The social capital of nascent entrepreneurs: A qualitative case study design

Son dönemdeki yıkıcı dijital teknolojik gelişmelerin ivme kazanması ile, geçmişş yıllar içerisinde var olan bazı ihtiyaç ve istekler yok olmuş, bireyler ve toplumlar açısından yeni ve farklı ihtiyaçlar ve istekler doğmuştur. Tabi ki, bu devrimsel nitelikteki gelişmeler kaçınılmaz olarak organizasyonları da etkilemekte ve değişimler oluşturmaktadır. Aslında çok eski zamanlara dayanan girişimcilik olgusu, bu gelişmeler sayesinde yeniden önem kazanmıştır. Güncel ekonominin en önemli aktörlerinden biri olarak görülen girişimciler ve girişimcilik gün geçtikçe daha da önemsenmekte, kamu kuruluşları, devletler ve özel sektör girişimcilik üzerine stratejiler geliştirmektedir. Girişimcilik ekonomik büyüme, işsizlik sorununu azaltma, gelir paylaşımını dengeleme gibi birçok konu açısından önemlidir. Girişimci; genel olarak etrafındaki fırsatları yakalama ve değerlendirme arzusunda olan, sorunları fark edip çözüm arayan, bunun için risk alabilen, kaynak bulan ve zaman ayıran ve bunun sonucunda kar amaçlayan kişi olarak tanımlanmaktadır. Bu tezin konusu olan girişimciler, teknoloji ve inovasyon üzerine çözüm üreten ve ürün ya da hizmet geliştiren yeni girişimcilerdir. Yeni girişimci; tek başına ya da başkalarıyla birlikte, yeni bir işe başlamaya çalışan, yeni firmanın sahibi veya parçası olmayı bekleyen ve bu amaç doğrultusunda iş fikrini bir işe dönüştürmek için son 6 ay içerisinde aktif olarak adımlar atan ve çabalayan kişi olarak tanımlanmaktadır. İş kurma süreci, bu süreci etkileyen olumlu ve olumsuz iç ve dış faktörler ile sürecin gidişatı bir organizasyonun oluşum evresinin başlangıcı olarak görülmekte ve araştırmacılar tarafından merak edilmektedir. Bu nedenle bu alan birçok farklı disiplinden araştırmacı tarafından incelenmektedir. Son yıllardaki yapılan çalışmalara bakıldığında, girişimcilikteki başarma oranının çok az olduğu görülmektedir. Bu konuda yapılan çalışmalar ile neden bazı girişimciler başarısız olurken ki çoğunluk bu grupta yer almaktadır, bazı girişimcilerin başarabildiği anlaşılmak istenmektedir. Genel olarak literatürde bu soruya verilen ortak yanıt ise 'iş kurma evresinin ilk sürecindeki sorun ve kısıtlarla mücadele etme yeteneği ve kabiliyeti kazanan girişimcilerin daha başarılı olacağı' yönündedir. Bu sorun ve kısıtların bazılarına, fırsat fark edebilme ve yakalama ya da kaynak kısıtı ile mücadele etme örnek olarak verilebilir. Bu alanda girişimci bazlı özelliklere vurgular yapıldığı gibi iş fikri ve iş ile ilgili konulara da dikkat çekilmektedir. Girişimcilerin, girişimci olma yolunda bir diğer önem çeken ve daha bütünsel olarak konuyu inceleyen alan ise sosyal sermaye ve girişimcinin sosyal ağlarıdır. Literatüre bakıldığında sosyal sermaye ve girişimcilerin sosyal ağları konusuna karşı ilginin günden güne arttığı görülmektedir. Bunun sebebi ise, ilk bakışta fark edilemeyen fakat derine bakıldığında anlaşılan, bu gömülü ilişkilerin, iş fırsatı fark etme, yakalama ve bunu bir işe dönüştürme sürecinde önemli bir rolünün olduğu bilincinin oluşmasıdır. Yeni başlayan bir girişimcinin en çok ihtiyaç duyduğu şey maddi kaynak gibi gözükse de, bu girişimciler aslında çok farklı ve çeşitli kaynaklara ihtiyaç duymaktadır. Bu kaynaklar fiziksel ekipman, ofis imkanı gibi fiziksel varlıklar olabileceği gibi teknik ve iş bilgisi, motivasyon ya da saygınlık gibi maddi olmayan soyut varlıklar da olabilmektedir. Sosyal sermayenin ağ teorisi bu ilişkileri ve bu ilişkilerde elde edilen kazanımları açıklama konusunda önemli bir teori olarak görülmektedir. Genel olarak sosyal sermaye; kişilerin karşılıklı sosyal ilişkilerinde