Kıdem tazminatının hukiki yönü, finansmanı ve muhasebeleştirilmesi

m Kıdem tazminatı işletmelerin işçi çalıştırmalarından kaynaklanan bir giderdir. Ancak bu gider sadece tek dönemi kapsayan nitelikte değildir. Bu nedenle dönemsellik ilkesi gereği kıdem tazminatının karşılıklar yoluyla işletme faaliyetine dönemsel olarak yansıtılması gerekmektedir. Vergi yasalarınının kıdem tazminatı karşılıklarını gider olarak kabul etmemesi sonucunda, tazminatın muhasebeye yansıması bir başka sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Vergi yasaları kıdem tazminatının gider kabul edilmesini ödenmesi koşuluna yani nakit esasına bağlamıştır. Ancak bu durum muhasebenin dönemsellik ilkesi ile çatışmaktadır. 'Tek Düzen Hesap Plam'nda ve 'Standart Hesap Planfnda kıdem tazminatı karşılıkları hesabı bulunmaktadır ama henüz vergi yasalarında kıdem tazminatı karşılıklarının gider kabul edilmesine ilişkin bir düzenleme yapılmamıştır. Bu nedenle kıdem tazminatı karşılıklarının muhasebe sistemi uygulama genel tebliğine uygun olarak vergi yasaları açısından da gider kabul edilmesine ilişkin düzenlemelerin bir an önce yapılması gerekmektedir. Kıdem tazminatına ilişkin bütün bu sorunların çözümü aslında amaca uygun olarak kurulacak olan Kıdem Tazminatı Fonu'dur. Çünkü fonun oluşumu ile hem finansman sorunu çözümlenecek ve hem de fona yatırılan primlerin gider olarak kaydedilmesinde bir sakınca olmadığı için muhasebeye yansıyan sorun çözümlenecektir. Ayrıca kıdem tazminatı fonunun, tüm çalışanları kapsayacak şekilde geniş tutulması ve her türlü fesih halinde tazminatın ödenebilmesi sonucunda hukuki boyutta da herhangi bir sorun kalmayacaktır. Ancak bunun için fon amacına uygun olarak, yani hem çalışanlar açısından bir tahsilat güvencesi sağlayacak hem de çalıştı ranlar açısından bir finansman kolaylığı sağlayacak şekilde kurulmalıdır. Ayrıca suistimalleri önlemek için 'işsizlik sigortası' ve 'iş güvenliği' yasası ile gerekli önlemler alınmalıdır. Böyle bir durumda ülkemiz açısından tazminat uygulaması gerçek bir 'İşten Çıkma Tazminatı' haline dönüşür. olarak ele alındığı için kıdem tazminatına esas olan ücret maliyeti yüksektir. Bu nedenle kıdem tazminatı işverenler açısından finansal bir sorun halindedir. Kıdem tazminatının finansmanı iki yolla sağlanabilir. 1- İşletme içinde oluşturulan fonlarla. 2- İşletme dışında oluşturulan fonlarla. İşletme içinde fon oluşturulması için her şeyden önce işletmenin toplam kıdem tazminatı yükünü bilmesi gerekmektedir. Toplam yük hesaplandıktan sonra sıra fon oluşturmaya gelir. Kıdem tazminatı yükünün hesaplanmasında iki yöntem uygulanmaktadır. 1- Cari Yıl Yöntemi 2- Aktuarya Yöntemi Cari yıl yöntemi, işletmenin içinde bulunduğu cari yılda ne kadar kıdem tazminatı yüküne sahip olduğunun tespiti ve bu yükün oluşturulan fonlarla finanse edilmesi esasına dayanmaktadır. Aktuarya yöntemi ise, çeşitli varsayımlar altında gelecekteki kıdem tazminatı yükünün hesaplanması ve hesaplanan bu tutar için fon oluşturulması esasına dayanır. Diğer bir ifade ile cari yıl yöntemi fiili rakamlara dayanırken, aktuarya yöntemi geleceğe ilişkin beklentilere dayanmaktadır. İşletme içinde fon yaratılması, kıdem tazminatının finansman sorununu çözebilir. Ancak her işletmenin böyle bir fonu oluşturabileceği ve fonun amaçları doğrultusunda kullanılabileceği kuşkuludur. Bu nedenle kıdem tazminatının işletme dışında oluşturulan fonlarla finanse edilmesi hem daha doğrudur, hem de daha sağlıklıdır. 