İmalat sanayii işletmelerinde örgüt yapıları ve yönetim biçimlerinin yaratıcılık yönetimi açısından değerlendirilmesi

Hızlı bir değişim sürecinin yaşandığı çağımızda kuruluşların varlıklarını sürdürebilmelerinin önkoşulu yaşanan değişime ayak uydurabilmeleridir. Bunun için kuruluşlar kaynaklarını en etken ve verimli bir biçimde kullanma zorunluluğu ile karşı karşıyadır. Günümüzde yaratıcılık bütün örgütlerin en değerli kaynağı olarak kabul edilmekte ve örgütlerin rekabetçi konumlarını koruyabilmeleri için yaratıcılığı yönetmeleri gereği genel kabul gören bir yaklaşım olarak benimsenmektedir. - Çalışma ülkemiz kuruluşlarının örgüt yapılarının, yönetsel tarz ve uygulamaların yaratıcılık yönetimi açısından değerlendirilmeleri amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma iki aşamada gerçekleştirilmiş, birinci aşamada ülkemizdeki yönetsel uygulamalara ve yönetici profiline ilişkin genel bir fikir edinilmesine olanak verecek biçimde 500 büyük firma içinde yer alan 140 firma incelenmiştir. İkinci aşamada ise birinci aşamada elde edilen bulguların, bilgi ve sonuçların derinlemesine analiz edilmesine yönelik olarak 140 firma arasına yer alan bir firmada örnek olay uygulaması gerçekleştirilmiştir. - Araştırma sonucunda ülkemiz kuruluşlarının büyük bir bölümünün, merkezi ve biçimsel organizasyon yapıları nedeniyle, yaratıcılık yönetimi açısından uygun bir konumda olmadığı belirlenmiştir. Organizasyon yapılarının nitelikleri açısından kamu ve özel kesim kuruluşları arasında önemli bir farklılık bulunmamaktadır. Yaratıcılık yönetimine yatkın olan az sayıdaki kuruluşun önemli bir bölümü, görece esnek ve organik yapılarıyla, yabancı ortaklı kuruluşlardır. Yönetim tarz ve uygulamaları açısından Türk yöneticilerinin büyük bir bölümünün işe yönelik yönetim tarzına sahip oldukları belirlenmiştir. Bu açıdan kamu ve özel sektör kuruluş yöneticileri arasında anlamlı bir fark bulunmakmaktadır. Entellektüel birikim ve yönetsel uygulamalar açısından yabancı ortaklı kuruluş yöneticilerinin, görece insana yönelik tarzları ne de niyle, yaratıcılık yönetimine daha yatkın oldukları bulgulanmıştır. Araştırma sonucunda, Türk kuruluşlarının insan kaynağından gerektiği biçimde yararlanamadığı belirlenmiştir. Entellektüel düzeyde yöneticilerin büyük bir bölümü insan kaynağını en değerli kaynak olarak kabul etmekle birlikte, insan kaynağının kuruluşa katkısını ençoklayacak uygulamalar yöneticilerin küçük bir bölümünce gerçekleştirilmektedir. 167 Araştırma sonuçları, merkezi ve biçimsel yapıların ve işe yönelik yönetim tarzlarının nitelediği kamu kuruluş ve yöneticileri açısından beklentilerimize uygundur. Kamu kuruluşları çok değişik dinamikler altında çalışmaktadırlar. Doğaları gereği bu kuruluşlar katı, çok az esneyebilen yapılara, tutucu yaklaşım ve uygulamalara sahiptirler. Kamu kesimi yöneticilerinin kendi özgün yaklaşım ve tarzlarını uygulama özgürlükleri yok denecek kadar azdır. Bu bağlamda kamu yöneticilerinin işe yönelik olmaları beklenilen bir sonuçtur. Ancak özel sektör kuruluşları açısından beklenenden farklı sonuçlara ulaşılmıştır. özel sektör kuruluşlarının, bu kuruluşlarda çalışan yöneticilerin kendi tarzlarını ortaya koyabilme ve daha modern yönetim teknikleri uygulayabilme açısından daha fazla özgürlüğe sahip oldukları düşünülerek, daha esnek yapılara ve daha insana yönelik uygulamalara sahip olmaları beklenmekteydi. Ancak araştırma sonuçları bu açıdan kamu ve özel sektör kuruluşları arasında anlamlı bir farklılık olmadığını göstermiştir. Kamu - özel ayrımı olmaksızın Türk yöneticilerinin genellikle işe yönelik bir yönetim tarzı sergilemeleri, yöneticilerin otoriter yanlarının güçlenmesine yol açan kültürel koşulların varlığı ile açıklanabilmektedir. Özel sektör kuruluşlarının 'aille şirketi olma' niteliklerinden dolayı da bu tür yapı ve uygulamalara sahip oldukları söylenebilir. Çünkü aile şirketi niteliği taşıyan kuruluş yöneticilerinin de kendi özgün tarz ve uygulamalarını ortaya koyabilecek özgürlüğe sahip olmadıkları öne sürülmektedir. Bütün bu açıklamaların ışığında Türk yöneticilerinin işe yönelik yönetim tarzından daha insana yönelik yönetim tarzına doğru bir değişimi gerçekleştirmeleri gereği ortaya çıkmaktadır. Kuruluşların rekabetçi konumlarını koruyabilmelerinin temelinde, insan kaynağının bir bütün olarak etken yönetimi yatmaktadır ki bu da insana yönelik bakış açısının köklü biçimde değişmesini gerekli kılmaktadır.