turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Yarı-istenen tesis yer seçimi problemi için iki kriterli bir yaklaşım

Yarı-istenen tesisler çevrelerindeki talep noktalarına hem yakın hem de uzak olmalarını gerektiren istenen ve istenmeyen etkilere sahiptir. Bu çalışmada istenen ve istenmeyen etkilere sahip iki amaçlı yarı-istenen tesis yerleşim problemi ele alınmaktadır. İlk amaç fonksiyonu, tesis ile talep noktaları arası toplam taşıma maliyetini minimize etmektedir ve tesisi talep noktalarına yakın yerleştirme eğilimindedir. Taşımaların doğrusal yollar üzerinden yapılacağı varsayılarak ilk kriter değeri hesaplanırken doğrusal mesafe metriği kullanılmıştır. İkinci amaç fonksiyonu ise tesisin talep noktalarında oluşturduğu istenmeyen etkinin maksimumunu minimize etmektedir, bu nedenle tesisi talep noktalarından uzaklaştırma eğilimindedir. Tesisin bir talep noktası üzerinde oluşturduğu istenmeyen etki, aralarındaki mesafeye bağlı bir fonksiyon ile temsil edilmiştir. Buna göre, tesisten belli bir mesafeye kadar istenmeyen etki sabit kalır, bu mesafeden sonra doğrusal olarak azalır ve sıfırlanır. İstenmeyen etkinin ise tesisten dairesel yayılacağı varsayılarak ikinci kriter değeri hesaplanırken Öklid mesafe metriği kullanılmıştır. Problemin çözümü için ilk olarak karma tamsayılı doğrusal olmayan programlama modeli geliştirilmiştir. İkinci bir yaklaşım olarak çözüm alanını alt bölgelere ayırarak çözüm arayan Büyük Kare Küçük Kare (BKKK) algoritması probleme uyarlanmıştır. Alt bölgelerde etkin çözüm bulunup bulunmamasını değerlendirmek için hesap yükü az olan bir matematiksel model geliştirilmiştir. Geliştirilen yaklaşım büyük boyutlu iki problem üzerinde test edilmiş ve çözüm alanı daraltılarak etkin çözümlere hızlıca ulaşılabilmiştir.
Servis sistemlerine yönelik simülasyon yazılımı geliştirme ve personel optimizasyonu: QS-Sim yazılımı

İşletmelerde bir ürün ya da hizmete olan talebin artması ve çalışan sayısının yetersiz kalması, hammadde/ yarı mamul stoklarının düşük olması vb. nedenlerden dolayı müşteriler beklemek zorunda kalmaktadır. Kuyrukta bekleme süresinin azaltılması müşteri memnuniyetini artırır. Uzun kuyruklar müşterilerin sistemden ayrılmasına ve bunun sonucunda personelin boşta kalmasına ve maliyetlerin artmasına neden olur. Kuyrukta bekleme süresi ve personel maliyetleri arasında karar vermede ikilem oluşmaktadır. Bu çalışma kapsamında, hizmet sektörüne yönelik kuyruk sistemi modellerinin benzetilebildiği ve performansının ölçülebildiği ve personel optimizasyonun gerçekleştirilebildiği esnek bir simülasyon yazılımı (QS-Sim) geliştirilmiştir. Geliştirilen yazılım ile bir hizmet veya üretim sistemi modellenebilmektedir. Sisteme yeni paralel istasyonlar eklenebilmekte, müşteri geliş ve servis süresi ise sürece uygun dağılımlar ile; Poisson, Üstel, Normal, Erlang dağılımları veya Deterministik olarak düzenlenebilmektedir. Yazılım yardımıyla, hizmet sektöründe karşılaşılan bekleme hattı problemlerine yönelik performans ölçülebilmekte ve personel optimizasyon arayüzü farklı personel sayılarındaki maliyetler elde edilebilmektedir. Farklı sektörlerden elde edilen veriler ile oluşturulan modellerin simülasyon sonuçları ve aynı modellerin personel optimizasyonu gerçekleştirilmiştir. Farklı sektörlere ait örenk Simülasyon modelleri ve personel optimizasyon sonuçları karşılaştırmalı olarak bu çalışmada analiz edilmiştir.
Yedek bileşen tahsis probleminde eniyileme: Genetik algoritma ve kesikli olaylı Monte Carlo benzetimi

