Bağımsız denetim ve Türkiye'deki Yeri

Günümüzde işletmeler giderek büyümekte, işletmelerin ortaklık yapılarında önemli değişimler olmakta ve ortak sayılan artmaktadır. Bu duruma paralel olarak, işletmelerle ilgili olan kredi kurumlarının sayısında da artış olmaktadır. İşletmeyle ilgili olan yatırımcı ve finansal kurumlanın, işletmelerin finansal durumu, faaliyet sonuçlan ve işletmenin içinde bulunduğu veya karşılaşabileceği risklerle ilgili olarak yeterli, doğru ve güvenilir bilgiye olan ihtiyaçları artmaktadır. İşletme ilgililerinin kendilerine sunulan bilgilerin doğruluğunu direkt olarak işletmenin kendisinden öğrenme ve bu bilgileri inceleme olanağı da söz konusu değildir. Bu sebeple bu yatırımcılara ve finansal kurumlara doğruluğu ve gerçekliği denetlenmiş bilgi sunulmalıdır. Doğru ve gerçek bilgiye ulaşmak için yapılan denetimin, ilk zamanlardaki amacı muhasebe sistemindeki hata ve hileleri ortaya çıkarmak iken; işletmelerin büyümesi, incelenecek olan belge ve kayıtların sayısmda önemli artışların olması sebebiyle denetimin de amaçlarında değişiklikler olmuştur. Bağımsız denetimin esas amacı işletmeyle ilgili olanların alacakları kararlara yardımcı olmak için işletmenin mali tablolarının doğruluğu ve gerçekliği hakkında genel bir görüş bildirmektir. İşletme yöneticilerinin, her zaman için işletmenin mali durumunu olduğundan daha iyi veya daha kötü gösterme ihtimalleri vardır. Bağımsız denetim özellikle sermaye piyasalarına yatırım yapan yatırımcıların haklarım korumak ve bu yatırımcıların kasıtlı olarak yatırmalarını ve zarara uğratılmalarını önlemek için gereklidir. Dünyada uzun zamandan beri uygulanmakta olan bağımsız denetim Türkiye'de daha yeni gelişmektedir. Türkiye'de muhasebe ve denetim ile ilgili birçok yasa tasarısı ve kanun teklifleri hazırlanmasına rağmen bunların yasalaşması sürecinde birçok engelle karşılaşılmış ve bu tasan ve tekliflerin yasalaşması uzun süre gecikmiştir. Türkiye'de 1981 yılında Sermaye Piyasası Kanunu çıkarılmış ve bu kanuna dayanılarak sermaye piyasasında denetimin ilke ve esaslarım düzenleyen çeşitli yönetmelikler ve tebliğler yayımlanmıştır. 1989 yılında ise Türkiye'de muhasebe ve denetim mesleğini düzenleyen 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu çıkarılmıştır. Türkiye'deki 2001 krizi sonrasında birçok bankanın iflas etmesi sonucu kamuoyunun ve yatırımcıların bankalara ve sermaye piyasalarına olan güveni azaltmıştır. Sermaye piyasalarına güven unsurunu geri kazandırmak ve etkin kılmak için bankalarla ilgili 3182 sayılı Bankalar Kanunu ve 1211 sayılı Merkez Bankası Kanunu kapsamında yapılan denetimlere ağırlık verilmiştir. Buna bağlı olarak bankaların faaliyetlerini daha yalandan ve etkin bir şekilde takip etmek için Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu kurulmuştur. Türk Ticaret Kanunu'nda da denetim ile ilgili bazı düzenlemeler mevcuttur. Ancak bu denetimler tam anlamıyla bir bağımsız denetim değildir, kanunda daha çok şirketlerin denetim kurulları için düzenlemeler yapılmıştır. Türk Ticaret Kanunu'nda belirtilen denetim kurulu, şirketin işlem ve faaliyetlerini sadece ortaklar açısından denetlemektedir. Bağımsız denetim ise şirket ortaklarının yanı sıra, şirketle ilgili üçüncü kişilere ve devlete yönelik yapılmaktadır.