Yapı kooperatiflerinde muhasebe ve vergi sorunları

SONUÇ Devlet, planlı kentleşmek ve sağlıklı konutlaşmak üzere, Yapı Kooperatiflerini inşaat sektörüne çekmek için son yıllarda Toplu Konut adı altında özendirici önlemler getirmiş bulunmaktadır. Kendi kişisel, birikimleriyle konut edinemiyecek- lerini anlayan dar gelirli kişiler, Yapı Kooperatifleri çatısı altında toplanarak, kendi küçük birikimlerine devletin de katkısını sağlayarak amaçlarına ulaşma yolunu seçmişlerdir. Bu nedenle, 1979 lu yıllarda başlayan Yapı Koo peratifçiliği hareketi, günümüzde milyonlarca insanın konut özlemleri için umut haline gelmiş bulunmaktadır. Birim kooperatifçilik seviyesindeki bu gelişme, Yapı Kooperatiflerinin üst örgütlenmesini de aynı hızla gündeme getirmiş, KENT-KOOP ve daha sonra da TÜRK KONUT gibi birliklerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Yapı kooperatifçiliğinin bu hızlı büyüme ve gelişmesi karşısında, bu örgütlerle ilgili yasal düzenlemelerin hala 1960 düzeyinde kaldığı, bu düzenlemelerin de Yapı Kooperatiflerinin dinamizmine uymadığı açıkça görülmektedir. 124125 örneğin; 1960 yılında yayımlanan 1163 sayılı Kooperatifler yasasına göre, Yapı Kooperatiflerinde bir ortak 30 .000. __TL den daha fazla pay sahibi olamamaktadır. Oysa günümüzde bu tutarla değil konut sahibi olmak, konutun bir aylık taksiti bile ödenemez duruma gelinmiştir. Yasal yetersizlik diğer alanlarda olduğu gibi, Yapı Kooperatiflerinin belge düzeni, muhasebe sistemi ve vergilendirilmeleri alanlarında da kendini göstermektedir. BELGE DÜZENİ KONUSUNDA, Yapı Kooperatifleri için çıkarılan muhasebe yönetmeliğinde, kooperatiflerin sosyo-ekonomik amaçları doğrultusunda bir düzenlemeye gidilmesi gerekirken, bunun yerine VUK. nun amacı kar olan. ticari işletmeler için öngördüğü belge düzeninin aynen alınarak uygulanması yerinde olmamıştır. Bu nedenledi ki uygulaması zor alan ve bünyeye uymayan bu belge düzenini Yapı Kooperatifleri uygulayamamakta Ticaret ve Sanayi Bakanlığı da denetimlerinde bu durumu tesbit etmesine rağmen üstünde durmamaktadır. MUHASEBE SİSTEMİ VE UYGULAMASI konusunda da belge düzenindekine yakın bir uygulamanın olduğunu söyleyebiliriz. Bu alanda da Yapı Kooperatiflerinin muhasebe organizasyonlarını, büyük ölçüde VUK. nun ilgili hükümleri doğrultusunda basite indirgemek suretiyle, genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uyum çabası gösterilmeden ve hatta hesap planı olmadan sürdürülmektedir. 126 Bu nedenlerden dolayı da uygulanan muhasebe organizasyonu, Yapı Kooperatiflerinin gerçek durumlarını yansıtmaktan uzak kalmıştır. Bu duruma gelinmiş olmasının bizce nedenleri şöylece sıralanabilir. 1- Kooperatifler muhasebe yönetmeliğinin yetersizliği 2- Ticaret ve Sanayi Bakanlığı ve üst birlikte birim kooperatiflerle ilgili denetimin yetersizliği İ- Olumsuz denetim sonuçları elde edildiğinde bunlarla ilgili caydırıcı nitelikte yaptırımların uygulanıl mamış bulunması, 4- Yapı Kooperatifleri muhasebe uygulayıcılarının yeterli meslek bilgi ve ihtisas eğitiminden yoksun bulunmaları v. b. nedenier. YAPI KOOPERATİFLERİNİN VERGİLENDİRİLMESİNDE çeşitli sorunlarla karşılaşılmış bulunmaktadır. Bu konuda üzerinde durulan en Önemli sorun, Yapı Kooperatiflerinin Kurumlar Vergisi Kanunuyla getirilen muafiyetle ilgilidir. Bilindiği üzere, Yapı Kooperatiflerinin Kurumlar Vergisinden muaf tutulabiirae ler i için getirilen en önemli koşul, 'ORTAKLARİYLE İŞ GÖRMESİ 'dir. Bu hüküm her uygulayıcı tarafından farklı yorumlanarak, farklı uygulanmakta, Yapı Kooperatifleri ile Maliye Bakanlığı arasında yer yer 'ortak işlemleri' konusunda ihtilaflar çıkmaktadır. 127 Bu konuda yaygın olan ve yargı organlarının da katıldıkları görüş, 'Yapı Kooperatiflerinin yaptığı işlerin amaç ve faaliyetlerine uygun olup olmadıklarına bakmak gerekir' şeklindedir. Dolayısiyle kooperatiflerin amaç ve faaliyetleri ne uygun olan işler 'Ortaklarla yapılan işlem', amaç ve faaliyetlere uymayanları ise 'Ortak dışı işlem' saymak ve ortak dışı işlemler' in ortaklara dağıtılması halinde Yapı Kooperatiflerini Vergilendirmek gerekecektir.