PERT/CPM modellerinde bilgisayar desteğinde kaynak dengelemeye ilişkin yeni bir algoritmanın geliştirilmesi ve bir uygulama örneği

Çağımızda, günden güne büyük bir hızla gelişen teknolojik imkanlar, yatırımların süratle ve aksamadan yapılmasını, ekonomik işletme şartlarının araştırılmasını öngörmektedir. Bu sebeple plan ve programlamada 1960 yılından beri modern metodların geliştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Yatırımların sorumlu mevkilerinde bulunanlar, yatırımları bizzat yapan ve kontrol edenler ile işletmeciler bu metotları ne kadar iyi bilirlerse basanlarının o kadar çok olacağı da açıktır. Herhangi bir problem programlanırken karşılıklı ilişkili faaliyetler organize edilmelidir. Programlamayı kısıtlayan sadece faaliyetler arasındaki sırasal ilişkiler ile faaliyetin sürdürülmesini sağlıyan kaynaklardır. Faaliyetlerin başlıyabilmesi için bir önceki faaliyetin bitirilmiş olması gerekir ki, bu da bazı faaliyetler arasında öncelikli tamamlanma ilişkisinin olduğunu gösterir. Birçok proöelerde ele alınacak faaliyetlerin sayısı çok olduğu gibi faaliyetlerin sıralı ilişkisi de karmaşıktır. Bu durumda yapılacak işlemi şekillendirmeden açık bir görünümünü ortaya koymak imkansızdır. CPM Tekniği, programların yapımı, araştırma faaliyetlerinin planlanması problemleri ile eşgüdümü gerektiren bir plan için değeri biçilmez yardımlar sağlar. Memleketimizde de son senelerde pek çok yatırımların ana ve detay iş programları Kritik Yörünge veya PERT metodlanyla yapılmaya başlanmıştır. Bilhassa karmaşık projelerde devrim yaratan Kritik Yörünge metodunun ana hatları şunlardır: (1) Projenin amaçlarının, talep edilen faaliyetlerin ve ana olayların belilenmesi (2) Adım (1)' deki bilginin şebeke diyagramına dönüştürülmesi (3) Aşağıdaki amaçlar için kritik yörünge hesaplarının yapılması a) Her faaliyetin en erken ve en geç başlama ve bitirme zamanlarının belirlenmesi b) Kritik faaliyetler c) Faaliyet toplam ve serbest bollukları(4) Projenin zaman akış diyagramının çizilmesi (5) Kaynak dengeleme alternatiflerinin değerlendirilmesi Yukarıdaki ilk dört maddenin belirlenmesi dünya litertüründe aşağı yukarı birbirine benzeyen tekniklerle çözülmektedir. Bu tezin ilk bölümü de ilk dört maddenin açıklanmasına ayrılmıştır. Birinci bölümde ayrıca projelerle ilgili olarak hangi sorulan CPM tekniğinin yanıtlayabileceği incelenmiştir. CPM tekniğinin ne kadar yararlı bir teknik olduğu ve ayrıca GANT tablolarından hangi nedenlerle üstün olduğu yine birinci bölümde açıklanmıştır. Tezin ikinci bölümü, yukarıdaki beşinci maddenin yani kaynak degeleme alternatiflerinin, şimdiye kadar, nasıl değerlendirildiğini incelemiştir. Kaynaklardaki dalgalanmaların kritik olmayan faaliyetlerin yeniden programlanmasıyla giderilmesi arzu edilir. Bunun da, kritik olmayan faaliyetlerin en erken başlama ve en geç bitme sınırlan içinde, ileri geri kaydırılması ile sağlanmaya çalışıldığı görülmüştür. Tezin ikinci bölümünde, basit projeler için yeterli olan bu sezgisel metodlann açıklaması vardır. Kaynak dengeleme ile hangi temel amaçlann gerçekleştirildiğinin incelenmesi de ikinci bölümde yer almaktadır. Kaynak seviyeleme problemini şöylede tarif edebiliriz: Bu problem, belirli bir zaman içinde herhangi bir noktada projenin maksimum kaynak gereksinimini minimum yapmaktır. Fakat kaynak seviyeleme problemine matematik karmaşıklığı nedeniyle optimum çözümü sağhyan bir teknik henüz geliştirilememiştir. Bunun da başlıca nedeni problemin kombinasyon tabiatlı oluşudur. Problemin kombinasyon tabiatlı oluşu planlamacılan problemin çözümünü bazı kriterlere dayandırmaya zorlamıştır. Birinci sıralama kriteri : Önce en az bollukla faaliyetler programlanır. Bu kriter genellikle projenin en az kaymasını ve kaynak israfının en aza inmesini sağlar. Tabii daima en iyi programı vermez. ikinci sıralama kriteri : Kaynak dengelemeye en kısa zamanlı faaliyetlerle önce başlamaktır. Tabiidir ki aynı anda 2 faaliyet programlanabilecekse, en kısa zamanlı olanla başlıyarak bekleme zamanı en aza indirilir. Netice olarak bir şebekede bir sıralama kriteri diğerine üstün olabilir. Bölüm ÜT de, incelenen sezgisel veya bazı varsayımlara dayanan metodlann geçerliliği incelenmiştir. Bu incelemeye metodları geliştirenlerin kritikleri de dahil edilmiştir. Bölüm III'ün neticesi, hiçbir varsayıma dayanmayan, genel, kesin bir metodun eksiklğidir. iiKritik Yörünge metodundan evvel, benzer problemler çubuk diyagramları ile çözülüyordu. Bu tezde geliştirilen metodun daha iyi açıklanabilmesi için çubuk diyagramları, Bölüm IV' de, yardımcı problemlerle açıklanmıştır. Bu bölümde çözülen problemlerde, Kritik Yörünge metodu ve çubuk diyagramları içiçedir. Bu bakımdan, iki metod arasında mukayese yapmak imkanı da doğmaktadır. Bölüm V te, bütün faaliyetlerin birbirlerine göre alabilecekleri bütün durumları incelemeye dayalı bir çözüm önerisi getirilmiştir. Bu metod ile, diğer bölümlerde, sezgisel yolla çözülen problemler çözülmüş, mukayeseler yapılmıştır. Metod geliştirilirken, kesin olma özelliği, varsayımlara dayanmaması ve mevcut bütün çözümleri vermesi sağlanmaya çalışılmıştır. Bölüm 'VT de ilk beş bölümün değerlendirilmesi vardır. Getirilen metodun avantajları bu bölümde açıklanmıştır. Geliştirilmeye çalışılan metod, manuel değil, kesinlikle bilgisayar destekli bir metoddur. Bu amaçla Bölüm Vir de PASCAL dilinde bir program yazılmış ve program için gerekli akış diyagramları detaylı bir şekilde verilmiştir. nı