Key drivers of strategic reshoring from China: An empirical investigation

Üretimin uzakdoğu ülkelerine kayması yaklaşık 20 yıl önce başlamıştır. Gıda, tekstil, elektronik sanayileri başta olmak üzere farklı sektörlerde yer alan birçok şirket özellikle Çin'de bulunan faaliyetlerini hızla genişletmiştir. Offshore adını kazanan bu fenomen, genellikle üretim maliyetini düşürerek ürünlerini piyasaya daha düşük fiyatla sunma avantajını elde etmeyi amaçlayan şirketler tarafından kullanılmıştır. O zamanda nerdeyse tüm sektörlerin en büyük kurumları bu trende uyum sağlıyordu, ve offshore üretimi başarılarının en büyük nedeniydi. Tek kelime ile pazar konumunu korumak ve güçlendirmek için offshore şarttı. Ama dünya pazarının bugünkü durumuna bakarsak bu akışın ters yönde giden örnekleri fark edelebilir. Daha anlaşılır olması için, daha önce üretimlerini Çin'de bulunduran ve arttıran şirketlerin büyük bir kısmı artık üretimlerini kendi ev ülkelerinde yapmaya başlamıştır. Bu fenomene reshoring adı verilmiştir. Offshorelardaki imalatın eve geri getirilmesi olarak tanımlanan reshoring, stratejik bir yerleşim seçeneği olarak, son dönemlerde çeşitli firmalar tarafından hız kazanarak uygulanmaktadır. Aralık 2013 tarihinde Apple Mac, bilgisayarların montaj hattı için California kararını vererek rotasını değiştirmiştir. Böylece Apple da imalat için artık Çini pek avantajlı bulmayan şirketler arasına katılmıstır. Üretimlerini geri gitiren şirketler arasında General Electric, Michigan Ladder, Zentech, Lenovo ve benzeri şirketler sayılabilir. Reshoring kararını açıklayan şirket sayısı sürekli artarken, reshoring için belirtilen temel sebepler ise çok çeşitli olup, sanayiden sanayiye değişkenlik gösteriyor ve etkilerinin uzantıları da çoğunlukla belirsizdir. Walmart 2023 yılına kadar kendi tedarikinin ABD pazarında olan kısmına 50 milyar dolarlık artış yapacağını duyurmuştur. 2012'de Massachusetts Teknik Enstitüsünde yapılan bir araştırmaya göre zamanında offshore üretimine başlayan şirketlerin %14'ü üretimlerini ülkelerine geri getirmeyi hedeflemektedir. Çin ve diğer uzak doğu ülkelerindeki çalışan maaşlarının hızla artmasıyla birlikte eskiden ucuz sayılan üretim maliyeti batı ülkelerindeki üretim maliyet seviyelerine giderek yaklaşmaktadır. Diğer taraftan işçilerin çalışma koşullarının iyileşmesine yönelik istekleri ve bu nedenle fabrikalarda sıklaşan grev olayları üretimcileri ciddi bir şekilde düşündürmektedir. Bununla birlikte reshoring fenomeninin arkasında olan gerçek ve ıspatlanmış nedenleri henüz bilinmemektedir. Offshoring ve reshoring konusunda başka bir dikkate değer bilgi de internet kullanıcılarının %90'ının tercih ettiği Google arama motorundan gelmektedir. 'Google Insights for Search' denilen uygulama kullanarak görülmektedir ki 2005'ten 2013 yılına kadar 'offshore' kelimesinin aranma oranı 5 kat azalmıştır. Aynı zamanda 2011'te aranmaya başlayan 'reshore' kelimesi 2013'te en yüksek aranma seviyesine gelmiştir. Doğrusal bir bağlantının bulunmamasıyla birlikte offshore fenomenin tersi olan reshore fenomenin giderek önem kazanmasını internette açıkça görünmektedir. Basının yükselen ilgisini dikkate alarak, bu çalışmada Çin odaklı üst yönetim reshoring kararının etkenlerini sistematik olarak araştırmayı amaçlamaktayız. Şirketlerinin üretimlerinin genişletilmesi veya ev ülkelerine taşınması ile ilgili olan nedenlerin bulunması ve analiz edilmesi, genel olarak üretim yerleştirme kararına nasıl bir etki yaptıklarını anlamak için esastır. Bununla birlikte reshoring fenomenini daha ileri seviyede incelemek, açıklamak ve üzerinde olan dikkati artırmayı hedeflemekteyiz. Bu araştırmanın cevap verilecek olan soruları şunlardır: Şirketler neden reshore yapmayı düşünmektedir? Reshoring kararının ekonomik