Bitcoin ve BİST oynaklığın yayılması: Tek ve çok değişkenli GARCH modelleri

Kripto para fikri ilk kez 2009 yılında ortaya çıkmıştır. Bugün 2000'nin üzerinde kripto para dünya piyasasında işlem görmektedir. Kripto para birimleri mevcut takas araçlarından farklı olarak herhangi bir devlet, merkez bankası veya bir otorite tarafından kontrol edilememesi sayesinde oldukça ilgi görmektedir. Finansal olarak Bitcoin'in takas aracı olması, hesap birimi olması, vadeli işlemlerde ödeme aracı olarak kullanılması ve tasarruf aracı olma gibi temel fonksiyonları sağlayan yeni bir araçtır. Bitcoin yeni para sisteminde Türkiye'de alınıp satılmaya, borsalara adapte olmaya başlamıştır. Bu tez çalışmasında gelişen yeni ödeme sistemi Blockchain teknolojisi ile aynı zamanda başlayan Bitcoin'in, elektronik ödeme yöntemlerinin öncelikle Borsa İstanbul hisse senetlerine olan etkisi araştırılmış, sonrasında dünya borsalarını temsilen New York Borsası hisse senetleri üzerinde etkisi merak konusu olması sebebi ile araştırılmaya dahil edilmiştir. Bu etkinin pozitif ve negatif sonuçları ampirik çalışmalar ile karşılaştırılması için oynaklığı ölçülmesinde, ekonometrik modellerden yararlanılmıştır. Çalışmada iddia edilen tezin Bitcoin oynaklık sıçramasının, Türkiye ve Dünya borsası hisse senedi getirilerine farklı etkilerinin olabileceğidir. Bitcoin borsalar üzerinden doğacak riski azaltması yönünden risk aracı, yeni yatırım enstrümanı olması bakımından portföy aracı olarak kullanılabilmektedir. Bildiğimiz kadarıyla Bitcoin ve Borsa İstanbul oynaklık sıçraması üzerine akademik çalışma bulunmamakta ve bu çalışma kullanılan yöntemler yönünden de özgünlük taşımaktadır. Bu yeni para birimi ekonominin geleceğine dair bir perspektif geliştirme amacıyla özgünlük taşımaktadır ve bu çalışma bu konuda yapılacak ileriki çalışmalar için bir öncül çalışma olarak kullanılabilecektir. Bitcoin hareketlerinin Borsa İstanbul hisse senedi getirileri üzerindeki etkisinin ölçülmesinde tek değişkenli GARCH analizi nedensellik testlerinden Cheung Ng (1996) ve Hafner Herwartz (2006) varyansta nedensellik testleri kullanılmıştır. Çok değişkenli model olarak Baba-Engle-Kraft-Kroner Çok Değişkenli ARCH Modeli, Vektör Çok Değişkenli ARCH Modeli ve Dinamik Koşullu Korelasyon Modeli analizi volatilite modellemesi ile karşılıklı olarak değerlendirilmiştir. Cheung Ng (1996) için yapılan analiz sonucuna göre Bitcoin ve Borsa İstanbul endeksi karşılıklı olarak etkileri incelenmiş her bir gecikme için sonuçlara ulaşılmış ve karşılıklı olarak nedensellik bulunamamıştır. Hafner Herwartz (2006) varyansta nedensellik testi ve çok değişkenli GARCH analizi sonuçları'da aynı şekilde Bitcoin ve Borsa İstanbul'da yapılan analiz sonuçları karşılıklı olarak nedensellikleri anlamsız bulunmuştur. Dünya borsasında Bitcoin'in kullanım oranı karşılaştırma amacı ile araştırmaya dahil edilmiş ve dünya borsasını temsilen New York Borsası verisi kullanılmış Borsa İstanbul da kullanılan yöntemler tekrarlanmış ve Borsa İstanbul sonuçlarından farklı olarak Cheung Ng (2006) da ikinci gecikmede anlamlı etki olduğunu göstermiştir. Hafner Herwartz (2006) ve çok değişkenli GARCH analizleri sonucunda Bitcoin'in New York Borsasını anlamlı olarak etkilediği sonucuna ulaşılmış, anlamlı sonuçlar elde edilmiştir. New York Borsası sonuçlarından ise New York Borsasının Bitcoin borsasını etkilediği sonucuna ulaşılabilir.