İşletmelerde performans boyutlarının ölçülmesi ve dokuma sanayiinde bir uygulama

'Performans Boyutlarının Ölçülmesi ve Dokuma Sanayii'nde Bir Uygulama' konulu çalışmamız şu üç bölümden oluşmaktadır: İşletmelerde Performans Kavramı, Performans Boyutları ve Kahramanmaraş Dokuma Sanayinde Bir Uygulama. İlk bölümde ele aldığımız 'performans' konusunda öncelikle performans kavramı incelenmiştir: Performans kavramı, planlanan bir işte gösterilen başarı derecesidir. Bu bölümde daha sonra işletmelerde performans kavramının anlamı üzerinde durulmuştur. İşletmelerde performans kavramı sistem yaklaşımı mantığına dayanmaktadır. Buradan hareketle çalışmamızda işletme performansı, bir örgütsel sistemde tüm sistemin ve bu sistemi oluşturan alt sistemlerin amaçlarının ve hedeflerinin gerçekleştirilmesi için gösterilen çabaların değerlendirilmesi olarak tanımlanmıştır. İşletmelerde performans kavramı incelendikten sonra performans ölçümü ve amaçları ele alınmıştır. Performans konusunun öneminin öncelikle onun ölçülmesiyle ilgili olduğu vurgulanmıştır. Bununla ilgili olarak Amerikan yöneticilerinin söylediği 'ölçemediğinizi yönetemezsinin' deyişinin işletmelerde ölçüm işlevinin önemine işaret ettiği belirtilmiştir. Bu nedenle bu kısımda performans ölçümü, önemi ve amaçları üzerinde durulmuştur. Çalışmamızda performans ölçme ve değerlendirmenin temel amacının, işletmelerde işlerin ne kadar iyi yapıldığının, hedeflere ne düzeyde ulaşıldığının, gerçekleştirilen etkinliklerin amaçlara olan katkısının, hedef ve stratejilere uygunluğunun belirlenmesini sağlamak olduğu belirtilmiştir. Ancak burada önemli olan konu, işletmelerde hangi boyutların ölçülmesi ile yukardaki amacın sağlanacağıdır. Bu maksatla çalışmamızın, performans anlayışının gelişimini açıkladığımız kısmında performans ölçümü için birçok modelden bahsedilebileceği; ancak bu modellerin işletmeyi bir bütün olarak ele almadığı, sadece ölçüm işlevini belli alanlarda yoğunlaştırdıkları üzerinde durulmuştur. Oysa işletmelerde uygulanacak ölçme ve değerlendirme sistemlerinin belli bir alanı değil, tüm işletmeyi kapsaması gerektiği üzerinde durulan bu kısımda, söz konusu anlayışın evrelerine yer verilmiştir. İkinci bölümde işletmelerde performans ölçümlerinin prodüktivite, etkenlik, verim, yenilik, kalite, çalışma yaşamının kalitesi, karlılık ve bütçeye uygunluk boyutlarını içermesi gerektiği üzerinde durulmuştur. Böylelikle, ölçümlerin bu performans boyutlarıyla yapılması halinde, işletmelerdeki girdi - çıktı sürecinde örgütün bütün yönleri hakkında bilgi sağlanabileceği ve bu boyutların, her bir etkinlik türü için uygulanabilir bir esneklik taşıdığı belirtilmiştir. Bu konu çalışmamızın ikinci bölümünün başında ele alınmış olup, işletme performansının ölçümünde tek boyutlu bir değerlendirmenin eksik olacağı; bu nedenle ölçümlerin performans boyutları ile, çok yönlü olarak yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Bu maksatla çalışmamızda ele aldığımız sekiz performans boyutu tek tek incelenmiş; boyutların kavram karşılıkları, türleri, performans açısından önemleri ve ölçümleri için kullanılabilecek oranlar ile göstergelere yer verilmiştir. Çalışmamızın üçüncü bölümünde uygulamaya yer verilmiştir. Uygulama, Kahramanmaraş ilinde Dokuma Sanayii'nde faaliyet gösteren dört özel teşebbüs işletmesi arasında 1994 yılı faaliyet dönemi çerçevesinde yapılmıştır. Söz konusu işletmelerin Toplam Performans, Katma Değere Dayalı Performans, Karlılık, Satışların Karlılığı, Ticari Performans, Maliyet ve Mali Yapı performansları incelenmiştir. Uygulamaya konu olan işletmelerde Toplam Performans Göstergeleri arasında yer alan Toplam Kazançlar Prodüktivitesi'nde 2,43 ile 2,90 arasında değişen performanslara ulaşıldığı; Katma Değer Performansları arasında yer alan Brüt Katma Değer Prodüktivitesi'nde ise 0,98 ile 1,03 arasında değişen performansları olduğu tesbit edilmiştir. Karlılık Performansları'nın ise öz Sermayenin Karlılığı göstergesinde 0,34 ile 0,41 arasında gerçekleştiği belirlenmiştir. Satışların Karlılığına ilişkin performanslarda özellikle Satışların Etkenliği göstergesinde bulunan performansların çok olumlu olduğu tesbit edilmiştir. Bu göstergede işletmeler, % 111 ile % 113 arasında değişen performanslara ulaşmışlardır. İşletmelere uygulanan tüm performans göstergelerinde oldukça iyi sonuçlar alınmış olup, bu durumun son yıllarda Kahramanmaraş'daki tekstil işletmelerinin yurt çapında söz edilen başarılarına paralellik arz ettiği görülmektedir.