Depo yönetim sistemlerinde farklı algoritmaların sevkiyat performansına etkisi: Cam sektörü uygulaması

Hammaddelerin tedariki ile başlayıp bunların yarı mamul ve mamule dönüştürülmesi ile devam eden ve bitmiş ürünlerin dağıtım kanalları ile müşterilere ulaştırılmasıyla son bulan; paydaşları arasında malzeme, para ve bilgi akışının gerçekleştiği karmaşık ağın bütünü tedarik zinciri olarak tanımlanabilir. Tüm bu karmaşık sistemin etkin bir şekilde yönetilebilmesi için tedarik zinciri yönetimi kavramı öne çıkmaktadır. Tedarik zinciri yönetimi, tedarikçi ile firma arasındaki, hammaddeler ile bitmiş ürünlerin son tüketimi arasında yer alan süreçlerdir, bir başka deyişle ürün ve hizmetlerin müşterilere sunulması için değer zincirini harekete geçiren firma içi ve dışı fonksiyonlardır (Blackstone, 2004). Steven'ın da (1989) dediği gibi, tedarik zinciri yönetimi, tedarikçilerden müşterilere ürün akışı ile maksimum müşteri hizmet seviyesi, düşük envanter yönetimi ve düşük birim üretim maliyetleri hedeflerinin senkronize bir şekilde dengelenerek yönetilmesidir. Şirketlerin tedarik zinciri yönetiminden sorumlu yöneticiler satın alma, lojistik, envanter yönetimi ve planlama olmak üzere dört temel fonksiyonun etkin bir şekilde yönetilmesinden sorumludurlar. Bu fonksiyonlardan envanter yönetimi kavramı doğru ürünün doğru miktarda, doğru zamanda üretilmesi, stoklanması ve sevk edilmesi sürecinin bütüncül olarak yönetimini ifade etmektedir. Bitmiş ürün depolarında envanter yönetiminin verimliliğini arttırmak, insan etkisini ortadan kaldırmak amacıyla depo yönetim sistemleri kullanılmaktadır. Şirketlerin envanter yönetimi hedefleri ve stoklarını değerlendirme yönetmleri göz önüne alınarak depo yönetim sistemi algoritma setleri belirlenir. Bu noktada işletmeler stok değerini belirlemede en çok FIFO ve LIFO ya da ortalama maliyet yöntemlerinden birini seçmek durumundadırlar (Lambert, 1998). FIFO yönetimi, ilk üretilen ürünün önce sevk edilmesini hedefler ve enflasyonist bir ortamda satılan malın maliyetini düşük, stok miktarını ise yüksek değerleyeceğinden şirketlerin karını maksimize etmektedir. Bunun yanında bitmiş ürünlerin son kullanma tarihlerinin geçmeden sevk edilmesinde de önemli bir rol oynamaktadır. LIFO yönetimi, son üretilen ürünün önce sevk edilmesini amaçlar ve enflasyonist bir ortamda satılan malın maliyetini yüksek, stok miktarını ise düşük değerleyeceğinden şirketlerin bilançolarını olumsuz etkileyebilir. Tez çalışması kapsamında; tek yönlü ürün stoklaması yapılan endüstriler için sevkiyat kapasitesini arttırmak amacıyla depo yönetim sisteminde yeni sevkiyat algoritma seti geliştirilmiştir. Mevcut durumda, FIFO kuralının uygulanması hedefiyle kurgulanan depo yönetim sistemi, doğası gereği sevkiyat aşamasında stok adreslerinde arka sıralarda bulunan ürünlere ulaşabilmek için aktarma hareketi yapılmasını mecbur kılmaktadır. Ancak sevkiyat kapasitesinin talebi karşılamakta yetersiz kaldığı dönemde, aktarma hareketleri fazla mesai ihtiyacına ve fırsat maliyetine neden olmaktadır. Trakya Cam'ın bitmiş ürün depolarında kurulu olan RFID destekli depo yönetim sistemi altyapısı sayesinde tüm düz cam ürünlerinin hangi stok adresinde ve kaçıncı sırada olduğu bilgisi kayıt altında tutulmaktadır. Bu bilgi ışığında, dönemsel olarak FIFO kuralının yerine stok adresinde ön sırada bulunan ürünlerin önce sevk edilmesi ve bu sayede sevkiyat kapasitesinin arttırılması amacıyla yeni bir algoritma seti geliştirilmiştir. Trakya Cam'a ait Mersin Fabrikası'nın 28.12. 2018 28.02. 2019 tarihleri arasındaki tüm ürün hareketleri mevcut ve önerilen algoritma setleri ile Excel VBA programında simüle edilmiştir. Araştırma sonucunda depo yönetim sistemi, önerilen yeni sevkiyat algoritması ile çalıştırılması halinde %6 daha az aktarma hareketi yapılabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Stok adresleri arasındaki ürün aktarma hareketlerinin azalmasıyla stok adreslerindeki ortalama SKU çeşitliliğinin de %16 oranında azaldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak; tek yönlü ürün stoklaması yapılan endüstrilerde envanter yönetimi hedefini sağlamak adına sevk edilecek ürünlerde FIFO kuralının uygulanması esas olmakla birlikte siparişin sevkiyat kapasitesinin üzerinde olduğu dönemde yeni sevkiyat algoritmasının kullanılması ile sevkiyat kapasitesinin arttırılabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Diğer yandan geliştirilen yeni algoritma setinin Türkiye gibi enflasyon oranının yüksek olduğu ülkelerde satılan malın maliyetini arttıracak olması ve stok değerlerini düşük göstereceği için şirketlerin bilançosunda bir miktar olumsuz görünüme sebep olacağı değerlendirilmektedir.