İhracatın verimlilik ve diğer firma göstergelerine etkisi: Türkiye imalat sanayii örneği

Bu çalışmada, Türkiye'de faaliyet gösteren imalat firmaları açısından, ihracat ile firma verimliliği arasındaki nedensellik ilişkisini değerlendirmek amaçlanmaktadır. Firma verimliliği hem toplam faktör verimliliği hem de işgücü verimliliği olarak tanımlanmıştır. Çalışmada aynı piyasada faaliyet gösteren firmalardan daha verimliolanlarının ihracat piyasasına girdikleri görüşünü ortaya koyan kendi kendini seçimhipotezi ile ihracat piyasasına giren firmaların, ihracata bağlı olarak verimlilikleriniartırdıkları görüşünü ortaya koyan ihracat yaparak öğrenme hipotezi test edilmektedir. Buna ek olarak, katma değer, üretim düzeyi, satış, çalışan sayısı, çalışan başına düşenmaaş, birim işgücü maliyeti gibi tanımlanan diğer firma göstergeleri üzerindeki ihracatetkisi de test edilmektedir. Bu amaçla, Türkiye'de faaliyet gösteren imalat firmalarının2003- 2015 dönemine ait veri seti, eğilim skoru eşleştirme ve farkın farkı tahmincisiyöntemleriyle analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarında, ihracat yapan firmaların, verimlilik ve diğer firma göstergeleri bakımından, ihracat yapmayan firmalara kıyasla üstünlüğü ortaya konarakkendi kendini seçim hipotezi, literatür ile tutarlı şekilde desteklenmiştir. Buna göre, Türkiye'de faaliyet gösteren firmalar açısından, daha verimli, daha büyük, dahasermaye yoğun ve çalışanlarına daha yüksek ücret ödeyen firmalar ihracat piyasasınagirerlerken bu özellikler bakımından daha geride olan firmalar ihracat piyasasındançekilmektedirler. Ayrıca firmaların, ihracat piyasasına girdikten sonra öğrenme etkisine bağlı olarak verimliliklerini artırdıkları görülmüştür. Yalnızca yerel piyasada faaliyet gösteren firmalarda da verimlilik artışı yaşanmakla birlikte, oluşan verimlilik artışı, ihracatabaşlayan firmalarda istatistiksel olarak anlamlı ölçüde daha yüksek düzeydedir. Böylece, ihracat yaparak öğrenme hipotezi de Türkiye verisi için desteklenmiştir. Bununla birlikte ihracat piyasasından çekilen firmaların verimliliklerinde, piyasadançekildikleri dönemi takip eden yıllarda bir azalma olmadığı, bu firmaların ihracatadevam eden firmalarla benzer ölçüde verimlilik artışı yaşadıkları tespit edilmiştir. Elde edilen bu bulgu, ihracata bağlı olarak yaşanan öğrenme etkisinin, ihracat piyasasındançekildikten sonra da devam ettiğini göstermektedir. Buna göre, ihracat geçmişşi olan firmalar, ihracat piyasasından çekildikten sonraki dönemlerde, ihracat piyasasındanöğrendiklerini yerel piyasaya aktararak rakipleriyle rekabet edebilmektedirler. İhracatın verimlilik dışında kalan diğer firma göstergeleri üzerindeki etkisi ise benimsenen ihracat durumuna bağlı olarak farklılaşmaktadır. Başka bir ifadeyle, ihracata başlamak ve ihracatı bırakmak firmalar üzerinde farklı etkilere sebep olmaktadır. İhracata başlamak firma göstergelerinde iyileşmeye neden olurken, ihracatıbırakmanın firma göstergelerinde bir gerilemeye sebep olmadığı yalnızca bu göstergelerde ihracata devam eden firmalara kıyasla daha az artış yaşanmasına neden olduğu görülmüştür. Çalışmada ihracat ile ARGE harcaması arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu da ortaya konmuştur. Analiz sonuçları, firmaların ihracata başladıktan sonra, ARGEharcamalarını artırdıklarını, ihracatı bıraktıktan sonra ise ARGE harcamalarınıazalttıklarını göstermektedir. Son olarak, analizlerde ihracat durumunda değişiklikyapmayan firma gruplarının yabancı sermaye oranının, ihracat durumunu değiştiren firma gruplarının yabancı sermaye oranından, istatistiksel olarak anlamlı ölçüde daha yüksek düzeyde olduğu görülmüştür. Buna göre, yabancı hissedarların yatırım tercihlerifirmanın yerel ya da yabancı piyasada faaliyet göstermesinden etkilenmemektedir. Bu bulgu, yabancı hissedarların yatırım tercihlerinde, mevcut ihracat konumunudeğiştirmeyen firmaları tercih ettikleri sonucunu ortaya koymaktadır.