Sistem güvenilirliği, iletişim ve elektronik sistemler gibi ileri teknolojiye sahip modern mühendislik sistemlerinin tasarımı ve analizinde yaygın olarak kullanılan önemli ölçütlerden biridir. Günlük hayatımıza giren, çoğu çalışma alanında ve sosyal yaşamda kullandığımız uygulamaları doğrudan etkileyen altyapı tasarım problemlerinin bir kısmı güvenilirlik ölçütünü dikkate alan eniyileme problemi olarak tanımlanmaktadır. Bu nedenle bu tür problemlerin çözümü, farklı disiplinlerde çalışan birçok araştırmacının yoğun ilgisini çekmektedir. Sistem güvenilirliğinin eniyilenmesi için alan yazında yaygın olarak kullanılan Yedek Bileşen Tahsis Problemi (YBTP), sistemde yer alan bileşenlere paralel olarak yerleştirilen kullanıma hazır bileşenler ile yeni sistemlerin tasarlanması olarak tanımlanabilir. Böylece, güvenilirlik başarım ölçütü dikkate alınarak daha yüksek güvenilirlik değerine sahip sistem tasarımlarının elde edilmesi sağlanabilmektedir. Sistem özelliklerine bağlı olarak seçilen uygun yöntemle sistemin güvenilirlik değeri elde edilir. Bu çalışmada, artan arıza ve tamir oranlarının dikkate alındığı YBTP'de sistem güvenilirliğini gerçekçi bir yaklaşımla tahmin etmek için Kesikli Olaylı Benzetim (KOB) modeli, sistemin eniyilenmesi için ise Genetik Algoritma (GA) geliştirilmiştir. KOB modelinin geçerliliği test problemleri üzerinde gösterilmiştir. Önerilen yaklaşımla, YBTP için daha yüksek güvenilirliğe sahip sistem tasarımlarının daha düşük maliyetlerle elde edilebilmesi sağlanmıştır.
Ergonomik kısıtlar altında maliyet tabanlı montaj hattı dengeleme ve işçi-kobot atama problemi

Uzun yıllar boyunca montaj hattı dengeleme problemi (MHDP) literatürde farkli çözüm yaklaşımlarıyla ele alınmıştır. Son zamanlarda montaj hattında işçilerle aynı istasyonda veya farklı istasyonlarda görev alabilen işbirlikçi/kolaboratif robot (kobot) kullanımı oldukça popüler hale gelmiştir. İşçilerin belirli düzeyin üzerinde enerji tüketimiyle mola sürelerinin hesaplanması problemi de ergonomi perspektifinden değerlendirilmiştir. Bu çalışmada ergonomik kısıtlar altında maliyet tabanlı montaj hattı dengeleme ve işçi-kobot atama problemi (MTMHD-İKAP) ele alınmış ve problemin çözümü için karışık tamsayılı doğrusal programlama (KTDP) modeli önerilmiştir. Kobotların montaj hatlarındaki etkinliğini değerlendirmek için sadece manuel işgücünün olduğu maliyet tabanlı montaj hattı (MTMH), ergonomi perspektifinin göz ardı edildiği MTMHD-İKAP, ergonomi perspektifinin göz ardı edildiği parametrelerdeki değişimin amaç fonksiyonu üzerindeki etkisini değerlendiren MTMHD-İKAP ve ergonomi perspektifinin ele alındığı enerji tüketiminin değişiminin değerlendirildiği MTMHD-İKAP'nin ele alındığı toplam dört farklı senaryo kullanılmış ve sonuçları karşılaştırılmıştır.
Dinamik parti büyüklüğü belirleme ve çizelgeleme problemi için bir matsezgisel geliştirilmesi ve uygulaması

