Otomatik tanımlama sistemleri, 'Barkod' ve yönetim enformasyon sistemine etkileri

İkinci Dünya Savaşı'nı takip eden yıllarda, hızla kalkınma içine giren Avrupa ülkeleri ve Amerika Birleşik Devletleri'nin, kaynaklarım tümü ile kalkınmaya ve vatandaşlarının refahına yönlendirmesi ile kaynak tahsisatının yön değiştiren biçimi, savaşın izlerinden kurtulmak isteyen halkın tüketim arzulan ve alım gücü ile birleşince, tüketimde ve buna bağlı olarak üretimde büyük patlamalar gerçekleşmişdir. İşletmelerin hızla büyümesi beraberinde kontrol ve planlama faaliyetlerinde gözüken aksaklıkları gündeme getirmiş, bu yönde oluşan zorlukların ortadan kaldırılması amacı ile işleri ve yapılan hesaplamaları kolaylaştırıcı nitelik de ilk bilgisayar sistemleri gerçekleşmişdir. Yıllar içinde bu sistemleri her yönü ile kullanan ve büyük faydalar elde edebileceğine inanan işletmeler, asıl sorunun bilgisayarın ortaya koyduğu performansı arttırmak değil, bu araca aktarımı yapılacak ham verinin nasıl toplanacağı ve hangi aşamalardan geçirildikten sonra, hangi form ve kapsamda kimler tarafından kullanılacağı olduğunu anlamışlar ve dikkatlerini bu konular üzerinde yoğunlaştırılmışlardır. Ham verinin nasıl toplanacağı ile ilgili çalışmalar Otomatik Tanımlama Teknolojileri adı altında bilim adamları tarafından incelenmiş ve toplanan bu verilerin hangi aşamalardan geçirildikten sonra, hangi form ve kapsamda kimlere ulaştırılacağı sorusu ise Yönetim Enformasyon Sistemleri'nin araştırma konusu haline gelmişdir. Bu çalışmamızda, Otomatik Tanımlama Teknolojileri ve bu teknolojiler içerisinde en yaygın kullanım alam bulan 'barkod' uygulamaları ile ilişkili olarak Yönetim Enformasyon Sistemlerine yer verilmişdir. Zaman içerisinde otomatik veri toplama amacıyla işlevsel özellikleri ve uygulama zorluklan göz önüne alınarak farklı teknolojiler gündeme gelmiş, bu uygulama türleri; görüntü, ses, radyo frekansı, ışığın yansıyarak yorumlanması, manyetik alan etkileşimi gibi yollarla toplanarak değerlendirilmeye baz oluşturmuşlardır. Bunlar içerisinde; kullanım kolaylığı, en ekonomik, ve basit çözüm niteliğinde olması nedeni ile belirli bir ışık kaynağı tarafından fırlatılan ışık huzmelerinin barkod adını vereceğimiz siyahlı-beyazlı, inceli-kalınlı çubuklara çarparak yansıması ve geriye dönmesi ile siyah beyaz ince kaim tahlillerinin yapılarak o etiketin tanınması ve içinde gizli olan tanımlayıcı şifre numarasının ortaya çıkarılması en yaygın uygulama yöntemi olarak günümüze gelmişdir. En sık kullanım tercihi olan bu teknolojilerin temelinde iki öğe göze çarpmaktadır. Bir yanda gerekli şifreyi taşıyan etiket, diğer yanda etiketin taşıdığı şifreyi algılayarak ortaya çıkaran barkod okuyucu. Sistemin her iki öğesini de oluşturan çok çeşitli alternatifler bugün uygulanmaktadır. Temelde işleyiş prensibi olarak hepsi birbirine benzer nitelikler taşısa da, üretici firmaların dizayn ve görünüm olarak ortaya koydukları çeşitlilik nedeni ile birçok barkod okuyucu modeli mevcutdur. Kullanım türlerinin çok değişik özellikler taşıması nedeni ile, barkod etiketlerinin çeşitliliği çok daha fazladır. Demirbaşların takibi için metal etiketler, tekstil sektörü için kumaş etiketler, temizlik firmaları için sıvı geçirmeyen etiketler, kolilerin üzerine işlenen mürekkep püskürtmeli etiketler gibi. Dünyada bu uygulamaların yaygınlaşması ve hızla talep görmesi ile birlikte işletmelerin bireysel kodlandırmalar içerisine girdikleri ve ihtiyaçlarını bu şekilde karşıladıklarım