Genel üretim giderlerinde yeni bir yaklaşım; Faaliyet esasına dayalı maliyetleme

İşletmeler, üretmiş oldukları mamullerin maliyetlerini hesaplayarak satış fiyatmı belirleyen ve bu yönde toplumun ihtiyaçlarım karşılayan ekonomik birimlerdir. Esas itibariyle, mamul maliyeti, direkt ilk madde ve malzeme, direkt işçilik ve genel üretim giderleri olmak üzere üç ana kalemden oluşmaktadır. Direkt ilk madde ve malzeme ile direkt işçilik giderlerinin üretilen mamullere yüklenmesinde herhangi bir sorunla karşılaşılmazken, endirekt maliyet özelliği gösteren genel üretim giderlerinin mamul ya da mamul gruplarına yüklenmesinde, bir takım dağıtan anahtarlarının kullanılması zorunlu olmaktadır. Aynı zamanda, genel üretim giderlerinin dönem içinde düzensiz bir seyir göstermesi, onların bütçelenmiş oranlarla maliyetlere yansıtılmasını ve esnek bütçeler yardımıyla da izlenmesini gerektirdiğinden, genel üretim giderlerinin içeriği ve dağıtım şekli maliyet muhasebesinde önemli bir yer tutmuştur. Genel üretim giderlerinin, klasik yaklaşımlarla bir takım dağıtan anahtarları kullanılarak dağıtılması uzun yular boyunca süregelmiş, fakat teknolojik ilerlemelerin etkisiyle genel üretim giderlerinin oldukça yüksek düzeyde gerçekleşerek öneminin artması, klasik sistemlerin sağlamış oldukları sonuçlardan kuşku duyulmasına neden olmuştur. Çünkü, direkt işçilik giderleri veya saatleri, genel üretim giderlerinin üretim maliyeti içindeki oranının önemli miktarda artmasıyla, uygun bir dağıtım anahtarı olarak kullanılmasının doğru sonuçlar vermediği ve yöneticilerin sağlanan maliyet bilgilerinden hoşnut olmadığı görülmüştür. Bu nedenle, işletme yöneticileri, daha doğru mamul maliyetlerinin belirlenmesini sağlayan yeni yaklaşımlara yönelmeye başlamışlardır. Genel üretim giderlerinin üretilen mamullere yüklenmesinde yeni bir yaklaşım olan Faaliyet Esasına Dayalı Maliyetleme, daha sağlıklı ve doğru bir şekilde maliyetlerin tespitini ve işletmenin geleceği ile ilgili stratejik kararların alınmasını sağlamaktadır. Bu yaklaşımda, maliyetler, klasik sistemlerde olduğu gibi direkt işçilik gideri veya saati esas alınarak dağıtım işlemi yapılmamaktadır. Burada, 'faaliyetler' esas alınmakta ve mamullerin kaynakları tükettiği değil, 'faaliyetlerin kaynakları tükettiği, mamullerin de faaliyetleri tükettiği' varsayılmaktadır. Bunun için dağıtımda önemli bir rol oynayacak maliyet grupları oluşturulmakta ve maliyetler, çoklu faaliyet ölçütleri kullanılarak maliyet gruplarından mamullere yüklenmektedir. Bu yeni yaklaşımın, işletmeler için oldukça değerli ekonomik bilgiler sağlaması, etkilerinin yönetim anlayışına kadar uzanmasına neden olmuş ve bu yaklaşımın uygulandığı işletmelerde yeni bir Faaliyet Esasma Dayalı Yönetim sisteminden söz edilmeye başlanmıştır. Bu yeni yönetim sistemi, faaliyet esasma dayalı maliyetlemeden elde ettiği verileri, yani FEDM bilgisini kullanmak suretiyle müşteri karlılığı, işgücü kullanımı, dağıtım kanalları ve diğer yönetim sorunları gibi konularda değerlendirmelerin yapılmasında ve kararların ahnmasmda yöneticilere yardımcı olmaktadır. Bu yönüyle FEDM, bir organizasyonda üretilmekte olan mamul ya da mamul gruplarının maliyet ve karlılık yapısmı gösteren bir bilgi sistemi olarak tanımlanmaktadır. Ayrıca, bu yaklaşım, çeşitli düzeylerde yapılan hesaplamalarla yönetime önemli veriler sağlamaktadır. Basit, kapasite ve staratejik FEDM yöntemleri, bu konularda ihtiyaca cevap veren en uygun genel üretim giderleri dağıtım teknikleridir. Bunun yanında, FEDM nin avantajları yanında bir takım eksiklikleri de bulunmaktadır. Bu eksiklikleri ifade etmek için Böhlmsel Faaliyet Esasma Dayalı maliyetleme olarak adlandırılan bir teknik, FEDM mantığından türemiş ve ortaya çıkmıştır. n