Örgütlerde liderlik ve işçi sendikaları yöneticilerinin liderlik tarzlarına ilişkin bir araştırma

Davranış bilimlerinin, en önemli konularından biri de liderlik konusudur. Liderliği en geniş anlamda tanımlarsak, başkalarının davranış, tutum ve düşüncelerini etkileme yeteneğidir. Liderlik, örgüt amaçlarının gerçekleştirilebilmesinde, izleyicilerin çabalarına yön veren, motive eden faktördür. Liderlik olmadıkça, kişisel ve organizasyonel amaçlar arasındaki bağlar gevşeyebilir ve organizasyon başarılı olmaz. Diyebiliriz ki, organizasyonların etkinlik ve verimliliklerin artmasında, liderlik kaçınılmaz bir unsurdur. Liderliğin üç öğesi vardır. Bunlar; liderin kendisi, lideri izleyenler ve içinde bulunulan şartlardır. Liderliği bir olay, yukarıda belirtilen üç öğeyi de bu olayın nedenleri kabul edilerek, şöyle formülleştirilebilir. liderlik = f Liderlik bu üç öge arasındaki karışık ve çapraşık ilişkiler sonucu oluşur. Bu öğelerden yalnızca birine göre liderliği açıklayanlayız. Yapılan araştırmalarda liderlik tarzının, grup performansı üzerindeki etkisi incelenmiş, liderin başarısının gruptan gruba, hatta farklı koşullarda aynı grupta bile başarısının değiştiği saptanmıştır. Liderin fonksiyonları, yönettikleri grubun çeşidine göre değişiklik gösterse bile, planlayıcı, uzman, karar veren-yönlendiren, uygulayıcı kişi olarak vs. gibi bir dizi geleneksel fonksiyonları vardır. Lider ve yönetici kavramları, birbirlerine yakın kavramlardır. Ancak aralarında anlamlı ve önemli farklılıklar vardır. Yönetici ve lider arasındaki en önemli fark, yetki kullanımında ortaya çıkmaktadır. Yönetici, belirli ve biçimsel bir organizasyon içinde, kendisine verilen resmi yetkisini kullanarak ivbaşkalarını çalıştıran kişidir. Lider ise resmi yetkiye sahip olmadan, kendi kişisel özelliklerine dayanarak, başkalarını etkileyen kişidir. Her lider bir yönetici olmayabilir ve her yönetici de liderlik yeteneklerine sahip olmayabilir. Ancak liderlik yeteneklerine sahip yöneticiler, işletmelerin tercih nedeni olmaktadır. Hatta sadece üst kademelerde bulunan yöneticilerin değil, en aşağı kademelerden en üst kademede bulunan bütün yöneticilerin liderlik becerisine sahip olması gereklidir. Liderlik olayının nasıl ortaya çıktığını açıklamaya çalışan, bazı teoriler geliştirilmiştir. Bu teorilerden birincisi, liderin sahip olduğu özelliklere ağırlık veren özellikler teorisidir. Bu teoriye göre, belirli bir grup içinde bir kişinin lider olarak ortaya çıkmasının ve grubu etkilemesinin nedeni, o kişinin çeşitli açılardan grup üyelerinden farklı olmasıdır. Liderlikte özellikler yaklaşımını eleştiren bazı araştırmacılar, liderin başarısının onun bazı özelliklerinden ziyade, izlediği davranış biçimine bağlı olduğunu öne sürmüşlerdir. Bu teori, liderlik denklemindeki 2. öge olan, izleyicilere ağırlık veren teoridir. Bu teoride izleyicilerin özellikleri ile liderin davranışları arasındaki ilişkiler araştırılmıştır. Üçüncü teori, o anda içinde bulunulan şartların, hangi özellikte ve hangi davranışı gösterebilecek nitelikte bir lider gerektirdiğine ağırlık veren, Durumsal teoridir. Bu teori liderlikte özellik ve davranışlardan çok, liderlik denklemindeki üçüncü öge olan şartlara ağırlık vermektedir. Buna göre, bir kişinin lider olup olmaması veya hangi tipte lider olması gerektiği, liderliğin oluşacağı koşullara bağlıdır. Durum değiştikçe, lidere yapılan talepler de değişecektir. Liderin davranış biçimleri ile personelin verimliliği arasındaki ilişkiyi araştıran bilim adamları, üç tür liderlik tarzı saptamışlardır. Bunlar; otokratik, demokratik ve laissez faire'dir. Otokratik tarzda, tüm yetki liderde toplanır ve bütün kararlar lider tarafından alınır, grup üyelerinin çalışmalarını kendi standartlarına göre değerler. Demokratik tarzda lider, kararlara grup üyelerinin de katılmasını sağlar, ekip çalışmasının geliştirilmesine yardımcı olur. Bu sayede lider ve çalışanlar arasında, olumlu ilişkiler gerçekleşir, çalışanların işten tatmin duymasına neden olur. Laissez-faire tarzında, liderin hiçbir katkısı yoktur ve grup üyelerinin tamamen serbest bırakılması söz konusudur. Bu tip liderler etkisizdir ve aslında liderlik fonksiyonu taşımazlar. Bu nedenle bu tarz, anket formunu oluşturan ifadelerin kapsamına alınmamış, ifadeler sadece otokratik ve demokratik tarzı kapsamıştır. Yukarıda I. ve II bölümü özetlenen çalışmanın araştırma bölümü, işçi sendikaları üst düzey yöneticilerini kapsamış, liderlik tarzlarını belirleme amacını taşımıştır. VI