turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
ESKİ UYGURCA ALTUN YARUK SUDUR YAYINLARI ÜZERİNDEN TESPİT EDİLEN GÜNCEL OKUMA YAKLAŞIMLARI

Eski Uygurca metinlerin bulunuşu ve metin yayınlarının yapılmaya başlamasının üzerinden bir asırdan fazla süre geçmiştir. Bu süre boyunca bulunan metin ve fragmanların neredeyse tamamı okunmuştur. Genelde Türkoloji, özelde ise Eski Uygurca alanındaki birikim, gelişme ve ortaya çıkan güncel bulgular ışığında daha önce okunmuş olan metinlerin tekrar ele alındığı görülür. Bu güncel okumalarda yeni yaklaşımlar söz konusudur. Bu çalışmada, bahsedilen eski ve yeni yayınlar üzerinden bazı güncel okuma yaklaşımları tespit edilmiştir. Metin okumalarındaki bu yeni yaklaşımları tespit edebilmek için 1908'den günümüze (2023) kadar hakkında yüz elliden fazla yayını olan Eski Uygurca Altun Yaruk Sudur seçilmiştir. Altun Yaruk Sudur'un metin yayınlarından yola çıkarak yapılan tarama ve inceleme neticesinde Eski Uygur imlası ile ilgili bazı hususlardaki okuma yaklaşımları tespit edilmiştir. Bu tespitler; eklerin bitişik ve ayrı yazılması, eksik ünlülerin yazımı, transliterasyonun kullanımı, kapalı e'nin metin okumalarında gösterimi, j'nin metin okumalarında gösterimi, s-z ve t-d karışıklığı, söz başı ve söz içinde u ve ü yerine o ve ö okunuş maddeleri altında incelenmiş ve açıklamalarda bulunulmuştur. Ayrıca eski ve güncel okumalara tanıklar verilmiş ve böylece güncel yaklaşımlar ortaya konmak istenmiştir.
İSMÂİLÎ DAVASINDA BİR POLİTİK SÖYLEM OLARAK MUSTÂ’LÎ-NİZÂRİ AYRILIĞI VE NİZÂRİLİĞİN DOĞUŞU

İslam Devletinde Hz. Muhammed'in ölümünden sonra Hz. Ali'nin halife olması gerektiğini savunan Şiiler ve mevcut halife silsilesine tabii kalan Sünniler arasında asırlarca süregelen mezhep kavgaları baş gösterdi. Bu süreçte Şii kolunun en güçlü mezheplerinden biri olan İsmaililer 909 yılına değin dikkate şayan olmayan bir yaşam sürdürdüler. 909 yılında Fatımi Devleti'nin kurulmasıyla birlikte Fatımilerin egemen olduğu bölgelerde İsmaililik açıktan yayılma gösterirken diğer bölgelerde gizlilik esaslarından taviz vermediler. İran Coğrafyasının Sünni akideye bağlı Selçukluların nüfuzu altına girmesiyle birlikte İran'daki İsmaili ağı Isfahan merkezli yarı özerk bir yapı haline büründü. Bu dönemde İsmaili davet ile tanışan Hasan Sabbah, Halife Müstansır'ı ziyaret etmek amacıyla Kahire'ye gitmiş ve orada Müstansır'ın oğlu Nizar'ın müstakbel imamlığını savunmuştu. Halife Müstansır'ın ölümünün ardından Cemali ailesinin vasiliğinde Nizar'ın değil Musta'li'nin imametine tabii kalınmıştı. Bu çalışmada Musta'li-Nizari ayrılığını politik bir söylem haline dönüştürerek Kahire'den ayrılan ve müstakil bir otorite olmayı başaran Hasan Sabbah ve onun yeni daveti ele alınmıştır.
Boşanma Açısından Eşle Cinsel Birliktelik Yaşa(ya)mama

