Etkin yönetim için etkin muhasebe: Bir tasarım

Günümüzün hızla gelişen ekonomik, teknolojik ve sosyal çevresinde, giderek ağırlaşan rekabet koşullan, işletmelerin daha etkin yönetilmesi konusunda, yeni ve etkin yönetim araçlarının araştırılmasına neden olmaktadır. Bu neden, birinci endüstri devriminden günümüze kadar, çeşitli yeni yönetim yaklaşımlarının gelişmesine öncülük etmiştir. Ancak, günümüzde yine de hem disiplinler arasındaki iletişimin yeterli düzeyde olmayışı, hem de mevcut yönetim araçlarının, etkin yönetim konusunda her zaman işletmeleri arzulanan başarıya ulaştıramaması, yeni yaklaşımların aranmasının devamına neden olmuştur. Bu temelden hareketle ve özellikle bilgisayar endüstrisinin gelişmesine paralel olarak, olayların daha geniş bir açıyla incelenmesini ve daha uzun süreli çözümler geliştirilmesini amaçlayan ve 'sistem yaklaşımı' adı altında yeni bir yaklaşımın taraftarlarının giderek çoğaldığını görmekteyiz. İşletmecilik alanındaki bu ve benzeri gelişmelere paralel olarak; muhasebenin de etkin bir yönetim aracı olarak kullanılmasını amaçlayan 'yönetim muhasebesi' adı altında çağdaş bir muhasebe yaklaşımının giderek önem kazanmaya başladığı gözlenmektedir. Bilimsel çalışmaların durdurulması söz konusu olmadığı için, bütün bilimsel çalışmalarda olduğu gibi, sosyal bilimlerdeki çalışmalar da henüz noktalanmış değildir. Günümüzün ve geleceğin çok yönlü işletme sorunlarına çözüm bulabilmek için, sistem yaklaşımı ve yönetim muhasebesi yaklaşımı ile ilgili çalışmalar, dinamik bir çalışma ortamında sürdürülmektedir. Bu çerçevede, işletme sorunlarının bütünlük içinde ele alınmasının gerekliliği inancı içinde; işletmecilik alanındaki yeni gelişmeleri, muhasebe alanındaki yeni gelişmelerden ayırmayarak incelemeyi amaçladık. Muhasebenin bir planlama ve denetim aracı olarak işletme yönetiminin hizmetine verilmesini amaçlayan yönetim muhasebesi anlayışını, işletmecilik alanında geliştirilmiş yeni yaklaşımların ışığı altında incelemeyi amaçlayan bu çalışma beş bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde, sistem yaklaşımının tarihçesine ve gerekliliğine kısaca değinilmiştir. Bu bölümde, sistem yaklaşımının anlaşılması ve anlatılması için gerekli. olan bir takım temel kavramlar açıklanmıştır. Bu genel açıklamalardan sonra, sistem yaklaşımının günümüzdeki uzantısı niteliğindeki, yeni bir yaklaşım şekli olan 'durumsallık yaklaşımı' hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra işletme sistemi, sistem yaklaşımı ve durumsallık yaklaşımı çerçevesinde ele alınmıştır. Son olarak, bu yeni yaklaşımların, işletmecilik alamnda gelecekle ilgili çalışmalara sağlayabileceği, beklenen katkıları anlatılarak bu bölüm tamamlanmıştır. İkinci bölümde, modern işletmeciliğin önemli bir aşamasını oluşturan, 'yönetim bilgi sistemi ile yönetim denetim sistemi' üzerinde durulmuştur. Önce bu iki sistemin gerekliliği ve önemi vurgulanmıştır. Bundan sonra yönetim bilgi sistemi ile yönetim denetim sistemi ayrı ayrı tanıtılarak, işleyiş şekilleri hakkında bilgiler verilmiştir. Bu bölümde son olarak, bilgisayar teknolojisinin sağladığı olanakların, yönetim bilgi sistemi ile yönetim denetim sistemine etkileri üzerinde durulmuştur. Genellikle olumlu olan bu etkilerin, çeşitli nedenlerden dolayı olumsuz sonuçlar doğurabileceği hatırlatılmıştır. Üçüncü bölümde, modern yönetim muhasebesinin çok önemli bir kısmını oluşturan, yönetim bilgi sistemi ile yönetim denetim sistemine muhasebe sisteminin sağlayabileceği katkılar anlatılmaya çalışılmıştır. Bu bölümde, öncelikle çeşitli muhasebe anlayışları kısaca anlatılarak, günümüz koşullarında geçerli bir muhasebe anlayışı olan, yönetim muhasebesi anlayışının üzerinde durulmuştur. Muhasebe; kendisinin etkileşim içinde olduğu, çeşitli alt, üst ve süper sistemlerle ilişkilerinin gösterilebilmesi açısından, bir sistem olarak incelenmiştir. Böylece, muhasebe sistemi tasarımlarının ve uygulamalarının etkinliğinin daha kolay gerçekleştirilebileceği anlatılmıştır. Bir sistem olarak algılanabilecek olan muhasebenin, yönetim bilgi sistemi ile yönetim denetim sistemine birçok katkılar sağlayacağı üzerinde durulmuştur. Özellikle bir işletmede iyi bir muhasebe sistemi kurulmadan, YBS ile YDS'den istenen sonuçların alınamayacağı vurgulanmıştır. Bu bölümde daha sonra, YBS ile YDS'ne etkin bir şekilde katkı sağlayacak bir muhasebe sisteminin, bilgisayarlarla ilişkisi incelenmiş, çeşitli faktörler de dikkate alınarak, bu tür muhasebe sistemlerinin bilgisayarlı çalıştırılmalarının gerekliliği savunulmuştur. Bu bölümde son olarak, geleceğin çeşitli işletme sorunlarına etkili yaklaşımlar getirebilecek muhasebe sistemlerinin, bugünkü muhasebe sistemlerinden farklı olacağı, ancak yönetim muhasebesinin geleceğin muhasebesine bir temel oluşturduğu söylenmiştir. Dördüncü bölümde, yönetim bilgi sistemi ile yönetim denetim sisteminde etkin olarak kullanılabilecek bir muhasebe sisteminin tasarım aşamaları genel anlamda incelenmiştir. Bu bölümde etkin bir muhasebe sisteminin, sistem yaklaşımı çerçevesinde bütüncü bir görüşle ve durumsallık yaklaşımı çerçevesinde değişik işletme koşul ve gerçeklerine göre değişik ilkelerle çalışılması görüşü ile kurulup çalıştırılabileceği anlatılmıştır. Bu çerçevede, muhasebe sistemi tasarım aşamalarının birbirleri ile olan ilişkileri daima canlı tutulmaya çalışılmıştır. Son bölümde ise, modern muhasebe sisteminin uygulanışına somut bir örnek olmak üzere bir vak'a ele alınmıştır. Bu vak'ada basın işletmelerinde uygulanabilecek modern muhasebe sistemi incelenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla öncelikle basın işletmeleri genel olarak tanıtılmış, daha sonra bunlara uygulanabilecek muhasebe sistemi, çeşitli kısıtlayıcı etkenlerle birlikte geliştirilmeye çalışılmıştır.