Genişleme yatırım kararları

Kişilerin veya toplumun ihtiyaclarinx karşılamak, mal ve hizmet üretimini artırmak, gelecek dönemlerde tüketim ve tüketimi karşılama imkanlarını sağlamak amacıyla alternatif kullanımları olan kaynakları en iyi bir şekilde kullanılmasını teminen yapılan kaynak tahsisine yatırım diyoruz. Bilindiği gibi yatırım konusu, şekli ve süresi itibariyle az veya çok risk taşımaktadır. Az gelişmiş ülkeler j kalkınma yolunda, yatırımlarını yurt sathında dengeli ve adil bir şekilde yayabilmeleri için devletin ekonomik faaliyetine doğrudan katılmasında ve öncülük etmesinde zorunluluk görmüşlerdir. Ekonomi politikası ve planlı kalkınma modelinin özünde; - Tam istihdamı sağlamak, - Bölgesel refah ve gelir dağılımını dengelemek, - özel girişimin gelişmesine öncülük etmek, - Hızla gelişen teknolojiye uyum için yabancı sermaye ile işbirliği yapmak gibi dört ana tema bulunmaktadır. Ekonomik kalkınmanın gerekliliğini, zorunluluğunu, şeklini ve amacını belirliyen bu dört maddede birleşen konunun amacı, yatırım yapmak ve geliştirmektedir. Kısaca; yatırım terimi genellikle, gelecek dönemlerde oldukça uzun süre devam edebilecek şekilde fayda elde etmek bekleyişiyle kaynak tahsisi yapılması anlamında kullanılmaktadır. IX Kişi ve kuruluşlar, ekonomik büyüme ve diğer plan hedeflerine ulaşabilmek için, ellerindeki kıt kaynakları daha dikkatli bir şekilde kullanmaya, daha rasyonel yatırım kararları almaya mecburdurlar. Birbirinin alternatifi olan yatırım projeleri arasında bir seçim ve öncelik sıralaması gerektiği açıktır. Yatırım kararlarının bu şekilde alınması halinde, aynı yatırım harcaması ile daha çok fayda temini mümkün olabilmektedir. Bu olay ekonomik değerlendirme olmaktadır. Ekonomik değerlendirmenin üç aşamada yapılması gerekir. 1- Proje ülkenin sosyo-ekonomik gelişme amaçlarına ulaşılmasında, ait olduğu ekonomik sektör için saptanmış hedeflerden hangilerinin gerçekleşmesine katkıda bulunmaktadır. 2- Projenin gerçek maliyet ve sağlayacağı fayda açısından piyasa fiyatları ile değerlendirilmesi yapılmalıdır. 3- Projenin dış etkileşimi değerlendirilmektedir. Yatırım projelerini sınıflandırmaya gidersek, nitelik itibariyle iki, mahiyet itibariyle üç ana grupta toplayabiliriz. A- Mahiyet İtibariyle; 1- Kanun veya toplu iş sözleşmeleri gereği yapılması zorunlu olan sosyal içerikli yatırım projeleri, 2- Verimliliği artırmaya yönelik yatırım projeleri, 3- Kar sağlama amacına yönelik yatırım projeleri, B- Nitelik İtibariyle? 1- Yeni yatırım projeleri, 2- Tevsi, yenileme ve modernizasyon yatırım projeleri, Yeni yatırım, yeni bir projenin gerçekleştirilmesiyle ilgili ilk tesis yatırımlardır. Tevsi projeleri, mevcut bir tesisin üretim kapasitesinin artırılması amacıyla hazırlanan projelerdir. Bir yatırıma tevsi diyebilmemiz için her şeyden önce mevcut bir tesisin bulunması ve de genişletilme yapıldıktan sonra bunun mevcut tesisle bir bütün teşkil ederek, aynı işletmede aynı mal veya hizmetin üretilmesi gerekir. Teknolojik gelişmeler sonucu her geçen gün daha modern, üretim kapasiteleri daha büyük ve daha kaliteli mal üretebilen tesisler yapılmaktadır. Üretim teknolojisindeki bu gelişmelere