Otomobil üreticilerinin ürünlerinin satın alma kriterleri üzerine bir karar modeli ve çözümlenmesi

Üretim işletmeleri sermaye yoğun işletmelerdir. Kuruluş yeri seçiminden başlayarak, tesis kapasitesi, ürün seçimi, üretim miktarı, dağıtım kanalı gibi bir dizi kararı en başında ve neredeyse hatasız vermesi gereklidir. Teknoloji ile dinamik bağı olan ve bitmiş ürün satışı yapmayı amaçlayan işletmeler bu doğru kararları makul bir zamanda, gecikmeden ve olabildiğince az maliyetle vermelidir. Aksi durumda rekabet avantajını kaybederler. Modern işletme anlayışında işletmelerin vereceği kararların sadece üretim ve satış faaliyetlerine yönelik süreçlerle sınırlı kalmayacağı tüketicinin öncelikle ihtiyaçlarını karşılayan sonrasında isteklerini yerine getiren çözümler ve ürünler sunmasının gerekliliği vurgulanmalıdır. Geri besleme süreci sadece üretim prosesinin bir adımı değil aslında tüketici istek ve dileklerinin sistemde gerekli değişiklikler için kullanılması için de faydalıdır. Karar verme probleminin işletmelerin genelinde olan bir sorun olmasına ilaveten, üretim işletmeleri için daha önemli karar verme sürecidir. Modern işletme anlayışında tüketicinin satın alma kararı verirken neleri önemsediğinin bilinmesi, ihtiyaç tespiti veya oluşturulması ile satışların hacim ve tutar olarak artacağı bilinmektedir. İşletmelerin karar sorunu ile karşılaştığında alacağı kararlara destek için kullanabileceği literatürde yaygın kullanılan yöntemler vardır. Çalışmada 1970'lerde geliştirilmiş olan Analitik Hiyerarşik Proses ile başlayan çok kriterli karar verme yöntemlerine yer verilmiştir. Bu kısımda Moora yöntemleri ayrı ayrı ve bütünleşik olarak açıklanmıştır. Yine Topsis yöntemi ve yeni nesil karar verme yöntemlerinden Waspas yöntemine yer verilmiştir. Uzman görüşleri ile elde edilen dokuz kriter öncelikle ağırlıklandırılmış devamında bu kriterlerin bahsedilen yöntemlerle ayrı ayrı çözümlenmesi yapılmıştır. Elde edilen çözümler ile beş alternatif arasında seçim yapılması ve alternatiflerin sıralanması gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonunda elde edilen bulgular yorumlanmış ve tartışılmıştır. Burada hem otomobil üreticileri için karar problemlerinde yeni kriterler önerilmiş ve bunların ağırlıklarının tespit edilmesi ile en ideal seçim için önem dereceleri belirlenmiştir. Ayrıca aynı sorun ve aynı kriterler için farklı yöntemler kullanılarak araç seçim problemlerinde sıralama yapmakta hangi yöntemin daha başarılı olduğunu tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu tarz sorunsalların daha farklı yöntemlerle ve daha farklı kriterlerle yapılması durumunda hem yöntemlerin daha da gelişeceği hem de üreticilerin çok sayıda kriterden hangilerine daha fazla önem vereceği konusunda veri elde edeceği düşünülmektedir. Bu çalışmada kullanılan karar değişkenlerinin sayıca çok fazla olmaması ağırlıkların değerlerinin çok dağılmasını engellediği görülmektedir. Bunun yanında kriterlerin kendi içinde bütünleşik olduğundan birden fazla niteliği taşıdığını da söylemek gereklidir ve bu sayede kriter sayısını çok artırmadan sonuç elde etmek mümkün olmuştur. Benzeri çalışmalarda sürekli aynı kriterle sonuç aramak yerine değişen koşullar ve beklentilere göre şekillenen yeni ihtiyaçlara göre yeni kriterlerle çalışmak ve yeni yöntemler kullanarak sonuçları tekrar tekrar tartışmak ideal sonuca yaklaşmaya ve hatta ulaşmaya yardımcı olacaktır.