Geleneksel kısıtlandırılmış parti büyüklüğü belirleme problemi işletmelerde sıklıkla karşılaşılan problemlerden biridir. Ancak, bu problemlerin modellenme aşamasında gerçek hayatta geçerli olabilen pek çok faktör dikkate alınmamaktadır. Bu çalışmada, sipariş üzerine kağıt/karton çanta üretimi yapan bir işletmedeki bütünleşik parti büyüklüğü belirleme ve çizelgeleme problemi modellenerek çözümlenmiştir. Problem için karışık tam sayılı programlama modeli önerilmiştir. Önerilen modelde, ürünler arası geçişlerde ve üretim periyotlarındaki hazırlık süreleri ve maliyetleri göz önünde bulundurulmuştur. Geliştirilen model, üretim maliyeti, elde tutma maliyeti, karşılanamayan talep maliyeti, dışardan satın alma maliyeti ve sıra bağımlı ürün geçişlerinin hazırlık maliyeti toplamını en küçüklemeyi hedeflemektedir. Geliştirilen modelin uygulamasıyla, üretim kaynaklarının daha verimli kullanılıp daha efektif üretim planlarının ortaya konulabileceği görülmüştür.
Kuru ve Sulu Koşullarda Bazı Aspir (Carthamus tinctorius L.) Çeşitlerinin Yağ Asidi Kompozisyonlarının Belirlenmesi

Bu araştırma, bazı aspir çeşitlerinin sulu ve kuru koşullarda yağ asidi kompozisyonunu belirlemek amacıyla 2019-2020, 2020-2021 yılları yetiştirme sezonlarında yürütülmüştür. Çalışma, Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü deneme alanında tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulmuştur. Araştırmada, ana parselleri sulu-kuru, alt parselleri ise çeşitler (Göktürk, Koç, Dinçer, Safir ve Balcı) oluşturmuştur. Çalışma sonucunda, doymuş ve doymamış yağ asitlerinden miristik asit (c14:0), palmitik asit (c16:0), palmitoleik asit (c16:1), stearik asit (c18:0), oleik asit (c18:1), linoleik asit (c18:2) ve araşidik asit (c20:0) oranları (%) olarak saptanmıştır. Çalışma sonucunda, sulama yapılan çeşitlerden kuru şartlarda yetiştirilen çeşitlere göre linoleik asit (c18:2) ve palmitik asit (c16:0) oranın daha fazla olduğu, ayrıca çalışmanın ikinci yılında linoleik asid'in birinci yıla göre daha fazla yağ asidi oluşturduğu saptanmıştır. Çalışmanın ikinci yılında doymamış yağ asidi toplam oranı (linoleik asit c18:2 + oleik asit c18:1) birinci yıla göre daha yüksek bulunmuştur. Sonuç olarak, yağlı bitkilerin yetiştirilmesinde, en önemli unsurlardan birisi olan yağ asitleri kompozisyonunun bilinmesi yağın kalite ve standardının belirlenmesine göre üretim yapılması uygun olacaktır.
Modifiye Üçlü Antibiyotik Patının Uzaklaştırılmasında Fotonla İndüklenmiş Fotoakustik Dalgalanma ile Farklı İrrigasyon Aktivasyon Rejimlerinin Kombinasyonunun Karşılaştırılması

