Özel emeklilik fonları; Sermaye piyasası üzerine muhtemel etkileri ve bir özel emeklilik fon modeli

Özel emeklilik fonları, bireylere çalısma hayatlarında ilave tasarruf yaparak emeklilik dönemlerindeki hayat standardını artırma olanagı saglayankurumsal yapılardır. Ortaya çıkısı 1800'lü yılların sonuna dayanan, ancak asılgündeme gelisi 1980'li yıllarda olan bu fonlar, mevcut sosyal güvenlik sistemleri krizde olan veya krize sürüklenen ülkeler açısından bir kurtulusyolu olarak sosyal güvenlik sistemlerine dahil edilmistir. Halen dünyadaki pek çok ülke bu kurulusları sistemlerine katmak için çalısma içerisindedir. Gelismis OECD ülkelerinde yaslanan nüfusun ekonomiye olan maliyetinihafifletmek ve mevcut çalısanlarına gelecekte daha rahat bir emeklilikolanagı sağlam ak amacını güden özel emeklilik fonu uygulamalarınıngelismekte olan ülkelerde uygulanmak istenmesinin temel nedeni ise daha farklıdır. Bazı ülkeler, tasarruf oranlarını artırıp sermaye piyasalarına daha fazla kaynak transferi sağlam ayı ve böylelikle ekonomik kalkınmasına hızkazandırmayı amaçlarken bazı ülkeler mevcut kamu sosyal güvenlik sistemlerine yapılan politik müdahalelere son verebilmek amacını gütmektedir. Nedeni her ne olursa olsun, kabul edilen gerçek bu kuruluslarınpek çok açıdan sisteme katkısının olacagıdır. Özel emeklilik fonlarının çok farklı uygulama biçimleri mevcuttur. Bu fonları kendi sosyal güvenlik sistemine katma kararında olan ülkeler kendikosullarına en uygun modeli uygulamak amacıyla yogun çalısmalaryapmıslar ve yapmaktadırlar. Bazı ülkeler, kamu emeklilik planlarınısistemden tamamen çıkartıp, yerine özel emeklilik fonlarını koyarak, mevcut kamu yükümlülüklerini de bu kuruluslara devrederken, çogunlugunda mevcut kamu emeklilik planlarını tamamlayıcı olarak özel emeklilik fonları sisteme dahil edilmektedir. Türkiye'de ikinci alternatifi seçen ülkeler arasındadır.286Türkiye gibi sermaye piyasası henüz gelisim asamasında olan ülkeler açısından özel emeklilik fonlarının kendilerinden beklenen faydalarısağlam aları bazı kosulların varlıgına bağlıdır. Bu kosullar, istikrarlı bir ekonomi, sistemi kurmada ve uygulamada kararlı bir yönetim, taahhütlerini yerine getirebilecek güçte, etkin çalısan bir bankacılık ve sigorta sektörü ve iyi olusturulmus bir yasal çerçeve ve etkin denetim olarak sıralanabilir. Bukosulların saglanmasının özel emeklilik sisteminin basarılı olması için yeterliolacagı kabul edilmektedir. Kuskusuz özel emeklilik fonlarının özellikle sermaye piyasalarının gelisimine yapacagı katkı için belirli bir sürenin geçmesi gereklidir. Sistemin düzenlenme biçimiyle dogrudan baglantılı olan bu sürenin uzunlugu ülkeden ülkeye farklılık arz eder. Farklılık arz etmeyendurum sudur ki belirli bir sermaye birikimine ulasmadan kurumsal yatırımcı olarak özel emeklilik fonlarının sermaye piyasalarını etkileyebilmesi ve bu piyasalarda derinlik yaratabilmesi mümkün degildir. Özel emeklilik fonlarının uzun vadede nasıl sonuçlar doguracagı tam olarak bilinemezse de su ana kadarki uygulamalar bu kurulusların basarılıolduklarını ortaya koymaktadır. Nitekim pek çok OECD ülkesinde ve Latin Amerika'daki uygulamalar bu sonucu destekler niteliktedir. Mevcut kosullarındevam etmesi varsayımı altında gelecek dönemlerde de bu basarının devam edecegi öngörülmektedir.