Türkiye'deki gençlerin oy verme davranışının tüketici davranışı çerçevesinde incelenmesi

Bu araştırma için, seçmen davranışı ve politik pazarlama literatürü incelenerek kurulmuş bir modeldeki değişkenler bir anket çalışmasıyla dijital kanallar ve basılı versiyonu dağıtılarak veri toplanmıştır. 17 74 yaş arası bireylere erişilmiş olan anket çalışmasında örneklem 30 yaş ve altı seçmenler 'genç yetişkinler' ve 30 yaş üstü seçmenler 'yetişkinler' olmak üzere ikiye bölünmüş ve iki popülasyon arasında karşılaştırmalı sonuçlar incelenmiştir. Toplanan veri, istatistiki yazılım SPSS kullanılarak incelenmiş ve değişkenler arasındaki beklenen ilişkileri özetleyen hipotezler test edilmiştir. Bu araştırma, ilk önce 2017 Anayasa Referandumu çerçevesinde sonuçlandırılmak üzere tasarlanmıştır. Ancak gerekli literatür taraması ve anket tasarımı, Nisan ayında gerçekleşen referandumun öncesinde veri toplayacak şekilde tamamlanamamıştır. Bu sebeple seçmenlerin bir sonraki genel seçimi ile alakalı tavır ve yaklaşımlarını sorgulayacak şekilde yapılandırılmıştır. Araştırmanın veri toplama döneminin içinde erken seçim duyurusunun yapılmasıyla özel bir durumun incelenmesine olanak doğmuştur. Anketin dağıtımına 8 Nisan 2018 tarihinde başlanmış olup 2019 yılında yapılması beklenen genel seçim için soruları cevaplayan 189 katılımcı olmuştur. 18 Nisan 2018 tarihinde genel seçimin tarihinin 24 Haziran 2018 olarak açıklanmasının ardından 557 kişi daha ankete katılım göstermiştir. Seçim tarihinin 2019 gibi nispeten uzak ve belirsiz bir tarihte olduğunu düşünerek ankete cevap verenler ile erken seçim duyurusundan sonra, seçimin çok yakın bir tarihte yapılacağın bilerek anketi cevaplayanlar arasındaki farklılıklar incelenmiştir. Bu tez çalışması ile hem pazarlamanın uygulamasının ürün ve servis pazarlaması dışındaki alanlara yayılması üzerine çalışmak, hem de tüketici davranışı ile oy verme davranışı arasındaki ilişkiyi, Türkiye'deki seçimlerde oy verme yaşına erişmiş gençlerden toplanacak veri ile çalışarak politik pazarlama literatürüne katkıda bulunmak amaçlanmaktadır. Demokratik sistemlerin sürdürülebilirliği ve sağlıklı bir temsil gücünün olması için en büyük gerekliliklerden biri toplumu oluşturan bireylerin oy vererek sürece katkıda bulunmalarıdır. Öte yandan pek çok modern toplumda gençlerin hem sandığa gitme oranı hem de oy verme harici siyasal faaliyetlere katılımı toplumun geri kalanına göre daha düşüktür. Bu durumun arkasındaki temel sebeplerden biri de siyasal ilgilenimin gençler arasında düşük olmasıdır. Bu araştırmada siyasi ilgilenimin motivasyon faktörleri incelenirken gençlerin ilgilenimlerine etki etmesi beklenen iki değişkenin, ebeveynlerinin siyasal davranışlarının ve seçmenin seçim ile alakalı risk algısının dinamikleri detaylı olarak incelenmiştir. Ebeveynlerinin siyasal davranışlarının gençlerin değer temelli ilgilenimleri üzerindeki etkisi incelenmiş ve gençlerin siyasal sosyalleşmelerinin başladığı aile ortamının siyaset konusundaki tutumları konusunda etkili olduğu sonucu çıkmıştır. Benzer şekilde, bireysel seçim riski, yani bireyin kendisi için en uygun olan seçim sonucuna erişilememe ihtimali ile alakalı risk algısı yüksek olan bireylerin seçimin sonucuyla yakından ilgili olma, doğru seçimi yapacaklarından emin olmak için uzun uzadıya araştırma yapma motivasyonunu kendinde bulacaktır. Tüketici davranışının da en temel bileşenlerinden biri satın alma öncesi bilgi toplamadır. Tüketicinin ilgilenimi arttıkça, markalar ve ürün özellikleri hakkında bilgi toplama eğilimi de artar. Nasıl ki tüketici, satın alma öncesi bilgisini arttırarak üründen alınacak faydanın optimal olmaması riskini azaltmaya çalışacaksa, seçmen de seçim sonucunun kendisi için optimum olmama riskini ortadan kaldırmak için bilgi toplamaya çalışacaktır. Araştırmanın temel konusu gençler olduğu için, gençlerin internet alışkanlıkları incelenmiş ve gençlerin interneti bir siyasi bilgi kaynağı olarak kullanma motivasyonları incelenmiştir. Araştırma sonucu gençlerde hem sonuç temelli ilgilenimin, hem de değer temelli ilgilenimin internetin siyasi bilgi kaynağı olarak kullanılma motivasyonunu arttırdığını göstermektedir. İnternetin bir bilgi kaynağı olarak kullanılma motivasyonunun yüksek olmasının hem seçmenlerin hem iç özyeterlilik hem de dış özyeterlilik algılarını olumlu yönde etkileyebileceği sonucuna varan araştırmalardan yola çıkarak özyeterlilik kavramının dinamikleri araştırma kapsamına dahil edilmiştir. Araştırma sonucu bireylerin özyeterlilik algısını hem internetten bilgi arama motivasyonuyla hem de siyasal katılımın üç bileşeni arasında istatistiki olarak anlamlı ilişkilere işaret etmektedir.