Parafiskal bir yükümlülük olarak işsizlik sigortası ve uygulaması

işsizlik sigortasının parafiskal bir yükümlülük olarak değerlendirilmesi ve dolayısıyla sosyal güvenlik kapsamında ele alınması, bu çalışmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Bu çerçeveden hareketle, çalışmamızda işsizlik sigortasının nitelikleri, organizasyonu ve finansmanı açısından, parafiskal kurum ve bu kurumun özellikleriyle ilişkilendirilmesi ve bu anlamda kamu maliyesi çatısı altında değerlendirilmesi esas alınmaktadır. Diğer taraftan, işsizlik sigortasının işsizlik olgusuyla olan ilişkisi de önem taşımaktadır. Şöyle ki; İşsizliğin tam anlamı ile ortadan kaldırılması, çok yönlü ekonomik ve mali önlemlere, yatırım - istihdam ilişkisine dönük etkili kararların alınmasına bağlıdır. Bu nedenle ülkeler, işsizliğin sebeplerini gidermek amacıyla ekonominin istihdam kapasitesini genişletici, tasarrufu, yatırımları ve üretim teknolojilerini genişletici, işgücü piyasasına dönük etkin önlemlere yönelik uzun vadeli politikalar ile işsizliğin sonuçlarını giderici, geçici gelir kayıplarını ya da azalışlarını tazmin etme, yeni iş buluncaya ya da yeniden istihdam imkanını verecek olan eğitimi tamamlayıncaya kadar gelir kayıplarını karşılayarak gelir devamlılığı sağlayacak politikaları uygulamak zorundadırlar. Çalışmamızın teorik altyapısını oluşturan I. Ve II. Bölümlerde değinildiği üzere, işsizlik sigortası diğer sosyal güvenlik programlarından nitelik yönünden farklılıklar göstermektedir. Zira güvence altına aldığı işsizlik olgusu, ülke ekonomisindeki işleyişin doğrudan bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Buna karşı getirilen korunma sistemleri de toplumların içinde bulunduğu ekonomik ve sosyal yapıya bağlı olarak değişmeler göstermektedir. Dolayısıyla işsizlik sigortasının ekonomik ve sosyal etkileri, uygulanan programın tüm detaylarıyla ilişki halindedir. Günümüzde işsizlik sigortasını veya buna benzer bir programı uygulayan ülke sayısı 70'e yalandır. Uygulanan programlar detaylı olarak değerlendirildiğinde; Gelişmiş veya gelişmekte olan ülkeler için programların kapsamının, ödenek sürelerinin, ödenek miktarlarının ve finansman konularının öne çıktığı görülmektedir. tG YteSEKÖĞRiTIM KMOLİIV Bununla birlikte, özellikle gelişmiş ülkelerde uygulanan işsizlik yardımları ve diğer destek programlarının daha geniş bir kitleyi koruma şemsiyesi altına aldığı görülmektedir. Yine bu ülkelerde uygulanan işsizlik sigortası programlarına ek olarak, aktif istihdam politikalarının da giderek öne çıktığı vurgulanmalıdır. Bu anlamda, ülkemizde de işsizlik sigortasının uygulamaya geçirilmesi amacıyla birçok proje ele alınmıştır. Ancak, III. Bölümde de ayrıntılı olarak vurgulandığı üzere, bu projelerin uygulamaya geçirilmesi noktasında ya gerekli uzlaşmanın sağlanamaması veyahut ülkenin o dönemdeki ekonomik koşullarının programın uygulanmasına elverişli olmadığı gerekçeleriyle işsizlik sigortası programı uygulamaya konulamamıştır. Bu noktadan hareketle, hazırlanan yasa tasarıları doğrultusunda uygulanan bir finansman modeli de çalışmamızın son bölümünü oluşturmaktadır. Ele alman model çerçevesinde, muhtemel bir işsizlik sigortası programının 1998 yılı gelir - gider dengesi tahmin edilmeye çalışılmış, öngörülen varsayımlar altında programın kaldırılabilir bir finansman yükü olup olmadığı araştırılmıştır. Yapılan tahminler sonucu, var olan prim sistemi dahilinde tahsil edilen prim gelirleriyle en riskli durumu ifade eden düşük prim toplama gücü, yüksek ödenek oram ve azami süre ödenek ödenen bir programın uygulanması durumunda dahi, üçlü finansman sisteminin kendini finanse edebildiği ve pozitif bakiye verdiği belirlenmiştir. Bu itibarla, ortaya çıkan sonuçlar, bu varsayımlar ve en riskli durumda dahi, işsizlik sigortası programının bütçeye olan yükünün makul düzeyde gerçekleşeceğini ortaya koymaktadır. Elbette, işsizlik sigortasının uygulanması, her ülkenin kendine özgü koşullarında değişiklik arz edecektir. Burada önem taşıyan husus, uygulanacak programın popülist bir söylev haline gelmemesi ve buradan hareketle giderek kendini finanse edemeyecek duruma gelip bütçeye ağır bir yük oluşturmamasıdır. Uygulanacak programın esasları kadar, programın uygulanmasının da önem taşıdığı ve iyi bir organizasyona ihtiyaç duyulacağı unutulmamalıdır.