Tahakkuk ve işlem esaslı kar yönetiminin firma değeri üzerine etkisi: Tahran borsasına kayıtlı firmalar üzerine bir araştırma

Finansal tablolar, işletmenin başarısını yansıtarak, piyasa değerini belirleyen en önemli göstergedir. Finansal tabloların işletmenin gerçek durumunu yansıtacak şekilde sunulması, finansal bilgi kullanıcılarının doğru kararlar almasında önemli rol oynamaktadır. Bu doğrultuda raporlanan kar tutarının, sermaye piyasalarında hem fiyatlamada hem de kaynak dağılımında, şirket paylarının değerinin tespiti ve şirket ile diğer ilgili taraflar arasındaki sözleşmelere konu olması, şirket ve yöneticileri ile finansal tabloları kullanan başta yatırımcılar olmak üzere ilgili tarafların menfaatlerinin çatışmasına ve bunun doğal sonucu olarak yönetim tarafından gerek finansal raporlama standartlarının sunduğu esneklikler kapsamında finansal raporlama standartları içerisinde, gerekse finansal raporlama standartlarına aykırı olarak finansal raporlama standartları dışına çıkılarak kar yönetimi uygulamaları ile olduğundan farklı gösterilebilmektedir. Temelde kar yönetimi iki şekilde uygulanır: Tahakkuk esaslı kar yönetimi ve işlem esaslı kar yönetimi. İşlem esaslı kar yönetiminde yöneticiler muhasebeye konu olan işlemleri dizayn eder. Tahakkuk esaslı kar yönetiminde ise, muhasebeye konu olan işlemler ayarlanmaz. İşlem gerçekleştikten sonra muhasebeye konu edilirken muhasebeye ilişkin kurallar çerçevesinde esnekliklerden veya eksikliklerden yararlanılarak kar istenilen seviyeye getirilir. Bu çalışmanın amacı, İran'da halka açık şirket yöneticilerinin kar yönetim uygulamalarının firma değeri üzerine etkisi olup olmadığını araştırmaktır. Bu doğrultuda; tahakkuk ve işlem esaslı kar yönetimini inceleyerek, bu yöntemlerin serbest nakit akımı, ekonomik katma değer ve piyasa katma değeri yöntemlerinden elde edilen modern firma değerleme yöntemleri üzerine etkisini incelemektedir. Bu bağlamda çalışmanın amaçlarına ulaşmak için oluşturulan regresyon modelleri, 2007- 2017 yıllarını kapsayan 11 yıllık dönemde Tahran Borsası'na kayıtlı 180 şirketin 1980 gözleminden oluşturulmuştur. Yapılan korelasyon analizlerinde ise, 2007- 2017 yıllarını kapsayan dönemde örnekleme dahil edilen şirketlerin verilerine göre değişkenler arasındaki ilişkiler araştırılmıştır. Çalışmada, kar yönetiminin firma değeri üzerine etkisinin olup olmadığı, belirtilen şirketler için oluşturulan 12 model ile panel veri analizi yöntemi yardımıyla test edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre; kar yönetimi ve firma değeri arasında değişkenlere göre ilişkinin farklılık gösterdiği gözlemlenmiştir. Kar yönetimi bir modelde firma değerini pozitif yönlü etki ederken, diğer modelde ise negatif yönlü etki etmektedir. Çalışmadan elde edilen sonuçlar ışığında, kar yönetimi uygulamalarından yatırımcıların ve finansal tablo kullanıcılarının ya da daha geniş perspektiften ülke ekonomisinin zarar görmemesi için, yetkili kurumlarca önlemlerin alınması uygun olacaktır. Çünkü finansal tablo kullanıcıları, yöneticilerin sunmuş oldukları finansal tablolara bağlı olarak karar almaktadırlar. Finansal tablolar gerçeği yansıtmadığında yatırımcılar, işletmenin pay senetlerine fazladan bir bedel öderken; borç verenler ise, işletmenin gerçek değerinden haberdar olmadıklarından riskli bir pozisyon alacaklardır. Bu nedenle kar yönetimi uygulamaları, işletmenin değeri hakkında finansal tablo kullanıcılarını yanlış yönlendirebilmektedir. Bu doğrultuda, yasalar ve yönetmeliklerin güçlendirilmesi, muhasebe standartlarının oluşturulmasında kurallara dayalı standartlardan, ilkelere dayalı standartlara yönelik yaklaşımlara geçilmesi, hissedarların çıkarlarını korumak amacıyla denetçilerin bağımsızlığı ve kurumsal yönetimin vurgulanması ve sermaye piyasasında muhasebe ve denetim meslek disiplininin düzenlenmesi kar yönetimini azaltmada etkili olabilecek önlemler arasında sayılabilir. Bu önlemler, iç denetim faaliyetlerinin artırılması, yönetim kurulunun yapısını değiştirip yeniden yapılandırması ve denetim komitesinin kurulması gibi kurum içi mekanizmalarla birlikte desteklemelidir.