Sistematik risk ölçüsü olarak beta katsayı ile bir şirkete ilişkin finansal oranlar arasındaki ilişki ve bir örnek çalışma

I960' lı yıllardan itibaren ekonomistler riskli bir ortamda finansal varlık seçimi konusunda çeşitli modeller geliştirmektedir. Genellikle portföylere yönelik geliştirilen bu modellerde finansal varlık getirisinin değişkenliği, riski üzerinde önemle durulmaktadır. Bir finansal varlığın toplam riski, sistematik ve sistematik olmayan risk payları ile ölçülmektedir. Bir portföyde basit çeşitleme ile sistematik risk giderilebilmektedir. Yatırımcılar, bu nedenle bir finansal varlığın toplam riski yerine, sadece riskin kaynaklarından biri olan sistematik risk üzerinde durmaktadır. Hisse senedi değerlemesinde beklenen getiri düzeyi için riskin minumuma indirilebilmesine çalışılmakta ve çeşitleme ile giderilemeyen sistematik risk ölçüsü olan beta katsayıları, geçmişş dönem verilerine göre hesaplanmaktadır. Bir hisse senedinin sistematik riskinin ölçüsü olan beta katsayısı. hisse senedinin pazara olan duyarlılığını göstermektedir. Sistematik riski oluşturan faiz oranlarındaki değişim, enflasyon gibi etkenler, hisse senedi fiyatlarında değişime neden olduğu gibi aynı zamanda şirketin finansal yönetim kararlarını da etkilemektedir. Bu nedenle hisse senedi değerlemesinde beta katsayısı ile şirkete ilişkin finansal değişkenler arasındaki korelasyon çeşitli yöntemlerle analiz edilmektedir. Şirketlere ilişkin bu değişkenler, Cari Oran, Borç/özvarlık Oranı, Kar Payı ödeme Oranı, Alacakların Tahsil Süresi, Stok Dönme Çabukluğu, Çalışma Sermayesinin Dönme Çabukluğu, Aktiflerin Büyüme Oranı vb. dir. Bu değişkenlerle beta katsayı. sı arasındaki korelasyonun derecesi ve yönü belirlenerek 'hisse senedi yatırımlarında değerlemeler yapılmaktadır. Sistematik riski yüksek olan hisse senetlerinin getirileri de yüksek olmaktadır. Bir hisse senedinin beta katsayısı B>1 ise o hisse senedi atak, B<1 ise savunmacı veya B<0 ise aşırı savunmacı olarak nitelendirilmektedir. Pazarın beta katsayısı ise 1 olarak kabul edilmektedir. Hisse senedinin beta katsayısı 1 olduğunda, pazardaki bir birimlik değişime karşılık hisse senedinde bir birimden fazla değişim olmaktadır. Çalışmanın amacı şirketlerin sistematik risk ölçüsü olan beta katsayıları ile şirkete özgü finansal oranları arasındaki korelasyonu ve korelasyonun yönünü belirlemektir. öncelikle İ. M. K. Borsası 1. pazarında işlem gören 33 şirkete ait hisse senetlerinin sistematik riskleri belirlenecektir. ilgili şirketlerin Cari Oran, Borç/özvarlık Oranı, Aktiflerin Büyüme Oranı, Kar Payı Dağıtma Oranı, Fiyat/Kazanç Oranlarının Standart Sapmaları olmak üzere beş bağımsız değişkene ilişkin, 11 yıllık verileri derlenmiştir. Beta katsayıları hesaplanarak bağımlı değişken belirlenerek, belirtilen bağımsız değişkenler aynı anda regresyon analizine dahil edilmiş ve aralarındaki korelasyonun görülmesine çalışılmıştır. Regresyon analizinde beta katsayısı ile bağımsız değişkenler arasındaki beklenen korelasyon ve korelasyonun yönü şu şekilde olmalıdır: Şirketin Cari Oranı ve Kar Payı ödeme Oranı yükseldiğinde, ilgili şirketin riski azalacağından beta katsayısı da düşerek aralarında negatif yönde bir korelasyon oluşmalıdır. Borç/özvarlık Oranı, Aktiflerin Büyüme Oranı ve Fiyat/Kazanç Oranlarının Standart Sapması yükseldiğinde, şirketin riski artacağından, beta katsayısı da yükselerek aralarında pozitif yönde bir korelasyon oluşmalıdır. Bu çalışmada regresyon analizine yeterli düzeyde veri kullanılmasına rağmen beklenen korelasyon ve korelasyonun yönü belirlenememiş, nedenleri ülkemiz sermaye piyasası koşulları ile açıklanmasına çalışılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde finansal varlıklarda risk, riskin kaynakları ve tek bir finansal varlığın riskini ölçmede, kullanılan finansal varlık değerleme modeli üzerinde durulmuştur. ikinci bölümde ilgili şirketlere ait Cari Oran, Borç/Öz Varlık Oranı, Kar Payı Dağıtma Oranı, Aktiflerde Büyüme Oranı, Fiyat/Kazanç Oranlarının Standart Sapması açıklanarak, beta katsayıları ile aralarındaki korelasyonun nedenleri ve yönüne değinilmiştir. üçüncü bölümde araştırmanın metodolojisine yer verilerek, araştırmada kullanılan regresyon analizinin bulguları ve bulguların yorumu yapılmıştır.