etkisi nedir? Çindeki şirketler ile olan işbirliğinin temel karakteristikleri nedir? Hangi direk iş faktörleri reshore kararına yönlendirmiştir? Hangi doğrusal olmayan faktörler reshore kararını etkilemiştir? Ayrıca bu çalışmanın, reshoring fenomenin daha detaylı incelenmesine ve şirketlerin üretiminin yerleşim kararına katkı sağlayanacağına inanıyoruz. Bu çalışma araştırma niteliği taşımakta ve derin literatür çalışması ile uzman mülakatlarından edilen kalitatif bilgileri içermektedir. Bu amaçla, ilk olarak konu ile ilgili geniş bir bilgi edinmek için derin bir literatür araştırması yapılmıştır. Böylece reshoring kelimesinin geniş tanımlaması ve kavramsal çerçevesinin analizi yapılmıştır. Reshore kararının nedenlerini daha iyi anlamak için öncelikle offshore trendini yakından incelendi. Offshore kararının en önemli etkenleri olarak verimlilik ve maliyet düşürülmesi görülüyor. Bu iki fenomen birbirinin tersi olduğunu farz ederek reshore kararının arkasında da ekonomik avantajın olduğu düşünülebilir. Bütün potansiyel reshoring nedenlerini belirlemek için büyük bir bilgi koleksiyonu toplanmıştır. İleri aşamalarda ise grafiksel göstergeler kullanılmıştır. İncelenen 79 haber ve dergi sonucunda 60 tane potansiyel reshore nedenleri belirlenmiştir. Ardından reshore gerçekleştiren 46 şirketinin bu stratejik hareket duyurularını araştırıp birincil verilere ulaşılmıştır, ardından sayısal analiz yapılarak reshore için 20 tane ana nedeni belirlenmiştir. Offshoring ve reshoring esas olarak birer üretim yerleştirme kararları oldukları için ilk olarak konu ile ilgili olan işlem maliyeti ekonomisi, uluslararası üretiminin derleme teorisi ve daha yeni üretim yerleştirme kararıyla ilgili teorik kavramlar incelendi. Bu çalışmada, literatüre katkı olarak üretim yerleşim bilgileri ve pazarlık gücü analizleri kullanılarak reshoring teorisi geliştirildi. Ardından bu bilgiler doğrultusunda Rusya, Almanya ve Japonya gibi farklı ekonomik düzeydeki ülkeleleri temsil eden uzmanlar ile odak mülakatlar yapıldı. Uzman seçiminde önemli kriterler; uluslararası iş tecrübesinin olması, Çin'de olan üretim şartlarının bilmesi ve reshore kararının stratejik bir karar olduğundan dolayı orta ve üst düzey yönetici olması seçildi. Araştırma yöntemi olarak mülakatların seçilmesinin ana nedeni reshoring trendinin henüz iyi incelenmemiş olması ve kalitatif yönteminin bu konuda yardımcı olacağı düşüncesidir. Mülakatlarda açık uçlu sorular ve bilgi analizinde niteliksel yöntemler kullanılmıştır. Genel olarak araştırmada 'neden' ve 'nasıl' soruları yer almaktadır. Bir araştırma çalışması için bu tarz sorular yeni trend ve fenomenler hakkında bilgi toplamakta en yararlı sorulardır. Bunların sonucunda konu ile ilgili zengin birincil veri edinilmiştir. Son olarak, önceki iki adımı onaylamak ve kantitatif analiz yapabilmek için Çin'deki faaliyet gösteren şirketlerle bir anket çalışması önerilmiştir. Anket çalışmasının amacı, Çin'de faaliyet gösteren şirket yetkililerinden elde ettiğimiz nedenlerin hangi derecede reshore kararını etkilediğini öğrenmek. Böylece bir önceki iki adımın onaylanmasıdır. Araştırma yapısı çok nitelikli bilgi tabanı ile sonuçlandırılmıştır. Reshore fenomenin ana etkenleri ve alt etkenleri belirlenmiş olup Ishıkawa diagram halinde özetlenmiştir. Bu bilgi farklı ülke ve dünya bölgelerindeki idari, teknik fonksiyon ve endüstri alanlarında reshoring hareketler analizlerine imkan sağlamaktadır. Reshore kararı stratejik ve zor bir karardır. Şirketlere için hayati önem taşımaktadır. Kendi içinde birçok çelişki bulunduran bu karar, ciddi analizleri gerektirmektedir. Umuyoruz ki bu çalışma hem reshoring fenomini inceleyen bilimsel araştırmacılara hem üretim yerleştirme kararları veren şirket yetkililerine yardımcı olacaktır.