Bağimsiz denetimin gözetimi ve Türkiye uygulaması

İşletmelerinin iç ve dış ilgilileri farklı nedenlerle işletme yönetiminden güvenilir, doğru ve yeterli finansal bilgiye ihtiyaç duyarlar. Söz konusu finansal bilgilerin güvenliğinin sağlanmasında en önemli araç ise bağımsız denetimdir. Bağımsız denetçiden, finansal tablo kullanıcıları adına hareket eden gizli bir ajan niteliği taşıması beklenirken, mesleğin özü ve varoluşu, kamuoyunun bağımsız denetçiye ve hazırladığı denetim raporuna duyduğu güvene bağlıdır. Başta ABD olmak üzere çeşitli ülkelerde, 2000'li yıllardan itibaren yaşanan büyük şirket iflaslarında, şirket yönetiminin başarısızlığının yanı sıra finansal raporlanmalardaki başarısızlıkların, yani güvenilir olmayan finansal raporlama ve açıklamaların da payının büyük olması nedeniyle, söz konusu raporlarda imzası bulunan denetim sektörüne duyulan kamuoyu güveninde ciddi sorunlar yaşanmıştır. Denetim mesleğinin sosyal sorumluğunu yerine getirebilmesi ve toplumda yaşadığı güven ve itibar kaybının telafi edilmesi amacıyla önce ABD ve daha sonra AB ve uluslararası düzeydeki kanun yapıcılar ve düzenleyici kurumlar, yüksek kalitede uluslararası bağımsız denetim standartlarının geliştirilmesi, ulusal standartların uluslararası standartlara uyumunun sağlanması ve bağımsız denetimin gözetimini gerçekleştirecek özerk yapıda organizasyonlar oluşturulması ile ilgili çalışmalar gerçekleştirmektedirler. Söz konusu organizasyonlar, bağımsız denetim firmalarının raporlarının hazırlanmasında kamu çıkarını gözetmek ve bağımsız denetçileri denetlemenin yanı sıra, denetim ilke ve standartlarının geliştirilmesi ve uluslararası bağımsız denetim standartlarının oluşturulması ile ilgili çalışmalar yapmaktadır. Bağımsız denetimin kamusal gözetim sisteminin oluşturulduğu ülkelerde gerçekleştirilen anket ve çalışmalar, sistemin bağımsız denetimin itibarının geri kazanılmasına yardımcı olduğu kadar, şirket finansal tablolarının ve bağımsız denetim raporlarının sağlığı açısından da olumlu etkileri olduğunu ortaya koymaktadır. Ülkemizde ise, AB'nin 8. Direktifinin üye ülkelerde bir denetim-gözetim kurulu oluşturulmasını gerektirmesi nedeniyle uyum süreci çerçevesinde Maliye Bakanlığı'nca Türkiye Denetim Standartları ve Kamu Gözetimi Kurumu Taslak Kanun Tasarısı hazırlanarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulmuştur. Halihazırda TBMM'de yasalaşması beklenen ve bağımsız denetim konusuna ilişkin olarak çok önemli düzenlemelere gidilmiş olan TTK Tasarısı'nda da bağımsız denetimin gözetimindeki dağınık yapının ortadan kaldırılması ve denetim standartlarının tek bir yetkili otorite tarafından belirlenmesini temin etmek amacıyla kamu tüzel kişiliğini sahip Türkiye Denetim Standartları Kurulu'nun kurulması talep edilmektedir. Türkiye Denetim Standartları ve Kamu Gözetimi Kurumu Taslak Kanun Tasarısının detaylı incelemesi gerçekleştirildiğinde, Tasarının AB müktesebatı ve ABD'de çıkarılan SOA'na genel anlamda uyum sağlayan pek çok sayıda çağdaş yenilik ve düzenlemeyi de beraberinde getirmekle birlikte, Tasarı ile oluşturulacak Kurumun, TÜRMOB çatısı altında yapılandırılmaması, denetim ile ilgili standartların belirlenme yetkisinin tamamen bu Kuruma devredilmesi ve Kurumun yetki alanının çok geniş düzenlenmiş olması başta olmak üzere bazı hususlarında çekincelerimiz bulunmaktadır.