Türkiye'de halka açık paylara sahip hissedarların yaşadığı vekalet maliyetinin tespiti ve aktivist serbest yatırım fonlarının gerekliliğinin değerlendirilmesi

Türkiye'de sermayenin tabana yayılarak tasarruf sahipleri açısından pay senetlerinin uygun bir alternatif olması ve şirketlerin öz kaynak yoluyla finansman imkanlarının iyileşmesi için bireysel yatırımcıların vekalet maliyetine uğramadan etkin bir şekilde temsil edilmesi gerekmektedir. Bu nedenle halka açık pay senetlerinin yaşadığı vekalet maliyetlerinin tespit edilmesi ve bu maliyetleri önleyecek adımların atılması büyük önem arz etmektedir. Borsa İstanbul da işlem gören şirketleri ele alan bu çalışmada vekalet maliyetleri geniş bir veri seti kullanılarak kapsamlı bir şekilde tespit edilmeye çalışılmış ayrıca vekalet maliyetlerini önleme açısından aktivist serbest yatırım fonlarının etkinliği değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında, 2008 finansal krizinden sonraki 2010- 2018 yılları arasındaki zaman aralığı kapsanarak güncel durum ortaya konulmuştur. Türkiye'de son dönemde yapılan diğer çalışmalar yalnızca belli bir endeksi ya da sektörü içermektedir. Bu çalışmada ise Borsa İstanbul'da işlem gören bütün şirketler dahil edilerek geniş bir kapsam sağlanmıştır. 402 şirketin verisinin dahil edildiği 3607 'Şirket x Yıl''dan oluşan veri seti kullanılmıştır. Literatürdeki birçok analizde 'halka açıklık oranları' bağımsız değişkeni kullanılmıştır. Bu çalışmada ise literatürdeki diğer çalışmalara ilaveten 'imtiyazlı pay senedi olup olmaması' ve 'halka açıklık oranındaki değişim' bağımsız değişkenleri de dahil edilerek hissedarların vekalet maliyetleri farklı açılardan değerlendirilmeye çalışılmıştır. Benzer çalışmalarda sıklıkla kullanılan, şirket değerlemesini ve karlılığı ölçen değişkenler dışında; hisse fiyat performanslarını, şirketin büyüme oranlarını ve finansal risklerini ölçen değişkenler de eklenerek şirketlerin performansı farklı açılardan ölçülmeye çalışılmıştır. Panel veri analizinin kullanıldığı çalışmada rassal etkiler, sabit etkiler ve sağlam tahmincilere ait sonuçlar bir arada verilmiştir. Literatürdeki benzer çalışmalara paralel olarak, çalışma sonuçlarına göre halka açıklık oranı arttıkça şirketlere ait karlılık, değerleme ve pay senedi fiyat performansı gibi önemli performans göstergelerinin düştüğü ve bu yüzden azınlık pay sahiplerinin vekalet maliyeti yaşadığı tespit edilmiştir. Literatüre yeni bir katkı olarak şirketlerin halka açıklık oranlarındaki artışın bu şirketlerin finansal göstergelerinin nispeten yükseldiği dönemlere denk geldiği fakat yine de bu dönemlerde halka açıklık oranında artış yaşayan şirketlerin pay senedi fiyat performanslarının diğer şirketlere kıyasla zayıf gerçekleştiği görülmüştür. Azınlık hissedarların önemli bir bölümü düşük bedellerle yatırım yapmaktadır. Her ne kadar bu yatırımcıların hakları yasalarla korunmuş olsa da bireysel yatırımcıların çoğunluğu, oransal olarak yüksek işlem maliyetlerine sahiptir ayrıca bilgi ve yetkinlikleri kendilerini etkin bir şekilde temsil edecek düzeyde olmayabilir. Bu nedenlerle halka açık payların sahiplerinin genel kurullarda etkin bir şekilde temsil edilmesi ve şirket yönetimi ile ilgili kararlara katılması zorlaşmaktadır. Dünya'daki örneklere bakıldığında aktivist strateji ile hareket eden serbest yatırım fonlarının halka açık şirketlerde aktif rol oynayarak hissedarları başarılı bir şekilde temsil ettikleri ve vekalet maliyetlerini kısmen önledikleri görülmektedir. Türkiye'de henüz aktivist serbest yatırım fonları etkin bir şekilde faaliyet göstermemektedir. Bu çalışmada ayrıca Türkiye'de serbest yatırım fonları tarafından aktivist stratejinin uygulanabilmesi ve bu yolla halka açık payların şirketlerin yönetim kurullarında etkin bir şekilde temsil edilebilmesi için yapılması gereken iyileştirmeler değerlendirilmiştir.