Borsa yatırım fonlarının yurtdışı ve ülkemiz sermaye piyasalarındaki uygulamaları mevzuat ve performans ölçümü

Bu çalışmanın amacı, Ülkemizde 2005 yılında işlem görmeye başlayan borsa yatırım fonlarının yurt dışı ve ülkemiz sermaye piyasalarındaki uygulanışı, gelişimi, ilgili düzenlemelerini ortaya koymak ve performansını ölçmektir. İlk olarak ülkemizdeki yatırım fonları ile ilgili düzenlemeler ve yatırım fonlarının sermaye piyasalarındaki gelişimi incelenmiş ve bu fonların uluslararası piyasalarda işlem gören yatırım fonlarına göre çok önemli bir gelişme göstermedikleri görülmüştür. Daha sonra, ülkemizde yeni bir alternatif yatırım aracı olan borsa yatırım fonları ile ilgili düzenlemeler, sermaye piyasamıza getirdiği yenilikler ve uluslararası piyasalardaki durumu ele alınmıştır. Gerek ülkemizdeki gerekse uluslararası sermaye piyasalarındaki borsa yatırım fonlarının, düşük yönetim maliyetleri, gün içi alım satıma tabi olmaları, piyasalardaki değişime kolayca uyum sağlayabilmeleri ve bu yatırım fonlarının ayni olarak büyüme ve küçülmelerinin yarattığı vergi avantajından dolayı yatırımcıların ilgisini çektiği sonucuna varılmıştır. Ancak, fonun özelliğinden kaynaklanan vergi avantajının, borsa yatırım fonu yatırımcısının vergilendirilmesi açısından mevzuatımızda mevcut olmadığı sonucuna varılmıştır. Borsa yatırım fonlarının yönetim ücretlerinin yurt dışındaki ücretlere yalan seviyede olduğu ancak, yatırım fonlarının yönetim ücretlerinin yurtdışı piyasalara oranla daha yüksek olduğu tespit edilmektedir. Yurtdışı piyasalarda borsa yatırım fonlarının ülkemizdeki borsa yatırım fonlarından farklı olarak altın, döviz gibi değişik enstrümanlara dayalı olarak kurulduğu görülmektedir. Son olarak, yatırım fonlarının performans ölçümü için kullanılan bazı teknikler hakkında genel bilgi verilmiştir. 11 Ocak 2005 -Aralık 2005 tarihleri arasında analize dahil edilen 15 adet endeks ve 1 adet borsa yatırım fonunun ve gösterge portföy olarak kullanılan EvIKB Ulusal 100 ve İMKB Ulusal 30 Endeksinin haftalık risksiz getirileri ve toplam riskleri hesaplanmıştır. Buna göre, DJİST20'nin en yüksek getiriye sahip yatırım fonu ve risk açısından orta sıralarda yer aldığı ortaya konmuştur. İş Bankası Metal Eşya Endeks Fonunun en düşük riske sahip olmasına rağmen getiri sıralamasında en sonda yer aldığı çalışmanın ulaştığı bir bulgudur. DJİST20, gösterge portföy olan İMKB Ulusal 100 Endeksinden daha yüksek bir getiriye sahip olmaktadır, bu yatırım fonu IMKB- 30 Endeksinden daha düşük bir getiri düzeyi göstermekle birlikte diğer yatırım fonlarından daha yüksek getiriye sahip olduğu belirlenmektedir. Yatırım fonlarının toplam riskleri hesaplanmıştır. Borsa yatırım fonunun toplam riski, İMKB Ulusal 100 endeksinin riskinden daha fazla ancak, IMKB- 30 Endeksinin riskine yakın bir değer göstermektedir. Yatırım fonlarının varyasyon katsayıları hesaplanmış ve sonuçta bir birim getiriye karşılık en düşük riske DJİST20'nin, en yüksek riske T. İş Bankası A. Ş. A Tipi Metal Eşya-Metal endeks fonunun sahip olduğu ortaya konmuştur. Daha sonra riske göre düzeltilmiş performans ölçütleri olan Sharpe, Treynor ve Jensen ölçütleri uygulanmıştır. Sharpe oram uygulaması sonucunda analize dahil edilen tek borsa yatırım fonunun gösterge portföyün üzerinde performans gösterdiği, Treynor oranına göre her iki gösterge endeksi göz önüne alındığında yatırım fonlarının yarısının gösterge portföylerin altoda diğerlerinin üstünde performans gösterdiği, borsa yatırım fonunun her iki gösterge portföyünün üstünde performans gösterdiği ortaya çıkmıştır. Jensen oranı uygulaması sonucunda, gösterge portföy 'İMKB 100 'endeksi kullanıldığında 10 adet yatırım fonunun alfasının pozitif çıktığı ancak istatistiksel analiz sonucunda hiçbir yatırım fonunun istatistiksel olarak anlamlı sayılabilecek derecede gösterge portföyüne göre üstün performans göstermediği ve aynı sonuçların gösterge endeks olarak 'İMKB 30' endeksi kullanıldığında da ortaya çıktığı belirlenmiştir. Son olarak yatırım fonlarının zamanlama kabiliyetlerini ortaya koyan Kuadratik Regresyon modeli uygulanmış ve her iki gösterge endeksine göre de hiçbir yatırım fonunun zamanlama kabiliyetine sahip olmadığı belirlenmiştir.