Zemin etüdü ve ıslahı işlerinde maliyet planlaması, analizi ve tahmini

Bu tez çalışmasında ilk olarak inşaat sektörünün önemi, gelişimi, GSYİH içindeki payı hakkında genel bilgiler verilip, sektörün Türkiye Ekonomisi içerisindeki yeri detaylı bir şekilde ortaya konmuştur. Sektörün bütçe ve vergi gelirleri maliye bakanlığı raporlarıyla ortaya konmuştur. Ayrıca zemin ıslahı ve etüdü işleriyle ilgilenen firmalların sektördeki konumları, özellikleri, aldıkları işler, karşılaştıkları sorunlar genel hatlarıyla ele alınmıştır. Zeminin tanımlanması ve sınıflandırılması konusu ile yaygın olarak kullanılan zemin iyileştirme yöntemleri, yöntemlerin birbirlerine göre avantajları ve dezavantajları konusu en yalın haliyle ele alınmıştır. Bu bölümde ayrıca zemin ıslahı ve etüdü işleriyle ilgili yasal düzenlemelerden olan kanunlar, yönetmelikler ve standartlar konularına da yer verilmiştir. İkinci bölümde temel maliyet kavramlarından olan maliyet, gelir, gider, zarar ve harcama kavramları detaylandırılmıştır. Üretimlerdeki maliyet kalemlerinden olan direkt ilk madde ve malzeme gideri, direkt işçilik gideri ve genel üretim gideri açıklanmış bu giderlerin alt sınıfları ortaya konmuştur. Ayrıca maliyet bilgi sistemlerinden olan finansal muhasebe, yönetim muhasebesi ve maliyet muhasebesi konuları bu bölümde açıklanmıştır. Maliyet hesaplama sistemlerinden olan maliyet kapsamına göre maliyet sistemi, saptama zamanına göre maliyet sistemi, ileri maliyet hesaplama sistemi ile üretim biçimine göre maliyet sistemi detaylı bir şekilde ortaya konmuştur. Bütün bu başlıkların yanında bu bölümde ayrıca, maliyet kavramının zemin etüdü ve ıslahı işlerindeki önemi detaylı olarak açıklanmıştır. Üçüncü bölümde, zemin etüdü ve ıslahı işlerinde maliyetlerin hesaplanma amaçları ortaya konmuş, maliyet analizleri detaylandırılmıştır. Maliyet analizlerinde uygulanacak maliyet sistemi ve analizler konusu açıklanmış, kullanılabilecek standart maliyet kartı oluşturulmuş, ürün maliyetlerinin nasıl hesaplanacağı, maliyet kalemlerinin neler olduğu, hangilerinin değişken hangilerinin sabit olduğu ortaya konmuştur. Bu maliyet kalemlerinden, genel üretim maliyetlerini hesaplamanın işçilik ve malzeme maliyetlerini hesaplamaya göre oldukça zor ve karışık olduğu konusu ortaya konmuştur. Bu noktada zemin etüdü ve ıslahı işleriyle ilgilenen firmalarda genel üretim maliyetlerinin iyi bir şekilde ortaya konulmasının ve ileriye dönük işlerde daha gerçekçi birim maliyetler ortaya koyabilmek adına gerekliliğine değinilmiştir. Genel üretim maliyetlerinin en önemli ayağını oluşturan makine maliyetlerinden amortisman, yakıt sarfiyatı, operatör, bakım ve tamir giderleri detaylı bir şekilde bu bölümde anlatılmıştır. Bu bölümde ayrıca, sık kullanılan zemin ıslahı yöntemlerinden olan fore kazık, jet grout, enjeksiyon, mini kazık ve taş kolon yöntemleri için maliyet analizlerinin nasıl yapılacağı, bu analizler yapılırken nelere dikkat edilmesi gerektiği konuları ele alınmıştır. Dördüncü bölümde, Türkiye'nin değişik il ve ilçelerinde farklı zorluklardaki zemin sınıflarında üretimlerin yapıldığı 71 adet zemin etüdü ve ıslahı şantiyesi, makine giderleri açısından incelenmiştir. İncelenen bu şantiyelerde incelemelerin nasıl yapıldığı, gider kalemlerinin neler olduğu ve bu gider kalemlerinin nasıl kayıt altına alındığı konuları açığa kavuşturulmuştur. Bu bölümde incelenen iş makineleri, TS 17930 standardının temel mühendisliği ve toprak sıkıştırma makineleri ve teçhizatları bölümünün 2.2 maddesi ile kaldırma ve erişme makineleri ve teçhizatları bölümünün 4.6. 