Eşle cinsel birliktelik yaşa(ya)mamanın evlilik ve boşanma süreçlerindeki hukuki yer ve niteliği belirlenmelidir. Debitum conjugale (evlilik borcu) çerçevesinde copula carnalis (eşler arası cinsel ilişki) konusunun borç olarak dayatılması Canonique hukuka dayanmaktadır. Evliliğin eşleri mütekabil yükümlülüklerle donattığı bakış açısı artık terk edilmelidir. Birlikte yaşama, sadakat, ortaklığın mutluluğunu gözetme gibi olumlu ve olumsuz davranışlar borçlar hukuku anlamında yükümlülük değil, aile hukuku kapsamında hukuki görev veya ödev şeklinde nitelenmelidir. Tabii ki eşler arası cinsel birliktelik kanunda düzenlenmez. Eşlerin görevleri hakkındaki mevcut hükümlerden yorum yoluyla da çıkarılamaz. Yargıtay, çekişmeli boşanma davalarında, eşleriyle cinsel birliktelik yaşa(ya)mayan davalılara çoğunlukla tam kusur atfetmektedir. Bir tarafın arzusuna aykırı vaziyette cinsel iletişimin hiç kurulamaması veya uzun soluklu kesilmesi elbette evlilik birliğinin temelinden sarsıldığına delalettir. Fakat bu tespit boşanmada cinsellik meselesinin direkt kusur dağılımına konu edilebileceği anlamına gelmez. Vajinismus ya da erektil disfonksiyon gibi rahatsızlıklardan psikolojik ve/veya fiziksel acı çeken eşlerin boşanmada tam kusurla kınanması hem kusur tanımını ihlal etmekte hem de evliliği şehvet çıkarcılığına indirgemektedir. Diğer taraftan, eşlerden birinin diğerine karşı seksüel arzularının sona ermesi, kendi kişiliğine dahil bizzat karar verme hakkını kullanmasıdır ve evlilik birliğinin temelinden sarsılmasında kusur kavramını doldurmaz. Böylesine cinsel rahatsızlıklar ve/veya kaçınmalar söz konusu olduğunda evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle iki eşin de kusuru olmaksızın boşanma mümkün olmalıdır. Yalnız temelden sarsılma sebebine dayalı boşanma davalarında Yargıtay davalının az da olsa kusurlu addedilmesi kriterini araştırmaktadır. Yakın cinsel ilişkiler kuramamış ya da böylesine samimiyetleri sona ermiş eşlerin boşanmasında Yargıtay'ın bu kriteri sorun teşkil etmektedir. Kusur prensibi, Türk boşanma pratiğinde kanun koyucunun iradesi hilafına genişletilmemelidir. Eşlerin mahrem hayatlarının mahkemelerde yarıştırılması yekdiğerinin kişilik hakkına tecavüz teşkil edebildiği gibi toplumu evlilikten de soğutabilir. Kusur merkezli ve çok sebepli boşanma sistemi işlevsel değildir. Bunun için İsviçre ve Fransa'daki aile hukuku gelişmeleri örneksenerek Türk boşanma hukukunda reform yapılması önerilir.
Sosyal Medyada Paylaşılan Çocuklara Ait Görüntülerin Müstehcenlik Suçları (TCK m. 226/3 ve 226/5) Bağlamında Değerlendirilmesi

