Yoğun bakım ünitesinde çalışan hemşirelerin stres faktörlerinin belirlenmesine ve stres yönetimlerine ilişkin bir araştırma

Bu çalışmanın amacı; yoğun bakım servisinde çalışan hemşirelerin stres faktörlerini, stresle başa çıkma, problem çözme becerilerini belirlemek, stres yönetimlerini ve bu iki kavram arasındaki ilişkiyi incelenmektir. Araştırma, araştırmaya katılmaya gönüllü olan hemşireler ile sınırlandırılmıştır. Araştırmada, yoğun bakım servisinde çalışan hemşirelerin stres faktörleri belirlenmiş, stres yönetimleri araştırılmış, diğer birimler dahil edilmemiştir. Araştırmada nicel boyutta tarama testi kullanılmıştır. Verilerin toplanmasında stresli durumlar karşısında kullanılan başa çıkma stratejilerini belirlemek için Carver, Scheier ve Weintraub tarafından 1989'da geliştirilen, 2005 yılında Ağargün ve arkadaşları tarafından Türkçeye çevrilmiş, geçerlilik ve güvenirlik çalışması yapılmış olan Cope başa çıkma tutumlarını değerlendirme ölçeği kullanılmıştır. Kişisel bilgi formu, Cope Başa Çıkma Tutumlarını Değerlendirme Ölçeği kullanılarak elde edilen veriler bağımlı ve bağımsız değişkenler dikkate alınarak, bilgisayar ortamında SPSS 17. 0 programında ortalama, standart sapma, frekans, yüzde ve tek yönlü varyans analizi hesaplanmıştır. Çalışma kapsamındaki hemşirelerin sosyodemografik özelliklerine bakıldığında; 200 hemşirenin %60'ı 34 yaş ve üzerindedir. Çalışmaya katılan hemşirelerin tamamına yakını (%91,5) kadındır ve yarıdan fazlası (%75,5) evli ve çocuk sahibidir (%73) öğrenim düzeyi yönünden hemşirelerin çoğu (%76) ön lisans ve lisans mezunudur. Çalışma süresi açısından yıllar arasında eşit bir farklılık bulunurken, yoğun bakımda çalışma süresi 1-8 yıl olan hemşire oranı (%75) olarak bulunmuştur. Vardiya şekli yönünden yoğun bakım ünitesinde çalışan hemşirelerin yarısına yakını (%46,5) 24 saatlik shift şeklinde çalışmaktadır. Çalışmaya katılan hemşirelerin %62'si sigara kullanmadığını, %84,5'i alkol almadığını ifade etmiştir. Katılımcıların en fazla stres kaynağı olarak gördüğü gece-gündüz dönüşümlü vardiya şekliyken, en az stres kaynağı olarak gördüğü vardiya şekli sürekli gündüz olarak, gece bakım verilen hasta sayısı gündüz bakım verilen hasta sayısına göre daha fazla bulunmuştur. Katılımcılar tarafından en fazla stres kaynağı olarak görülen faktörler sırasıyla; iş yükünün fazla olması, hemşire yetersizliği, iletişim sorunları, fiziki yapı, çalışma süresi uzunluğu, sözlü ya da fiziksel saldırılar, beklentilerin fazlalığı, malzeme, araç-gereç yetersizliği, iş güvenliğinin eksikliği, meslekte ilerlemenin sınırlı olması, klinik kural ya da politika değişikliği, hata yapmaktan korkma, kişisel özellikler, işin tek düzeliği, diğer nedenler olarak belirlenmiştir. Katılımcılar Cope başa çıkma tutumlarını değerlendirme ölçeğine göre stresle başa çıkmada sırasıyla; pozitif yeniden yorumlama ve gelişme, yararlı sosyal destek kullanımı, plan yapma, aktif başa çıkma, dini olarak başa çıkma, duygusal sosyal destek kullanımı, soruna odaklanma ve duyguları açığa vurma, diğer meşguliyetleri bastırma, kabullenme, zihinsel boş verme, geri durma, şakaya vurma, davranışsal olarak boş verme, inkar, madde kullanımı olarak belirlenmiştir. Stresle baş etmede ön lisans mezunu hemşireler dini yöntemleri daha çok kullandıklarını belirtirlerken, yeni doğan yoğun bakım ünitesinde çalışan hemşireler ise yararlı sosyal destek kullanımı, dini olarak başa çıkma, kabullenme faktörlerini kullandıklarını belirtmişlerdir. 24 saatlik shift şeklinde vardiyada çalışan hemşireler stresle başa çıkmada şakaya vurma ve davranışsal olarak boş verme yöntemini kullanmaktadırlar. Çalışmaya katılan hemşirelerin toplam çalışma süresi 1-6 yıl olan hemşireler stresle baş etme yöntemi olarak zihinsel boş verme, inkar, şakaya vurma yöntemini kullanırken, 19-24 yıldır çalışan hemşireler baş etme yöntemi olarak soruna odaklanma ve duyguları açığa vurma, duygusal sosyal destek kullanımına başvurmaktadırlar. Çocuk yoğun bakım ünitesinde çalışan hemşireler daha fazla duygusal odaklı başa çıkma yöntemini kullanırken, 1-6 yıl mesleki deneyimi olan hemşireler stresle baş etmede fonksiyonel olmayan başa çıkma yöntemini kullanmaktadır.