Bir pazarlama ve dağıtım yöntemi olarak Franchising sistemi

Franchising ilk olarak Ortaçağ'da, İngiltere'de 'İmtiyaz verme' anlamında ortaya çıkmış, Amerika'da daha hızlı gelişme göstererek buradan Kıta Avrupasına yayılmıştır. Tedarikçi-saücı ilişkisi olarak gelişen franchising, otomobil, benzin istasyonları ve alkolsüz içecek sektörlerinde 'Ürün ve Marka Franchise, Bayilik Sistemleri' adı altoda kullanılmıştır. Franchising, hukuken birbirinden bağımsız olan franchise veren ile franchise alan taraf arasında sözleşme ile yapılır. Ürün ve marka franchise, franchise alanın ürünleri üreticiden alması ve üreticinin adı ve markası altoda satmasıdır. Ürün ve marka franchise'ında amaç, firmaların uzaktaki bölgelere dağıtım maliyetlerini azaltmak ve pazarı daha iyi bilen bölgesel işletmelere bazı haklan vererek yönetimin yükünü azaltmaktır. Franchising, ikinci dünya savaşından sonra gelişerek 'Bir işletmenin, başarılı olmasını sağlayan işletme yöntemlerini kullanma hakkım karşı tarafa vermesi, İşletme Sistemi Franchising' anlamında laülanılmıştir. İşletme sistemi franchising'de taraflar arasındaki ilişki bayilik, distribütörlük, acentahk ve tek satıcılık sözleşmesinde olan taraflar arasındaki ilişkiye göre daha kapsamlıdır. Amaç, denenmiş ve başarılı olmuş bir sistemi olan firmaların ürünlerini ya da hizmetlerini, ana firmayla aynı kalite ve standartta olacak şekilde ana firmayla benzer görünümdeki işletmelerde müşterilere sunmak, karşılıklı güven ve sürekli bir işbirliği ilişkisi içinde her iki tarafin birbirinden yararlanmasını sağlamaktır. Franchising'in franchise alan ve franchise veren taraflar açısından birçok avantajları ve dezavantajları vardır. Franchise alan, işe başlamadan önce franchise verenden eğitim, yer seçimi, leasing düzenlemeleri, planlama, kalite kontrol, yönetim, muhasebe, finansman, promosyon, reklam konularında yardım alır. Franchising sistemi iş tecrübesi olmayan ve kendi işini kurmak isteyenlerin başarısızlık riskini azaltır, belirli standart, kalite ve teknojiye sahip olmalarım sağlar. Franchise veren ise gerekli sermayeyi franchise alandan sağlayarak, az bir sermaye ile hızla yayılabilir. 156 Ürünlerinin taklit edilmeden satılmasını sağlar. Düzenli olarak franchise alanın satışlarının belirli bir yüzdesini alır ve sistemin standardizasyonunu korumak amacıyla franchise alam denetler. Franchising'in amacı, tarafların birbirlerinden yararlanmalarım sağlamaktır. Bu arada franchise alanın franchise ücretlerinin yüksek olması, ana firmanın vaat ettiğinden daha az miktarda kar elde edilmesi, sözleşme şartlarının sıkı olması, sürekli royalty ödenmesi, sınırlı ürün sunulması, ana firmanın belirlediği yerlerden tedarik sağlanması, tam bağımsız olmama gibi dezavantajları olabilir. Franchise alan ana firmanın şartlarına uymayarak ve standartları takip etmeyerek firmanın imajına zarar verebilir. Franchising yöntemini kullanan firmalar yabancı bir ülkenin pazarına bölgesel girişimciler aracılığıyla daha kolay girme imkanı bulurlar. Firmalar, franchise vererek yayılmadan önce, franchise edilecek ürün ya da işte standardizasyonun sağlanabilir olmasına, uygun mağaza yerinin seçilmesine, hedef pazarın belirlenmesine, franchise vermeden önce işin pilot satış birimlerinde test edilmiş ve başarısının kamtlanmış olmasına, doğru kişilerin franchisee olarak seçilmelerine dikkat etmelidirler. Küçük işletmeler, büyük işletmelerle rekabet ederlerken sermaye, yönetim yetersizliği, uzmanlık eksikliği, niteliksiz işgücü nedenleriyle dezavantajlı durumdadrrlar. Franchising, küçük işletmelerin rekabet gücü, yüksek kalite ve standartlar kazanmalarını, teknoloji transferini, yeni iş imkanlarının yaratılmasını sağlar. Franchise veren firmalar, franchise alana kredi bulma ve yer seçiminde yardımcı olmalı eğitim ve destek vermeli, işlerinde başardı olmaları için franchise alanları motive etmeli, standartların bozulmaması için kontrollerde bulunmalıdırlar. Franchising ile ilgili ülkemizde özel bir kanuni düzenleme yoktur. Ülkemizde franchising'in doğru bir şekilde işlemesi için tarafların karşılıklı güven ve işbirliği ilişkisi içinde bulunmaları gerekmektedir. Hükümet franchising ile ilgili kanuni düzenlemeleri yapmalı, franchise sözleşmesi, tarafların yükümlülüklerini ve anlaşma süresini içermelidir.