Finansal tablolar analizi ve Türkiye'de demirdışı metaller sektöründe uygulamalar

Modern iş hayatında finansal tablolar, geniş ölçüde kullanılmakta ve bunların analizi, yorumu büyük önem taşımaktadır, özellikle yirminci yüzyılda finansal tabloların geniş ölçüde kullanılmasına yol açan ve finansal analizin önemini arttıran başlıca etkenler; işletmelerin sürekli olarak büyüme eğilimi göstermeleri, rekabet, işletme sahipleri ortakları ve yöneticilerinin birbirinden ayrılması, sermaye piyasasındaki gelişmeler, kısa ve uzun süreli banka kredisi istekleri, bankacılığın gelişmesi ve banka- ' ların, firmaların kredi değerliliğini saptarken finansal tablolardan yararlanmaları, tahvile dayalı borçlanmaların artması, hisse senedi ihracı, yeni yatırımlar ve genişleme yatırımları, çeşitli iktisadi zorluklar, finansal zorluklar, özellikle enflasyon ve benzeri etkenler olarak karşımıza çıkmakta, işletme içi ve işletme dışı kişi ya da ilgi grupları için finansal tablolar tahlilini gerekli duruma getirmektedir. Finansal analiz, büyük ölçüde, finansal tablolarda yer alan kalemlerin niteliklerinin ve değerleme ölçülerinin anlaşılmasına bağlıdır. Bu nedenle çalışmamızda, analiz metodlarını, tekniklerini açıklamadan önce, finansal tabloların tanımı, önemi ve düzenlenmesi, bu tablolarda yer alan kalemlerin nitelikleri ve değerleme yöntemleri üzerinde durarak kısa açıklamalar vermeğe çalıştık. Birinci bölümün konusunu finansal tablolar oluşturmakta ve temel mali tablolar olan bilanço, gelir tablosu ile bu iki temel finansal tabloyu destekleyen ve tamamlayan kar dağıtım tablosu, fon akım tablosu, net çalışma sermayesindeki değişim tablosu ile ilgili açıklamalar bölümün ana hatlarını meydana getirmektedir. İkinci bölümde finansal analiz türleri ve analiz teknikleri ele alınmış, analiz teknikleri uygulamaya esas teşkil etmesi açısından temel bazı bilgiler verilmeye çalışılmıştır. Çalışmamızın amacını oluşturan üçüncü bölümde ise finansal tablolar analizi uygulamalar yardımıyla açıklanmaya çalışılmıştır. Demirdışı Metaller Sektöründen seçilen Nasaş Alüminyum Sanayi ve Ticareti A. Ş., Rabak Elektrolitik Bakır ve Mamulleri A. Ş., Sarkuysan Elektrolitik Bakır Sanayi ve Ticareti A. Ş., Türk Siemens Kablo ve Elektrik Sanayii A. Ş.'nin 1983- 1987 dönemi finansal tabloları hazırlanarak analizi yapılmaya çalışılmış ve genel bir değerlendirmeye gidilmiştir. Uygulamanın gerçekleştirilebilmesi için seçilen firmaların, incelenen dönem itibarı ile faaliyet raporla-rı toplanmış ve finansal tabloların hazırlanmasında buraporlarda yer alan veriler, açıklanan bilanço ve gelir tabloları esas alınmıştır. Daha sonra firmaların analiz tekniklerine göre hesaplanan oranları ve hazırlanan finansal tabloları değerlendirilerek bir sonuca gidilmiştir. Buna göre Nasaş ve Rabak'ın özkaynaklarını yeterince destekleyememeleri nedeniyle kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklara başvurarak borçlanma yolu ile kaynak yarattığı Sarkuysan'ın bazı dönemler itibarı ile banka kredisi kullanmaktan kaçındığı ancak diğer yabancı kaynaklara başvurduğu, T. Siemens'in ise faaliyetlerini kendi özkaynakla- rı ile sürdürdüğü anlaşılmaktadır. Firmalardan Nasaş ve Rabak'ın finansman riskinin diğer iki firmaya nazaran daha fazla olduğu ve geri ödeme gücü, kredi kurumları ve yatırımcılar açısından olumsuz olarak değerlendirilebilmekte, Sarkuysan ve T. Siemens'in ise kısa süreli yükümlülüklerini yerine getirebilecek mali yapıya sahip oldukları anlaşılmaktadır. Firmaların gelir durumları ise yıllar itibarı ile sektörde meydana gelen aşırı fiyat artışları ve hammadde temininde karşılaşılan güçlükler nedeniyle dalgalanmalar göstermektedir. Sektörün genel olarak son yıllarda bir durgunluk içinde olması ve yaşanılan zorlukların başında kamu alacaklarının tahsilinin gecikmesi ya da imkansız hale gelmesi gösterilmekte bu da sektördeki tüm firmala-rın finansal yapılarının olumsuz yönde etkilenmesine neden olmaktadır. Finansal tablolar, işletme ile ilgili çeşitli soruların yanıtlarını araştırmak için analize tabi tutulur. İşletmenin kısa süreli borç ödeme gücü var mıdır? Stoklar yeterli midir? İşletme dengeli bir şekilde finanse edil- mişmidir? İşletme uzun süreli borçlarını ödemede güçlüklerle karşılaşabilir mi? İşletme duran varlıklara aşırı yatırım yapmış mıdır? İşletmenin faaliyet sonuçları karlılığı yeterli midir? Tüm bu ve bunun gibi soruların büyük bir kısmının yanıtlanmasında muhasebe verileri yardımcı olmaktadır. Ancak finansal tablolarda yer alan kalemler- deki değişikliklerin, eğilimlerin ve kalemler arasındaki ilişkilerin bu soruları yanıtladığını ortaya koymak gerekir. Gerçekten de finansal tablolar analizi, bir işletmenin finansal durumunun ve finansal yönden gelişmesinin yeterli olup olmadığını belirtmek için, finansal tablolarda yer alan kalemlerdeki değişikliklerin, kalemler arasındaki ilişkilerin ve bu ilişkilerin zaman içerisinde göstermiş oldukları eğilimlerin incelenmesinden ve gerektiğinde aynı endüstri kolundaki diğer işletmelerle karşılaştırmalar yapılmasından ibarettir. Tüm bu sonuçlardan da anlaşılacağı üzere finansal tablolar analizi her firma için tek başına bir anlam ta-şıdığı kadar sektör içinde diğer firmalarla da bir karşılaştırma yapıldığında hatta sektörün genel yapısı, ortalama verileri ile birlikte değerlendirildiğinde amacına ulaşabilmektedir.