Uluslararası finansal raporlama standartlarının ortaya çıkışı ve gelişimi ile muhasebe standartlarının Türkiye'deki durumu

İşletmelerin finansal ve mali nitelikli faaliyetlerinin saptanarak, sınıflandırılması, kayıtlanması, raporlanması ve yorumlanması olarak tanımlanan muhasebede, ekonomilerin, işletmelerin ve finansal olayların gelişmesi, yeni kuralların oluşturulmasını zorunlu hale getirmiştir. Muhasebede standardizasyon çalışmaları yapan ülkelerin başında ABD, İngiltere, Fransa ve Almanya gelmektedir. Çeşitli ülkelerin uluslararası muhasebe uygulamalarını birbiriyle uyumlu hale getirebilmek ve böylece finansal tabloların karşılaştırılabilirliğini arttırmak, sermaye piyasalarını geliştirebilmek gibi amaçlar doğrultusunda muhasebe standartlarının harmonizasyonu çalışmaları başlatılmıştır. 1967 yılında AISG kurulmuştur. Çalışma yapan kuruluşların başında Birleşmiş Milletler, OECD, Avrupa Birliği, IFAC, IOSCO, FEE, IASC ve IASB gelmektedir. IASC'nin faaliyet gösterdiği süreci; 3 evreye ayırarak incelediğinde, 1973 yılından 1988 yılına kadar olan birinci evrede, IASC, bütün önemli muhasebe konularında ortak bir standartlar yapısı oluşturmaya çalışmıştır. 1988 yılından 1995 yılına kadar süren ikinci evrede, finansal tabloların karşılaştırılabilirliğini artırmak için standartlarda izin verilen alternatif uygulamaların sayısının azaltılması amaçlanmıştır. 1995 yılından 2000 yılına kadar süren üçüncü aşamada ise 11 standart revize edilmiş ve ayrıca IAS 33 ve 39 standartları yayınlanmıştır. Bundan sonraki aşama ise yaptırım gücünün bulunmaması ve uygulama zorlukları gibi eleştiriler nedeniyle, 2000 yılında IASC'nin IASB'ye dönüştüğü aşamadır. IASB, IASC tarafından yayımlanan tüm IAS'ler ve ilgili yorumlarını onaylamıştır. Ancak bundan sonra IASB tarafından çıkarılacak tüm muhasebe standartları, IFRS adıyla oluşturulmuştur. Türkiye'de ise muhasebe uygulamalarına yön veren TTK, VUK, Banka ve Sigorta Kanunları, Sermaye Piyasası Kanunu ve SM, SMMM ve YMM Kanunu gibi yasal düzenlemelerin yanında, muhasebe standartları oluşturulmasına yönelik olarak birçok kurum çalışmalarda bulunmuştur. İktisadi Devlet Teşekküllerini Yeniden Düzenleme Komisyonu, TMUD, Türkiye Bankalar Birliği, Türk Standartları Enstitüsü Muhasebe Standartları Özel Daimi Komitesi, Sigorta Murakabe Kurulu, Maliye Bakanlığı Koordinatörlüğünde Kurulan Muhasebe Standartları Komisyonu ve BDDK bu kurumların başında gelmektedir. Türkiye'de standart karmaşasına son vermek ve tüm kesimleri bağlayıcı standartları tek elden yayınlamak üzere TÜRMOB tarafından 9.2. 1994 tarihinde TMUDESK kurulmuştur. TMUDESK tarafından belirlenen bu standartların uygulanmasına ilişkin herhangi bir yasal yaptırım gücünün bulunmaması, başka bir ifade ile hukuki düzenlemelerin yetersizliği, TMUDESK'in çalışmalarından beklenen amacın gerçekleşememesine neden olmuştur. Bu sorunların üstesinden gelebilmek için 18 Aralık 1999 tarih ve 487 sayılı kanunla, Sermaye Piyasası Kanunu'nda değişiklik yapılmış ve yapılan bu değişiklik ile Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu kurulmuştur. TMSK'nın Standart üretme sürecinde IASCF'nın öngördüğü resmi çeviri süreci izlenmektedir. Zamanla IFRS'lerde yapılacak değişiklikler dünya uygulamaları ile eş zamanlı olarak TMS'lere yansıtılarak, standartların güncelliği sağlamıştır. Türkiye'de muhasebe standartlarının oluşturulması konusunda çalışma yapan kuruluşlardan biri de SPK'dır. SPK muhasebe konusunda 12 seri yayınlamış olup, söz konusu serilerden XI seri nolu tebliğler işletmeler açısından muhasebe standartlarını belirlemektedir. 2003 yılında yürürlüğe giren Seri XI No: 25 tebliği ise, bütün IAS'leri kapsamaktadır. 25 nolu tebliğ, IFRS'nin bir çevirisi niteliğindedir ancak, 1 Ocak 2005 tarihinden sonra yapılan uluslararası güncellemeler 25 nolu tebliğe henüz yansıtılmamış durumdadır. Yeni TTK tasarısı yasal düzenlemeler arasındaki uyumu destekler niteliktedir. BDDK, 2006 yılı içinde yayımlanan düzenlemeler çerçevesinde, bankalara, finansal raporlarını TMSK tarafından yayımlanmış olan standartlara uygun olarak hazırlama yükümlülüğü getirmiş bulunmaktadır. SPK ise uyumlaştırma çalışmalarına devam etmektedir. TMS ve TFRS'nin uygulanma sürecinde TMS ve TFRS'nin IFRS ile uyumu sağlanmalı, kanun ve diğer düzenlemelerle TMS ve TFRS'lere yasal nitelik kazandırılmalı, ilgili gruplarca TMS ve TFRS benimsenmeli desteklenmeli, bu uygulamanın denetlenmesini sağlayacak Uluslararası Denetim Standartları ile uyumlu Türkiye Denetim Standartları uygulamaya konulmalı, kalite güvencesi gözetim programı oluşturulmalı ve gözetimi yapacak yetkili kuruluşlar belirlenmeli, muhasebe mesleğinin etik kuralları işletilmeli ve sürekli eğitim verilmelidir. TMS ve TFRS'lere yönelik olarak, karmaşık yapısı nedeniyle anlaşılamaması, yaptırım gücünün bulunmaması, yeterli yorum ve uygulama örneklerinin bulunmaması, gerekli eğitimlerin verilmemesi, diğer kurum ve yasal düzenlemelerin, uygulamaları henüz destekler nitelikli olmaması gibi eleştiriler söz konusudur.