Hizmet işletmeleri olarak temizlik firmalarının etkinlik koşulları ve Türkiye'de bu sektörün işletmecilik sorunlarına ilşkin bir araştırma

İnsanoğlunun doğaya hakim olma mücadelesi teknolojinin baş- döndürücü değişimiyle birlikte sürekli büyümektedir. Bu mücadele, insanın düşünce yapısını, yaşayış biçimini ve yaşadığı mekanları değiştirmektedir. Öyle ki, tek katlı evlerden veya bürolardan çok katlı evlere ve iş merkezlerine gelindi ve gelinmektedir. Bu değişimler insana elbette bir takım kolaylıklar getirmekte, ancak beraberinde de bazı sorunları getirmektedir. Bu sorunların başında kirlenme gelmektedir. Modern hayatın gelişmesiyle birlikte ülkemizde ve yaşanan mekanlarda kirlenme hızla arttı. Yaşanabilir, temiz ve sağlıklı ortamlar bir insanlık ihtiyacıdır. Bunu da sağlayacak olan yine insanın kendisidir. Temizlemekten çok kirletmemeye özen göstermek belki de en kolay çözümdür, ancak şunu da unutmamak gerekir ki, insanların bulunduğu hemen hemen her yerde kirllik veya kirlenme olacaktır. Önemli olan bu kirliliği asgariye indirmek veya zarar vermeyecek bir seviyede tutmaktır. Kirliliğin bir sorun olarak ortaya çıkmasıyla birlikte, diğer ülkelerde olduğu gibi, Türkiye'de de 'temizlik sektörü' oluşmaya başladı. Ülkemizdeki bu oluşum, diğer sektörlerde olduğu gibi şahsi girişimler şeklinde olmuştur. Ülkemizde 1970'li yıllarda çok küçük cam silmeyle başlayan bu iş kolunun, bugün giremediği hemen hemen hiçbir faaliyet alanı kalmamıştır. Bu yerler arasında okullar, üniversite kampüsleri, hastaneler, fabrikalar, plazalar, mağazalar, havalimanları, evler, yurtlar, bankalar, beş yıldızlı oteller, spor tesisleri gibi daha birçok yerler bulunmaktadır. Türkiye 60 milyonluk nüfusu ve gelişmekte olan bir ülke görünümü nedeniyle, bu sektör büyük bir pazar potansiyeline sahiptir. Çünkü ekonomik, siyasi ve kültürel yaşamdaki değişimler bu potansiyeli ortaya çıkarmaktadır. Bu gelişmeler ise yabancı firmaların ilgisini çekmekte olup, ülkemizde çeşitli şekillerde faaliyette bulunmaktadırlar. 89 Türkiye'de yeni yeni gelişmekte olan temizlik sektöründe faaliyette bulunan firmaların çeşitli işletmecilik sorunları olduğu bilinmektedir. Bu sorunların hızlı, sağlam ve emin adımlarla çözülmesinin, sektörün ve ülkemiz açısından faydalar getireceği bir gerçektir. Bu sorunların çözümünde herkese ayrı ayrı sorumluluk düşmektedir. Başta devlete, firma yöneticilerine ve özellikle firma sahiplerine çok büyük sorumluluklar düşmektedir. Tüm bu gerçeklerden hareketle, sektörün sistematik olarak incelenmesinin, sektörde bulunan ve sektöre yeni girecek olan firmalara yol göstereceği inancıyla bu tez çalışması yapılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde hizmet ve hizmet işletmeleri anlatılırken, ikinci bölümünde ise temizlikle ilgili kavramlar ve temizlik firmalarının yönetimine ilişkin açıklamalar bulunmaktadır. Son bölümde ise temizlik firmalarının işletmecilik sorunlarına ilişkin bir araştırma yer almaktadır. Araştırmaya katılan bütün firmalar, gerek örgüt yapılarını oluştururken, gerekse bir