görmekteyiz, ancak globalleşme sürecinde otomatik tanımlama kapsamında yer alan ve hareket gören her malın ya da bireyin yer değiştirebilmesi ve ülkeler arasında fransfermin söz konusu olması nedeni ile ortak noktaların oluşması ve aynı amaç altında standart kodların uygulanması amacı ile birlikler oluşturulmuş ve merkezidanışmanlıklar verilmişdir. Bu örgütlerden 1988 yılında EAN'a Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği üye olarak bünyesinde Milli Mal Numaralama merkezini hizmete açmış ve Türkiye'nin dünya ile entegrasyonunda böylece önemli bir adımı atmışdır. Aynı yıllar Türkiye'de özel sektör kuruluşlarının faaliyetlerinin ve konu ile ilgili çalışmalarının başladığı yıllar olmuşdur. Sektör içerisinde yer alan firmalar, bilgi birikimlerini hızla oluşturmuş ve gelişmiş ülkelerde uygulamaları gerçekleştirilen çalışmaları basan ile ülkemiz koşullarında Türk sanayinde gerçekleştirmişlerdir. Bu çalışmaların kapsamında, üretim izleme projelerini, üretimde veri toplama terminallerinin kullanımını, barkodlu on-line bilgi toplama sistemlerini, üretimde otomatik etiketleme, personel devam takip ve geçiş kontrol sistemlerini, modern mağazacılık çözümlerini, ambar, ana depo radyo frekanslı takip çözümlerini, otel otomasyonu ile kalite yönetimini sıralayabiliriz. Tüm bu anlatılanlar içerisinde oluşturulan veri toplama sistemlerinin asıl gayesi tasarımı yapılmış ve uygulamaya sokulmuş bir Yönetim Enformasyon Sisteminin ihtiyaç duyduğu bilgi gereksinmesini sağlamaktır. Sağlıklı bir tasarım ile Yönetim Enformasyon Sistemi bu bilgiyi gerekli raporlar yardımı ile kullanıcılarının hizmetine sunacaktır. Otomatik Tanımlama sistemlerinin birçok uygulama alam içerisinde belki de her gün en sık karşılaştığımız çeşidi Market Otomasyonudur. Bir süper marketde hareket gören malların çeşitliliği zaman zaman 10 .000' lerle, bir hipermarketde ise 30 .000'lerle ifade edilmektedir. Dolayısı ile bu çeşitlilik de hem mal girişi hem de çıkışı olan bir ortamda insanın bireysel yetenekleri ne olursa olsunSistem kontrolden çıkmakta ve işletmeci çok yönlü sorunlarla karşılaşmaktadır. Çalışmada barkodlu otomasyona geçen bir işletme örnek olarak incelenmişdir. İşletmede oluşturulan sistemin temel amaçlan aktarılmış, işletmenin işyeri ve çalışma mekanı hakkında verilen bilgileri takiben, sistemin analizi çerçevesinde, uygulamaya sokulacak temel birimler tanıtılmış, sistemin belirleyici özellikleri ve aksak noktalan üzerinde durulmuştur. Bu noktadan hareketle, uygulanabilir tüm alternatif çözümler belirtilmiş ve bunların avantajlar dezavantajlar irdelenmiştir. Ardından uygulamaya geçiş aşamalarından söz edilmiş ve bu aşamalarda projede yer alan grup tarafından yapılan çalışmalara ait bilgilere değinilmiştir. İşletmenin ihtiyaç duyduğu ve işletme sahipleri ile geliştirilerek uygulamaya konulan çalışmanın içeriğim oluşturan yazılım hakkında bilgi verilmiş ve uygulama sonrası tartışmaya açılmışdır. Ülkemizde ve diğer ülkelerde çok yeni olan ve hızla uygulama alanlar bulan ve kullanıcılarının sayısı artan Otomatik Tanımlama Teknolojilerinin günümüzde ve gelecekte işletmelerin faaliyetlerine ve başarılama yön vereceği düşüncesinden hareketle, örnek uygulamamızın diğer işletmelerde de başlatıldığım Metro, Migros, Beğendik, Belpa, Besi Çiftçiliği gibi modern işletmelerde daha sonradan bu uygulamalara geçildiğini ve müşterilerin sunulan hizmetden memun oldukların gözlemlemek sanırım bu çalışmanın güncelliğini daha çok vurgulamaktadır.