Fizibilite etüdlerinin hazırlanması ve şehiriçi doğalgaz dağıtım projeleri için model önerisi

Bir ülkenin gelişmişlik düzeyini belirlemede sıklıkla kullanılan ölçütlerden birisi de o ülkede gerçekleştirilen yatırımların toplamıdır. Mal ve hizmet üretmenin en temel şartı üretim tesislerinin kurulması ve işletilmesidir. Bu faaliyetin gerçekleştirilebilmesi ise o ülkedeki fon ve kaynakların yatırıma kanalize edilmesi ile mümkündür. Ülke kaynaklannın yatırıma dönüştürülmesi, sürdürülebilir kalkınmanın temel özelliğidir. Genelde ülke ve toplumların, özelde ise kişilerin ihtiyaçları sınırsız iken, bu ihtiyaçları karşılayacak kaynaklar sınırlılık arz etmektedir. Elde bulunan kıt kaynaklarla sonsuz ihtiyaçların karşılanması her zaman mümkün olmamakta, bu nedenle kaynakların optimum kullanımı ve en yüksek faydayı sağlayacak yatırım alternatifine yönlendirilmesi son derece önem kazanmaktadır. Bu noktada, her yatırım alternatifinin kullanacağı kaynak ve karşılığında üreteceği katma değeri ortaya koyan bir çalışma yapılması gerekmektedir. Bu çalışmalara ülkemizde 'fizibilite etüdü' denmektedir. Bir fizibilite etüdü, Ekonomik Analiz, Teknik Analiz, Finansal Analiz ve Toplumsal Analiz olmak üzere dört ana bölümden oluşur. Bu analizler neticesinde projenin uygunluğu ya da yapılabilirliği ortaya konur ve projenin kabul veya red karan verilir. Bu nedenle fizibilite etüdlerinin yatırım kararının verilmesindeki rolü vazgeçilmezdir. Pazar Analizi, projenin içinde yer alacağı pazarın yapısını ve çevrenin durumunu, işleyişini, ürüne gösterecekleri reaksiyonu ve olası etkileri önceden belirlemek amacı ile gerekli veri ve bilgileri toplayıp işlemeyi ve böylece ürünün pazarlanabilirlik derecesini belirlemeyi kapsar. Teknik Analizde ise, projenin teknik olarak yapılabilirliği incelenir. Projenin gerçekleştirilmesinde kullanılacak teknolojiler, varsa alternatif teknolojiler imalat metodlan, üretim süreci, organizasyon yapılan, işgücünün belirlenmesi, teknik tasarımlar, üretim tesislerinin hazırlanması ve termin planlan bu bölümde ele alman konulardır. Finansal Analiz ise, genel olarak projeye ilişkin nakit giriş ve çıkışlan ışığında gerekli finansal kaynakların ihtiyacını, bunların nereden ve nasıl karşılanacağım belirleyerek, proje önerisinin ekonomik açıdan arzu edilebilirlik derecesini ve potansiyel bir tesis olarak faaliyetlerini ya da işleyişini devam ettirip ettiremeyeceğini değerlendirmeyi amaçlar. Bir yatırım projesinin değerlendirilmesi gerçekte, birisi projenin karlılık düzeyinin belirlendiği ekonomik değerlendirme, diğeri projenin bir işletme olarak işlerlik derecesinin belirlendiği finansal değerlendirme olmak üzere iki aşamada yapılır. Ancak bu çalışmada her iki değerlendirme türü 'finansal analiz' adı altmda tek başlık altmda incelenmiştir. Finansal değerlendirmenin ilk aşaması, projenin belirlenen finansman yapısı ile faaliyetlerini düzgün biçimde yürütüp yürütemeyeceği konusunda değerlendirmeleri kapsar. Kaynakların nasıl temin edileceği, geliş yeri ve zamanı değerlendirme kapsamındadır. Nakit akımında olası bir gecikme işletmeyi riske edebilmektedir. Bunun yanında belirlenen finansal yapıyı gösteren proforma finansal tablolar şekillendirilir. ikinci aşama ise, bir yatırım projesine bağlanan kaynakların sağlayacağı karlılık düzeyinin belirlenmesini ve buna bağlı olarak projenin kabul ya da reddedilmesini veya alternatif yatırım projelerinin karşılaştırılmasını amaçlar. Yatırımların değerlendirilmesinde belirsizlik ve risk ortamının da hesaba katılması gereklidir. Yatırımların tamamen riskten arındırılması mümkün değildir, ancak bu risk miktarı olasılıklar belirlenmek ve gerekli tedbirler alınmak suretiyle azaltılabilir. Yatırımların mikro boyutta karlılık analizinin yapılması yarımda toplumsal karlılığının da belirlenmesi önem arz etmektedir. Toplumsal karlılık analizi sonucunda yatırımın yapıldığı bölgeye ve çevreye olan katkısı veya zararları tespit edilmektedir. Bu proje kapsamında Birinci bölümde, giriş niteliğinde yatırım projelerinin hazırlanmasında takip edilecek aşamalar ve yapılacak çalışmaların genel hatları açıklandı. İkinci bölümde, yatırım projelerinin ekonomik yönden değerlendirilmesine ilişkin yapılması gereken çalışmalar ile Üçüncü bölümde projenin teknik açıdan değerlendirilmesi için gerekli çalışmalara değinildi. Dördüncü bölümde ise projenin finansal analizine ilişkin yapılan çalışmalar detaylandınlmıştır. Beşinci kısımda ise, yatırım projelerinin değerlendirilmesinde risk analizi konusu açıklanmıştır. Altıncı bölümde yatırımların toplumsal açıdan değerlendirilmesine değinilmiş ve toplumsal karlılık analizleri incelenmiştir. Son bölümde ise, şehir içi doğalgaz dağıtım projelerinin hazırlanmasma yönelik bir fizibilite etüdü model önerisi hazırlanmıştır.