Yatırım projelerinin değerlendirilmesinde duyarlılık analizi

Bu çalışmanın konusu, yatırım projelerini değerlendirme de risk analizi ve risk belirleme yöntemlerinden biri olan duyarlılık analizidir. Bir projeye ilişkin riski analiz etmek, projenin yaşam devrini kapsayan belirsizlikleri belirlemeyi gerektirdiği için oldukça güç bir iştir. Ancak bu konuda yardımcı olmak amacı ile bazı yaklaşımlar geliştirilmiştir. Bir projenin riskliliği onun gelecekteki muhtemel getirilerinin değişkenliğini belirttiğine göre ve risk analizi de bu değişiklik sorunu ile uğraşan bir metodoloji olduğuna göre, bir risk analizinde başlangıç noktası bir projeye ilişkin riskin belirlenmesi olacaktır. Bu amaçla en yaygın kullanılan yaklaşımlar duyarlılık ve olasılık analizidir. Risk analizi duyarlılık analizinin doğal ve mantıksal bir uzantısıdır. Risk analizi stratejik kararlarda ele alınan değişkenle ilgili olan riskin kapsamla olarak anlaşılmasını geliştirmeyi amaçlayan yöntemler bütünüdür. Risk analizinde başlangıç noktası bir projeye ilişkin riskin belirlenmesi olacaktır. Duyarlılık analizi, risk ve belirsizlik durumlarında projenin karlılığını etkileyecek faktörler de meydana gelecek değişmeler karşısında, projenin kabul edilebilme ölçütünde ortaya çıkacak değişmeler ve bu değişmelerin büyüklüğünün belirlenmesi ve sonuç olarak projenin en duyarlı olduğu faktörlerin saptanmasıdır. Duyarlılık analizi olarak adlandırılan teknikle, her değişkenin değerinin alınacak kararın niteliğinin değişmesine gerek kalmadan, en fazla ne kadar değişebileceği belirlenmiş buna göre temel değişken tahminleri belirli oranlarda değiştirilerek, örneğin %10 ya da %5 gibi, bu şekildeki değişikliklerin, karar verme kriterlerindeki değişimleri izlenerek, hangisinin daha iyi sonuç veren ve çabaca daha ekonomik bir yol olduğu belirlenebilir. Belli başlı tahminlerdeki getiri ölçütlerinin duyarlılığının incelenmesi büyük risklerin hangi alanlarda yattığını göstermeye yardım edebilir. Bu tespitlerden sonra yönetim, son bir karar vermeden önce belli tahminleri daha dikkatli araştırıp araştırmamaya ya da daha ileri araştırmayı garanti etmeyecek kadar riskli bir projeyi doğrudan reddedip etmemeye karar verebilir. Yönetim duyarlılık analizinin sonucu olarak belli alanları daha yoğun araştırmaya karar verirse, tahminlerini geliştirebilecek ve böylece yanlış bir seçenek riskini azaltabilecektir. uygulamada duyarlılık analizi amacı ile başvurulan yöntemler genellikle başabaş noktası analizi, indirgenmiş nakit akımları yöntemleri olarak da bilinen net bugünkü değer ve iç karlılık oranı analizleri ve geri ödeme süresi yöntemidir. Duyarlılık analizi bir projenin ne dereceye kadar marjinal olduğunun ölçülmesi ve bir projenin riskinin belirtilmesi ve daha ileriki çalışmalara gerek olup olmadığının araştırılmasında başvurulan bir yöntemdir. Sonucun duyarlılık gösterdiği parametrelerin, değişme olasılıkları üzerinde hiç durulmaması ve parametrelerin her seferinde sadece birini değiştirilmesi ve diğerlerinin sabit kaldığı varsayımı duyarlılık analizinin sakıncalı yönleridir. Uygulama çalışmasında İmalat-Demir ve Çelik-Çelik Döküm sektöründe yer olan -bir firmanın yapacağı sabit yatırım için hazırlanan projesi üzerinde duyarlılık analizi yapılarak MBD ve İKO'nun duyarlı olduğu değişkenler saptanmaya çalışılmıştır. Yapılan duyarlılık analizinin amacı, sonuçların değişkenlerdeki değişmelere olan duyarlılığını ölçmekti. Bu ölçme işleminden sonra analizi biraz daha geliştirerek sonuçların geçerliliğini koruyabileceği değişiklik limitleri bulunmuştur.