Camels notlama sistemi Türk mevduat bankaları için bir model önerisi

1980'lerden sonra tüm dünyada bankacılık sistemleri yüklendikleri risklerin çeşitlenmesi ve artması dolayısı ile daha sık olarak krizlerle karşılaşmışlardır. Bankacılık sektöründe yaşanan bir kriz; bankaların krediler sisteminin temeli olmaları, faiz oranlan ve para arzı gibi değişkenler vasıtası ile tüm ekonomiyi bunalıma doğru sürükler. Türk ekonomisinin de son yıllarda karşılaştığı en önemli sorunlardan bir tanesi başarısızlığa uğrayan bankalardır ve Türk ekonomisine olan maliyetleri her geçen gün artmaktadır. Diğer sektörlerden farklı olarak, tüm ülkelerdeki bankacılık sistemleri kamu otoriteleri tarafından çok sıkı bir şekilde kontrol altmda tutulmaktadırlar. Bu kontrol, yerinde denetim ve uzaktan gözetim sistemleri vasıtası ile uygulanmaktadır. Türkiye'deki gözetim ve denetim sistemleri 1999'da BDDK'nın kurulması ile tek bir çatı altında toplanarak daha etkin bir hale getirilmiştir. Notlama, genel olarak, firmaların yükümlülüklerini zamanında ve tam olarak yerine getirip getiremeyecekleri hakkında fikir verir. Notlamamn bankaların gözetim ve denetimi amacıyla kamu kurumları tarafından kullanılması ise 1979'da ABD'de geliştirilen UFIRS ile başlamış, daha sonra diğer ülkeler tarafından da benimsenmiş ve uygulanmıştır. Bankaların en önemli altı boyutunu tanımlayan faktörlerin bileşiminin kısaltması olan CAMELS notlama sistemi, bankalardaki denetim ihtiyaçlarının belirlenmesinde kullanılan bir notlama sistemidir. Bu faktörler; sermaye yeterliliği, aktif kalitesi, yönetim kalitesi, kazanç seviyesi, likidite yeterliliği ve piyasa riski duyarlılığıdır. Bu faktörler içerisinde yönetim kalitesi bileşeni genel olarak en önemli değerlendirme kriteri olarak kabul edilmektedir. Her faktör nicel ve nitel analiz araçları ile yasal açıdan değerlendirilmektedir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda bankaya hem her bir bileşen için hem de toplam performans puanı olarak l ile 5 arasında bir not verilmektedir. 1 en güçlü performansa ve en düşük denetim ihtiyacı olan bankalara atanır. 5 ise en zayıf performansa dolayısıyla en yüksek derecede denetim ihtiyacı gösteren bankalara verilir. Öte taraftan, bankaları notlayan pek çok sayıdaki notlama kurumlannın analiz metotlarının da CAMELS notlama sisteminden esinlendiği görülmüştür. Benzerlik hem değerlendirilen faktörler açısından hem de verilen not sistemleri açısından geçerlidir. Bu çalışmada, Türkiye'de faaliyet gösteren mevduat bankaları, CAMEL bileşenlerini ifade eden 30 adet seçilmiş finansal oran yardımıyla değerlendirilmeye çalışılmıştır. Tüm bankalar içerisinde iyi ve kötü olanları saptayabilmek için BORDA sıralama metodu kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan veriler, 1997 ile 1999 yıllan arasını IXkapsayan, her yıl TBB tarafından yayınlanan, kamuya açık ve denetimden geçmişş standart finansal tablolardan derlenmiştir. Yapılan sıralama sonuçlarına göre, bankalar 4 farklı gruba ayrılabilir. Grup 1 'de mali yapılan sağlam, karlılıkları yüksek ve daha likit bankalar yer almışlardır. Bu gruba giren bankaların çoğu yabancı kökenli bankalardır. Grup 2 'de orta ve büyük ölçekli, iş yaşamındaki dalgalanmalar karşısında birinci gruptakilere göre daha az dayanma kapasitesine sahip yerli bankalar yer almışlardır. Grup 3 'de küçük ölçekli ve mali yapısı iyi olmayan bankalar ile fona devredilen bankalar bulunmaktadır. Son grupta ise, mali yapılan en kötü bankalar yer almışlardır. Kamu bankalarının tamamı bu grupta yer almışlardır. 1998'den itibaren fona devredilen bankalann tamamı ise 3. veya 4. grupta yer almışlardır. Aynca, bu modelin başansızlığa uğrayan bankalan daha önceden tahmin etmede başarılı bir araç olarak kullanılıp kullanılamayacağı da araştınlmıştır. Sürekli olarak ve kısa sürelerle uygulanması durumunda, bankalann finansal yapılanndaki bozulmanın işaretlerinin görülebildiği bir model olduğu ileri sürülebilir.