Amaç: Bu çalışmanın amacı, kök kanallarından modifiye üçlü antibiyotik patının (mTAP) çıkarılmasında foton kaynaklı fotoakustik dalgalanma (PIPS) tekniği ile farklı irrigasyon aktivasyon rejimlerinin kombinasyonunun etkinliğini karşılaştırmaktır. Gereç ve Yöntemler: Yüz beş adet çekilmiş insan mandibular-premolar dişler ProTaper döner eğe kullanarak prepare edildi. Kök kanalları mTAP medikamenti ile dolduruldu ve 4 hafta sonra kökler kullanılan irrigasyon rejimlerine göre rastgele 7 gruba (n=15) ayrıldı: Self-Adjusting File (SAF), Pasif-Ultrasonik-İrrigasyon (PUI) , EndoAktivatör (EA), SAF+EA, SAF+PUI, PUI+EA, PIPS. 3 dişte mTAP kaldırılmadı (pozitif kontrol) ve diğer 3 diş mTAP ile doldurulmadı (negatif kontrol). Kökler uzunlamasına ikiye ayrıldı ve kalan mTAP miktarı, 4 dereceli bir skorlama sistemi kullanılarak 20x büyütme ile değerlendirildi. Veriler Kruskal-Wallis ve Mann-Whitney U testleri kullanılarak değerlendirildi. Bulgular: Tüm deney grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık tespit edildi. PIPS, SAF, SAF+EA ve SAF+PUI, mTAP'yi kök kanalından çıkarmada PUI ve PUI+EA'dan önemli ölçüde daha iyi performans gösterdi (P=0. 000). EA orta etkinlik gösterdi. Apikal ve orta üçte birlik kısımda PUI ve PUI+EA ve koronal üçte birlik kısımda PUI önemli ölçüde daha kötü performans gösterdi (P<0. 05). Sonuç: Genel olarak, antibiyotik patlarını kök kanallarından tamamen çıkarmak zordur. Yalnızca PIPS tekniği, apikal üçte birlik kısımda mTAP'ın %100'ünü çıkardı.
MUHASEBE ALANINDA İÇ KONTROL KONUSUNDA 2008-2022 YILLARI ARASINDA YAYINLANMIŞ LİSANSÜSTÜ TEZLERİN ANALİZİ

Araştırmada, muhasebe biliminin denetim alanında yer alan iç kontrol sisteminin Türkiye'deki akademik gelişimi ve değişimi ele alınmıştır. İç kontrol, işletmelerin kayıp ve kaçaklarını, firelerini, hata ve hilelerini tespit ederek önlemeyi, bu sayede işletmenin gelecekte katlanacağı külfetleri en aza indirmesini sağlar. Bu nedenle işletmelerde güvenilir bir iç kontrol sisteminin kurulması ve sürekliliğinin sağlanması önem arz etmektedir. Araştırmanın amacı, işletme anabilim dalında iç kontrol üzerine yazılmış olan lisansüstü tezlerin yıllara, üniversitelere, sektörlere, yöntemine, konulara,
MÜZELERDE AYDINLATMANIN MEKÂN ALGISI ÜZERİNE ETKİLERİ

Teknoloji, sanayi, inşaat, iletişim gibi farklı alanlarda yaşanan gelişmeler ile yaşam alışkanlıkları değişmekte, yaşamın dinamikleşmesi ile iç mekanlarda geçirilen süre artmakta ve bunun sonucu olarak mekanda aydınlatma yaşamın vazgeçilmez bir unsuru olarak karşımıza çıkmaktadır. Aydınlatmanın mekanla ilişkisi, mekan algısını doğrudan etkilemektedir. Bu bağlamda tasarımcı, ışığın mekan içerisinde nasıl bir rol üstleneceğinin bilincinde olarak tasarımlarını şekillendirmelidir. Bütüncül olarak ele alınmış ve tasarlanmış bir mekan, ışığın doğru kontrol edilmesiyle ve kullanılmasıyla kullanıcı ile iletişime geçecektir. Bu çalışmada müze yapılarında aydınlatmanın mekan algısı üzerindeki etkileri incelenmiştir. Çalışma, aydınlatmanın görsel konforu ve görsel performansı sağlamanın ötesinde, mimari tasarımın temel unsurlarından biri olarak ele alınması gerekliliğine vurgu yapmak amacıyla hazırlanmıştır.
Özel Okul Öncesi Eğitim Kurumlarının Kurulum Aşamasında Kurucu Müdürlerin Karşılaştıkları Sorunlar