uymak için yapılan yatırımlara ise Modernizasyon yatırımları denilmektedir. Tevsi-modernizasyon ve yenileme yatırımları, genişletme olması nedeniyle ekonomik yönden yeni bir yatırım gibi ele alınmaktadır. Burada önemli olan husus tevsiyi gerektiren ilave bir talebin var olup olmadığının araştırılmasıdır. Tevsi yatırımları ilgili sanayi dalındaki talep artışına paralel olarak, genellikle faydalı ömrün bitiminden önce yapılmaktadır. Bu açıklamalarımızdan sonra tezimizin hazırlanış şekliyle ilgili bölümlere değinelim. Bilindiği gibi; değişik zaman ve gelişmişlik düzeylerinde kalkınmaya yönelik tedbirlerin hangi sırayla, nasıl ve hangibi unsurların ön planda tutularak alınacağı öteden beri başlı başına bir problem teşkil etmiştir. Bugün ise bu tedbirlerinXI uygulanması veya uygulanmadan kaldırılmalarını sağlayan mekanizmaların sürati de bir diğer problemi oluşturmaktadır. Yukarıda da değinildiği gibi; büyüyen ekonomilerdeki bu türden problemlerin halli için devlet ekonomide yönlendirici bir görevi üstlenmiş bulunmaktadır. Bu husus da devletin iktisadi hayatı düzenlemesine yardımcı olacak araçların doğmasına, çeşitlemesine ve giderek gelişmelerine neden olmuştur. Gerçekten de. Bütçe, Para Politikaları, Maliye Politikaları yanın da teşvikleri, önlemleri ve cezaları ile yürürlükteki bütün mali mevzuat, devletin iktisadi hayatı planlamasında etkin bir araç olarak kullanılmaktadır. Söz konusu planlama araçlarından teşvikler, var olan iktisadi ve beşeri kaynakların dağılımını ve kullanımını doğrudan etkileyebilmeleri yanında piyasa mekanizmalarının çalışmalarına da uyumlu olmaları nedeniyle, günümüzde daha fazla kullanılmakta ve istenilen amaca ulaşmakta da sürat sağlamaktadırlar. Bugün dünyamızdaki birçok devletin iktisadi hayatlarını düzenlemede kullandığı ekonomik teşviklerden, gerek gelişmiş ülkelerde ve gerekse gelişmekte olan ülkelerde yaygın olarak kullanılan Yatırım Teşvik Tedbirleri önemli oluşmaktadır, ve gün geçtikçe de önemlerini korumaya devam etmektedirler. Bilindiği gibi yatırım olayı, kalkınma ve büyüme iktisadının önemli konularından birisidir. Zira konu bir yandan iktisadi ve teknik, diğer yandan da sosyal ve siyasidir. Böylesine çok değişkenden etkilenen önemli bir alanda, devletin hem siyasi otoritesiyle hem iktisadi varlığı ile istikrarı sağlamak gibi güç görevi üstlenmesi kaçınılmazdır. Bundan dolayıdır ki, devletin bu zor görevi yürütürken kullanılan araçların neler olduğunun bilinmesi ve bunların nasıl kullanıldığının veya kullanılması gerektiğinin öğrenilmesi şart olmaktadır. Bu husus, devletin yanında iktisadi hayatı tamamlayan ve onun vazgeçilmez unsuru olan şirketler ve dolayısıyla özel sektör açısından da son derece önemli olmaktadır. XII İşte; bu yüzden çalışmalarımızın bir bölümünde kısa da olsa Yatırım ve Teşvik konularında teorik önbilgiler özet olarak verilmiş ve günümüzde Türkiye'de uygulanmakta olan Yatırım Teşvik Tedbirlerinin neler olduğu ve nasıl yararlanılacağı üzerinde durulmuştur, öte yandan, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığının Teşvik Uygulama Dairesi Başkanlığı tarafından yürütülen çalışmalar önemli görülerek, bir yatı - rinan 'Teşvik Belgesi' alması ve bu belgenin muhtelif teşviklerden yararlanabilmesinin şartları üzerinde özet bilgiler verilmeye çalışılmıştır. Ve bugün ülkemizde, Yatırımları Teşvik Tedbirleriyle ilgili yürürlükteki mevzuatta önemli görülen karar, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile bazı bilgi formları ve kalkınmada, öncelikli yöreler listesi bilgi için özet olarak verilmiştir. Ayrıca aynı bölümde, bir fizibilite raporunda olması gereken bilgiler kısa açıklamaları da ihtiva edecek bir şekilde özet olarak sunulmuştur. Tezimizin I. ci bölümünde ise, 'Yatırım Kararları 'na' yer verilmiştir. Bu bölümde genel bir girişten sonra yatırımların amacı ve finans kararlarının verilişine değinilmiş ve yatırımların tanımı yapılmıştır. Daha sonra işletmeler - deki 'Yatırım Kararları' anlatılmış ve bu kararların verilmesinde etkin rol oynayan bilgi akış formlarından örnekler verilmiştir. Bilahere yatırım kararları ve bunlara ait yatırım projelerinin sınıflandırılması üzerinde durulmuştur. Basit bir yatırım modelinin unsurları ve analitik yaklaşımın izahından sonra yatırım. projelerinin değerlendirilmesinde kullanılan yöntemler. anlatılmıştır. Yatırım kararlarındaki 'Belirsizlik' kavramı ile belirsiz hesaplamalar konu edilerek bu husustaki irdelemeler bölüm çalışmalarında verilmeye çalışılmıştır. Son olarak bu bölümde ilgili olduğundan 'Cüzdan Kavramı Teorisi' üzerinde durulmuş ve bu teorinin uygulamadaki durumlarına değinilmiştir. II. ci bölümde Genişleme Kararları ele alınmıştır. Bu kararlara göre hazırlanan genişleme ve yenileme projelerinin özellikleri anlatılmış ve genişleme yatırım kararlarıXIII ile karara dayanak olan projelere ait çalışmalardan bu bölüm de bahsedilmiştir. Ayrıca, yukarıda belirtilen durumlarla ilgili olarak genişleme kararlarına ait tüm konu ve özellikler açıklanmış ve bunlara ait uygulamalardan teorik olarak misaller verilmiş ve bunlar üzerinde irdeleme yapılmıştır. Zaten genişleme kararları yatırım kararlarının bir bölümünü oluşturduğundan bir bakıma yatırım kararlarında bahsedilen konular bu bölümü de ilgilendirmektedir. Fakat; bu bölümde daha ziyade, yukarıda değinildiği gibi genişleme kararlarının esas konuları üzerinde geniş açıklamalarda bulunulmuş ve son olarak da bunların Milli Ekonomi yönünden bir değerlendirilmesi yapılmıştır. III. cü bölüm olan sonuç bölümde ise; I. ci ve II. ci bölümlerde açıklanan yatırım kararları ile bunun bir bölümünü oluşturan genişleme kararlarının genel bir değerlemesi yapılmış ve varılan neticeler özet olarak bu bölümde izah edilmiş ve genel yaklaşım kuralları belirtilmiştir. Şüphesiz ki kesin ifadeler kullanmak mümkün olmamaktadır. Buna rağmen; değişen zaman, mekan ve durumlara göre ve de ilk iki bölümde açıklanan hususlar dikkate alınarak müspet sonuçlara, varmak her zaman mümkün olmaktadır. Sonucun müspet olması ise, iyi bir şekilde hazırlanan fizibilite etüdünden geçmektedir. Bu konu ya ise; tezimizin bir bölümünde özet olarak değinilmiştir. Tezimizin en son kısmında ise alfabetik sıraya göre 'Yararlanılan Kaynaklar'dan ' bahsedilmiş ve bu suretle tezimizin geçerli olacak bir şekilde hazırlanması, sağlanmıştır.