Dünya borsalarında gözlemlenen anomaliler ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsası üzerine bir deneme

Son 20 yıl, etkin piyasalar kuramının teorik ve ampirik olarak test edilmesi amacıyla hisse senedi getirilerinin davranışsal özellikleri üzerinde yoğun araştırmalara sahne olmuştur. Araştırma sonuçları, getirilerin günün belli bir saatinde, haftanın belli bir gününde, yılın belli bir ayında veya herhangi bir zaman diliminde sistematik olarak mevsimsel trendler gösterdiğini, dolayısıyla piyasaların zayıf-formda etkin olmadığını ortaya koymuştur. Bu bulgular, geçmişş fiyat serilerinin gelecekteki fiyatları tahmin etmede kullanılamayacağını ileri süren etkin piyasalar hipotezi ile tam anlamıyla bir paradoks oluşturmuştur. Söz konusu ampirik araştırmalar sonucu borsalarda gözlemlenen anomaliler; hisse senedi getirilerinin olağandışı davranış gösterdiği zaman dilimlerine bağlı olarak i) günlere ilişkin anomaliler, ii) aylara ilişkin anomaliler, ve iii) tatillere ilişkin anomaliler şeklinde isimlendirilmiştir. Finansal literatürde anılan anomalilere, vergisel faktörler, bireysel ve kurumsal yatırımcı davranışları, riskliliğe ilişkin faktörler, içerden öğrenenlerin ticareti, bilgisel asimetri ve kurumsal faktörler gibi pek çok faktörün yol açmış olabileceği ileri sürülmüştür. Ancak neden olarak ileri sürülen bu hipotezlerin hiçbirisi finansal ve akademik toplumda genel kabul görmemiş ve anomaliler bugüne kadar gizemini sürdürmeye devam etmiştir. Bu çalışmada, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası'nın zayıf-formda etkin olup olmadığını belirlemek amacıyla, dünya borsalarında gözlemlenen anomalilerin İMKB'de de olup olmadığı araştırılmıştır. Parametrik ve parametrik olmayan istatistik testlerin kullanıldığı bu çalışmanın veri setini, 4. Ocak 1988- 7 Haziran 1996 dönemine ait İMKB Bileşik Endeksi'ndeki günlük yüzde değişmeler oluşturmuştur. Çalışmanın ampirik bulgularına göre, İMKB'nin zayıf formda etkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. v İncelenen tüm dönem ve bazı alt dönemler için, pek çok uluslararası bulgudan farklı olarak pazartesi günleri pozitif getiri, buna karşın salı günleri negatif getiri sağlamıştır. Ancak, çift seansın uygulanmaya başlanılmasıyla birlikte, söz konusu trend dramatik bir şekilde değişerek pazartesi günleri pozitif, salı günleri ise negatif getiri sağlamaya başlamıştır. Son yıllarda gözlemlenen bu eğilim haftanın günü etkisinin 'normalize' sürecine girdiğini göstermektedir. Yazarın bilgisine göre seans düzeyinde anomali tespiti ilk defa bu çalışmada sunulmuştur. Çalışma sonuçları, pazartesi hariç tüm 1. seansların 2. seanslardan önemli ölçüde daha yüksek getiri sağladığını, en düşük ve istatistiksel olarak anlamlı getirinin pazartesi günleri 2. seansta gerçekleştiğini göstermiştir. Aylık bazda güçlü bir anomali görülmemekle birlikte, en yüksek ve pozitif getiri sırasıyla ocak, haziran ve eylül aylarında görülmüştür. Diğer taraftan, ayların ilk yarıları ikinci yarılarından, ay başı öncesi iki gün de kalan diğer günlerden önemli ölçüde daha yüksek getiri sağlamıştır. İMKB'de tespit edilen son anomali, tatil etkisi olmuştur. Ampirik bulgular, tatil öncesi 2 günün ortalama getirişinin, diğer günlerin ortalama getirişinden 5,5 kat, tatil sonrası 2 günün ortalama getirişinden ise 14 kat daha yüksek olduğunu göstermiştir. Bu çalışmada ayrıca, İMKB'de anomalilere yol açan olası nedenler, tespit edilen anomaliler doğrultusunda uygulanabilecek aktif yatırım stratejileri ile bulgulara ilişkin genel değerlendirmeler ve muhtemel ilave araştırma alanları tartışılmıştır.