Crowdfunding community engagement: Drivers and outcomes

Paylaşım ekonomisi ve çevrimiçi ağ yapıları, dijital dönüşümün etkisiyle her alanda baş döndüren bir şekilde kendini göstermektedir. Bu değişimin sonucu olarak özellikle iş yapma yöntemlerinde etkileşim ve birlikte oluşturma, birlikte üretme, birlikte tüketme ve ortak fon sağlama gibi kavramlar önem kazanarak sürdürülebilir yenilikçiliğin, kitle ekonomisinin ve girişimciliğin vazgeçilemez bir parçası olmaktadır. Kitle fonlaması, ortak fon sağlamanın alternatif bir metodu olarak son yıllarda ortaya çıkan ve hızla gelişme gösteren bir finansman sistemidir. Kitle fonlaması kavramı web ortamında sunulan girişim projelerinin çok sayıda kişi tarafından küçük miktarlar verilerek fonlanmasıdır. Yenilikçi iş fikirlerinin kitleler tarafından desteklenmesi, özellikle girişimcilerin gelecek vaat eden projelerini hayata geçirirken aşmak zorunda oldukları en büyük bariyer olan finansman sorununun çözümünde de katkı sağlamaktadır. Bankacılık, risk sermayesi ve melek yatırım gibi geleneksel finansal kaynakların oluşturduğu olumsuzlukları giderebilen ve yatırım sermayesinin tabana yayılmasına imkan tanıyan büyük bir fırsattır. Kitle fonlaması, kişilerin özgün fikirlerinin ve diğer finansal kaynaklardan kolaylıkla sermaye elde edemeyen sosyal girişimlerin hayata geçirilmesine olanak sağlamaktadır. Bu nedenle start-up adı verilen girişimcilik projelerinin demokratik ve kolektif olarak desteklenmesine imkan tanımaktadır. Ayrıca girişim projelerinin ek olarak gerekli sermayeye ulaşmak için mücadele veren KOBİ'ler için de geleneksel finansal kaynakların oluşturduğu olumsuzlukları giderebilen ve yatırım sermayesinin tabana yayılmasına imkan tanıyan büyük bir fırsattır. Kitle fonlaması sistemi finansman elde edilmesine katkıda bulunmasının yanı sıra başka faydalara da sahiptir. Belirli bir ürün veya hizmet için pazar onayı sağlamaktadır. Potansiyel müşteriden geri bildirim alarak ürün ve hizmet daha piyasaya çıkmadan müşterisini elde etmektedir. Dolayısıyla başarısızlık ihtimalini azaltmaktadır. Çok sayıda kişinin belirli bir olgunluğa gelmiş girişimcilik projelerine güven duyarak para vermesi ile girişimlerdeki iş yapma yeteneği ve yapısı gelişmektedir. Günümüzde kitle fonlaması ile ticari, teknoloji, film, müzik, basım/yayım, emlak ve sosyal alanlarda kar amaçlı ve kar amacı gütmeyen pek çok proje gerçekleştirilmektedir. Kitle fonlaması çok yeni bir kavram olmasına karşılık dünyada ve Türkiye'de çok hızlı bir büyüme göstermektedir. Dünya Bankası Raporu (2013)'na göre 2025 yılında kitlesel fonlamanın ulaşacağı pazar büyüklüğü - kuzey Amerika hariç tutularak- 96 milyar dolar olarak tahmin edilmektedir. Kitle fonlaması pazarının bu kadar hızlı büyümesinde kitle fonlaması platformlarının payı büyüktür. Kitle fonlaması platformları, projelerin çevrimiçi ortamda tanıtımının yapılmasına katkı sağlayarak fonlanmasına aracılık eden yapılardır. Kitle fonlaması platformları fon toplayanların ve destekçilerin de dahil olduğu üyeleri arasındaki yüksek etkileşime olanak sağlamasından ötürü çevrimiçi topluluk özelliği göstermektedir. Ayrıca, bu platformlar kullanıcıyı esas alan işbirlikçi bir yapı temelinde kişisel alanlara ve bağlantılara izin vermekte ve fiziksel ortamdan bağımsız olarak topluluğa katılıma ve bilgi değişimine olanak sağlamaktadır. Kitle fonlaması topluluklarının cazibesi sanal ortamda yenilikçi projelerin desteklenmesine olanak tanımasından, düşük maliyetinden, zaman ve mekan kavramını ortadan kaldırmasından kaynaklanmaktadır. Ek olarak söz konusu topluluklar geniş kitlelere ulaşmayı kolaylaştırmakta ve en önemlisi de bilgi, sosyal destek ve fon sağlayarak kişiler arası bağ oluşumuna imkan tanımaktadır. Kitle fonlaması alternatif bir finansman mekanizması olarak düşünülmesine ve artan bir yoğunlukta