Bu araştırma, özel okul öncesi eğitim kurumlarının, kurulum aşamasında, kurucu müdürlerin karşılaştıkları sorunları tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, 2021-2022 eğitim öğretim yılında Kocaeli ilinde bulunan özel okul öncesi eğitim kurumlarında gerçekleştirilmiştir. Araştırma, nitel araştırma tekniklerinden biri olan durum çalışması deseninde yürütülmüştür. Çalışma grubu, yirmi kişiden oluşmakta olup ölçüt örneklem yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Araştırmadan elde edilen verilerin analizinde betimsel analiz tekniği tercih edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre kurucu müdürlerin en fazla MEB'in istediği belge ve rapor sayısının fazla olması, tadilatların uzun süre alması, ruhsat alma sürecinin uzun olması, bina kiralama maliyetlerinin yüksek olması, tadilat maliyetlerinin yüksek olması, merkezi konumda bina bulma zorluğu, kalifiye yardımcı personelin az oluşu, deneyim eksikliği ve tanıtım maliyetlerinin yüksek olmasına yönelik sorunlarla karşılaştıkları belirlenmiştir. Kurucu müdürlerin karşılaştıkları sorunlara yönelik geliştirdikleri çözüm önerileri ise prosedürlerin anlaşılır ve sade hale getirilmesi, devletin bina, arsa ve kira teşviklerinde bulunması ve MEB'in personel alımına destek vermesi olarak tespit edilmiştir.
360 DERECE PERFORMANS DEĞERLENDİRME YÖNTEMİ VE UYGULAMA ÖRNEKLERİ

Performans değerlendirme sistemi, insan kaynakları yönetiminde hedeflere ulaşmanın en önemli belirleyicilerinden biridir. Bu nedenle, kuruluşların çalışanlarının performanslarını değerlendirmek için kullandıkları yol ve yöntemler, amaçlarına ulaşmalarında kritik öneme sahiptirler. Bundan dolayı, örgütte çalışanların performanslarının doğru bir şekilde değerlendirilmesi ve ardından örgütün amaçları doğrultusunda özellikle çalışanların zayıf yönlerinin iyileştirilmesi gerekmektedir. Tek bir yöneticinin tüm çalışanların performansını değerlendirdiği geleneksel performans değerlendirme sistemleri, her zaman objektif ve etkili bir değerlendirmeye yol açmayabilirler. Bu nedenle 1980'li yıllardan sonra hedeflere ulaşmak için geleneksel performans değerlendirme sistemlerinin zayıflıklarını telafi etmeye yönelik olarak geleneksel performans değerlendirme sistemlerinin yerini 360 derece performans değerlendirme sistemi almıştır. 360 derece performans değerlendirme sistemi, birden fazla kaynaktan elde edilen ve çalışanlara geri bildirim sağlayan verilere yüksek oranda odaklanmaktadır. Birden çok kaynaktan toplanan veriler, sonuçta ortaya çıkan değerlendirmenin nesnelliğini ve etkinliğini artırmaktadır. Ayrıca geri bildirimler, çalışanların zayıf yönlerini başkalarının bakış açısından görmelerini ve iş motivasyonlarını artırmalarını sağlamaktadır. Bu çalışmada Borusan Holding ve Anel Grup uygulama örneklerinden bahsedilmiştir. Söz konusu her iki şirkette de 360 derece performans değerlendirme sistemi beyaz yakalı çalışanlara online olarak uygulanmaktadır.
YERALTI MADEN İŞLETMELERİNDEKİ MESLEK GRUPLARININ GÜRÜLTÜ MARUZİYETİNİN BELİRLENMESİ

