Çok uluslu işletmelerde halkla ilişkiler ve Türkiye'de çok uluslu işletme uygulamaları

İnsan yaşamı boyunca sosyal ve ekonomik ihtiyaçların karşılanması amacıyla; emek, kapital ve doğal kaynaklan bir araya getirerek, bir plan dahilinde iktisadi mal ve/veya hizmet üreten kuruluşlara işletme denir. İnsanoğlunun varlığını sürdürebilmesi için bu mal ve hizmetlere ne kadar ihtiyacı varsa, işletmelerin de faaliyetlerini devam ettirebilmeleri ancak kamuoyunun desteğini sağlayarak ürettiği mal ve/veya hizmetleri satması ile mükün olacaktır. Bu nedenle işletmeler; günümüzde, ticari teşebbüslerinin yanında, faaliyette bulundukları ülkenin sosyal ve kültürel gehşimine de destek vererek, hedef kitleleri üzerinde olumlu bir imaj yaratma düşüncesindedir. Müşteri haklarını her platformda koruyan, çevrenin korunması konusunda ilkeli davranan, sosyo-kültürel düzene aykırı hareket etmeyen bir işletme kamuoyunun güvenini ve desteğini çok daha rahat kazanacaktır. İşletme politikasını belirleyen hedefler doğrultusunda uygulayacak yönetim birimlerinin oluşturulması, bundan sonra da yönetim sürecini oluşturan planlama, örgütleme, karar verme, yürütme, koordinasyon ve kontrol evrelerinin başarılı bir şekilde uygulanması; işletmenin, karşılaşabileceği çeşitli ekonomik ve siyasal engellemelere karşı ayakta kalmasını sağlayacak önemli unsurlardır. Stratejilerini büyük başarı ile uygulayan ve hızla büyüyen işletmeler, dış ülkelerde yatırım yapmaya başlayarak yapılarında önemli bir değişikliğe giderler. Artık 'çok uluslu' olunmuştur ve sıra çok ulusluluğun gerektirdiği şartlan yerine getirmeye gelmiştir. Basit bir tanımla,; çok uluslu firma, çeşitli ülkelerdeki firma zincirini kontrol eden ev sahibi firmadır ve genel stratejiyi bu kuruluş tayin eder. Bu tanımdan da anlaşılacağı gibi, bir işletmenin 'çok uluslu' olma niteliğini kazanması, en az iki ya da daha çok ülkede faaliyette bulunmasına bağlıdır. Çokuluslu işletmelerin faaliyetleri; mamul ihracaatı, lisanslama, işletme mülkiyetinin sahipliği şeklinde gerçekleştirilmektedir. Ancak faaliyet şekli ne olursa olsun; dil, din, örf ve adetler, zevk ve tercihler, ekonomik koşullar, sosyal ve kültürel yapı, politik durumlar ana ülkeye göre farklılık gösterdiğinden, yönetim süreci çok uluslu işletmelerde büyük önem kazanmaktadır. Çokuluslu işletmeler bu yeni şartlara uyum sağlayabilmek amacıyla değişik organizasyon modelleri seçerler. Fonksiyonel Organizasyon, Coğrafik Temele Dayanan Organizasyon ve Mamul Temeline Dayanan Organizasyon modelleri bunların başında gelir. Ancak unutulmamalıdır ki, bir işletmenin organizasyonu ne kadar optimal seviyede olursa olsun başarı, dışarıyla olan iletişime ve kamuoyunun desteğine bağlıdır. Bu iletişimi ve desteği oluşturmak amacıyla en önemli rol halkla ilişkiler departmanı tarafından üstlenilmektedir. Çokuluslu işletmelerde halkla ilişkiler çalışanlarının ev sahibi ülke vatandaşlarından seçilmesine özellikle dikkat edilmelidir. Bundan kasıt, karşılaşılan yeni şartlara adaptasyonun en kısa ve en etkili şekilde sağlanmasıdır. Halkla ilişkiler birimi, belirlenmiş hedef kitlelerle iletişim kurarak işletmenin faaliyetleri konusunda kamuoyunu bilgilendirmekte, halkı olumlu inanç ve eylemlere yönelterek gelen tepkileri değerlendirmekte ve bunlara göre stratejilerini belirlemektedir. Halkla ilişkiler çalışmalarının, işletme ile hedef kitleleri arasında karşılıklı doğruluk ve açıklık prensibi içerisinde, sosyal sorumluluklara saygılı bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir. Çokuluslu işletmelerin prestijinin yükselmesi halkla ilişkilerin etkin bir şekilde uygulanmasına bağlıdır. Çokuluslu bir işletmede halkla ilişkiler faaliyetlerinin planlanması altı aşamayı kapsamaktadır: 1) Durum analizi, 2) Halkla ilişkiler hedeflerinin tanımı, 3) Hedef kitlelerin tanımı, 4) Kitle iletişim araçlarının ve tekniklerinin seçimi, 5) Bütçeleme, 6) Sonuçların değerlendirilmesi. Hedef kitleler ile iletişimin doğru ve yararlı olarak sağlanması, işletme mesajlarının kamuoyuna en uygun ve etkili iletişim araçları ile ulaştırılmasına bağlıdır. İletişim kanalları genellikle; gazete ve dergiler, radyo ve televizyon, kitapçık, broşür, el ilanı, afiş, poster, fuar, sergi, yarışma, festival, sponsor faaliyetler vb. olarak gösterilebilir. Çokuluslu işletmelerde halkla ilişkiler uygulamalarının sosyal sorumluluklar ve sponsor faaliyetler üzerinde yoğunlaştığı görülmektedir. Bunların dışında, işletmenin tanıtımını gerçekleştirmek ve halkın olumlu kanaatlere yönelmesini sağlamak amacıyla basın bültenleri, tanıtım filmleri, sergi ve fuarlar, bağışlar gibi yöntemlere de başvurulmaktadır. Nitekim, örnek olarak ele aldığımız çok uluslu iki firma olan Mercedes-Benz ve Coca Cola firmalarının halkla ilişkiler faaliyetlerinin çalışmamızın teori bölümünde açıklamaya çalıştığımız yöntemler çerçevesinde uygulandığı gözlemlenmektedir.