Bulanık uzman sistemler

Bilgi çağı adıyla anılan günümüzde, bilgisayarlar günlük hayatın vazgeçilmez unsuru olmuştur. 19701i yıllarda bilgisayar denince açıklama yapılması gereken ülkemizde, bugün her eve bir bilgisayar kampanyaları düzenlenmektedir. Buna rağmen bilgisayarların etkin kullanılıp kullanılmadığı ise hala tartışmaya açıktır. Bilgisayar teknolojisini klasikleşmiş ve sıradan hale gelmiş 'ne verirsen onu alırsın' ifadesiyle açıklanan veri işlem tekniklerinin ötesinde, düşünen, karar veren sistemler haline getirmek etkin kullanım için gereklidir. Yapay zekanın bir dalı olan uzman sistemlerin amacı, uzmanlar gibi düşünen ve değişen durumlara göre karar verebilecek bilgisayar programları yaratmaktır. İyi programlanmış bir uzman sistem, bir işletmede nadir olarak bulunabilecek bir yöneticinin verebileceği tüm kararları verecektir. Bulanık uzman sistemler ise, bulanık tekniklerden yararlanılarak oluşturulmuş uzman sistemlerdir. Çalışmanın birinci bölümünde bulanık mantık ve bulanık küme kavramları açıklanmıştır. İlk kez 1962 yılında Prof. Lotfi Askerzade Zadeh tarafından telaffuz edilen 'bulanık' kavramı, birçok alanda kullanılmaya başlamıştır. Doğal mantığın yetersiz kaldığı alanlarda zorunlu olarak karşımıza çıkan bulanık mantık, dilsel niteleyicilere kesin değerler verilmesini böylece matematiksel olarak ifade edilmesini sağlar. İkinci bölümde uzman sistemler anlatılmıştır. Bu bölümde uzman sistemlerin gelişme süreci, yararları, kullanım alanları ve bileşenleri açıklanmıştır. Uzman sistem bileşenlerinden bilgi tabanı, beyin işlevini yapmaktadır. Zaten bir uzman sistemin gücü, bilgi tabanındaki mevcut bilgilerle doğru orantılıdır. Bilgi tabanının oluşturulmasında kullanılan yöntemler, karşılaşılan zorluklar ve gerekli çözümler örnekleri ile birlikte detaylı olarak açıklanmıştır. Üçüncü bölüm bulanık uzman sistemlerin gerekliliğinin anlatıldığı bölümdür. Bilgi tabanı oluşumunda karşılaşılan en büyük sorun, kesin olmayan bilgilerin formel yapıya dönüştürülmesidir. Kesin olmayan bilgilerin klasik uzman sistemlerde doğru (1) veya yanlış (0) olarak algılanması, elbette hatalara yol açacaktır. Bu tip durumlarda bulanık mantığın gerekliliği, nasıl kullanılacağı ve gerekli formüller açıklanmıştır. Ayrıca kesin olmayan bilgilerle, olası bilgiler arasındaki fark ve bilgi tabanına aktarılması konularına değinilmiştir. Dördüncü bölümde, bulanık uzman sistemler anlatılmıştır. Bulanık uzman sistemlerin bileşenleri, bilgi tabanının oluşturulması ve çıkarım süreci bu bölümde anlatılmıştır. Bilgi tabanı oluşumunda, kesin olmayan bilgilerin formel yapıya dönüştürülmesi tüm olası durumlar dikkate alınarak örneklerle açıklanmıştır. Beşinci bölümde ise literatürde en çok karşılaşılan tıbbi uzman sistemlerden bahsedilmiştir. Tıbbi uzman sistemler hakkında genel bir giriş yapıldıktan sonra, örnek bir uygulama olarak göğüs ağrılarının analizinde kullanılan EMERGE uzman sisteminin kullanıcı arabirimleri ve çalışma prensipleri açıklanmıştır. İyi programlanmış bir bulanık uzman sistem, kullanıldığı alanda, uzmanların etkinliğini büyük oranda artıracaktır. Bulanık uzman sistemlerin kullanılması, birçok alanda yaşanan uzman personel sıkıntısına bir ölçüde çare olabilecek, ülke gelişmişliğine katkıda bulunacak ve hayat standardının yükselmesine olanak sağlayacaktır.