İşletme grupları düzeyinde stratejik analiz: Doğuş Grubu örneği

Bu tez çalışmasında Doğuş Holding işletme grubunun çeşitlendirme ve uluslararasılaşma stratejileri incelenmiştir. İlişkisiz çeşitlendirme stratejisi ile birbiriyle temel yetkinlik ve kaynak bakımından ilgisiz olan sektörlerde faaliyet gösterme ve uluslararası pazarlara açılımın altında yatan motivasyonlar ortaya konmaya çalışılmış ve ilgili stratejilerin analizleri işletme grubu düzeyinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın yürütüleceği örneklem olarak, çeşitlendirme ve uluslararasılaşma stratejilerini etkili olarak uygulayan, toplam sekiz ana sektörde ve 'yeni yatırımlar' olarak anılan farklı iş kollarında faaliyet gösteren Doğuş Grubu seçilmiştir. Doğuş Grubu'nun örneklem olarak seçilmesinin sebepleri arasında, kendilerini 'servis holdingi' olarak tanımlamaları ve Türkiye'deki imalat sektöründe faaliyet gösteren diğer büyük holdinglerden, faaliyet alanları ve sektörleriyle ayrışan özgün bir yapıya sahip olmaları bulunmaktadır. Genellikle ülkelerin ekonomik gelişmişlik düzeyiyle hizmet sektörü gelişimi doğru orantılı bir ilişkide olduğundan Türkiye gibi gelişmekte olan bir ülkede çoğunlukla hizmet sektöründe faaliyet göstererek ülkenin en büyük işletme gruplarından biri durumuna gelmesi de Doğuş Holding'i ilginç bir örneklem yapmaktadır. Bir diğer seçim kriteri de Türkiye'de yapılan işletme grubu araştırmalarında ülkenin diğer büyük holdinglerinden Koç, Sabancı, Eczacıbaşı gibi grupların çoğunlukla incelenmiş olmasıdır. Belirlenen örneklem olan Doğuş Grubu'nun bağlı şirketlerinden üç tanesi seçilmiş veri toplamak üzere yöneticilerle birebir görüşmeler yapılmıştır. Bu görüşmelerde elde edilen verilerin ve Grup yıllık faaliyet raporlarının analizleriyle bazı sonuçlara ulaşılmıştır. Bu sonuçlara göre, literatür taramasında yer verilen üç kuramsal yaklaşım sağladıkları açıklamalarla Grup'un çeşitlendirme stratejisinin mantığının ortaya konulmasında referans olmaktadırlar. Doğuş Grubu'nun ilişkisiz çeşitlendirme stratejisiyle farklı sektörlere yayılım gösterme davranışının baskın sebebi olarak ilgili sektörlerdeki fırsatları değerlendirme motivasyonu olduğu saptanmıştır. Buradaki fırsatlardan kasıt; sektörde var olan tatmin edilmemiş talep, sektöre girildiği dönemde pazarda rakip sayısının az olması ve sektörün yüksek kazanç vaat etmesi şeklindedir. Doğuş Grubu da bu durum karşısında diğer işletme grupları gibi fırsatları değerlendirme amacıyla temel yetkinliklerine ve uzmanlıklarına uygun olup olmadığına bakmaksızın farklı sektörlere giriş yapmıştır. Uluslararasılaşma stratejisinin mantığını ise OLI Modeli ve Springboard Perspektifi daha baskın bir şekilde açıklarken, Doğuş Grubu örneğini LLL Modeli'nde oluşturulan model kısmen temsil etmektedir. Genel olarak Grup'un yabancı pazarlara açılım amacı olarak büyüme görülmektedir. Sahip olduğu stratejik varlıkları yabancı pazarlara yayarak buralardaki faaliyetlerinde rekabet avantajı sağladığı dikkat çekmektedir. Doğuş Grubu'nun giriş yapacağı yabancı pazarları seçerken değerlendirdiği kriterler; ülkenin doğal kaynak arzı, devlet tarafından uygulanan vergilendirmeler, özel düzenlemeler ve üretim, lojistik, iletişim gibi faaliyetlerin yaratacağı maliyetlerin düzeyi, tüketicilerin demografik yapısı, Türkiye ile olan coğrafi yakınlığı ve kültürel, siyasi ve ticari bağları olarak öne çıkmaktadır. Giriş şekli olarak da çoğunlukla yabancı ortaklık kurma, şirket satın alma ve sıfırdan yatırım opsiyonlarının kullanıldığı görülmektedir.