var olan ve bir ağa bağlı olan gerçek veya potansiyel kaynakların toplamı olarak tanımlanmaktadır. Bu tanıma bakıldığında, sosyal sermayenin kişilerin karşılıklı ilişkilerinden kaynaklandığı vurgusu önemli olduğundan sosyal sermaye kavramı incelenirken, genellikle, kişilerin ilişkileri, bu ilişkilerin güçlü veya zayıf olması ve bu ilişkilerin sağladıkları kaynaklar gibi değişkenler üzerinden gidilerek sonucunda nasıl bir karakterde sosyal sermayenin oluştuğu anlaşılmak istenmiştir. Yani; sosyal sermaye en temel manada bir sosyal ağda var olan gizli kaynaklardır. Sosyal sermayeyi oluşturan sosyal ağlar en çok organizasyonlar arası ilişkileri açıklamada kullanılmış olup, kişiler arası ilişkilerin firmalar açısından kazanımları değerlendirilirken kurulan ortaklıklar, bu yapının çeşitliliği, müşteriler, tedarikçiler ve diğer aktörler ile kurulan ilişki vb. gibi konular üzerine çalışmalar yapılmıştır. Girişimcilik alanında sosyal sermaye, sosyal ağlar ve ilişki kurma kavramları iki farklı açılardan değerlendirme yapan çalışmalar mevcuttur. Bazı çalışmalar girişimcilerin içinde bulundukları sosyal ağı ortaya koyarak, girişimcinin bu ağdaki yeri ve ağın özellikleri ile girişimci başarısı veya kaynak kazanımı gibi konular arasındaki ilişkiyi incelemişlerdir. Diğer çalışmalar ise, merkeze girişimciyi koyarak, girişimcinin birebir olan ikili ilişkilerini inceleyerek, girişimcinin sosyal sermayesinin karakterini ve buradan elde ettikleri kazanımları açıklamaya çalışmışlardır. Araştırmacılar girişimcilerin sosyal sermayelerini incelerken, bazı çalışmalarda girişimci takımlara odaklanmışlardır. Bu çalışmalar girişimci takımların kurucu takım olarak toplam sosyal sermayelerini incelemişlerdir. Bazı çalışmalar ise kurucu ve lider kişiye odaklanarak, girişimci merkezli sosyal ağ analizleri ile kurucu girişimcinin var olan sosyal sermayesini ve bu sermayenin girişim performansına etkisini araştırmışlardır. Sosyal ağ büyüklüğü, çeşitliliği, güçlü ve zayıf bağların varlığı, yeni ilişki kurma, mevcut ilişkileri güçlendirme veya var olan bir ilişkinin etkinleştirilmesi gibi değişkenler sosyal ağ ölçümlerinde incelenen değişkenler olup bir kişinin sosyal ağı ne kadar çeşitli ve büyük ise o ölçüde kaynak elde etme potansiyeli olduğu genel olarak kabul görmüştür. Fakat çeşitli ve büyük bir sosyal ağa sahip olmak mevcut olan ilişkilere yeni ilişkiler katmayı gerektirmekte, bu da girişimci açısından zaman ve kaynak gerektiren bir faaliyet olduğunda bir maliyeti de bulunmaktadır. Granovetter (1973) tarafından tanımlanan ilişkinin gücü kavramı ilişki çeşitliliği ölçülürken en çok kullanılan değişkendir. Bir ilişkinin gücü görüşme sıklığı, kişisel yakınlık, duygusal yakınlık ile arkadaşlıktaki karşılıklılığın bir kombinasyonu olarak ölçülebilmekte olup genellikle aile ve arkadaşlar güçlü ilişkiler olarak tanımlanmaktadır. Zayıf ilişkiler ise sosyal çevrede daha uzak olan, daha az görüşülen ya da iş ile ilgili görüşülen olarak tanımlanmaktadır. Bu ilişkiler içerisinde iş arkadaşları, müşteri, tedarikçi, mentör ya da yatırımcı ilişkileri yer almaktadır. Bir kişinin güçlü ilişkilerinden alabileceği destekler daha yoğun ve fazla olsa da, zayıf ilişkiler daha çeşitli kaynaklara ulaşım sağlamaktadır. Bu nedenle, yapılan birçok çalışmada, girişimcilerin mümkün olduğu kadar heterojen bir sosyal ağa sahip olmaları gerektiği öne sürülmektedir. Bir diğer önemle incelenen konu sosyal ağın yapısall boşluklar barındırmasıdır. Yapısal boşluk, bireyin kendi sosyal çevresinde bulunan ve diğer sosyal ağlar ile bağları olan ilişkileri temsil etmektedir ki, bu girişimciye çeşitli kaynaklara ulaşımı konusunda çok büyük katkılar