Varlığa dayalı menkul kıymet ihracı ve Türkiye uygulamasının değerlendirilmesi

tarihinde yayınlanan Sermaye Piyasası Kurulu'nun bir tebliği ile başlamıştır. Bugüne kadar yapılan ihraçlarda bankaların tüketici kredileri, konut kredileri, otomobil kredileri gibi alacaklarına dayalı ihraçlar ağırlıktadır. Yani yalnız finansal alacaklar menkul kıymetlkeştirilmiştir. İmalatın finansmanı açısından son derece önemli avantajlar getirebilecek olan bu tekniğin, henüz bu anlamda kullanılmamasının bazı nedenleri vardır. Yasal anlamda mümkün gibi görünen mal ve hizmet alacaklarına dayalı ihraç için maliyet yönünden bankalara göre ciddi dezavantajlar bulunmaktadır. Bunların başında ihraçla ilgili çeşitli damga vergileri, KKDF ve BSMV gibi maliyet unsurları gelmektedir. Ayrıca alacakları devralarak menkul kıymet ihracı yapması düşünülen Genel Finans Ortaklıkları açısından da ihraçların sermayeye oranlı bir limiti olması nedeniyle sorunlar vardır. Ancak büyük sermaye ile ihraç yapılması durumunda işletme giderleri ve kuruluş maliyetleri makul düzeyde geri kazanılabilecektir. O zaman da bu hacimdeki sermaye sahibini bu sürece fon bağlamaya ikna etme sorunu gündeme gelmektedir. Bu nedenle başlangıçtan beri bankalar VDMK ihracınında önde gitmektedirler. Genel finans ortaklığı adını taşıyan kuruluşlar oluşamamışür. Ülkemiz uygulamasında alacakların bugünkü değerine göre bir iskontolamaya giderek ihraç yapılmakta, yatırımcıdan iskontolu tutar tahsil edilmekte, vade sonunda faiz tahakkuk etmiş halde geri ödeme yapılmaktadır. Oysa tüketici kredileri ülkemizde aylık geri ödemelerle yapılmakta, banka bu alacakların nakit akışına uygun bir ödeme planı çerçevesinde menkul kıymet üretme ve yatırımcıya aylık faiz ve sistemli bir anapara geri ödemesi yerine iskontoyu tercih etmektedir. Dalgalı bir faiz ortamı ve yatırım seçeneklerinin getirileri arasındaki değişkenlik nedeniyle, bu da yatırımcıyı VDMK alırken kısa vadeli belgelere doğru yönlendirmekte, sisteme fonların etkin ve uzun vadeli katılımı sağlanamamaktadır. Ayrıca farklı risk yapılarına göre farklı teminatların devreye girmesi gereken menkul kıymetleştirme, ülkemizde sabit bir teminat düzeyiyle yapılmakta, alacakların %90'ını aşmayacak kadar belge ihraç edilebilmektedir. Bu durumda kredi sahibinden güçlü teminat ve rehinlerin alındığı konut ve otomobil kredisi ile tarım kredisinin geri dönmeme riski aynı kabul edilmektedir. Bu riskin doğru ölçüm ve beyanı açısından sakıncalıdır. Ayrıca şimdilik yatırımcıya etkisi olmamakla birlikte, risklerin %100'ünü üstlenen bankaların korunması açısından ciddi bir sorun kaynağıdır. Alacaklar nitelikleri yönünden incelenmeli, devreye girecek bağımsız derecelendirme şirketleri aracılığıyla bir kredibilite ölçümü yapılmalı, bu ölçümler çerçevesinde ek teminatlar ve satana kısmi rücu hakkı olan ihraçlar ile %100 garantinin maliyeti aşağı çekilmelidir. IIIAyrıca Bankalar Kanunu açısından kalkınma ve yatırım bankaları haricinde belli bir ivaz karşılığında para alınması her ne ad altında olursa olsun, mevduat kabulü sayılacağı için, VDMK yasal olarak mevduat hükmüne girebilir. Bu durumda da munzam karşılık ve disponibilite yükümlülükleri gündeme gelecektir. Şimdilik Merkez Bankası bu yönde bir uygulama yapmamışsa da, işlemin sağlığı açısından çelişkinin giderilmesi gerektiği kanısındayım. Türk Medeni Hukuku ve Borçlar Hukuku yönünden bazı sorunların da olduğu görülmektedir. İpoteğin devrine ve bir alacak portföyünün toplamının getirişinin tümleşik olarak devrine ilişkin bazı sorunlar vardır. Bunların incelenmesi ve çözümüne ilişkin düzenlemelere gidilmesi gerekmektedir. Çünkü menkul kıymetleştirmenin özünde faydalar kadar riskin de aktarımı yatmaktadır. Ülkemiz uygulaması şimdiye kadar riskin tümünün şimdilik bankalarda kaldığı bir borçlanma olmuştur. Oysa bu aracın gerçek faydası riskin bilanço dışına çıkması üe hissedilecektir. Ülkemizin konut sorununa çözüm bulmada ipotek kredilerinin, Kamu İktisadi Teşebbüsleri'nin finansman sorunlarım azaltmada bu firma alacaklarının menkul kıymete dönüştürülmesi büyük fayda sağlayacaktır. Aynı şekilde yerel yönetimler de tahakkuk etmiş veya geçmişşteki verilere dayalı olarak beklenen gelecekteki nakit girişlerine dayalı olarak menkul kıymet ihracına giderek projeleri için gerekli finansmanı halktan sağlayabilirler. Sonuç olarak, ülkemizin yapılan yasal düzenlemeler sonucu güçlü bir finansman tekniğini kısmen kullanmaya başladığını söylenebilir. Başlangıç için iyi kabul edilebilecek bu gelişmelerin yeni ve köklü düzenlemelerle derinleştirilmesi, var olan sorunların çözümüne ilişkin çalışmalar yapılması ve bu finansal ürüne etkinlik ve derinlik kazandırılması gerekmektedir. Özellikle üretimin finansmanında kullanılmaya başlandığında, menkul kıymetleştirmenin ülkemiz ekonomisine yapabileceği faydanın katlanarak artacağın şüphesizdir. Dileğim bu güçlü aracın, etkin ve verimli kullanımı sonucu Türk ekonomisine katkısının en üst düzeye yükselmesidir. Huda Başaran IV