The role of leadership in the organizational change process

Günümüzde örgütsel değişimle ilgili çeşitli basan öyküleriyle karşılaşmaktayız. Ama her basan öyküsününe karşılık bir de önemli başansızlık yer almaktadır. Bazı firmalar dikkat çekici değişimlere imza atarken neden bazılan değişim programlannın yükü altında ezilmektedir? Başanlı organizasyonlann farklılığı çevrelerini değerlendirmelerinden, stratejik ve operasyonel değişimi birbirlerine bağlamalanndan, insan kaynaklanın yönetişlerinden, değişim sürecinin tamamında uyumu sağlamalanndan kısaca değişime kılavuzluk etmelerindeki farklılıktan kaynaklanmaktadır. 21. yy. 'in kritik deyimi organizasyonlann başansraın ve hayatta kalmasının dayanağı haline gelen 'değişime liderlik etmek' olmuştur. 1980'lerden başlayarak Burns'ün dönüştürücü ve yönetsel liderlik kavranılan örgütsel değişim ve çalışanların bağlılığı üzerine çalışmakta olan yönetim teorisyenleri tarafından büyük ilgi görmüştür. Dönüştürücü liderler değişim ihtiyacım tanımlayabilen, yeni vizyonlar yaratabilen ve bu vizyonlan doğrultusunda insanlan örgütsel değişime yönlendirebilen liderlerdir. Buna karşılık yönetsel liderler iş standartlarını, hedef odaklı görevleri vurgulayan ve çalışan peformansını etkilemek için ödül ve cezaya dayanan liderlerdir. Örgütsel değişim ve dönüştürücü liderlik konulan birbirleriyle ilintili olmakla beraber bugünü kadar bu iki konuyu birlikte ele alan çok az sayıda çalışma yapılmıştır. Bu doğrultuda bu çalışmanın amacı bu iki konuyu birlikte ele almak ve örgütsel değişim sürecinin algılanışını ölçmek ve liderliğin bu süreçteki rolünü incelemek olmuştur. İlk olarak örgütsel değişim modeli oluşturulmuş ve bu modelin ölçüm aleti geliştirilmiştir. Değişim anketimiz beş ölçekten oluşmaktadır: değişim güçleri, değişmeme, değişim stratejisi, değişim araçlan, değişim sonuçlan. Liderliği ölçmek için Bass ve Avolio'nun Çoklufaktör Liderlik Anketi kullanılmıştır. Elimizde bu anketin Türkiye'de daha önce uygulandığına dair bir bilgi olmadığından ilk olarak anketin çevirisi yapılmış daha sonra da güvenilirlik ve faktör analizleri uygulanmıştır. Araştırmamızın uygulaması farklı sektörlerden yedi özel şirkette yapılmıştır. Bu çalışmanın amacı değişim modeli geliştirip bununla liderlik tiplerinin etkileşimini incelemek olduğundan anketler değerlendirilirken bütün şirketler bir bütün olarak ele alınmış ve şirketler arası analizlere bu araştırmada yer verilmemiştir. Araştırma bulgularımız bize dönüştürücü liderlik tipinin değişim araçlarının kullanımını arttırdığını ve değişime direnci azalttığını; dönüştürücü liderliğin bir boyutu olan 'kural dışılıklarla yönetinTin ve 'liderlik etmeyen-bırakınız yapsınlar ' liderliğin ise değişim üzerinde olumsuz etkisi olduğunu göstermiştir. Ayrıca tanım olarak yönetsel liderliğin bir boyutu olmasına karşın 'şartlı ödüllendirme'nin değişim süreci için gerekliliği ortaya çıkmıştır. Değişim ölçeği ile ilgili ilginç bir bulgu proaktif değişim stratejisinin denek grubumuz tarafından yorumlanışıyla ilgilidir. Proaktif değişim stratejisi performans düşüşü veya öngörülmüş sorunlar olmamasına rağmen değişim ihtiyacının hissedilmesi olduğundan değişim sürecinde çok önemli bir yeri vardır. Proaktif değişim stratejisi yaratıcılığı ve yenilikçiliği desteklerken bizim denek grubumuz proaktifliği riskten kaçınma ve taklikçilik olarak algılamıştır. Bir diğer önemli bulgu ise çalışanların pozisyonlarının değişimi algılayışları üzerindeki etkisi olmuştur. Araştırmamızda ast ve üstlerin değişimi algılayışlarında büyük farklılıklara rastlanmıştır. Genel olarak astlar içinde bulundukları ortamlarından daha hoşnut, değişime daha fazla direnç gösteren, risk almaktan kaçman ve üstlerine oranla daha az yaratıcı olan kişiler olarak gözükmektedirler. Değişim ölçeğimiz bundan sonra da organizasyonlarda değişime yatkınlığın ölçülmesi ve örgüt içi farklı grupların değişimi algılayışlarının kıyaslanmasında kullanılabilir. Dönüştürücü liderlik ve değişim ile ilgili bulgularımızda farklı liderlik tiplerindeki yöneticilerin eğitim ihtiyaçlarının değerlendirilmesinde yararlı olabilir.