Uzman sistemler ve finansal kararlarda kullanımları

Toplumsal, siyasal, teknolojik ve endüstriyel alanda büyük ve breli değişmelerin yaşandığı günümüzde en önemli güç kaynağı bilgidir. Bu tür bir ortamda örgütlerde, bilgiyi kullanım ve bilgiye erişim düzeylerini geliştirdikleri ölçüde güç kazanmakta ve rekabet edebilir hale gelmektedirler. Bu ise, örgütsel kararlarda bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaştırılmasıyla mümkün olmaktadır. Bilgi teknolojileri, genel olarak bilgisayar ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmelere paralel olarak geliştirilen bilgisayar sistemleri anlamında kullanılmaktadır. Bu sistemlerin örgütsel karar desteğinde kullanılanları ise, genel olarak Yönetim Destek Sistemleri adım almaktadır. Yöneticiler, çeşitli işletme faaliyetlerini yürütmek için sürekli bir karar alma süreci içindedirler. Hatta zaman zaman 'karar alma' ve 'yönetim' kavramları eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. Straejik, taktik, operasyonel olarak snııflandırılabilecek bu kararlar, örgütte aşağı seviyelere inildikçe rutinleşmekte veya yapısalllaşmakta, yukarı seviyelere çıkıldıkça daha az yapısall hale gelmektedirler. Karar alma konusundaki ilk sistematik yaklaşım ikinci Dünya Savaşı yıllarında yöneylem araştırmacıları, ekonomistler ve istatikçiler tarafından ortaya atılan rasyonellik yaklaşımıdır. İnsanların her zaman akılcı davranacağını savunan bu yaklaşım gerçeküstü pek çok varsayıma dayanmaktadır. Ancak gerçek hayatta ve özellikle de örgütsel yaşamda karar alıcıların rasyonelliğini engelleyici pek çok unsur söz konusudur. 1960'lardan itibaren bilgisayar teknolojisinde meydana gelen önemli gelişmeler sonucu karar almayı otomatik hale getirecek karar sistemleri gündeme gelmiştir. Bu anlamda, yöneylem araştırmacıları ve bilgisayar bilimcilerin ortak çabası sonucu ilk ortaya çıkan karar sistemleri veri işlem sistemleri olmuştur. Daha sonra bunları yönetim bilgi sistemleri, karar destek sistemleri uzman sistemler izlemiştir. Her yeni karar sistemi, daha üst düzey kararların alınmasını elverişli kılmıştır. Veri işlem sistemleri basit rutin alt seviye yönetim kararlarına destek sağlayan sistemlerdir. Yönetim bilgi sistemleri bu karar seviyesini bir kademe yükselterek orta kademe yöneticilere destek sağlamaktadır. Karar 127 destek sistemleri ise yan yapısall ve yapısall olmayan üst düzey stratejik kararlara destek sağlamaktadır. Uzman sistemler, yukarıda belirtilen bu karar sistemlerinden farklı olarak Yapay Zeka bilim dalından gelişmiştir. Yapay Zekanın amacı, genelde insan zekasını taklit eden bilgisayar programlan ortaya koymaktır. Uzman sistemlerin amacı ise, belli bir uzmanlık alanında uzman bir kişinin bilgisini ve karar alma sürecini bir bilgisayara aktarmaktır. Bu çalışmanın amacı, uzman sistem kavramım açıklamak, diğer sistemlerden üstün yanlarını ortaya koymak ve finans alanında kullanılan uzman sistemlere örnekler vererek bu alanda kullanımlarının sağlayacağı faydalara değinmektir. Bu amaçla ilk bölümde karar kavramı, karar modelleri ve karar sistemleri ele akmıştır. İkinci bölümde detaylı olarak uzman sistemlere değinilmiş; bu sistemlerin amacı, özellikleri, faydalan ve eksiklikleri, uzman sistemlerde bilgi temsili ve sonuç çıkarma mekanizmalarına yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise finansal yönetimde uzman sistem kullanımına değinilerek BANKER adlı bir sistemin hayali bir şirket üzerindeki örnek uygulaması yapılmıştır.