Madencilik dünyanın ve ülkemizin önemli iş kollarından birisidir. Madencilik faaliyetleri esnasında çeşitli fiziksel risk etmenleri ortaya çıkmaktadır. Bu fiziksel risk etmenlerinin başında da gürültü gelmektedir. Teknolojinin gelişimine bağlı olarak günümüzde yeraltı madenciliğinde mekanizasyona geçiş süreçleri hızlanmış ve bu durum da çalışan personelin yüksek gürültü düzeyleri ile karşı karşıya kalmasına neden olmuştur. Gürültü insan üzerinde fizyolojik ve psikolojik birçok etki oluşturmaktadır. Bunların başında da bir meslek hastalığı olan işitme kayıpları gelmektedir. Bu çalışmada, yeraltı kömür madenciliğinde farklı meslek gruplarının iş tanımları yapılmış ve bu meslek gruplarında çalışan personelin maruz kaldığı gürültü düzeyleri belirlenmiştir. Yapılan gürültü ölçümleri gürültü yönetmeliği kapsamında değerlendirilerek gürültüye karşı alınabilecek önlem ve tedbirler açıklanmıştır
GO ve GO-EDTA kullanılarak sulu çözeltiden Thioflavin T ve Co (II) iyonlarının uzaklaştırılması; adsorpsiyon parametrelerinin araştırılması

Boyalar ve ağır metaller, artan çevresel kaygıların tipik kirleticileridir. GO ve GO-EDTA yapılarının sulu çözeltiden TFT boya ve Co (II) metal iyonu giderimi için ideal adsorbanlar olduğu belirtildi. pH, zaman, farklı konsantrasyon aralığı ve farklı tuzların etkisi gibi çözelti koşullarının boya ve ağır metal iyonu giderimi üzerindeki etkileri araştırıldı. Farklı tuzların varlığında TFT adsorpsiyonunda değişiklik olmazken, Co (II) iyonunun adsospsiyonunda, katyonların rekabetinin etkisinden dolayı, belirgin düşüş gözlendi. İzoterm modellerinden Langmuir izoterm modelini takip eden adsopsiyon işleminin maksimum adsorplama kapasiteleri (qM) GO ve GO-EDTA üzerine sırasıyla; TFT boyası için 389, 3178mg g-1 ve 1009, 5300mg g-1, Co (II) iyonu için 736, 9153mg g-1ve 1304, 3525mg g-1'dir (pH=7, t=150 min., 298 K). Kinetik veriler yalancı ikinci derece (PSO) modeline oldukça iyi uymaktadır. Partikül içi difüzyon ve Boyd'un modeline göre, adsorpsiyon kinetiği esas olarak sıvı film difüzyonu tarafından kontrol edildiği ve ayrıca partikül içi difüzyondan da etkilendiği belirlendi. Desorpsiyon grafiğinde, oldukça iyi TFT boya desorpsiyonu gözlemlenirken, Co (II) iyonunun desorpsiyonundaki düşüşün nedeni EDTA yapısında bulunan COONa uçlarında iyon değişimi neticesinde oluşan bağın kuvvetli olmasıyla açıklanabilir. TFT boya molekülünde bulunan benzen halkaları ile GO ve GO-EDTA yapısında bulunan benzen halkalarının - etkileşimine girdiği, yapı üzerindeki fonksiyonel gruplarla hidrojen bağı yapması ve karboksilik asit uçlarında iyon değişimi neticesinde elektrostatik etkileşim yapması Co (II) ve TFT'nin adsorpsiyonunda etkili olmuştur. Sonuç olarak, GO ve GO-EDTA nanomalzemeleri sulu çözeltiden organik ve inorganik kirleticilerin arıtımı için geleneksel adsorbanların yerine, gelişmiş adsorbanlar olarak etkin bir şekilde uygulanabileceğini göstermektedir.
Binalarda giydirme cephe açısının enerji tüketimine etkilerinin incelenmesi

