2008 ABD finansal krizi'nde yönetici davranışlarının Max Weber'in rasyonalite tipleri açısından değerlendirilmesi

2008 ABD finansal krizindeki önemli role sahip yöneticilerin davranışlarının incelendiği bu araştırmada krizden 86 yıl önce yazılmış bir eser ile kriz arasında teorik bir bağlantı inşa edilmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda Richard Fuld, Thomas Cruikshank, Eric Kolchinsky, Mathew Lee ve William Black adlı aynı ya da farklı kuruluşlarda görev almış 5 yöneticinin davranışları Max Weber'in rasyonalite tiplerine göre incelenmiştir. Bu nedenle ABD'de 6 Ekim 2008, 20 Nisan 2010 ve 1 Eylül 2010 tarihlerinde krizle alakalı farklı kuruluşlar tarafından düzenlenmiş duruşmalardaki ifadeler nitel araştırma tekniklerinden içerik analizi yöntemiyle analize tabi tutulmuştur. Buradaki araştırma sorusu kritik role sahip yönetici davranışlarının ardında ne gibi rasyonalite tipleri bulunmakta olarak yer almıştır. İçerik analizini gerçekleştirmek amacıyla, yöneticilerin bu duruşmalardaki ifadelerinden yola çıkarak gerçekleştirdikleri davranışlar belirlenmiş ve her bir davranışa bir kod atanarak bu davranışların Weber'in belirlemiş olduğu eylem tiplerine göre kategorizasyonu sağlanmıştır. Ardından bu davranışların 4 temel rasyonalite tipine göre dağılımı gerçekleştirilmiştir. Gerçekleştirilen bu dağılım sonrası Gephi adlı görselleştirme yazılımıyla davranışların ağ haritası oluşturulmuştur. Tüm bu çalışmalar sonucu her bir yöneticinin davranışlarındaki rasyonalite dağılımları oransal olarak belirlenmiştir. Ayrıca yöneticilerin sergiledikleri davranışlar ve rasyonalite tipleri arasındaki ilişkiler yine ağ haritası içerisinde raporlanmıştır. Elde edilen bulgular sonucu toplamda 132 adet davranış saptanmıştır. Belirlenen bu davranışlardan formel rasyonalite ekseninde en yüksek oran Lehman Brothers yöneticisi Richard Fuld'un toplamda 54 eyleminden %67'lik 36 davranışını formel rasyonaliteyle açıkladığı gözlemlenmiştir. Yine formel rasyonalitenin en yüksek oranlardan biri olarak saptandığı kişi yine bir Lehman Brothers yönetici olan Thomas Cruikshank olarak gözlemlenmiş, toplam 21 davranışından %62'lik 13 davranışını yine formel rasyonaliteyle açıkladığı araştırma sonucu incelenmiştir. Özsel rasyonalite kapsamında en yüksek oranı Matthew Lee'nin %44'lük 8 davranışıyla sergilediği saptanmıştır. Denetim görevlerinde yer almış hukukçu William Black'in toplamda sergilediği 21 davranışını %48'lik kısmının formel, %38'lik kısmının ise özsel rasyonalite dahilinde gerçekleştiği yine bu araştırma dahilinde gözlemlenmiştir. Eric Kolchinsky'de ise %44'lük 8 davranışın formel rasyonalite olarak en yüksek orana sahip olduğu fakat özsel rasyonalitesi ve pratik rasyonalitesinin eşit oranlarda olduğu gözlemlenmiştir. Buradan hareketle özellikle Fuld ve Cruikshank'in ağırlıklı olarak yaptıkları açıklamaların formel rasyonalite kapsamında yer aldığı saptanmıştır. Elde edilen bu bulgular ışığında yöneticilerin kendilerine yöneltilen formel rasyonalite tabanlı eleştirilere yine aynı rasyonalite tipiyle yanıtladığı gerçekleştirilen analizler dahilinde raporlanmıştır. Tüm bu gerekçelendirilmeler incelendiğinde ise aynı veya farklı kurumlarda çalışan yöneticilerin davranışlarını ne şekilde yorumladıklarını ve ardında yatan nedenleri anlayabilmek bu araştırma bağlamında önemli görülmektedir. Elde edilen sonuçlar aracılığıyla belirli açıklamalar oluşturulmaya çabalansa da insan davranışları üzerinde etki yaratabilecek ve içerisinde bulundukları kuruluşlarda formel-informel düzenleyicilerin kaynaklarının önemi vurgulanmaya çalışılmıştır.