Bilgisayar destekli malzeme ihtiyaç planlama sistemi ve uygulaması

Üretim sistemleri alanında uzun dönemli bir enformasyon ve otomasyon stratejisi saptamamış şirketlerin gelecekte var olma şansım yitirdiklerini söylemek için fazla uzak görüşlü olmak gerekmiyor. Hatta bu yok oluş tarihini 1992 diye belirlemek de olası. Üretim ortamında çalışanlar 'Değişme'nin değişmez kural olduğunu bilirler. Murphy'nin ünlü kanunlarını imalat sektöründeki deneyimlerine dayandırdığı söylenir. Sürekli değişen bir ortamda fiziksel gerçeği an be an yansıtan ve yeni duruma göre olası sonuçları önceden gösterebilen bilgi sistemleri başarılı bir yönetimin en önemli rekabet silahı olmaktadır. Gelişmiş ülkelerde üretim teknolojileri önemli bir değişimden geçmektedir. Üretimde büyük bir hızla bilgisayar teknolojisine dayalı maki- nalar ve sistemler işlerliğe konulmaktadır. Bir ürünün tasarımından, planlamasına, üretimine ve satışına kadar uzanan değer zincirinin tümünün artık gözden geçirilmesi ve modernleştirilmesi söz konusudur. İşletme yöneticileri, ellerinde bulunan kıt kaynakları en iyi şekilde kullanmak, bu kaynakları etkin ve yararlı yatırımlara dönüştürmek, ileriye dönük plan ve programlarını hazırlamak üzere yönetim tekniklerine başvurmalıdırlar. Özellikle ticari kuruluşlardan daha farklı ve karmaşık yapısı olan sanayi işletmelerinde yöneticilerin başarısı teknolojik gelişmelerden yararlanma derecesine ve bu konuda geliştirilen tüm teknik ve yöntemlerden yararlanma derecesine ve bu konuda geliştirilen tüm teknik ve yöntemlerden yararlanma konusundaki girişimine ve değişen koşullara göre kendilerini yeni- liyebilmelerine bağlıdır. Bilindiği üzere, Üretim Yönetimi, bir işletmenin elinde bulunan malzeme, makina ve insan gücü kaynaklarının belirli miktarlardaki mamulün istenilen kalitede, istenilen zamanda ve mümkün olan en düşük maliyetle üretiminin sağlanarak bir araya getirilmesi ile ilgilidir. Ekonominin temel taşı olan üretimin verimliliğini arttırmak için insan gücü, sermaye, makine ve malzeme gibi kıt kaynakların istenilen zamanda ve yerde, istenilen miktarda bulundurulması ve kaynak israfının minimum seviyeye düşürülmesi önem kazanmaktadır. Stok yönetiminde en önemli konu üretim planı ile satış tahminleri arasında dengenin sağlanması ve stok seviyelerinin asgari düzeyde tutulmasıdır. Stok kontrol sistemi olarak ilk akla gelen stokların önceden saptanan düzeye indiği zaman siparişlerinin verilmesi esasına dayanır. Ancak malzemeler için sipariş seviyesinin belirlenmesi, mamul taleplerine bağımlı olduğundan son derece zordur. Malzeme Gereksinme Planlaması MRP ile önceden mamul için gerekli hammadde, malzeme ve parçaların miktarları belirlenerek üretim programına göre siparişlerinin verileceği zaman ve brüt miktarlar belirlenir. Eldeki mevcut malzemeler bekleyen iş emirleri dikkate alınarak net ihtiyaçlara dönüştürülür. Ancak uygulamada farklı büyüklükte, farklı organizasyon yapısına ve farklı bilgi akışına sahip işletmelerin her birine çözüm getirmek amacıyla mutlak ve tek modelin geçerliliği söz konusu olamaz. Bu nedenle, sistemin analiz edilerek problemlerin ve ihtiyaçların belirlenmesi çalışmanın başlangıç noktasını oluşturmaktadır. Bu çalışmanın sonucunda malzeme ihtiyaçlarının müşteri siparişlerine göre ya da üretim planına göre alınarak alternatif raporlar üretilmesi ve bilgisayar desteğinde alınan bu raporların işletmenin finansal durumu da dikkate alınarak değerlendirilmesi sonucunda en uygun kararlar alınabilecektir. Belirli bir ekonomik değere sahip malzemelerin hareketlerinin izlenmesi ve en uygun şekilde kullanılmasını sağlamak için bilgisayar desteğinden yararlanarak yapılan malzeme yönetimi bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Bu çalışmada bilgisayar desteğinde yapılan malzeme yönetim sisteminin ana hatları işlenmiş ve tasarlanan düşünceler aktarılmıştır.