Avrupa Birliği'ne giriş sürecinde Türk özel sektöründe istihdam ve eğitim politikaları

Bu araştırma, Avrupa Birliği'ne giriş sürecinde, AB müktesebatı ve Türkiye'nin yükümlülükleri çerçevesinde Türkiye'de özel sektörün uyguladığı istihdam ve eğitim politikalarının Tofaş örneğinde belirlenmesi ve değerlendirilmesi amacıyla, tarama modelinde gerçekleştirilmiş bir örnek olay çalışmasıdır. Bu amaçla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış iki ayrı görüşme formu, Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A. Ş. yönetici ve işgörenlerine uygulanmıştır. Araştırma amacına uygun olarak ilk görüşmeler, Firma yöneticileri ile, Firmanın uyguladığı istihdam ve eğitim politikalarını belirlemeye yönelik yapılmıştır. Yüz yüze yapılan görüşmelerde yöneticilere, istihdam politikasına ilişkin 'işe alma ve işten çıkarma, çalışma saatlerinin düzenlenmesi, esnek çalışma uygulamaları, işgörenlerin bilgilendirilmesi, ayrımcı uygulamalar, yabancı, engelli ve eski hükümlü istihdamı ile işçi sağlığı ve iş güvenliği'; eğitim politikasına ilişkin 'hizmet içi eğitim ihtiyaçlarının tespiti' ve hizmet içi eğitim uygulamaları'' sorulmuştur. Diğer taraftan yöneticilerin, AB istihdam politikalarında öne çıkan 'iş güvencesi' ve 'esnek çalışma'ya ilişkin görüşleri alınmıştır. İkinci görüşmeler işgörenlele yapılmış ve Firma istihdam ve eğitim politikası uygulamalarına ilişkin görüşleri ile AB istihdam politikalarında öne çıkan 'iş güvencesi' ve 'esnek çalışma' ya ilişkin görüşleri sorulmuştur. Araştırma sonucunda, Firmanın uyguladığı istihdam ve eğitim politikaları AB müktesebatı çerçevesinde değerlendirildiğinde, üretimdeki değişmelere anında cevap verebilen ve eğitim-istihdam ilişkisini çok sıkı kuran esnek üretim örgütlenmesi, işçi sağlığı ve iş güvenliği, işçilerin bilgilendirilmesi ile hizmet içi eğitimin Türkiye'deki yasal zorunlulukların yerine getirilmesinin bir sonucu olmasının çok daha ötesinde Firmaya özgü toplam kalite anlayışının bir sonucu olarak AB müktesebatı ile uyumlu bir uygulama olduğu sonucuna varılmıştır. Diğer taraftan Firma, 'işe alma ve işten ayrılma', 'esnek çalışma', 'ayrımcı uygulamalar', 'engelli ve eski hükümlü istihdamı' konularında Türk yasal mevzuatına uyum sağlamakla birlikte AB müktesebatı ile tam olarak uyum sağlayamadığı sonucuna varılmıştır. Ancak 'İşe alma ve işten ayrılma', 'esnek çalışma', konularında firmanın AB müktesebatına uyum sağlayamaması Firmanın tercihi olan bir uygulama değil, İş Yasasının bu konularda AB müktesebatı ile yeterince uyum sağlayamamasının bir sonucudur. Firma istihdam ve eğitim politikasında işgörenlerin görüşleri değerlendirildiğinde, işgörenlerin 3'lü vardiya ve gece vardiyası, esnek çalışma saatlerinin uygulanmaması, yönetici kademelerde kadın sayısının az olmasına sıcak bakmamakla birlikte; bilgilendirme, işçi sağlığı ve iş güvenli ve hizmet içi eğitim konularında firma uygulamalarından oldukça memnun oldukları sonucuna varılmıştır. AB istihdam politikalarından iş güvencesi konusunda yöneticiler, Türkiye'nin mevcut durumunda bu uygulanın doğru olmayacağı ve bunun İş Yasasındaki değişikliklerle birlikte uygulanması gerektiğini belirtmişlerdir. Yöneticiler ayrıca, İş Yasanındaki değişiklikler olmadan böyle bir yasanın Firmaların rekabet gücünü olumsuz etkileyebileceğini de belirtmişlerdir. Yöneticiler, esnek çalıma uygulamasını istediklerini, özellikle de ekonomik krizlerin yaşandığı dönemlerde bu tür uygulamaların firmanın ve işgörenlerin lehine olacağını ifade etmişlerdir. AB istihdam politikalarından iş güvencesi konusunda işgörenler olumlu görüş belirtmekle birlikte, bu yasanın Türkiye'deki yüksek işsizlik de dikkate alındığında işe girmeyi olumsuz etkileyebileceğini; esnek çalışmayı, ücretlerinde azalma olmadan, çalışma saatlerinin kendi beklentilerini de dikkate alan bir esneklikle düzenlenmesini istediklerini belirtmişlerdir.