Kurumsal sosyal sorumluluk bağlamında çevresel faaliyet raporlaması: BİST 100 Endeksinde yer alan şirketler üzerinde bir içerik analizi

Üretim; insan ihtiyaçlarını karşılamak için emek, sermaye, çevre olmak üzere bir takım üretim faktörlerinin girişimci önderliğinde bir araya getirilmesi ile oluşturulan bir süreçtir. Üretim faaliyeti gerçekleştirilirken çevre ya ürünün içerisinde doğrudan bulundurulan bir unsur ya da şekillendirilmesi gereken bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Çevresel unsurlar kendini yenileyebilmektedir. Üretimin bir parçası olan çevresel unsurların kendini yenileyebilmesi için gerekli olan zaman diliminin sağlanması gerekmektedir. Üretimin sürekliliği için bu kaçınılmazdır. Şirketlerin çevreyi takip edilmesi gereken bir unsur olarak görmesi ve bilgi sistemlerinde çevreye yönelik kayıt sistemlerinin bulunması gerekmektedir. Bu ihtiyaç muhasebede 'Çevre Muhasebesi' olarak adlandırılan yeni bir muhasebe dalının oluşmasına neden olmuştur. Çevre Muhasebesi uygulamaları ile tabiata çevresel unsurlara yönelik belgeleme, kayıt etme, sınıflandırma ve raporlama faaliyetleri gerçekleştirilmektedir. İşletmeler üretim faaliyetlerini gerçekleştirirken çevreye, tüketicilere, çalışanlarına, devlete, tedarikçilere, müşterilere, hissedarlarına ve rakiplere karşı bazı sosyal sorumlulukları üstlenmektedirler. Bu sorumluluklara yönelik gerçekleştirilen faaliyetlerin sonuçları Kurumsal Sosyal Sorumluluk ilkeleri gereği belirli periyotlar halinde raporlanmakta ve paydaşlara sunulmaktadır. Bu raporlar bazen yasalar tarafından zorunluluk gereği olabildiği gibi, şirketlerin kendi istekleri ile de olabilmektedir. Çalışmanın konusunu teşkil eden çevresel raporlamalar ise 'Çevre Muhasebesi' uygulamalarının bir sonucu olarak Yıllık Faaliyet Raporlarının ve Sürdürülebilirlik Raporlarının alt başlığı halinde sunulmaktadır. Çalışmanın amacı; BİST 100 endeksinde yer alan şirketlerin faaliyet raporlarında yer alan çevresel bildirimlerin, oluşturulan temel ve alt kategorilere göre sınıflandırılması, bildirimin nitelikleri açısından sınıflandırılması ve sektörel farklılıklarının belirlenmesidir. Çalışma BİST 100 Endeksinde yer alan şirketlerin yıllık faaliyet raporlarında yer alan çevresel bildirimlere yönelik içerik analizi araştırması içermektedir. Çalışmada yöntem olarak içerik analizi yöntemi uygulanmıştır. Bu çerçevede BİST 100 Endeksinde yer alan 100 adet şirketin Sermaye Piyasası Kuruluna bağlı Kamuyu Aydınlatma Platformu internet sitesinde yer alan yıllık faaliyet raporları elde edilmiştir. Ulaşılamayan faaliyet raporları için şirketlerin kendi internet sitelerine başvurulmuş eksik raporlar tamamlanmıştır. Buna rağmen bazı yıllara ilişkin faaliyet raporlarına ulaşılamamıştır. Yıllık faaliyet raporlarında yer alan çevresel bildirimler 5 temel ve 16 alt kategoriye göre sınıflandırılmıştır. Sınıflandırılan her bir kategorideki bildirimin niteliği şeklinde kodlanmıştır. Çalışmanın sonucunda faaliyet raporlarında yer alan çevresel bildirimlerin ya hiç olmadığı ya da genel açıklama niteliğinde olduğu görülmüştür. Ayrıca çevreyle daha fazla etkileşim halinde bulunan sektörlere ilişkin çevresel bildirimler diğer sektörlere göre daha fazladır. Ancak sunulan bildirimler istenilen nitelikte ve sistemde değildir.