Mutual funds Turkey: Theory and application

Menkul kıymet yatırım fonları halktan katılma belgeleri karşılığı toplanan paralarla, belge sahipleri hesabına, riskin dağıtılması ilkesi ve inançlı mülkiyet esaslarına göre hisse senetleri, özel ve kamu sektörü borçlanma senetleri, yabancı özel sektör ve kamu sektörü hisse senetleri ve borçlanma senetleri, altın ve diğer kıymetli madenler ve repo, ters repo, future, opsiyon ve forward sözleşmelerinden oluşan portföyü işletmek amacıyla kurulan mal varlığıdır. İlk defa 1920'lerde Amerika'da ortaya çıkan yatırım fonları, yatırımcı ve kuruculara sağladıkları avantajlardan dolayı, sayıları ve portföy değerleri açısından hızlı bir gelişme göstermiştir. Menkul kıymet yatırım fonları yoluyla yatırım yapmanın bireysel olarak yatırım yapmaya karşı birçok avantajları vardır. Yatırım fonları değişik yatırım alanları hakkında gerekli bilgiye daha rahat ulaşabilirler. Yatırım fonları yatırımların riskini dağıtmak için gerekli büyüklüğe sahiptirler ve yatırımların riskini ve getirişini daha iyi değerlendirebilirler. Ayrıca yatırım fonları yatırımcılara likidite, profesyonel yönetim, otomatik olarak yatırım yapma ve fondan çıkma avantajları sağlarlar. Bir kurumsal yatırımcı olarak yatırım fonları finansal piyasalarda çok önemli fonksiyonlara sahiptirler. Birinci olarak; küçük yatırımcıların birikimlerini bir araya getirirler ve karlı yatırım projeleri olan firmalara arz ederek tasarrufların ekonomik yatırımlar arasında etkin bir şekilde dağıtılmasına aracılık ederler. İkinci olarak: finansal piyasalara uzun vadeli fonlar aktardıkları için piyasa dalgalanmalarını azaltıcı etkiye sahiptirler. Finansal piyasalarda kurumsal yatırımcı tabanı oluşturdukları için menkul kıymetlerini satmak isteyen yatırımcılar düşen piyasada bile müşteri bulabilirler. Üçüncü olarak; aşırı değerlenmiş finansal ürünleri satıp, az değerlenmiş olanları satın alarak finansal piyasaların etkinliğinin artmasına, dolayısıyla sermaye piyasasının gelişimine katkıda bulunurlar1980'li yılların başında takip edilen liberalizasyon politikalarıyla birlikte Türkiye'de finansal piyasaların gelişimi hızlanmıştır. 1982 yılında SPK'nın kurulmasından sonra 1986 yılında İMKB faaliyete geçmişş, 1987 yılında da ilk menkul kıymet yatırım fonları kurulmuştur. Sermaye piyasasına girişinin üzerinden kısa bir süre geçmesine rağmen yatırım fonları hızlı bir gelişme göstermiş ve 1987 yılında 7 olan yatırım fonu sayısı 1997 yılı sonu itibariyle 156'ya ulaşmıştır. Yina aynı dönemde yatırım fonlarının toplam varlıkları 30 milyar TL'den 183, 658 milyar TL'e çıkmıştır. Hızlı bir gelişme göstermesine rağmen, gelişmiş ülkelerle karşılaştırıldığında, Türkiye'de yatırım fonları hem sayıları hem de toplam varlıkları itibariyle halen çok düşük seviyelerdedir. Yatırım fonlarının hukuki altyapısı hemen hemen tamamlanmış durumdadır. Fakat tasarrufların yatırım fonları yoluyla sermaye piyasasına aktarılmasında yapısall problemler vardır. Yüksek borçlanma ihtiyacından dolayı devlet finansal piyasalardan çok yüksek miktarlarda fon toplamaktadır. Bu durum ise gelişmekte olan bir ülke olarak fon ihtiyacı fazla olan ülkemizde tasarrufların finansal araçlar yoluyla reel sektöre arz edilmesinde sermaye piyasasının rolünü zayıflatmaktadır. Bir diğer önemli yapısall problem ise, gelişmiş ülkelerde sermaye piyasasına çok önemli miktarlarda fon sağlayan sosyal güvenlik sisteminin Türkiye'de sermaye piyasasına fon aktaramamasıdır. Bu çalışmanın amacı sermaye piyasalarının gelişimi ve etkinliği için büyük önem arz eden yatırım fonlarının Türkiye sermaye piyasasındaki rolünü incelemek, gelişimini engelleyen problemleri tesbit ederek çözüm önerileri getirmektir. Bu bağlamda çalışmanın birinci bölümünde, yatırım fonlarının gelişmiş ülkelerde, özellikle de Amerika'da, gelişimi ele alınmıştır. İkinci bölümde, kuruluşundan günümüze Türkiye'de yatırım fonlarının hukuki ve uygulama açısından gelişimi incelenmiştir. Üçüncü ve son bölümde ise, menkul kıymet yatırım fonları endüstrisinin mevcut problemleri tesbit edilerek çözüm önerileri getirilmeye çalışılmıştır.