sağlamaktadır. Bazı çalışmalar, bilgi edinme ile sosyal ağlar arasındaki ilişkiyi incelerken, bazı çalışmalar girişimcilerin karşılaştıkları sorunları çözmede sosyal ağların rolünü ortaya koymaya çalışmışlardır. Görüldüğü üzere sosyal ağlar, girişimcilerin ihtiyaçlarına yanıt aradıkları bir kaynak olması nedeniyle, girişimcilerin bulundukları durumlar içerisinde geliştirdikleri stratejilerden de etkilenmektedir. Yani sosyal ağlar girişimcilere katkı sağladıkları gibi girişimcilerin girişim süreci boyunca yaptıkları faaliyetlerden de etkilenmektedir. Sosyal ağların girişimcilere katkıları ve performanslarına etkileri literatürde çokça incelenmiş olup, girişimci faaliyetleri sonucu bu ağların nasıl şekillendiği ya da nasıl değiştiği sorularının yanıtları daha az incelenmiştir. Bu alanda da en çok araştırılan konu, girişim sürecinin sosyal ağlara etkisi olmuştur. Çünkü bir girişimci bir fikir ile yola çıkmakta ve en sonunda bu fikrini kar elde edebilir bir ürüne dönüştürmeye çalışmaktadır. Bu girişim yolculuğunda her süreç farklı ihtiyaçlar ve gereklilikler barındırmaktadır. Aynı zamanda, bu süreç boyunca, girişimciler sürekli bir çaba halinde olmaktadırlar. Tüm bunların sonucu, sosyal ağlarına yeni ilişkiler ekledikleri gibi bazı ilişkiler zayıflamaktadır. Girişimcinin en çok ihtiyaç duyduğu ve iş fikrini ürüne dönüştürmede en çok kullanılan kaynak finansal kaynak olarak tanımlanmaktadır. Diğer ülkelerden farklı olarak Türkiye'de, erken aşama girişimciler devlet hibelerinden faydalanabilmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Devleti gelişmekte olan bir ekonomiye sahip olarak, girişimciliğin desteklenmesi adına bazı stratejiler izlemektedir. Bu stratejiler doğrultusunda, girişimciliğin yaygınlaştırılması ve daha çok kişinin fikirlerini ticari birer işletmeye dönüştürebilmesi için farklı devlet kurumları finansal destek programları yürütmektedirler. Literatüre bakıldığında ve Türkiye bağlamı düşünüldüğünde, devlet desteği ve sosyal ağ ilişkisi, bakılmamış ve incelenmemiş bir konu olarak bu tezin orijinal araştırma sorusunu oluşturmaktadır. Finansman desteğini bir devlet kurumundan elde eden bir girişimcinin ilişki kurma çabası, sosyal ağ yapısı ve sosyal sermayesi bu desteği almamış bir girişimciye göre nasıl farklılık göstereceği sorularının araştırılması için, bu çalışma ile Türkiye'nin İstanbul ilinde yer alan saygın bir üniversitenin kuluçka merkezinde bulunan girişimciler incelenmiştir. Bu erken aşama kuluçka merkezi, aynı zamanda, bir devlet kurumu tarafından yönetilen erken aşama girişimcilere ilk finansman kaynağını sağlamayı amaçlayan bir destek programının uygulayıcı kurumudur. Aynı kuluçka merkezi, bu programdan bağımsız, diğer girişimcilere de destek sağlamaktadır. Bu çalışmada bir devlet kurumundan alınan finansman desteğinin kurucu girişimcinin sosyal sermayesine etkisi incelenmiştir. Bu amaç ile öncelikle bir girişimcinin ihtiyaç ve sorunları ortaya konulmuş ve bunlar sonucu girişimcinin ilişki kurma davranışı ve faaliyetleri incelenmiş ve en sonunda ise girişimcinin sosyal sermayesinde ve sosyal ağındaki 3 temel karakterindeki farklılıklar ve benzerlikler ortaya konulmuştur. Bu amaç ile toplamda 21 girişimci ile görüşme yapılmış ve görüşmeler yaklaşık 45 dk ile bir saat arasında sürmüştür. Devlet desteği alan 9 girişimci olup devlet desteği almamış olan girişimci örneklem büyüklüğü ise 12'dir. Görüşmeler için yarı yapılandırılmış bir sou formu hazırlanmıştır. Bu yarı yapılandırılmış formdaki sorular genellikle açık uçlu olup girişimci bilgileri, girişim bilgileri ve sosyal ağ bilgileri olmak üzere temelde 3 alandan oluşmuştur. Görüşmelerde bir diğer kullanılan teknik