Bir global rekabet stratejisi olarak stratejik işbirlikleri ve pazar etkinliğine katkıları

Bu çalışmanın amacı; pazar faaliyetleri sürecinde işletmeler arasında oluşturulan stratejik işbirliklerinin nedenlerini, işletmelerin bu stratejiye yönelik beklentilerini ve sö2konusu stratejinin pazar ortamında işletmeleri hangi sonuçlara ulaştırdığım ortaya koymaktır. Bu çerçevede, dünya pazarlarındaki genel durumla birlikte Türk işletmelerinin konuya yaklaşımları, hangi faktörlerin etkisi altında hareket ettikleri ve elde ettikleri sonuçlar incelenmektedir. Globalizasyon akımıyla birlikte tüm dünyanın yeniden şekillenmesi ve homojen bir yapıya doğru kayması, işletmelerin bütün dünyayı tek bir pazar olarak algılamalarına ve bu dev pazarın da tek bir hedef pazar haline gelmesine neden olmaktadır. Böylece dev pazarın her yerindeki fırsatlar işletmeler için yeni ufuklar olmaktadır. Bununla birlikte, bu fırsatların değerlendirilmesi üzerinde büyük bir yarış, kısaca rekabet olgusu ortaya çıkmıştır. Bir yandan rekabet, diğer yandan kaynak yetersizliği ve bir taraftan da farklı çevresel koşullarla sarmalanmış yeni ortamlar ve bu ortamlara yabancılık, fırsatların değerlendirilebilmesi sürecinde işletmeleri zorlayan başlıca faktörlerdir. Günümüzde, fırsatların değerlendirilmesi üzerindeki yoğun mücadelede basan; sahip olunan rekabet gücünde yatmaktadır. Karmaşık ve çalkantılı global ortamda, işletmeler ancak rekabet güçlerinin büyüklüğü ölçüsünde, fırsatları 'diğerlerinden' daha iyi değerlendirebilecek ve o ölçüde de pazarın güçlü oyuncuları arasında yer alabileceklerdir. Rekabet gücü ise, işletmenin kaynaklan ve yetenekleriyle sıkı bir ilişki içerisindedir. Dolayısıyla rekabet gücünün en üst düzeylerde olabilmesi ancak kaynaklar ve yeteneklerin sürekli geliştirilmesiyle olanaklı olabilecektir. m Bu noktada, bütün pazarlarda ortaya çıkan yeni düşünce ve yeni strateji; diğer işletmelerle işbirliği yaparak fırsatları en hızlı ve en etkin bir biçimde değerlendirebilme yaklaşımıdır. Stratejik işbirlikleri olarak adlandırılan bu yaklaşım günümüzde dünya pazarlarının en popüler fenomeni haline gelmiştir. Stratejik kaynaklar, beceriler, vizyonlar bir araya getirilmek yoluyla, güç birliği yapılarak ulaşılan her türlü işletme sinerj isiyle, daha üst düzeyde güç merkezleri haline gelmek ve pazarlardaki başlıca belirleyicilerden biri olabilmek, stratejik işbMiklerinin işletmelere sunduğu en dikkat çekici olanaklardandır. Bu stratejide, işletmelerin birbirlerini tamamlayan yönleri bir araya getirilerek, pazar performansının en etkin düzeye yükseltilmesi söz konusu olabilmektedir. Stratejik işbirliklerinde bütün dünya pazarları hedef pazar ve tüm insanlar da hedef kitle olarak algılanmaktadır. Bu çalışmada Türk işletmeleri ile yabancı işletmeler arasında oluşturulan stratejik işbirlikleri üzerinde durulmakta ve bu işbirliklerinin nedenleri, işletmelerin beklentileri ve stratejinin sonuçları incelenmektedir. Bu yapılırken, Türk ve yabancı işletmeler için geçerli olan gerek motivasyonel faktörler, gerek beklentiler ve gerekse sonuçlara ilişkin farklılıklar da ortaya konulmaya çalışılmaktadır. Veriler; 41 Türk ve 23 yabancı işletme ile yapılan görüşmeler sonucunda elde edilmiştir. Verilerin tümü 64 işletmenin en üst düzey yöneticileriyle yüz yüze görüşülerek ve bir anket formu aracılığı ile toplanmıştır. Görülmektedir ki, hiçbir işletme başarı için gereksinim duyduğu kaynakların tümünü kendi gücüyle elde edememekte ya da kontrol altmda tutamamaktadır. Bu zorunluluk stratejik işbirliklerinin yayılma hızında kendini göstermektedir. Globalizasyon ve global rekabet, Ar-Ge masraflarının önemli düzeylere yükselmesi, giderek kısalan ürün yaşam eğrileri, teknolojik gelişimler ve teknolojinin belirleyici gücü, ciddi atılımlar için gerekli sermaye maliyetlerinin büyük boyutlara ulaşması, resmi ya da gayri resmi güçler tarafından getirilen engellemelerin aşılması, yeni pazarlara çok daha hızlı, güçlü ve etkin girme, bu stratejiyi besleyen en başta gelen faktörler olarak belirtilmektedir. IV Stratejik işbirlikleri; tek bir işletmenin sahip olabileceği ya da kontrol edebileceğinden çok daha fazla kaynağa ulaşma olanağını yaratabilmektedir. Bunun yanı sıra, entelektüel sermaye olan beyin gücünün de bir araya getirilmesiyle yeni teknolojik gelişimler kolaylaşmakta ve hızlanmaktadır. Bu durum açıkça, yeni ürün geliştirme, maliyetleri düşürme, yeni teknoloji ve yeni ürünlerle pazarı sürekli kontrol altında tutma, yeni pazarlara rakipler karşısında daha güçlü adımlarla girme, gereksinim duyulan ölçekte faaliyet gösterebilme, atıl kapasiteleri değerlendirebilme becerilerini önemli ölçüde geliştirmekte ve böylece işletmelerin rekabet güçlerinde dikkat çekici atılımlar yaratmaktadır. Bu şekliyle, 'stratejik işbirliği' stratejisi, büyük bir rekabet baskısının yaşandığı bütün pazarlarda, işletmeleri hedeflerine daha hızlı, daha kolay ve daha etkin ulaştırabilecek bir yaklaşım olarak ortaya çıkmaktadır.