İşletmelerde verimlilik ve verimlilik artırılmasına ilişkin bir uygulama

Tezin birinci bölümünde verimlilik kavramının tanımı başlığı altında verimlilik kavramı, genel tanımı ve verimlilik ile ilgili açıklamalar, açıklamalar içinde verimliliğin tarihsel gelişiminde F. Taylor' la başlayan çalışmalar, verimliliğin özellikle etkinlik ve karlılık başta olmak üzere diğer kavramlarla ilişkisi açıklanmaktadır. işletmeler için verimliliğin neden önemli olduğu, işletme için önemli olan yönetim-yönetici, organizasyon ve maliyet kavramları ile verimlilik ilişkileri; organizasyon içinde verimliliği en çok etkileyen etmenlerden motivasyonun tarihsel gelişimi, Maslow'un motivasyon kavramı ile ilgili önemli çalışmaları, yönetimin dolayısıyla işletmenin etkinliği için motivasyonun önemi, verimlilik yaklaşımında yetenek ve motivasyonun yeri, performans değerlemede çalışanların durumu motivasyon kavramı içinde yer almaktadır. Organizasyonu etkileyen diğer bir kavram ise insan gücü planlaamasıdır. insan gücü planlaması içinde insan faktörünün önemi, işletmede optimal kadroların oluşturulması için personelin işletme içindeki yeri ve öneminden bahsedilmiştir. Daha sonra URAF' in kendiliğinden gelişen organizasyon biçimleri ile ilgili bir araştırmasına yer verilmiştir. URAF' in yaptığı bu çalışma işletme yöneticileri ve çalışanlar arasında yapılan antlaşmaların etkinliğini daha açık bir şekilde göstermektedir. Bu amaçla tezin bu kısmında, verimliliksözleşmelerinin: tanımı, önemi, yönetim ve çalışanlar açısından yararlan, endüstriyel ilişkiler sistemine katkısı ve toplu iş sözleşmelerinden farklılıkları açıklanmaktadır. işletmede önemli olan yönetim-yönetici ve organizasyon kavramları ve verimlilik ilişkilerinin açıklanmasından sonra, işletme için önemli bir diğer unsur olan maliyetin; tanımı, harcama kavramı ile ilişkisi; düşük maliyet artışları ile ekonomi arasındaki ilişki ve bu ilişkide ekonominin ana probleminin enflasyon olduğu; enflasyonun ekonomideki yerinden bahsedilmiştir. Ayrıca A. B. D.'de yapılmış olan pratikte en iyi verimlilik hareketlerinin belirleyicileri ve millileştirmeden sonra ingiliz Çelik Endüstrisi ile ilgili bir sistem yaklaşımı araştırmasına da yer verilmiştir. Tezin ikinci bölümünde, verimlilik ölçümü başlığı altında verimlilik ölçümünün: tanımı, özellikleri, verimlilik ölçümünün neden işletmeler için önemli olduğu ve verimlilik ölçümü ile işletmelerin sağladıklarına değinilmiştir. Verimlilik kısaca çıktı/girdi olarak tanımlanır. Girdi ve çıktı kavramlarını oluşturan faktörler ise verimlilik değişkenleri başlığı altında incelenmiştir. Ayrıca ikinci bölüm içinde verimlilik ölçümünün uygulamadaki zorlukları; verimlilik ölçülüyle karşılaşılan teknik ve örgütsel sorunlar, zorlayıcı alan analizinin yönetim ve çalışanlar açısından değerlendirilmesi; verimlilik ölçümünde toplam ve kısmi verimlilik: tanımları, özellikleri, işgücü verimliliği ile ilgili bir örnek ve diğer kısmi verimlilik ölçümleri açıklanmaktadır. Toplam verimlilik ile ilgili modellerden Pospac modelinde toplam verimlilik yaklaşımı ve Pospac' in organizasyon yapısı ve karar mekanizmasına yer veri 1 mi ştir. ikinci bölümün son kısmında, verimliliği etkileyen etmenler hem çeşitli düzeylerde, hem de genel olarak değerlendirilmiştir. Çeşitli düzeylerde verimliliği etkileyen etmenleri: uluslararası, ulusal, sektör, işletme, yönetim ve bireysel olarak ayırabiliriz. Bu düzeyler ayrıca kendi içlerinde de bir ayrıma tabi tutulmuş olup önemli görülenler açıklanmıştır. Sıralamak gerekirse; teknoloji, teknoloji transferi, gayri safi milli hasıla, enflasyon, araştırma-geliştirmeye ayrılan pay, kapasite kullanımı, talep, iş hukuku ve endüstriyel ilişkiler, üretim yönetimi, iletişim, rekabet, yenilik, davranış ve güdülemeyi sayabi1iriz. üçüncü bölümde, bir örnek olay olan 'X Şirketi' nin verimlilik göstergeleri ve bu göstergeler içinde hangi rasyolara yer verildiği, parça başına tezgah verimliliği, tezgah verimlilikleri ve aylık tezgah verimliliği kavram ve şemaları verilmiştir. Ayrıca verimlilik ölçümünde yer alan katma değer, işgücü, hammadde, enerji verimliliklerinin tanımları yapılmıştır, işletmede yetkililerin verimlilik ölçümünü zamanında düzenli olarak kayıtlara almaları, her zaman için tek bir ölçüm ile işletme hakkında karar verilmemesi, yapılan ölçümlerin belli aralıklarla sürdürülmesinin gerekliliği üzerinde durulmuştur. 6