Dış ticaret finansmanında alternatif yöntemler ve Rusya Federasyonunda uygulaması

Dış ticaretin finansmanı; dışa açık işletmelerin gerçekleştirdiği ticaretin tüm aşamaları ile doğrudan ilgili olan bir konudur. Uluslararası ticarette seçilen teslim ve ödeme şekline göre karşılaşabileceği riskleri de değişmektedir. Söz konusu risklerin karşılanması belli maliyetleri gerektirdiğinden seçilen teslim ve ödeme şekli finansman üzerinde de etkili olmaktadır. Günümüzde dış ticarette kullanılan teslim şekilleri ve bu teslim şekillerinde tarafların yükümlülükleri MTO tarafından standart kurallara bağlanmıştır. Dış ticarette söz konusu teslim şekillerden CİF ve FOB en yaygın kullanılanlarıdır. Teslim şekline göre tarafların maliyetleri, sorumlulukları ve rizikoların paylaşımı değişmektedir. Ödeme şekilleri de teslim şekilleri gibi MTO tarafından yeknesak teamül ve kurallara bağlanmıştır. Bu ödeme şekillerinden ihracatçı için en fazla riski taşıyan mal mukabili ödeme şeklidir. Vesaik mukabili ödemede ise ihracatçı ödeme yapılıncaya veya poliçe kabul edilinceye kadar mallar üzerinde kontrolünü sürdürmektedir. Böylece anılan ödeme şekli satıcı açısından daha az risk taşımaktadır. Diğer taraftan peşin ödeme şekli; ihracatçı için en az riski içeren bir ödeme şeklidir. Burada ithalatçının ihracatçıyı kredilendirmesi söz konusudur. Her iki taraf için de az risk içeren akreditifli ödeme ise dış ticarette en yaygın kullanılan bir şekli olmaktadır. Söz konusu ödeme şekli aynı zamanda garanti ve finansman işlevlerini de yerine getirmektedir. Uluslararası ticarette kullanılan vesikalar da teslim ve ödeme şekilleri gibi dış ticaret finansmanını etkilemektedir. Bazı belgeler garanti, bazı belgeler ise finansman işlevlerini yerine getirdiğinden uluslararası piyasalarda15b önemli ticaret araçları olarak kullanılmaktadır. Bununla birlikte dünya ticaretinde malın mülkiyetini temsil eden vesikalar ile koruma aracı olarak kullanılan vesikalar da kullanılmaktadır. Dışa açık işletmelerin gerçekleştirdiği ihracatın gerektirdiği finansman işlem süresine göre kısa, orta ve uzun vadeli olabildiği gibi sevkiyat öncesi ve sevkiyat sonrası da olabilir. Kısa vadeli finansman çoğu ülkede 6 aya kadar olmasına rağmen bazı ülkelerde 1, hatta 2 yıla kadar uzayabilmektedir. Bu tür ihracatın sevkiyat öncesi finansmanında karşılıklı akreditif, kırmızı şartlı akreditif, devredilebilir akreditif, banka kredileri, peşin ödeme ve prefınansman kredileri kullanılır. Sevkiyat sonrası finansmanında ise iştira kredisi, iskonto kredisi, avanslar ve akreditif kredisi kullanılmaktadır. Orta vadeli finansman, 1-5 yıl süreli, uzun vadeli finansman ise 5-10 yıl süreli olup, kimi özel durumlarda 15 yıla kadar çıkabilmektedir. Orta ve uzun vadeli finansmanına hafif sermaye malları, alt yapı yatırımlar ve anahtar teslim projelerin ihracatında başvurulmaktadır. Söz konusu ihracatın sevkiyat öncesi finansmanında ihracat türüne göre değişen banka kredileri kullanılırken sevkiyat sonrası finansmanında ise satıcı ve alıcı kredilerine başvurulmaktadır. Kısa, orta ve uzun vadeli ihracat finansmanında uygulanan bu yöntemlerin yanında Faktoring, Forfaiting ve Leasing gibi alternatif yöntemler de uygulanmaktadır. Bununla birlikte ihracatın geliştirilmesinde ithalatın finansmanı da önemli rol oynamaktadır. İthalatın finansmanı ile elde edilen sermaye malları ihracata yönelik sanayilerde kullanılmaktadır. Aynı zamanda ülke içindeki üretimin kalitesini yükseltmek için de makul bir düzeyde ithalatın gerçekleştirmesi gerekmektedir. İhracatın finansmanında kullanılan bir çok157 finansman tekniği ithalat finansmanında da kullanılmaktadır. İthalatın finansmanında akreditifler, alıcı kredileri, leasing, karşılıklı ticaret, aval kabul kredisi vb. tekniklere başvurulmaktadır. Rusya Federasyonu'nun dış ticaret rejimine bakıldığında 1992'den beri dış ticaretin serbestleştirilmesine gidildiği görülmektedir. Birçok kanuni kısıtlamalara son verilmiştir. İhracatta kota ve lisans uygulamaları çok az mallar için yapılmaktadır. İthalatta belli mallar için değişik oranlarda Gümrük Vergisi uygulamasıyla birlikte kimi mallar için gümrük vergisi istisnaları bulunmaktadır. İthalatta gümrük vergisi dışında Katma Değer Vergisi ve Özel Tüketim Vergisinde uygulanmaktadır. Kimyevi maddeler, silah, ordu teknolojisi, nükleer materyaller gibi bazı malların ithalatı; ithal lisansını gerektirmektedir. Bununla birlikte makine teçhizat ürünleri, elektronik aletleri, tütün ürünleri gibi kimi malların ithalatında kalite uygunluk sertifikası da istenmektedir. Rusya Federasyonu birçok az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeden yapılan ithalat için 'Tercihli Gümrük Vergisi Sistemi' uygulamaktadır. Söz konusu ülkelerden bu sisteme tabi olan malların ithalatında belli oranlarda vergi avantajları sağlamaktadır. Rusya'da dış ticaretin serbestleştirilmesiyle, dış ticaretin finansmanında her türlü alternatif yöntemlerin kullanılmasına izin verilmiştir. Bugün Rusya'da söz konusu yöntemler arasında en çok leasing ve barter yöntemleri kullanılmaktadır. Factoring yöntemi ise nispeten daha az uygulanır. Bununla birlikte Rusya'da son zamanda Forfaiting yöntemi de uygulamaya çalışılmaktadır. Leasing ve barter yöntemleri ile ilgili yasal düzenlemeleri sürekli olarak geliştirerek söz konusu yöntemler için güçlü bir yasal düzen oluşturmaya gidilmektedir. Factoring ile Forfaiting yöntemleri ile ilgili düzenlemeler ise Rusya'da daha yeni oluşturulduğundan zaman içinde geliştirmeye ihtiyaç duyulmaktadır. Söz konusu yöntemler ülkenin dış ticaret faaliyetlerini canlandırmaktadır.