Bilgi ve iletişim olanaklarının yaygınlaşması ile birlikte çocuklar, akranları ve farklı yaş gruplarından insanlarla etkileşime kolaylıkla geçebilmekte ve özellikle sosyal medyada fotoğraf ve videolar olmak üzere hem kendilerine ait hem de başkalarına ait müstehcen olabilecek özel hayat kapsamında kalan görüntülerini yayabilmektedirler. Bu kolaylıkla birlikte de sosyal medyada gerek fail gerekse de mağdur olarak sanal zorbalık, sanal cinsel istismar, tehdit, şantaj, hakaret, özel hayatın gizliliğinin ihlali, müstehcenlik gibi ceza hukukunun muhtevasındaki fiillerle karşı karşıya kalmaktadırlar. Bu çalışmanın amacı sosyal medyadaki çocuklara ait müstehcen görüntülerin kaydedilmesi, ele geçirilmesi, bulundurulması ve yayılması fiillerinin Türk ceza hukukundaki karşılığını tespit etmektedir. Bu amacın gerçekleştirilmesi için de öncelikle müstehcenlik kavramının ne olduğu, müstehcenlik ve çocuk pornografisi arasındaki ayrımın ne olduğu ve hangi durumda müstehcen içeriğin ceza hukukunun müdahalesini gerektirdiği ele alınacaktır. Ayrıca Türk Ceza Kanununun (TCK), sosyal medya ile daha geniş kitlelere ulaşabilen çocuk pornografisi ile mücadelede yeterli olup olmadığı değerlendirilecektir. Çalışmada, özellikle Türk hukukunda çocuk pornografisinin sınırlarını çizmek bakımından hukuk dogmatiği yönteminden yararlanılacaktır. İfade özgürlüğü perspektifinden çocuk pornografisine ilişkin yasaklar Amerikan Yüksek Mahkemesi kararlarında detaylıca değerlendirildiğinden müstehcenliğin muhtevasının belirlenmesi için Amerikan Yüksek Mahkeme ve Yargıtay kararlarına da karşılaştırmalı olarak temas edilecektir.
Medeni Usul Hukukunda Yargılamanın Hızlandırılması ve Adalete Erişim Hakkı Bakımından Çevrimiçi Yargılama ve Yapay Zekanın Kullanımı

Teknolojik gelişmelerin medeni usul hukuku bakımından ilk ve en etkili yansıması uluslararası pek çok ödüle de sahip olan UYAP sisteminin kurulması ile olmuştur. Elektronik tebligat yanında medeni yargılama hukuku bakımından dijitalleşme konusundaki en çarpıcı örneklerden birisi olarak karşımıza, özellikle 2020'de yapılan kanun değişikliği ile e-duruşma (HMK m. 149) çıkmaktadır. Belli uyuşmazlıklar bakımından dava şartı olarak uygulanan arabuluculuğun icrası da artık çoğunlukla teknolojik imkanlar kullanılarak yapılmakta; yüz yüze yapılmamaktadır. Her ne kadar belli uyuşmazlıklar bakımından alternatif uyuşmazlık çözüm sistemleri uygulanıyor olsa da merkezi bir alternatif uyuşmazlık çözüm sistemi mevcut olmadığı gibi genel manada "small claim" yani küçük miktarlı ve nispeten daha az karmaşık uyuşmazlıklar bakımından özel bir uyuşmazlık çözüm usulü ya da yargılama usulü öngörülmüş değildir. Uyuşmazlık çözümünde şirketlerin ve uyuşmazlık çözüm kurumlarının yanında artık devletlerin de yargı Örneğin, Birleşik Krallık'ta uygulanan "England Small Claim Procedure" yanında son yıllarda pilot uygulaması gerçekleştirilen "Çevrimiçi Sivil Para Alacakları (OCMC- Online Civil Money Claim) ve "Damages Claims Online Pilot (Çevrimiçi Hasar Talepleri Pilotu) uygulamaları da uyuşmazlığın Devletin yargı hizmetinin bir parçası olarak uyuşmazlık çözümünde kullanıldığı görülmektedir. İngiltere'deki bu pilot uygulamada dahi örnek alınan ve bu konudaki en başarılı örneklerden birisi olarak ise karşımıza Kanada'da uygulanan "Civil Resolution Tribunal" sistemi çıkmaktadır. Yapay zeka konusunda en çok tartışılan konu ise yapay zekanın karar mercii olması ihtimalidir. Bunun dışında, özellikle karar taslağı oluşturulması, mevzuat ve spesifik ilmi ve kazai içtihat tespiti gibi konularda hakime yardımcı yapay zeka ve taraflara ve avukatlara yardımcı yapay zeka çalışmaları karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada hem yapay zeka alanındaki gelişmeler hem de karşılaştırmalı hukukta küçük uyuşmazlıkların çözümü için öngörülen bu sistemler örnek alınarak Türk hukuku bakımından özellikle yargıya erişim hakkı ve usul ekonomisi ilkesi gerçekleştirilmek üzere çevrimiçi uyuşmazlık çözüm sistemlerinin özellikle karmaşık olmayan küçük miktarlı uyuşmazlıklar için Türk Hukuku bakımından uygulanabilirliği; bu minvalde ve ayrıca diğer uyuşmazlıkların makul sürede sonuçlandırılmasına hizmet etmesi bakımından UYAP sisteminde yapılabilecek değişikliklere ilişkin önerilerimiz sunulacaktır.
Uzaktan Çalışma İlişkisinin Sosyal Güvenlik Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi

Esneklik ihtiyacı ile ortaya çıkan uzaktan çalışma, günümüzde oldukça sık başvurulan bir çalışma şekli olarak karşımıza çıkmaktadır. Mevzuatımızda 4857 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesinde düzenlenen uzaktan çalışma kavramı, evde çalışmayı ve teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında yapılan çalışmalara dayanan tele çalışmayı da içeren geniş bir kavramı ifade etmektedir. Söz konusu düzenlemeye göre, uzaktan çalışma ilişkisinde işçi, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu içinde iş görme edimini evinde veya teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında ifa etmektedir. Uzaktan çalışma ilişkisinin belirtilen bu özelliği, sosyal güvenlik hukuku anlamında da bazı konuların detaylı incelenmesi ihtiyacına sebep olmaktadır. Özellikle iş kazası ve meslek hastalığı hükümlerinin uzaktan çalışma ilişkisinde nasıl uygulanacağının tespiti önem kazanmaktadır. Bu noktada söz konusu çalışmamızda uzaktan çalışma ilişkisinin sosyal güvenlik hukuku anlamında ortaya çıkardığı sonuçlar değerlendirilmeye çalışılmıştır.
Anonim Şirketlerde Geçersiz Yönetim Kurulu Kararına Dayanılarak Toplanan Genel Kurulun Durumu

Anonim şirketlerde yönetim kurulu yönetim ve temsil organıdır. Yönetim yetkisi şirketin iç ilişkilerini, temsil yetkisi dış ilişkileri ifade eder. Kural olarak genel kurulu toplantıya çağırma yetkisi de yönetim kuruluna aittir. Yönetim kurulu kararları hukuki işlem niteliğindedir. Bu yüzden kararların genel ve özel geçerlilik şartlarına uygun olmalıdır. Geçerlilik şartlarına aykırılık halinde yönetim kurulu kararı geçersiz olacaktır. Geçersiz yönetim kuruluna dayanılarak toplanan genel kurulda alınan kararlar bu geçersizlikten etkilenecektir. Genel kurul kararları da hukuki işlem niteliğindedir. Yönetim kurulu kararının geçerli olması genel kurul kararları açısından kurucu unsurdur. Geçersiz yönetim kurulu kararına dayanılarak toplanan genel kurulun kurucu unsuru eksik olacaktır. Bu sebeple alınan genel kurul kararları yok hükmünde kabul edilir.
Sermaye Piyasası Kanunu m. 107/2’de Düzenlenen Bilgiye Dayalı Manipülasyon Suçundaki Menfaat Unsuru (Netice) Üzerine Bir İnceleme

