Uluslararası rezervler, Türkiye'de rezerv yönetimi ve 1990 ? 2009 döneminde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın uyguladığı rezerv yönetim politikaları

Uluslararası rezervler, ülkeler, piyasa aktörleri ve kredi verenler için ülkelerin ekonomik gücünü gösteren önemli bir veri olması, uluslararası para sistemi içerisinde ve ülkeler arası ticarette kullanılması nedeniyle, geçmişşten bugüne sürekli araştırılan ve geliştirilmeye çalışılan bir konu olmuştur. Ülkelerin önemli ekonomik kaynaklarından olan uluslararası rezervler, altın, döviz, IMF rezerv pozisyonu ve Özel Çekme Hakkı bileşenlerinden oluşmaktadır. Gelişmiş ülkeler, rezerv bileşenlerinden altın, IMF rezerv pozisyonu ve SDR içerisinde daha fazla paya sahipken, gelişmekte olan ülkeler döviz olarak daha fazla rezerv bulundurmaktadırlar. Uluslararası rezervler, geçmişş para sistemleri içerisinde de etkin rol oynamıştır. Rezervlerin yerel para karşılığı talep edildiği Altın Standardı Döneminde, altın en önemli rezerv bileşeni olurken, onu GBP takip etmiş, ancak Bretton Woods sistemi içerisinde USD öne çıkarak halen günümüzde de etkileri devam eden öncü rolünü kazanmıştır. Ülkeler, Bretton Woods sisteminin çöküşünden sonra, sabit kur rejimlerinden dalgalı kur rejimlerine geçmişşlerdir. Bu teoride, ülkelerin rezerv talebini ve seviyelerini düşürmesini gerektirirken, pratikte tam aksi yönde gelişme olmuş ve uluslararası son borç verme merciinin olmaması ve ülkelerin krizlere karşı savunma güdüsü nedeniyle 1970'li yıllardan itibaren global rezerv talebi artış göstermiştir. Ülkelerin rezerv talep etmelerinin en önemli nedeni, bu rezervlerin krizlere ve acil durumlara karşı bir güvence olmalarıdır. Buna ek olarak, rezervler dış borç ödemelerinde, döviz kurunda olabilecek ani değişikliklerde ve ödemeler bilançosunda yaşanabilecek dengesizlikleri gidermek için kullanılmaktadır. Rezerv talebini ülkelerin uyguladığı döviz kuru rejimleri, ülkenin uluslararası ekonomik sistemle entegrasyon seviyesi ve gelişmişlik düzeyi de etkilemektedir. Rezerv seviyesi ülkelerin krizlere karşı koyma gücünü gösterdiğinden, rezervlerin yeterliliği önem kazanan bir konu olmaktadır. Rezervlerin para tabanıyla, ithalat rakamlarıyla ve kısa vadeli dış borçlarla karşılaştırılması en fazla rastlanan rezerv yeterlilik yaklaşımlarıdır. Ülkeler, maliyeti olmasına rağmen optimum seviyeden daha fazla rezerv bulundurmaktadır. Ülkemizde rezerv yönetimi Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın sorumluluğundadır. Türkiye rezerv yeterliliğinin kısa vadeli dış borç stoku, ithalat rakamları ve M2/M2Y para tabanıyla test edilmesi sonucunda, rezervlerin genel olarak 1996 yılından sonra yeterli olduğu görülmektedir. Ülkemiz dünyadaki uygulamaya paralel olarak 2000 yılında dalgalı kur rejimine geçtikten sonra daha fazla rezerv bulundurmaktadır. Ülkemizin rezerv birikim süreci incelendiğinde, portföy yatırımlarının, dış borçlanmanın, işçi dövizlerinin ve turizm gelirlerinin bu süreçte etkili olduğu görülmektedir. Ayrıca, döviz alım ve müdahale ihaleleriyle özel sektör elindeki fazla dövizin çekilmesi yoluyla rezerv birikimi özellikle 2000 yılında sonra sağlanmıştır. Ancak portföy yatırımlarının kriz dönemlerinde hızlı bir şekilde ülkeyi terk etmesi nedeniyle TCMB rezervlerinin, yapısı yönünden kriz dönemlerinde sıkıntı yaratabilecek bir durumda olduğu da tespit edilmiştir.