Banka çalışanlarının tükenmişlik düzeylerinin iş doyumu, rol çatışması, rol belirsizliği ve bazı bireysel özelliklere göre incelenmesi

Bu araştırmada banka çalışanlarında gözlenen tükenmişliğini; çalışanların iş doyumu, rol çatışması, rol belirsizliği ve bazı bireysel özelliklerin ne düzeyde etkilediği sorusuna yanıt aranmıştır. Araştırmada, duygusal tükenmişlik, duyarsızlaşma ve kişisel basan olmak üzere üç boyutta incelenen tükenmişlik düzeyini; iş doyumu, rol çatışması ve rol belirsizliği kontrol altına alındığında, cinsiyet, medeni durum, yaş, eğitim düzeyi, çalışılan örgüt birimi, hizmet süresi, statü, gelir, iş yoğunluğu, iş arkadaşlarıyla olan ilişki ve karar verme mekanizmasına katılım gibi bağımsız değişkenlerin ne ölçüde etkilediği incelenmiştir. Çalışmada bağımsız değişkenler arasında yer alan iş doyumu, rol çatışması ve rol belirsizliği kontrol altına alınmıştır. Araştırma kapsamını altı kamu bankasının genel müdürlük birimleri ve onların merkez şubelerinde hizmet veren, banka çalışanları oluşturmuştur. Araştırmaya gönüllülük esasına göre 1079 kişi katılmış, ölçeklerden 50'si geri gelmediği, 30'u da yetersiz bilgi nedeniyle değerlendirmeye alınmamıştır. Verilerin analizi 999 kişiden elde edilen bilgiler üzerinden yapılmıştır. Araştırma verilerinin elde edilmesinde, bağımlı değişkene ilişkin verileri toplamada 'Maslach Tükenmişlik ölçeği' kullanılmıştır. Bağımsız değişkenlere ilişkin verilerin toplanmasında ise, çalışanların iş doyumlarını belirlemek için 'Minnesota Doyum ölçeği'; rol çatışması ve rol belirsizliği için ''Rol Çatışması ve Rol Belirsizliği Ölçeği'; bireylerin özlük bilgilerini toplamak içinse araştırmacı tarafından geliştirilen 'Kişisel Bilgi Formu' kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin istatistiksel çözümlemeleri için 'SPPS' paket programının 10.0 sürümü kullanılmıştır. Bağımsız değişkenlerle ilgili alt seçenekler arasında yapılan gruplar arası karşılaştırmalarda yanıltıcı sonuçlara varma olasılığını önlemek amacıyla her değişkenle ilgili bulunan seçeneklerin işaretlenme sıklığına bakılmış ve istatistiksel analiz bakımından yeterli frekansta olmayan alt gruplar, uygun olanIll hallerde diğer grupla birleştirilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde kovaryans analizi 'ANCOVA' ve Bonferroni yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada hata payı üst sının 0.05 olarak kabul edilmiştir. Araştırmada verilerin analizi sonucu elde edilen bulgular; duygusal tükenmişlik, duyarsızlaşma ve kişisel basan olmak üzere üç temel başlık halinde ve bağımsız değişken sırasına göre ayrı başlıklar altında sunulmuştur. Buna göre, araştırmadan elde edilen sonuçlar, genel olarak aşağıda verilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, çalışanların tükenmişlik düzeyleri, bireysel özelliklerden değişik derecelerde etkilenmektedir. Araştırmada, kovaryans değişken olarak incelenen iş doyumu, rol belirsizliği ve rol çatışması kontrol edildiğinde çalışanların cinsiyet, hizmet süresi, statü, iş yoğunluğu ve iş arkadaşları ile olan ilişkilerinin duygusal tükenmişlik düzeyini tahmin etmeye katkısının anlamlı olduğu görülmüştür. Ancak, medeni durum, yaş, eğitim düzeyi, çalışılan örgüt birimi, gelir ve karar verme mekanizmasına katılımın duygusal tükenmişlik düzeyini tahmin etmeye katkısının anlamlı olmadığı ortaya çıkmıştır. Duyarsızlaşma değişkenine göre bulgular, kovaryans değişkenler kontrol edildiğinde çalışanların cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, çalışılan örgüt birimi, hizmet süresi, statü, iş yoğunluğu ve karar verme mekanizmasına katılımın duyarsızlaşma düzeyini tahmin etmeye katkısının anlamlı olduğunu göstermiştir. Diğer taraftan, medeni durum, gelir ve iş arkadaşları ile olan ilişkilerinin duyarsızlaşma düzeyini tahmin etmeye katkısının anlamlı olmadığı saptanmıştır. Kişisel basan açısından incelendiğinde ise, cinsiyet, yaş, çalışılan örgüt birimi, hizmet süresi, statü, iş yoğunluğu, iş arkadaşları ile olan ilişkileri ve karar verme mekanizmasına katılımın çalışanların kişisel basarı düzeyini tahmin etmeye katkısının anlamlı olduğu görülmüştür. Ancak duyarsızlaşma değişkeniyle ilgili sonuçlarda olduğu gibi medeni durum, eğitim düzeyi ve gelirin kişisel basarı düzeyini tahmin etmeye katkısı anlamlı olmamıştır. IV Araştırma bulguları, tükenmişlik üzerine daha önce yapılan çalışmaların bulgularıyla birlikte tartışılıp yorumlanmış ve bulgular doğrultusunda geleceğe yönelik önerilerde bulunulmuştur.