Japon ulusal iş sisteminin japon işletmelerin uluslararasılaşmasına etkisi

Bu çalışmada ulusal iş sisteminin firmaların uluslararasılaşma süreci üzerine etkisi araştırılmaktadır. Ulusal iş sistemi, bir ülkenin kendi sınırları içindeki ekonomik aktörlerin özellikleri ile şekillendirdikleri meşru örgütlenme tarzıdır. Ulusal iş sistemleri, sistemin içinde faaliyette bulunan aktörlerin davranış biçimlerini, büyüme ve rekabet stratejilerini, yönetim ve örgütlenme anlayışlarını ve aktörlerin birbirleri arasındaki ilişkileri etkileyen bir örüntüyü ifade etmektedir. Bu çerçevede Japon ulusal iş sistemi incelenerek Japonya'nın en önemli kuruluşlarından olan Toyota örneğinden hareketle, bir ulusal iş sisteminin firmaların uluslararasılaşma sürecine nasıl etki ettiği ortaya konmaya çalışılmaktadır. Ulusal iş sisteminin üç özelliği; sahipliğe dayalı eşgüdüm, sahipliğe dayalı olmayan eşgüdüm ve çalışan ilişkileri / iş yönetimidir. Ulusal iş sistemleri bu özelliklere göre şekillenmektedir. Ulusal iş sistemlerinin ana etmenleri; devlet, finansal sistemler, beceri geliştirme / kontrol sistemleri ve güven / yetki ilişkisidir. Her bir ana etmen ekonomik aktörlerin faaliyetlerini şekillendiren önemli bir unsurdur. Japon ulusal iş sistemi kümelenme şeklinde örgütlenmiş, işletme ve alt taşeronları şeklinde faaliyet gösteren bir yapı arz etmektedir. Japonya'da keiretsu olarak adlandırılan bu kümelerin merkezinde genelde büyük bir finans kuruluşu vardır ve çevresinde küçük ve orta ölçekli işletmeler toplanmıştır. Japon iş sisteminde sahipliğe dayalı eşgüdüm önemsizdir. Bunun yanında Japonya'da devlet tarafından yönlendirilen bir iş sistemi vardır. Devlet işletmelerin tüm risklerini paylaşmaktadır. Ayrıca Japonya'da kısa dönemli kredi kullanmak eğilimi çok yaygındır. Bu farklı finansal yapı işletmeler ile bankalar arası karşılıklı güvene dayanmaktadır. Çalışmada, bir ulusal iş sisteminin genel karakteristikleri belirlenerek bir boyutlandırma yapılmış ve belirlenen bu boyutlar ışığında Japonya'nın ulusal iş sisteminin genel karakteristikleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Daha sonra Toyota firması bir örnek olay olarak incelenmiş ve Toyota'nın uluslararasılaşma sürecinde kendi ulusal iş sisteminden nasıl etkilendiği tartışılmıştır. Toyota'nın uluslararasılaşma sürecinde Japon Ulusal İş Sisteminden etkilendiği sorusuna yanıt bulmak için, öncelikle Toyota ile ilgili yazılmış kitaplardan yer alanılmıştır. Ayrıca Toyota A. Ş'nin tecrübeli Japon çalışanlarından biri ile yarı yapılandırılmış bir mülakat gerçekleştirilmiştir. Bunun dışında bu çalışmanın yazarının Toyota Türkiye'deki 12 yıllık ve Japonya Toyota'daki 1 yıllık iş tecrübesi sonucundaki gözlemlerinden de yararlanılmıştır. Yararlanılan kaynaklar, mülakat ve gözlem sonuçlarına göre denilebilir ki, Japonya'nın uluslararasılaşmasında önemli bir unsur da beceri geliştirme ve kontrol sistemlerini yöneten okullar, özel eğitim kurumları ve sendikalardır. Japon işletmeleri aynı Toyota örneğinde olduğu gibi öykünmeci eşbiçimcilik kavramı ile adlandırılacak bir yapıyla üretip, ihracata dayalı bir kalkınma modeliyle uluslararasılaşmışlardır. Toyota, uluslararasılaşma faaliyetlerine ihracat ile başlayarak bir süre sonra alıcı ülkede bir satış ağı oluşturur ve daha sonra doğrudan yabancı yatırım yapmanın yollarını aramaktadır. Bazen kendi başına, bazen yerel ortaklarla ama mutlaka keiretsu içindeki diğer işletmelerle birlikte hareket etmektedir.