İzlenen ekonomik politikalar doğrultusunda 1981-1990 yılları arasında Türkiye'deki firmaların finansal yapılarının gelişimi

Türkiye'de ekonominin uzun yıllar bir numaralı meselelerden biri olan finansman konusu, halen çözüm bekleyen konulann ön sırasında yer almaktadır(5). Konunun çok yönlü karakteri ve etkinlik gücünü göz önüne alarak bugünkü genel şartlar içinde finansman konusunun değerlendirilmesinin isabetli olacağı düşünülmüş ve bu doğrultuda Türkiye'deki şirketlerin finansal yapısının ve bu yapıyı etkileyen etmenlerin incelendiği bir çalışma yapılmasına karar verilmiştir. Fınans kuramında ve finansal yönetim alanında önemli temel sorunlardan biri de firmanın optimum sermaye yapısının saptanmasıdır. Sermaye yapısı bir firmanın borçlan ile özsermayesinin piyasa değerleri arasındaki oransal ilişkiyi ifade etmektedir. (10) Finansal riskin geleneksel nitelikteki göstergesi olan borç/öz sermaye oranı finansal yapı içinde borçlann özvarlığa göre payını yansıtmaktadır. (4) Finansal yapıyı açıklamakta kullanılan diğer bir oran da borç/özsermaye oranının farklı bir şekilde gösterimi olan finansal kaldıraç oranıdır. Firmaların faaliyetlerini ve yatırımlarını finanse etmek için fon gereksinimlerinin karşılanmasında borç fonlanndan yararlanmaya finansal kaldıraç denilmektedir. Borç fonlannm kullanımının firmanın getirilerinin değişkenliğini artıran en önemli unsurlardan biri olması, -kaldıraç- sözcüğünün kullanılmasına neden olmuştur. Borcun maliyeti yatınmm beklenen getiri oranından düşük olduğu sürece, yatınmlan özsermaye dışındaki kaynaklarla finanse etmenin firmanın getirilerini artıracağı tartışılmaz bir gerçektir. Ancak faaliyetlerin finansmanında giderek borç türündeki kaynaklara yönelmek firmanın finansal riskini artıracak ve finansal riskin artması ile firma daha zor ve yüksek maliyetle ek kaynak sağlama durumuna düşecektir. Çünkü borca ait faiz ödemeleri sabit çıkışları gerektirdiğinden borç tutanndaki artış firmanın borç ödemesini güçleştirecek ve böylece firmanın getirileri riskli olma özelliğine sahip olacaktır. Diğer yandan firmanın getirilerindeki risk artışı, pay sahiplerinin artan riski karşılamak amacı ile eşit miktarda öz sermaye getirişi artışı talep etmelerine neden olabilir. Bu durumda, özsermaye maliyetindeki artış borç kullanımı nedeniyle artan getirileri giderecek ve firmanın toplam değeri aynı kalacaktır, Böylece finansal yapıdaki değişim anlamlı olmayacaktır. Fakat finansal riskin artması sonucu, karlılık; beklenen oranda armnlamazsa, firmanın hisse senetleri, dolayısıyla değeri düşme eğilimi gösterecektir. Buna karşılık, hisse senedi sahiplerinin talep edeceği getirt artışı, borç kullanımımın firmanın kannda sağlayacağı ek artışlarda daha az olması halinde, firmanın değeri artacaktır. Bu durumda sermaye yapısı kararlan firmanın değerini, dolayısıyla pay sahiplerinin gelirlerini etkileyecektir. Bu nedenle çalışmamızın birinci bölümünde sermaye yapısı ve yapının oluşumu ile ilgili kararlar açıklanmış ve firmalann borçlanma politikalannm önemli olup olmadığı tartışılmıştır. Bu bölümde aynca, firmalann ne miktara kadar borçlanmalan gerektiği, diğer bir deyişle, optimum sermaye yapılannın ne olması gerektiği açıklanmış ve iflas masraflan analize katıldığında firma değeri ve optimum sermaye yapısının nasıl belirlenmesi gerektiği üzerine çeşitli modeller incelenmiştir. Çalışmamızın ikinci bölümünde, Türkiye'deki firmalann sermaye yapısı kararlannı verirken, hangi ekonomik ve sosyal koşullar altında bulunduğu gösterilmeye çalışılmıştır. Bu konuda, Türkiye ekonomisinin gelişimi, izlenen ekonomik politikalar ışığında makro açıdan genel hatlanyla analiz edilmiştir. Bu bölümde, devlet yatırımları, kamu sektörünün GSMH içindeki payının giderek özel sektör payını küçültecek şekilde büyümesi, para piyasasında 'kalabalıklaşma' olayının görülmesi ve nihayet faizlerin patlaması ile özel sektör yatırımlarının azalması ve kamunun ekonomideki ağırlığının artması (5), kamu harcamalarının kamu gelirleriyle karşılıklı analizi ve diğer parasal göstergelerdeki gelişmeler tablo ve grafiklerin de kullanılmasıyla bu bölümde incelenmiştir. Çalışmamızın son bölümünde ise Türkiye'deki firmalann finansal yapılarında görülen gelişmeler ve 1981- 1990 dönemi içinde sermaye yapısındaki değişmelerin istatistik bakımından anlamlı olup olmadığı araştırılmıştır. Bu bölümde ayrıca, İMKB'ye kote olan 41 firma üzerinde yaptığımız analizlerle Türkiye'deki firmalann finansal kararlannı etkileyen makro-ekonomik etmenler tesbit edilmeye çalışılmıştır. Bunun için, önce borsaya kote olmuş 41 şirketin 1981- 1990 yıllan arasındaki dönem itibanyla hesaplanan borç/özvarlık oranlan üzerinde varyans analizi ile, firmalann sermaye yapılannm yıllar arasında anlamlı şekilde farklılıklar gösterip göstermediği araştınlmış, ikinci aşamada eğer firmalann sermaye yapılan söz konusu dönem içinde anlamlı farklılıklar gösteriyorsa, bu değişimleri açıklayacak makroekonomik büyüklükler veya bunlann kombinasyonundan oluşan modeller aranmıştır. Araştırmamızın diğer bir amacı da Türkiye'deki firmalar veri olarak alındığında çalışmamızda irdelenen sermaye yapısı kuramlanndan hangisinin Türkiye koşullannda geçerli olduğunu saptamak oldu.