Türk Ticaret Kanunu ve vergi kanunlarına göre anonim şirketlerin birleşmesi

Tezin konusu sadece TTK hükümlerine tabi olup diğer herhangi bir özel kanunda tanımlanmayan anonim şirketlerin birleşmesini TTK ve Vergi Kanunları açısından değerlendirilmesi olarak sınırlandırıldı. Konusu itibariyle güncel olan bu çalışmanın kapsamım incelenecek suje açısından sadece 'anonim şirket' olarak sınırladık. Anonim şirket birleşmelerini sadece Türk Ticaret Kanunu ve Vergi Kanunları açısından inceledik. Türk Ticaret Kanununun uygulanmakta olan hükümlerinin yanı sıra değiştirilmesi öngörülen hükümlerin şu an Adalet Bakanlığı bünyesindeki değişiklik tasarısı metinlerini de inceleme kapsamına aldık. Diğer taraftan bankalar, finans kuruluşları gibi A. Ş. statüsünde olan ancak kendi özel kanunları gereğince de incelenmesi gereken kurumlar tezin incelemesi kapsamına alınmadı. Diğer taraftan birleşmenin bir çeşidi olarak değerlendirilebilecek KVK'da son yapılan değişikliklerle getirilen bölünme müessesi de tezin inceleme kapsamı dışında tutuldu. Birleşme kavramı hem TTK hem de KVK'nda ayrı ayrı tanımlanmıştır. Tezin ilgili bölümlerinde ayrıntılı olarak irdelenecek olan bu tanımlar bazı açılardan farklılık arz etmektedir. TTK'na göre birleşme kavramı, devralma veya yeni kuruluş biçiminde gerçekleşen bir olay olarak algılanmaktadır. Buna göre birleşme, en az bir ortaklığın başka bir ortaklığa alınması karşılığında malvarlığı veya işletmesini aktif ve pasifleriyle bir bütün olarak o ortaklığa devrederek tasfıyesiz dağılması veya en az iki ortaklığın yeni kurulan bir ortaklığa tüm mal varlıkları, haklan, borçlan v. b. ile bir bütün olarak devrederek tasfıyesiz dağılmaları şekillerinde gerçekleşir. KVK hükümleri incelendiğinde TTK'na göre iki yönden farklı düzenleme getirildiği anlaşılmaktadır. Birincisi, birleşme tasfiye hükmünde kabul edilerek, birleşme karının tasfiye kan gibi hesaplanarak vergiye tabi olacağı öngörülmektedir. Oysa belirttiğimiz gibi TTK birleşmeyi tasfıyesiz infisah hali olarak kabul etmektedir. İkinci farklı düzenleme ise KVK'nun katılma şeklindeki birleşmeleri, devir olarak isimlendirilip bu hallerde bazı şartlara uyulması durumunda vergileme yapılamasına ilişkindir. TTK'na göre;birleşme iki veya daha çok şirketin aktif ve pasiflerini birleştirerek tüzel kişiliklerim sona erdirip yeni bir şirket oluşturmaları şeklinde gerçekleştirilir. Devir ise, en az bir anonim şirketin, bütün aktif ve pasifini bir bütün olarak başka bir anonim şirkete devrederek, tasfıyesiz dağılması ve devralan ortaklığın pay senetlerinden devredilen şirkete verilmesi, devralan şirketin tüzel kişiliğini devam ettirmesi durumu olarak tanımlanmıştır. KVK'nda ise yeni şirket kurulması yoluyla birleşmeye değinilmemiştir. KVK'nun 37'nci maddesinde yer alan şartların varlığı halinde yapılan birleşmenin devir niteliğinde olduğu belirtilmiştir. Burada yer alan ayrım noktalan birleşen şirketlerin tam mükellef olmalan, münfesih şirketin bilanço değerinin bir bütün olarak yeniden değerlenmeden devralınması ve birleşilen şirketin münfesih şirket ortaklarına devraldığı servet oranında hisse verilmesi olarak sıralanabilir. Görüldüğü üzere, bir şirketin başka bir şirket tarafından devralınması olay TTK hükümleri çerçevesinde devir olarak nitelendirilirken, KVK hükümlerine göre devir olarak sayılması için ayrıca bu şartlan taşıması gerekmektedir. Yeni şirket kurulması yoluyla birleşmeye KVK hiç değinmediği için bu tür birleşmelere KVK açısından hangi hükümlerin uygulanması gerektiği tartışma konusudur. Ayrıca TTK'nda birleşme ve devir tasfıyesiz infisah olarak tanımlanırken KVK'nda birleşmenin tasfiye hükmünde olduğu belirtilerek, birleşmeye ilişkin işlemlerde tasfiye hükümlerine atıf yapılmıştır. Bunun sonucu olarak da vergi hukuku açısından tasfiye dönemi ve tasfiye karının birleşmeye uygulanması hususlarında sorunlar ortaya çıkmaktadır.