İşletmelerde yeni teknoloji kullanımı ve yönetimi

Toplumların gelişimindeki itici güç olan buluşlar ve teknolojik ilerlemeler değişken ve belirsizliklerle dolu olan işletmeler içinde ortama uyum sağlamaları ve varlıklarını devam ettirmelerini sağlayan bir faktördür. İşletmeler açısından ele aldığımızda teknolojik yenilikler, mal ve hizmet üretiminin kalite ve miktarını arttıran, yeni endüstri dalları ve yeni iş alanlarını yaratan değişimlerdir. Yeni teknolojilerin yönetim üzerindeki önemi, yönetimin işletme içindeki fonksiyonel önemi ve özellikle teknolojik yeniliklerin kullanılmasıyla ortaya çıkan yapısından kaynaklanmaktadır. Yeni teknolojilerin üretimi arttırılması, işletmede verimliliği yükseltmesi, maliyetleri düşürmesi, etkin karar alabilme olanaklarını arttırması, bütün bunlara bağlı olarak rekabet gücünü arttırması işletmelerin varlıklarını sürdürebilmesi için gerekli unsurları sağladığı için vazgeçilmez bir faktör olarak etkinliğini sürdürmektedir. Yenilik yaratmak amacıyla yapılan bütün işlemler ve ek yatırımlar işletmelerin yeni maliyetlere katlanmasına neden olur. Teknolojik yeniliklerin maliyetinin yüksek ol-masının yanında teknolojik ilerlemelerin hızı nedeniyle maliyetlerin kısa bir süreye dağıldığı görülmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde maliyetleri yükselten diğer bir unsur da yeni teknolojiyle birlikte yeni işçi, personel ve yönetici alınması ve çıkartılmasının yüklediği harcamalarıdır. Maliyetlerin yüksek olmasına rağmen işletmelerin bulundukları ortamda, yöntemlerinde, ürettikleri ürünlerde veya üretim teknolojisinde değişiklik yapmaları ve bu konuda karar almalarında sosyal, politik, ekonomik ve teknolojik güçlerin baskıları olmaktadır. Yüksek maliyetleri olan ve etkilerinin büyük bir alana yayıldığı teknolojik yeniliklerde, uygulama kararları birçok kişiler, komiteler ve alt birimlerin ortak çalışmalarıyla alınmaktadır. Yenilik kararlarının alınış şekilleri ve bunlara katılan birimler işletmelerin yapılarına, yönetim biçimlerine ve yeniliklerin yapısına göre değişiklikler göstermektedir. Yeni bir teknolojinin işletmede kullanımıyla birlikte işletme içinde önemli değişiklikler görülmektedir. Yeni teknolojiler hem işin daha kolay ve etkin olarak yapılmasını hem de yeni üretim süreç ve modelleriyle yeni mamullerin üretilmesini sağlar. Bütün bunlar, işletmeVI içinde işlerin, yapanın ve insanların etkilenmesine neden olur. İşletmelerde yeni teknoloji kullanımı ile birlikte bazen o işi' daha önce yapanların yeteneklerini kullanma dereceleri ya azalmakta ya da bütünüyle yok olmaktadır. Bu durumda, yeni görev tanımları ortaya çıkmaktadır. Yeni görev tanımları, işin yapısının veya yapılış şeklinin değiştirilmesi çalışanlar üzerinde önemli etkiler yaratmaktadır. Teknolojik yeniliklerin yoğun olarak kullanımı yapının buna uygun olarak düzenlenmesini zorunluluk haline getirmektedir. Bu tür işletmelerde geleneksel dikey örgütsel yapı yerini, makinelerin farklı alanlarda, departmanlarda ve çalışma gruplarında çalışan insanların görevlerini etkilemek suretiyle ast-üst ilişkilerinde mesafe ve zaman kavramında tasarruf sağlayan 'yatay örgütsel yapı' ya yerini bırakmaktadır. Teknolojik yenilikler nedeniyle organizasyon şemaları değişmekte, işletme içinde bazı bölümler yok olmakta veya yeni ilişkilerin kurulması zorunlu hale gelmektedir. Bütün bunlar, işletme içindeki personel ilişkilerinin düzeyini ve yapısını etkilemektedir. İşlerin başarılı olarak tamamlanabilmesi için bunları yeni teknolojileri kullanarak yapabilmesi amacıyla personel yeni bilgilerle donanma sı, yeniliklere paralel bir gelişim göstermektedir. Yeni teknolojiler işletme içindeki bütün fonksiyonel bölümlerde kullanılmaktadır. Bunların etkin ve başarılı kullanımları için işletmenin yapısına, yönetim şekline uygun düzenlemeler yapılmalıdır. Fonksiyonel birimler içinde yeni teknoloji kullanımının en yoğun olanları, üretim bölümü, finans ve muhasebe bölümleri ve yönetim bilgi akış sistemleridir. Ulus, işletme veya birey yaşamında önemli yeri ve rolü olan yeniliklere karşı olumlu veya olumsuz tutumlar doğal bir olgu olarak ortaya çıkmaktadır. Yenilikler karşısındaki tutumlar bireysel düzeyde olduğu kadar, grup hatta tüm işletme düzeyinde görülebilir. Yenilikler karşısında ortaya çıkan tutumları psikolojik, ekonomik, kişisel ve sosyal faktörlerin yanında önerilen yenilik türü etki ler.. Yenilik karşısında reddetme, direnme, tahammül etme ve kabul etme şeklinde davranış biçimleri ortaya çıkar. Yöneticiler, yeni teknoloji kullanımının başarılı olması ve direnişlerin azalmasını sağlamak için çeşitli tedbirler almaktadırlar. Bu tedbirleri? personelin kararlara katılmasını sağlamak, işletme personelini yenilikler hakkında eğitmek, ekonomik teşvik tedbirleri almak, fonksiyonel birimler arasındaki ilişkileri güçlendirmek olarak sınıflandırmak mümkündür. Direnişleri her zaman için tama- miyle ortadan kaldırmak sağlanamamakla birlikte bu tedbirlerin, birinin veya birkaçının bir arada kullanılmasıyla azaltılabilir. Ülkemizde yeni teknolojiler ile ilgili araştırmaların özetlenmesinden sonra değişik sektörlerde faaliyet gösteren 30 işletmede yapılan yeni teknoloji kullanımıyla ilgili anket çalışmasında bunların etkinlik dereceleri ve ulaşılan sonuçlar araştırılmıştır. Anket çalışması yapılan işletmelerde yeni teknoloji fikirlerinin elde edilmesi ve işletme içinde uygulamalarında başarılar sağlandığı, teknolojik yenilik kullanmadan önce belirlenen amaçlara ulaşıldığı ve olumsuz tepkilerin ortaya çıkmadığı görülmektedir. Bunda, yöneticilerin gerçekçi amaçlar belirlemesinin yanı sıra kullanılan teknolojik yeniliklere rağmen işletmelerde ikili, üçlü teknolojik yapıların bulunması, yeni teknolojiyi başarıyla uygulamak için eğitim çalışması yapılması, karar almada personele fikir danışılması ve diğer tedbirlerin başarıyla uygulanması etkili olmuştur.