Özelleştirme ve yap-işlet devret modeli

Serbest piyasa ekonomisi, rekabet hukuku, ferdiyetçilik, verimlilik ve etkinlik özelleştirmenin özünü teşkil eden ilkelerdir. Özelleştirme, devletin, elindeki tekel durumundaki KİT'lerin satışını yapması, piyasanın etkin çalışmasını sağlaması, ekonomik faaliyetten kaçınması ve düzenleyici olarak çalışmasıdır. Özelleştirme yöntemini her KİT veya özelleştirilecek devlet malı, kamu hizmeti için iyi belirlemek gerekir. Mülkiyetin satışı olabileceği gibi özelleştirme benzeri yöntemlerle de bu sağlanabilir. Önemli olan yasal çerçeveyi iyi oluşturmaktır. Bu konuda yasal ve anayasal değişiklilikler kaçınılmazdır. Bu sistemin işleyişi için kaçınılmaz ön şarttır. Devlet, daha çok adalet, dış işleri, yasama ve yürütme gibi faaliyetlerle ilgilenmelidir. Küçülen, ancak etkin ve güçlü bir yapı kazanmalıdır. Bu süreçte özelleştirme daha kolay ve başarılı olacaktır. Özelleştirmede önemli olan; siyasal tercih, hız, sosyal kabul edilebilirlik, yabancı sermayenin ülkeye girişi ve kontrol edilebilirliktir. Bu yapılmazsa başarı zorlaşır. Şu 4 safha da teknik açıdan çok önemlidir: Ticarileştirme, şirketleşme, yeniden yapılanma ve satış. Anayasa Mahkemesi kararları incelendiğinde, karşımıza çıkan tabloda katı bir tutum sergilendiği gözlemlenmektedir. Bunun için ya parlamento anayasal ve yasal değişiklikleri gerçekleştirecek ya da Anayasa Mahkemesi tutumunu değiştirecektir. Özelleştirmeye ilişkin anayasa değişiklikleri yapılmıştır. Özelleştirme anayasanın 47 nci maddesinde yer almıştır. Kamunun mülkiyetinde bulunan işletme ve varlıkların özelleştirilmesi yasayla düzenlenmelidir. Kamu tarafından yürütülen yatırım ve hizmetlerin özel hukuk sözleşmeleriyle gerçek ve tüzel kişilere yaptırılabileceği kanunla belirlenir. Böylece özelleştirmeye ilişkin tasarruflar yasama organına bırakılırken, bu işlemlerin ancak yasayla yapılması gerektiği kuralını da beraberinde götürmüştür. Ayrıca bir idare hukuku konusu olan kamu hizmetinin görülmesi Özel hukuk alanına yasayla taşmabimektedir. Nitekim bu değişiklikten önce de Anayasa mahkemesi kamu mallan haczedilemez ilkesi ve 3096 yasanın çeşitli hükümlerinin iptaline ilişkin kararlarında tutumunu değiştirmiştir. Sonuç olarak; özelleştirme Türkiye'nin önemli gündem maddesi olup, toplum ve devlet yapısını etkilemektedir. Türkiye'nin bu süreçte başarılı olması, kaçınılmaz bir gerçek olarak karşımıza çıkmaktadır. Kamu hizmeti, yap-işlet-devret'in özünü oluşturmaktadır. Kamu hizmeti; tatmininde kamu yararı olan, toplumsal gereksinimi karşılayan faaliyettir. Kamu hizmetini; yasama, yargı ve idari kamu hizmeti olarak ayırabiliriz. Yasama ve yargı hizmeti devlet eliyle yürütülmesinde şimdilik tereddüdümüz yoktur. İdari kamu hizmeti ya devlet eliyle ya da özel teşebbüs eliyle yerine getirilebilir. Toplumdaki hızlı gelişme ve artan ihtiyaçlara devletin ayırdığı kaynaklar yetmez olmuştur. Bunun için enerji, baraj, yoJ, köprü, haberleşme ve bu gibi kamu hizmetlerinin yerine getirilmesi, Y-i veya Y-İ-D modelleri kullanılarak özel sektör vasıtasıyle gerçekleştirilmesi kaçınılmaz olmuştur. Bu178 tür hizmetlerin sağlanması, devamı, bakımı