe yöntemini araştırarak belirlemek ve ülkemizde de önemli sorun haline gelmiş olan enflasyon üzerinde uygulama geliştirmektir. VI Değişgen Birimli Muhasebe iki açıdan değişgenliği ele almaktadır. İlkin, değişen para birimi ile nasıl muhasebe yapılmalıdır konusu ele alınmaktadır. Mutlak değişimler için enflasyon muhasebesi kuralları, göreceli değişimler için uluslararası konsolidasyon esasları incelenmiştir. İkinci olarak, ilk bölümün yöneltmesi üzerine, bir para birimi ile tutulan muhasebenin bir başka para birimine değiştirilebilmesidir. Orijinal kayıtların yaratıldığı para biriminden farklı bir para biriminde aynı işlemlerin kaydının yeniden nasıl yaratılabileceğinin cevabı, ilk bakışın verdiği bulgular altında formüle edilmiştir. Çevrim metodu arasal-parasal olmayan ve temporal yöntemler çerçevesinde uluslararası muhasebe standardlarına uygundur. Getirilen yenilikler işlem bazında uygulama ile yönetime yönelik bilgi ağırlıklı olması ve özel bir program vasıtasıyla uygulamanın kompüterize edilmiş olmasıdır. Çalışmaların sonucu olarak enflasyon muhasebesi ister SFAS 52 isterse de IAS 29 standardlarına göre birkaç saat içerisinde yapılabilmektedir. Muhasebe zaman boyutu altında bütünlük içinde olmalıdır. Gerçekleşen işlemlerin kaydı kadar geleceğe ait projeksiyonların da aynı yöntem içinde yapılabilmesi gerekir. Çalışmanın üçüncü bölümü yine değişgen birimli olarak finansal modellemeyi içermektedir. Önce aktivite bazlı olarak modelleme kurgusu yaratılmış ardından değişgen birimli olarak geliştirilmiştir. Çalışma yukarıdaki hususlarda ilgili teorik altyapıyı sonra da IAS 29 yöntemi ile değişgen birimli muhasebe yaklaşımı bir örnek şirket üzerinde mukayeseli olarak uygulanmıştır. Takiben değişgen birimli muhasebe yöntemi ile bir kompüter programı yazılmış ve Türkiye'nin önde gelen sınai, ticari ve mali şirketlerinde deneme ve uygulamaları başarıyla yapılmıştır. Bir şirket çalışması sonucu haz rlanan rapor da ilgili bölümde takdim edilmektedir. Uygulamadaki ikinci aşama gerçek şirketlerin modelleridir. Keza, aktivite bazlı değişgen birimli modelleme için de yine şekilde çok yönlü bir sanayi işletmesi modeli yaratılmıştır. Ayrıca bir banka modellemesi de yapılmıştır. Sanayi şirketi tam modeli ile banka modeli rapor bölümü çalışmada yerini almıştır.