Investor sentiment effect on global events: Evidence from international stock markets

Etkin Piyasalar Hipotezi, çok uzun zamandan beri akademik çevreler tarafından kabul görmüş bir olgudur. Bu hipotez, borsada herhangi bir yanlış fiyatlandırma gerçekleşmesi durumunda, hızla arbitraj yapılarak bunun çözüleceğine ve borsanın kolaylıkla denge fiyatına döneceği esasına dayanmaktadır. Fakat borsa, 1987 yılında gerçekleşen ve Kara Pazartesi olarak adlandırılan olaya benzer birçok duruma şahit olmuştur. Geleneksel finans modelleri, bu gibi durumlara uyum sağlamakta zorluklar yaşamaktadır. Geleneksel finans modelleri, borsalara ilişkin finansal anormallikleri açıklamakta güçlük çekmektedir. Bu sebeple araştırmacılar davranışsal ve psikolojik faktörleri göz önünde bulunduran alternatif modeller oluşturmaya çalışmaktadır. Davranışsal finans kavramı iki temel esasa dayanmaktadır. Bunlardan ilki yatırımcıların bir duyarlılığa sahip olduğu, diğeriyse arbitrajın limitli olduğu temeline dayanmaktadır. Spesifik olarak belirtmek gerekirse, yatırımcıların irrasyonel davranışlar sergilediklerine inanılmaktadır. Bu olgu, yatırımcı duyarlılığı olarak ifade edilmektedir. Yatırımcı duyarlılığı ise kısaca, çoğunlukla duygulardan etkilenen yatırımcı kararları olarak tanımlanmaktadır. Hızla gelişen literatürde yapılan çalışmalar doğrultusunda, yatırımcı duyarlılığının yatırım kararlarını etkileyebildiği ve borsa endekslerinin getirileri üzerinde etkileri olduğu gözlemlenmektedir. Aynı zamanda, yatırımcı duyarlılığının aşırı tepki verilmesine yol açtığı ve bu aşırı tepkinin ise borsa endekslerinin getirileri üzerinde fazladan volataliteye sebebiyet verdiği hakkında, önemli kanıtlar elde edilmesini sağlayan birçok çalışma yapılmıştır. Günümüzde dünya, globalleşmenin de etkisiyle, hiç olmadığı kadar iç içedir. Aynı zamanda bilginin akışı eskiye nazaran oldukça hızlıdır. Dolayısıyla bireyler dünyanın öbür ucunda gerçekleşen bir olayı kolaylıkla ve hızlıca öğrenebilmektedir. Dünyanın farklı bölgeleri arasındaki bu ilişki, bu bölgelerin birbirini etkileme ihtimalini artırmaktadır. Aynı zamanda geçmişş çalışmalar, savaşlar, terör aktiviteleri ve seçimler gibi olayların borsa davranışları üzerinde kayda değer etkileri olduğunu belirtmektedir. Bu tezin temel amacı, önemli küresel olaylar göz önünde buludurularak, çeşitli ülkelerin borsa endeksleri üzerindeki yatırımcı duyarlılığı etkisini gözlemlemektir. Yatırımcı duyarlılığının etkilerini anlamlı bir biçimde algılayabilmek adına, borsa getirilerinin koşullu volataliteleri incelenmektedir. Bu nedenle, bir EGARCH modeli kullanılmaktadır. Uygulaması kolay bir model olduğu kadar, aynı zamanda, pozitif ve negatif şokları ayırmada ve asimetrik etkileri anlamakta yardımcı olduğundan ötürü analizler için EGARCH modeli seçilmiştir. Literatürde çeşitli yatırımcı duyarlılığı göstergelerinden bahsedilmektedir. Bu tezde, yatırımcı duyarlılığı göstergesi olarak, tezde ele alınan olayların gerçekleştiği farkli ülkelere ait borsaların günlük işlem hacmi verileri kullanılmaktadır. Fakat, işlem hacmi verileri direkt olarak modele koyulmadan, bu veriler Gayri Safi Yurtiçi Hasıla, Tüketici Fiyat Endeksi, Üretici Fiyat Endeksi, İşsizlik Oranı, Para Arzı, Endüstriyel Üretim ve Hazine Bonosu Faiz Oranı gibi makroekonomik değişkenlerle regresyona sokulmaktadır. Ayrıca, her bir ülkenin Tüketici Güven Endeksi verileri regresyonda kukla değişken olarak kullanılmıştır. Amerika'da gerçekleşmiş olan olaylar için ise Tüketici Güven Endeksi olarak Michigan Tüketici Güven Endeksi verileri dikkate alınmış ve aynı biçimde regresyona kukla değişken olarak eklenmiştir. Sonuç itibariyle, bu analizlerin artıkları, yatırımcı duyarlılığı endeksi olarak kullanılıp EGARCH modeline aktarılmıştır. Bu çalışmada on iki adet farklı küresel olay ele alınıp incelenmektedir. Her bir olay için, seçilmiş ülkelerin borsa endekslerinin günlük kapanış verileri alınmış ve her birinin logaritmik getirileri hesaplanmıştır. Amerika için DJIA, İngiltere için FTSE 100, Fransa için CAC 40, Almanya için, DAX, Türkiye için BIST 100, Yunanistan için ATG ve Mısır için EGX 30 borsa endekslerinin verileri dikkate alınmıştır. Aynı zamanda, tezde incelenen küresel olaylardan etkilenebileceği düşünülen farklı ülkelerin borsa endeks verileri de kullanılmıştır. Ardından, borsa endeks getirisi verileri bağımlı değişkenler ve