Çoklu takas ve muhasebeleştirilmesinde karşılaşılan sorunlar

Barter kurum şeklinde organize bir piyasada mal ve hizmetlerin değiş-tokuşu demektir. Barter işlemi ise; bir firmanın satın aldığı mal veya hizmetin bedelini sahip olduğu mal veya hizmetle geri ödemesidir. Bu sistemi işletmeler, uygulamada; bir taraftan finansman tekniği diğer taraftan da satış tekniği olarak kullanmaktadır. Genelde Takas işlemi; iki kişi arasında yapılan ve her iki tarafın ihtiyaç duyduğu aynı değerdeki mal veya hizmetin karşılıklı olarak değiştirilmesi demektir. Barter sisteminde ise çok sayıda firma, çok sayıda mal veya hizmetle sistem içinde faaliyette bulunmaktadır. Bu sistemde barter organizasyonları bir mal ve hizmet havuzu oluşturmakta ve üyeler kendi mal veya hizmetlerini burada satışa sunmaktadırlar. Yine satmış oldukları mal veya hizmetin bedelini de yine bu havuzdan mal veya hizmet satın alarak tahsil etmektedirler. Böylece satıcının alacağı garanti altına alınmakta ve birebir takas işleminde olduğu gibi malı satan işletme, karşı işletmenin malını almak zorunda kalmamaktadır. Barter Organizasyonları iki istasyonlu takas işlemlerinin getirdiği zorlukları ortadan kaldırmak amacıyla kurulmuşlardır. Barter sisteminde işlem yapmak için öncelikle Barter organizasyonuna üye olmak gerekir. Sisteme üye olmak isteyen işletmeler, barter kuruluşuna üyelik başvurusu yapmakta, başvuruları kabul edilen firmalar Barter organizasyonunun talep ettiği yıllık belirli tutarda dövizi aidat olarak yatırmakta ve Barter kuruluşu ile üyelik sözleşmesi imzalamaktadır. Barter sistemine üye olan işletmeler mal veya hizmet taleplerini Barter kuruluşlarına bildirmekte, barter kuruluşları da internet yoluyla bu arz ve talepleri üye durumunda bulunan diğer işletmelere bildirmektedir. 126 Böylece işletmelerin oluşturduğu bir arz-talep bilgi bankası oluşmakta ve üye firmalar internet vasıtasıyla işletmelerdeki bilgisayarlardan bu bilgi bankasına ulaşmaktadırlar. Bu sistemden yararlanan işletmeler, mal veya hizmet satın alarak ya sisteme borçlanmakta, ya da mal veya hizmet satarak sistemden alacaklı olmaktadırlar. Yalnız burada önemli olan husus; mal veya hizmeti alan işletmenin karşı işletmeye değil, barter organizasyonuna bprçlanmasıdır. Bu nedenle Barter kuruluşları üyelerden teminat göstermelerini istemekte ve bu teminat miktarına göre de bir satın alım limiti açmaktadırlar. Satın alım limitinin ifade ettiği değer, işletmenin hesabındaki alacak miktarı veya banka teminatı olmaktadır. Barter organizasyonları bilgi bankası işlevini görmekte ve gerçekleşen Barter işlemlerinde alıcı ve satıcı firmaların cari hesaplarını tutarak, oluşturduğu Barter havuzunda satıcının alacağını mal veya hizmet satın alarak tahsil etmesini, alıcının borcunu ise kendi mal veya hizmetini bu havuza satarak ödemesini sağlamaktadırlar. Bu çerçevede Barter organizasyonları barter işlemlerinden dolayı alacaklı olan işletmenin cari hesabına ürünün Türk lirası tutarı kadar dövizi alacak, borçlu olan firmanın cari hesabına ise ürünün Türk lirası tutarı kadar dövizi borç yazmaktadır. Barter kuruluşları, bu işlemlerin dökümünü her ay sonunda alıcı ve satıcıya birer hesap ekstresi göndermek suretiyle bildirmektedir. Barter organizasyonları faaliyetlerini düzenledikleri Barter lisans anlaşması çerçevesinde bağımsız olarak çalışan, işletmelerin barter organizasyonuna katılmalarını sağlayan, işletmelerin sistemi kullanmalarına yardımcı olan deneyimli ve yetenekli profesyonel kişiler olan firma danışmanları vasıtasıyla yürütmektedirler.