Günümüzde giydirme cam cepheler yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu sistemlerin binalara eğimli bir şekilde uygulandığı çok sayıda örnek mevcuttur. Mimari tasarım aşamasında binanın enerji tüketim değerleri dikkate alınmadan verilen bu karar, kullanıcıların konforunun olumsuz etkilenmesine ve binaların enerji tüketimlerinin artmasına neden olmaktadır. Bu çalışmada cam giydirme cephenin zemin ile yaptığı açı değişiminin enerji tüketim değerlerine etkileri araştırılmıştır. Çalışma için DesignBuilder enerji simülasyon programında hazırlanan bir bina modelinin giydirme cam olan cephesine farklı açılar verilmiş ve oluşturulan her modelin farklı yönlere göre enerji tüketimleri hesaplanmıştır. Yapılan çalışmada cam giydirme cephenin açısı ile yönünün, binanın güneş enerjisi kazancı, ısıtma ve soğutma yükleri ile birincil enerji tüketimi değerlerini etkilediği görülmüştür. Çalışmanın sonucunda cam giydirme cephe açısı azaldıkça güneş enerjisi kazancı arttığına, cam giydirme cephe açısı arttıkça ise ısıtma yüklerinin arttığına ulaşılmıştır. Cam giydirme cephe açısı arttıkça soğutma yükleri azalmıştır. Çalışma ile eğimli cephelerin güneş enerjisi kazanımı düz cepheye kıyasla %1 ile %52 arasında değiştirdiğine, ayrıca binanın soğutma enerjisinde ve birincil enerji tüketiminde %1 ile %23 arasında tasarruf edilebileceğine ulaşılmıştır. Yapılan çalışma ile cam giydirme cepheler tasarım aşamasında iken zeminle yaptıkları açının değiştirilmesi sayesinde binanın enerji tasarrufu sağlanması açısından referans bir kaynak oluşturulmuştur.
Derin öğrenme ve belirsizlik ölçeği ile akciğer kanserinin erken teşhisi

Derin Öğrenmenin (DÖ) teknikleriyle erken kanser tanısı son dönemlerde araştırmacılar arasında en çok üzerinde durulan konu olmuştur. Ayrıca pek çok araştırmada görüldüğü üzere DÖ'nın tıp alanında kullanımı günümüzde daha da önem kazanmaktadır. Araştırmacılar sağlık alanında çoğunlukla kanser ve kanser türleri teşhis ederken DÖ tekniklerinden yararlanmaktadır. Bunun başlıca nedeni akciğer kanserinden ölüm riskinin yüksek olmasıdır. Bu tür hastalıkların tanısında BT görüntülerinin net olmamasından dolayı, doğru karar vermede uzmanlar görüş ayrılıkları yaşamaktadır. Bu ve benzeri hastalıkları erken ve doğru tanılayabilen ve daha güvenilir sonuçlar verebilen DÖ karar verme mekanizmaları bir seçenek haline gelmiştir. Yapılan araştırmalara göre akciğer kanseri, dünya çapında ölümlerin en önde gelen nedenleri arasındadır. Akciğer kanseri sadece 2019 yılında tahmini 1, 76 milyon insanın ölümden sorumludur. Sebepleri artıkça (ortalama aile öyküsü, sigara, yüksek tansiyon ve diğer popüler tıbbi nedenler) ölüm oranı ortalaması %80'in üzerinde arttığı gözlemlenmiştir. Olgular erken tanı konup, tedavi edilirse kanser kaynaklı ölümlerin oranının azalmakta olduğu görülmüştür. Hastalığın doğru saptanması tedavi edilmesinde önemli rol oynamaktadır. Bu çalışmada Ayrık Dalgacık Dönüşümü (ADD) yaklaşımı ile DÖ tekniği birleştirilerek, 6053 akciğer tomografi veri seti (veri kaynağı, yaş grubu, coğrafi bölge vb. kısa bilgi) üzerinde işlem yapılmıştır. Hastanın kanser olup olmadığı, kanser olduğu takdirde ise bunun iyi huylu (benign) ya da kötü huylu (malign) olduğuna karar verilmesine çalışılmaktadır. Bilgisayarlı Tomografi (BT), görüntülerde öncelikle görüntü işleme aşamalarının yanı sıra ADD ile öznitelik çıkarımı yapılıp elde edilen veriler DÖ 'ya girdi verisi olarak kullanılır. Bu çalışmada iki metot önerilmiştir. Birinci yöntemde VGG-16, Inception v4, MobileNet v3 kullanılırken ikinci yöntemde AlexNet yöntemi uygulanmaktadır. Bu yöntem hem ADD kullanımı hem de iki aşamalı olması yönüyle yaygın kullanılan diğer tekniklerden farklıdır. Deneysel sonuçların yüksek performans gösterdiğini ve AlexNet'in %99, 86, MobileNet v3'ün %98, 00, VGG-16 %95, 50, Inception v4'ün ise %96, 03 doğrulukta sonuç verdiği belirlenmiştir. Böylece akciğer hastalıklarının BT görüntülerinde kanser olup olmadığı, kanser ise hangi aşamada olduğu konusunda ön bilgi elde edilebilmektedir.
REBA yönteminin sınıf içi ve sınıflar arası güvenilirliği: Bir otomotiv yan sanayi firması uygulaması

