Trakya yöresi bitkisel yağ işletmelerinde bir işgücü analizi denemesi

İşletmelerde insan gücü planlaması, işletmenin sürekliliğini sağlama ve işletmeyi daha verimli bir hale getirme amacına yöneliktir. Üretim sürecinde kullanılan girdilerden birisi de işgücüdür. Bu nedenle üretim sürecinin planlanmasında gereksinme duyulacak personel sayısının planlanması da yer alacaktır. İnsangücü planlaması işletmenin diğer planlama faaliyetleri ile bağlantılı olarak sürdürülmelidir, insan gücü planlaması ancak bu durumda işletmenin faaliyetlerine etkili bir şekilde katkıda bulunabilir. İşletmelerde insan gücü planlaması görevini yapan bölüm veya kişiler yaptıkları planlamanın canlılığını sürdürebilmek için yenilik, değişiklik ve gelişmeleri, yaptıkları plan içerisine almak durumundadır. İşletmelerin insan gücü kaynaklarını kullanarak teknolojik gelişmelere ve değişmelere uyum sağlaması, yine içsangücü planlaması gerektirir. Belirli bir dönemde işletmelerde ortaya çıkan giriş ve çıkış hareketleri olarak tanımlanan işgücü devri işletmelerin en önemli sorunlarından biridir. İşgücü devri, işletmeler genellikle olumsuz sonuçlar doğuran bir olay olarak kabul edilir. İşgücü devrinin yüksek olduğu dönemlerde işletmede maliyetler yükselmekte, üretim ve verimlilik düşmekte, işgörenlerde moral bozukluğu ortaya çıkmaktadır. Bu olumsuz etkiler nedeniyle işletmelerin işgücü devri konusuna verdiği önem de giderek artmaktadır. Trakya yöresi Bitkisel Yağ İşletmelerinde işgücü analizi konusunda yapılan bu çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın ilk iki bölümü kuramsal olup, üçüncü bölüm, Trakya yöresinde kurulu dört bitkisel yağ işletmesinden elde edilen verilerle yapılan işgücü analizi denemesini kapsamaktadır. -118-Birinci bölümde, işgücü planlamasının tanımı, işletmelerde işgücü planlamasına ait yaklaşımlar ve işgücü gereksinmelerinin belirlenmesi ile ilgili literatür araştırması yer almaktadır. İkinci bölümde, işgücü devri ve önemi personel gereksinmelerinin planlanmasında kullanılan iş yükü ve işgücü analizleri yöntemleri ile işgücü dönüşümünü hesaplama yöntemleri açıklanmaktadır. Üçüncü bölümde Trakya yöresinde faaliyette bulunan dört bitkisel yağ işletmesinden ve personel sayılarıyla ilgili veriler kullanılarak işgücü devri analizi konusunda uygulamalı bir çalışma yer almaktadır. Yapılan uygulamada, söz konusu bitkisel yağ işletmelerinden sağlanan ve yıl boyunca çalışan personel, işe yeni giren ve işten ayrılanların sayılarını gösterir 10 yıllık veriler kullanılmıştır. Sağlanan bilgiler kullanılarak işletmelerin işgücü hareketleri incelenmiş, sonuçlar yıllara göre diyagramlar halinde gösterilmiştir. Çalışan sayılarının yıllara göre değişimlerinin istatistiksel yöntemler ışığında trend denklemleri elde edilmiş, trend extrapolasyonu ile incelenen dönemden sonraki yıl için ihtiyaç duyacakları personel sayılan hesaplanmıştır. Hesaplanan değerler, işletmelerden sağlanan on birinci yıl çalışan sayılan ile karşılaştırılmış ve farklı oldukları tespit edilmiştir. Bu sonuç, yapılan literatür taramalarında elde edilen ve ' uzun dönemli yani beş yıldan uzun bir dönemi kapsayacak planlama çalışmalarının güvenilirliklerinin kuşkulu olduğu ' şeklindeki açıklamalarla uyum halindedir. -119-Bu durum; uzun dönemdeki işletme planlaması girdilerinin güvenilir veriler olma özelliğinden uzaklaşmaları, ekonomik süreçlerin planlanandan farklı gelişmeler göstermeleri, işletmelerde ortaya çıkabilecek genel politika değişiklikleri, işletmelerde gerçekleştirilen teknolojik yatırımlar ve bunlara eklenebilecek başka nedenlerle açıklanabilir. Tezde yer alan ve 1984- 1993 yıllarına ait personel sayılarının yıllara karşı değişiminin gösterildiği diyagramlara göre; verileri kullanılan dört işletmenin tümünde 1984- 1989 yıllan arasında personel sayılarının sürekli arttığı fakat 1989- 1993 yıllan arasında ise durgunluk veya azalma olduğu gözlenmektedir. Bu durum ülkemiz ekonomisinde 1989 yılından itibaren etkisini daha fazla hissettiren ekonomik durgunluğun işletmelere ait verilere de yansımış olmasıyla açıklanabilir. Bu nedenle, kullanılan on yıllık verilere ek olarak işletmelerden sağlanacak ve gelecek yıllara ait veriler durgunluk dönemi açıklamasını netleştirebilecektir. -120-