- v - Bu sistemin amacı; müşteri servisi ile birlikte satış potansiyelinin arttırılması, envanter düzeylerini ve maliyetlerini azaltmak, üretim işlemlerinin verimliliğini arttırmak ve üretim planını değiştirme esnekliği kazandırılarak bilgisayar desteğinde alternatif raporlar üretmek ve bu raporlar doğrultusunda uygulanabilir kararlara gidebilmektir. Öncelikle işletmede sistem analizi çalışması yapılarak mevcut sistem incelenmiş ve gereksinimler belirlenmiştir. Sadece muhasebe ve bordro uygulamalarının bir bilgisayarda yapıldığı bu işletmede istenen raporlama sisteminin üretilebilmesi için 3 terminalli bir bilgisayar sistemi önerilmiş ve stok uygulamaları bu sistem üzerine uyarlanmıştır. Stok örgütlenmesinin başlangıç noktasını ise stok kodlama sistemi oluşturmuş ve veri tabanı bunun üzerine kurulmuştur. Ayrıca malzemelerin hareket kodlarının kullanılmasıyla maliyet yerlerine göre akışı sağlanmıştır. Programda fiş girişlerine yönelik kullanılan başlıca seçenekler; 1. Verilen Malzeme Siparişlerinin Girişi 2. Malzeme Girişleri 3. Malzeme İadeleri 4. imalat Malzeme Çıkışı 5. Alınan Mamul Siparişlerinin Girişi 6. Mamul Çıkışı 7. Mamul İadeleri- VI - Malzeme gereksinimlerinin çıkarılması ile ilgili seçenekler; 1. Mamul Ağacının Tanımı 2. Mamul Ağacı Listesi 3. Üretim Planının Girişi 4. Malzeme Gereksinim Hesabı 5. Malzeme Gereksinim Listesi Mamulün yapısı tanımlanırken birim mamulde kullanılan hammadde ve malzemelerin birim miktarları ve birim maliyetleri tanımlanarak aynı zamanda mamulün maliyetinin oluşturulması amaçlanmıştır. Üretim girişleri sadece gerçek üretimlere yönelik olarak düşünülmemiş olup aşağıda verilen amaçlara yönelik olarak yapılabilir. 1. Önceden planlanan üretime göre girişler yapılabilir ve bu plan doğrultusunda malzeme ihtiyaçları belirlenebilir ve bütçe eme ile aralarından seçim yapılabilir. 2. tş emirleri girilerek yapılması gereken gerçek üretime yönelik malzeme gereksinimi saptanır ve alınan malzeme gereksinimlerinin am bardan çekilmesi sağlanabilir. 3. Satışları gerçekleşen mamullerde kullanılmış malzemelerin listesi ve maliyetlerinin alınmasına yönelik girişler yapılabilir. Ancak üretim girişlerinin yapıldığı bu dosyaların kullanım amacına yönelik olarak değişken dosya isimlerinde depolanması sağlanmıştır.- vn Böylece gerçek üretim öncesi, üretim aşamasında veya üretim sonrasında sistemden malzeme gereksinimlerine yönelik bilgi alınabilmesi tasarlanmıştır. Yöneticilerin de bu bilgiler doğrultusunda daha rasyonel kararlar verebilmesi amaçlanmıştır. Malzeme yönetim sisteminin girdilerini Mamul ağacı bilgileri, Üretim Planı ve Stok durum bilgileri oluşturur. 1. Mamul Ağacı Bilgileri Mamulü üretebilmek için kullanılan tüm parça, malzeme ve yarışmamulleri ve bunların miktarları ile birim maliyetlerini içerir. Mamulün yapısını oluşturan mamul ağacı bilgileri, Malzeme Yönetim Sistemi veri yapısının ana dosyasını oluşturur. Mamul maliyetlerinin oluşturulması ve Üretim Planına göre belirlenecek malzeme ihtiyaçları, mamul ağacı dosyasında tanımlanan bilgilere bağımlıdır. 