Mükemmeliyetçiliğin problem çözme becerisine etkisinde duygusal zekanın aracı rolü: Turist rehberlerine yönelik bir uygulama

Bu araştırmanın amacı, profesyonel turist rehberlerinin mükemmeliyetçi kişilik özelliklerinin problem çözme becerisi üzerine etkisinde duygusal zekanın aracı etkisinin olup olmadığını test etmektir. Araştırmanın teorik kısmında detaylandırılan mükemmeliyetçilik, problem çözme becerisi ve duygusal zeka etkileşimine dair önermelerin ampirik bazda çözümlenmesi amacıyla, araştırma dahilinde alan araştırması yapılmış ve veriler görüşme/mülakat, doküman inceleme ve anket tekniği kullanılarak toplanmıştır. Böylelikle araştırmada hem nitel hem de nicel yöntemlerden yararlanılmıştır. Hem nitel hem de nicel yöntemlerin birlikte kullanılmasına karma yöntem denilmektedir. Her iki yöntemin kendine özgü avantajları ve dezavantajları bulunmaktadır. Karma yöntem, hem iki yöntemin dezavantajlarını ortadan kaldırmakta hem de avantajlarını birleştirmektedir. Bu nedenle araştırmada karma yöntem tercih edilmiştir. Araştırmanın evrenini rehberler odasına bağlı profesyonel turist rehberleri oluşturmaktadır. Türkiye'de toplam 13 tane rehber odası ve bu odalara kayıtlı 8.195 eylemli turist rehberi bulunmaktadır. Bu araştırma kapsamında 410 profesyonel turist rehberi araştırmaya dahil edilmiş ve anket tekniği kullanılarak araştırma verileri elde edilmiştir. Araştırmada olasılığa dayalı olmayan örnekleme yöntemlerinden kolayda örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Ayrıca araştırmada 12 profesyonel turist rehberi ile görüşme/mülakat yapılmıştır. Katılımcıların belirlenmesi için amaçlı örnekleme yönteminden olan ölçüt örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Elde edilen veriler istatistik programlarına yüklenmiş ve uygun analiz teknikleri kullanılarak analiz edilmiştir. Betimsel ve ilişkisel analizler yapılarak görüşme/mülakat sonucunda elde edilen veriler arasındaki ilişkiler tespit edilmiştir. Bu kapsamda veri analiz stratejisi olarak içerik analizinden yararlanılmıştır. Böylelikle yapılan nitel çalışma ile üç değişken arasındaki ilişkilerin varlığına dair ipuçları bulunmuştur. Aynı zamanda değişkenler arasındaki ilişkide aracılık rolünün olup olmadığı yapısall eşitlik modeli ile ortaya koyulmuştur. Yani nitel çalışma ile elde edilen ipuçları nicel çalışma kapsamında hipotezlere dönüştürülmüş ve aracı etki test edilmiştir. Nitel yöntem çerçevesinde belirlenen ana temalar, alt temalar ve kodlar arasında ilişki olduğu saptanmıştır. Ayrıca yapılan aracılık testi sonucunda mükemmeliyetçilik ile problem çözme becerisi ilişkisinde duygusal zekanın aracı role sahip olduğu ortaya çıkmıştır. Duygusal zekanın aracı rolünü tespit edebilmek için toplam, doğrudan ve dolaylı etkilere bakılmıştır. Analiz sonuçlarına göre toplam etki ile kıyaslandığında doğrudan etki değerinin düştüğü saptanmıştır. Toplam etki ve doğrudan etki arasındaki farka bakıldığında dolaylı etkinin büyüklüğü görünmektedir. Bu bağlamda standartların problem çözme yeteneğine güven, yaklaşma-kaçınma ve kişisel kontrol üzerine etkisinde duygusal zeka aracı etkiye sahiptir. Aynı şekilde çelişkinin problem çözme yeteneğine güven, yaklaşma-kaçınma ve kişisel kontrol üzerine etkisinde de duygusal zeka aracı etkiye sahiptir. Duygusal zekanın mükemmeliyetçilik ve problem çözme becerisi ilişkisinde aracı etkiye sahip olmasına ilişkin yapılması gereken son işlem ise aracı etkinin anlamlı olup olmadığının test edilmesidir. Bunu test etmek için Bootstrapping yöntemi kullanılmıştır. Bootstrapping sonuçlarına göre duygusal zekanın mükemmeliyetçilik ve problem çözme becerisi ilişkisindeki dolaylı etkisinin anlamlı olduğu tespit edilmiştir. Nitel ve nicel analiz sonuçları incelendiğinde belirlenen temalar ve değişkenler arasında bir takım benzerlikler ve farklılıklar olduğu anlaşılmıştır.