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 107/2 maddesi bilgiye dayalı manipülasyon suçuna dair olup, bu Kanun'un ihdas edilerek Resmi Gazete yayımlandığı tarih olan 30. 12. 2012 tarihinde suç ani hareketli bir suç olarak düzenlenmişti. Ancak 27. 03. 2015 tarihli 6637 sayılı Kanun'un 11'inci maddesi çerçevesinde yapılan değişiklikle, bu suç netice aranan suçlar arasında sayılmıştır. Ani hareketli bu suçun neticeli bir suç haline dönüştürülmesi de beraberinde bazı çelişkilerin oluşmasına yol açmıştır. İspatı çok zor olan bu suç tipinde cezalandırılabilme alanının daha da daraltılmış olması, ceza normunun uygulanabilir olmasını iyice zorlaştırmıştır. Çalışmada, mevcut sistemin analizi ve bu sistemin benimsenmesinin sebepleri tartışılmış ve ceza normunun amacına uygun iyileştirici önerilerde bulunulmuştur.
GÖÇ ve EĞİTİM1: Cumhuriyet Okullarında Çeçenler

Bir Kafkas halkı olan Çeçenler, Kafkas-Rus savaşlarının sona erdiği 1864 tarihinden itibaren zorunlu göçe maruz kalmış ve yaklaşık 3000 Çeçen aile Osmanlı topraklarına göçmüştür. Çeçen ailelerin yerleştirildikleri yerlerden biri de Mardin'in Kızıltepe ilçesidir. Çeçenler diğer tüm göçten etkilenen insanlar gibi kültür, dil ve eğitim gibi birçok alanlarda problemler yaşamışlardır. Göçmenlerin entegrasyon süreçlerinde önemli bir imkan olan eğitimin Kızıltepeli Çeçenlerin deneyimlerinde nasıl karşılık bulduğu araştırmanın temel amacını oluşturmaktadır. Bu kapsamda Çeçen çocukların okul algıları, bilgiyi anlamlandırma süreçleri, anadil ve eğitim dili farklılığının sonuçları, diğer Kızıltepeli öğrencilerden (Arap, Süryani ve Kürt)'den farklı kültürel özelliklere sahip olmaları gibi değişkenler açısından deneyimleri çözümlenmeye çalışılmıştır. Çalışma deneyim çözümlemesini yaptığından nitel araştırma deseninde tasarlanmıştır. Bu alanla ilgili sınırlı sayıda çalışma olması ve Çeçenlerin özgün deneyimleri çalışmanın temel motivasyonları olmuştur. Araştırmanın verileri literatür taraması ve görüşme formu ile toplanmıştır. Çalışma grubu olarak 20 kişilik bir katılımcı grubu oluşturulmuştur. Elde edilen veriler çalışmanın amacı bağlamında çözümlenmiştir.
Idyma Akyaka Kalesi Roma Dönemi İthal Ve Yerel/Bölgesel Kaliteli Seramikleri

Idyma antik kenti, günümüzde Muğla ili, Ula ilçesi, Akyaka beldesi sınırları içinde kalmaktadır. Kentin Azmak kıyısında Bizans Dönemi'ne tarihlenen bir kale yapısı yer almaktadır. Idyma Akyaka Kale Kazısı çalışmalarında sarnıç sistemi, ana kapı girişleri, kuleler ve farklı fonksiyonlarda kullanıma sahip mekanları kapsayan kale mimarisini oluşturan öğelerden kalenin inşa ve kullanım evrelerini gösteren seramik buluntuları ele geçmiştir. Idyma Kalesi'nin modern seyyah ve araştırmacıların da belirttiği üzere Roma Dönemi yerleşim alanının üzerine kurulduğu ve kentin bu bölgesinde yerleşimin 8. yüzyıla kadar devam ettiği Roma Dönemi'ne tarihlenen İtalyan, Kıbrıs ve Doğu Sigillataları ile Afrika, Foça Kırmızı Astarlı seramikleri, Knidos kökenli ve yerel/bölgesel kökenli seramikler üzerinden kanıt bulmaktadır. Seramik buluntular yapının bulunduğu alanın Roma Dönemi'nde kullanımını göstermesi ve kronolojiye bağlı olarak kentin ticari ilişkiler kurduğu merkezlerin değişimini göstermesi açısından da önemlidir.
Cinsel Özgürlüğe Karşı Suçlarda Rızanın Hukuki Niteliği

