Çalışanların gelecek güvencesi: Türkiye'de sosyal sigorta mantığının oluşumu, 1921-1950

Bu çalışma, kurumsal mekanizmalar sayesinde yeni kurumsal mantıkların nasıl inşa edildiğini incelemektedir. Söz konusu kurumsal mekanizmalar arasında önemli bir yeri olan çerçeveleme mekanizması, olayların bir bütün halinde görülmesini sağlayan ve fikirler arası ilişkilerin açıklandığı çerçeve seslendirmesi ile seçilen bazı olayların vurgulanması sonucunda hiyerarşik bir yapının oluştuğu çerçeve detaylandırmasından oluşmaktadır. Ancak çerçeve seslendirmesi ve çerçeve detaylandırması, olayların belirli bir anlam sistemi içerisine nasıl yerleştirilebildiğini açıklamakta yetersiz kalmaktadır. Bu çalışmada söz konusu boşluğu doldurmak için çerçeveleme mekanizmasının ihmal edilen bir unsuru olarak çerçeve canlandırması tanımlanmaktadır. Çalışmada Türkiye'de sosyal güvenlik alanında varlığını sürdüren bir kurumsal mantık olarak sosyal sigorta mantığının oluşumu incelenmektedir. Sosyal sigorta mantığı 1921 yılı sonrasında kurgulanmış ve 1946 yılında İşçi Sigortaları Kurumu'nun faaliyete geçmesini sağlamıştır. İşçi Sigortaları Kurumu'nun oluşumunu takiben, sosyal sigorta kolları ile ilgili ilk kanun olan 1945 tarihli İş Kazaları ile Meslek Hastalıkları ve Analık Sigortası yürürlüğe girmiştir. Sonrasında 1949 tarihli İhtiyarlık Sigortası ve 1950 tarihli Hastalık ve Analık Sigortaları gibi başlıca sosyal sigorta kolları uygulanmaya başlamış ve sosyal güvenlik alanının kurumsal bir niteliğe bürünmesi gerçekleşmiştir. Bu nedenle sosyal sigorta mantığının oluşumunda 1921 - 1950 dönemi belirleyici olmuştur. Türk sosyal güvenlik alanı temel olarak sosyal sigorta sistemi ile düzenlenmiş ve ilk sosyal sigortalar İşçi Sigortaları Kurumu'nun yetkisi altında hayata geçirilmiştir. Çalışmada esas olarak sosyal sigorta mantığının inşa süreci incelendiğinden, 1950 yılı sonrası sosyal güvenlik kuruluşlarının nasıl geliştiğine odaklanılmamaktadır. Bu bakımdan sosyal sigorta mantığının oluşumunda kullanılan kurumsal mekanizmalar araştırılmaktadır. Sonrasında, kullanılan kurumsal mekanizmalar arasında yer alan çerçeveleme mekanizması derinlemesine incelenmekte ve yazında şimdiye kadar yer almayan farklı bir mekanizma unsuru olarak çerçeve canlandırması önerilmektedir. Çalışmanın görgül bağlamı olarak sosyal güvenlik alanının seçilmesinin nedeni, söz konusu alanın baskın bir kurumsal mantık olarak sosyal sigorta sistemi doğrultusunda kurgulanmış olmasıdır. Kurumsal mantıklar insan yaşamına dair kuralları içeren sistemlerdir. Mantıkların temelinde değişik politik ideolojiler yatmaktadır. Çalışmada nitel ve nicel teknikleri kapsayan örnek olay yöntemi ve içerik analizi kullanılarak, sosyal sigorta mantığının oluşum sürecinde çerçeve canlandırmasının nasıl kullanıldığı ve sosyal sigorta mantığının sosyal devlet ideolojisine dayalı olarak nasıl anlamlandırıldığı araştırılmaktadır. Yazındaki çalışmalarda yer alan ve çerçeveleme mekanizmasını oluşturan çerçeve seslendirmesi ve çerçeve detaylandırması, çerçevelerin ideolojileri tamamlayacak şekilde nasıl anlamlandırılabildiğini ayrıntılı olarak açıklayamamaktadır. Oysa çerçeve canlandırması sayesinde sosyal sigorta mantığı, Türk sosyal sigortaları kavramı altında sosyal devleti temsil eden bir anlam sistemi içerisine oturtularak yorumlanmış, bu şekilde söz konusu ideolojiyi tamamlayıcı bir unsur olarak algılanmış ve benimsenmiştir.