Aile işletmelerinin anayasa oluşturma ve kurumsallaşma çalışmalarında makro ve mikro bağlamsal unsurların rolü: Örnek olaylar

Aile işletmeleri günümüzün en önemli örgütsel formlarından bir tanesidir. Bu temel örgütsel formlarla ilgili olarak gelişmekte olan ülkelerde yoğun olarak yaşanan en önemli sorunlardan bir tanesi bu formların süreklilikleridir. Özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde aile işletmelerinin sürekliliklerinin sağlanmasında önemli sorunlar yaşanmakta, bu sorunları aşma yönünde etkili yapı ve sistemler ortaya koyamayarak başarısız olan işletmelerin yaşam ömürleri ise çok kısa olmaktadır. Bu çerçevede aile işletmelerinin kurumsallaşması ve bir kurumsallaşma mekanizması olan aile işletmesi anayasasının oluşturulmasına yönelik çalışmaların yapılması önemli bir gereklilik olarak görülebilmektedir. Bahsedilen bu gereklilikten yola çıkarak bu araştırma, hem makro kurumsal bağlamın hem de firmaya özgü örgütsel bağlamın aile işletmelerinin kurumsallaşma çalışmalarını ve bir kurumsallaşma mekanizması olan aile işletmesi anayasası oluşturulmasıyla kurumsallaşma çalışmalarıyla ve aile işletmesi anayasasına biçilen rolleri nasıl etkilediklerine bir dizi argüman üretmek amacıyla yapılmıştır. Bu amaç çerçevesinde araştırma nitel bir araştırma olarak tasarlanmış, araştırma deseni olarak da çoklu örnek olay çalışması şeklinde kurgulanmıştır. Araştırmada ifade edilen odak çerçevesinde ihtiyaç duyulan verilerin toplanmasında mülakat tekniği kullanılmıştır. Çoklu örnek olay incelemesinin gerçekleştirildiği işletmeler ve bu işletmelerde mülakat yapılan kişiler kasti örneklem tekniğiyle belirlenmiştir. Bu kapsamda üç işletme incelemeye alınmış bu işletmelere sahip aile üyeleri arasından toplam beş kişiyle mülakat yapılmıştır. Mülakat tekniği ile toplanan bu verilere ek olarak araştırmada hem çoklu örnek olay incelemesinin yapıldığı işletmelere hem de Türkiye'deki farklı aile işletmelerine ait araştırma odağıyla ilgili veri niteliği taşıyan dokümanlarda araştırmada kullanılan ikincil verileri oluşturmuştur. Bu veri setleri doküman analizi yapılarak analiz edilmiştir. Doküman analizi yapılırken ilk olarak araştırma soruları temelinde şekillendirilen 'oluşturmalar' baz alınarak 'kodlar' belirlenmiştir. Bu kodlar baz alınarak mülakatlar başta olmak üzere ikincil verilerden hareketle oluşturulan dokümanlar analiz edilmiştir. Analizler sonucunda nitel bir araştırmanın doğal bir çıktısı olarak çıkarımlar oluşturulmuştur. Araştırmada oluşturulan çıkarımlar ilk olarak devletin alıcı, satıcı ve fon sağlayıcı olarak etkin rol oynadığı ekosistemlerde kurumsallaşmanın doğal bir sonucu olan kişilerden bağımsız yapı ve sistemlerin inşa edilmesini zorlaştırdığını ima etmektedir. Çıkarımların eğitim kurumuyla ilgili iması ise, eğitim kurumuna olan güvenin düşük olduğu eko sistemlerde, kurumsallaşma ve aile işletmesi anayasası oluşturmaya ilişkin çalışmaların bahsedilen güven düşüklüğünün ortaya çıkaracağı olası riskleri minimize etme yönünde ilerlediği şeklindedir. Kredi temelli finansal sistemlerin işler olduğu ve kurumların politik bir karakter taşıdığı durumlarında kurumsallaşma çalışmalarını zorlaştırdığı yönündeki işaretler önermelerin diğer önemli bir imasıdır. Önermelerin, informal kurumlar olan kültür ve ideolojiyle örgütsel bağlama özgü özellikler olarak kabul edilen öykünme alışkanlığıyla uluslararası ortaklıklar kurma geleneğinin de hem kurumsallaşma çalışmalarını ve başarısını hem de aile işletmesi anayasasını oluşturmayı farklı yönler temelinde etkilediği yönünde önemli imaları bulunmaktadır. Ayrıca, oluşturulan önermeler makro kurumsal bağlama yönelik ayırt edici özelliklerin hem kurumsallaşma çalışmaları sonucunda inşa edilen yapı ve sistemlerin, hem de aile işletmesi anayasasının fonksiyonuna yönelik beklentileri de önemli oranda etkilediğine dair ciddi imalarda bulunmaktadır.