İmalat sanayiindeki işletmelerde verimlilik arttırma teknikleri ve bir uygulama

Günümüz rekabet şartlan işletmeleri günden güne daha kaliteli, daha fazla ve zamanında hizmet vermeye ve üretim yapmaya yönelmektedir. Bu nedenle, daha az girdi ile daha çok çıktı elde edebilmenin yani verimli olmanın önemi giderek daha çok ağırlık kazanmıştır. Tezimizin girişinde bu konunun anlam ve önemi üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde verirnlilik kavramı açıklanmış, işletme ve milli ekonomi düzeyinde verimliliğin önemi üzerinde durulmuştur. Genel anlamıyla verimlilik mevcut üretim kaynaklarını kullanarak maximum üretimi gerçekleştirebilmek ya da minimum kaynaklardan faydalanarak üretimin ihtiyaç duyulan seviyesine ulaşabilmektir. 1950'de O. E. C. D.'nin organize ettiği MrJean Fourastie başkanlığındaki bir komite verimliliğin daha net bir tanımlamasını yapmıştır. Bu tanımlamaya göre verimlilik çıktı oranının herhangi bir üretim faktörüne oranıdır. Günümüzde verimliliğin bir ülkenin gelişmişliğinin en önemli ölçütlerinden biri olduğu kabul edilir. Aynı zamanda verimlilik, gelişme için motive edici bir faktördür. Bizler bir teknolojik gelişme çağında yaşamaktayız. Bu gelişmeler üretimi olumlu yönde etkileyecek üretim sürecinde yeni imkanlar sağlamaktadır. Teknolojik gelişmeyi koruyabildiğimiz sürece üretimi de arttırmada başarılı olacağımız ortadadır. Düzenli ve tutarlı bir ekonomik ge-lişme ve endüstrileşme üretimin artmasının doğal bir sonucudur. Yüksek bir verimlilik için üretim faktörlerinin etkin kullanımında hayati bir rol taşımaktadır. Verimlilik, düşük maliyet ve doğal olarak düşük satış fiyatları için de son derece önemlidir. Sonuç olarak verimliliği arttırdığımız da, talep artacak ve fiyatlar düşecektir. Ayrıca verimliliğin artması sonucunda elde edilen ek üretim gelirleri de istihdamda ya da yatırım sermayesinde kullanılabilecek ve böylece ekonomik gelişme hızlanacaktır. Bu bölümde aynı zamanda verimlilikle sık sık karıştırılan kavramlarla arasındaki farklar açıklanmış ve tanımlan yapılmıştır. Bu kavramlardan biri karlılıktır. Her ticari kuruluşun amacı karım maximize etmektir. Fakat verimlilik girdilerin optimum kullanımım amaçlamaktatır. Diğer taraftan etkinlik verimlilikten farklı olan kavramlardan biridir. Etkinlik amaçlanan hedeflere ne ölçüde ulaşıldığının kriteridir. Diğer bir deyişle sonuçların hedeflenen düzeye ne kadar yaklaştığını gösterir. Aslında verimlilik etkin üretim demekte olduğu için bu iki kavramı tümüyle birbirinden ayırmak da mümkün değildir. Aynı zamanda etkin verimlilik faktörleri de bu bölümde açıklanmıştır. Çünkü verimlilik tüm üretim faktörlerinin bir sonucudur. Örneğin verimlilik emekten, yönetim etkinliğinden, organizasyonel yapıdan, üretimin kapasitesinden, makinelerin ve diğer araçların etkin kullanımından etkilenir. İkinci bölümde, verimliliğin ölçülmesi, gerekliliği ve bazı ölçüm yöntemleri açıklanmıştır. Olması gereken verimlilik miktarının tam anlamıyla bilinmesi gereklidir. Aşağıda verimlilik ölçümünün bazı avantajları yer almaktadır. 1. Gerekli kaynakların planlanması için faydalı olacaktır. 2. Etkin olmayan bölümler ve parçalar konrol edilecek ve düzeltilecektir. 3. Yönetimin var olan teknik ve ekonomik sorunlara daha iyi konsantre olması sağlanacaktır. Çıktılar parasal ve fiziksel olarak değerlendirilebilir. Eğer yönetim günlük üretim sürecini takip etmeyi ve soranları hemen çözümlemeyi planlıyorsa fiziksel ölçütleri kullanmak tercih edilmelidir. Çıktıların parasal olarak değerlendirilmesi şu durumlarda tercih edilmelidir. 1. Fiziksel ölçümün mümkün olmadığı durumlarda, 2. Genel endüstriyel yapıya da benzer bir yönü olmayan yatırımların kıyaslanması gerektiğinde, 3. Çıktı düzeyi makroekonomik analizlere uygun olmadığı durumlarda. Üretimde kullanılan girdiler, emek, sermaye, hammadde, enerji ve yardımcı servislerden oluşur. Emek çalışma günleri, çalışanların sayısı ya da çalışma saatleriyle değerlendirilir. Sermaye bina, arazi, makine, diğer araçlar ve nakit değerlerle ölçülür. Bu girdileri fiziksel olarak ölçülmesi mümkün değildir ve bunlar da parasal kriterler kullanılır. Üçüncü bölümde ise imalat sanayii verimlilik arttırma teknikleri teknoloji, malzeme, emek, ürün ve iş temellerine dayandırılıp, sınıflandırılarak açıklamıştır. Teknoloji temeline göre verimlilik artırma teknikleri bilgisayar destekli tasarım, bilgisayar destekli imalat, bilgisayarla bütünleştirilmiş imalat, robot teknolojisi, grup teknolojisi, Computer grafiği, bakım yönetimi gibi başlıklarda incelenmiştir. Malzeme temeline göre verimlilik arttırma teknikleri ise envanter kontrolü ve değerlendirilmesi, malzeme ihtiyaç planlaması, malzeme yönetimi, kalite kontrolü gibi başlıklar altında incelenmiştir. Emek temeline göre verirnlilik arttırma tekniklerinde finansal ve finansal olmayan teşvik yöntemleri incelenmektedir. Ürün temeline göre verimlilik arttırma teknikleri değer analizleri, ürün çeşitlendirme, ürün basitleştirme, ürün standardizasyonu, araştırma ve geliştirme, güvenilirlik düzeltme, reklam ve satış arttırma başlıklarıyla incelenmiştir. iş temeline göre verimlilik arttırma tekniklerindeyse iş basitleştirme teknikleri, iş ölçümü, iş dizaynı, iş değerlendirme, iş güvenliği dizaynı, insan faktörü mühendisliği, üretim programlama şeklinde sınıflandırılarak incelenmiştir. Dördüncü bölümde bir konfeksiyon işletmesi verimlilik açısından değerlendirilmiştir. Öncelikle, ağırlıklı olarak emek temeline göre değerlendirilen firmanın karşılaştığı personel problemleri, sektörel problemleri anlatılmıştır. Daha sonra firmanın uyguladığı ürün temeline göre verimliliği arttırma çalışmaları açıklanmıştır. Sonuçta firmanın bu verimlilik arttırma tekniklerini kullanmadığı dönemlerle, kullandığı dönemler işgücü, kalite, üretim ve makine saati açısından karşılaştırılmış ve aradaki pozitif farklar sayısal olarak hesaplanmıştır.