Ortaokul ve ortaöğretimde girişimcilik eğitimi

Değişimin çok hızlı gerçekleştiği dünyamızda değişime ayak uydurmanın ve gelişmiş ülkeler düzeyine ulaşmanın önemli etkenlerinden biri, toplumun girişimcilik özelliklerine sahip olması ve bu özelliklerinin geliştirilmesidir. Bu özelliklerin geliştirilmesinde eğitim önemli bir yere sahiptir. Gelişen ülkeler öncülüğünde başlayan girişimcilik eğitiminin günümüzde dünyada ve Türkiye'de geldiği noktayı bilmek, toplumda girişimci kültürün oluşması ve yerleşmesi açısından gereklidir. Bu gereklilik, girişimcilik eğitiminin Türkiye'de ve dünyada bulunduğu düzeyin belirlenmesi yönünde araştırmaların yapılması sonucunu ortaya çıkarmıştır. Ülkemizde girişimcilik eğitimine dair araştırmaların ders içeriklerinin incelenmesinin ötesinde sadece genel durum incelemesi şeklinde olduğunun tespit edilmesi, bu çalışmanın gerekliliğini ortaya koymuştur. Çalışmada yanıt aranan sorular; Türkiye'de ortaokullar ve ortaöğretim kurumlarında girişimcilik ile ilişkilendirilen hangi dersler yer almaktadır? Bu derslerin diğer derslerle olan ilişkisi kuramsal ve uygulamada hangi düzeydedir? Bu kurumlarda girişimcilik eğitimine ilişkin düzey nedir? Günümüz koşullarında ortaokul ve ortaöğretimde girişimcilik eğitimi alanında ders tasarımı ve uygulamaları nasıl olmalıdır? şeklindedir. Tespit edilen ihtiyaç doğrultusunda yapılan çalışmanın ayrıntıları aşağıda belirtilmiştir:Araştırma 'Girişimcilik ve Girişimcilik Eğitimine Yönelik Politika ve Teşvik Mekanizmaları' başlığı altında 'Uluslararası Kurum ve Kuruluşlar' ile 'Türkiye'deki Kurum ve Kuruluşların Girişimcilik Eğitimine Yönelik Politika ve Teşvik Mekanizmaları' konusunda literatür taraması ile başlamaktadır. Öncelikle gelişmiş ekonomilerde ve Türkiye özelinde ilkokul, ortaokul, ortaöğretim, üniversite ve yüksek lisans düzeyinde girişimcilik eğitimi ve uygulamaları ile ilgili çalışmalar taranmış, girişimcilik eğitimi uygulamalarının daha yoğun olduğu anlaşılan ortaöğretim ve üniversite düzeyi ayrı başlıklar altında incelenmiştir. Milli Eğitim Bakanlığına bağlı resmi ve özel, okul öncesi eğitim, ilköğretim ve ortaöğretim kurumları bulunmaktadır. İlköğretim; ilkokul (1 - 4) ve ortaokulu (5 - 8) kapsamaktadır. Ortaöğretim ; ortaokul sonrası dört yıllık eğitim ve öğretim veren (9 - 12), resmi ve özel örgün eğitim okul ve kurumlarının her birini içermektedir. Araştırmanın evrenini; 5 6 7 ve 8. sınıf düzeylerinden oluşan ortaokullar, 9 -10 11 -12. sınıf düzeylerinden oluşan ortaöğretim zorunlu ve seçmeli tüm derslerinin Türk Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan öğretim programlarının ve yıllık planlarının girişimcilik eğitimi açısından taranması sonucunda elde edilen veriler oluşturmaktadır. Öğretim programları kapsamında bulunan 'temel beceriler' alt başlığı ile yıllık planlarda yer alan 'kazanımlar' alt başlığı da ayrı bir şekilde incelenmiştir. Tüm evrene ulaşılmıştır. Ülkemizde ortaokul ve ortaöğretim; öğretim programları ve yıllık planların girişimcilik eğitimi açısından incelenmesine dair henüz bir çalışma yapılmamış olması, Türkiye özelinde ortaokul ve ortaöğretimde; öğretim programları ve yıllık planlarda girişimcilik kültürü ile ilişkili yer alan tüm öngörü ve planlamaların belirlenmesinin gerekliliği çalışmanın yapılmasında etkili olmuştur. Hedeflenen; elde edilen veriler doğrultusunda ülkemizde girişimcilik eğitimi konusunda eksikliklere yönelik önerilerde bulunularak, kalkınmanın girdilerinden olduğu belirlenen girişimcilik eğitiminin ortaokul ve ortaöğretim düzeyinde geliştirilmesi ve ülkemiz kalkınmasına katkı sağlanmasıdır. T. C. Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından hazırlanan Öğretim Programları; belli bir öğretim kademesindeki sınıflarda ve derslerde, eğitim programının amaçları doğrultusunda belirlenen hedefleri gerçekleştirmeye yönelik okul ya da okul dışında bireye kazandırılması planlanan tüm etkinlikleri kapsayan yaşantılar düzeneğidir. Öğrenci davranışlarında istenilen değişiklikleri oluşturmak amacıyla bilgi ve becerinin eğitim programının amaçları doğrultusunda planlı bir biçimde öğrenciye kazandırılmasını hedefleyen, beceri ve uygulamaya ağırlık tanıyan ayrıntılı olarak yapılan planlamalardır. Bir kademedeki tüm derslerle ilgili okul içi ve okul dışı gerçekleştirilecek öğretim etkinliklerinin tümünü ilgilendirir. İstendik davranışların gerçekleşmesi için davranışların ders düzeyinde planlanması ve uygulanması olan öğretim programı, kısaca belirlenenlerin nasıl uygulanacağının düzenlenmesiyle de ilgilidir. Türk Milli Eğitim sisteminde öğretim programlarının tümünde kazandırılması hedeflenen ortak beceriler 'temel beceriler' başlığı altında yer almaktadır. Bu üst düzey beceriler, tüm derslerin omurgasında yer alır. Bu temel beceriler; eleştirel düşünme, yaratıcı düşünme, iletişim, araştırma sorgulama, problem çözme, bilgi teknolojilerini kullanma, girişimcilik, Türkçeyi doğru, etkili ve güzel kullanma becerisi olarak öğretim programlarında belirtilmektedir. Bu beceriler arasında özellikle tezin konusu içine giren, uzman tarafından belirlenen girişimcilik ve yaratıcılık kavramlarının tüm seviyelerin tüm derslerinin öğretim programlarının içinde yer alan temel becerilerde yer aldığı tespit edilmiştir. Öğretim programlarında yer alan girişimcilik; empati kurma, insan ilişkilerinde uyumlu davranışları gösterebilme, plan yapma, planlarını uygulayabilme, risk alma; herhangi bir alanda ihtiyaç duyulabilecek bir ürünün gerekliliğini sezme, ürünü planlama, üretme, pazar araştırması yapma, pazarlayabilme gibi alt becerileri kapsamı içine alırken; yaratıcı düşünme becerisi; öğrencilerin bir temel fikri ve ürünü değiştirme, birleştirme yeniden farklı ortamlarda kullanma ya da tamamen kendi düşüncelerinden yola çıkarak yeni ve farklı ürünler ve bilgiler üretme, olaylara farklı bakabilme, küçük çaplı da olsa bazı buluşlar yapabilmesini hedeflerken ayrıntılı fikirler geliştirme ve zenginleştirme, sorunlara benzersiz ve kendine özel çözümler bulma, fikirler ve çözümler ortaya çıkarma; bir fikre, ürüne çok farklı açılardan, bütünsel bakma alt becerilerini içerir. Çalışma kapsamında ortaokul ortaöğretim tüm seviyeleri, zorunlu ve seçmeli derslerine dair taranan yıllık planlar, bir dersin bir öğretim yılı süresi için planlanmasıdır. Yıllık planların, MEB tarafından belirlenen tablo üzerinde öğrenci özellikleri ve çevre koşullarına uygun olarak öğretmenler tarafından hazırlanması beklenmektedir. Yıllık planlar, ay ve haftalara göre ders konularının dağılımını gösterdiği gibi, her bir konuyla yapılacak faaliyetlerin ve öğrencilere kazandırılması gerekenlerin ayrıntılı olarak belirtildiği planlardır. MEB tarafından her seviye her dersin tüm konuları için belirlenen bir format doğrultusunda hazırlanan yıllık planlarda yer alan kazanımlar ise öğrenciye yönelik olarak ifadeler şeklindedir. Konu bittiğinde öğrenciye kazandırılması gereken bilgiler, düşünceler ve öğrencide oluşturulması gereken tutum ve davranışlar konusunda birlik sağlar. Çalışmada ortaokul ve ortaöğretim tüm seviyelerin tüm derslerinin yıllık planları ve kazanımları belirlenen kavramlar doğrultusunda taranmıştır. Ortaokul ve ortaöğretim, öğretim programları ve bu programların alt başlığı temel beceriler ile yıllık planlarda ve bu planların alt başlıklarından biri olan kazanımlar içinde konunun uzmanları tarafından belirlenen girişimcilik, yaratıcılık, üretim, değer üretimi, başarı ilişkisi kavramları taranmış, disiplinler arası ilişkiler belirlenmiştir. Tüm bu kavramlara ve disiplinler arası ilişkilere dair sonuçlar ders ve seviye özelinde tablolaştırılmıştır. Ülkemizin kalkınması adına girişimcilik kültürü oluşturulması konusunda çalışacak tüm araştırmacılar ve T. C. Milli Eğitim Bakanlığı Talim terbiye Kurulu Başkanlığı için önemli veriler sunulmaktadır. Araştırma verileri; ülkemizde girişimcilik kavramının özellikle ortaokul ve ortaöğretimde isim olarak var olduğu ancak uygulamayla bütünleştirilemediği şeklindedir. Ulaşılan ayrıntılı sonuçlar ve bu sonuçlar doğrultusunda geliştirilen öneriler sonuç bölümünde ayrıntılı olarak açıklanmakla birlikte araştırmanın yeniden düzenlenmesi önerilen öğretim programları ve yıllık planlara temel oluşturacağı düşünülmektedir. Bu çalışma ışığında ders bazında çalışmalara girilmesi, müfredat içeriklerinin girişimcilik eğitimine yönelik dolu bir şekilde oluşturulması, her alanda olduğu gibi bu alanda da öğretmen eğitiminin önemi konusunda farkındalık yaratılması amaçlanmaktadır.