2. Üretim Planı Bilgileri Malzeme ihtiyaç sürecini çalıştıran bu mekanizmada müşteri siparişleri ve/veya talep tahminine dayanan planlanan üretim bilgilerinin oluşturduğu ana plandır. Bu plan pazarlama ve imalat fonksiyonları arasındaki ilişkiyi belirler. Bu plan üzerinde yapılacak değişikliklerle malzeme ihtiyaç sistemine esneklik ve dinamiklik kazandırılabilir. 3. Stok Durura Bilgileri Malzeme, yarışmamul ve mamul stok seviyeleri hakkında güncel bilgilerdir. Tüm stok girdi ve çıktıları bu dosya üzerinde güncel durumdadır. Envanter giriş ve çıkış fişlerinin güncel olarak işlenmesiyle fiili envanter seviyelerinin bulunduğu bilgilerdir. Malzeme gereksinim miktarların doğruluğu, güncel mevcut malzeme miktarlarının doğruluğuna bağlıdır. Bu nedenle, malzeme, yarışmamul ve mamul ambar giriş ve çıkışlarının düzenli bir şekilde girilmesi ve stok dosyalarının güncel tutulması Malzeme Yönetim Sisteminin ön koşuludur. Bu sistemin çıktıları, üç ana kategoride alınabilen alternatif raporlar ile özetlenebilir. 1. Üretim Planı Raporları Görülen müşteri siparişlerinin ve 'talep tahminlerinin bilgisayar desteğinde sorgulama yöntemiyle sipariş tarihleri veya mamul kod sırasın da alınan listelerdir. Üretim programı hazırlanırken üretim kapasitesi ve mevcut mamul miktarları dikkate alınarak üretim programı ve iş emirleri bu liste yardımı ile hazırlanabilir. Ayrıca planlanan üretimlerin belirli dönemlerde fiili üretimler ile karşılaştırılması sağlanır. Düzensizlikle rin belirlenerek önlemlerinin alınması sağlanır. 2. Stok Durum Raporları Hammadde, yardımcı madde, yarışmamul ve mamul seviyelerinin fiili durumları minimum veya maksimum seviyeleri dikkate alınarak elde edilen raporlardır. Ayrıca gerçekleşen stok hareketlerinin sorgulama yöntemiyle bilgisayar desteğinde alınabilen çok amaçlı raporlardır. Böylece üretim sistemi içinde fiili olarak gerçekleşmiş performans bilgileri alınabildiği gibi maliyetlerin muhasebeleştirilmesini sağlayan raporlar alınabilir. Sonuç olarak bilgisayar desteğinde malzeme yönetim sisteminin kullanılmasıyla elde edilen yararlar şunlardır: - IX 1. Malzeme Yönetim Sisteminde müşteri siparişleri ve/veya talep tahminleri yoluyla belirlenen brüt ihtiyaçlar ve eldeki stok miktarları ve emniyet seviyesi dikkate alınarak net malzeme ihtiyaçları belirlenir. 2. Malzemelerin istenilen zamanda işletmede olmasını sağlayarak üretimde atıl zamanın azaltılması ve üretim verimliliğinin artırılması sağlanır. 4. Hammadde seviyeleri minimum düzeyde tutularak stok maliyetleri azaltılır, stoklara yatırılmış sermaye tasarrufu işletmenin diğer amaçlarında kullanılarak sermaye verimliliği artırılır. 5. Müşteri siparişlerine ve talep tahminlerine bağımlı olan malzeme ihtiyaçları için hazırlanmış üretim planının değiştirilebilme esnekliği ile alternatif raporlar üretilebilir. Bunların arasından günün işletme koşullarına en uygun ve uygulanabilir alternatifin karar verici tarafından seçimi sağlanır. Bu sistemin başarısı yöneticilerin vereceği kararlara son derece bağlıdır. Bu kararların başarısı ise sistemden alınan bilgilere bağlı olacaktır. Bu bilgiler ise sadece malzemeler ile ilgili veri tabanı olarak sınırlandırılamaz. Malzeme yönetimini üretim yönetiminden hatta işletmenin pazarlama, finans ve personel yönetiminden soyutlayanlayız. Çünkü bu birimler birbirlerini etkilemekte, bir sistemin çıktısı diğer sistemin girdisini oluşturmaktadır. Bu nedenle sisteme çözüm ararken sistem yaklaşımı kullanılarak işletmeye bir bütün olarak bakılması, alt birimler arasındaki ara kesitlerin belirlenmesi ve bütünleşik çözüm aranma düşüncesi bu konuda çalışanlara temel oluşturmalıdır.