Risk management strategies in supply chain: An application on international road transportation industry in Turkey

Son 10 yıllık süreçte küreselleşme ve bilgi teknolojilerinin hızlı gelişimiyle birlikte firmalar bulundukları pazarda rekabetçi olabilmek ve risklerini azaltmak için yeni yollar bulmaya çalışmaktadırlar. Lojistik ve tedarik zinciri faaliyetleri 2000'li yıllardan beri ülkemizde önemli bir trend olduğundan firmalar bulundukları pazarda rekabetçi olmak istiyorlarsa kendi temel yetkinliklerine odaklanmalıdırlar. Bu amaçla dış kaynak kullanım faaliyetleri firmalara kötü sonuçları azaltmak ve pazarda rekabetçi olabilmek için yardımcı olabilir. Bugün birçok firma kendi temel faaliyetlerine odaklandığından dış kaynak kullanımı (Outsourcing = 3PL) önemli derecede artmıştır. Firmaların kendi yetkinliklerine odaklanıp bazı faaliyetleri için dışarıdan destek almalarının temel nedeni maliyetlerini ve risklerini düşürerek firma performansını arttırmaktır. Dış kaynak destek faaliyetleri, ulaştırma, depolama, tedarik, envanter yönetimi, bilgi teknolojileri hizmeti, paketleme, ürün etiketleme, müşteri hizmetleri, finans, gibi hizmetleri sağlar. Ulaştırma, dış kaynak kullanım hizmetlerinin en önemlisidir. Firmaların faaliyetleri iş birlikçileri, transfer hacmi, çalışan sayısı tüm bu faktörler firmaların performansını, maliyetlerini, karlılığını, kayıp ve risklerini doğrudan etkiler. Özellikle riskler tüm firma faaliyetlerini olumsuz yönde etkiler. Bu nedenle, firmalar kayıp ve risklerini doğru bir şekilde yönetmek için bazı risk yönetim araçlarını kullanmalıdırlar. Risk Yönetim Araçları, Risk Yönetim Programları, Bilgi Teknolojileri ya da Dış Kaynak Hizmetlerinin kullanılması firmalara risklerin azaltılması ve firma performansının arttırılmasında yardımcı olabilir. Bu çalışmada öncelikle riskler 'Yönetilebilir Riskler' ve 'Yönetilemeyen Riskler' olarak sınıflandırılmaya çalışılmış, daha sonra dış kaynak hizmeti sağlayan uluslararası karayolu taşımacılığı yapan firmaların ulaştırma faaliyetleri boyunca karşılaştıkları riskler tanımlanmaya çalışılmıştır. Dış kaynak sağlayan firmaların risklerini tanımlamak amacıyla bir anket kullanılmıştır. Bu çalışmanın genel olarak amacı, ulaştırma sektörünün risk faktörlerini ölçmek amacıyla bir ölçek geliştirmek ve daha özelinde Türkiye'de risk ile performans arasındaki ilişkiyi, riski azaltma stratejilerini ve karayolunda kullanılan yöntemleri test etmektir. Çalışmanın pilot uygulaması yüz yüze görüşmeler ve internet anketi gönderimi ile yapılmış ve uluslararası karayolu taşımacılığı yapan 60 firmaya ulaşılmıştır. Anket uygulanmadan önce anket soruları uluslararası karayolu taşımacılığı yapan 60 firmaya uygulanmıştır. Bu cevaplar ön test analizleri için kullanılmış ve sorular doğrulayacı faktör analizi ile test edilerek bu sonuçlara göre bazı sorular anketten çıkarılmıştır. Pilot çalışma sonrası anket Uluslararası Nakliyeciler Derneği ve Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği'a kayıtlı firmaların genel müdür, müdür, yönetici ya da lojistik müdürü düzeyinde bulunan üst düzey yöneticilerine gönderilmiş ve 151 firmadan geri dönüş alınmıştır. Bu çalışmada ayrıca dış kaynak kullanan firmaların temel risklerini sınıflandırmak ve şirket yöneticilerine risklerini nasıl azaltabilecekleri konusunda bir yol haritası oluşturmaya çalışmaktır. Temel amaç karayolu taşımacılığında kötü sonuçları azaltıp firma performansını arttırmak için genel müdür, müdür, yönetici ve lojistik yöneticilerine yol göstermek hedeflenmiştir. Gelen yanıtlar sonucunda verilere sırasıyla Faktör Analizi, Regresyon Analizi, SERVQUAL ve Path Analizi uygulanmıştır. Analiz sonuçları karayolu taşımacılık sektöründe ciddi risklerin olduğunu ve bu risklerin yönetciler tarafından düzgün bir şekilde yönetilemediğini gösterdi. Ayrıca analiz sonuçlarına göre riskler sınıflandırılmış ve firmaların bu riskleri kısa-orta ve uzun vadede nasıl yönetebilecekleri konusunda önerilerde bulunulmaya çalışılmıştır.