ise girişim öyküsü almak olmuştur. Girişimcinin sosyal ağını anlayabilmek amaçlı olarak, bu girişim süreci boyunca en önemli 5 ilişkisi sorulmuştur. Ancak girişimci bu sayı ile kısıtlanmamış olup daha az veya daha çok verilen ilişkiler çalışmaya dahil edilmiştir. Toplanan verilerin analizi için öncelikle görüşmeler yazıya dökülmüştür. Sürekli karşılaştırma tekniği ile öncelikle her girişimci görüşmesi kendi içinde teker teker incelenmiş, daha sonra grup içi incelemeler yapılmış, en son olarak da gruplar arası değerlendirilmelere gidilmiştir. Bu teknik ile sürekli durum içi ve durumlar arası karşılaştırmalar yapılmaktadır. Önce mevcut durum analizi ortaya konulmuş daha sonra gruplar arası farklılıklar ile benzerlikler ortaya konularak değerlendirmeler yapılmıştır. Devlet desteği almamış girişimci grupların devlet desteği almış girişimci gruplarına göre daha çok ilişki geliştirme eğilimi içinde oldukları ve yeni kişiler ile tanışmak için belirli faaliyetlerde bulundukları gözlemlenmiştir. Devlet desteği almamış girişimcilerin çoğunun yeni insanlarla tanışmak amacı ile düzenlenen organizasyonlara katıldıkları ve aktif olarak tanışma çabasında bulundukları görülmektedir. Aynı zamanda bu girişimciler kuluçka merkezinin imkanlarından da faydalanarak çok sayıda yatırımcı ve mentör ile tanışmakta ve bu yeni ilişkilerini güçlü tutmaya çalışmaktadırlar. Geliştirilen ilişkiler daha sosyal tabanlıdır. Daha geniş ve daha çeşitli ilişki ağına sahip olan bu girişimciler, geliştirmiş oldukları ilişkilerinden daha büyük katkılar sağlamaktadırlar. Sosyal ağlarının çeşitliliğine bakıldığında, bu girişimcilerin sosyal ağlarından elde ettikleri kazanımlar; iş anlamında bilgi ve tavsiye edinmek, karşılaştıkları problemler için çözüm elde etmek, diğer aktörlere ulaşmak için aracı olarak kullanmak, motivasyon, saygınlık, güvenilirlik ve tanınılırlık elde etmektir. Devlet desteği almış olan girişimcilerin ise, daha dar ve daha homojen bir çevreye sahip oldukları görülmüştür. Yeni ilişki geliştirirken, önce, yakın mesafedeki insanlara kaynak temelli olarak yönelmektedirler. İlişkilerinde ön plana çıkan mantık 'fayda sağlayarak fayda elde etmektir'. Genellikle, ihtiyaç belirdiğinde, uzun süreli geçmişşleri olan eski iş ve okul arkadaşlarına yönelmektedirler. Elde ettikleri kazanımlara ve faydalara bakıldığında, daha küçük kazanımlar elde ettikleri görülmektedir. Genellikle, iş ve girişimci çevrelerinden bilgi ve tavsiye elde etmektedirler. Bazı girişimciler ise, çevrelerinden, ücret karşılığı hizmet alımı yapmaktadırlar. Güçlü ilişkilerinden motivasyon desteği almaktadırlar. Çünkü bu girişimciler, devlet desteği alarak sadece finansal bir kazanım elde etmemişler, aynı zamanda saygınlık ve güvenilirlik de elde etmişlerdir. Ve ulaşmak istedikleri kaynaklara ulaşırken bu prestiji kullanmakta ve faydasını görmektedirler. Sonuç olarak bakıldığında, bu çalışma, devlet desteğinin girişimcinin sosyal ağını ve sosyal sermayesini hangi yönlerde etkilediğini keşifsel olarak incelemiştir. Girişimcinin sosyal ağ ve sosyal sermayesinin nasıl farklılaştığını inceleyen çalışmaların literatürde daha az olması ve bu alanda daha fazla çalışmaya çağrı bulunması açısından değerlidir. Aynı zamanda bağlam olarak devlet desteğinin Türkiye özelinde önemli bir fark olması sebebiyle bu farkın girişimcinin sosyal ağına etkisi araştırılmamış bir konudur. Bu nedenle, ileriki çalışmalar için önerilerden bir tanesi, daha geniş bir örneklem üzerinden ve farklı uygulayıcı kurumlarda bulunan girişimciler ile sosyal ağ ve sermaye farkına bakmak olabilir. Bir diğer geliştirici öneri ise ileriki çalışmaların bu ilişkiyi zamansal olarak incelemesi olabilir.