1475 sy'lı İş Kanunu'nun da böyle bir fonun kurulması için gerekli düzenleme vardır. Ancak kanunda belirtilen fonun hem kapsamı sınırlıdır, hem de bugünkü şekli ile fondan beklenen asıl amaca ulaşmaktan uzaktır. Bu nedenle yasa ile kurulması öngörülen fonun kapsamı geniş olmalı ve her türlü hizmet aktinin feshi halinde kıdem tazminatı ödenmelidir. Ayrıca fonun yönetimi işçi konfederasyonlarına bırakılırsa hem işçilerin hakları korunmuş olur, hem de fonu kıdem tazminatı ödemeleri dışında başka amaçlara kanalize etmek mümkün olur. Fonun finansal büyüklüğü, ülke ekonomisi açısından birçok soruna çözüm olabilecek boyuttadır. m Kıdem tazminatı işletmelerin işçi çalıştırmalarından kaynaklanan bir giderdir. Ancak bu gider sadece tek dönemi kapsayan nitelikte değildir. Bu nedenle dönemsellik ilkesi gereği kıdem tazminatının karşılıklar yoluyla işletme faaliyetine dönemsel olarak yansıtılması gerekmektedir. Vergi yasalarınının kıdem tazminatı karşılıklarını gider olarak kabul etmemesi sonucunda, tazminatın muhasebeye yansıması bir başka sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Vergi yasaları kıdem tazminatının gider kabul edilmesini ödenmesi koşuluna yani nakit esasına bağlamıştır. Ancak bu durum muhasebenin dönemsellik ilkesi ile çatışmaktadır. 'Tek Düzen Hesap Plam'nda ve 'Standart Hesap Planfnda kıdem tazminatı karşılıkları hesabı bulunmaktadır ama henüz vergi yasalarında kıdem tazminatı karşılıklarının gider kabul edilmesine ilişkin bir düzenleme yapılmamıştır. Bu nedenle kıdem tazminatı karşılıklarının muhasebe sistemi uygulama genel tebliğine uygun olarak vergi yasaları açısından da gider kabul edilmesine ilişkin düzenlemelerin bir an önce yapılması gerekmektedir. Kıdem tazminatına ilişkin bütün bu sorunların çözümü aslında amaca uygun olarak kurulacak olan Kıdem Tazminatı Fonu'dur. Çünkü fonun oluşumu ile hem finansman sorunu çözümlenecek ve hem de fona yatırılan primlerin gider olarak kaydedilmesinde bir sakınca olmadığı için muhasebeye yansıyan sorun çözümlenecektir. Ayrıca kıdem tazminatı fonunun, tüm çalışanları kapsayacak şekilde geniş tutulması ve her türlü fesih halinde tazminatın ödenebilmesi sonucunda hukuki boyutta da herhangi bir sorun kalmayacaktır. Ancak bunun için fon amacına uygun olarak, yani hem çalışanlar açısından bir tahsilat güvencesi sağlayacak hem de çalıştı ranlar açısından bir finansman kolaylığı sağlayacak şekilde kurulmalıdır. Ayrıca suistimalleri önlemek için 'işsizlik sigortası' ve 'iş güvenliği' yasası ile gerekli önlemler alınmalıdır. Böyle bir durumda ülkemiz açısından tazminat uygulaması gerçek bir 'İşten Çıkma Tazminatı' haline dönüşür.