Türkiye'de özel video işletmelerinin teknoloji üretim ve personel açısından incelenmesi

Türkiye'de 1980 yılından sonra gittikçe artan ve hızla yaygınlaşmaya başlayan video kullanımı, doğal olarak bu tüketime hizmet edecek üretici kuruluşların da doğmasına neden olmuştur. Belli başlı video işletmelerine bağlı olarak çalışan binlerce video kulüp ülkenin her yerinde mantar gibi bitmiş, hatta bakkal, parfümeri gibi dükkanlar da bile video kasetler tüketicilere kiralanmaya başlanmıştır. İncelenen beş büyük video işletmesi Türkiye'de var olan bu video kaset piyasasının büyük bir kısmını ellerinde tutmaktadırlar. İncelemenin yapıldığı tarihe kadar bu işletmelerin yaptığı en önemli iş, yurt dışından gelen filmleri ya da eski Türk filmlerini ço ğaltmadan öteye gidememiştir. İncelenen video şirketlerinin yaptıkları teknoloji yatırımı göz önüne alındığında, gerçekten yoğun bir şekilde video program üretiminin salt kaset kopyaları çıkartma ve çoğaltma olarak algılanması ve işlerin bu yönde kanalize edilmesi, video programcılığı açısından büyük yanlışlar yapıldığını ortaya çıkarmaktadır. Sinema filmlerinin video kasetlerine aktarılmasının ötesinde, kendi programlarını üreten video işletmeleri genellikle yapım masrafları gerektirmeyen, masa başı çalışmalarının belki de hiç yapılmadığı 'kolay' program üretimine yönelmektedirler. Bu program yapımlarının temelinde_ 112 ileriye dönük hedeflere ulaşmak için insan yetiştirme politikası güdülmemekte, aksine en kısa zamanda, en ucuz yolla, elden geldiğince 'kar' etmeye yönelinmektedir. Böylece o andaki maddi kaygılar giderilmektedir. Bir işletmenin doğasında en kısa zamanda, en ucuz yolla üretimi gerçekleştirmek ve sonunda kar etmenin bulunması gerçekten çok normaldir. Ancak daha önce de belirtildiği gibi yapılan yatırımcıların büyüklüğü ve gün geçtikçe doyan kaset piyasası gözönü- ne alındığında, boşa gitmiş olacaktır. Bu anlamda günümüzde Türkiye'de video program üretimi yapan işletmelerin politikalarını kasetçilikten çıkararak, özel televizyonculuk yönüne çevirmeleri gerekmektedir. özel televizyonculuk kavramı Türkiye'de daha yeni yeni duyulmaya ve üzerinde düşünülmeye başlanan bir olgudur. Ancak yatırımlarını gerçekten bu alana dönüştürmeye olanak veren video işletmeleri için, 'video kasetçiliğin' kısır döngüsünden kurtaracak bir olgudur. Video işletmeleri incelendiği bölümde de görüldüğü gibi video işletmelerinin hepsi başından sonuna dek yani senaryo yazımı, çekim, kurgu, seslendirme gibi bir video programının bütün evrelerini kapsayacak şekilde çok azalsayıda program ürettikleri söylenebilir. Yatırımlarının tarihi ortalama beş yılı geçmişş olan bu video işletmeleri için böyle bir durum gerçekten üzerinde düşünülmesi ve tartışılması gereken bir konu olmaktadır. Bazı video işletmeleri kendi bünyelerinde çalışan elemanları 'uzmanlaşamamasını' yani belli bir alanda örneğin, senaryo yazımı, program yönetimi, kurgu ve bunun gibi birbirlerinden çok farklı dal- 113 larda çalışmalarını çok normal karşılamaktadırlar. Ancak bilindiği gibi videoculuk ya da televizyonculuk kendi alanında çalışan uzmanların bir araya gelip ekip olarak çalışmalarını gerektiren bir iş koludur. Böylece bu alanda çalışan 'insan' faktörünün önemi ortaya çıkar. Dikkat edilirse video işletmelerinin çoğunda yapılan yatırımlar içinde teknoloji büyük bir ağırlık taşımaktadır. Bu aygıtları çalıştıracak teknik elemanlar yatırımda ikinci sırayı almaktan dırlar. Ancak yatırımların nedeni olan program üretiminde - çalışacak olan insanların bu sıralama içinde yerleri yok denecek kadardır. Yani yaratıcılığıyla programları seyredi lir kılacağı düşünülen insana verilen önem, şu andaki görünümüyle Türkiye'de çalışan video işletmelerince algılanmış değildir. Türkiye'de video alanında çalışan işletmelerin ö- zel televizyonculuk alanında çalışmalarını etkileyen önemli unsurlardan biri kendi politikaları olmakla beraber, televizyon yayınlarını tekelinde bulunduran TRT'nin de bunda önemli bir payı bulunmaktadır. Kanunlar yoluyla 'yayını' tekelinde bulunduran TRT, yakın zamana kadar da 'yapımı' tekelinde tutmaya çalışmıştır. Ancak teknolojik gelişmeler video işletmelerinin profesyonel yayın kalitesinde araç-gerece sahip olmalarını olanaklı kılmış ve TRT sayıları çok sınırlı da olsa özel video işletmelerine program sipariş etmeye başlamıştır. Bu olay gerçekten video program üreten işletmeler için çok büyük bir gelişmedir. Bu gelişmenin en kısa zamanda gerçekten kaliteli programlarla değerlendirilmesi, bu alanda çalışan video işletmelerine 114 büyük bir iş olanağı sağlayacaktır. Türkiye'de video program üreten işletmelerin hedef tüketicileri büyük bir oranla iç piyasadır. Yani evinde videosu olanlar, tanıtım programı yaptıran kurumlar ve TRT'dir. Ancak günümüz kitle iletişimi artık ülko sınırları ta nımamakta, üretilen programlar her kültürden insana çeşitli yollarla ulaşabilmektedir, tşte bu noktada Türkiye'de video program üreten işletmelerin hedefleri içine Türkiye'nin yanı sıra, yurt dışı, da girmek zorundadır. Böylece bu işlet - meler gerçek videoculuk ve televizyonculuk alanında çalışmaya başlayabileceklerdir. Video işletmelerinde böyle bir hedefin olmaması, işletmelerin bu iş kolunda yapılan çalışmalara ne kadar dar bir çerçeveden baktıklarını göstermektedir. Dünyada bu alanda çalışan çeşitli işletmelerin hedef tüketicileri kültür, ulus, ırk farkı gözetmeksizin 'insan'- dır. Bu anlamda Türkiye'de video alanında çalışan ve gelişme yönünde olan bütün işletmelerin hedefi de bu insan olmak zorundadır.