AB'de ve Türkiye'de küçük ve orta ölçekli işletmelerin yapısal özellikleri ve uygulanan teşvik politikaları

VE SONUÇ Avrupa Birliğinde küçük ve orta ölçekli işletmelerin ekonomi içindeki büyük önemi ve rolü, Amerika ve Japonya'ya göre geç anlaşılmasına rağmen, Avrupa Tek Pazarı'na yönelik rekabet gücü yüksek, küçük ve orta ölçekli işletmelerin oluşturulması arayışı ve çabaları ile 1990'lı yılların başlarında AB'de 13 milyondan fazla KOBİ ve 93 milyona yakın emeğin buralarda istihdam edilmesi sonucuna ulaşılmıştır. AB 'De, Birlik organlarının almış olduğu karar ve uygulamalar çerçevesinde, küçük ve orta ölçekli işletmelerin ekonomik ve sosyal yapılarında büyük ölçüde iyileşmeler sağlanmıştır. KOBİ'lere yönelik politika ve teşvikler neticesinde, günümüz Avrupasında mikro işletmelerden küçük ve orta ölçekli işletmelere bir geçiş gözlenmektedir. Ayrıca, küçük ve orta ölçekli işletmelerin giderek büyük sanayiye entegre olup, yan sanayi konumunda faaliyet gösterdiği de dikkati çeken bir başka önemli husustur. KOBİ'lere yönelik olarak yapılan bütün bu çalışma ve politikalar sonucu AB'de KOBİ'lerin, gittikçe artan olumsuz ekonomik gelişmelerden ve durgunluklardan daha az etkilenmeleri ve yeni ekonomik koşullara daha iyi ve hızlı uyum sağlamaları sonucunu doğurmaktadır. Böylece, AB'de artan işsizliğe çözüm bulunması, bölgeler arası dengeli kalkınmanın sağlanması, toplum refahının yükseltilmesi yönünde etkili olmaktadır. Sonuçta Avrupa Birliğinin Ekonomik ve Sosyal yönden sağlıklı bir yapıya kavuşması amaçlanmaktadır. Türkiye'de tüm işletmelerimizin % 99 .8'ini oluşturan ve hemen hemen ülkemizin her tarafına dağılmış bulunan KOBİ'lerin ekonomik faaliyetlerinin etkinliği ekonomik sistemin canlılığının 'barometresini' oluştururlar. Dolayısıyla pek çok sayıda KOBİ'lerden oluşan KOBİ sektörü bu özelliği ile bir 'işletme ormanı' görüntüsü ortaya koymaktadır. Bu işletme ormanını oluşturan bazı KOBİ'ler kapanırken, bazıları ancak yaşamlarını devam ettirecek, bazıları da sağlıklı bir fidan gibi gelişecek, büyüyecek ve büyük işletmelere meydan 154 okuyarak onların yerini almaya çalışacaktır. Böylece ekonomide arzu edilen rekabet düzeyi, bağımsız olarak ayakta kalmak ve başarmak motifi ile yönlendirilen ve yönetilen KOBİ'ler aracılığı ile sağlanmış olacaktır. Öte yandan bir ekonominin temel amaçlarından birisi olan istihdamın yaratılmasında ve sürdürülmesinde KOBİ'ler bir tür motor görevi üstlenmişlerdir. Çünkü tarım kesimi hariç ekonomimizin sağladığı toplam İstihdamın % 76.2 'sini genelde KOBİ'ler, % 53 'ünü ise tek başına küçük ve orta ölçekli sanayi işletmeleri sağlamaktadır. Eğer bir ekonominin sağlıklılığının ve toplumsal düzeni tesis etmenin teminatı çalışmak isteyenlere istihdam sağlamak ise, bu açıdan KOBİ'ler hiçbir ekonominin göz ardı edemeyeceği kurumlardır. KOBİ'lerin göz ardı edilmemesi gereken diğer önemli bir neden de, bu işletmelerin bölgesel kalkınmayı hızlandırmadaki önemli rolüdür. KOBİ'ler genellikle büyük şehirler etrafında yoğunlaşmış bulunan büyük işletmelerin aksine, tüm ülke geneline yayılmış olmaları nedeniyle bir taşra özelliği gösterirler. Bu nedenle bu işletmeler bir yandan ülkedeki ekonomik faaliyetlerin bölgeler arasında dağılmasına katkıda bulunurken diğer yandan da emek-yoğun özellikleri nedeniyle bölgesel düzeyde istihdamın yaratılmasına katkıda bulunarak küçük şehirlerden büyük şehirlere göçü önlerler. Sonuç olarak bu temel işlevleri ile KOBİ'ler toplumsal düzenimizin teminatı ve ekonomimizin bel kemiğini oluştururlar. Ancak bir ekonomi için hayati olan bu fonksiyonlarına karşın araştırmalarında ortaya koyduğu gibi KOBİ'lerimiz başta genel ekonomideki istikrarsızlık olmak üzere pek çok önemli finansal ve teknik sorunlarla karşı karşıya bulunmaktadır. Bu sorunlarımızı kısaca ifade edersek, a) KOBİ'lerimiz para piyasalarından özellikle ticari bankalardan uygun koşullarla fon temin edemedikleri için işletme faaliyetlerini genellikle öz kaynakla 155 finanse etmektedirler. Bu nedenle de sürekli olarak işletme sermaye sıkıntısı içinde bulunmaktadır. b) Bu işletmelerimizin mevcut fmansal sistem çerçevesinde sermaye piyasalarından fon temin etmeleri mümkün olmaktadır. c) KOBİ'lerin büyük bir bölümü teknolojilerinin iyi olmadığına inanamaktadırlar. Dolayısıyla bu işletmelerin Gümrük Birliği sürecinde rekabet gücü kazanmaları için teknolojilerin yenileme ihtiyacı önemli bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. d) Araştırmalar KOBİ'lerin yaklaşık % 70'inin ürünlerinin kalite güvencesi bulunmadığını göstermektedir. Gümrük Birliği sürecinde kalite ve standartlar dış ticarette can alıcı öneme sahiptir. Kalite güvencesi olmayan ürünlerin Avrupa piyasalarında pazarlanabilme şansları yoktur. Bu nedenle KOBİ'ler için kalite ve standart konusu Gümrük Birliği sürecinde acil çözüm bekleyen bir sorun olarak karşımızda bulunmaktadır. e) Son olarak KOBİ'lerimizin dışa açılma potansiyel ve azmi yüksek olmasına rağmen, genelde dış piyasalar özeldi AB piyasalarının gerekleri ve koşulları konusunda fazla bilgi sahibi bulunmaktadırlar. Ayrıca yönetimde ve üretimde nitelikli eleman sıkıntsı bu bilgi eksikliğinin etkilerini daha da olumsuzlaştırmaktadır. Sonuç olarak yukarıda özet olarak belirtilen sorunlara akılcı çözümler bulunmadığı sürece bu işletmelerimizin Gümrük Birliği sürecinde dışa açılmalarını ve rekabet edebilir olmalarını beklemek büyük bir iyimserlik olacaktır. KOBİ'lerimizin bu sorunlarını çözmek ve Gümrük Birliği sürecinde rekabet güçlerini geliştirmek için şimdiye kadar izlenen ekonomi politikalarımızı gözden geçirerek yen strateji ve yaklaşımlar geliştirmek zorundayız.