Sanayi ve bilgi toplumu yönetim metaforlarının karşılaştırılması

Sanayi Devrimi ve 19. yy. ın dinamikleri yaklasık yüz yıllık geçmişsi olan yönetim disiplinininolusumunu etkileyen en önemli gelismelerdir. 20. yy. ın basından bu yana yönetim disipliniklasik, neo-klasik, modern ve post-modern süreçler geçiren yaklasımlar olarak degerlendirilmis ve birbirleriyle karsılastırılmıstır. Sosyal ve ekonomik dönüsümler olan tarım, sanayi ve bilgitoplumlarından, yönetim disiplinini kapsayan sanayi ve bilgi toplumu bu çalısmada temelbaglam olarak kabul edilmis ve incelenmek üzere ele alınmıstır. Sanayi toplumu klasik, neoklasikve modern yönetim anlayıslarını kapsar yapıda iken bilgi toplumu bilgi paradigmasıylapost-modern yönetim anlayısını içermektedir. Dönemlerin teorik ve ampirikkarsılastırılmalarına yönelik yapılan arastırmalara ek olarak dil ve söylem üzerinden bir çalısmagerçeklestirilmistir. Sanayi ve bilgi toplumunun özellikleri ve yapılarına dönük arastırmalarsanayi ve bilgi toplumunun farklılıgını vurgular sekilde sonuçlanmıstır. Ancak dil üzerinden yapılacak bir karsılastırmanın nasıl sonuç verecegi merak konusu olmustur. Dil ve söylem odaklı bu arastırmada dönemleri karsılastırmada tercih edilen olgu metaforlardır. Bilinmeyeni bilinenler aracılıgıyla anlamak amacıyla kullanılan araçlar olan metaforların, soyut konuları somutlastırma islevlerinden hareket edilmistir. 1980 yılına kadar sadece söz sanatı olarak kabul edilen metaforun algısal, bilissel ve dilsel yönlerine dikkat çeken Çagdas MetaforTeorisi arastırmanın temelini olusturmaktadır. Dönemlerin düsünce sistemlerinin ve zihinselkalıplarının temsillerine, bilim dilinin incelenmesiyle ulasılmaya çalısılmıstır. Çalısma, ikincil veriler üzerinden gerçeklestirilmistir. kincil veriler sanayi ve bilgi toplumunun yönetim anlayıslarını aktaran kitap ve makalelerden olusmaktadır. Verilerin örnekleme ve toplanma sürecinde, Kasti Örnekleme ile arastırmacının ve fikrine basvurulan uzmanlarıngörüsleri istikametinde baslangıç kaynakları belirlenmistir. Baslangıç kaynaklarından yola çıkılarak Tracer/z Sürme yöntemiyle bilinçli bir kaynak izleme süreci baslatılmıstır. Kaynakların atıfları ve kaynakçaları yol gösterici olmustur. Benzer kaynaklara ulasılmayabaslandıgında süreç durdurulmustur. Elde edilen ikincil veriler doküman inceleme yöntemiyleincelenmistir. Anlam odaklı olarak ve kesfedici bir durusla, baslıklara göre metinleri ayırma yaklasımıyla veriler içerik analizine tabi tutulmustur. Elde edilen metaforlar, sanayi toplumu ve bilgi toplumunun yönetim anlayıslarının belirlenenboyutlarına göre tablolastırılarak karsılastırılmıstır. Metaforlar yönetici, yönetilen, yönetim biçimi, örgüt yapısı ve örgütsel güç kaynakları üzerinden kıyaslanmıstır. Sanayi toplumuyönetim anlayısında var olan otokratik yöneticilerin, mavi yakalı ve rutin islerden sorumluyönetilenlerin, hiyerarsik örgüt yapısının, emir-komuta zincirinin, güç ve bilgiyi tepede toplamayaklasımının hangi metaforlarla temsil edildigi belirlenmistir. Bilgi toplumu yönetimanlayısında var olan demokratik yöneticiyi, zihinsel islerden sorumlu bilgi isçilerini, esnek örgüt yapısını, katılımcı yönetimi ve güçle bilgiyi örgüte yayma egilimini temsil eden metaforlarsaptanmıstır. Metaforların paradoksal yönleri de göz önüne alındıgında sanayi toplumundadayanıklılıgın, katılıgın ve standardizasyonun; bilgi toplumunda ise degisimin, yeniligin veçesitliligin belirginlestigi görülmektedir. Metafor üzerine yapılan tartısmalarda pozitivistyaklasımı benimseyenlerin bilim dilinin söz sanatlarından, mecazlardan ve retorikten bagımsızolması gerektigi savunusunun aksine bilim dilinde dönemleri izahta kullanılan metaforlara ve bilim diline yerlesmis metaforik kavramlara yogun olarak rastlanmıstır. Yorumlayıcı yaklasım ve hermönetik baglamında bilim dilinin pür yalın, nesnel ve dolaysız olmadıgı görülmüstür.