Rızaya dayalı olarak gerçekleştirildikleri için haksızlık teşkil etmeyen cinsel davranışlar bakımından rızanın hukuki niteliği tartışmalıdır. Bir görüşe göre rıza hukuka uygunluk nedeni iken diğer bir görüşe göre tipiklikle ilgilidir. İki görüş arasında rızanın geçerlilik koşulları, on sekiz yaşını tamamlamış akıl hastalarının cinsel haklarının sınırları, hukuka uygunluk nedenlerinde sübjektif unsur sorunu, suça iştirak ve hata konuları bakımından önemli farklılıklar vardır. Bu çalışmada bahse konu tartışma üzerinde durulacaktır.
Toplumsal Arkeoloji ve Yeni Müzebilim Perspektifinden Eser Çözümlemeleri

21. yüzyıl, arkeoloji ve müzebilim alanlarında hızlı dönüşüm ve gelişmelerin yaşandığı bir dönem olmuştur. Toplum Arkeolojisi (Public Archaeology) ve yeni müzebilim kavramları, insan odaklı bakış açıları itibariyle irdelendiklerinde benzer anlamlar ifade etmektedirler. Toplumsal arkeoloji ve yeni müzebilim, halka daha yakın olma gereksinimi ve toplumsal katılım perspektifi ile interdisipliner bir düzlemde hareket ederler. Arkeolojideki bilimsel gelişmeleri, toplumla iletişim kurabilme yeteneği ve çabaları ölçüsünde, bireylerin aktif katılımı çerçevesinde müze platformunda buluşturarak tasarlamak, toplumsal arkeolojinin çağdaş müzebilimle olan dava birlikteliğidir. Statik geleneksel müzecilikte, arkeolojik eserler, kısa etiket bilgileri ile boy göstermekteydiler. Ancak günümüzde müzelerin öğretebilme çabaları ile beraber yeni sergi ve koleksiyon kurgulamaları, küratöryel başarılar, pazarlama ve iletişim politikaları doğrultusunda toplumun her kesiminden insana ulaşabilmek amaçlanmaktadır. Ayrıca müze ziyaretçilerinin katılımcı veya kullanıcı gibi tasavvur edildikleri, etkinliklerde rol alarak eğlenerek deneyimlemelerde bulunabildiği yeni bir döneme geçilmektedir. Bu atraksiyonlar toplumsal arkeolojinin ilkelerini gerçekleştirebileceği çağdaş müze mekanlarının önemini ortaya koymaktadır. Müzelerde eğitim programları vasıtasıyla arkeolojik eser çözümleme uygulama pratikleri, bireylerin estetik hassasiyetinin ve arkeoloji bilimine olan ilgilerinin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Çalışmada tarama modelinde doküman analizi ile veri elde etme yöntemi kullanılmıştır. Edinilen bulgulara göre, toplumsal arkeoloji perspektifinden, müze eğitim programları ile eser çözümlemede izlenecek stratejilerin müzelerde her yaş grubundan bireye anlamlı ve kalıcı bilgilenmelerle sonuçlanacağı, düşünülmektedir.
TTS’ler için Yoğuşma Tavasında Kanatçıklı Boru Tasarımı ile Atık Isı Geri Kazanımının Analizi: Enerji Verimliliği Üzerindeki Etkileri

