Bireysel emeklilik yatırım fonlarının sermaye piyasalarına etkileri

Bu tezin amacı henüz gelişmekte olan bireysel emeklilik sistemi ile bu sistemin ürünü ve kurumsal yatırımcı niteliği taşıyan emeklilik yatırım fonlarını ve ekonomiye katkılarını açıklamaktır. Bu amaç doğrultusunda, öncelikle bireysel emeklilik sistemi ve emeklilik yatırım fonlarından detaylı bir şekilde bahsedilecek ardından özellikle bireysel emeklilik fonlarının sermaye piyasalarına olan etkileri kapsamlı bir şekilde anlatılıp analiz edilecektir.28.03. 2001 tarih ve 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu ile yürürlüğe giren Bireysel Emeklilik Sistemi, tamamlayıcı nitelikte yeni bir sosyal güvenlik sistemidir. Türkiye'de kamu sosyal güvenlik sisteminin tamamlayıcısı olarak, gönüllü katılıma dayalı ve belirlenmiş katkı esasına göre oluşturulan Bireysel Emeklilik Sistemi'nin uygulaması 7 Ekim 2003 tarihinde başlamıştır. Bireysel emeklilik birikimleri bireysel hesaplarda takip edilmekte ve Sermaye Piyasası Kurulu tarafından uygun görülen bir saklama kuruluşunca saklanmaktadır. Emeklilik Yatırım Fonları Sermaye Piyasası Kanunu'na tabi Portföy Yönetim Şirketleri tarafından uzman ekiplerce yönetilmektedir. Bireysel emeklilik fonlarının Hazine Müsteşarlığı, Sermaye Piyasası Kurulu, Emeklilik Gözetim Merkezi, Takasbank, bağımsız denetim Şirketleri ve İç Denetim organları aracılığıyla etkin gözetim ve denetim altyapısı oluşturulmakta ve katkı payı ödeme, birikim ve emekliliğe hak kazanım aşamalarında vergi teşvikleri sağlanmaktadır. 2010 yılı sonu itibariyle ülkemizde bireysel emeklilik sistemi 11.295.363. 063 TL varlık düzeyine ve 2.188. 794 katılımcı sayısına ulaşmıştır. 2010 itibariyle emeklilik yatırım fonları konsolide portföy dağılımının %64,36'si kamu borçlanma senetlerinden, %09,18'i hisse senetlerinden, %17,06'ü ters repodan, %0,22'i borsa para piyasasından, %0,12'i yabancı menkul kıymetlerden ve % 9 ,15'i diğer yatırım araçlarından oluşmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de bireysel emeklilik sisteminin kurulduğu ilk yıllarda emeklilik fonlarının kamu sektöründe yatırım yaptığı görülmüştür. BES, tüm dünyada gerek sosyal güvenlik alanındaki sorunların çözümünde gerekse finansal piyasaların gelişmesinde önemli katkılar sağlayan bir sistem olarak algılanmaktadır. Dünyadaki uygulamalarına batkımızda BES uzun vadeli tasarruf ve yatırım niteliği nedeniyle ekonomiye istikrar kazandırmakta, sermaye piyasalarında yatırım enstrümanları ve türevlerinin çeşitlenmesi yoluyla piyasaların derinleşmesine katkı sağlamaktadır. Ayrıca BES, tamamlayıcı niteliği itibariyle sosyal güvenlik ihtiyacının karşılanmasında da önemli rol oynamaktadır. Türkiye'de bireysel emeklilik yatırım fonlarının uzun vadeli kurumsal yatırımcılar olarak kısa dönemde sağladığı yüksek getiri ile tercih edilen kamu kağıtlarının, orta ve uzun dönemde getirilerinin azalması ile hisse senetlerine olan yatırımlarda artış ilerleyen yıllarda beklenmektedir. Bireysel emeklilik yatırım fonlarının ortalama vadelerinin (2010 yılında 400 gün), menkul kıymet yatırım fonlarıyla (2009 yılında 98 gün) karşılaştırıldığında neredeyse 4 kat uzunlukta olması, sistemin ekonomiye kazandırmakta olduğu uzun vadeli fon akışının bir göstergesidir. Piyasada uzun vadeli fonların varlığı hem kamu kesiminin hem de özel kesimin sermaye yapısında değişime katkı sağlayacaktır. Böylelikle, hem Hazine hem de özel kesim daha uzun vadede borçlandıkça piyasadaki faiz oranının volatilitesi azalacak, bireyler ve işletmeler ekonomik kararlarında daha uzun vadeli bakış açısıyla hareket edebileceklerdir. Bireysel emeklilik yatırım fonları, sermaye piyasalarında finansal yeniliklerin meydana gelmesi ve sermaye piyasalarının modernizasyonu için önemli bir kaynaktır. Bireysel emeklilik fonlarının büyüklüğü ve sosyal güvenlik içerisindeki önemi arttıkça, bu fonlar yeni finansal araçlara ihtiyaç duyacaktır. Bireysel emeklilik fonlarının sermaye piyasalarına bir başka katkısı da, menkul kıymetlere sabit bir talep yaratması sonucunda piyasa da likidite ve istikrar sağlayarak yatırımcılar için işlem maliyetlerini düşürmeleri olacaktır. Kısa vadeli stratejik amaçlı alım satım işlemleri yerini büyük ölçüde uzun vadede getiri elde etme amacına yönelik kurumsal yatırımlara bırakacaktır.