Veri zarflama yöntemi ile tedarikçi seçimi: Otomotiv sektöründe bir uygulama

Bu çalışmanın amacı, ticari taşıt üretmekte olan bir otomotiv firmasında veri zarflama analizi ile maksimum-minimum yöntemlerinin bir arada kullanılmasıyla tedarikçi değerlendirme süreci için bir karar destek sistemi önerisinde bulunmakta. Geleneksel tedarikçi değerlendirme yöntemleri öncelikli olarak finanssal ölçümleri karar verme sürecinin içine alırken, daha güncel olanlar bu değerlendirme için sadece fiyat kriterinin yeterli olmadığını, bunun yanı sıra başka kriterlerin de göz önüne alınması gerektiğini göstermişlerdir. Fiyat kriterinin yanı sıra diğer kriterlerin değerlendirme sürecine alınması zaman içinde yapılan çalışmaların ve rekabet artışının bir nedeni olarak ortaya çıkmıştır. Bu konuda literatürde birçok çalışma yapılmış fiyat faktörünün yanı sıra tedarikçi seçiminde etkili olan başlıca teslimat performansı ve kalite olmak üzere birçok başka faktörün de etkili olduğu ortaya konulmuştur. Tedarikçi seçme probleminin bu kadar önemli bir noktaya gelmesindeki bir neden de çalışılan tedarikçi sayısının işletme açısından önemidir. Uzun süre firmalar grev, kalite problemleri gibi sorunlarla karşılaşıldığı durumda tek bir tedarikçiye bağımlılıktan kurtulmak ve bir ürünün temininde çok sayıdaki tedarikçi arasında bir rekabet ortamı yaratabilmek amacıyla birçok tedarikçiyle aynı anda çalışmayı sürdürmüşlerdir. Ancak günümüzde firmalar az sayıda tedarikçi veya tek bir ana tedarikçi ile uzun süreli iş ilişki geliştirme yoluna gitmektedirler. Bu da ancak doğru tedarikçilerin seçilmesiyle gerçekleştirilebilecek olan bir yaklaşımdır. Bu çalışmada çok kriterli sistemleri değerlendirmedeki kullanışlılığı nedeniyle literatürde de tedarikçi değerlendirme sürecinde geniş bir uygulama alanı bulmuş olan veri zarflama analizi kullanılmışta. Tedarikçi seçme problemi çok kriterli bir karar problemidir ve VZA tedarikçileri belli bir ürün için değerlendirmede kullanılmaktadır. VZA genel olarak birçok kriterle amaçların göreceli verimliliklerini hesaplayan bir matematiksel programlama tekniğidir. VZA'nın çözümünde her bir karar birimi için model çözülür ve amaç fonksiyonu l'e eşit olan karar birimleri etken olarak değerlendirilir. Etken olmayan karar birimlerin amaç fonksiyonundan olan uzaklıkları incelenip etken bir karar birimine benzetilmeye çalışılır. VZA yönteminin yanı sıra çalışmada yer alan tedarikçiler aynı kriterler altında ikinci kez maksimum-minimum modeli ile değerlendirmeye alınmıştır. Maksimum - minimum yaklaşımının ardındaki anlayış, satın alıcı tarafından oluşturulmuş olan en iyi hedef ölçümleri karşısında bir tedarikçinin performansını maksimize ve minimize etmektir ile her bir tedarikçi için iki tane performans ölçümü konulur. Burada yüksek değerler daha iyi seviye performansa karşılık gelmektedir. Birinci model tedarikçinin en iyi olduğu alanları belirlerken, ikinci model en kötü olduğu alanları belirlemektedir. Çalışmanın sonuç bölümünde VZA yönteminden elde edilen sonuçlar ve maksimum-minimum yaklaşımından elde edilen sonuçlar karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak modelde yer alan otomotiv firmasının gerçek şartlarda iki adet etkin, iki adet de etkin olmayan tedarikçi ile çalışmakta olduğu belirlenmiştir.