Süpermarketlerde teşhir tipi plug-in soğutucular yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu soğutucularda şebekeye bağlı drenaj sistemi bulunmadığından, biriken defrost suyu PTC rezistans yardımı ile uzaklaştırılmaktadır. PTC rezistansının enerji tüketimi toplam enerji tüketiminin yaklaşık %20'sini oluşturmaktadır. Nihai enerji tüketiminin birincil enerji kaynaklarından karşılandığı düşünüldüğünde; fosil yakıtların azalması ve enerji maliyetlerinin artması ile tüketilen enerjinin daha verimli kullanılması gerekmektedir. Bu çalışmada, kompresör çıkışında kızgın buhar halindeki soğutucu akışkan kompresör basma hattı boruları ile defrost kabında bulunan durgun su içerisinden geçirilmiştir. Defrost kabı içerisinde bulunan basma borularına ilave kanatçıklar eklenerek ısı transferi artırılmış ve enerji tüketimi azaltılmıştır. Bu sayede soğutucunun enerji tüketimi azaltılarak mevcut sistemde "E" olan enerji sınıfı yeni tasarım ile "D" sınıfına yükseltilmiştir. Böylece çevre dostu bir tasarım ortaya koyulmuş ve birincil enerji tüketimi düşürülerek 1 adet soğutucu için 11, 138 kg/gün CO2 emisyonu azaltılmıştır.
Dönüştürme Hakkı Çerçevesinde Alıcının Tazminat Talebi

Satıcı, Borçlar Kanunu (BK) m. 208/2 uyarınca ayıplı şeyin teslimi nedeniyle alıcının doğrudan doğruya uğradığı zararı tazmin etmek zorundadır. Bununla birlikte, "doğrudan doğruyalık" kavramının nasıl yorumlanacağı oldukça tartışmalıdır. Satıcının sebep sorumluluğunun kapsamı ile BK m. 208/3'te düzenlenen kusur sorumluluğu meselelerinin inceleneceği bu makalede, satıcının kusur sorumluluğu kapsamındaki diğer zararın, alıcının tercihine bağlı olarak olumlu veya olumsuz zarar esaslarına göre hesaplanabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Alacağın Devrinde Borçlunun İyi Niyetle İfasını Düzenleyen TBK m. 186, Kaynak İsviçre Borçlar Kanunu Art. 167 Düzenlemesi Karşısında Nasıl Anlaşılmalıdır?

Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 186' da devrin hükümleri içerisinde 'İyiniyetle yapılan ifa' başlığı altında alacağın devredildiği, devreden veya devralan tarafından borçluya bildirilmemişse, borçlunun, önceki alacaklıya; alacak birkaç kez devredilmişse, son devralan yerine önceki devralanlardan birine iyi niyetle ifada bulunarak borcundan kurtulacağı düzenlenmektedir. Hükmün lafzı dikkate alındığında tekil bir devir durumunun yanı sıra alacağın her bir devralan tarafından tekrar devredilmesine karşılık gelen zincirleme devir olasılığında da borçlunun önceki devralanlardan birine ifada bulunarak borçtan kurtulabileceği anlaşılmaktadır. Öte yandan hükmün lafzı, aynı alacağın alacağı devreden tarafından birden çok kişiye devredilmesi anlamını taşıyan çoklu devir durumunda borçlunun gerçekte hak sahibi olmayan bir devralana ifada bulunarak borçtan kurtulması olasılığını kapsamıyor görünmektedir. Oysaki kaynak İsviçre Medeni Kanunu'nda TBK m. 186 hükmüne karşılık gelen Art. 167 OR hükmünün lafzının her iki olasılığı da kapsar şekilde kaleme alındığı dikkat çekmektedir. Bunun dışında TBK m. 186'nın gerekçesinde hükümde herhangi bir değişikliğe gidilmediği belirtilmektedir. Ancak önceki Borçlar Kanunu'nda TBK m. 186 hükmüne karşılık gelen Borçlar Kanunu (BK) m. 165'in lafzına bakıldığında TBK m. 186' dan farklı bir ifadeye sahip olduğu görülmektedir. Bu bağlamda çalışmada TBK m. 186 hükmünün kaynak kanun ve hükmün gerekçesi ışığında nasıl anlaşılması gerektiği incelenecektir.
Türk Ticaret Kanunu Kapsamında Hâkimiyet Sözleşmesinden Doğan Sorumluluğa Uygulanacak Hukuk ve Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi

Şirketler hukukunda şirketlerin bağımsız karar aldıkları kabul edilmektedir. Ancak şirketlerde ortak yönetimin tercih edildiği durumlarda, şirketlerin bağımsızlığı sınırlanmaktadır. Bu ihtiyacı gidermek için Türk Ticaret Kanunu'nda ortak yönetimin bir türü olarak şirketler topluluğu düzenlenmektedir. Şirketler topluluğunda hakim şirket bağlı şirket üzerinde farklı hukuki kontrol araçlarıyla hakimiyet tesis etmektedir. Hakimiyet sözleşmesi, bir şirketin diğerine talimat verme yetkisini içeren bir sözleşme tipi olarak Türk Ticaret Kanunu'nu kapsamında hakimiyeti tesis eden hukuki kontrol araçları arasında yer almaktadır. Hakimiyet sözleşmesinin taraflarından birinin merkezinin yabancı bir ülkede diğerinin Türkiye'de olması halinde sözleşmeden doğan sorumluluğa uygulanacak hukuk ve sözleşmeden doğan uyuşmazlıkta Türk mahkemelerinin yetkisinin tespiti gerekmektedir. Bu bağlamda, çalışmada öncelikle Türk hukukunda hakimiyet sözleşmesine değinilecek daha sonra Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen hükümler esas alınarak yabancı unsurlu hakimiyet sözleşmesinden doğan sorumluluğa uygulanacak hukuk ve sözleşmeden doğan uyuşmazlıkta Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi incelenecektir.
Max Weber’e Göre Hukukun Rasyonelleşmesi

Karl Marx ve Emile Durkheim ile beraber modern sosyolojinin üç kurucu babasından biri olarak kabul edilen Max Weber, ayrıca Hukuk Sosyolojisinin de kurucusu olarak kabul edilmektedir. Modern toplumu anlamak ve açıklamak için genel sosyoloji kuramının odağına rasyonalite kavramını/olgusunu yerleştiren Weber, modern toplumda hukuku da öncelikle rasyonel bir sosyal kurum olarak ele almıştır. Hukuk normlarının ve dolayısıyla hukuk olgusunun ortaya çıkışını toplumsal davranış üzerinden açıklayan Weber'e göre hukuk en temelde toplumsal bir kurum olup toplumun varlığına koşut olarak var olagelmiştir. Bu nedenle hukuk, modern topluma özgü olmadığı gibi, modern toplum öncesi ve dışı toplumlarda hukukun rasyonel niteliklerinin bulunmadığı da söylenemez. Ancak modern rasyonel hukuk sistemi ve anlayışı öncelikli olarak çağımıza özgü rasyonel kapitalizmin, rasyonel uzmanlık eğitiminin ve rasyonel bürokrasinin etkisiyle ortaya çıkmıştır. Weber'in, hukukun rasyonelleşmesine ilişkin kuramını, Auguste Comte'un üç hal kanunu olarak adlandırılan toplumsal evrim kuramını hatırlatır tarzda tarihi bakımdan çizgisel biçimde ortaya koyduğu söylenebilir. Fakat bu çizgisel evrim esas olarak insanlığın tümü için değil, modern Batı toplumu için geçerlidir. Nitekim -özellikle kutsal hukuk sistemleri olmak üzere- diğer hukuk sistemlerinde yetkin bir rasyonelleşme süreci yaşanmamış, hatta irrasyonelleşme süreci söz konusu olmuştur. Batı toplumlarında ise, seküler niteliği baskın Roma Hukukunun, yaşadığı toplumun kurallarına -bilhassa ekonomik konularda- uyarlanma kabiliyetiyle öne çıkan Yahudi Hukukunun ve Sezar'ın hakkını Sezar'a veren anlayışıyla Kilise Hukukunun ortaklaşa etkisiyle, hukuk sistemi, rasyonelleşme sürecini tarihi olarak devam ettirip günümüzün tam anlamıyla rasyonel nitelikli hukuk formuna dönüşmüştür.