Nakit ve pazarlanabilir menkul değerlerin yönetimi

Nakit yönetiminde, işletmenin nakit giriş ve çıkışlarının tahmini ve kontrolü, optimum nakit düzeyinin belirlenmesi ve nakde çevrilebilir menkul değerlere yatırım kararları ele alınır, özellikle enflasyon ve faiz hadlerindeki değişmeler etkin nakit yönetiminin önemini arttırmıştır. Bu gelişmeler, nakit düzeyinin gerekli minimum düzeyde tutulmasına ve serbest kalan fonların kazanç sağlayan ve gerektiği zaman derhal nakde dönüşebilen varlıklara yatırılmasına neden olmuştur. Nakit yönetimi, işletmenin karlılık ve borç ödeme gücünü etkiler. Bu nedenle, nakit düzeyi planlanır, nakit girişlerini hızlandıran ve nakit çıkışlarını yavaşlatan politikalar izlenir ve nakit fazlası en verimli yatırım alanlarında değerlendirilmeye çalışılır. Böylece, atıl fonların maliyeti minimuma indirilerek karlılığın yükselmesi amaçlanır. işletme; işlem, ihtiyat ve spekülasyon nedenleri olmak üzere başlıca üç neden ile nakit bulundurur, işlem nedeni ile tutulan nakit, işletmenin günlük, normal faaliyetlerinin getirdiği ihtiyaçları karşılamak ve beklenen ödemeleri zamanında yapabilmek içindir. Mevsimlik veya dönemsel dalgalanmalara, olağanüstü olaylara karşı hazırlıklı olmak ve beklenmeyen nakit ödemelerini yapabilmek amacıyla bulundurulan nakit ihtiyat nedeni ile tutulan nakittir. Spekülasyon nedeni ile bulundurulan nakit sayesinde ise işletme, avantajlı is ilişkilerine girişmek, fi- nansal varlıkların değer artıcından yararlanmak ve yatırım fırsatlarını kaçırmamak gibi avantajlar elde eder. Elde tutulan nakit düzeyi, çeşitli etkenlere bağlı olarak değişir. Bunlar; yöneticilerin kontrolü dışında bulunan etkenler ile kontrol edilebilen ve amaçlara bağlı olarak seçilen etkenlerdir. Nakit bulundurmanın, günlük ödemelerin zamanında ve eksiksiz yapılması, alışlarda nakit iskontosundan yararlanılması, f inansal kurumlarla iyi ilişkiler sürdürülmesi ve yatırım fırsatlarının değerlendirilmesi açılarından önemli faydaları vardır. Ancak işletme, likit fon tutmakla bu fonları karlı yatırım alanlarında kullanma olanağından yoksun kalmaktadır. Nakit tutmak, bu fırsat maliyetinin yanında çeşitli maliyet unsurlarını da beraberinde getirir. Çeşitli nedenlerle bulundurulan naktin işletmeye maliyeti ile faydasının karşılaştırılarak karar verilmesi gerekir. Optimum nakit düzeyinin belirlenmesi bu nedenle çok önemlidir, işletmenin faaliyetini kesintisiz sürdürmesini sağlayan minimum nakit düzeyinin de belirlenmesi gereklidir, işletmede, optimumun üzerinde nakit bulundurmanın riski ve karlılığı azaltan etkisi ile optimumun altın da nakit bulundurmanın riski ve karlılığı arttıran etkisi, yönetimi çeşitli teknik ve matematiksel modellerden yararlanarak karar almaya yöneltir- Bu modeller, işletmenin nakit düzeyi ile menkul değerlere yatırım arasında ilişki kurarak atıl fonların değerlendirilmesini ve nakit ihtiyacının zamanında karşılanmasını çözüme ulaştırırlar. Bu modellerin başlıcaları; Baumol, Miller-Orr ve Berenak'in geliştirmiş olduğu modellerdir. isletmenin nakit akımının yönetiminde en önemli araç olan nakit bütçesinden yararlanılır. Nakit bütçesi, nakit giriş ve çıkışlarının tahminini, gerçekleşme ihtimalini ve zaman açısından uyumunu ortaya koyarak nakit düzeyi ile nakit ihtiyacını açıklar. Böylece nakit açığı olan dönemlerde, bu açığı giderici kaynaklar aranır. Nakit fazlası olan dönemlerde ise bu fazla, gelir getirici menkul değerlere yatırılır. Para piyasasının gelişmiş olduğu ekonomilerde, işletmenin nakit fazlasını değerlendirebileceği çeşitli yatırım alternatifleri mevcuttur. Bu yatırım alternatifleri arasında, sağlayacakları net gelir ve risk dereceleri göz önünde tutularak bir seçim yapılmalıdır, işletme, bir süre aylak kalacak kaynaklarını menkul kıymetlere yatırarak değerlendirirken, bu kıymetlerin, değer kaybına uğramadan, ihtiyaç duyulduğu an paraya çevri lebi İme olanağını öncelikle göz önünde bulundurmalıdır. Hisse senetleri ve uzun süreli tahviller, kısa süreli fonların değerlendirilmesi için elverişli bir araç olarak görülmemektedir. Para piya-sasının gelişmiş olduğu ekonomilerde ise, menkul değer portföyü oluşturmak için çeşitli uygun finansal varlıklar mevcuttur. Bunların başlıcaları; hazine bonoları, devlet tahvilleri, geri satmalına anlaşmaları, finansman bonoları ve mevduat sertifikaları olarak sayılabilir.