Ortak girişim yöntemi ve gelişmekte olan ülkelerdeki uygulaması

Şirketlerin kendi ülkeleri dışında ticaret ve yatırım yapmaları tarihte çok eskilere dayanmaktadır. Ancak günümüzde globalleşme çerçevesinde uluslararası pazarlardaki şirket bütünleşmeleri yaygınlaşmış, dünyada yabancı sermaye pazarı önem kazanmıştır. Şirketler dış pazarlara girmede çeşitli yöntemler kullanmaktadırlar. Bu yöntemlerden birisi de ortak girişim yöntemidir. Bu yöntemde şirket diğer şirket veya şirketlerle ortaklık kurar. Ortak girişim yönteminde; doğal olarak yabancı ortak veya ortaklar, yerli ortak veya ortaklar, yatırımın gerçekleştirildiği ülke, oluşumdan kendi hesaplarına kazanımlar beklemektedirler. Tarafların sahip oldukları farklı beklentiler olduğu gibi ortak beklentileri de bulunmaktadır. Tezimizde bu yöntem, uluslararası boyutta ve özellikle gelişmiş ülke şirketlerinin gelişmekte olan ülkelerde oluşturdukları ortak girişim yatırımları kapsamında incelenmiştir. Gelişmekte olan ülkeler sanayileşmede ve teknolojik ilerlemede geri kalmışlardır. Gelişmiş ülkelerle aralarındaki farkı kapatmayı hedeflemektedirler. Bunun yanında gelişmiş ülkelerdeki şirketler, talep fazlası üretimlere sahip, yeni pazar arayışları içinde olan, ucuz işgücü ve hammadde olanaklarını değerlendirmek amacında olan oluşumlardır. Sonuçta dünyadaki yabancı sermaye pazarında arz ve talep söz konusudur. İki ya da daha çok şirketin bir girişimi beraber oluşturmak ve bir ekonomik faaliyeti yerine getirmek üzere bir araya gelirken imzaladıkları iş anlaşması olan ortak girişim yöntemini bir şirketin dış pazarlara giriş metodu olarak seçmesinde birçok neden etkilidir. Bu nedenler, temelde işletmenin yapısının oluşturduğu iç faktörler ve çevresi, hedef pazarın yapısı, kendi ülkesindeki faktörler gibi dış faktörlerin birlikte etkileşimi ile oluşmaktadır. Ortak girişim yönteminin avantajları olduğu gibi dezavantajlarının da bulunduğu görülmüştür. Her iki yönünün bilinmesi, önceden gerekli planların yapılması ve önlemlerin alınması ile avantajların çoğaltılması, dezavantajlarınise azaltılması, en azından şirketin olumsuz faktörlere karşı hazırlıklı olması gerekmektedir. Çokuluslu şirketler gelişmekte olan ülkelerdeki yatırımlarında doğal olarak öncelikle kendi çıkarlarını hedeflemekte, gelişmekte olan ülkeler de konuya ihtiyatlı yaklaşmaktadırlar. Yabancı sermaye akışının sadece gelişmekte olan ülkelere doğru bir eğilim olmadığı, hatta daha çok miktarlarda gelişmiş ülkelere doğru olduğu görülmüştür. Bu çerçevede, yabancı sermayenin ülke kalkınmasında önemli yere sahip olduğu tesbit edilmiş, maksimum kazanç sağlayacak şekilde ortak girişim yönteminin kullanılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Türkiye'de faaliyet gösteren ortak girişim yatırımlarının bir kısmına posta yoluyla gönderilen anket sonuçlarına göre; araştırmamıza katılan ortak girişim yatırımlarının en çok imalat daha sonra sırasıyla hizmet, tarım, maden sektörlerinde faaliyet gösterdikleri, tarım ve maden sektörlerinin çok az rağbet gördüğü, araştırma kapsamındaki ortak girişim yatırımlarının uzun vadeli yatırımlar olduğu, yurtdışı pazarı hedefledikleri sonuçlan elde edilmiştir. Böylece Türkiye'deki ortak girişim yatırımlarının yapıları, özellikleri, olumlu ve olumsuz yönleri belirlenmiştir. Araştırma sonuçları yorumlanmış, diğer bölümlerde incelenen teorik bilgilerle harmanlanmış ve sonuçlar çıkarılmıştır. Ortak girişim yönteminin bilgi sahibi olunarak, bilinçli bir şekilde kullanılması gerektiği, taraflar arasında yapılan anlaşmaların açık ve detaylı yapılması gerektiği, oluşturulan şirkette taraflar arasında iletişimin devamlı olması gerektiği, gelişmekte olan ülkelerin yabancı sermayeyi yasalarla kontrol altında tutması gerektiği, yerli ortakların yabancı ortağa bağımlılığı azaltıcı veya yok edici şekilde yatırımı oluşturmaları, yatırımların ihracata yönelik de olması gerektiği sonuçları elde edilmiştir.