Sürdürülebilir sosyal girişimler için başarı faktörleri: Türkiye örneği üzerine teorik bir model

Günümüzde, özellikle küreselleşmenin etkisiyle hızla artan ekonomik, sosyal ve çevresel sorunların çözümü için mevcut çalışmalar yetersiz kalarak, yenilik ve yaratıcılık odaklı yeni yaklaşımlara ihtiyaç duyulmaktadır. Sosyal sorunların çözümünde yeni ufuklar açan sosyal girişimcilik, Türkiye'de gelişmekte olan bir kavram olarak kendini gösteriyor. Ülkemizde gün geçtikçe ekonomik ve sosyal değer üreten sosyal girişimlerin sayısı artsa da, bu girişimlerin başarı ve gelişim süreçlerini korumaları da oldukça önemlidir. Türkiye'de güçlü bir sosyal girişimcilik sektörünün oluşması için hem var olan sınırlı sayıdaki sosyal girişimleri güçlendirmek hem de başarılı sosyal girişimci sayısını artırmak gerekmektedir. Bunun için, sosyal girişimlerin başarıya ulaşmasındaki kritik faktörlerin tespit edilerek akademik bulgularla güçlendirilmesine ihtiyaç vardır. Bu çalışmada, Türkiye'de faaliyet gösteren sosyal girişimlerin sürdürülebilir olma yolunda izledikleri süreçler belirlenerek, Türkiye'deki tipik başarılı sosyal girişimci profilinin güçlü yönleri ortaya çıkartılmıştır. Ayrıca, tespit edilen engellere yönelik çözüm önerileri geliştirilerek, Türkiye'de başarılı sosyal girişimci sayısını artırmak için neler yapılması gerektiği de ortaya konmuştur. Bu doğrultuda, gerekli verilerin elde edilmesi için Türkiye'de veya uluslararası ağlarda sosyal girişimcilik alanında ödül almış sosyal girişimciler hedef kitle olarak seçilmiştir. Yaşları ve deneyimleri de göz önüne alınarak mevcut durumda faaliyet gösteren sekiz (8) sosyal girişimle birlikte, faaliyetlerini durdurmuş altı (6) sosyal girişim de araştırmanın çalışma grubuna dahil edilerek, toplamda on dört (14) sosyal girişimci ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Türkiye'de sınırlı sayıda sosyal girişim örneği olması nedeniyle, az sayıda sosyal girişime odaklanılarak alandan elde edilen kapsamlı bilgiler ile bir teori geliştirme amaçlanmıştır. Bu nedenle, çalışmada gömülü teori deseni kullanılmış ve sistematik bir süreç izlemek adına veriler derin ve detaylı bir kodlama analizine tabi tutulmuştur. Analiz sonucunda; Başarıyı Engelleyen Faktörler, Başarının Sürdürülebilir Olmasında Etkili Olan Faktörler ve Başarılı Sosyal Girişimci Özellikleri olmak üzere üç (3) temadan oluşan bir teorik model elde edilmiştir. Elde edilen teorik modele göre, başarısızlık hikayelerinden yola çıkılarak yapılan durum tespitinde sosyal girişimcilerin çevresel, kurumsal ve bireysel boyutta bir takım sorunlarla karşılaştığı belirlenmiştir. Çevresel boyutta; sosyal girişimcilik üzerine yaşanan kavram karmaşası, mevcut yasal mevzuat, siyasi konjonktür ve ekosistemdeki desteklerin yetersizliği, kurumsal boyutta; kısıtlı ekip ve iyi planlanmamış gelir modeli, bireysel boyutta ise; sosyal girişimcinin ticari olma kaygısı ortak faktör olarak tanımlanmış, 30 yaş ve altı sosyal girişimciler için kariyer ve gelecek kaygısı ön plana çıkarken, 30 yaş üstü sosyal girişimciler için ise tükenmişlik durumu başarıyı engelleyen faktörlerden biri olarak ortaya çıkmıştır. Bu problemlere karşılık; yenilikçi yaklaşımlar benimseme, yatay örgütlenme, esnek iş modeli, girişim temelli gelir getirici faaliyetler, gönüllü desteği, profesyonel ekip, sosyal değişim yaratmaya odaklanma, sosyal sorunların köküne inme, sosyal girişim fikrinin hedef kitle söyleminde kabulü ve stratejik işbirlikleri geliştirme gibi temel prensipler sosyal girişimleri sürdürülebilir başarıya ulaştırma konusunda güçlü kılan faktörler olarak belirlenmiştir. Ayrıca, destek beklemeden de işine dört elle sarılan, misyon odaklı, etik ve güçlendirici liderlik anlayışında, içsel motivasyonu yüksek ve diğerkamcı değerlerle kurgulanmış bir yaşam felsefesine sahip olan sosyal girişimciler, Türkiye örneği bağlamında 'başarılı sosyal girişimci' profilini ortaya koymuştur. Son olarak, çalışmada başarılı sosyal girişimcilerin farklı yaş gruplarına göre farklı bilgi ve becerilere sahip olduğu da belirlenmiştir. 30 yaş ve altı genç sosyal girişimciler etkili zaman yönetimi yeteneğine ve pazar bilgisine sahipken, 30 yaş üzeri sosyal girişimcilerin ise; önceki çalışma alanı deneyimi, var olan kaynakları en verimli şekilde kullanma ve mücadeleci olma özellikleri ile ön plana çıktığı görülmüştür.