Artan teknolojiye rağmen birçok sektörde fiziksel ağırlıklı işler çalışanlar tarafından yapılmaya devam etmektedir. Çalışanın iş yaparken maruz kaldığı çalışma duruşları kısa vadede işteki performansını etkilemekte, uzun vadede ise çalışana Kas İskelet Sistemi Rahatsızlığı(KİSR) olarak geri dönmektedir. KİSR işçi, işveren ve ülke ekonomisine maddi ve manevi açıdan doğrudan etki etmektedir. Bu nedenle işin insana insanın da işe uyumunu amaçlayan ergonomik çalışmalar önem taşımaktadır. Çalışma duruşu analizleri bu kapsamda uygunsuz duruşların tespit edilerek iyileştirilmesinde kullanılmaktadır. REBA (Rapid Entire Body Assessment) çalışma duruşlarının sebep olduğu riskleri sayısal olarak ifade edebilmeyi sağlayan bir çalışma duruşu analizi yöntemidir. Bu çalışmanın amacı REBA yöntemi ile yapılan analizlerin güvenilirliğinin değerlendirilmesidir. Bu noktada otomotiv yan sanayinde faaliyet gösteren bir firmanın koltuk üretim hattından seçilen 58 çalışma duruşu REBA yöntemi ile analiz edilmiştir. 3 değerlendirici ile yapılan uygulama sonucu elde edilen REBA skorları sınıflar arası farklı gözlemcilere ait değerlendirmeler- güvenilirlik ve sınıf içi- aynı gözlemcinin farklı zaman dilimlerindeki değerlendirmeleri-güvenilirlik analizlerine tabi tutulmuştur. %95 güven aralığında yapılan sınıflar arası güvenilirlik analizi sonucunda A skoru(Intraclass Correlation Coefficient - ICC=0, 853), C skoru(ICC=0, 812) ve final REBA skorları(ICC=0, 818) yüksek güvenilirlikte bulunurken B skorunun(ICC=0, 650) ise orta derece güvenilir olduğu saptanmıştır. %95 güven aralığında yapılan sınıf içi güvenilirlik analizi sonuçlarına göre, REBA yönteminin çalışma duruşlarını yüksek güvenilirlikle analiz ettiği görülmektedir.