1 maddesinde yer alan iş makineleridir. Bu makinelerden toprak sıkıştırma makineleri ve teçhizatları bölümünde yer alanlar ISO Teknik Komitesinin TC 195 ve 127 maddesinde, CEN Teknik Komitesinin TC 151/ WG 2-3 maddelerinde yer almaktadır. Bunun yanı sıra kaldırma ve erişme makineleri ve teçhizatları bölümünde yer alan iş makineleri ise ISO Teknik Komitesinin TC 96 maddelerinde sözü edilen iş makineleridir. Bu bölümde incelenen 2010 ve 2011 yılarına ait bu şantiyelerden, 30 tanesi fore kazık, 3 tanesi enjeksiyon, 15 tanesi jet grout, 5 tanesi mini kazık, 15 tanesi sondaj ve 3 tanesi taş kolon şantiyesidir. Bu şantiyelerde çalışan makinelerin iyi, orta ve kötü zemin profillerinde harcadıkları yakıt miktarları ile tamir, bakım ve amortisman giderleri bu bölümde ortaya konmuştur. Bu bölümde ayrıca zemin sınıfına, üretim türüne ve makine gücüne göre saatlik ortalama giderler hesaplanmış ve kayıt altına alınmıştır. Bu giderlerin kayıt altına alınmasında neden euro para birimi seçildiği bunu avantaj ve dezavantajları yine bu bölümde ortaya konmuştur. Beşinci bölümde, şantiyelerden elde edilen veriler ışığında zemin sınıfı ve makine gücüne göre yakıt sarfiyat faktörü, bakım ve tamir faktörü ortaya konmuştur. Her üretim türüne göre saatlik toplam giderlerin tutarının ne olduğu ortaya konmuştur. İncelenen 71 şantiyeden elde edilen datalar aracılığıyla pratik maliyet hesaplama tablosu oluşturulmuştur. Oluşturulan pratik maliyet hesaplama tablosu ile sondaj, fore kazık, jet grout, mini kazık, enjeksiyon ve taş kolon imalatlarında saatlik giderlerin ne mertebelerde olduğu ortaya konmuştur. Pratik maliyet hesaplama tablosu aracığıyla yaygın kullanılan zemin etüdü ve ıslahı işlerinde birim maliyetleri ulaşmanın daha kolay olacağı bu bölümde açıklığa kavuşmuştur. Bu bölümde son şeklini alan pratik maliyet hesaplama tablosunda bulunan saatlik toplam giderlerin, saatlik üretime bölünmesiyle o üretim kalemine ait birim maliyet tutarı ortaya çıkmaktadır. Birim maliyet tahminlerinde kullanılabilecek pratik maliyet tablosunun en doğru sonucu vermesi için saatlik planlanan imalat miktarının iyi kestirilmesi gerekmektedir. Araştırmaların detaylı sonuçları, dataların nerelerden çekildiği konuları bu bölümde ortaya konulmuştur. Türkiye şartlarında ortaya konulan pratik maliyet hesaplama tablosunun farklı ülkelere uygulanabilmesi için çeşitli çalışmalar ve kabuller bu bölümde ele alınmıştır. Pratik maliyet hesaplama tablosunun uygulanacağı ülkeler seçilirken mümkün olduğunca ülkemizdeki firmaların iş yapabilecekleri veya sıklıkla iş yaptıkları farklı ve kritik ülkeler seçilmiştir. Seçilen ülkeler firmalarımızın sık sık iş yaptığı yakıt fiyatının ülkemize göre ucuz olduğu Rusya, yakıt fiyatının ülkemize göre çok ucuz, malzeme tedariğinin zor olduğu Suudi Arabistan dır. Ayrıca Avrupa'da zemin ıslahı işlerinin hemen hemen her projede uygulandığı Hollanda ile farklı kriterlere sahip ülkemizdeki firmaların nadiren iş yaptıkları Amerika Birleşik Devletleri de bu şartlardan dolayı