Tarım satış kooperatifleri ile birliklerinin ekonomiye kazandırılması

Bugün ülkemizde faaliyet gösteren Tarım Satış Kooperatifleri ile Birliklerinin esas itibariyle amaçları ortaklarının ürünlerini daha iyi şartlarla değerlendirmek ve bu konuda her türlü tedbiri almaktır. Tarım Satış Kooperatifleri tarım sektöründe faaliyet gösteren özellikle küçük köylü işletmelerine sahip çiftçilerin yaşadıkları ekonomik ortamla ilgili yalnız başlarına aşamayacakları güçlükleri çözmek için, kendi kendine yardım ihtiyacından doğmuş bir örgütlenme şeklidir. Türkiye'de ilk Tarım Satış Kooperatiflerinin çekirdeğini 1913 yılında kurulan 'Aydın Müstahsilleri Ortaklığı', ilk Tarım Satış Kooperatifleri birliğini ise 1933 yılında kurulan 'Aydın Zira-i Satış Kooperatifleri İttihadı' oluşturmuştur. Kuruluş yıllarında ülke kalkınmasında bir araç olarak görülmüşler, devlet tarafından desteklenmişlerdir. Bu destekleme yasal, finansal, yönetsel olarak devamlı artış göstermiş, bunun sonucunda anılan kooperatif ve birlikler devletin tarım politikasını uygulayan kuruluşlar haline dönüştürülmüşlerdir. Tarım Satış Kooperatifleri halen birlik ve mahalli kooperatifler olarak faaliyet göstermekte olup, henüz merkez birliğini kuramamıştır. Hür ve bağımsız bir kooperatif olarak kooperatifçilik ilkelerine göre faaliyetlerini sürdürmeleri, zamanla kendi yağları ile kavrulabilir hale gelmeleri gerekirken maalesef 3186 sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ile Birlikleri Yasası ile yine Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'nca Birlik ve Kooperatif ana sözleşmelerinde yer alan ve kooperatifçilikle bağdaşmayan hükümler ve bu hükümleri uygulamakla yükümlü bırakılan Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri diğer kooperatiflerle mukayese edildiğinde sözde, kooperatif olgusu taşıdığı, devletin Kamu İktisadi teşebbüsü gibi çalışması, ortakları tarafından dahi bir devlet işletmesi gibi görülmeleri, açık üyelik ilkesi dışında diğer tüm kooperatifçilik ilkelerinin bu kooperatiflerde uygulanmaması, genellikle tüccarların hiçbir zaman alım ve satımını yapmayacağı düşük kaliteli ürünlerin Tarım Satış Kooperatiflerinin vasıtasıyla ortak olan veya olmayan çiftçilerden destekleme programları çerçevesinde hükümetlerin her yıl ilan ettikleri garantili fiyatlar üzerinden satın alınması işlemleri birliklerde yönetim işlevini yerine getiren Genel Müdürler ile kooperatiflerde Müdürlerin Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'nca atanmaları her türlü kararların Bakanlık'ça onaylanmadıkça yürürlüğe giremez v. b. gibi sorunlar sonucu Tarım Satış KooperatifleriIll ve Birlikleri kendilerinden beklenen işlevleri yerine getiremeyen devamlı zarar eden kuruluşlar haline dönüşmüşlerdir. Yapılan bu inceleme ve araştırma sonucu Tarım Satış Kooperatiflerinin mutlaka bağımsız, kendi kendilerine yeterli kuruluşlar haline dönüştürülmeleri gerektiği sonucuna varılmış olup, kendi kendilerine yeter hale gelebilmeleri, ortaklarına daha iyi hizmet verebilmeleri için 'Reorganizasyona' gidilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak; Yapılan bu inceleme ve araştırma ile T. S. KJeri ve Birliklerinin nasıl kendi kendilerine yeterli hale gelebilecekleri, gayrimenkul ve menkullerinin ortak kooperatiflere verilmesi gerektiği, bu Kooperatif ve Birliklerde uygulanmayan Kooperatifçilik ilkelerinin mutlaka uygulanması gerektiği, özkaynak yetersizliğine çare olarak ortaklık temelinin yeniden oluşturulmasının gerektiği konuları üzerinde hassasiyetle durulmuş, yasal düzenlemeler ve devletçe ilk planda gösterilebilecek olumlu teşviklerle Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri kuruluş amaçlarına uygun olarak Türk çiftçisinin alın teri ve göz nurunun karşılığını verebilecek kuruluşlar olarak ülke kalkınmasında önemli bir rol oynayabileceği sonucuna varılmıştır.