dernek (Temizlik ve Servis Hizmetleri Derneği çatısı altında toplanırken, sektörün gelişmesine yardımcı olmaya çalışmaktadırlar, çünkü bu işi meslek olarak kabul etmişler ve bu iş koluna gireceklere de bu anlayışta olmaları gerektiğini belirtmektedirler. Sektörün bazı sorunları olmakla birlikte, önünün açık ve herkese yetecek kadar iş imkanı olduğu bir gerçektir. Yeter ki, bindiğimiz dalı kesmeyelim. Araştırmaya katılan firmalarca sektörün sorunlarına ve çözüm önerilerine ilişkin görüşleri kısaca şunlardır: i) Türkiye'de kullanılan makina / ekipman Avrupa ve ABD'nde kullanılanlarla aynı olmasına karşın, makina - insan bütünleşmesi sağlanamamıştır. Bu sorunun çözümü için eğitim yerlerinin açılması gerekmektedir. ii) Temizlik firmaları arasında ortak bir fiyat standardı bulunmamakta, dolayısıyla herkes kendine göre fiyat belirlemektedir. Bu durum ise haksız rekabete neden olmaktadır. Yani rekabetin kalitede yapılması gerekirken fiyatta yapılmaktadır. Bunun ortadan kaldırılması için, kaliteli hizmet anlayışının sektöre yer- 90 leştirilmesi gerekmektedir. Bu sadece firmaların sorumluluğu değil, aynı zamanda müşterilerin de sorumluluğudur. Yine bununla ilgili ortak fiyat listeleri oluşturulmaktadır, ancak tam bir uygulama yapılamamaktadır. O halde, ortak fiyat standardına ve kaliteye önem vermeyen firmalara cezai önlemler getirilmelidir. Bunu da yapacak olan TESHİD'dir. Yasal bir boşluk vardır, yani temizlik firmalarının İTO'da gerçek manada bir tanımları bulunmamaktadır. İTO'da, müteahhit veya diğerleri kapsamında yer alan temizlik firmalarının zaman geçirilmeden tanımlarının yapılması zorunludur. Kısaca fiili durum yasallaştırılmalıdır. iv) Hukuki bir boşluk vardır, yani çalışma hayatını düzenleyen kanunlarda, 'parttime' çalışmayı düzenleyen hükümler bulunmamaktadır. Bu durum başta firmalar olmak üzere müşterileri de zora düşürmektedir. O halde, bununla ilgili düzenlemeler yapılmalı ve yürürlüğe sokulmalıdır. v) 2886 sayılı devlet ihale kanunu günün koşullarına uymaktan uzak ve sübjektif değerlendirmelere çok açıktır. Bu kanunun tekrar düzenlenmesi, yorumlanması ve objektif kriterlere dayandırılması gerekmektedir. vi) Temizlikle ilgili hazırlanan şartnamelerin tek taraflı olarak hazırlanması ve yapılan hizmet sözleşmelerinin hukuki bir dayanağının olmayışı ayrı bir sorundur. Her şeyden önce tüm toplumda temizliğin anlam ve önemi iyi anlaşılmalıdır. Bunun için, toplumu aydınlatıcı yayınların çıkarılması, eğitici seminerler düzenlenmesi uygun olacaktır. Bu sağlanırsa gerek şartnameler, gerekse yapılan hizmet sözleşmeleri her iki tarafın da çıkarlarını koruyacağı bir gerçektir. ) Sektöre sürekli yeni yeni firmalar katılmaktadır. Bu durum firmaları nicelik olarak arttırırken, nitelik olarak sektöre bir şeyler kazandırmamaktadır. Aksine bu işi profesyonelce yapan firmalara leke sürmektedir. Bunun çözümü ise temizlik işini bir meslek olarak görenlerin ve bu iş koluna gireceklerin veya girmişlerin kurumsallaşmasıyla mümkündür. Kısaca kurumsallaşmanın sektöre getireceği faydalar açıktır.