Türkiye'de şeker fabrikalarının özelleştirilmesinin üretici sınıflar üzerindeki etkileri ve alternatif model arayışları

Türkiye'de şeker sanayii, kamusal ağırlığın sektör içerisinde hissedildiği nadir üretim sahalarından biri olarak, tarıma dayalı gelişen bir sanayi dalı şeklinde varlığını sürdürmeye çalışmaktadır. 2000'li yılların başından bu yana şeker fabrikalarının özelleştirilmesine yönelik tartışmaların devam etmesi ve 2018 yılının Şubat ayında Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından Türkiye Şeker Fabrikaları A. Ş.'ye ait 14 şeker fabrikasının özelleştirilmesine dair kararın alınmasıyla birlikte, Türkiye'de şeker sanayii açısından yeni bir tartışma süreci başlatılmıştır. Bu yeni süreç, şeker sanayiinin hammadde üretimini gerçekleştiren pancar üreticilerini ve fabrikalarda şeker üretiminin gerçekleştirilmesini sağlayan şeker işçilerini derinden etkilemektedir. Türkiye'de şeker fabrikalarının özelleştirilmesinin şeker sektörü bünyesinde yer alan üretici güçler üzerindeki etkilerinin incelendiği bu çalışmanın temel amacı, özelleştirme süreçlerinin pek çok sanayii dalında üretici kesimler üzerinde yarattığı tahribatın şeker sanayii üzerindeki etkilerini gözlemlemek ve bunun karşısında sürecin kaybedenleri konumunda olan şeker işçileri ve pancar üreticilerinin özelleştirmeler karşısında var olma mücadelesi içerisinde sürece müdahil olma çabalarını irdelemektir. Bu doğrultuda; şeker işçileri ve şeker işçilerini temsil eden Şeker-İş Sendikasıyla, pancar üreticileri ve pancar üreticilerinin kolektif organizasyonu olan Pancar Ekicileri Kooperatifleri Birliği'nin özelleştirme süreçleri karşısındaki konumlanışı ve alternatif yol haritaları değerlendirilmeye çalışılmıştır. Özelleştirme sürecinin Türkiye şeker sanayii üzerindeki etkilerinin gözlemlenebilmesi adına; özelleştirme literatürü, Türkiye'de özelleştirmelere yönelik önceki deneyimler ve şeker sektörüne dünya ve Türkiye üzerinden genel bir teorik değerlendirmeyle yaklaşılmış ve ele alınan bu üç teorik bölümün, Türkiye şeker sektörü üzerindeki etkileri ve bu sektör içerisinde yer alan üretici kesimler üzerindeki yansımaları, gerçekleştirilen alan araştırmasında elde edilen bulgular doğrultusunda analiz edilmiştir. Dördüncü bölümde; araştırma kapsamında yer alan ve şeker fabrikalarının bulunduğu yedi yerleşim yerinde Şeker-İş Sendikası'na bağlı şube temsilcileri ve Pankobirlik'e bağlı birim kooperatif yöneticileriyle gerçekleştirilen mülakatlar, Ankara'da Pankobirlik Genel Merkezi ve Şeker-İş Sendikası'ndan temsilcilerle gerçekleştirilen görüşmeler ve üretici kesimlerin kendi tabanının taleplerini gözlemleyebilmek adına Burdur ve Afyon Şeker Fabrikaları'nda beş şeker işçisi, Isparta'nın Gönen ve Atabey ilçelerinde ise beş pancar çiftçisi olmak üzere toplamda 25 görüşmeciyle yüz yüze derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Gerçekleştirilen görüşmeler, sekiz ana başlık ve 20 alt başlık içerisinde yorumlanmış ve bu değerlendirmeler doğrultusunda Türkiye'de şeker fabrikalarının özelleştirilmesi karşısında sürecin kaybedenleri olarak görülen şeker işçileri ve pancar üreticilerinin, bu süreci dönüştürebilme potansiyelleri analiz edilmiş ve özelleştirmeler karşısında alternatif model yaratma çabaları değerlendirilmiştir.