ve yeni yatırımlar çok yüksek yatırım ve teknoloji gerektirmektedir. Bu hizmetlerin yerine getirilmesinde devlet ve özel hukuk kişislyle yapılan sözleşmelerin idari sözleşme kabul edilmesi sonucu çıkacak uyuşmazlıkların çözüm yeri sorununu beraberinde getirmektedir. Y-İ ve Y-İ-D modelinde önemli olan kamu hizmetlerinin aksamadan, sürekli, verimli, uygun fiyatla, gelişerek yerine getirilmesidir. Yapılan sözleşmelerin amaca yönelik, yabancı sermaye ve teknoloji girdisini artırmaya yönelik olmalıdır. Bu aynı zamanda Türk Özel Sektörünü de geliştirecektir, istihdam sorunu ve ekonomik dengeler zamanla kendiliğinden düzene girecektir. Bunun için açıklık ve rekabet ilkelerine uyulması, mafya-çete-ihale ilişkilerinin bertaraf edilmesi, özel sektöre devredilen kamu mal veya hizmetin gerçek değerinin belirlenmesi, bu doğrultuda yasal ve ekonomik politikalar oluşturulurken istikrarlı hükümetlerin varlığı bir gerekliliktir. Türkiye'nin enerji açığının 600 miiyar w/saat olduğu düşünüldüğünde ve 1 w/saat elektriğin 1$ olduğu değerlendirildiğinde, Y-İ ve Y-İ-D modelleri Türkiye için büyük önem taşımaktadır. Termik ve doğal gaz santrallerinin kurulması için Y-İ yasa ve yönetmeliğinin çıkartılması önemli bir gelişmedir. Enerji sektörü Türkiye'nin gelişmesi ve geleceğinde önemli bir yatırım alanı teşkil etmektedir. Anayasa Mahkemesi; 3974 ve 3996 sayılı yasaya göre yapılan kamu hizmetlerine ilişkin sözleşmelerin idari sözleşme olduğunu, kamu imtiyazı niteliğinde olduğunu ve uyuşmazlıkların adli yargıda çözümlenemeyeceğini, bu sözleşmelere tahkim şartının konulamayacağını kabul etmiştir. Kamu hizmeti imtiyaz sözleşmesinin bir idari sözleşme olduğunu, niteliğine bakılarak anlaşılabileceğini ileri sürmektedir. Oysa dünyadaki gelişmeler, uluslararası ticaret, kamu hukuku ve sözleşme serbestisi, kamu hizmeti tanımı bunun böyle olmadığını ortaya koymaktadır. Özellikle uyuşmazlıklarda uluslararası tahkime gidilememesi, yabancı sermayenin ülkeye girişini engellemektedir. Küresel sermaye Türkiye'ye girmiş durumdadır. Düşünülmesi gereken;e ektriğin, suyun, haberleşmenin devlet veya özel sektör tarafından getirilip getirilmediği değil, tekel oluşturmadan, verimli, ucuz, düzenli ve sürekli topluma sağlanmasıdır. Uluslararası anlaşmalara atılan imzalar uluslararası ilişkilerimizde ülkemizi bağlamaktadır. Bu nedenle uluslararası normlara uygun yasalarımızda yeni düzenlemeler yapılmalıdır. Tahkim müessesesi;Y-İ, Y-İ-D modeli ve uyuşmazlıkların çözümünde uygulanması için iç hukuk ve uluslararası hukukumuzda düzenlenmelidir. Bu konuda yapılan yasal düzenlemeler 4501,4492, 4493 Sayılı Yasalardır. Anayasanın 125 ve 155 nci maddelerinde bazı değişiklikler yapıldı. Kamu hizmeti imtiyaz sözleşmelerinde milli tahkime ve içinde yabancılık unsuru bulunan sözleşmelerde milletlerarası tahkime başvurulabilecektir. Bu idare hukukunda yeni bir yaklaşımdır. Diğer taraftan Danıştay kamu hizmeti imtiyaz sözleşmeleri hakkındaki düşüncesini iki ay içinde bildirmelidir. Böylece kamu hizmetleri yerli veya yabancı kişiler tarafından daha kolay yerine getirilebilecek ve ortaya çıkacak uyuşmazlıklar daha kolay çözüm lenebi lecektir.