Devlet yardımları ve dahilde işleme rejiminin dış ticaretteki yeri ve önemi

İhracatın arttırılması kapsamında Türkiye ekonomisinde 1980'den beri birçok teşvik uygulanmaktadır. İhracatın desteklenmesi, artan küresel rekabet ortamında ihraç pazarlarının genişletilmesi için önem taşımaktadır. Global pazarlardaki ülke ve sektör payının artabilmesi için uluslararası piyasalara açılan ihracatçı firmalara rekabet gücünün kazandırılması gerekmektedir. 1960'larda Güney Kore Türkiye ile benzer ekonomik niteliklere sahip güçsüz gelişmekte olan bir ülkeydi. Günümüzde ise Güney Kore güçlü global markaları ve ihracat altyapısı olan bir ülke durumuna gelmiştir. Türkiye de Güney Kore'nin 1960'lı yıllardan beri uygulamakta olduğu ihracata dayalı ekonomik kalkınma modelinin benzerini 1980'lerin başından itibaren uygulamaktadır. Bu çalışmada, Türkiye'de 1980'lerden günümüze uygulanan ihracatı arttırmaya yönelik teşvikler ve dahilde işleme rejimi ve bu desteklerin Türkiye ekonomisine etkileri detaylı olarak ele alınmış ve açıklanmıştır. Öncelikli olarak 2008 küresel finans krizi sonrası ve özellikle 2015 yılı sonrası Amerika Birleşik Devletleri'nin diğer ülkelere karşı uygulamaya koyduğu gümrük vergileri ve diğer ülkelerin de bu duruma aynı şekilde karşılık vermesiyle dış ticarette merkantilist uygulamaları akla getiren korumacılık politikaların dünya ölçeğinde tekrar uygulanması gündeme gelmektedir. Küresel ticarette artan rekabetle birlikte yeni korumacılık politikaları karşısında Türkiye, gelişmesini ve büyümesini devam ettirmek, global pazardaki ihracat oranını korumak ve hatta daha da arttırabilmek ve rekabetçi gücünde geriye düşmemek için ihracata yönelik devlet desteklerini yeni durumun gerekleri çerçevesinde güncellemek durumunda kalabilir. Dahilde İşleme Rejimi Dünya Ticaret Örgütü, Avrupa Birliği ve benzeri uluslararası kurumlarca da yasaklanmamış ve uygulanabilir teşvikler arasında gösterilmiştir. Bu sebeple Dahilde İşleme Rejimi Türkiye gibi gelişmekte olan ve ihracatını arttırmaya çalışan ülkelerde ihracatçı firmalara uluslararası rekabette avantaj sağlayan en önemli teşviklerdendir. 1980 yılı öncesi uygulanan ithal ikameci kalkınma stratejisi Türkiye ekonomisine istenilen faydayı sağlayamadığı gibi ekonomiyi daha çok döviz ihtiyacı içine sokmuştur. İhracatı ve ihracat ile ülke için gerekli olan dövizin teminini esas alan ihracata dayalı kalkınma modeli 1980'den itibaren uygulanmaktadır. Bu model devletin ihracata destek veren diğer politikalarıyla birlikte yürütülmektedir. Bu çalışmanın temel amacı 1980'den günümüze uygulanan devlet desteklerinin Türkiye dış ticaretine, dış ticaret dengesine ve Türkiye ekonomisine olan etkisini ortaya koymaktır. Bu çerçevede Türkiye ihracatının yaklaşık yarısınının Dahilde İşleme Rejimi desteği çerçevesinde gerçekleşmesi sebebiyle DİR ihracat ve ithalat tutarlarının Türkiye ekonomisi büyümesine, ihracatına ve dış ticaret dengesine olan etkisi araştırılmıştır. Çalışmada spss programı çerçevesinde yapılan korelasyon ve regresyon analizinde 1996- 2018 yılları arasında gerçekleşen DİR ihracat tutarı ile Türkiye ekononomisinde gerçekleşen GSYIH değişimi, toplam ihracat değişimi ve dış ticaret dengesi değişimi incelenmiştir. Bu çalışma sonucunda DİR ihracat tutarı ile GSYIH değişimi arasında korelesyan bulunarak DIR İhracatının Türkiye ekonmisinin büyümesinde yüksek oranda ve olumlu etki yaptığı ortaya konulmuştur. DİR ihracat tutarının toplam ihracatı ve dış ticaret dengesini de olumlu olarak etkilediği görülmüştür. Bu kapsamda 1980'den itibaren uygulanmakta olan ihracata dayalı ekonomi sistemi ve DİR başta olmak üzere ihracat kapsamındaki devlet desteklerinin başarılı olarak Türkiye ekonomisinin büyümesine ve gelişmesine olumlu etki ettiği ifade edilebilir.