Factoring işlemi ve uygulaması

Ticarette factoring uygulaması ticaret tarihi kadar eskidir. En eski medeniyetlerden bulunan kalıntılarda alacakların devri, temliki ve kırdın İmasına ilişkin kanıtlar bulunmuştur. Daha yakın tarihte factoring' in bir hizmet kesimi olarak ortaya çıkması 1890'larda Amerika'da tekstil endüstrisinde görülmüştür. Yüksek gümrük vergileri yüzünden Amerika'daki tekotil toptancıları fiilen factoring' in bildiğimiz modern seklini uygulamaya başlamışlardır. Yeni finansman tekniklerinin gelişmeye başladığı 1950'li yıllarda Kuzey Amerika'da bir canlanma ve öteki sektörlere de yayılma gösteren factoring 1960 yıllarında İngiltere kanalı ile Avrupa'ya girmiştir. Gerek Amerika'da ve gerekse Avrupa'da geçirdiği evrimlerin sonucunda büyük çaplı bankaların sektöre yaptıkları yatırımlar neticesi bankacılığın ihtisaslaşmış bir sahası halinde görülmeye başlanmıştır. 1980'lerde Dünya ve Avrupa'da büyük gelişmeler gösteren factoring uygulamaları, 1990'larda ise ihtisaslaşmış finansal hizmetler içinde en önemli yere çıkma potansiyelini taşımaktadır. Factoring'in çok eski bir geçmişşi olmasına ragmen, Türkiye'nin factoring' le tanışması 1988 yılına rastlamaktadır. Bu da 1980 sonrası dışa yönelik ekonomik politikalar, dış ticarette liberalleşme süresine girilmesi ve dolayısıyla ihracatın ve ithalatın artırılarak dış ticaret açığının kapatılması gerekliliğinden doğmuştur. Birçok ülkede olduğu gibi factoring teriminin tam bir çevirisi bizim ülkemizde de yapılamamıştır. Bir kısım yasarlarımıza göre factoring' 'alacak hakkının satılması' şeklinde kullanmaktadır. Factoring' i şu şekilde tanımlayabiliriz: Factoring, mal satan veya hizmet arz eden bir ticari İşletmenin alacaklı hesaplarının 'factor' denilen bir mali kuruluş tarafından alacaklıya rücu hakkı olmaksızın satın alındığı bir mali hizmettir. Factoring kısa süreli ve tüketim malları satışlarında kullanılan bir finansman yöntemidir. Factoring'in önemli özelliği factoring firmalarının mal satan ticari işletmenin alacaklarını satın alırken borçlu tarafın ödememesi riskini de üstlenebilmeleridir. Factoring firmaları, kredi kontrolü ve kötü alacaklara karşı koruma, müşteri hesaplarının tutulması, tahsilat ve finansman fonksiyonlarını yerine getirirken müşteriye bilgi temini yeni pazarlara girebilme imkanını da sağlar. Bu hizmetleri sunarken factoring işleminden yararlanan satıcı işletmeler faaliyetlerini üretim ve satış konularında yoğunlaştırarak satıştan sonraki bürokrasiden arınmış olur. Factoring işleminin işleyişi, factoring hizmetine gereksinimi olan işletmenin, kendisi, alıcı ve mal hakkın da bilgilerin bulunduğu belgelerle factor'e başvurmasıyla başlar. Factor, satıcı işletme, alıcı işletme ve mal hakkındaki bilgileri inceledikten sonra uygun bulursa satıcı işletmeyle bir factoring anlaşması yapar. Bu anlaşmada ne gibi hizmetler sağlanacağı, ödemeyi hangi şartlarda yapacağı, ne gibi durumlarda alıcının borçları ödememesinden doğacak riskleri üstleneceği gibi pek çok anlaşmazlık çıkması gerekebilecek durumlar anlaşmada belirtilir. Factoring anlaşmaları kısa süreli (180 gün) olarak düzenlenirken, factoring kuruluşunun ve satıcı işletmenin İstemiyle önceden haber vermek kaydıyla usun süreli anlaşmalar da yapılabilmektedir. Factor ile satıcı işletme arasında yapılan factoring anlaşma tipine, alıcının ve ülkesinin riskine göre factor kuruluşu tarafından bir factoring hizmet komisyonu belirlenir. Eğer alıcı bir finansman talep ederse, kullandığı gün kadar finansman faizi tahakkuk ettirilir. Satıcı işletme faturasıyla başvurduğunda faturadaki döviz cinsinden % 80' i (uygulamada Türkiye'de % 70) hemen ödenir. Geriye kalan % 20'lik bakiye alıcı işletme vade dolumunda ödeme yaptığında, giderler mahsup edildikten sonra satıcixi işletmeye ödenir. Yapılan anlaşma tipi uluslararası factoring sözleşmesi ise, factor satıcı işletmeyle sözleşme yapmadan önce, alıcının ülkesindeki bir muhabir factoring şirketinden borcun ödenmeme riskini üstlenmesini ister. Bu risk giderildikten sonra müşterisiyle factoring anlaşması yapar. Factoring şirketlerinin müşterilerine samanında hizmet verebilmesi için zincir factor kuruluşlarla çalışması veya üye olmasını gerektirmektedir. Yine diğer ülkelerde olduğu gibi factoring için düzenlenmiş özel kanunlar ülkemizde yoktur. Bu konuda Dış Ticaret Müsteşarlığının izinleri ile factoring kuruluşları açılmakta ve factoring işlemleri düzenlenmektedir. Uluslararası anlaşmazlıklarda ise factor zincirlerinin koyduğu kurallar geçerli olmaktadır. Yine ülkemizde factoringde vergilendirmede çeşitli sorunlar vardır. Orta ve küçük çaptaki işletmelerin finansman açığını kapatmada kullanılabilecek en ideal finansman tekniği olan factoring ülkemizde yeterince 'tanınmamaktadır. Türkiye 1988'de factoring' le tanışmasına rağmen 1993 rakamlarıyla 32 adet factoring şirketi mevcuttur. Batıda da olduğu gibi önce banka bünyesinde başlayan bu girişim özelleşmiş finansman kuruluşlarının yaygın olarak uygulamaya başlamasıyla elde edilen rakamlar 1992 yılı verilerine göre 6. sıraya yükselmiştir. Factoring dış ticaret finansmanı açığını kapatarak ihracat ve ithalatın artmasına neden olacaktır.