Parasal şokların reel etkileri: Kuram ve Türkiye örneği

Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye ekonomisinde parasal şokların reel etkilerini Ocak 1988 -Aralık 2003 dönemi verileriyle araştırmaktır Bu amaç için, ilgili makro iktisat yazınının incelenmesinin yanı sıra, görgül para ekonomisi çalışmalarında yaygın bir şekilde kullanılan vektör otoregresif ' yöntemi kullanılmıştır. Çalışma giriş ve sonuç bölümü hariç, kuramsal ve görgül bölüm olmak üzere iki temel bölümden oluşmaktadır: Kuramsal bölümde; para kavramına ilişkin yapılmış tammlamalar, para arzı reel çıktı ilişkisi ve parasal aktarım kanalları üzerinde durulmuştur. Görgül bölümde ise VAR çerçevesi içinde Cochrane (1998) yöntemiyle parasal şokların reel etkileri Türkiye ekonomisi için sınanmış ve sonuçları tartışılmıştır. Kuramsal yazında hem para kavramına hem de para arzı çıktı ilişkisine bakış tarzında bir uzlaşmadan söz etmek zordur. Ancak, parasal sektör reel sektör ilişkisi bağlamında kuramları Klasik ve Keynesgil gelenek biçiminde sınıflandırmak olanaklıdır. Buna göre; Klasik gelenekte para çoğunlukla bir simge veya ölçü birimi olarak görülmektedir. Çıktı ve istihdam gibi reel ekonomik değişkenler bütünüyle reel faktörler tarafından belirlendiği söz konusu gelenekte ekonominin reel yam para arzındaki değişmelerden bağımsız olarak düşünüldüğü için, parasal sektör reel sektörü etkilememektedir. Dolayısıyla, paranın yansızlığı bu düşünce geleneğinde açık bir şekilde savunulmaktadır. Ancak, söz konusu gelenek içinde oluşan Yeni Klasik Yaklaşım, iktisadi aktörlerce para politikasının öngörülmemesi koşuluna bağlı olarak paranın reel etkiler yaratacağı temel önermesini ileri sürmektedir. Yeni Klasik Yaklaşım' m para kavramına kazandırdığı bu yeni içerik aslmda Klasik gelenek içinde bir sapma olarak yorumlamak mümkündür. Ancak, söz konusu yaklaşım, Klasik geleneğin diğer önermelerine sahip çıkmaktadır. 204 Keynesgil gelenekte, Klasik geleneğin aksine, para iktisadi değişkenlerin analizinde pasif bir değişken olarak görülmemektedir. Aksine, reel kesimi etkileyen, üretim ve istihdam hacmi gibi reel değişkenlerin belirlenmesinde temel değişken olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla, bu görüşte parasal kesim ve reel kesim ayırımına yer verilmemektedir. Bunun yanı sıra, para iktisadi aktörler açısından bir tatmin kaynağı ve geleceğe yönelik tutumların belirlenmesinde bu düşüncede önemli bir yer işgal etmektedir. Para kavramanın bu yeni içeriği, Keynesgil geleneğin önemli açılımı olan Postkeynesgil akımla da iyice pekişmiştir. Bu kuramsal yazm çerçevesinde, çalışmamızda Türkiye ekonomisi için parasal şokların reel etkileri Cochrane (1998) yöntemi kullanılarak sınanmıştır. Elde edilen bulgular iktisat kuramları açısından değerlendirildiğinde şu sonuçlara varılmıştır: İster öngörülmeyen parasal şoklar, ister öngörülen parasal şoklar alınsın her iki durumda da reel etkiler ortaya çıkmıştır. Bu sonuç, Keynesgil geleneğin savlarının desteklendiğini, Klasik geleneğin savlarının ise, destek bulmadığım ortaya çıkarmaktadır. Para politikasının reel etkileri öngörülen ve öngörülmeyen ayrımına göre analiz edildiğinde ise, Rasyonel Beklentiler Kuramı'nın lehine kanıtların bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Çünkü, çalışmamızda hem öngörülen hem de öngörülmeyen para politikalanmn reel üretim üzerinde etkileri ortaya çıkmıştır. Etkinin büyüklüğü iktisadi aktörlerin uygulanan para politikalarım öngörmelerine bağlı olarak değişmiştir. Öngörü derecesi arttıkça, yani X parametresinin değeri yükseldikçe etkinin değeri artmıştır. Çalışmamızda para politikalanmn en büyük etkisi 2=1 durumunda gerçekleşmiştir. Bu bakımdan çalışmamızın sonuçları Hoover ve Jorda (2001) ve Cochrane'nin (1998) sonuçlarıyla uyum içindedir. 205