işlem hacmi verileri kullanılarak elde edilen yatırımcı duyarlılığı endeksi verileri bağımsız değişkenler olarak atanıp EGARCH modeline eklenmiştir. İncelenen küresel olaylar doğrultusunda, 2001'de gerçekleşen 11 Eylül Saldırıları, 2001 yılı etrafında meydana gelen Türkiye Ekonomik Krizi, 2005'te gerçekleşen Londra Tren Saldırıları, 2008 yılı etrafında meydana gelen Global Finansal Kriz, 2008'de gerçekleşen Wenchuan Depremi, 2010 yılı etrafında Yunanistan'da ortaya çıkan Borç Krizi, 2011'de gerçekleşen Japonya Depremi ve Tsunami, 2015 yılında meydana gelen Paris Terör Saldırıları, 2016 yılında gerçekleşen Brexit Referandumu ve 2016 yılında Amerika'da meydana gelen Başkanlık Seçimi gibi olayların üzerinde kayda değer bir yatırımcı duyarlılığı etkisi olduğu gözlemlenmiştir. Yatırımcı duyarlılığının, bu tezde incelenen olay gruplarından biri olan krizler üstünde anlamlı etkileri olduğu saptanmıştır. Bu olaylar 2001 yılı etrafında gerçekleşen Türkiye Ekonomik Krizi ile 2008 yılı etrafında meydana gelen Global Finansal Kriz ve 2010 yılı etrafında gerçekleşen Yunanistan Borç Krizidir. Türkiye'de ortaya çıkan ekonomik krize ilişkin yatırımcı duyarlılığı etkilerinin gözlemlendiği ülkeler Türkiye, Brezilya, Japonya, Almanya, Amerika ve Birleşik Krallık olarak sıralanabilir. Bunun yanı sıra, 2008 yılı etrafında Amerika'da ortaya çıkan Global Finansal Kriz ele alındığında, Amerika, Çin, Almanya, Japonya, Rusya, Türkiye ve Birleşik Krallık üstünde kayda değer yatırımcı duyarlılığı etkilerine rastlanmıştır. Aynı zamanda, 2010 yılı etrafında Yunanistan'da gerçekleşen borç krizine ilişkin yatırımcı duyarlılığı etkileri Yunanistan başta olmak üzere, Belçika, İtalya, İspanya ve Polonya'da gözlemlenmiştir. Bu tezde incelenen bir diğer olay grubu olan politik olaylar üzerinde de, krizler üstünde olduğu gibi, önemli yatırımcı duyarlılığı etkileri saptanmıştır. Bu politik olaylar 2016 yılında meydana gelen Brexit Referandumu ile yine 2016 yılında Amerika'da gerçekleşen Başkanlık Seçimidir. Referanduma ilişkin yatırımcı duyarlılığı etkilerinin gözlemlendiği ülkeler Birleşik Krallık, Belçika, Fransa, Almanya, İtalya, Hollanda, İspanya, Türkiye ve Amerika iken, Amerika'da 2016 yılında gerçekleştirilen başkanlık seçimi doğrultusunda yatırımcı duyarlılığı etkisi gösteren ülkeler Çin, Fransa, Almanya, Japonya, Meksika, Güney Kore ve Türkiye olarak sıralanabilir. Tezde incelenen terör aktivitelerinden 2001'de gerçekleşen 11 Eylül Saldırıları, 2005'te meydana gelen Londra Tren Saldırıları ve 2015'te gerçekleşen Paris Terör Saldırıları üzerinde de kayda değer yatırımcı duyarlılığı etkileri gözlemlenmiştir. 11 Eylül Saldırıları doğrultusunda yatırımcı duyarlılığı etkisi gösteren ülkeler Türkiye ve Pakistan iken, 2005'de gerçekleşen Londra Tren Saldırılarına ilişkin yatırımcı duyarlılığı etkilerine Birleşik Krallık başta olmak üzere, Fransa, Hollanda ve İspanya'da rastlanmıştır. Aynı zamanda 2015 yılında meydana gelen Paris Terör Saldırıları doğrultusunda incelenen ülkelerden Belçika, Almanya ve Portekiz'de yatırımcı duyarlılığı etkileri saptanmıştır. Seçilen tüm küresel olaylar göz önüne alındığında, en fazla yatırımcı duyarlılığına sebebiyet veren olaylar, politik olaylar olarak tespit edilmiştir. Uygulanan analizler sonucunda, krizler, politik olaylar ve terör saldırılarına ilişkin yatırımcı duyarlılığının yerel borsalarla birlikte uluslararası borsalar üzerinde de önemli etkileri olduğu görülmüştür. Buna karşın, 2008 yılında meydana gelen Wenchuan Depremi doğrultusunda oluşan yatırımcı duyarlılığı etkilerinin yerel olduğu gözlemlenmiştir. Ele alınan küresel olaylar dikkate alınarak yapılan çalışmalar neticesinde, coğrafi konumları, politik yapıları ve ekonomik güçlerine bakılmaksızın, çeşitli ülkelere ait farklı borsa endeksleri üzerinde güçlü yatırımcı duyarlılığı etkileri olduğu tespit edilmiştir. Aynı zamanda, tezde ele alınan küresel olaylar doğrultusunda yatırımcı duyarlılığı etkisine rastlanan olaylar göz önünde bulundurularak, bazı ülkelerin borsa endeksleri üzerinde, diğer endekslere kıyasla daha büyük etkiler gözlemlenmiştir. Almanya, Amerika, Birleşik Krallık (FTSE 100), Fransa (CAC 40) ve Japonya (Nikkei 225) gibi gelişmiş ülkelerin borsa endeksleri ile Çin ve Türkiye (BIST 100) gibi gelimekte olan ülkelerin borsa endekslerinde kayda değer yatırımcı duyarlılığı etkilerine rastlanmıştır.