Demiryollarının geliştirilmesinin ekonomik ve sosyal katkıları

Ülkemizde ilk demiryolu yapımı, 130 km uzunluğundaki Izmir - Aydın arasındaki hattın ingilizler tararından 1856 yılında başlanılıp 1866 yılında işletmeye açılması suretiyle gerçekleştirilmiştir. Osmanlı devleti döneminde yapılan demiryolu hattı uzunluğu 4138 km. dir. Cumhuriyet döneminde 1923 - 1950 yıllan arasında dönemin ekonomik zorluklarına rağmen çok büyük bir atılım gerçekleştirilmiş ve yapılan 3419 km'lik hatla beraber demiryolu ana hat uzunluğu 7557 km. ye ulaşmıştır. 1950 yılında T. C. Karayolları Genel Müdürlüğü'nün kurulmasıyla başlayan ve 1960'lardan sonra iyice ivme kazanan karayollarındaki gelişme, 1970'lerden sonra demiryollarını ikinci plana iten bir nitelik kazanmıştır. 1950 - 1997 yıllan arasında yapılan yeni hat uzunluğu sadece 1.050 km olup, toplam ana hat uzunluğu 8607 km. dir. Bu dönemde demiryollarına aynlan yatınm paylan karayollarına aynlan payın çok altında gerçekleşmiştir. Ulaştırma yatınmlan içerisinde 1965 yılında karayollarına % 55, demiryoluna % 33 pay aynhrken bu paylar sırası ile 1970 yılında % 69 - % 15, 1990 yılında % 73 - % 14 ve 1995 yılında % 75 - % 11 olarak gerçekleşmiştir. Demiryoluna aynlan yatınm paylanndaki azalmaya paralel olarak ülkemiz taşımacılık faaliyetlerindeki demiryolu payı da hızla gerilemiştir. Yük taşımacılığında 1950 yılında % 53 paya sahip olan demiryolunun 1997 yılındaki payı %7'ye, yolcu taşımacılığındaki payı ise %24'den %4'e düşmüştür. Bu rakamlar Türkiye ulaşımındaki çarpıklık ve dengesizliği açık bir şekilde göstermektedir. Bu çerçevede, ulaştırma alanında yapılan yatırımların ana ilkesi; tüm ulaştırma sistemlerinin birbirini tamamlayıcı ve ikame edici olarak geliştirilmesi, birbirleri arasında oluşan dengesizliğin bir plan, bir program dahilinde giderilmesi olmalıdır. Asya ve Avrupa kıtalan arasında bir köprü konumunda bulunan ve üç tarafı denizlerle çevrili olan ülkemizde, ulaştırma sektörünün önemi her geçen gün biraz daha artmaktadır. Ayrıca, ülkemizin kara, deniz ve demiryolu taşımacılığı açısından Ortadoğu ülkeleri ile Orta Asya Türk Cumhuriyetleri arasında yapılan transit taşımacılıkta da önemli bir işlevi yerine getirmekte olması, bu sektöre daha fazla ve daha gerçekçi yatırımların yapılmasını zorunlu hale getirmektedir. Günümüzün dünyasında demiryolu ulaşımı; hat kapasitesi, arazi işgali, yapım maliyeti, kullanım ömrü, enerji tüketimi, çevre dostu olmasının yanı sıra, en güvenli ulaşım aracı olması, petrole bağımlı olmaması gibi birçok nedenlerden dolayı modern dünyada toplu taşımacılığın tek ulaşım aracı olarak kabul edilmekte, yatırım paylan bu sektörde yoğunlaştırılmaktadır. Tüm bu unsurlar dikkate alındığında, demiryolları karayollarına nazaran her açıdan ekonomik ve avantajlı bir taşımacılık sistemidir. Demiryollarının geliştirilmesi, demiryolları kadar ülkenin geleceğini ilgilendiren bir realitedir. Avrupa ülkeleri başta olmak üzere bütün gelişmiş ülkeler 21. yüzyıla enerji harcamalarım en aza indiren, çevreyi koruyan, insan hayatına değer veren, hızlı trenlerle girerken Türkiye'nin hala neden olduğu trafik cinayetleri katliama dönüşen, karayolları öncelikli ulaştırma sistemleriyle kaybedecek vakti olmamalıdır. Yeni bir çağa hazırlanmak zorunda olan Türkiye'nin atması gereken ilk adımlardan birisi de ulaştırma alanında gerçekleştirilecek modernleştirme projesiyle, yeni yüzyılı karşılamaktır.