Türk turizminin örgütlenme yapısının yönetişim ilkeleri kapsamında değerlendirilmesi

Turizmin çok boyutlu yapısı, özellikle kalkınmanın sağlanmasında turizmin önemli bir yere sahip olduğu ülkelerde, turizmin nasıl yönetilmesi gerektiği noktasında farklı uygulamalara doğru yönelmelere neden olmuştur. Sürdürülebilir turizm anlayışı ise turizmi etkileyen ve turizmden etkilenenlerin aynı mekanizmalar içinde yer almalarını zorunluluk haline getirmiştir. Diğer taraftan küreselleşmenin de etkisiyle, kamu yönetiminde geleneksel kamu yönetimi anlayışından yönetişime geçiş turizmin nasıl yönetileceği konusuyla kesişme göstermiş ve karşımıza turizm yönetişimi kavramı çıkmıştır. İlerleyen süreçte, Türkiye'de de farklı çıkarlara sahip aktörlerden oluşan turizm sektörünün, sürdürülebilir turizm anlayışıyla yönetilmesi ve özellikle kamu-özel sektör ortaklıklarına dayalı yapıların kurulması yönünde ihtiyaç ortaya çıkmıştır. Bu ihtiyacın merkezi turizm otoritesi tarafından farkına varıldığını gösteren 'Türkiye Turizm Stratejisi 2023 -Eylem Planı 2007 -2013' 2007 yılında yayınlanmış ancak 2009 yılında tamamlanması hedeflenen kurumsal düzenlemeler 10 yılı aşkın süreye rağmen gerçekleştirilmemiştir. Türk turizminin örgütlenme yapısının yönetişim ilkeleri kapsamında değerlendirildiği bu tez, merkezi turizm otoritesinin Türkiye'de nasıl bir örgütlenme istediğini 'Türkiye Turizm Stratejisi 2023 -Eylem Planı 2007 -2013'ün belirlediği noktasından hareketle hazırlanmıştır. Türkiye'de merkezi turizm otoritesi dışındaki turizm paydaşlarının Türk turizminin gelişme ivmesini artıracak ve karşılaştığı sorunları çözecek, iyi yönetişim ilkelerine dayalı nasıl bir örgütlenme istedikleri tespit edilmiş, bir örgütlenme modeli önerilmiştir. Bu çalışmada öncelikle yönetişim kavramı kuramsal olarak ele alınmıştır. Bu kapsamda, kavramın geliştirilmesinde önemli paya sahip olan uluslararası kuruluşların yönetişim ile ilgili çalışmaları, iyi yönetişim kavramı ve Türkiye'deki yönetişim süreci aktarılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde, turizm yönetişimi kavramı destinasyon yönetimi, sürdürülebilir turizm ve turizmde önemli bir paya sahip ülkeler açısından değerlendirilmiştir. Üçüncü bölüm ise Türkiye'deki turizm örgütlenmesinin Beş Yıllık Kalkınma Planları sürecinde ele alındığı bir bölümdür. Çalışmanın son bölümünde ise Türk turizminin örgütlenme yapısının yönetişim ilkeleri kapsamında değerlendirilmesine yönelik Delfi Tekniği ile yapılan araştırmaya ve elde edilen bulgulara yer verilmiştir. Çalışma kapsamında öncelikle pilot çalışma yapılmış ve sonrasında üniversiteler, meslek birlikleri ve sivil toplum kuruluşları, kanaat önderleri ve yerel yönetimlerden oluşan toplam 48 katılımcı ile iki ardışık aşamalı Delfi çalışması gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda şu hususlar tespit edilmiştir. Merkezi otorite dışı turizm paydaşları turizm yönetişimini 'katılımcılık' özelinde kavramsallaştırmakta ve paydaşlar arasında koordinasyon, işbirliği ve dayanışmaya vurgu yapan bir kavram olarak çerçevelendirmektedirler. Paydaşlar, iyi yönetişim ilkelerine dayalı bir örgütlenme istedikleri noktasında buluşmakla birlikte, sadece katılımcılığın sağlanması yönünde yasal düzenlemeleri gerekli görmekte, kamu-özel ortaklık ilişkilerinde eş-sorumluluk, şeffaflık ve hesap verebilirliğin sağlanması için yasal ve normatif düzenlemeleri gerekli görmemektedir. Diğer taraftan merkezi otorite dışı turizm paydaşlarına göre turizm sektöründe kamu kurum ve kuruluşları arasındaki koordinasyon, işbirliği ve dayanışmanın 'Bakanlıklararası Turizm Koordinasyon Kurulu' adı altında yeni bir kurum olarak sağlanması gerekmektedir. Turizm politika ve stratejilerinin oluşturulması ve uygulanmasında koordinasyon ve işbirliğini güçlendirmek için öncelikle iyi yönetişim ilkeleri esas alınmalıdır. Oluşturulması gereken örgütsel yapının finansal kaynakları ise karma bir yapı ile sağlanmalıdır.