Günümüz vergi anlayışında denetim etkinliğini sağlayan bir yöntem, vergi denetiminde mali analiz tekniklerinin kullanılması

Devlet kavramının J. J. Rousseau'nun yaklaşımıyla toplumu oluşturan bireyler arasındaki zımni bir sözleşmeye işaret ettiği ve bu sözleşmenin 'anayasa ' ile somutlaştığı kabul edilirse, verginin de bu toplum sözleşmesinin hayata geçirilmesi için bireyler tarafından devlete zorunlu olarak aktarılması gereken bir kaynak olduğu kabul edilir. Ne var ki, bireylerin devletçe sunulan hizmetler ile ödenen vergiler arasında doğrudan ve eş zamanlı bir ilgi kurmadaki zorlukları ya da vergi yükünün kişisel tasarruf ve harcama potansiyelini daraltıcı özelliği nedeniyle her toplumda belirli düzeyde bir vergi direncinin, hatta vergi kaçırma eğiliminin gözlenmesi kaçınılmazdır. Bu gerçeğin ortaya konulması özellikle beyan esasına dayalı modern bir vergi sistemi için hayati önem taşır. Vergi denetimi kavramının varoluş gerekçesini bu belirlemenin ışığında aramak ve değerlendirmek gerekir. Vergi denetiminin temel amacı genel bir anlatımla, beyan esasına dayanan sistemin verimli ve düzenli bir şekilde çalışmasını temin etmek, böylece ödenmesi gereken vergiyi güvence altına alarak vergilendirmeden beklenen işlevlerin gerçekleşmesini sağlamaktır. Devletin sürekli artan görevleri karşısında finansman ihtiyacı da büyümektedir. Bu finansman ihtiyacının reel kaynağından karşılanmak istenmesi durumunda, devlet ya yeni vergiler koyma yoluna gidecek, ya mevcut vergilerin tabanının genişletilmesini veya oranlarının arttırılmasını talep edecek ya da vergi kayıp ve kaçaklarının ortadan kaldırılması için önlem alacaktır. Bu yöntemlerden ilk ikisinin sınırları ekonomik ve siyasi konjonktüre göre belirlenirken, kayıp ve kaçakların giderilmesine yönelik vergi denetimi, her dönemde başvurulabilecek sürekli ve zorunlu bir güvenlik aracı olarak karşımıza çıkacaktır. Vergi denetimlerinin mali açıdan beklenen en önemli etkisi ise vergi kayıp ve kaçakçılığına yönelebilecek mükellefleri caydırması, iyi niyetli olmakla beraber hata ve eksiklikleri bulunan mükellefleri ise eğitmesi olacaktır. Ekonomik ve mali politikaların üretilme/uygulanma sürecini baltalaması ve hem ulusal hem de uluslararası ticaret açısından haksız rekabete yol açması nedeniyle kayıt dışı ekonominin engellenmesi, gelir dağılımına olan etkisi nedeniyle herkesin ödeme gücüne göre vermesi gereken verginindoğruluğunun sağlanması gibi unsurlar da vergi denetimini zorunlu kılan diğer nedenler arasındadır. Bunun yanı sıra, değişen ekonomik ve teknolojik şartlar altında vergi denetiminde etkinliğin sağlanması için, yeni denetim stratejilerinin geliştirilmesi ve özellikle teknolojik gelişmelerden azami ölçüde yararlanılması gerekmektedir. Yeni denetim stratejilerinin özü, vergi kaybının ortaya çıkarılmasının yanı sıra, 'ekonomik politikanın bir aracı olarak vergi' anlayışının geliştirilmesine olanak verecek bir denetim düzeni kurmaktır. Ülkemizde son yıllarda meydana gelen gelişmeler mevcut denetim tekniklerinin etkinliğinin artırılması ve yeni denetim tekniklerinin uygulanmasını zorunlu hale getirmektedir. Gelişen teknolojik ve ekonomik şartlar dikkate alındığında, finans alanında daha çok yönetim, kredi ve sermaye piyasası analizlerinde kullanılan mali analiz tekniklerinin vergi denetiminde kullanılarak sektörel bazda vergi denetimine gidilmesi vergi denetiminde etkinliğin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. Etkin bir vergi denetimi ve mükelleflerin gerçek vergileme güçlerinin tespiti açısından, mali analiz tekniklerinden yararlanmak suretiyle sağlıklı sonuçlara ulaşmak mümkün olabilecektir.