araştırma kapsamına alınmıştır. Pratik maliyet hesaplama tabloları, Türkiye ve diğer ülke şartlarında kurulmuş firmalar için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Türkiye'de kurulmuş firmanın genel prensip olarak makine ve ekipmanını Türkiye şartlarında tedarik ettiği göz önünde tutulmuştur. Faiz, sigorta, vergi ve depolama giderleri Türkiye standartlarına göre hesaplanmıştır. Bahsi geçen ülkelerde yapılacak işler için personel tedariğinin Türkiye'den yapıldığı öngörülmüştür. Türkiye şartlarında kurulmuş firmalar için amortisman hesabı da Türkiye standartlarına göre yapılmıştır. Pratik maliyet hesaplama tablosunun diğer kalemleri olan yakıt, bakım ve tamir giderlerinin ilgili ülkelerin standart şartlarında karşılandığı öngörülmüştür. Pratik maliyet hesaplama tablosu Amerika Birleşik Devletleri, Rusya, Hollanda ve Suudi Arabistan şartlarında kurulmuş firmalar için ayrıca hazırlanmıştır. Bu ülkelerde kurulmuş firmaların makine ve ekipmanları kendi ülke şartlarında tedarik ettiği, faiz, sigorta, vergi ve depolama giderlerinin hesabında da yine kendi ülke şartları dikkate alınmıştır. Bahsi geçen ülkelerde kurulmuş firmaların personel tedariği, amortisman hesabı, yakıt, bakım ve tamir giderlerini kendi ülke standartları altında yaptıkları öngörülmüştür. Beşinci bölümün son kısmında pratik maliyet hesaplama tabloları Türkiye şartlarında ve mevcut ülke şartlarında kurulmuş firmalar için karşılaştırılmış ve kritik değerler ile ilgili açıklamalar bu kısımda yapılmıştır. Sonuç ve öneriler kısmında sağlam zemin bölgelerinin giderek azalması sonucu zemin ıslahı ve etüdü işleriyle ilgilenen firmalara çok önemli ve kritik görevler düştüğü konusuna değinilmiştir. Bu kritik ve önemli görevleri başarıyla yerine getirmek için hangi adımların atılması gerektiği, firmalara ve mühendislere düşen görevlerin neler olduğu bu bölümde ortaya konmuştur. Teknolojinin bu üretim alanına olan etkileri ve mühendis kalitesinin önemi bu kısımda ayrıca ortaya konmuştur. Makine analizlerinin yapılacağı şantiyelerin rahat bulunmasının nedenleri ile şantiye çalışma koşullarına bu bölümde değinilmiştir. Ayrıca makinenin verimli çalışması ve planlamanın birim maliyetlere olan etkisine değinilmiştir. Rekabetin ve krizlerin üst düzeyde olduğu bu çalışma şartlarında diğer firmaların bir adım önünde yer almak için neler yapılabileceği, nelere dikkat edilmesi gerektiği konularına değinilmiştir. Sonuç ve öneriler kısmında ayrıca literatürde zemin etüdü ve ıslahı işlerinde çalışan makineler için net olarak ortaya konulmuş yakıt sarfiyatı faktörü, tamir ve bakım faktörü bulunmamasına bunun bu alanda hizmet eden firmalar ve mühendisler için büyük bir eksiklik teşkil ettiğine değinilmiştir. Şantiyelerden elde edilen datalar sonucunda bu alanda olan boşluğun doldurulmasının planlandığı vurgulanmıştır. Sonuç ve öneriler kısmının son pragrafı, yapılan bu detaylı çalışmanın bu alandaki eksiklikleri bizlere gösterdiği ve bu eksikliği kısmen doldurduğu, bu alandaki eksikliği tamamen gidermek için farklı zemin ve işletme koşullarında çalışan iş makinelerinin, belirli şartlarda kontrollu olarak çalışmasına imkan veren, performanslarını ve gider kalemlerini sağlıklı bir şekilde belirleyen yeni çalışmalara da oldukça ihtiyaç olduğunu açık bir şekilde ortaya koymuştur.