Ertelenmiş vergi farklarının bıst 100 endeksine kayıtlı şirketlerin 2016 ve 2017 yılı dönem karına etkisi

Kurumlar vergi otoriteleri tarafından konulan kurallara göre bir hesap dönemi için vergiye tabi karlarını tespit eder. Vergiye tabi kara belirlenen vergi oranlarının uygulanması ile ödenecek vergi hesaplanır ve finansal tablolarda sunulur. Kurumların sınırsız olan ömürleri süresince hazırladıkları finansal tablolar faaliyetlerinin sonuçlarını gösterir ve bu bilgilerden iç ve dış kullanıcılar tarafından alınacak kararlarda yararlanılır. Küreselleşme ile birlikte gelişen sermaye piyasalarında şirketlerin rekabet edebilme ve düşük maliyetli sermaye bulabilme ihtiyaçları artarak uluslararası faaliyetleri çoğalmakta ya da uluslararası bir yapıya sahip olabilmektedirler. Bu doğrultuda piyasaların temelini koruyabilmek zorunlu bir ihtiyaç olmaktadır. Geçmişte yaşanan skandalların ışığında kötü kurumsal yönetim performansı sermaye piyasalarına duyulan güveni büyük ölçüde sarsmış ve devletlerin finansal raporlamaya verdiği önem artmıştır. Dünya ekonomilerindeki hızlı gelişmeler ve değişim, yüksek ölçüde güven elde edilebilmesi için hissedarların ve 3. tarafların haklarının etkili ve orantılı bir biçimde korunmasının sağlanmasını gerekli kılmıştır. Piyasaların uzun vadede istikrarlı olabilmesi için işletmelerin sunduğu finansal bilgilerin karşılaştırılabilir, güvenilir ve şeffaf olması ihtiyaç haline gelmiştir. Günümüzde, finansal tabloların anlaşılabilir ve doğru sunulması gereklilik olmuş ve birçok ülkede Uluslararası Finansal Raporlama Standartları uygulanmaktadır. Ekonomik büyüme ve Avrupa Birliği'ne uyum sürecinde gelişen piyasalarda faaliyet gösteren firmaların sayısının artması ile ülkemizde de şirketlerin hazırladığı finansal tabloların ihtiyaca uyun, karşılaştırılabilir, güvenilir, şeffaf olması ihtiyaç haline gelmiş ve birçok adım atılmıştır. Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu tarafından yayımlanan Uluslararası Finansal Raporlama Standartları birçok ülkede ya uygulanmakta ya da uygulanması amacıyla benimsenmiş durumdadır. Bu standartlar Türkçe'ye çevrilerek Türkiye Finansal Raporlama Standartları yürürlüğe girmiştir. Türkiye Finansal Raporlama Standartları bağımsız denetime tabi şirketler tarafından uygulanmaya başlanmış ve gelecekte kademeli olarak diğer şirketlerde de uygulanması düşünülmektedir. Kurumların Türkiye Finansal Raporlama Standartlarına göre hazırlanan finansal tablolarında raporlanan muhasebe karı ve hesaplanan vergi tutarı ile Türk Vergi Kanunlarına göre hazırlanmış finansal tablolarında yer alan vergilendirilebilir kar ve hesaplanan vergi tutarı arasında farklar mevcuttur. Bu farklar geçici ve sürekli farklar olarak ikiye ayrılıyor. Zamanlama ve değerlemeden kaynaklanan ve gelecek dönemlerde kendiliğinden ortadan kalkan farklara geçici farklar, uygulama farklılığı nedeni ile oluşan ve ortadan kalkmayacak olan farklara sürekli farklar denmektedir. Geçici farkların yasal vergi oranı ile çarpılması sonucunda ertelenmiş vergi bulunur. UMS 12 Kar Üzerinden Alınan Vergiler Standardının amacı kurum kazancı üzerinden vergilerin muhasebeleştirilmesini düzenlemektedir. Ertelenmiş vergiler işletmelerin gelecekteki nakit akışlarını ve ortaklara dağıtılacak karı etkilemektedir. Finansal tablolarda sunulan ertelenmiş vergi; dönem net karının daha doğru ölçülmesini ve finansal tabloların şeffaflığını, güvenilirliğini arttıracak çok önemli bir kavramdır. Finansal tabloların anlaşılabilir olması, şeffaflık düzeyini ve güvenilirliğini belirleyecek önemli bir özelliktir. UMS 12 Kar Üzerinden Alınan Vergiler Standardı, oluşan ertelenmiş vergi farkları ve ertelenmiş vergilerin finansal tablo kullanıcıları tarafından anlaşılabilir olabilmesi amacı ile vergi mutabakatını sağlayarak, oluşan ertelenmiş vergilerin analiz edilebilmesi için gerekli tüm bilgileri açıklamalarda finansal tablo okuyucularına sunmaktadır. Çalışmamızda öncelikle; Uluslararası Finansal Raporlama Standartları ve UMS 12 Kar Üzerinden Alınan Vergiler Standardının gelişim süreci ile UMS 12 Kar Üzerinden Alınan Vergiler Standardının unsurları, hesaplama yöntemleri, muhasebeleştirme ve sunum ilkeleri ele alınmaktadır. Sonrasında Borsa İstanbul pay piyasalarının temel endeksi olan BIST 100'e kayıtlı şirketlerin ertelenmiş vergi geliri ve giderinin dönem kar/zararını etkileme oranları ve ertelenmiş vergi varlıklarının ve yükümlülüklerinin aktif toplamına etkisinin oranları ana sektör ve alt sektör bazında incelenmektedir. BIST 100 endeksinde kayıtlı şirketlerin finansal tablolarında yer alan ertelenmiş vergi geliri ve gideri bu şirketlerin dönem karını yüksek oranda etkileyebilmektedir. Aynı şekilde ertelenmiş vergi varlıkları ve yükümlülükleri şirketlerin aktiflerinin önemli bir bölümünü oluşturabilmektedir. İşletmelerin kazançları üzerinden ödedikleri vergiler işletmeler ve 3. kişiler için önemli bir giderdir. Bu yüzden ertelenmiş vergi gelecekteki nakit akışlarını ve finansal tablo kullanıcılarının alacağı kararları etkileyen önemli bir unsurdur.