The impact of intangible capitals on market exploitation and exploration with mediating role of network capabilities

Bilgi çağında şirketlerin yapısı, stratejileri ve başarı ölçütleri endüstri çağına kıyasla değişiklik gösterebilmektedir. Bu çağda rekabet avantajı sağlayan unsurların başında entellektüel ve sosyal sermaye geldiği genel olarak kabul edilmektedir. Şirketlerin gitgide yalınlaştığı ve dikey entegrasyon yerine iş ortakları ile birlikte hareket ettiği günümüzde ağ oluşturma kabiliyetleri de büyük önem kazanmıştır. Bu çalışmada maddi olmayan sermayelerin ağ oluşturma kabiliyetlerini desteklediği, ağ oluşturma kabiliyetlerinin ise şirketlerin pazardan yararlanma ve yeni pazarlar keşfetme aktivitelerine pozitif etki ettiği öne sürülmektedir. Günümüzde şirketler hem uzun süreli hem de hem kısa süreli hedeflerinde başarılı olmak için mevcut pazarlardan yararlanma ve yeni pazarlar keşfetme aktivitelerine aynı anda yoğunlaşmalıdırlar. Çift yönlülük perspektifine göre en başarılı şirketler bu iki farklı aktiviteyi aynı anda dengeleyebilen şirketlerdir. Şirketlerin izledikleri temel statejiler pazardan yararlanma ve ve pazarı keşfetme aktivitelerini nasıl dengeleyeceklerine ve bu aktivitelere hangi kaynak ve yetenekler ile ulaşabilecekleri şekillendirebilir. Bu bağlamda, araştırmanın temel amacı ağ oluşturma kabiliyetlerinin şirketlerin maddi olmayan sermayeleri ve pazarı öğrenme aktiviteleri arasındaki ilişkideki aracılık rolünü ampirik olarak analiz etmek ve stratejik eğilimlere göre genel modeldeki değişiklikleri karşılaştırmaktır. Bu çalışmada kullanılan ölçütlere göre, sosyal sermaye tek boyuttan oluşurken, entellektüel sermaye beşeri sermaye, yapısall sermaye ve müşteri sermayesi olarak 3 alt kategoride ele alınmıştır. Ağ yetenekleri ise literatüre göre 4 alt boyuttan oluşmakla birlikte faktör analizi sonucunda 3 alt boyut bulunmuştur. Türkiye'de faaliyet gösteren ilk 500 bilişim şirketlerinden 180 adedine ulaşılmış ve yüz yüze anket yöntemi uygulanmıştır. Araştırmada kullanılmaya uygun 173 şirkete ait veriler SPSS 20.0 istatistik programında analiz edilmiştir. Stratejik eğilimler Miles ve Snow (1978) tipolojisine göre ayrılmış, örneklemde öne çıkan iki eğilim fırsatçı ve analist olarak saptanmıştır. Sonuçlar, ağ oluşturma kabiliyetlerinin, sosyal sermaye ile mevcut pazarlardan yararlanma/yeni pazarları keşfetme arasında arabulucu bir role sahip olduğunu göstermektedir. Beşeri sermayenin yeni pazarlar keşfetme üzerinde doğrudan etkisi olduğu halde mevcut pazarlardan yer alanma üzerinde doğrudan veya dolaylı herhangi bir etkisinin olmaması en çarpıcı farktır. Veri stratejik eğilimlere göre ayırılıp incelendiğinde, fırsatçı şirketlerin yeni pazarlar keşfetme aktivitelerinde beşeri sermayenin, sosyal sermayenin ve şirket içi iletişimin doğrudan etkin bir rol oynadığı görülmüştür. Analist şirketlerde ise iş ortaklarını koordine etme ve şirketi içi iletişim önemli olmuştur. Mevcut pazarları etkileyen faktörler ise, fırsatçılar için, iş ortağı ile ilişkiler ve sosyal sermaye olurken, analistler için iş ortağı ile ilişkiler olmuştur. Tüm bu sonuçlar irdelendiğinde, genel tabloda olduğu gibi fırsatçı strateji güden şirketler için beşeri sermaye yeni pazarlar keşfetmede ayırt edici faktör olmuştur. Analist strateji güden şirketlerin beşeri sermayeleri yerine iş ortaklarını koordine ederek ve şirket içi iletişimi arttırarak yeni pazarları keşfettikleri görülmüştür. Çalışmanın en büyük kısıtı tek bir sektörde uygulanmış olmasıdır. Gelecek çalışmalarda farklı sektörlerin de ele alınması sektörler arası kıyaslama imkanı verecektir. Bunun yanı sıra, çiftyönlülük perspektifine paralel olarak pazardan yer alanma ve yeni pazar keşfetme aktivitelerinin eş zamanlı nasıl yürütüldüğünü nitel çalışmalar ile analiz edilmesi önerilmektedir. Tanımlayıcı analiz sonuçlarına göre hizmet alt sektöründe mevcut pazardan yer alanma ve yeni pazarlar keşfetme aktivitelerinin aynı anda yüksek ortalamaya sahip olması gelecek çalışmalarda özellikle hizmet sektörüne yoğunlaşılması gerektiğini göstermektedir. Bu çalışmanın en büyük katkısı, pazardan yararlanma ve pazar keşfetme aktiviteleri için gereken dinamik kaynak ve yeteneklerin sosyal sermaye, beşeri sermaye ve ağ oluşturma kabiliyetleri üzerinden ampirik olarak açıklanması ve modelin farklı stratejilere göre nasıl değişiklik gösterebileceğini ortaya koymak olmuştur. Türkiye'nin gelişimi için kilit önem taşıyan bilişim sektörünün bu bağlamda incelenmesi, akademi ve sektör için güncel içerimler sunmuştur.