kullanılmaya başlanılmasına rağmen kitle fonlama toplulukları ile ilgili yapılan araştırmalar kısıtlı kalmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı ilgili alanda daha önce değinilmeyen kitle fonlaması topluluk katılımı kavramını ve bu kavramın oluşmasında etkili olan faktörleri ve söz konusu kavramın ortaya çıkaracağı sonuçları araştırmaktır. Ayrıca bu çalışma kitle fonlaması topluluk katılımı kavramını, sistemin iki önemli aktörü olan fon toplayanlar ve fonlayanlar açısından incelemektedir. Pazarlama, yönetim ve girişimcilik alanında kitle fonlaması sistemi ile ilgili yapılan çalışmalar sınırlı olduğundan söz konusu amaçlar doğrultusunda var olan yazından faydalanmanın yanı sıra keşfedici ve tanımlayıcı çalışmalar yapılarak konunun daha kapsamlı ele alınması sağlanmıştır. İlk olarak keşfedici araştırma kapsamında mevcut pazarın yapısını ortaya koyan konumlandırma haritası tasarlanması ve kitle fonlaması sistem aktörleri ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Türkiye'de 2010 yılından bu yana kitlesel fonlama platformları aracılığıyla bu sistem faaliyet göstermektedir. Yasal alt yapının henüz tamamlanmamasından dolayı Türkiye gelişmekte olan bir Pazar sınıfına görmektedir. Üzerinde çalışılan mevzuatın yasalaşmasından sonra Türkiye'de faaliyet gösteren kitlesel fonlama platform sayısı artış göstermesi ve girişimcilik ekosistemi ve yatırımlar ile ilgili olan diğer kurumların ilgisiyle bu artışın devam etmesi beklenmektedir. Söz konusu gelişen pazarın dinamiklerini daha iyi ortaya koyabilmek amacıyla kitle fonlaması yazını kapsamında daha önce uygulanmamış bir yaklaşım bu tez çalışması aracılığıyla geliştirilerek kitle fonlaması platformlarının konumlandırma haritası tasarlanmıştır. Ayrıca keşfedici araştırmanın ikinci kısmı olarak nitel çalışma kapsamında toplam 29 sistem aktörü ile derinlemesine görüşmeler yapılarak bu aktörlerin kitle fonlaması kavramı ve sistemine yönelik algı, tutum ve davranışlarını saptayarak kitle fonlaması topluluğa katılım öncüllerini kişisel, sosyal ve fonksiyonel olarak belirlenmesine katkı sağlayacak bir çalışma yürütülmüştür. Tanımlayıcı araştırma olarak, fon toplayanlar/girişimciler ve fonlayanlar açısından farklı motivasyon ve dinamikler sergilemesinden dolayı iki ayrı anket formu tasarlanarak nicel çalışmalar yürütülmüştür. İlgili anket çalışmaları Türkiye'de faaliyet gösteren kitle fonlaması platformları desteğiyle web siteleri, mail yöntemi ve sosyal ağlarda paylaşılarak cevaplanması sağlanmıştır. Bununla birlikte potansiyel fon toplayanlar ve fonlayanlara ulaşabilmek için teknokentler, kuluçka merkezleri, start-up organizasyonları, melek yatırım ağları, ticaret odaları, üniversitelerdeki girişimcilik kulüpleri ve girişimcilik ekosistemine katkı sağlayan çok sayıda kamu ve özel kuruluşun desteğiyle veri toplanmıştır. Fon toplayanlar/girişimciler için geliştirilen ankete toplan 360 geçerli yanıt sağlanırken destekçiler için geliştirilen ankete toplam 183 geçerli yanıt alınmıştır. Tez çalışması kapsamında ortaya konulan hipotezler SPSS ve AMOS programları yardımıyla yapısall eşitlik modeli analiz yöntemi ile test edilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular gerek mevcut/potansiyel fon toplayan/girişimciler gerekse mevcut/potansiyel fon sağlayanlar/destekçiler/yatırımcılar açısından kitle fonlaması topluluk katılımına etki eden kişisel, sosyal ve fonksiyonel öncülleri ortaya koymakta ve kitle fonlamasında topluluk katılımı kavramının sonucu olarak topluluğa katılım memnuniyeti ve kulaktan kulağa iletişim üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Bu çalışmadan elde edilen bulgular ilgili yazınındaki boşluğu doldurarak katkı sağlamakta ve kitle fonlaması topluluklarını yeni pazarlama finansman modeli olarak kullanan tüm aktörlere önemli çıkarımlar sunmaktadır.